Book Title: Agam 01 Ang 01 Aacharang Sutra Part 04 Sthanakvasi
Author(s): Ghasilal Maharaj
Publisher: A B Shwetambar Sthanakwasi Jain Shastroddhar Samiti
Catalog link: https://jainqq.org/explore/006304/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ namo arihaMtANe namo siddhANaM, namo AyariyANaM namo uvajajhAyANaM namo loe savva sAhUNaM eso paMca namukakAro savva pAvappaNAsaNo maMgalANaM ca savvasiM paDhamaM havaI maMgala Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jinAgama prakAzana yojanA pa. pU. AcAryazrI ghAMsIlAlajI mahArAja sAheba kRta vyAkhyA sahita DVD No. 1 (Full Edition) :: yojanAnA Ayojaka :: zrI caMdra pI. dozI - pIeca.DI. website : www.jainagam.com Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ MACHARA SHRI AN NG SUTRA PART : 04 zrI AcArAMga sUtra : bhAga- 04 GULPL-08 Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jainAcArya-jainadharmadivAkara-pUjyazrI-ghAsIlAlajI-mahArAjaviracitayA marmaprakAzikAkhyayA vyAkhyayA samalaGkataM hindI-gurjara-bhASA'nuvAdasahitam TOONONOWNINARENDONOWO ||shrii-aacaaraanggsuutrm // (dvitIyazrutaskaMdhaH caturthomAgaH) niyojakaH saMskRta-prAkRtajJa-jainAgamaniSNAta-priyavyAkhyAni paNDitamuni-zrIkanhaiyAlAlajI mahArAjaH prakAzakaH amadAvAdanivAsi-zreSThizrI zAMtilAlabhAI thobhaNabhAI ajamerA pradatta-dravyasAhAyyena a0 bhA0 zve0 sthA0 jainazAstroddhArasamitipramukhaHzreSThizrIvaladevabhAI DosAbhAI paTela-mahodayaH mu0 ahamadAbAda-1. vIra-saMvat prathama-AvRttiH prata 1200 vikrama saMvat 2034 IsavIsan 1979 2505 mUlyam-rU040-00 POOOOO YBOY YOOOOON RE SXANNA Page #5 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maLavAnuM ThekANuM : zrI a. bhA. ve. sthAnakavAsI jainazAddhAra samiti, The. nikelI daravAjA bahAra, sthA. jaina upAzraya, sarasapura, amadAvAda-18 Published by : Shri Akhil Bharat S. S. Jain Shastroddhara Samiti, Sthanakvasi Jain Upasraya, Outside Nikoli gate, Sarashpur, AHMEDABAD-18. ye nAma kecidiha naH prathayantyavajJAM, jAnanti te kimapi tAn prati naiSa ytnH| utpatsyate'sti mama ko'pi samAnadharmA, kAlohyayaM niravadhirvipulA ca pRthvI // 1 // F harigItacchandaH karate avajJA jo hamArI yatna nA unake liye / jo jAnate haiM tattva kucha phira yatna nA unake liye // janamegA mujhasA vyakti koi tattva isase paaygaa| hai kAla nirabadhi vipulapRthvI dhyAna meM yaha LAyagA // 1 // mUlya rUA. 40-00 prathama AvRtti prata 1200 vIra saMvat 2005 vikrama saMvat 2035 isavIsana 1979 | mudrakaH jayaMtilAla maNilAla zAha navaprabhAta prinTIMga presa, ghIkAMTA roDa, amadAvAda zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #6 -------------------------------------------------------------------------- ________________ svAdhyAya mATe khAsa sUcanA (1) A sUtranA mUlapAThano svAdhyAya divasa ane rAtrinA prathama prahare tathA cothA prahare karAya che. (2) prAtaHuSAkALa, sandhyAkALa, madhyAhna, ane madhyarAtrimAM be-be ghaDI (48 miniTa) vaMcAya nahIM, sUryodayathI pahelAM 24 miniTa ane sUryodayathI pachI 24 miniTa ema be ghaDI sarvatra samajavuM. (3) mAsika dharmavALAM strIthI vaMcAya nahIM temaja tenI sAme paNa vaMcAya nahIM. jyAM A strIo na hoya te oraDAmAM besIne vAMcI zakAya. (4) nIce lakhelA 32 asvAdhyAya prasaMge vaMcAya nahIM. (1) AkAza saMbaMdhI 10 asvAdhyAya kAla. (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) ulkApAta--moTA tArA khare tyAre 1 prahara (traNa kalAka svAdhyAya na thAya.) (9) digdAha--koI dizAmAM atizaya lAlavarNa hoya athavA koI dizAmAM moTI Aga lagI hoya to svAdhyAya na thAya. garjArava--vAdaLAMno bhayaMkara garjArava saMbhaLAya. gAjavIja ghaNI jaNAya to 2 prahara (cha kalAka) svAdhyAya na thAya. nirdhAta--AkAzamAM koI vyaMtarAdi devakRta ghoragarjanA thaI hoya, athavA vAdaLo sAthe vIjaLInA kaDAkA bole tyAre ATha prahara sudhI svAdhyAya na thAya. vidyuta--vijaLI camakavA para eka prahara svAdhyAya na thA. yUpaka--zuklapakSanI ekama, bIja ane trIjanA divase saMdhyAnI prabhA ane caMdraprabhA maLe to tene yUpaka kahevAya. A pramANe yUpaka hoya tyAre rAtrimAM prathamA 1 prahara svAdhyAya na karavo. yakSAdIma--koI dizAmAM vIjaLI camakavA jevo je prakAza thAya tene yakSAdIpta kahevAya. tyAre svAdhyAya na karavo. (8) ghumika kRSNa--kAratakathI mahA mAsa sudhI dhUmADAnA raMganI je sUkSma jala jevI dhUmmasa paDe che tene dhUmikAkRSNa kahevAya che. tevI dhUmmasa hoya tyAre svAdhyAya na karavo. mahikAzveta--zItakALamAM zvetavarNavALI sUkSma jalarUpI je dhummasa paDe che. te mahikAzveta che tyAre svAdhyAya na karavo. (10) rajauddAta--cAre dizAmAM pavanathI bahu dhULa uDe. ane sUrya DhaMkAI jAya. te rajauddAta kahevAya. tyAre svAdhyAya na karavo. Page #7 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (2) audArika zarIra saMbaMdhI 10 asvAdhyAya (11-12-13) hADakAM-mAMsa ane rUdhira A traNa vastu agnithI sarvathA baLI na jAya, pANIthI dhovAI na jAya ane sAme dekhAya to tyAre svAdhyAya na karavo. phUTeluM iMDu hoya to asvAdhyAya. (14) maLa-mUtra--sAme dekhAya, tenI durgadha Ave tyAM sudhI asvAdhyAya. (15) smazAna--A bhUminI cAre bAju 100/100 hAtha asvAdhyAya. (16) caMdragrahaNa-jyAre caMdragrahaNa thAya tyAre jaghanyathI 8 muhUrta ane utkRSTathI 12 muhUrta asvAdhyAya jANavo. (17) sUryagrahaNa--jyAre sUryagrahaNa thAya tyAre jaghanyathI 12 muhUrta ane utkRSTathI 16 muhUrta asvAdhyAya jANavo. (18) rAjavyagrata-najIkanI bhUmimAM rAjAonI paraspara laDAI thatI hoya tyAre, tathA laDAI zAnta thayA pachI 1 divasa-rAta sudhI svAdhyAya na karavo. (19) patana-koI moTA rAjAnuM athavA rASTrapuruSanuM mRtyu thAya to teno agnisaMskAra na thAya tyAM sudhI svAdhyAya karavo nahIM tathA navAnI nimaNuMka na thAya tyAM sudhI UMcA avAje svAdhyAya na karavo. (20) audArika zarIra-upAzrayanI aMdara athavA 100-100 hAtha sudhI bhUmi upara bahAra paMcendriyajIvanuM mRtazarIra paDyuM hoya to te nirjIva zarIra hoya tyAM sudhI svAdhyAya na karavo. (21thI 28) cAra mahotsava ane cAra pratipadA-ASADha pUrNimA, (bhUtamahotsava), Aso pUrNimA (indra mahotsava), kArtika pUrNimA (skaMdha mahotsava), caitrI pUrNimA (yakSamahotsava, A cAra mahotsavanI pUrNimAo tathA te cAra pachInI kRSNapakSanI cAra pratipadA (ekama) ema ATha divasa svAdhyAya na karavo. (29thI 30) prAtaHkAle ane sabhyAkALe dizAo lAlakalaranI rahe tyAM sudhI arthAta sUryodaya ane sUryAstanI pUrve ane pachI eka-eka ghaDI svAdhyAya na karavo. (31thI 32) madhya divasa ane madhya rAtrie AgaLa-pAchaLa eka-eka ghaDI ema be ghaDI svAdhyAya na karavo. uparokta asvAdhyAya mATenA niyamo mUlapAThanA asvAdhyAya mATe che. gujarAtI Adi bhASAMtara mATe A niyamo nathI. vinaya e ja dharmanuM mUla che. tethI AvA AvA vikaTa prasaMgomAM gurunI athavA vaDIlanI icchAne AjJAne ja vadhAre anusaravAno bhAva rAkhavo. Page #8 -------------------------------------------------------------------------- ________________ svAdhyAya ke pramukha niyama (1) (3) isa sUtra ke mUla pATha kA svAdhyAya dina aura rAtrI ke prathama prahara tathA cauthe prahara meM kiyA jAtA hai| prAta: USA-kAla, sandhyAkAla, madhyAhna aura madhya rAtrI meM do-do ghaDI (48 miniTa) svAdhyAya nahIM karanA cAhie, sUryodaya se pahale 24 miniTa aura sUryodaya ke bAda 24 miniTa, isa prakAra do ghar3I sabhI jagaha samajhanA caahie| mAsika dharmavAlI striyoM ko svAdhyAya nahIM karanA cAhie, isI prakAra unake sAmane baiThakara bhI svAdhyAya nahIM karanA cAhie, jahA~ ye striyA~ na hoM usa sthAna yA kakSa meM baiThakara svAdhyAya kiyA jA sakatA hai| nIce likhe hue 32 asvAdhyAya-prasaMgo meM vA~canA nahIM cAhie(1) AkAza sambandhI 10 asvAdhyAyakAla (1) ulkApAta-bar3A tArA TUTe usa samaya 1 prahara (tIna ghaNTe) taka svAdhyAya nahIM karanA cAhie / (2) digdAha--kisI dizA meM adhika lAla raMga ho athavA kisI dizA meM Aga lagI ho to svAdhyAya nahIM karanA cAhie / garjArava-bAdaloM kI bhayaMkara gaDagaDAhaTa kI AvAja sunAI detI ho, bijalI adhika hotI ho to 2 prahara (cha ghaNTe) taka svAdhyAya nahIM karanA caahie| nirghAta-AkAza meM koI vyantarAdi devakRta ghora garjanA huI ho athavA bAdaloM ke sAtha bijalI ke kaDAke kI AvAja ho taba ATha prahara taka svAdhyAya nahIM karanA cAhie / vidyuta--bijalI camakane para eka prahara taka svAdhyAya nahIM karanA cAhie yUpaka-zukla pakSa kI prathamA, dvitIyA aura tRtIyA ke dino meM sandhyA kI prabhA aura candraprabhA kA milAna ho to use yUpaka kahA jAtA hai| isa prakAra yUpaka ho usa samaya rAtrI meM prathamA 1 prahara svAdhyAya nahIM karanA cAhie (8) yakSAdIpta--yadi kisI dizA meM bijalI camakane jaisA prakAza ho to use yakSAdIpta kahate haiM, usa samaya svAdhyAya nahIM karanA cAhie / dhUmikA kRSNa-kArtika se mAgha mAsa taka dhuMe ke raMga kI taraha sUkSma jala ke jaisI dhUmasa (koharA) par3atA hai use dhUmikA kRSNa kahA jAtA hai isa prakAra kI dhUmasa ho usa samaya svAdhyAya nahIM karanA cAhie / Page #9 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (9) mahikAzveta-zItakAla meM zveta varNavAlI sUkSma jalarUpI jo dhUmasa par3atI hai vaha mahikAzveta kahalAtI hai, usa samaya svAdhyAya nahIM karanA cAhie / (10) rajodghAta-cAroM dizAoM meM teja havA ke sAtha bahuta dhUla uDatI ho aura sUrya DhaMka gayA ho to rajodghAta kahalAtA hai, usa samaya svAdhyAya nahIM karanA caahie| (2) aitihAsika zarIra sambandhI 10 asvAdhyAya-- (11,12,13) hADa-mAMsa aura rudhira ye tIna vastue~ jaba-taka agni se sarvathA jala na jAe~, pAnI se dhula na jAe~ aura yadi sAmane dikhAI deM to svAdhyAya nahIM karanA cAhie / phUTA huA aNDA bhI ho to bhI asvAdhyAya hotA hai| (14) mala-mUtra--sAmane dikhAI hetA ho, usakI durgandha AtI ho taba-taka asvAdhyAya hotA hai| zmazAna--isa bhUmi ke cAroM tarapha 100-100 hAtha taka asvAdhyAya hotA (16) candragrahaNa-jaba candragrahaNa hotA hai taba jaghanya se 8 muhUrta aura utkRSTa se 12 muhUrta taka asvAdhyAya samajhanA cAhie / (17) sUryagrahaNa-jaba sUryagrahaNa ho taba jaghanya se 12 muhUrta aura utkRSTa se 16 muhUrta taka asvAdhyAya samajhanA cAhie / (18) rAjavyudgata-najadIka kI bhUmi para rAjAoM kI paraspara lar3AI calatI ho, usa samaya tathA lar3AI zAnta hone ke bAda eka dina-rAta taka svAdhyAya nahIM karanA caahie| patana-koI bar3e rAjA kA athavA rASTrapuruSa kA dehAnta huA ho to agnisaMskAra na ho taba taka svAdhyAya nahIM karanA cAhie tathA usake sthAna para jaba taka dUsare vyakti kI naI niyukti na ho taba taka UMcI AvAja meM svAdhyAya nahIM karanA cAhie / (20) audArika zarIra-upAzraya ke andara athavA 100-100 hAtha taka bhUmi para upAzraya ke bAhara bhI paJcendriya jIva kA mRta zarIra par3A ho to jaba taka vaha nirjIva zarI vahA~ par3A rahe taba taka svAdhyAya nahIM karanA cAhie / (21 se 28) cAra mahotsava aura cAra pratipadA-ASAr3hI pUrNimA (bhUta mahotsava), Aso pUrNimA (indriya mahotsava), kArtika pUrNimA (skandha mahotsava), caitra pUrNimA (yakSa mahotsava) ina cAra mahotsavoM kI pUrNimAoM tathA usase pIche kI cAra, kRSNa pakSa kI cAra pratipadA (aikama) isa prakAra ATha dinoM taka svAdhyAya nahIM karanA cAhie / Page #10 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (29 se 30) prAta:kAla aura sandhyAkAla meM dizAe~ lAla raMga kI dikhAI deM ta taka arthAt sUryodaya aura sUryAsta ke pahale aura bAda meM eka-eka ghar3I svAdhyAya nahIM karanA cAhie / (31 se 32) madhya divasa aura madhya rAtrI ke Age-pIche eka-eka ghar3I isa prakAra do ghar3I svAdhyAya nahIM karanA cAhie / uparokta asvAdhyAya sambandhI niyama mUla pATha ke asvAdhyAya hetu haiM, gujarAtI Adi bhASAntara hetu ye niyama nahIM hai / vinaya hI dharma kA mUla hai tathA aise vikaTa prasaMgoM meM gurU kI athavA bar3oM kI icchA evaM AjJAoM kA adhika pAlana karane kA bhAva rakhanA cAhie / Page #11 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAGgasUtra dvitIya zrutaskaMdha kI viSayAnukramaNikA kramAGka viSaya piNDaiSaNA adhyayana kA nirUpaNa zayyeSaNAdhyayana kA nirUpaNa IryAdhyayana kA nirUpaNa bhASAjAta adhyayana kA nirUpaNa vastraiSaNAghyayana kA nirUpaNa pAtraiSaNAdhyayana kA ni paNa avagraha pratimAdhyayana kA nirUpaNa dhyAnarUpakAyotsargavidhi kA nirUpaNa svAdhyAyabhUmi meM AcaraNa karane ke yogya evaM anAcaraNIya vidhi kA nirUpaNa uccAra prasravaNa vidhi kA nirUpaNa zabdAsakti kA niSedha rUpAsakti kA niSedha parakriyA kA niSedha paraspara kI kriyA kA niSedha bhAvanAdhyana kA nirUpaNa vimuktAdhyayananirUpaNa pRSThAGka 1-315 316-489 490-592 593-665 666-737 738-777 778-838 839-849 849-855 856-895 895-923 924-927 928-990 991-995 996-1164 1165-1186 zrI aayaa| sUtra : 4 Page #12 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI vItarAgAya namaH zrIjainAcArya jainadharmadivAkara zrI ghAsIlAlajI mahArAja viracita dvitIyazrutaskandhasya marmaprakAzikAkhyayA vyAkhyayA samalaGkRtam // zrI-AcArAMgasUtram // prathamoddezaH mUlam-se bhikkhU vA, bhikkhUNI vA, gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe aNupaviTe samANe se jaM puNajANejjA asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA pANehiM vA paNaehi vA bIehiM vA, hariehiM vA saMsattaM ummissaM sIodaeNa vA ositaM, rayasA vA parighAsiyaM tahappagAraM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA. parahatthaMsi vA parapAyaMsi vA aphAsuyaM aNesaNijjati maNNamANe lAbhe vi saMte No paDigahejA ||suu01|| chAyA -sa bhikSurvA, bhikSukI vA, gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA anupraviSTaH san sa yat puna: jAnIyAta, azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA prANibhiH panakaiH vA bIjaiHyA harinaiH vA saMsaktaM vA unmizraM vA, zItodakena vA avasiktaM rajasA vA parigharSitaM vA tathA prakAram azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA parahaste vA parapAtre vA aprAsukam anepaNIyam iti manyamAnaH lAbhesatyapi no pratigRhNIyAt // suu01|| ____marmaprakAzikA-TIkA-varddhamAna mahAvIra sadAcAravidhAyinam praNamya praNidhAyAgha gautamaM gaNanAyakam // 1 // sAdhusAdhvI hitArthAya saMghakalyANa hetavo AcArAGgazrutaskandha zrIAcArAGga sUtrake dvitIya zrutaskandha kI hindI vyAkhyA saba se pahale bhagavAn mahAvIrasvAmI kA namaskArarUpa maMgalAcaraNa karate haiM'NamotthuNaM samaNassa bhagavao NAyaputta-mahAvIrassa, viie suyakkhaMdhe dvitIya zrutaskandha ke Arambha meM zramaNa bhagavAn jJAtaputra mahAvIra ko namaskAra karatA huuN| TIkArtha-namaskAra ke bAda grantha kA Arambha kiyA jAtA hai-'se bhikkhU vA, AcArAMga sUtranA bIjA zrutaskaMdhanuM gujarAtI bhASAMtara bhagavAya-'namotthuNaM samaNassa bhagavao NAyaputtamahAvIrassa, bIie suyakkhaMdhe' mIon zrutaskaMdhanA AraMbhamAM zramaNa bhagavAna jJAtaputra mahAvIrasvAmIne namaskAra karUM chuM. maMgalAcaraNa karIne have graMthane AraMbha karavAmAM Ave che 'se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' tyAdi a01 zrI sAgasUtra :4 Page #13 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre vyAkhyA marmaprakAzikA // 2 // muninA yogirAjena tvAcAla brhmcaarinnaa| sthAnakaSAsisiddhena ghAsIlAlena tanyate // 3 // iti, AgamasAhitye AcArAgasUtrasya mahattvapUrNa sthAnaM vidyate, yataH AcAra eva jIvane sAdhanAyAmUlAdhAro'sti, etatsAhAspenaiva mAnavA muktipathamArohanti, ataeva sarve tIrthakarAH sarvaprathamam AcArameva upAdizan, bhAvitIrthakarA api sarvaprathamam AcAramevopadezyanti, mahAvidehakSetra vidyamAnAstIrthakarA thApi sarvaprathamam AcAramevopadizanti, tasmAdasya AcArAGgasya paramamahattvaM sarvaprAcInatvazca siddhaM bhavati AcArAgasUtraM sAdhyAcArasya pathapradarzakamasti, vastutaH pazcAcArarUpamUlastambhopari AcArAjasatrasya bhavyabhavanaM nirmitaM vatete, zramaNAnAM sAdhanAbhiH sahasambaddhAH sarve viSayA AcArAgamUne varNitAH santi, ataeva AcArAGgaM bhagavacchabdenApi vyavahiyate / idazya AcArA. satraM zrutaskandhadaye vibhaktamasti tatra prathamazrutaskandhasya viSayaH atIvagUDho gambhIratha vartate bhiSaNI thA, gahAvaikalaM piDayAyapaDiyAe aNupaviDhe samaNe se jaM puNa jANejAasaNaMyA pANaMvA ityAdi / Agama sAhitya meM AcArAGga sUtra kA atyanta mahatvapUrNa sthAna mAnA jAtA hai, kyoMki AcAra hI jIvana meM sAdhanA kA mUla mAdhAra hai, isa kI sahAyatA se hI mAnava mukti ko prApta karatA hai, isIliye sabhI tIrthakarone saba se pahale AcAra kA hI upadeza kiyA, bhAvI tIrthakara bhI sarva prathama AcAra kA hI upadeza kareMge, mahAvideha kSetra meM rahane vAle tIrthakara mI saba se pahale AcAra kA hI upadeza karate haiM, isaliye isa AcArAja kA atyanta mahatva aura saba se prAcInatA siddha hotI hai, AcArAGga sUtra sAdhu aura sAdhvI ke AcAra kA prathamadarzaka mAnA jAtA hai, vAstava meM to pAMca AcAroM kA mUlastambha ke Upara AcArAGga sUtra kA eka bhavya bhavana taiyAra kiyA gayA hai, isa meM zramaNa zramaNIoM kI sAdhanA ke sAtha sambaddha sabhI viSayoM kA varNana kiyA gayA hai, isIliye AcArAGga sUtra ko bhagavAn zabda se bhI vyava. TIkArya-Agama sAhityamAM AcArAMga sUtranuM atyaMta mahatvapUrNa uthAna mAnavAmAM Ave che. kemake AcAraja jIvanamAM sAdhanAne mULa AdhAra che. tenI sahAyatAthI ja manuSya mukti prApta karI zake che, tethI badhA ja tIrthakaree sauthI pahelAM AcArane ja upadeza karela che, AgAmI tIrthakara paNa sauthI pahelAM AcArane ja upadeza karaze. mahAvideha kSetramAM rahenArA tIrthakaro paNa sauthI pahelAM AcArane ja upadeza kare che, tethI A AcArAMganuM atyaMta mahatva ane sauthI prAcInatA siddha thaI jAya che. AcArAMga sUtra sAdhu ane sAdhvIonA AcAranuM mArgadarzaka mAnavAmAM Ave che. vAstavamAM te pAMca AcAranA mULa staMbha upara AcArAMga svarUpa bhavya ImArata taiyAra karela che. AmAM zramaNa zramaNanI sAdhanAnI sAthe saMbaMdha rAkhanArA badhA ja viSayenuM varNana karavAmAM Avela che, tethI ja AcArAMga sUtrane bhagavAna zabdathI paNa vyavahAra karAya che. zrI mAyArAgasUtra :4 Page #14 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 0 1 piNDaiSaNAbhyayananirUpaNam tasmin navabrahmacaryAdhyayanAtmake prathame AcArazrutaskandhe samastavivakSitaviSayANAM saMkSepeNaivAbhihitatvAta teSAM vistareNa abhidhAnAya dvitIyazrutaskandha ArabdhaH, ayazcAya zrutaskandhazabdena vyavahiyate, prathamazrutaskandhe nava brahmacaryAdhyayanAni ekapaJcAzaduddezakeSu vimajya varNitAni santi, dvitIyazrutaskandhe ca SoDazAdhyayanAni catustriMzaduddezakeSu pratipAditAnisanti, tatra prathamaM piNDaiSaNArUpamadhyayanaM pAkhyAtumArabhate-se bhivakhU vA, bhikkhuNI vA, gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe aNupaviDhe smaanne-ityaadi| sa saMyamazIlaH paJcamahAvrataskSaNazIla bhikSuH bhikSaNazIlo bhAvabhikSurmUlottaraguNadhArI sAdhuH zramaNo, yA azyA bhikSukI sAdhvI vA vedanAvaiyAvRtyAdiSaDanyatamakAraNena AhArArthI san gRhapatikulam, gRhastha zrAvakagRhaM piNDapAtapratijJayA-bhikSAlAbhAzayA anupraviSTaH san gataH san sa yatpunahAra karate haiN| yaha AcArAGga sUtra do zrutaskandha meM vibhakta kiyA gayA hai, unameM prathama zrutaskandha kA viSaya atyanta gUDha aura gambhIra hai, usa meM nau prakAra ke brahmacaryoM kA adhyayanAtmaka prathama AcArazrutaskandha meM sAre hI vaktavya viSayoM kA saMkSepa se hI kathana kiyA gayA hai, ataeva unakA vistAra pUrvaka kathana karane ke liye dvitIya zruta skandha kA Arambha kiyA gayA hai, isa ko agra zruta skandha bhI kahate haiM, prathama zruta skandha meM nau brahmacaryAdhyayanoM kA ikAvana uddezoM meM vibhAga kara ke varNana kiyA gayA hai, auda dvitIya zruta skandha meM solaha adhyayanoM kA cautIza uddezoM meM pratipAdana kiyA gayA hai, una meM sabase pahale piNDaiSaNArUpa adhyayana kI vyAkhyA karate haiM-'se bhikkhU vA, bhikrayaNI yA-' ityAdi / paJcamahA vrata rakSaNa zAlI bhAvabhikSa mUlottara guNadhArI sAdhu athavA bhikSukI sAdhvI vedanA-vaiyAvRtti vagairaha che kAraNoM meM kisI bhI eka kAraNa se AhAra ke liye 'gAhAvaikulaM' gRhapati gRhastha ke kula meM 'ghara meM 'piMDayAya A AcArAMga sUtra be zrutaskaMdhamAM vaheMcavAmAM Avela che, temAM pahelA kRtaskaMdhane viSaya atyaMta gUDha ane gaMbhIra che, temAM nava prakAranA brahmacaryonA adhyayanAtmaka pahelA AcAra zrutaskaMdhamAM tamAma kahevA gya viSayanuM saMkSepathI ja kathana karavAmAM Avela che. tethI ja tenuM savistara kathana karavA mATe bIjA zrutaskaMdhano AraMbha karavAmAM Ave cha, mAna mazruta: 5 pa 7 cha. pahelA zrutaskaMdhamAM brahmacaryAdhyayananA ekAvana uddezAomAM vibhAgapUrvaka varNana karela che. ane bIjA zrutaskaMdhamAM soLa adhyayananA cotrIsa uddezAomAM pratipAdana karavAmAM Avela che. temAM sauthI pahelAM piMDeSaNArUpa adhyayananI vyAkhyA karavAmAM Ave D-se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' pAMya mahAyata 2kSaNazAdI lakSu bhUsottara sudhArI sAdhu athavA bhikSukI sAdhI vedanA vaiyAvRtti vagere cha kAraNemAMthI kaI paNa eka kAraNathI mAhAra mAre 'mAhAvaikulaM' pti-sthn| gharamA 'piDayAyapaDiyAe' (57pAtanI zrI mAyArAgasUtra :4 Page #15 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre vakSyamANarItyA azanaM vA pAnaM vA khAdima vA svAdimaM vA caturvidhaM bhakSyam jAnIyAtavagacchet, yat azanAdikaM caturvidhaM bhakSyam prAgibhiH-dvindriyai rasajAdibhirjantubhiH vA panakaiH ullIjIvairvA saMsaktaM saMyuktaM vartate, athavA bIjaiH-godhUmazAlyAdi prasphuTai, haritaH durvAkurAdibhirvA unmizraM zabalIbhUtaM vartate, evaM zItodakena-anuSNajalena avasiktam-ArdIkRtaM vA asti, tathA rajasA sacittena dhUlirUpareNunA vA parigharSitaM vyAptaM vA vartate, tathA prakArakam evaM jAtIyakam azuddham azanapAnAdi caturvidhamapi AhAraM parahaste dAtuH kare parapAtre vA sthitaM vartamAnam aprAsukam sacittam, aneSaNIyam AdhAkarmAdi doSadRSitaM vartate paDiyAe', piNDapAta kI pratijJA se 'bhikSAlAbha kI AzA se' 'aNupavihe samANe' anupraviSTa hokara pravezakara 'se jaM puNa jANejA' vaha sAdhu yA sAdhvI yadi jAnale ki-'asaNaM vA pANaM vA, khAimaM vA, sAimaM vA' azana khAne yogya cAvala vagairaha bhakSyapadArtha, yA pAna-pIne yogya pAnI dUdha vagairaha peya vastu, yA khAdima-lehana karane 'cATane yogya vastu, yA svAdima-svAdakara khAne yogyacoSya vastu isa prakAra kA caturvidha AhAra 'pANehiM vA paNaehiM vA bIehiM vA hariehiM yA'dIndriyAdi prANiyoM se yA panaka-ullI jIvoM yA aGkurita bIjoM se yA harita dUrvA vagairaha hare bhare aMkuroM se 'saMsattaM ummissaM' saMsakta-saMyukta hai yA unmizra milAjulA hai yA-'sIodaeNa vA ositaM' zItodaka-kaccA ThaNDA pAnI se avasikta-sizcita hai yA 'rayasA vA parighAsiyaM' raja-reNa dhUli se vyAsa hai to 'tahappagAraM asaNaM yA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' isa prakAra kA prANI vagairaha se saMsakta azana-bhojana, peyajalAdi, khAdima yA svAdima vastu ko 'parahatyasivA, para pAyaMsi vA' dUsare ke hAtha meM yA dUsare pAtra meM 'aphAsuyaM, aNesaNijja' aprAsuka-sacitta tathA aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se dUSita 'maNNapratijJAthI arthAt lakSAmanI mAthI 'aNupaviTTha samANe' praveza parIne se jaM puNa jANejjA' ta sAdhu magara sa na onqAmA memAva-'asaNaM vA, pANaM vA, khAimaM yA, sAimaM vA, mana bhAvAsAya yAmA vigere lakSya pahA pAna-pAvAsAya pANI, dUdha, vigere payapadArtha athavA khAdima-cATavA yogya vastu athavA svAdima-svAdapUrvaka khAdya yodhya yUsapAya tu, ma ta yatuvidha mA 2 'pANehiM vA paNaehiM vA bIehi vA hariehi yA' bIndrayAti prAyothI mayA pana3-3eel &althI 4441 madhurita pIthI harita / vigaire salan marothI 'saMsattaM ummissaM' saMyuTata jaya bhIzrabhane sAya 'sIodaeNavA osittaM' yA 41 pANIthI chaTAye jAya A24t 'rayasA vA parighAsiya 24 pUjayI vyApta DAya to 'tahappagAraM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM pAtA ra mana pAca-pAna-peya mAhima athavA svAbhi vastune 'parahatthaMsiyA, para pAyaMsi yA' pInayama 3 mInA pAtrabho 'aphAsuyaM aNesaNijjaMti' mAsu zrI sAgasUtra :4 Page #16 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1-2 sU0 1 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 5 ityevaM rItyA jAnAnaH sa bhAvabhikSuH lAbhe satyapi na pratigRhNIyAt grahaNaM na kuryAditibhAvaH evaM liGgavyatyAsena sA pUrvoktA mUlottaraguNadhAriNI bhAvabhikSukI vA vedanAvaiyAvRtyAdi SaDanyatamakAraNena AhArArthinI bhUtvA gRhasthagRham anupraviSTAsatI azanAdikaM caturvidhamAhAraM yadi dvIndriyarasajAdi prANiprabhRtibhiH saMyuktaM godhUmAdiharitadUrvAGkurAdibhiH zabalIbhUtaM zItodakena ArTIkRtaM sacittadhUlyAdibhirvA vyAptatvAd azuddha tathA prakArakam aprAsukam AdhAkarmAdi doSaduSTaM pazyet tadA sA bhAvabhikSukI tathAvidhAhArasya lAbhe satyapi na prati. gRhNIyAditi pUrvoktarItyaivAnvayo bodhyaH // suu01|| __ mUlam-se ya Ahaca paDiggahie siyA se taM AyAya egaMtamavakamejjA, egaMtamavakkamittA ahe ArAmaMsi vA ahe uvassayaMsi vA, appaMDe-appapANe-appabIe, appaharie, appose, appodae, apputtiMgapaNaga-daga-maTTiyamakaDAsaMtANae vigiciya vigiciya ummIsaM visohiya visohiya tao saMjayAmeva bhuMjija vA, pIija vA, jaM ca No saMcAijjA bhottae vA pAyae vA, se tamAyA ya egaMtamavakkamijA, egaMtamavakkamittA, mANe' samajhakara 'lAbhevi saMte' lAbha-prApta hone para bhI 'No paDigAhejjA' nahIM lenA cAhiye, arthAt zramaNa sAdhu yA zramaNI sAdhvI zrAvaka gRhastha ke ghara meN| bhikSA ke liye jAkara yadi aisA jAnale ki azana vagairaha caturvidha AhAra dvIndriyAdi prANiyoM se yA panaka ullI jIvoM se athavA prasphuTa godhUmacanA cAvala vagairaha bIjoM se yA hare bhare aGkura dUrvA vagairaha sacitta se sambaddha yA mizrita hai athavA zItodaka-kaccA pAnI se mizcita hai yA raja dhUli reNuoM se vyApta hai to isa prakAra ke azanAdi caturvidha-AhAra dUsare ke hAtha meM yA dUsare ke pAtra meM rakkhA huA bhI usa sacitta aura AdhAkarmAdi doSoM se dUSita samajhakara milane para bhI nahIM lenA cAhiye ||suu01|| sayitta tathA manapAya-yA bhASAthA iSita 'maNNamANe' samalane 'lAbhevi saMte, sAla prAta 217i yeg No paDigAhejjA' ve na naye arthAt sAdhu athavA sAdhvIjI zrAvaka gRhasthane ghera gocarIne mATe gayA hoya ane teonA jANavAmAM evuM Ave che ke-A azana vigere AhAra-pAna dvIndriyAdi prANiyothI athavA gha, caNA vigere bIjethI athavA lIlerI aMkurethI maLela athavA tenA saMbaMdhathI yukta che , agara ThaMDA pANIthI chaMTakAyela hoya agara dhULavALA hoya che tevA prakArane anAdi cAra prakArane AhAra bIjAnA hAthamAM agara bIjAnA pAtramAM rAkhela hoya te paNa tene sacitta ane ApA karmAdi dethI dUSita samajIne maLavA chatAM paNa te na joIe. rAjA zrI sAgasUtra :4 Page #17 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre ahe jAmaDilaMsi vA, kiTTarAsisi vA, tusarAsisi vA, sukkagomaya. rAsisi vA, aNNayaraMsi vA, tahappagAraMsi thaMDilaMsi paDilehiya paDilehiya, pamajiya pamajjiya, tao saMjayAmeva paridRvijjA ||suu02|| chAyA-sa ca Ahatya pratigRhNIyAt syAt sa tadAdAya ekAntamapakrAmet, ekAntamapakramya athArAme vA, athopAzraye vA, alpANDe alpaprANe alpabIje alpaharite alpAvazyAye alpodake alpotigapanakadakamRttikAmarkaTasantAnake vivicya vivicya unmizraM vizodhya vizodhya tataH saMyata eva bhuMjIta vA piveda vA yacca na zaknuyAt bhoktaM vA pAtuM vA sa tadAdAya ekAntamapakrAmet, atha dagdhasthaNDile vA, kiTTarAzau vA, tuSarAzau vA gomayarAzI vA anyatararAzau vA tathAprakAre sthaNDile pratyupekSya pratyupekSya pramRjya pramRjya tataH saMyata evaM pariSThApayet // sU02 / / / TIkA-marmaprakAzikA-yadi kadAcit asAvadhAnatastathAvidhazcaturvidha AhAro gRhotaH syAttadA tatra vidhi pratipAdayitumAha-'se ya Ahacca paDiggahe siyA se taM AyAya'ityAdi / sa ca pUrvokto bhAvabhikSuH Ahatya-sahasA dvIndriyaprANi prabhRtibhiH saMyuktAdikaM catu. dhim AhAraM yadi syAt-kadAcit pratigRhNIyAt-grahaNaM kuryAta tahiM sa bhAvabhikSuH tadA dAya-tathAvidhamazuddha caturvidhamAhArajAtaM gRhItvA ekAntam nijenasthale apakrAmetnirgacchena, ekAntam apakramya-nirjanapradezaM gatvA, ekAntasthalavizeSa pratipAdayannAhaathArAme vA sAgArikajanarahite udyAne vA athavA upAzraye vA, vikalpArthaka vA zabdena TIkArtha-aba ukta prakAra ke sacitta aura AdhAkarmAdi doSoM se dUSita azanAdi caturvidha AhAra ko asAvadhAnatayA dhokhA se le lene para use kyA karanA cAhiye yaha vidhi batalAte haiM-'se ya Ahacca'-vaha pUrvokta bhAva bhikSuka yA bhAva bhikSakI Ahatya-sahasA asAvadhAnI se yadi usa prakAra ke prANivagairaha se yukta hone se sacitta AdhAkarmAdi doSoM se dUSita caturvidha azanAdi AhAra jAta ko 'paDiggahie' grahaNa karale to 'setaM AyAya egaMtamakkamejjA' vaha sAdhu yA sAdhvI use lekara ekAnta meM calA jAya aura 'egaMtamavakamittA' ekAnta pradeza meM 1 TIkAtha-have pUrvokta prakArathI sacitta ane AdhAkarmAdi dethI dUSita azanAdi cAra prakAranA AhArane asAvadhAnIthI laI lIdhuM hoya to tene zuM karavuM ? te vidhi batAvavA sUtrA2 3 cha-'seya Ahacca paDiggahe siyA' te pUrita lAya sAdhu 2444 lA sAyA sahasA asAvadhAna paNAthI je tevA prakArane eTale ke prANi vagerethI yukta hovAthI sathitta AdhAra hoSothI iSita yaturvidha prazanA mA2 nd as a to 'se taM AyAya egaMtamavakamajjA' te sAdhu athavA sAdhvI te 12nA maalaa|hin sadhana Anta sthaNe yAlyAta. ane. 'egaMta mavakkamittA' Anta prazawi s ixit 25 yA zrI.mAyA sUtra:4 Page #18 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2u. 1 sU0 2 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam zUnyagRhAdInAmupasaMgraho yodhyaH, ataevAha-alpANDe vA, alpa zabdasya amAvArdhaka tayA aNDarahitapradeze iti tadarthaH, evam alpaprANe-prANiyarjitasthale ityarthaH, tathA alpabIje-godhamAdibIjajanya kurAdirahitasthale iti tadarthamAha-alpaharite-aGkurAdirahitapradeze ityarthaH, evam alvAvazyAyetupArarahitasthale, avazyAyastutUpAra iti koSa: tathA alpodake-udakarahita sthale ityarthaH evam-alpottiGgapanakadakamRttikAmarkaTasantAnake-uttigastRNAgrasthitajalabinduH, panakaH-ullIjantuvizeSaH, dakamRttikA-udakamizritamRtikA, markaTa:-sUkSmajantuvizeSaH, eteSAM santAnaH samUho yatra nasyAttAdRzasthale ityarthaH, tadevamuktarItyA aNDAdi jIvajAtadoSavarjite udyAnAdisyale gatyA pUrvagRhItacatuvidhAhAre saMsaktaM sUkSmajIvajAtaM vividha vivicya-pRthakRtya pRthakRtya apAkaraNena parispajya parityajya kriyA'bhyAvRttyA azuddhAMzasya sarvathA parityAgaH sUcyate, evam unmizram jAkara, ekAnta jaise 'ahe ArAmaMsi vA, ahe uvassayaMsi vA' atha ArAmaughAna bagIcA vagairaha ekAnta pradeza meM, atha-athavA upAzraya meM hI use le jAkara athavA jahAM ki 'appaNDe' alpa zabda natrarthaka hone se ekendriya aNDA nahIM ho yA 'appapANe' alpaprANe rasa se jApa mAna dvIndriya vagairaha prANI nahIM ho yA 'appapIe' alpavIja-prasphuTa canA godhUmavagairaha kA bIja nahIM ho yA 'appaharie' alpaharita-aGkarabhI vagairaha hare bhare pradeza nahIM ho yA 'appose' alpa avazyAye jahAM-barpha hima nahIM ho yA 'appodAe' alpodake-kaccApAnI jahAM nahIM ho yA 'apputiga' alpotiMga 'paNaga-daga-maDiya-makaDA saMtANae' panaka-daka-mRtikA-markaTa santAne-jahAM uttiMga-ghAsa ke agra bhAga meM sthita alavindu, panaka-ullI nAmakA atyanta choTA jantu vizeSa, daka mRtikA-pAnI se milI huI miTTI nahIM ho, yA markaTa santAne -sUkSma jantu vizeSoM kA samUha nahIM ho aise pradeza meM 'vigiMciya, vigiciya' vivicca vivicca azuddha aMzoM -'ahe ArAmaMsi vA ahe uvassayaMsidhA' dhAna-mAyA vigere sAta pradezamA bhayapA upAzrayamA tena sa mayA nyo 'appaMDe vA' ma maya niSepArtha DApAthI bhendriya 4na ya 124! 'appapANe vA' 2565) 24thI utpanna bnaa| dIndriya vigaire prANI na DAya bhaya 'appabIe' yA, dhaI vigerenA bhI na DAya mA 'appaharie' bha72 durgavigere sAhAtarIvANA pradeza na DAya athavA 'appo se jyai hama bha23 na DAya 'appodae' Ayu pANI yA na DAya athavA 'apputtiMgapaNagadagaH maTTiyamakaDAsaMtANae' yAMtti -ghAsanA samAgamA 2sa 45 pana-GeyI nAmanA atyanta jINuM jantavizeSa dakamRttikA-pANIthI maLela mATI na hoya athavA m| vigaire sUkSma tu vizeSAnA samUDa na DAya te pradezamA 'vigiMciya vigiciya' azuddha mazAna 2 4zana 'ummissaM visohiya visohiya' prAyi viro3thI maNesa AAILE zrI. sAyasUtra :4 Page #19 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre AgAmukasatvasaMvalitasaktukAdibhyaH prANinaH vizodhya vizodhya-apAkRtya apAkRtya, atrApi apanayanakriyA'bhyAvRtyA azuddhAMzasya sarvathA varjanaM sUcitaM bhavati, tataH-tadanantaram azuddhAMzaparityAgavizodhanAnantara mityarthaH avaziSTaM zuddham tadazanAdijAtaM parijJAya saMyataH samyag yataeva rAgadveSavimuktaH san bhuJjIta pibevA, natra bhakSaNIyamAhAraM bhuJjIta, peya. zyAhAraM pibedityarthaH / kintu yacca avaziSTaM zuddhamazanAdikaM bhoktuM vA pAtuM vA na zaknuyAt bhoktuM pAtuM vA na pArayet sa bhAvabhikSustadA tadAhArajAtam AdAya gRhItvA ekAntaM nirjanapradezam apakrAmet-nirgacchet atha-anantaram tatra ca ekAntapradeze apakramAnantaramityarthaH, dagdhasthaNDile-dagdhabIjAGkarAdisthale cA, kiTTarAzauvA,-asthipaJjarasamudAye yA ityarthaH, vAathavA kiTTarAzau vA-lohAdimalavyAptajIrNazIrNalohakhaNDasamahe iti tadarthaH, vA-athavA tuSarAzau vA-vusasamudAye vA, gomayarAzau vA-zuSkakarIpa samudAye vA, sarvamupasaMharabAhako dUra karake 'ummIsaM visohiya visohiya' unmizra vizodhya vizodhya, prANI vagairaha se mile hue azanAdi caturvidha AhAra jAta ko vizodhana karake azuddha aMzo ko acchI taraha saMzodhana vivecana dvArA dUra kara ke 'tao 'saMjayAmeva bhuMjina vA, pIijja vA' tataH tadanantara-azuddha azoM ko haTA ne ke bAda avaziSTa bace hue azanAdi caturvidha AhAra jAta ko zuddha samajhakara saMyata evarAgadveSa se rahita hokara hI bhuJjIta vA bhojana kare yA pibet-pAnakare, khAne yogya zuddha cAvala dAla vagairaha ko khAya, aura pIne yogya zuddha dugdha vagairaha ko pIbe kintu 'jaM ca No saMcAijjA bhottae vA pAyae vA' yat-jisa aMza ko, 'no zaknuyAt bhoktuMvA pAtuM vA-khAnA yA pInA yogya nahIM samajhe 'se tamAyAya egaMta mavakkamijjA' sa-vaha sAdhu yA sAdhvI tadAdAya-use lekara, jo ki sthAne pIne yogya nahIM hai use lekara ekAnta-nirjana pradeza meM apakAmeta-calA jAya aura 'egaMtamavakkamittA' ekAnta meM jAkara 'ahejjhAmathaMDilasi vA' atha dagdha sthaNDile vA-dagdhavIja aGkura Adi sthala meM yA 'kiTTarAsisi vA' kiTarAzau vA caturvidha AhAra jAtane vizedhana karIne azuddha aMzene saMzodhana karIne vivecana karI te 4 // 2 // 2 'tao saMjayAmeSa bhujijja vA pIijja vA' azuddha zAna yA mAha bAkInA bacelA anAdi caturvidha AhAra jAtane zuddha samajIne rAgadveSa rahita thaIne AhAra kare athavA pAna kare, AhAra pezya zuddha annAdine AhAra kare ane pivAlAyaka zuddha ra vigere ne pI2 52 tu 'jaM ca No saMcAijjA bhottae vA pAyae vA' re ma mA , pIuarya na DAya 'se tamAyAya ergatamapakamijjA' sAdhu 4 saya tana as arthAt 2 pApI-pIpaaan4 na ya tan asai zamA 4 mana 'egaMtamava. kamittA' mentama ne 'ahe jjhAmathaMDilaMsi vA' praNetA bhI 22 mA 22mA thA to 'kiTTarAsi si vA' yA yAnA to khAya / 25mA mayA 'tusarAsi sivA' zrI. // // 2 // sUtra:4 Page #20 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 2-3 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam anyatararAzau vA-pUrvoktasadRza prAsuka nirjIvasthale vA gatvA tadeva sUcayabhAha-tathAprakArepUrvoktasamAne prAsukasthaNDile apakramya ityarthaH, tad-avaziSTamAhArajAtaM pratyupekSya pratyupekSya-parilehya parilehya-paunaH punyena parileinaM kRtvA, akSibhyAM samyanirIkSya ityarthaH, sadorakamukhavastrikAsahitanetrAbhyAM parito nirIkSaNaM vidhAya, rajoharaNAdinA ca pramRjya pramRjya-punaH punaH pramArjanaM kRtvA, tata:-tadanantaram parilehanapramArjanAnantaramityarthaH saMyata eva-samyag upayukta eva pariSThApayet-zuddhAzuddhAhAra puJjabhAgaparikalpanayA prityjedityrthH| sa bhAvabhikSuH muktapItAvaziSTaM tadAhArajAtaM uparyuktasthale samyag upayogapUrvaka eya tyaje dityarthaH // sU02 // iti / mUlam-se bhikaravU vA, bhikkhUNI vA, gAhAvaikulaM piMDadAyapaDiyAe aNupaviTre samANe, se jAo puNa osahIo jANejjA kasiNAo sAsiAo avidalakaDAo atiricchachinnAo, avocchinnAo tarujahAM ki hADakAoM kA Dhera hai aise sthala meM, yA 'tusarAsisi vA' tuSarAzau yA jahAMki ghussA DanTala vagairaha kA Dhera hai aise sthala meM yA 'sukkagomayarAsisi vA' zuSkagomayarAzI vA-jahAM ki sUkhe hue goyama chANA vagairaha kA Dhera hai 'aNNayaraMsi vA tahappagAraMsi thaDilaMsi' anyatarasmin vA tathAprakAre sthaNDile-dUsare kA isa prakAra ke sthala meM 'paDileha paDilehiya' pratilehya pratilehya-cAra cAra pratilekhana karake 'pamajjiya pamajjiya' pramRjya pramRjya-bAra bAra use pramArjana karake arthAtU use sadoraka mukhavastrikA vAle sAdhu muni AkhoM se acchI taraha nirIkSaNa kara aura rajoharaNAdise use pramAjena karake 'tao saMjayAmeva paridvapijjA' tatA-tadanantara pratilehana aura pramAjana karane ke bAda saMyata eva upayukta hokara hI upayogAvasthA meM hI rahate hue pariSThApayetU-parityAga, arthAt bhojana pAna karane se bace hue AhAra jAta ko nirjIvAdi sthaloM meM jAkara samyag upayoga pUrvokta hI parityAga kareM ||muu02|| jyA musAnA DhagasosAya sevA 2018 mA 'sukka gomayarAsi si vA' yA susA chAyAnA gatI |y -424 / 'aNNayataraMsivA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' mA sevA prA2 syAmA 'paheliya paheliya' pAra vA2 pratimanA zana 'pamajjiya pamajjiya' pA2pA2 tenu pramAnana karIne arthAt saderaka mukhatrikAvALA munie tenuM AMkhethI sArI rIte nirIkSaNa karIne bhane 22324AhiyA tenu prabhAna 42 'tao saMjayAmeva paridRvijjA' pratimana bhane pramArjana karyA bAda saMvata- upayukta thaIne ja upayogAvasthAmAM ja rahIne parityAga kare arthAta, AhAra pANI karavAthI bolA AhArane nijIva sthaLamAM jaIne samyapha upagapUrvaka tene tyAga kare. sU02 A02 zrI.mAyA sUtra:4 Page #21 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasne NiyaM vA chivADi aNabhikkatamabhajjiyaM pehAe, aphAsurya aNesaNijjati maNNamANe lAbhe saMte vi No paDigAhijjA |suu03|| ____ chAyA-sa bhikSurvA, bhikSukI vA gRhapatikulaM piNDa pAtapratijJayA anupraviSTaH san sa yAH punaH auSadhIH jAnIyAta, kRtsnAH svAzrayAH advidalakRtAH atirazcInacchinnAH avyapacchinAH taruNI vA phaliM (chivADi) anabhikrAntAm abhagnAm prekSya aprAsukAm aneSaNIyAm iti manyamAno lAbhe sati na pratigRhNIyAt / / sU03 // marmaprakAzi kA TIkA-atha zramaNAnAm auSadhigrahaNaviSaye vidhi pratipAdayitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe' ityAdi / sa pUrvokto bhAvamikSuryA bhikSukI sAdhvo vA gRhapanikulaM zrArakagRham piNDapAtapratijJayA-'ahamatra bhikSA lapsye' ityevaM mikSAlAmapratijJayA anupaviSTaH san sa bhAbhikSuH yAH punariti vAkyAlaMkAre auSadhIH phalapAkAntAH zAlibIjAdikA nimnaprakAreNa jAnIyAt-avagacchet tAH kIdRzyaH tadAha-kasiNAo'-ityAdi kRtsnAH paripUrNAH sampUrNavAda anupahatAH sacittAH tAH auSa zrayaH santi, tatra dravyataH zastrAnupahatAH, bhAvata: sacittAH tAH ityarthaH, evaM punastAH auSadhayaH kIdRzyaH ? ityAha-svAzrA:--avinaSTamUlAH svAsAmutpattimprati Azrayo vidhamAnakAlo yAsu tAH svAzrayAH syAzrayakAlasya vidyamAnatvAt tA avinaSTayonayaH santItyarthaH, evam tAH advidalakRtAH-kRtadvibhAgarahitAH akRtadvibhAgA anUyapATitA ityarthaH, TokArtha-aba sAdhu sAdhvI ko auSadhi grahaNa viSaya meM kisa prakAra ki auSadhi lenI cAhiye isa vidhi kA pratipAdana karate haiM-'se bhikkhU cA bhikkhu NI yA gAhAvAkulaM piMDavAyapaDiyAe aNupaviDhe samANe' ityAdi / sa-vaha pUrvokta bhAvasAdhu aura bhAva sAdhvI gRhapati zrAvaka gRhastha ke ghara meM piNDapAta kI pratijJA se-bhikSA mApta karane kI AzA se anapraviSTa hokara 'se jAo puNa osahIo jANejA 'sa vaha bhAvabhikSu yA bhAva bhikSukI aisA jAna le kijo auSadhiyAM 'kasiNAoM kRtsna hai-sampUrNa anupahata hone se sacitta haiM aura 'sAmiyAo' svAzrayA-avinaSTamUla haiM-jinakA mUla bhAga vinaSTa nahIM huA hai evaM 'avidalakaDAo' advidalakatA-jina ke do TukaDe nahIM kiye gaye haiM aura 1 TIkAtha-have sAdhu agara sAvIne auSadha sevananA saMbaMdhamAM kevA prakAranuM auSadha na ta vidhinu pratipAhana cha-'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUtimAya sA5 mayA lA sApa 'gAhAvaikulaM' 25 zrAnA gharamA 'piMDavAyapaDiyAe' (makSA bhaNa. pAnI mAthI 'aNuppavidve samANe' praveza prazana se jAApuNa osahIo jANejjA' te lA sAdhu magara lA sAdhI se tAleya hai bhISadhI-yAmA vigere 'kasiNAo' sabhA pari545 nApAthI zayatta cha. tebhA 'sAsiyAo' syAzraya ardhA nA bhU naSTa nayA thayA te|| cha. tathA 'avidalakaDAo' advitata nAma Tu 42vAmA nathI mAyA zrI sAgasUtra :4 Page #22 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 3-4 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 15 evam atirazcInacchinnAH-tirazchedarahitAH, na tiryakachinnAH santi evam avyavacchinnAH jIvasahitAH tAH santi, vyavacchinnAH jIvarahitAH na vyavacchinnAH avyavacchinnA iti vigrahaH, etAdRzIstA auSadhIH prekSya ityagreNAnvayaH evaM taruNIm-aparipakyAm vA phalimmudgAde haritavarNaphalim ityarthaH kIdRzI punastA mityAha-anabhikrAntAm-sacetanAm, jIvitAd na abhikrAntA yA sA tathAvidhAm jIvaniSkramaNarahitAM sajIvA mityarthaH, punastA kIdRzI mityAha-abhagnAm-mardanarahitAm to phalizca prekSya-dRSTvA tAM phalim aprAsukAm sacittAma, evam anepaNIyAma-AdhAkarmAdi doSaduSTAM manyamAnaH, tathAvidhAnAM sarvAsAm aprAsukAnAma aneSaNIyAnAzca auSadhInAM lAme satyapi na tAH pratigRhNIyAta-vAsA grahaNaM na kuryAdityaryaH / evaM bhAvabhikSukI cApi uparyuktAH aprAsukA anevaNIyAzca auSadhI phalisahitA lAbhe satyapi na pratigRhNIyA dityarthoM bodhyaH // sU03 // iti / mUlam-se bhikkhU vA, bhikkhUNI vA jAva paviDhe mANe se jAo puNa osahIo jANejjA, akasiNAo, asAsiyAo, vidalakaDAo, tiricchachinnAo, vocchiNNAmo, taruNi vA phaliM (chivAli) ami. kaMtaM bhajjiyaM pehAe, phAsuyaM esaNijjaMti maNNamANe lAbhe saMte 'atiricchachinAo' atirazcInachinnA tiryaka cheda se rahitahaiM evaM 'avocchinnAmoM avyavacchinnA-jIca rahita nahIM haiM isa prakAra kI auSadhiyoM ko-zAlibIjAdiko 'aprAsuka-sacitta aura aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajhakara nahIM lenA cAhiye isa agrimakriyA ke sAtha sambandha hai, isI taraha 'taruNiyaM vA chivArDi' taruNI vA phali-aparipakva kaccI 'phalI aNabhikkaMta' chImI, joki anamikrAnta sacetana hai aura 'abhajiya' abhagna-mardana rahita hai aisI phalI ko bhI 'pehAe' prekSya- dekhakara 'aphAsuyaM usako bhI aprAsuka-sacitta mIra 'aNemi NijjaMti' aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se dUSita 'maNNamANe lAme saMtevi No paDigAhijjA' milane para bhI nahIM grahaNa karanA cAhiye / sU0 3 // tathA tathA 'atiracchinnacchinnAo tiya cha pinAnA cha. 'ayocchinnAo' avyvchinjIva vinAnA nathI. AvA prakAranI auSadhi-zAlI bIjAdine amAsuka-sacitta ane aneSaNayaAdhA karmAdi doSathI yukta samajIne levuM na joIe. AgaLanI kriyA sAthe A saMbaMdha cha-me te 'evaM taruNiyaM vA chivADi' pAyA panI yI jI chImI 2 'aNa bhikkaMtam' manamiita meTale sayetana cha tebhA 'abhajjiya' ma masanyA vinAnI cha. mevI jI 'pehAe' prekSya nana ne 'aphAsurya' aprAsu4 sayitta bhane 'aNesaNijjati' bhanepalIya-AdhASiothI iSita 'maNNamANe' samalana 'lAbhe saMte vi' bhaNayA tai 55 'go paDigAhijjA' grahaNa 12 nahI // 10 // zrI sAgasUtra :4 Page #23 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre paDigAhejjA |suu04|| chAyA-sa bhikSurvA, bhikSukI vA yAvat praviSTaH san sa yAH punaH auSadhIH jAnIyAt, akRtsnAH asvAzrayAH dvidalakRtaH tirazcInacchimAH, vyavacchinnA, taruNIM vA phalikAm abhikrAntAm bhagnAm prekSya prAmukam eSaNIyaM manyamAno lAme sati pratigRhNIyAt // 20 // TIkA-marmaprakAzikA-atha pUrvavaparItyenAha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA jAva pabihe samANe-' ityaadi| sa pUrvokto bhAvabhikSuH sAdhurvA, bhAva bhikSukI sAdhvI vA yAvat-gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA anupraviSTaH san sa bhAvabhikSuH yAH punaH auSadhIH-phalapAkAntAH vanaspativizeSA zAligodhUmAdibIjAdikAH yadi evaM rItyA jAnIyAt-avagaccheta, tAMrIti vaktuM tAH auSadhIH kIdRzI tadAha-'akasiNAo' ityAdi / akRtsnAH -asaMpUrNAH upahatAH acittAH tatra dravyataH akRtsnAH zastropahatAH, bhAvataH akRtsnAH acittA ityarthaH punastAH auSadhayaH kIdRzyaH ityAha-asAsiyAo-asvAzrayA:-vicchinnamalA: vinaSTayonaya ityarthaH, evaM dvidalakRtAH-kRtadvidalabhAgAH UrdhvapATitA ityarthaH, evaM tirazcInacchimA-tirazchedasahitAH tiyakachinAH, evaM vyavacchimmA:-jIvarahitAH tAH auSadhayaH santi ityevaM tA TIkArtha-aba kisa prakAra kI auSadhiyoM aura phaliyoM ko lenA cAhiye yaha bAtalAte haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA jAva paviDhe samANe' sa-vaha pUrvokta bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI, yAvat zabda se 'gRhapatikula meM piNDapAta pratijJA' isakA grahaNa samajhanA cAhiye, tadanusAra gRhapati zrAvaka gRhastha ke ghara meM anupraviSTa hokara jAkara 'se' vaha bhAva bhikSu aura bhAva bhikSukI jAo 'puNa osahio jANejjA' jina auSadhiyoM ko aisA jAna le ki-ye auSadhiyAM 'akasiNAoM akRtsnA -sampUrNa nahIM haiM apitu apahata haiM ataeva acita haiM evaM 'asAsiyA; o' asvAzrayA-vichinna mUla haiM arthAt jina kA mUla bhAga kaTA huA hai, aise haiM aura 'vidalaDA o' dvidalakRtA-do Tukar3e kiye hue haiM-Upara bhAga se phAradie gaye haiM isa prakAra 'tiricchachinnAo' tirazcInakRtA-tiryak ched yukta haiM evaM 'cocchinnAo' vyavacchinnA-jIvarahita haiM isa taraha una zAlI bIjAdi have kevA prakAranI auSadhi ane phalIe levI joIe te batAvatAM sUtrakAra kahe che -' se bhikkhU vA bhikkhUNI vA' te pUrita mApasAdhu mana lA sAlI 'jAva' yApata thA gaDapati zrApa sthn| gharamA 'paviTe samANe' praveza sena 'se jAo puNa osahIo jANejjA' mAre mauSadhiyona (bhADA23) savI sabhAmA mauSadhiyA 'akasiNAo' saMpUrNa nathA. paratuta cha tethI mayicha. tathA 'asAsiyAo' apAya bhAta nA bhUNa mAsa 4aa gayera cha tavI cha bhane 'vidalakaDAo nA A 32pAmA maa0| DAya tavA . tayA 'tiracchachinnAo' tiya 3 pANI . zrI sAgasUtra :4 Page #24 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 3-5 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 13 auSadhIH prekSya ityagreNAnvayaH, evaM taruNI vA phalikAm-mudgAdeH phalim jIvitAdapakAntAm acetanAm jIvitarahitA mityarthaH evaM bhagnAm marditAM virAdhitAmitirItyA nA: saryA auSadhIH phalIsahitAH prekSya-bhavalokya tadevaMbhUtamauSadhijAtam prAsukam acittam eSaNIyam AdhAkarmAdidoSarahitaM manyamAnaH lAbhe sati pratigRhNIyAdityarthaH evaM liGgavyatyAsena sA bhAvabhikSuko sAdhvI gRhapatikulaM bhikSAlAbhapratijJakA anupraviSTA satI tAH auSadhI akRtsnAH asaMpUrNA acittAH asvAzrayAH vicchinnamUlAH vinaSTayonIH dvidalakRtAH kRtadvidalavibhAgAH UrdhvapATitAH / tirazcInacchinnAH tirazchedayuktAH prekSya taruNI mudgAdeH phalI ca jIvitarahitAM bhagnAM ca prekSya tadevaM bhUtamauSadhirUpamAhArajAtaM prAsukamacittam eSaNIyam AdhAkarmAdidoSavarjitaM manyanAnA tAsAmetAdRzInAmauSadhInAM lAbhe sati kAraNe tathAbhUtAH sarvoSadhIH phalIsahitAH pratigRhNIyAdityankyo bodhyaH // suu04|| __mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA jAva paviTe samANe se jaM puNa jANejjA, pihuyaM vA, bahurayaM vA bhujjiyaM vA, mathuvA, cAulaM vA, cAulapalaMbaM vA, saiM saMbhajjiyaM, aphAsuyaM aNesaNijjaM maNNamANe lAbhe saMte No paDigAhejjA ||suu05|| ___ chAyA- sa bhikSurvA, bhikSukI vA yAvat praviSTaH san sa yat punaH jAnIyAt, pRthukaM vA, bahurajo vA, bhajitaM vA, manthuvA, tandulaM vA, tandulapralambaM vA, sakRt saMbhanitam aprA. mukam aneSaNIyaM manyamAno lAbhe sati na pratigRhNIyAt // sU0 5 // __marmaprakAzikA TIkA-samprati grAhyAgrAhyAhAraprakarakatvAd AhAravizeSamadhikRtya ucyateauSadhiyoM ko dekhakara grahaNa karanA cAhiye, isa agrima kriyA ke sAtha sambadha haiN| aba phalI-chimI ke grahaNa ke viSaya meM batalAte haiM-'taruNi vA phaliM 'chivADiM' aparipakva muMga vagairaha ke phali-chimI ko abhikkaMtaM' abhikrAntAm jIba se rahita 'pehAe' dekhakara evaM 'bhajjiyaM bhagnAm-mardita dekhakara use 'phAsuyaM esaNijjaMti' prAsuka-jIva rahita acitta aura eSaNIya-AdhA karmAdi doSoM se rahita 'maNNamANe' samajhakara 'lAbhe saMte paDigAhejjA' milane para grahaNa karanA cAhiye // 904 // tamA vochinnAo' 05127 16hita cha me zatanA l mIhina na ta grahaNa karI levuM joIe. Ane nIcenA AgaLanA kriyApada sAthe saMbaMdha che. ji-sinA ya 425 / samayamA 5 cha-'taruNiaM vA phali' (chivADi) pAyA pAnI bhara vigerenI sI-sIjana 'abhikkaMta' 012hita dhana tathA 'bhajjiyaM bhasasI pahAe' nidhana 'phAsuyaM esaNijjati' prAsu4-05 vinAnI mayata mane meSaNIya bhane mAyAmAhASA vinAnI maNNamANe' samajhane 'lAme saMte paDigahijjA' bhaNe te grahaNa karI levuM joIe. sU04 zrI sAgasUtra :4 Page #25 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre _ 'se bhikkhu vA bhikkhuNI vA jAva paviDhe samANe' ityAdi / pUrvokto bhAvabhikSuH zramaNaH, bhAvabhikSukI sAdhvI zramaNA vA yAvat-gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA mikSAlAbhAzayA aku praviSTaH san sa punarbhAvamikSuH yadi vakSyamANa mAhAravizeSam evaM rItyA jAnIyAt-avagaccheta-yat pithukaM vA-nRtanazAlibIhAdeva hinA bharjita lAjAdikaM pRthukAnnaM vA, vA zabdasya vikalpArthakatvAt bahurajo vA bahUni rajAMsi tuSAdIni yasmin tad bahurajaH adhikatupakagAdi yuktamannaM vA, evaM bharjitam baDyardhapakvam godhUmAdi sasyaM vA, evaM manyu vA-godhUmAdecUNe yA, evaM tandulaM vA tuSarahitazAlyannaM vA, evaM taNDulapralamba vA-zAlibrIyAdezcU kRta kANikA vizeSo vA, tadevaMrItyA upayuktaM pRthukAdhAhArajAtaM yadi sukRt- ekavArameva saMbharjitam agninA bharjanayuktaM kRtaM vartate iti jAnIyAditi pUrvakriyayA'nvayaH tarhi tat tathAvidha pRthukAdhAhArajAtaM aprAsukam sacittam aneSaNIyam-AdhAkarmAdidoSaduSTaM manyamAna: jAnAnaH teSAM tathAvidhapRthu kAdInAM lAme satyapi na pratigRhIyAt pragatAH nirgatA: asayaH prANAH yasmAt tat prAsukam, acittam, na prAsukam aprAsukam sacittamiti eSaNIyaM pAThachanIyam, na eSaNIyam-aneSaNIyam, AdhAkarmAdidoSaduSTatvAd avAJchanIyamiti ___ aba sAdhu aura sAdhvI jI bhikSA gRhaNa ke liye gRhastha ke gRha meM praviSTa hokara kisa prakAra kA AhAra ko gRhaNa kareM usa vidhi ko sUtrakAra kahate haiM 'se bhikkhU yA bhikhUNI vA jAva paviTe samoNe' vaha pUrvokta bhAva sAdhu evaM bhAva sAdhvI yAvat bhikSA grahaNa kI icchA se gRhastha ke gRhameM praviSTa hokara 'se jaM puNa. jANijjA' unako aisAjJAta ho kI yaha AhAra jAta 'pihayaM naye cAvala Adi ko yA agnime bhuMje gae lAjA Adi yA 'bahurayaM yA jisameM sacitta raja kaNa adhika ho evaM 'bhujiyaM' agnimeM bhuMje huve ho evaM ardhapakva ho yA 'madhu' gehU Adi kA ATA yA 'cAulaM vA' vinA chilake kA cAvala ho yA 'cAulapalaMbaMdhA' cAvalakA ATA Adi yadi 'saI' ekabAra 'saMbhajjiyaM' agnimeM seke huve hai aisA 'jANijjA jAnale to vaisA AhAra aprAsuka sacita evaM aneSaNIya tathA AdhAkarmAdi doSa have sAdhu ane sAdhIne bhikSA levA mATe gRhasthanA gharamAM praveza karIne ke bhAi2 vA tanA vidhi matAAma mA che.-'se bhikkhU vA bhikSuNI vA jAva paviTe samANe' pUvAta lA sAdhu mane lA sA yAvat lakSAsAsanI mAzAyI thAnA gharamA praveza 412 'se jaM puNa jANijjA' tamAmevuna 3 mA mAhAra 'pihuyaM' navAzAlI mAhira mayA manithI suta pAsI vimere mdh| 'bahurayaM vA' mA sayittara l hAya bhujiya' ani sa re 55545 DAya athavA 'muMthu' bahu mahinA dATa 'cAula vA' athavA ch| vinAnA yA DAya 'cAulapalaMbaM vA' yAmAnA sATa vigere ne 'saI' mevA2 'saMbhajjiya' nayI zesa che tama 'jANijjA' onAmA mAya te tevA prakArano AhAra amAsuka sacitta aneSaNIya ane AdhArmAdi deSayukta bhAnAna 'lAbhe saMte' mA 7i 'No paDigAhijjA' te2 akSaya 421nahI // 20 // zrI sAgasUtra :4 Page #26 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 6-7 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 15 vyutpattiH / evaM sA bhAvabhikSukI sAdhvI gRhapatigRham bhikSAlAbhapratijJayA anupraviSTA satI sA bhAvakSukI pRthukAdikaM yadi ekavArameva bharjitaM jJAtvA tat pRthukAdikam aprAsukam sacittam aneSaNIyamAdhAkarmAdidoSaduSTaM manyamAnA sA tathAvidhamAhArajAtaM lAbhe satyapi na pratigRhNIyAditi // sU0 5 // mUlam-se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA jAva paviTe samANe se jaM puNa jANijjA, pihuyaM vA jAna cAulapalaMbaM vA asaI bhajjiyaM dukkhuto vA bhajjiyaM tikkhutto yA bhajjiyaM phAsuyaM esaNijja jAva lAbhe saMte paDigAhijjA ||suu06|| chAyA-sa bhikSurvA, bhikSuko vA yAvat praviSTaH san sa yat punarjAnIyAt, pRthukaM yA yAna taNDulapralambaM vA, asakRda bhanitaM dviHkRtyo vA bhanitaM triH kRtvo vA bharjitaM prAsukam epaNIya yAvad lAme sati pratigRhNIyAt // 6 // iti / marmaprakAzikA TIkA-pUrva sakRd bharjitapRthukAdInAm aprAsukatayA sacittatvena aneSaNIyatvena AdhAkarmAdidoSaduSTatvena bhAvamikSukANAM bhAvamikSukoNAzcAgrAhyatvaM pratipAdita sampati tad vaiparItyena asakRd dviH kRtvaH triH kRtvo vA saMjitAnAM pRyukAdInAM zramaNazramaNAnAM grAhotvaM pratipAdayitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA jAva paviTTa samANe itya di sa pUroM ko bhikSuH bhAvabhikSuH sAdhurvA, bhikSukI-bhAvabhikSukI sAdhvI vA, yAvat-gRhapaniyaha piNDapAtapratijJayA bhikSA lAbhAzayena anupraviSTaH san sa bhAvabhikSuH yadi punariti vAkyAdUSita samajhakara 'lAbhesaMte No paDigAhijjA' milanepara bhI gRhaNa na kare // 905 // isake pahale eka daphe seke huve pRthukAdi ko aprAsuka hone se sacitta evaM aneSaNIya honese sAdhu evaM sAdhvI ko grahaNa karane ko akalpya kahA hai aba usase alAvA bAra bAra dvidhA yA tradhA bhuMje huve pRthukAdi ko grahaNa karane kA vidhi kahate haiM-'se bhikkhU vA bhikkhUNI yA jAca paviDhe samANe' ye pUrvokta mAva sAdhu evaM bhAva sAdhvI yAvat bhikSA prApti kI icchA se grahastha ke ghara meM praviSTa hokara 'jaM puNa evaM jANijjA' ve yadi aisA jAna le kI 'pihuyaM vA' yaha zAlI, - A pahelAM ekavAra zekela pRthukAdi aprAsuka hovAthI sacitta ane anekaNIya hovAthI sAdhu sAdhvIne agrAhaya hovAnuM kahyuM have tenAthI viparIta vAraMvAra dvidhA karela vidhA 428 zeDeda pRthuhina sAdhu sAvAye aDa 32pAnI vidhi satAve che--se bhikkhuvA bhikkhuNI vA jAva paviDhe samANe' te pUtimA sAdhu // 2 mA sApa yAvat Mal sAmanI mAzAthI ahsthn| gharamA praveza 42ta te! 'jaM puNa evaM jANijjA' se ye hai 'pihuyaM vA' mA aal godhUmAhi jAva cAulapalaMba vA' yAvat dhAnyAni yU zrI sAgasUtra :4 Page #27 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 AcArAMgasUtre laMkA evaM vakSyamANarItyA jAnIyAt - avagacchet, tadyathA - pRthukaM vA vahinA bharjita nUtanazAlivrIhyAdikaM pRthukAnapadavAcyaM vA, yAvat- bahurajo vA tuSAdi sahitam bharjitam agnyaora godhUmAdizIrSakam anyad vA tilagodhUmAdikama, manthu vA godhUmAdi cUrNam, taNDulA vA tuSarahitA vA zAlivrIhyAdisArabhRtAstandulAH, tanDulapralambo vA zAlivrIhyAdi kaNikA vA ityarthaH, asakRd bahuvAraM bharjitaM vahninA dviH kRtvo dvivAraM vA triH kRtaH - trivAraM vA bharjitaM vartate ityevaM jAnIyAditi pUrveNAnvayaH, tadA anekavAraM agninA paripak duSkvAdidoSarahitatvAt prAsukam acittam eSaNIyam AdhAkarmAdidoSavarjitaM pUrvokta pRthukkA dikaM yAvat manyamAno jAnAnaH pratigRhNIyAt evaM liGgavyatyAsena sA pUrvoktA bhAvabhikSukI vA gRhapratikulaM piNDapAtapratijJayA anupraviSTA satI sA yadi punarevaM jAnIyAt bhavagacchet yat pRthukaM vA bahurajo vA bharjitaM vA manyuM vA taNDulaM vA taNDulapralambaM vA asakRdeva bahuvArameva bharjitaM vartate ityevaM jAnIyAditi pUrveNAnvayaH, tadA tathAbhUtaM bahuvAraM vahninA saMbharjitaM pRthukAdikaM prAkam acittam, eSaNIyam - AdhA karmAdidoSa varjitatvAt zuddhaM manyamAnA jAnAnA pratigRhNIyAt ityevamanvayArthI boddhavyaH / ityetAyatA granthena azanapAnakhAdima svAdimacatuvidhAhArajAtAnAM grAhyagrAhyatvaviSayo vicAraH AvArAGga sUtra kRtA pratipAditaH / / sU0 6 // mUlam - se bhikkhuvA, bhikkhuNI vA, gAhAvaikulaM jAva pavisiukAme No anna utthipaNa vA, gArasthipaNa vA, parihArio vA. aparihArieNaM saddhi gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe pavilijja vA, NikSamijja vA // 07 // chAyA - bhikSurvA, bhikSukI vA, gRhapatikulaM yAvat praveSTukAmena anpayUthikena vA, gRhasthena vA parihAriko vA aparihArikeNa vA sArddha gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA pravizedvA, niSkrAmed vA // 07 // TIkA - marmaprakAzikA - samprati gRhapati kulamprati bhikSArtha sAdhUnAM sAdhvInAzca pravezavidhi pratipAdayitumAha - ' se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva pavisiukAme ' va yA godhUmAdi 'jAba cA ulapalaMyaMvA' yAvat dhAnyAdi kA cUrNa 'asaI' aneka bAra 'bhajjiyaM' bhuMje huve haiM 'dukkhutto' do cAra 'tikkhutto' tIna vAra 'bhajjiyaM' bhuMje huve haiM isa prakAra jAne to usako 'phAsuyaM' acitta evaM AdhAkarmAdi doSa rahita hone se eSaNIya samajhakara 'jAya paDigAhijjA' yAvat grahaNa karaleveM, yAnI svIkAra karale // 506 // aba sAdhu aura sAdhvI ko bhikSA ke liye grahastha zrAvaka ke ghara meM praveza 'asaI' nevAra 'bhajjiyaM' agni vaDe 'dukkhutto' me vAra 'tikkhutto' vA 'bhajjiyaM' zekela che tema jANavAmAM Ave te AsuryaM' acitta ane AdhAkadi dveSa rahita hAvAthI zeSAzIya zuddha mAnIne 'jAva paDigAhijjA' yAvat te aNu urI sevu ||suu0|| have bhAva sAdhu ane bhAva sAdhvIne bhikSAgrahaNa karavA gRhastha zrAvakanA gharamAM praveza zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #28 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 7 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam ityAdi / sa pUrvokto bhAvabhikSurvA, bhikSuko vA gRhapanikulaM yAvat-piNDapAtapratijJayAmikSAlAbhAzayena anupraveSTukAmaH ebhiH vakSyamANaiH sAkaM na pravizeta, pUrva praviSTovA ebhiH pakSyamANaH sAkaM na niSkrAmedityagreNAnvayaH, yaH sArghana praveSTavyaM tAn nAzgrAhaM gRhIsA AhaNo annausthiraNa vA, gArathieNa vA' ityAdi / na anyayathikena vA saha, navA gRhasthena saha gRhapatikulaM bhAvabhikSuH pravizet na vA nirgacchedityarthaH, taiH antIthikaiH gRhasthairvA saha pravizatAM sAdhUnAm ete doSA bhavanti, tathAhi-te anyatIthikAH gRhasthA vA sAdhUnAM pRSThato vA gaccheyuH, agrato vA, ubhayathA'pi doSA bhavanti tatra teSAm agrato gamane sAdhUnAM tadanuvRtti gamanaprayuktaH IprityayaH karmabandhaH pravacanalAghavaJca bhavet, teSAzca jAtyAdhutkarSaH karane kI vidhi batalAte haiM-'se bhikkhU bA bhikkhUNI yA gAhAvai kulaM jAva' sacaha pUrvokta bhAva bhikSu aura bhAva bhikSukI gRhapati-zrAvaka grahastha ke yAvata gharameM 'papisiukAme' anupraveza karane kI icchA vAle 'No annauthieNavA' anya yUthika anyatIrthika, dUsare sampradAya ke sadhu yA sAdhvI ke sAtha bhikSA lene ke lie zrAvaka ke ghara meM nahIM praveza kareM, aura anya tIthika sAdhu ke sAtha yA sadhvI ke sAtha zrAvaka ke ghara se bhikSA lekara nikale bhI nahIM aisA agrima kriyA se sambandha samajhanA cAhiye isI taraha 'gArasthieNa vA' gRhastha zrAvaka ke sAtha bhI sAdhu yA sAdhvI ko bhikSA lene ke liye gRhastha ke ghara meM nahIM jAnA cAhiye aura usake sAtha bhikSA lekara lauTanA bhI nahIM cAhiye, kyoMki ye anyatIrthika sAdhu yA grahastha zrAcaka yadi bhAva sAdhu ke Age yA pIche se jAte haiM to nIce batalAejAnevAle doSa ho sakate haiM-una meM unake Age Age jAne se sAdhu ko una ke poche pIche gamana prayukta IyAMpratyaya, karmabandha aura pravacana meM lAghana 'halakApana' doSa hogA aura una anyatIrthikoM ko jAti Adi kA 72pAna viEi patA -'se bhikkhu vA bhikSuNI vA' pUtilA sAdhu mane lA sAyA 'gAhAvaikulaM' jAva' 25 zrI54nA gharamA yAvat 'pavisiu kAme' praveza 42pAthI 42chAthI 'No annautthieNa vA anya yUthi 4 anya sahAyanA sAdhu 521sApAnI sA liyA sevA mATe zrAvakanA gharamAM praveza kare nahIM temaja anya tirthika sAdhu sAdhvInI sAthe bhikSA laIne nI' 5 nahI, aza zate 'gArathieNa vA' 25 zrIpanI sAthe para sAdhu magara sAvAye mikSA sevA mATe ga ya . tebhara 'parihArio vA' pa2i724 sAdhu 'apArihArieNa' pAvasthA sAdhunI 'saddhiM' sAthe 'piMDabAyapaDiyAe' mA bAmanI AzAthI 'gAhAvaikulaM' 28thanA gharamA 'no pavisijja vA praveza na 43 'nikkhamijja vA' mAra pdde| pradeza 42lAnI sAthe bahAra paNa na nIkaLe, kemake te anyatIrthika sAdhu athavA gRhastha zrAvaka je, bhAvasAdhunI pahelAM ke pachI jAya te nIce batAvavAmAM Avela deSa thavA saMbhava che. temAM temanI pahelAM javAthI sAdhune tenI pAchaLa pAchaLa javAthI IryApratyaya, karmabandha ane pravacanamAM a03 zrImAyArAgasUtra:4 Page #29 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre syAt / teSAM sAdhupRSThato gamane abhadrasvabhAvasya dAtustatpradveSo bhavet dAtA ca bhikSA saMvimajyaiva dadyAt tathA cAvamaudaryAdau durbhikSAdau ca prANavRttisaMkaTAdayo doSAH syuH| evaM pArihAriko vA sAdhuH apArihArikeNa kuzIlasaMsakta svacchandacAriNA saha bhikSArtha gRhapati kulaM na pravizeta, nApi tena saha niSkrAmet ityarthaH, piNDadoSapariharaNAta saMyatavihArI sAdhuH pArihArika ucyate, pariharaNaM piNDadoSasya parihAraH, tena caratIti pArihArikaH iti pArihArikazabdasya vyutpattiH tena apArihArikeNa saha bhikSArtha gRhapatikulaM praviSTAnAM bhikSuNAm AdhAkarmAdidoSaduSTa aneSaNIyabhikSAyA grahaNe tatpravRttiranujJAtatvAt samarthitA bhavati, tathAvidhAneSaNIyabhikSAyA agrahaNe ca taiH sAkam asaMkhaDAdayo doSA jAyante, tasmAd eta. utkarSa hogA isI taraha una anyatIthikoM ko bhAva sAdhu ke pIche pIche jAne se abhadrasvabhAva vAle dAtA ko una ke prati dveSa hogA aura dAtA gRhastha una donoM anyatIrthika aura bhAva sAdhu ko bhikSA vibhakta kara hI deMge aisI sthiti meM bhAva sAdhu ko avamaudaryAdi meM aura dUbhikSAdi meM prANa vRtti ke saMkaTAdi doSa ho sakate haiN| isI taraha 'parihArio vA aparihArieNaM saddhi' pArihAka-piNDa doSa kA parityAga karane vAle saMyata vihArI, bhAva sAdhu yadi aparihArika kuzIla saMsakta-svacchandatA pUrvaka vicarane vAle kusAdhu ke sAtha bhikSA ke liye 'gAhAvai kulaM piMDavAyapaDiyAe pavisijjA vA' grahastha zrAvaka ke ghara meM praveza nahIM kare aura vahAM se 'Nikkhamijja vA bhikSA lekara usa ke sAtha nikale bhI nahIM kyoMki usa apArihArika sAdhu ke sAtha bhikSA ke liye gRhastha zrAvaka ke ghara meM jAne para sAdhu yadi AdhAkAdi doSa duSTa aneSaNIya bhikSA kA prahaNa karate haiM to unakI pravRtti kA anujJAta hone se samarthana hogA, yadi usa prakAra ke AdhAkarmAdi doSa duSTa aneSaNIya bhikSA kA grahaNa nahIM kareMge to una ke sAtha lAghava halakApaNuM) deSa thavA saMbhava che, ane te anya tIthikone jAti vagerene utkarSa thaze, teja rIte anya tIthika sAdhunI pAchaLa pAchaLa javAthI abhadra svabhAvavALA dAtAne temanA pratye dveSa thavA saMbhava che temaja dAtA te banene-anya tIrthika ane bhAva sAdhune bhikSA-sAmagrI vaheMcIne ja Apaze. e paristhitimAM bhAvasAdhune avamaudaryAdimAM ane alibhiprAvRttinA sA hoSa thavA samaya che. me zata 'parihAriovA aparihArieNa dvi pArihArikapiMDa doSane parityAga karavAvALA bhAvasAdhu je aparihArika kuzIla saMsakata ravachandatApUrvaka vicAravALA kusAdhunI sAthe bhikSA levA gRhasthanA gharamAM praveza na kare ane tyAMthI bhikSA laIne tenI sAthe pAchA paNa na phare kemake te aparihArika sAdhunI sAthe bhikSA levA gRhasthanA gharamAM javAthI sAdhu je AdhAkarmAdi deSa dUSita aneSaNaya bhikSAgrahaNa kare te tenI pravRttinuM anujJAta-ajANa hovAthI samarthana thaze. je tevA prakAranA AdhAkarmAdi deSa duSTa aneSaNIya bhikSA grahaNa na kare te tenI sAthe "asaMkheDA vigere zrI sAgasUtra :4 Page #30 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 7-8 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 19 doSAn vijJAya sa bhAvabhikSuH taiH saha piNDapAtapratijJayA bhikSAlAmArtha gRhapatikulaM na pravizeta, nApi taiH saha gRhapatikulAd niSkrAmediti bhAvaH evaM liGgavyatyAsena sA bhAvabhikSukI vApi gRhapatikulaM bhikSA lAbhArtha praveSTukAmA anyatIrthikA prabhRtibhiH saha piNDapAtapratijJayA gRhapatikulaM na pravizet nApi gRhapatikulAd bhikSAmAdAya tAbhiH saha niSkrAmet, tAsAmapi mAvabhikSukINAm anyatIrthikAbhiH bhikSAlAbhArthaM gRhapatikulaM praviSTAnAmaneSaNIyamikSA grahaNAgrahaNakRtAH uktadoSAH syuriti bhAvaH // 07 // iti mUlam - se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, bahiyA viyArabhUmiM vA, bihArabhUmi vA nikkhamamANe pavisamANe vA, No aNNautthieNa vA, gAratithaeNa vA, parihArio vA aparihArieNa saddhi bahiyA vicArabhUmi vA, vihArabhUmiM vA, Nikkhamijja vA, pavisijja vA // sU08|| chAyA - sa bhikSuko vA, bhikSukI vA, bahiH vicArabhUmiM vA, vihArabhUmiM vA, niSkramamANo vA pravizamAno vA no anyayUthikena vA, gRhasthena vA, pArihAriko vA apArihAriNa sArddha bahiH vicArabhUmiM vA, vihArabhUmiM vA, niSkrAmed vA, pravized vA // sU08 // iti / TIkA - marmaprakAzikA - samprati prasaGgavazAd anyatIrthikAdibhiH saha mAvabhikSukANa mAvabhikSukINAJca anyatrApi gamane pratiSedhaM pratipAdayitumAha - ' se bhikkhU vA, bhikkhuNI asaMkhaDa Adi doSa hoge, isaliye ina dono pakSoM ke doSoM ko jAna kara pArihArika bhAva sAdhu una apArihArika sAdhu ke sAtha bhikSA ke lie grahastha zrAvaka ke ghara meM nahIM jAya aura una ke sAtha gRhastha zrAvaka ke ghara se bhikSA lekara nika bhI nahIM, isI taraha bhAva sAdhvI bhI bhikSA ke liye anya tIrthikA ke sAtha yA zrAcikA ke sAtha yA apArihArikA sAdhvI ke sAtha gRhastha zrAvaka ke ghara meM praveza nahIM kare aura vahAM se bhikSA lekara unake sAtha nikale bhI nahIM, kyoMki bhAva sAdhvI ko bhI aise karane para ukta doSa hoMge ||suu07|| aba anyatIrthika vagairaha ke sAtha bhAvasAdhu tathA bhAvasAdhvI ko vicAra bhUmi - malamUtrAdi tyAga sthala meM evaM vihAra sthala meM bhI nahIM jAnA cAhiye yaha doSa thaze. tethI e banne pakSeAnA dRSAne jANIne pArihArika bhAvasAdhu e apAriDArika sAdhunI sAthe bhikSA mATe gRhastha zrAvakanA gharamAM na javu ane tenI sAthe gRhastha zrAvakanA gherathI bhikSA laIne bahAra paNa na nIkaLavu' eja rIte bhAvasAdhvI paNa bhikSA mATe anya tIthikAnI sAthe athavA zrAvikAnI sAthe athavA apArihArika sAdhvInI sAthe gRhastha zrAvakanA gharamAM praveza kare nahIM ane tyAMthI bhikSA laIne tenI sAthe tyAMthI bahAra paNa na nIkaLe kemake tema karavAthI bhAvasAvIne paNa pUrvokta deSa lAge che. prasU. chA have anya tIrthika vigerenI sAthe bhAvasAdhu ane bhAvasAdhvI vicArabhUmi-malamUtra zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #31 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre vA, bahiyA viyArabhUmi vA, vihArabhUmi kA' ityAdi, sa pUrvokto bhikSuH bhAvabhikSuH sAdhuH zramaNo vA, bhikSukI-bhAvabhikSukI sAdhvI zramaNI vA, bahiH-bAhyapradeze vicArabhUmi-saMjJAvyutsargabhUmim, mUtrapurIpotsargasthAnaM vA, vihArabhUmi svAdhyAyasthalaM vA niSkramamANo nirgacchan vA, pravizamAno vA-pravezaM kurvANo vA, no anyayUthikena vA-bhanyatIrthikena vA, gRhasthena vA-gRhapatinA vA sArddha niSkAmeda vA, pravized vA ityagreNa sambandhaH, nairanyatIthikAdibhiH saha vicArabhUmau sAdhUnAM praveze aprAmukasacittodakanirmalAnirmalayalpanile. panakRtopaghAtadoSApAtaH / evaM vihArabhUmau vA tairanyatIthikAdibhiH saha praveze siddhAntA lApakavikatyanadoSa-sehAdhasahiSNukalahAdidoSa sadbhAvena saMyamahAniH syAttasmAt taiH saha vicArabhUmi vihArabhUmi vA bhAvabhikSurna pravizeda, nApi taiH saha tato niSkrAmevA sH| evaM liGgaviparyAsena sA bhAvabhikSukI sAdhvI vA vicArabhUmau-malotsargasthale, vihArabhUmaubatalAte haiM-se bhikkhU vA bhikkhUNI vA bahiyA viyAra bhUmi vA' sa-vaha bhAva bhikSu aura bhAvabhikSukI bAhara pradeza meM 'viyAra bhUmi vA' malamUtrAdi tyAga ke liye aura 'bihArabhUmi vA vihAra svadhyAyayA' ghUmane phirane ke liye bhI upAzraya se 'NikvamamANe' nikalane athavA upAzraya meM 'pavisamANe' praveza karate samaya 'No aNNauthieNavA' anyayUthika-anyatIrthika dUsare sampradAya ke sAdhu ke sAtha athavA 'gArasthieNavA' gRhastha zrAvaka ke sAtha evaM parihArio yA aparihArieNa saddhi' pArihArika sAdhu apArihArika sAdhu ke sAtha 'pahiyA piyAra bhUmi vA' bAhara pradeza meM vicAra bhUmi malamUtrAdi tyAga ke liye aura 'vihAra bhUmi cA' vihAra-svAdhyAya yA ghUmane phirane ke liye 'Nikkhamija cA' niSkramaNa nikale bhI nahIM aura vicArabhUmi meM yA vihArabhUmi meM 'pavisija vA' praveza bhI nahIM kareM kyoMki anya tIthika ke sAtha vicArabhUmi yA vihAbhUmi svAdhyAyabhUmi meM praveza yA niSkramaNa karane se bhAva sAdhu ko aprAsuka-sacitta udakase tyAga karavAnA sthaLamAM ane vihAra sthaLamAM paNa javuM na joIe e batAve che-re bhikkhu vA bhikkhuNI vA bahiyA viyArabhUmi vA vihArabhUmi vA' te pUrita sAdhu bhane sAyA bahAranA pradezamAM vicAra bhUmimAM malamUtrane tyAga karavA ane vihAra svAdhyAya athavA haravA321|| bhATa 'NikkhamamANe' upAzrayathA nIsndi athavA 'pavisamAge' upAzrayamA praveza 42vAnA samaye 'aNNautthieNavA' sanyatA4i mInA sampradAyanA sAdhunI sAthai athavA 'gArathieNavA' 5 zrA14nI sAtha te 'parihArio vA' 5224 sAdhu 'aparihArieNasaddhi' aparihAra, sAdhunI sAye 'bahiyA viyArabhUmi vA vihArabhUmi vA' mAnA piyArabhUmi bharabhUtra tyA 42vAnA sthaNe mA2 virabhUmi svAdhyAya 25 // 2 125|32vaa mATe No NikkhamijjavA pavisijja vA piyArabhUmithI nAyunahI mana viyarasUbhimA praveza 59 42v| nahIM. kemake anyatIthikanI sAthe vicArabhUmi ke vihArabhUmimAM avarajavara karavAthI bhAvasAra zrI. Aya sUtra : 4 Page #32 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmamakAzikA TIkA zrutaskaMca 2 u. 1 sU0 8-9 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 21 svAdhyAyasthale vA anyatIthikA prabhRtibhiH saha uparyuktadoSa saMbhavena pravezana kuryAt, nAmiH maha tato niSkramaNaM vA na kuryAditi, evaM pArivAriko vA udyuktavihArI sAdhuH apArihArikeNa kuzIlasaMsaktasvacchandacAriNAM saha vicArabhUmi vA, vihArabhUmi yA na pravizenApi tena apArihArikeNa saha nato niSkrAmed vA, uktadoSasadbhAvAt evaM liviparyAsena sA pArihArikI sAdhvI vA, apArihArikIbhiH anyagRthikAbhiH saha bahiH vicArabhUmi vA vihArabhUmi vA na mavizeta, nApi tato niSkrAmeda, uktadoSasadabhAvAdityanvayArthoM vodhyaH / nAsAmapi pArihArikINAM sAdhvInAm apArihArikIbhiH saha vicArabhUmau vihArabhUmau vA praveze prAsukodaka svacchAsvacchabahalpanirlepanakRtopaghAtadoSasadbhAvAt, sidAntAlApakavikatthanabhayarUpadoSasaMbhavAt, sehAdhasahiSNu kalahadoSa sadbhAvAcca tAmiH saha sApi bhAvabhikSukI na gaccheditibhAvaH / / sU08 // iti / / mUlam-se bhikkhU vA, bhikSuNI vA, jAva papiTe samANe se jo aNNautthiassa vA, gAratthiyassa vA, parihAriovAapArihAriassa yA asaNaM vA pANaMvA khAimaM yA sAimaM vA dejA aNupadejA vA ||suu09|| chAyA-sa bhikSuko yA, bhikSukI thA, yAvat praviSTaH san sa no anyapUrthikasya vA, gRhasthasya cA, pArihAriko vA apArihArikasya vA azanaM vA pAnaM vA khAdimaM yA svAdima vA dadyAd vA, anupradApayed vA // sU0 9 / / iti / ____TokA-marmaprakAzikA-samprati anyatIthikAdibhyaH azanAdidAnapratiSedhaM pratipAdanirmala yA anirmala thoDe yA bahuta lepana karane se upaghAta doSa ho sakatA hai aura vihArabhUmi-svAdhyAyabhUmi meM anyatIrthika ke sAtha jAne yA nikalane para bhAva sAdhu sAdhvI ko siddhAntoM kA apalApa karane se yA vikathana-nindA karane se kalaha-jhagaDA vAda vivAda vagairaha kI saMbhAvanA se saMghamahAni ho sakatI hai isI prakAra pArihArika sAdhu ko apArihArika sAdhu ke sAtha vicArabhUmi yA vihAramUbhi meM niSkramaNa yA praveza karane se Upara ke doSa hone kI saMbhAvanAse saMyamahAni ho sakatI hai ataH unake sAtha bhI nahIM jAnA cAhiye ||suu08|| ___ aba bhAva sAdhu tathA bhAva sAdhvI anya tIrthika bagairaha ko azanAdi prAsuka-sacitta pANIthI nirmaLa ke anirmala DuM ke jAjuM lepana karavAthI upadhAta doSa thavA saMbhava che. temaja svAdhyAya bhUmimAM anyatIrthikanI sAthe javA AvavAthI sAdhu sAdhvIne siddhAMtane a5lApa karavAthI athavA niMdA karavAthI kalaha vAdavivAda vigere thavAnI saMbhAvanAthI saMyamanI hAnI thavA saMbhava che. eja rIte parihArika sAdhue apAhArika sAdhunI sAthe vicArabhUmi ke vihArabhUmimAM avarajavara karavAthI uparokta doSa lAgavAnI saMbhAvanAthI saMyamahAnI thaI jAya tethI teonI sAthe javuM ke AvavuM na joIe. sU08 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #33 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 22 AcArAMgasUtre yitumAi-se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, jAva paviDhe samANe no annautthiyassa vA' ityAdi, sa pUrvoktaH saMyamazIlo bhikSukaH-bhAvabhikSukaH sAdhurvA, bhikSukI vA, yAvad gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA anupraviSTaH san gRhapatikulapravezasyopalakSaNatvAd upAzrayastho yA no anyapRthikasya anyatIthikasya, anyatIthiMkebhyaH ityarthaH caturthyarthe SaSThI, sambandhasAmAnye yA SaSThI bodhyA, evaM gRhasthasya vA-AgArikasya, AgArikebhyo gRhasthebhya ityarthaH, atrApi pUrvavadeva SaSThI boddhavyA / evaM pArihAriko vA udyuktavihArI sAdhuH, apArihArikasya, apArihArikebhyaH kuzIlasaMsaktasvacchandacAribhyaH ityarthaH, azanaM vA, pAnaM vA, khAdimaM vA, svAdimaM vA caturvidham AhArajAtaM svayamapi na dadyAt, nApi gRhasthAdinA anyena yA anudApayedityarthaH / saMyamavirAdhakatvAt / tathAhi anyatIthikAdibhyo dIyamAnaM dApyamAnaM vA azanAdikaM dRSTvA lokaH itthamabhimanyamAno bhavati yat-ime anyatIthikA evaM caturvidha AhAra jAta svayaM bhI nahIM deM aura dUsaroM se dilAveM bhI nahIM yaha batalAte haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA jAva' sa-vaha bhAva bhikSu aura bhikSukI yAvat gRhapati gRhastha zrAvaka ke ghara meM bhikSA lenekI AzA se 'paviDhe samANe' anupraviSTa hokara yA upAzraya meM hI rahakara 'se No aNNautthiyassa vA anyayUthika-anyatIrthika sAdhu ko yA 'gAratthiyassa vA' gRhastha zrAvaka ko evaM 'pArihAsio vA' pArihArika sAdhu 'apArihAriyassa' apArihArika sAdhu ko 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azana pAna khAdima aura svAdima caturvidha AhAra jAta svayaM bhI 'No dejjA' nahIM de aura 'aNu. padejjA vA' dilAye bhI nahIM kyoMki isa taraha anya tIthika vagairaha ko azanAdi dene se yA dilAne se saMyama virAdhanA doSa ho sakatA hai kyoMki isa prakAra ke anya tIthika bagairaha kA pUrNa saMyamazAlI bhAva sAdhu ke dvArA azanAdi dene yA dilAne ke kAraNa unake satkAra sammAna Adara ko dekhakara have sAdhu sAdhvIe anyatIthikone azanAdi caturvidha AhAra jAta pite na Ape mana bhI pAse 941440 samayamA sUtrA2 4 -se bhikkhuvA bhikkhuNIvA' pUArata likSu athavA mI 'jAva' yAvat zrAvana 12 HAL bhagavAnI 42chAthI 'paviTe samANe praveza parIne ma241 upAzrayamA khIra se No aNNautthiyassa vA' sanyatAvi sAdhuna mayA 'gAratthiyassavA' gRhastha zrAvane tathA 'pArihAriovA' pArivAri sAdhu 'apArihAriyassavA' mArihA24 sAdhune 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM sAimaM vA' azandhAna mAma mana svAhima yatuvidha mA2 nd 'No dejja aNupadejja vA' pote mApe nahI ane bIjA pAse apAve paNa nahIM, kemake A rIte anyatIrthika vigerene anAdi ApavAthI athavA apAvavAthI saMyama virAdhanA deSa lAge che kemake AvA prakAranA zrI mAyArAgasUtra :4 Page #34 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 9-10 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 23 vidhAnAM pUrNasaMyamazAlinAM bhAvabhikSukANAmapi lAbhayogyatvAd mAnyAH santi iti, tathA ca tadupaSTambhAd asaMyamapravartanAdidoSasaMbhavAt / tasmAd bhAvabhikSuH svayamapi anyatIthikAdibhyaH azanAdikaM na dadyAt, nApi anyena dApayed vA iti--phalitam / evaM liGgaviparyAsena sA bhAvabhikSukI api anyatIrthikAdibhyaH svayam azanAdicaturvidhAhArajAtaM na dadyAta, nApi anyadvArA dApayediti anvayArthoM bodhyaH / / sU09 // iti / ___ mUlam-se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, gAmANugAma-dUijjamANe No annausthieNa vA, gArathieNa vA, parihArio aparihArieNa vA, saddhiM gAmANugAmaM dUijjijjA ||suur0|| ___ chAA-sa bhikSurvA, bhikSukI vA, grAmAnugrAma gacchan no anyayUyikena bA, pRhasyena cA, pArihArikaH apArihArikeNa vA sArddha grAmAnugrAmaM gacchet // 90 10 // TIkA-marmaprakAzikA-saMyamavirAdhakatvAda anyatIthikAdibhiH saha grAmAdnAmAntaramapi bhAvabhikSuko na gacchediti pratipAdayannAha- se bhikkhU yA, bhikkhuNI vA, gAmANugAmaM duilogoM kI aisI mAnyatA hogI ki ye sabhI anya tIrthika vagairaha hamAre mAnanIya bhAva sAdhu ke bhI paramAdaraNIya haiM isa se bhAva sAdhu ke prati anAdara yA anAsthA hone se bhAva sAdhu ko asaMyama pravartanA didoSa ho sakatA haiM isaliye aisA nahIM karanA cAhiye, isI prakAra bhAva sAdhvI ko bhI aisA karane se saMyama virAdhanA hogI isaliye ve bhI anyatIrthika vagairaha ko azanAdi svayaM mI nahIM de aura dUsare zrAvaka vagairaha ke dvArA dilAve bhI nahIM ||suu0 9 // TIkArtha-aba bhAva sAdhu yA sAdhvI anyatIrthika vagairaha ke sAtha eka grAma sedUsare grAma bhI nahIM jAya yaha batalAte haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI yA gAmANugAmaM' vaha bhAva sAdhu yA bhAva sAdhvI eka grAma se dUsare grAma anyatIrthika vigerene saMyamavALA bhAva sAdhu dvArA anAdi ApavA ke apAvavAnA kAraNe temanA pratyenA satkAra, sanmAna, AdarabhAva joIne lokomAM evI mAnyatA thaze ke A badhA anyatIrthika vigere ane mAnya evA bhAva sAdhune paNa parama AdaraNIya che tethI bhAva sAdhu pratye lekene anAdara ke anAsthA thavAthI bhAva sAdhune asaMyama pravartanAdi deSa thavA saMbhava che tethI tema karavuM na joIe eja rIte bhAva sAvIe paNa ema karavAthI saMyama virAdhanA thaze tethI teo paNa anyatIrthika vigerene azanAdi pite paNa na Ape ane bIjA zrAvaka vigere dvArA apAve paNa nahIM. sU09 have bhAva sAdhu ke bhAva sAdhvIe anyatIrthika vigerenI sAthe eka gAmathI bIjA gAme sAthe javAne niSedha karatAM sUtrakAra kahe che sAtha-se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' te pUrita sAdhu, sAcI 'gAmANugAmaM dUijja zrI mAyArAgasUtra:4 Page #35 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 25 AcArAMgasUtre jamANe No annautthiraNa vA' ityAdi / sa pUrvokto bhikSukaH sAdhurvA, bhikSukI vA-sAdhvI vA, grAmAnugrAmam-grAmAgrImAntaram, anya grAmam grAmAnugrAmasyopalakSaNatvAd nagarAda nagarAntaramapi gacchan anyayUyikena anyatIthikAdibhiH sArddham saMyama virAdhakatvAdidoSa saMbhavAna gacchet, tathAhi kApikAdi nirodhe sati AtmavirAdhanA doSo bhaveta, vyutsarge ca sacittAcittagrahaNarUpAprAmukaprAsukagrahaNAdau upaghAtasaMyamavirAdhanAdoSau bhavetAm, evaM anyatIthikAdibhiH saha grAmAda grAmAntaraM gacchataH zramaNasya bhojane pi saMyamavirASakatvAdidoSaH saMbhavati, sehAdiviprataraNAdidoSazcApatati, tasmAd bhAvabhikSuH grAmAd grAmAntaraM nagarAdikAda nagarAdikAntaraM pA gacchan anyatIthikAdibhiH saha saMyamavirAdhanAdidoSasaMbhavAnagacchediti bhAvaH / evaM liGgavyatyAsena sA bhAvabhikSukI sAdhvI vA grAmAd prAmAntaraM nagarAdikAda nayarAdikAntaraM yA gacchantI anyatIthikAdibhiH sahaH saMyamavirAdhanAdidoSasaMbhayAnnagacchediti bodhyam // 2010 // iti / 'dUijjamANe No aNNauthieNa vA' jAte hue anyayUyika anyatIthika ke sAtha yA 'gArasthieNa vA' gRhastha zrAvaka ke sAtha evaM 'parihArio aparihA rieNa vA saddhiM' pArihArika sAdhu apArihArika svacchandatApUrvaka manamAnI bicaranevAle sAdhu ke sAtha 'gAmANugAmaM' grAmAnugrAma eka grAma se dUsare grAma 'No daijjijjA' nahIM jAya, kyoMki aise karane se saMyama virAdhanA ho sakatI hai kyoMki kAyika Adi ke nirodha hone para AtmavirAdhanA doSa hogA, aura vyutsarga meM sacittAcitta grahaNa rUpa aprAsuka grahaNa se upaghAta aura saMyama virAdhanA hogI, isI taraha anya tIrthika Adi ke sAtha eka grAma se dUsare grAma jAne se bhAva sAdhu ko bhojana meM bhI saMyama virAdhanA doSa ho sakatA hai aura sehAdi vipratAraNA yazcanA vagairaha doSa ho sakatA hai isI prakAra bhAva sAdhvI ko bhI aisA karane se uktadoSa ho sakate haiM, isaliye anyatIrthika vagairaha ke sAtha unhe bhI grAmAntara nahIM jAnA cAhiye ||suu0 10 // mANe se bhI bIre gAma rdi 'aNNautthieNa vA gArathieNa vA' bhanyatAyinI sAthai 12 1325 zrAnI sAthai tamA 'pArihArio apArihArieNa vA saddhi' pAri 25 sAdhu mAri24-2527tA5 vidyArayAvANA sAdhunI sAthe 'gAmANugAmaM No sUnA eka gAmathI bIje gAma javuM nahIM kemake evuM karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che kemake-kAyika vagerene nirodha thavAthI AtmavirAdhanA deSa lAge che. ane vyutsargamAM sacittAcitta grahaNarUpa apAsuka prAsukanA prahaNathI upaghAta ane saMyama virAdhanA thaze, eja rIte anyarthika vigerenI sAthe eka gAmathI bIjA gAme javAthI bhAvasAdhune AhAramAM saMyama virAdhanA deSa thaze ane seDAdi vaMcanA vIgere doSa paNa thaze. Aja rIte bhAva sAdhvIne paNa evuM karavAthI pUrvokta doSa lAge che. tethI anyatIthika vigerenI sAthe teoe paNa grAmAntaramAM javuM joIe nahIM. 101 zrI sAgasUtra :4 Page #36 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 1 sU0 11 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 25 ___mUlam-se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, jAva paviDhe samANe se jaM puNa jANijjA, asaNaM vA, pANaM vA, khAimaM vA, sAimaM vA assa paDiyAe egaM sAhammiyaM samudista pANAI, bhUyAiM jIvAI, sattAI samArabbha samudissa kIyaM pAmiccaM acchijja aNisaTTe abhihaDaM AhaTTa ceei taM tahappagAraM asaNaM vA, pANaM vA, khAimaM vA, sAimaM vA, purisaMtarakaDaM apurisaMtarakaDaM vA bahiyA NIhaDaM vA aNIhaDaM vA attaTThiyaM vA, aNattaTriyaM vA paribhuttaM vA aparibhuttaM vA, AseviyaM vA, aNAseviyaM aphAsuyaM jAya No paDigAhijjA ||su0 11 // ___ chAyA-sa bhikSuko vA, mikSukI vA, yAvat praviSTaH san sa yat punaH jAnIyAt, azanaM vA, pAnaM vA, khAdimaM vA, svAdimaM vA, asya pratijJayA ekaM sAdharmikaM samuddizya prANinaH bhUtAni, jIvAn sattvAn samArabhya samuddizya krItaM prAmityam Acchedyam anisRSTam abhyAhRtam AhRtya dadAti, tat tathAprakAram azanaM vA, pAnaM vA, khAdimaM vA, svAdimaM vA, puruSAntarakRtaM vA, apuruSAntarakRtaM vA, bahinirgataM vA, anirgataM vA, AtmArthika vA, anAsmArthikaM vA. paribhuktaM vA, aparibhuktaM vA, AsevitaM vA, anAsevitaM vA, aprAsukaM yAvada no pratigRhNIyAt / / sa0 11 // iti / marmaprakAzikATIkA-bhikSAprakaraNe eva aneSaNIyavizeSapiNDapratiSedhaM pratipAdayitumAha-'se bhikkhU vA, bhivakhuNI vA, jAva paviDhe samANe-ityAdi sa pUrvokto bhikSakaH sAdhurvA, bhikSuko vA sAdhvI cA, yAvat-gRhapati kulaM eiNDapAtapratijJayA bhikSAlAbhAzayena anupraviSTaH san vakSyamANasvarUpam azanAdiAhArajAtaM no pratigRhNIyAditi pareNAnvayaH, tadAha-sa bhAvabhikSuH punariti vAkyAlaMkAre, yadi jAnIyAt-yad azanaM vA-annam, pAnaM ___ aba piNDa rUpa bhikSA prakaraNa ke silasile meM aneSaNIya-AdhA karmAdi doSa se yukta piNDa grahaNa kA pratiSedha karate haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNIcA jAya' yaha bhAva bhikSu aura bhAva bhikSu kI yAvat-gRhapati gRhastha zrAvaka ke ghara meM bhikSA ke liye 'paviDhe samANe' praviSTa hokara yadi 'se jaM puNa jANijA' vaha aisA jAna le ki 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' yaha azana have piMDarUpa bhikSA prakaraNanA bahAnAthI aneSaNaya AdhAkarmAdi deSathI yukta piMDa grahaNane niSedha karatAM kahe che TItha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUti sAdhu sAthI 'jAva pavidve samANe yAvat 325 zrAyanA 52wi lakSA bhavAnI chAyI praveza parIne se jaM puNa evaM jANijjA' ne mAnA organwi me Aye 3-40 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM va a05 zrImAyArAgasUtra:4 Page #37 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 26 AcArAMgasUtre vA-jalam, khAdima vA copyAdikam, svAdima vA dugdhapAkAdikam etacyatu vidham AhArajAtam, asya nigranthasya pratijJayA nimittena kazcit prakRtibhadrako gRhasthaH ekameva yaMkazcana sAdharmikaM sAdhuM samuddizya hRdaye lakSIkRtya abhisandhAya ekasAdhyarthamidamAhArajAtaM mayA nipAdhate ityevaM vicArya ityarthaH, 'pANAI' prANinaH 'bhUyAI' bhUtAni, 'jIvAI' jIvAn 'sattAI' satvAMzca etAn caturvidhAn paraspara kizcidavibhinnAn 'samArabbha' samArabhya paritApya, samArambhaM paritAparUpam 'samudissa' samuddizya, saMrabhmasamArambhArambhAn adhikRtya yadi AdhAkarma vidadhyAditizeSaH, etena sarveSAmavizuddhikoTi kAhAra jAtAnAM saMgraho bodhyaH / samprati samastavizuddhikoTikAhArajAtaM saMgrahItumAha-kIya krItam mUlyakItamityarthaH 'pAmiccaM' prAmityam paryudazcana 'paicaudhAra' rUpeNa gRhItam 'acchijja Acchedyam, anyasmAd haThAd gRhItam, balAdAcchinnam 'aNisarTa' anisRSTam, avibhaktastu, tatsvAmyanujJA vinaiva gRhIta mityarthaH, 'abhiDaM' amyAhRtam gRhasthena sAdhusthAne upAhRtam AnIta pAna khAdima aura svAdima caturvidha AhAra jAta 'assa paDiyAe' isa amuka nirgranthi ke nimitta se koI prakRti bhadraka gRhastha 'egaM sAhammiyaM samudissa' eka sAdhu ke liye hI yaha AhAra jAta meM banAtA hUM aisA manameM vicAra kara 'pANAI bhUyAI jIvAI sattAI' prANI-bhUta-jIva-satya ina cAra prakArake paraspara kucha vibhinna prANiyoM ko satAne ke uddeza se saMrambha, 'samArabbha' samArambha aura Arambha karatA hai to use AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajha kara ina avizuddha AhAra jAta ko nahIM le, isI prakAra ukta uddezya se sampAdita vizuddha koTika AhAra jAta ko bhI bhAvadUSita hone se nahIM lenA cAhiye-yaha batalAte haiMjaise ki 'kIyaM mUlyakrIta-kImala-dekara kharodA huA hai 'pAbhiccaM' prAmitya peMcA udhAra lekara gRhIta hai aura 'acchijja Acchedya-dUsaroM se haThapUrvaka gRhIta hai isI prakAra 'aNisaTuM' anisRSTa-avibhakta vastu-sabhI svAmI kI anujJA ke vinAhI gRhIta hai aura 'abhihaDaM' anyAhUta-gRhastha ke dvArA upAzraya meM sAimaM vA' azana, pAna, mAhima mane svAbhi sAre prazna mAha and 'assa paDiyAe' mA abhu niyanAnimitta / prakRtilA sthai 'egaM sAhammiyaM' mayA / the| sAbhine 'samuhissa' uddezAne yA mArata banAchu mevA viyA2 rIna 'pANAI, bhUyAI, jIvAI, sattAI' prANu-bhUta-05-sapA yA2 54AranA / dudha prAzIyAne 'samArabbha samuhissa' satAyavAnA udezathI sana, sabhA2-1, bhane mA2 3re che to tene AdhAkarmAdi deSathI yukta samajIne A avizuddha AhAra jAtane ke nahIM. eja rIte ukta uddezyathI sammAdita vizuddha AhAra jAtane paNa bhAvadUSita hovAthI levo na joIe. ne mAM cha-'kIya' jIta mata mApIra marIsa 'pAmic,' prAbhitya dhAra zrI aayaa| sUtra : 4 Page #38 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 1 sU0 11-12 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 27 mityarthaH tadevaMbhUtaM krItAdyAhArajAtaM vizuddha koTikamapi yadi AhRtya prakRtibhadrako gRhasyo dadAti tadApi 'taM tahappagAraM' tat caturvidhamapi AhArajAtaM tathAprakAram AdhAkarmAdidoSa duSTatvAt sAdhunA na grahItavya mityAzayena "no paDiggAhijjA" no pratigRhNIyAditi vakSyate, punaH kIdRzaM tat mAhArajAtamityAi-'purisaMtarakaDaM vA, apurisaMtarakaDaM vA' puruSAntarakRtaM vA, apuruSAntarakRtaM bA, yo dadAti tasmAtpuruSA nyaH puruSaH puruSAntaraM tatkRtaM vA syAt, puruSAntarAkRtaM vA syAt, dAta puruSeNaiva vA kRtaM syAdityarthaH tathA 'bahiyA nIhaDaM vA anIhaDaM vA' bahiH nihataM vA-nirgataM vA AnItaM vA, anihataM yA anirgataM vA nAnItaM vA syAt / evam 'attaTTiyaM vA, aNattaTThiyaM vA AtmAthikaM vA dAtrA nijAyaMkRtaM vA syAt, anAtmArthikaM vA navA AtmArtha kRtaM syAd vA, tathA 'paribhuttaM vA, aparibhuttaM vA tenaiva dAtrA tat tathAvidham AhArajAtaM paribhuktaM vA upabhuktaM vA upabhogaviSayI kRtaM pA syAn aparibhuktaM cA anupabhuktaM vA anupabhogaviSayIkRtaM vA bhavatu ityAzayenAha-'AseviyaM vA aNAseviyaM vA AsevitaM vA anAsevitaM vA bhavatu stokamapi dAnA AsvAditaM vA anAsvAditaM cA bhavatu kintu tadevamupayuktarItyA 'AphAsurya jAva no paDigAhijjA' aprAmukam sacittam lAkara diyA gayA hai isa prakAra ke vizuddha koTika AhAra jAta ko bhI yadi koI prakRti bhadraka gRhastha 'AhaTu ceie' lAkara detA hai to AdhAkamodi doSa se yukta samajhakara bhAca sAdhu yA bhAva sAdhvI ese AhAra jAta ko grahaNa nahIM kareM 'tahappagAraM asaNaM vA pANaM vA khAimaM sAimaM vA' ukta prakAra kA AhAra jAta cAhe 'purisaMtakaDaM anya puruSa se kiyA gayA ho yA 'apurisaMtarakaDaM' dAtA se hI kiyA gayA ho, isI taraha vaha AhAra jAta 'bahiyA NIhaDavA' bAhara lAyA gayA ho yA 'anIhaDaM yA' nahIM lAyA gayA ho, yA 'attaTTiyaM AtmArthika dAtAne apane liye hI banAyA ho yA 'aNattaTTiya vA' anAtmArthika dUsaroM ke lie dhanAyA ho evaM paribhuttaM vA, parimukta ho yA 'aparibhuttaM vA' aparibhukta ho tathA 'AseviyaM' Asecita ho yA 'aNAseviyaM vA' anAsevita ho kintu uparyuktarIti se vaha caturvidha AhAra jAta 'aphAsu jAva no paDigAhejjA' sIla 12tu 'acchijja' 22che mAnI pAsethA thI 3 mathI sIdhelA 'aNisa,' manisaSTa paIyA vinAnI saiyArI vastunA yA mAlinI 204 12 sIdheta 'abhihaDaM' 2105ta hasye upAzrayamAM lAvIne Apela AvA prakAranA vizuddha koTinA AhArane kaI prakRtibhadra grahastha 'AhaTu ceie' sApAna mAthe ta 'tahappagAraM' tavA 42 'asaNaM pANaM vA khAimaM vA sAme vA' azanAdi caturvidha AhAra AdhAkarmAdi doSayukta samajIne sAdhu ane sAdhvIe meva mAhAra hopavANI samalanasevA nahI. sevA praa2n| mAhAra yA 'purisaMtakaDaM' bhanya 135 dvaa2|12vaamaaN mAvesa DAya magara 'apurisa taka hAtA svaya' manAvara rAya tabha04 me mA ta 'bahiyA nIhaDaM vA anIhaDaM vA' mA sAmAM AvasAya mArana sAyasAya mA2 hAtAme 'attadviyaM vA aNattaTTiyaM vA' pAtAne bhATa 42 DAya 25 zrI sAgasUtra :4 Page #39 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 28 AcArAMgasUtre yAvat aneSaNIyam AdhAkarmAdidoSaduSTaMtadAhArajAtaM zuddhAzuddhobhayakoTikamapi sAkSAt paramparayA vA hiMsAdidoSaduSTatvAd lAbhe satyapi no pratigRhNIyAditi bhAvaH ||suu0 11 // mUlam-evaM bahave sAhammiyA, egA sAhammiNI, bahave sAhammiNIo samudissa cattAri AlAvagA bhANiyavvA ||suu0 12 // __chAyA-evaM bahUn sAdharmikAna, ekAM sAdharmikIm, bahvIH sAdharmikIH samuddizya catvAraH AlApakA bhaNitavyAH // sU. 12 // iti / TIkA-marmaprakAzikA-ekaM sAdharmika samuddizya prathamAlApakavat bahUn sAdharmikAn samuddizya dvitIyAlApakaH, ekAM sAdharmikI samuddizya tRtIyAlApakaH, bahIH sAdharmikIzca samuddizya caturthAlApako vaktavya iti pratipAdayitumAha-"evaM bahave sAhammiyA, ega sAhammiNI, bahave sAhammaNIo samudissa cattAri AlAvagA bhANiyavyA" iti / evaM-pUrvoktarItyA ekaM sAdharmikaM sAdhusamuddizya yathA prathama AlApaka:-sabhikSuryAvad gRhapatikulaM praviSTaH san tathAbhUtamAhArajAtam aprAsukam sacittam aneSaNIyam ArdhAkarmAdidoSaduSTaM manyamAno lAbhe satyapi tadubhayaM zuddhAzuddhakoTikaM tathAprakAramAhArajAtaM bhAvabhikSuko no pratigRhNIyAditi' ityevaMrUpaH pUrvamuktaH, tathA bahUn sAdharmikAn sAdhUna samuddizya dvitIyAlApako vaktavyaH, evam ekA sAdhvIM sAdharmikI samudizya tRtIyAlApako vaktavyaH, evaM bahIH aprAsuka-sacitta aura aneSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se yukta hone ke kAraNa bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI usako nahIM grahaNa kare ||suu0 11 // TokArtha-isI prakAra bahutoMsAdharmika sAdhuoM ko uddeza karake niSpAdita AhAra jAta viSayakA dUsarA AlApaka aura eka sAdharmikI sAdhvI ko uddeza karake banAyA gayA AhAra jAta viSaya kA tIsarA AlApaka aura bahutoM sAdharmikI sAdhviyoM ko uddeza karake niSpAdita AhAra jAta viSaya kA cauthA AlApaka samajhanA cAhiye yaha batalAte haiM-"evaM bahave sAhammiyA' ukta rIti se bahatoM-anekoM sAdharmioM ko uddeza karake dUsarA AlApaka ora 'egA sAhammiNI' eka sAdharmikI sAdhvI ko uddeza karake tIsarA AlApa evaM 'bahaye ghAtAna bhATa 420 na DAya 'paribhuttaM vA aparibhuttaM vA' paribhuta saya 255rita samaya 'AseviyaM vA aNAseviyaM vA' mAsevita DAya manAsevita DAya 52 52|4trii te yAra prA2nI mAhA2 gata 'aphAsuyaM' maprAsu, sathita aneSaNIya mAhiSApAra DApAna 42Ne sAdhu sAdhvIye 'No paDigivhijjA' tane hue 423 / na ye. ||suu0 11 // have ghaNA sAdhamika sAdhune uddezIne banAvela AhAra jAta saMbaMdhI bIje AlApaka ane sAdharmikI sAdhvIne uddezIne banAvavAmAM AhAra jAta saMbaMdhI trIje AlApaka ane ghaNI sAdharmikI sAdhvIne uddezIne banAvela AhAra jAta saMbaMdhI e AlApaka batAvavAmAM Ave che je A pramANe che zrI sAgasUtra :4 Page #40 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 12-13 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 29 sAdharmikIH sAdhvIH samuddizya caturthAlApako vaktavya iti sarveSAmAlApakAnAM sammelanena catvAra AlApakA bhaNitavyAH vaktavyA ityarthaH ekatvabahutvAbhyAm ekabahusArmikasAdhuviSayakamAlApakadvayam, evamekatvabahutvAbhyAm eka bahusAdharmikI sAdhvIviSayakaJcAlApakadvayamiti catvAra AlApakA bhavantIti bodhyam ||suu0 12 // mUlam-se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, gAhAvaikulaM jAva paviTe samANe se jaM puNajANijA, asaNaM vA, pANaM vA, khAimaM sAimaM vA vA, bahave samaNamAhaNa atihi kivaNa vaNImae pagaNiya pagaNiya samudista pANAI vA, bhUyAiM vA, jIvAiM vA, sattAiM vA, jAva samArabbha AseviyaM vA aphAsuyaM aNesaNijjaM maNNamANe lAbhe saMte jAva No paDigAhijjA ||suu0 13 // chAyA-sa bhikSuko vA, bhikSukI vA, gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yat punaH jAnIyAt, azanaM vA, pAnaM vA, khAdimaM vA, svAdimaM vA, bahUn zramaNAn brahmaNAn atithIn kRpaNavanIpakAn pragaNayya pragaNa yaya samuddizya prANino vA, bhUtAni vA, jIvAn vA, sattvAn sAhammiNIo' bahutoM sAmi kI sAdhviyoM ko 'samuhissa' uddeza karake cothA AlApaka samajhanA cAhiye arthAt pUrvottarIti se jaise pahale eka sAdharmika sAdhu ko uddeza karake prathama AlApaka vaha bhAvabhikSu yA bhAva bhikSukI bhikSA ke liye gRhapatike ghara meM anu praveza kara ukta prakAra ke vizuddhAvizuddha koTika AhAra jAta ko aprAssuka-sacitta aura aneSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajhakara usa taraha kI bhikSA milane para bhI use nahIM grahaNa kareM aisA prathama Alapaka pUrva sUtra meM kahA gayA hai vaise hI aneka sArmika sAdhuoM ko uddeza karake dvitIya AlApaka aura eka sArmikI sAdhvI ko uddeza karake tRtIya AlApaka aura aneka sAdharmikI sAdhviyoM ko uddeza karake caturtha AlApaka 'evaM bahave sAhammiyA egA sAhammiNI' ghaNu sAyami4 sAdhumAna 7622 manAta bhADA samadhIjIle mAsA samaya tathA 'ega sAhammiNI' se sAmitI sapI dezAna manAvesa mA2 samAdhItrI mAlA54 tathA 'bahave sAhammiNIo samuhissa' 57 sAdhamitI sAvI yAne dezIne manAsa mAhAra samadhI the.themAtA54 se te 'cattAri AlAvagAbhANiyavvA' se zate yA2 maa5| samApana arthAt pUrvAta zate 25 se sAdhune uddezIne pahelA AlApaka dvArA tevA prakAranA AhAra jAtane aprAsuka aneSaNIya AdhAkarmAdi deSavALe mAnIne te AhAra maLe te paNa na le tema niSedha karela eja pramANe aneka sAdharmika sAdhune uddezIne banAvavA saMbaMdhI bIje AlApaka tathA ane eka sAdhI saMbaMdhI trIjA AlApaka ane aneka sAdhvIne uddeza saMbaMdhI cethA AlApakane zrI sAgasUtra :4 Page #41 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 30 AcArAMgasUtre vA, yAvat samArabhya AsevitaM vA aprAmukam aneSaNIyam iti manyamAno lAbhe sati yAvat no pratigRhNIyAt // sU0 13 / / iti / TIkA - marmaprakAzikA - punarapi prakArAntareNa avizuddhikoTikamAhArajAtaM pratiSedhitumAha'sebhikkhU vA, bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTThe samANe se jaM puNa jANijjA' ityAdi / sa pUrvokto bhikSuko bhAvabhikSukaH sAdhurvAbhikSukI sAdhvI vA gRhapatikulam gRhasthagRham yAvat- piNDapAtapratijJayA bhikSALabhecchayA anupraviSTaH san sa bhAvabhikSuko yadi punaritivAkyAlaMkAre vakSyamANarItyA jAnIyAt - avagacchet yat azanaM vA, pAnaM vA, khAdimaM vA, svAdimaM vA caturvidhamahArajAtam, bahUn zramaNAn nirgrantha zAkya tApasagairikAjI vikAn samuddizya evaM brAhmaNAn bhojanakAlopasthAyyapUrvAtithivizeSAn vA samuddizya, evaM kRpaNAn dInAn dAridrAn vanISakAn yAcakAn samuddizya vA ityAha- ' bahave samaNamAhaNa atihiM franaNImae samuddissa' bahUn zramaNAn brAhmaNAn atithin kRpaNAna vanIpakAn samuddizya bhI samajhanA isa prakAra 'cattAri AlAvagA bhANiyavvA' cAra AlApaka kahane cAhie || sU0 12 // 9 TIkArtha-aba prasaGgavaza se dUsare prakAra ke bhI avizuddhi koTika AhAra jAta kA pradhiSedha karate haiM 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva' vaha bhAvabhikSu yA bhAva bhikSukI gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat-piMDapAta pratijJA se bhikSA prApta karane kI AzA se 'paciTThe samANe' anupraveza kara' 'se' yaha bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI 'jaM puNa jANijjA' yadi jAna le ki- 'asaNaM vA pANaM vA khAima vA sAimaM vA' azana pAna khAdima aura svAdima caturvidha AhAra jAta ko 'bahave samaNa mAhaNa' bahuta zramaNa-nirgrantha- zAkya tApasa- gairikavastra vAle sAdhu oM ko uddeza karake evaM brAhmaNoM tathA bhojana kAla meM upasthita 'atihi' atithivizeSoM ko uddeza karake evaM kivaNavaNImae' dIna-garIbadaridroM tathA vanIpaka yAcakoM ko uddeza karake tathA una zramaNa brAhmaNa atithi kRpaNa vanIpakoM kA paNa niSedha samajavA, prasU0 12 have prasaMgApAta khIjA prakAranA paNa vizuddha kaeNTinA AhAra jAtanA niSedha tAve che - 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' pUrvoti sAdhu sAdhvI 'gAhAvaikulaM jAva' zraddha pati gRhastha zrAvanA gharamA zikSA bhagavAnI AzAthI 'paviTTe samANe' praveza 4re tyAre 'se jaM puNa evaM jANijjA' temAnA laguvAmAM Ave A 'asaNaM vA pANaM vA khAi vA sAimaM vA' azana, pAna, jAhima ne svAhima yAra prahArano AhAra lata 'bahave samaNamANa atihi kavaNa vaNImae' ghaNA zramaNa-nirgrantha, zAmya-tApasa- cairivastravANA bhole hai atithiyone athavA brAhmaNone ke yazAne 'samuddissa' (ddezIne athavA yAyAne uddezIne ane tebhane 'pagaNiya pagaNiya' tathA tebhanA vibhAga ne prema yAMya zramAyu zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #42 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 13-14 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 31 anekAn zramaNAdIna uddizyetyarthaH, tAMzca 'pANiya pagaNiya' pragaNayya pragaNayya pravimajya pravibhajya samuddizya yathA-paJcaSAH zramaNAH, dvitrA brAhmaNAH, tricatvAraH atithayaH, pazcaSA: kRpaNA vanIpakAzca ityevaM prakAreNa parisaMkhyAya zramaNAdIn samradizya-abhilakSyIkRtya tathA 'pANAIvA bhUyAI vA jIvAI vA sattAI vA" prANino vA bhUtAni vA jIvAn vA saMsthAna vA parasparavizeSacaturvidhAn prANyAdIn samArabhya saMrabhya Arabhya ca saMrambhasamArambhArabhmAn 'jAva' yAvat-samuddizya adhikRtya nirmitaM yad azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA saMskRta' vA paripakvaM tad Asevitam AsvAdita vA anAse vita vA anAsvAdita vA aprAmukam sacittam aneSaNIyam AdhAkarmadoSaduSTaM manyamAno lAbhe satyapi tathAvidhamAhArajAtaM no pratigRhNIyAt, evaM liGgadhyatyAsena sA bhAvabhikSukI sAdhvI vA gRhapati gRhaM bhikSAlAbhecchayA praviSTA satI bahun zramaNAdIn samuddizya prANyAdIn caturvidhAn jIvajAtAn samArabhya nirmitam azanAdi caturvidhAhAra jAtam aprAsukaM sacittam aneSaNIyamAdhAkarmAdidoSaduSTaM mAnyamAnA lAme satyapi tathAprakArajAhArajAtaM na pratigRhNIyAditi anvayArthoM bodhyaH ||suu0 13 // mUlam-se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, gAhAvaikulaM jAva paviTe samANe se jaM puNa jANejjA, asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA alaga alaga 'pagaNiya pagaNiya' vibhAga karake-jaise pAMca yA che zramaNa, do yA tIna brAhmaNa, tIna yA cAra atithi pAMca yA, che kRpaNa garIba, yAcaka, isa prakAra gina karake una zramaNAdi ko 'samuddissa' abhilakSyakara 'pANAI vA' prANiyoM ko 'bhUyAiM cAbhUtoMke 'jIvAI vA' jIvoMko 'sattAIvA' ko satvoM ko 'jAva' yAvat'samArabbha' saMrambhasamArambha-aura-Arabhbha pUrvaka lAkara koi bhadra prakRtika zrAvaka detA hai to isa prakAra ke AhAra jAta ko cAhe vaha AhAra jAta puruSAntara kRta ho yA puruSAntara kRta nahIM ho evaM bAhara lAyA gayA ho yA nahIM lAyA gayA ho evaM AtmArthika ho yA anAtmArthika ho tathA aparibhukta ho yA parimukta ho evaM anAsevita ho yA 'AseviyaM vA' Asevita ho kintu usa prakAra ke AhAra jAta ko 'aphAsuyaM' aprAsuka-sacitta aura 'aNesaNijja' anessnniiy-aadhaakbe ke traNa brAhmaNa traNa ke cAra atithI pAMca ke cha paNa arthAt garIba, yAcaka A zata gatrI zana te zramaNAhana sakSa 4rIna 'pANAiM bhUyAI vA, sattAI vA' prANIyAne, bhUtAna vAne satvAne 'jAya samArabbha' yAvat sama-samAna bhane mA pUrva lAvIne ke bhadraprakRtivALe zrAvaka Ape te AvA prakAranA AhArane cAhe te te AhAra jAta bIjA purUSe banAvela hoya agara purUSAtarakta na hoya ane bahAra lAvela hoya agara na lAvela hoya AtmArthika hoya agara anAtmAki heya tathA aparibhakta hoya 3 paribhuta DAya tathA 'AseviyaM vA' mAsepita DAya ? manAsevita saya 52'tu tathA 12nA mA2 gatane 'aphAsurya' mAsu-sAyatta bhane 'aNesaNijjati' bhanepayIya zrI sAgasUtra :4 Page #43 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 32 AcArAMgasUtre bahave samaNamAha atihikivaNavamaNImae pagaNiya pagaNiya samuddissa, pANAIvA bhUyAI vA jIvAI vA sattAI vA jAva AhaTTu ceei, taM tahapagAraM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA apurisaMtarakaDe abahiyA NIhaDaM aNattadviyaM aparibhuktaM aNAsevitaM aphAsuyaM aNesaNijjaM jAva No paDigAhijjA // sU0 14 // chAyA - sa bhikSuko vA, bhikSukI vA, gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yat punaH jAnIyAt, azanaM vA, pAnaM vA, khAdimaM vA, svAdimaM vA, bahUn zramaNAn brAhmaNAn atithIn kRpaNavIpakAn pragaNayya pragaNayya samuddizya prANino vA bhUtAni vA jIvAn vA satvAn vA yAvat AhRtya dadAti, tattathAprakAram azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimam vA, apuruSAntarakRtam avahiH nirgatam anAtmArthikam, aparibhuktam anAsevitam aprAsukam aneSaNIyam no pratigRhNIyAt // 14 // iti / TIkA-marmaprakAzikA - pUrvIkarotyA avizuddhikoTikamAhArajAtasya zramaNAnAmagrAhyatvaM pratipAdya samprati vizuddhikoTikAhAravizeSasyApi kAraNavizeSAt teSAmagrAhyatva pratipAdayitumAha-' se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, gAhAvaikulaM jAna paviTThe' ityAdi / sa bhikSukaH pUrvokto bhAvabhikSukaH sAdhurvA, bhikSukI vA- sAdhvI vA bhavatu sa gRhapatikulam - gRhasthagRhaM yAvat-piNDapAtapratijJayA bhikSAlA bhecchayA, anupaviSTaH san 'se jaM puNa jANejjA' sa bhAvamadi doSa se yukta 'maNNamANe lAme saMte jAva No paDigAhijjA' samajhakara milane para bhI usa ko nahIM lenA cAhiye || sU0 13 // pUrva sUtra meM avizuddha koTika AhAra jAta ko sAdhu sAdhvI ke liye agrAbatalAkara aba vizuddha koTika AhAra vizeSa ko bhI kAraNavaza sAdhu sAdhvI ke liye agrAhya batalAte haiM-' se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' vaha bhAva sAdhu yA bhAva sAdhvI 'gAhAvai kulaM jAva' gRhapati gRhastha Avaka ke ghara meM yAvatpiNDapAta pratijJA se bhikSAprApta karane kI icchA se 'paviTTe samANe' anu praviSTa AdhArbhA ghoSavANo 'maNNamANe' bhAnIne 'lAbhAsaMte jAva' prApta thAya to pazu 'No paDigAhijjA' tena sva42 42vo na ho arthAt te yevo nahIM ||suu0 13 // 0 pahelAnA sUtramAM avizuddha AhAra jAtane sAdhu sAdhvI mATe agrAhaya matAvIne have vizuddha AhAra vizeSa paNa kAraNavazAt sAdhu sAdhvIne agrAhaya hovAnA sa`kha dhamAM uthana kureche TArtha' - 'se bhikkhU vA bhikkhuNIvA' te pUrvoti sAdhu agara sAdhvI 'gAhAvaikulaM jAva' zRDapati-gRhastha zrApaDanA dharabhAM yAvat likSAdAlanI mAzAthI 'paviTTe samANe' praveza re tyA 'se jaM puNa evaM jANejjA' teyonA laguvAM me Aye yA 'asaNaM vA pANaM zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #44 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 14 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 33 bhikSuko yadi punarasthaM jAnIyAt avagacchet yat- 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA, pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA caturvidhamAdArajAtam ' bahave samaNA mAhaNA atirhi viNavaNIpara' bahUn zramaNAn nirgranthazAkyatApasagairikAjI vikAn evaM brAhmaNAn bhojanakAlopasthAyyapUrvAtithi vizeSAn evaM kRpaNAn daridrAn vanIpakAn dInayAcakavizeSAn evaMvidhAn bahUn zramaNAdIna 'samuddissa' samuddizya hRdaye saMlakSya abhisandhAyetyarthaH ' jAva vers' yAvat pragaNayya pragaNayya prANino vA bhUtAni vA, jIvAn vA, sAn vA etaccaturvidhAna parasparabhedaviziSTAn anyonyavilakSaNAn prANyAdIn samArabhya saMraMbhasamArambhapUrvakaM samuddizya zramaNAdInAmuddezaM kRtvA yadi kazcid bhadraprakRtiko dadAti tarhi 'taM taha pagAraM' tat tathAprakArakaM caturvidhamA hArajAtam 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA 'apurisaMtarakarDa' apuruSAntarakRtaM napuruSAntarakRtaM vartate api tenaiva dAva kRtamasti evam 'avadhiyA nIdRrDa' avahirnirgam gRhAd bahirnAnItamapi hokara 'se jaM puNa jANejjA' vaha bhAvabhikSu yA bhAva bhikSukI yadi aisA jAna le ki- 'asaNaM vA pANaM vA khAhamaM vA sAimaM vA' azana pAna khAdima aura svAdima caturvidha AhAra jAta ko 'bahave samaNamAhaNa' bahuta zramaNo ko evaM bahuta brAhmaNoM 'atihi' atithiyoM aura bahuta 'kivaNa' kRpaNa- dIna garIbadaridroM ko evaM 'vaNImae' vanIpakoM yAcakoM ko 'pagaNiya pagaNiya' alaga alaga ginakara 'samuhissa' samuddizya-abhilakSya karake 'pANAI' prANiyoM 'bhUyAI vA jIvA iM vA sattAI vA jAva' bhUto jIvoM aura satvoM ko ina caturvidha paraspara vibhinna prANiyoM ko yAvat-saMrambha - samarambha aura Arambha pUrvaka zramaNa-brAhmaNa- atithI kRpaNa 'vanIpakoM ko koI prakRti bhadraka pRruSa 'Ahadduceie' AhRtya - lAkara dadAti detA haiM to 'happagAraM' usa prakAra te 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azana pAna khAdima svAdima rUpa caturvidha AhAra jAta ko cAhe vaha AhAra jAta 'apurisaMnakaDe'- puruSAntara kRta nahIM ho evaM 'abahiyAnIhaDaM' - bAhara nahIM - - vA khAimaM vA sAimaM vA' mazanAhi yaturvidha AhAra jatane 'bahave samaNA mAhaNA atihiviNavaNImara' dhA zramazone ne dhaNA brAhmaNAne agara ghathA atithiyo tathA garImAne tathA dhaNA yAyAne 'pagaNiya pagaNiya' alaga alaga azutrI rIne 'samuddissa' tebhane uddezAne 'pANAI vA bhUyAI vA jIvAI vA sattAI vA jAva' prANiyoM lUto, lavo, ane satve A cAre prakAranA judA judA prANiyAne yAvat saOrambha-samAraMbha ane AraMbhapUrva zramaNa, zrAhmazu, atithi pazu, vanI hone haiN| atiladra - 35 ' Ahada Tuceie' sAmane Aye to 'taM tapagAraM' to tevA prAranA 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA ' azanAhi yAra prahAranA AhAra latane thADe te bhADAra lata 'apurisaMtakaDaM' pu3SAntaraGkRta na hAya arthAt anya artha se nahIM yAgU hAtAye manAvesa hoya tathA 'abahiyANIharDa' A0 5 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #45 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 34 AcArAMgasUtre evam 'aNattaTThiyaM' anAtmArthikam na AtmArtha dAtrA kRtamasti evam 'aparibhuktaM ' nApi paribhuktamasti tathA 'aNAseviyaM' nApi Asevitam AsvAditamasti evaMvidhamAhArajAtam 'aphAsurya' aprAkam sacittam 'aNesaNijjaM ' aneSaNIyam AdhAkarmAdidoSaduSTaM 'jAva' yAvat - manyamAno 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt tathAvidhasya AhArajAtasya aprAsu - katvAda aneSaNIyatvAcca sAdhUnAmagrAhyatvAt / evaM liGgavyatyAsena sA bhAvamikSukI sAdhvI bhikSAlA bhecchayA gRhapatikulaM praviSTA satI yadi sA itthaM jAnIyAt yad azanAdikaM catuvidhamahArajAtaM zramaNazAkyabrAhmaNAdinimittaM niSpAditamasti tarhi tathAprakArakamAhArajAtam dAtRbhinnapuruSeNa nopabhuktaM vartate evaM gRhAdbahirna niSkAzitaM nApi svAdhikRtaM navopazuktaM kiJcidasti nApi AsevitaM vartate, ataH aprAsukaM sacittam anepaNIyam AdhAkarmAdi doSa duSTaM taditi manyamAnA sA sAdhvI kenacit bhadraprakRtikena dIyamAnamapi tathAvidham AhArajAtam aprAsukatvAd aneSaNIyatvAcca lAbhe satyapi na pratigRhNIyAditi bhAvaH sU. 15 / mUlam - aha puNa evaM jANijjA, purisaMtarakaDaM bahiyA NIhaDaM attadviyaM paribhuttaM AseviyaM phAsUyaM etaNijjaM jAva paDigAhijA // sU0 15 // chAyA - atha punaH evaM jAnIyAt puruSAntarakRtaM bahirnirgatam AtmArthikam paribhuktam AsevitaM prAkam eSaNIyaM yAvat pratigRhNIyAt // sU0 15 // TIkA - marmaprakAzikA - atha vizuddhikoTikamAhAravizeSaM sAdhusAdhvInAM grAhyaM pratipAdayitumAha - 'ahapuNa evaM jANijjA, purisaMnarakaDaM' ityAdi atha punaH yadi tu sa bhAvabhikSuH lAyA gayA ho tathA 'aNattadviyaM' - AtmArthika apane liye nahIM banA gayA ho aura 'aparibhuktaM ' - paribhukta nahIM ho evaM 'aNAsevirya' - Asevita-upayoga meM bhale hI nahIM lAyA gayA ho isa taraha ke AhAra jAta ko vizuddha koTika hone para bhI use 'aphAsuyaM' prAsuka sacitta tathA 'aNesaNijjaM' aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta yAvat manyamAnaH - samajhakara 'jAva No paDigAhijjA' na pratihIyAtnahIM grahaNa kare kyoMki vaha AhAra jAta puruSAntara kRtAdi nahIM hone se aura zramaNa-brAhmaNa atithi-kRpaNa canIpakoM ke liye banAyA gayA hai | sU0 14 // mahAra sAvesa na hoya tathA 'aNattaTThiyaM' hAtAkhe potAne bhATe manAvesa na hoya tathA 'aparibhuttaM' paribhukta na hoya tathA 'aNAseviyaM' upayogasAM ase sAvavAmAM Avesa na hAya tA paNa AvA prakAranA AhAra jAtane vizuddha keTimAM hovA chatAM paNa tene 'aphAsu' sacitta bhane 'aNesaNijjaM jAva' aneSAzIya AdhArmAhi doSothI yukta yAvat bhAnIne 'No paDigAhijjA' tene zraddhA rakho nahIM prema hai-AhAra lata pu3SAntaramRtAhi na hovAthI bhane zrabha], brAhmANa, atithi, pazu, vanIya hai| bhATe manAvavAmAM Ave che. tethI te agrAhaya che. sU. 14aa zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #46 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 15 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 35 bhAvabhikSukI vA evam vakSyamANarItyA jAnIyAt-avagacchet yad tat kila azanAdikaM caturvidhamAhArajAtam puruSAntarakRtam dAtRpuruSApekSayA anyapuruSeNa kizcidupabhuktaM vartate, athavA anyArtha niSpAditamasti, evaM bahinirgatam-gRhAd bahirAnItaM vartate, evam 'attaTTiyaM' AtmArthikam svArtha niSpAditamasti, evaM paribhuttaM' paribhuktaM vartate, evam 'AseviyaM' Asevitam AsvAditaM vA vartate, evam tadAhArajAtam 'phAsuyaM' prAsukam acittaM vartate, evam 'esaNijja' eSaNIyam AdhAkarmAdidoSarahitaJca vartate ityevaM jJAtvA evaM vidhAhAravizeSasya lAbhe sati bhAvabhikSuH pratigRhNIyAt / idamatra bodhyam pUrvoktamavizuddhikoTikamAhArajAtaM na kathamapi zramaNAnAM kalpate kintu vizuddhikoTikamAhArajAtantu yadi aprAsu. kam aneSaNIyam apuruSAntakRtam anAtmArthikam bahiranirgatam aparimuktam anAsevitaM vartate tadA zramaNAnAM na kalpate pAntu yadi vizuddhikoTikamahArajAtaM prAmukam acittam vizuddha koTika AhAra vizeSa ko bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI ke liye grAhya batalAte haiM TIkArtha-'aha puNa' atha yadi vaha bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI evaM jANijjA' evaM-aisA jAna leki-vaha caturvidha AhAra jAta 'purisaMtarakarDa' puruSAntarakRtaM puruSAntara dAtA kI apekSA anya puruSa se banAyA huA hai evaM 'bahiyANIhaDaM' pahirnIhRtam-bAhara lAyA gayA hai evaM 'attaTTiyaM AtmArthikam-dAtAne apane liye banAyA haiM tathA 'paribhuttaM' paribhukta hai-upabhoga meM lAyA gayA hai aura 'AseviyaM' Asevita hai ataeva isa prakAra ke AhAra jAta ko 'phAsuyaM'-prAsuka-acitta aura 'esaNijja' eSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se rahita 'jAba' samajhakara yAvat-manya. mAnaH' 'paDigAhijjA' pratigRhNIyAt-grahaNa kare ina upara ke nirdiSTa tIna sUtroM kA saMkSepa meM sArAMza yaha hai ki-pUrvokta avizuddha koTika-AhAra jAta kisI bhI taraha bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI ko nahIM grahaNa karanA cAhiye isI - have vizeSa koTinA AhAra vizeSane sAdhu sAvIne grAhya batAve che --'ahapuNa evaM jANijjA' nete mApa sAdhu anesAyI evaM jANijjA' nAmA samAvemA yatuvidha mADA2 'purisaMtarakaDaM' hAtA zivAyanA manya 532 mAnAvesa che. temana 'bahiyA NIhaDaM' 2 tAvAmA mAtabhara 'attadriyaM tApAtAna bhATa manApAva cha, tth| 'paribhuttaM' tamA 5 42sa , tathA 'AseviyaM' mAsevita cha. tathA sevA praa2n| mADA2 jatane 'phAsuyaM' mayitta bhane 'esaNijja' meSIya bhASA mAhi hAthI 2hita 'jAva' yAvat te mArane a5 421 / yo5 mAnAne 'paDigAhijjA' sAdhu sanIla aDa 42va.. A upara batAvela traNe sUtrone saMkSepamAM bhAva e che ke-pUrvokta avizuddha prakArane AhAra keI paNa prakAre sAdhu sAdhvIe grahaNa kara na joIe. te ja pramANe zrI sAgasUtra :4 Page #47 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 36 AcArAMgasUtre eSaNIyam AdhA karmAdidoSa rahitaM puruSAntarakRtam AtmArthikaM nijArthaM nirmittam bahirnirgatam paribhuktam AsevitaM vartate tarhi evaMvidhaM vizuddhakoTikamAhArajAtam zramaNAnAM kalpate iti phalitam / evaM liGgavyatyAsena sA bhAvabhikSukI sAdhvI yadi tad azanAdikaM caturvidhamahArajAtam puruSAntarakRtam aprAmukam acittam eSaNIyam AdhAkarmAdi doSarahitam AtmArthikam paribhuktam AsevitaM jAnIyAt tarhi evaMvidhamAhArajAtaM sAdhu sAdhvI lAbhe sati pratigRhNIyAditi / / sU0 15 / / mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM piMr3avAyapaDiyAe pavisitu kAme se jAI puNa kulAI jANijjA, imesu khalu kulesu Nitie piMDedijjai, Nitie aggapiMDe dijjai, Nitie bhAe dijai Nitie avaDabhAe dijai, tahappagArAI kulAI NitiyAI Nitio mANAI, No bhattAe vA No pANAe vA pavisija vA Nikkhamijja vA || sU0 16 // chAyA - sa bhikSurvA, bhikSukI vA, gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA praveSTukAmaH sa yAni punaH kulAni jAnIyAt eteSu khalu kuleSu nityaM piNDe dIyate agrapiNDe dIyate nityaM taraha yadi vizuddha koTika AhAra jAta aprAsuka-sacitta haiM evaM aneSaNI ya AdhAkarmAdi doSoM se yukta hai evaM puruSAntara kRta nahIM hai tathA anAtmArthika haiapane liye nahIM pakAyA gayA hai evaM bAhara nahIM lAyA gayA hai aura paribhukta nahIM hai tathA anAsevita-AsvAdita-upabhoga meM nahIM lAyA gayA hai to isa prakAra ke AhAra jAta ko vizuddha koTika AhAra jAta mAsuka - acitta aura eSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se rahita hai aura puruSAntara kRta hai evaM AtmArthika apane liye banAyA gayA hai aura vahirnirgata- bAhara lAyA gayA hai tathA paribhukta hai ataeva Asevita AsvAdita bhI hai arthAt usa AhAra jAta kA kucha bhAga AsvAdapUrvaka khAyA gayA bhI hai isIliye isa prakAra kA AhAra jAta sAdhu sAdhvI ko avazya lenA cAhiye | sU0 15 / / jo vizuddha prakAranA AhAra sacitta haiAya aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSavALA hAya ane purUSAntarakRta nahAya tathA peAtAne mATe dAtAe na banAvAvela hAya tathA bahAra lAvela na hAya paribhukta na heAya tathA upabhAgamAM lAvela na haiAya te tevA prakAranA AhAra vizuddha prakAranA hAvA chatAM temaja maLavA chatAM paNa sAdhu sAdhvIe levA na joie. paraMtu vizuddha prakArane AhAra prAsuka-acitta tathA eSaNIya AdhAkamAMdi dvaSA vagarane ane purUSAntarakRta hAya tathA dAtAe potAne mATe manAvarAvela hoya ane bahAra lAvavAmAM Avela hoya paribhakta DAvAthI AsvAdita paNa che arthAt te AhAranA kaMika bhAga svAipUrvaka khAdhela hAya tA tevA prakAranA AhAra sAdhu sAdhvIe jarUra levAlAyaka gaNAya che. sU. 1pA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #48 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 16 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam bhAge dIyate nityam apArddhabhAgo dIyate, tathAprakArANi kulAni nityAni nityamumANaMti (pravezaH) no bhaktArtha no pAnArtha vA pravizet niSkrAmed vA iti / // sU0 16 // ___TokA-marmaprakAzikA-atha vizuddhikoTika mAhArajAtamadhikRtya vizeSa vaktukAmaAha'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe pavisitukAme'-ityAdi / sa pUrvokto bhAdabhikSukaH sAdhurvA, bhikSukI sAdhvI vA gRhapatikulaM gRhasthagRhaM piNDapAta pratijJayA bhikSAlAbhecchayA praveSTukAmaH praveSTumicchuH san 'se jAI puNa kulAI jANijjA' sa bhAvabhikSukaH punariti vAkyAlaMkAre yAni kulAni punarevaM bhUtAni jAnIyAt-avagaccheta, tAni yathA-'imesu khalu kuchesu niie piMDe dijjai' eSu khalu kuleSu nityam pratidinam piNDaH poSarUpo grAsaH dIyate, evam 'aggapiMDe dijjai' agrapiNDa:-bhikSArtha zAlyodanAdeH prathamaM niSkAzya vyavasthApyamAnoM'zaH agrapiNDarUpo dIyate, evam, 'niyae bhAe dijjaI' nityam niyatarUpeNa bhAgo'rdhapoSarUpo'zo dIyate, evam 'niyae avaDDamAe dijjai' nityam apArddhabhAgaH poSa caturthabhAgarUpoM'zo dIyate ityevaM rUpeNa yadi tAni kulAni sa sAdhu TIkArtha-aba prasaMgavaza vizuddha koTika AhAra jAta ko ho uddeza karake kucha vizeSatA batalAte haiM-'se vaha 'bhikkhU vA bhikkhuNI vA' bhAva sAdhu yA bhAva sAdhvI 'gAhAvai kulaM' gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM 'piMDavAyapaDiyAe' piNDapAta kI pratijJA se bhIkSAlAbha kI AzA se 'pavisitukAme praveza karane kI icchA vAle ve sAdhu yA bhAva sAdhvI 'jAiM kulAI' jima kulo-gharoM ko 'jANijjA' aisA jAna le ki 'imesu khalu kulekha' ina gharoM meM Nitie piMDe' nityapratidina piNDa bhikSA 'dijjai' diye jAte haiM aura 'nitie aggapiMDe' nityapratidina agrapiNDa bhikSA ke liye pahale hI bhAta vagairaha meM se nikAla kara alaga rakkhA huA cAvala dAla bagairaha kA bhAga 'dijjai' diye jAte haiM isI taraha 'nitie bhAe' nityadene-ke bhAga 'dijjaI' diye jAte hai 'nitie' nitya-'avaDa. bhAe dijjaI' apArddhabhAga-niyata rUpa se hI AdhA poSa rUpa bhAga diye jAte haiM have prasaMgavazAt vizuddha prakAranA mAhAra jAtane ja uddezIne kaMIka vizeSatA batAve che - se bhikhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvota sAdhu mane sAthI 'gAhAvaikulaM' sya zrAvanA gharamA 'piMDavAyapaDiyAe' mikSA bhagavAnI 424AthI pavisitukAme' praveza 32pAnI 42chAthI te sAdhu sAkI 'se jAI puNakulAI jANejjA' ghazana mevANe, 'imesu khalu kulesu' 2 // ghamA 'Nitie' 42201 'piDedijjai' (makSA 5 mATe pothI ja bhAta vigeremAMthI judA kahADIne judA rAkhela bhAta vigere ApavAmAM Ave che. tathA 'Niyae' 422 / 24 'bhAe dijjai' mA sAniyatapaNAthI 25vAmA mAve . 'Nitie avaTThabhAge dijjai' 422 / 04 poSana yAyA mA35 25 25iwi Ave che. to 'tahappagArAiM kulAI' tev| 52nA gharAmA 'NitiyAI' nitya hAnazI pAthI tathA zrI mAyArAgasUtra :4 Page #49 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 38 AcArAMgasUtre jarjAnIyAttarhi 'tahappagArAiM kulAI niiyAI' tathA prakArANi pUrloktaprakArANi kulAni nityAni nityadAnayuktAni santi ataeva nityadAnayuktatvAdeva 'niiumANAI' nityapravezAni nityaM svapakSaparapakSasAdhvoH pravezo yeSu tAni tathAvidhAni santi tathA ca tathAvidheSu nityadAnayukteSu kuleSu nityalAbhAt saMyatavargarUpaH svapakSaH anyabhikSAcaravargarUpaH parapakSazca sarvo'pi bhikSAlAbhArtha pravizet atastAni kulAni bahubhyaH svapakSaparapakSIya sAdhubhyo bhikSAdAtavyeti buddhayA tathAbhUtameva puSkalaM pAkaM vidadhyuriti SaTakAyavadha Apadheta, alpIyasi ca pAke kRte sati tadantarAyaH kRtaH syAt tasmAt tathAvidhAni nityadAnAdiyuktAni 'kulAni' gRhastha gRhANi 'No mattAe' vA No pANAe vA pavisijja vA, nikkhamijja vA' no bhaktArtha No pAnArtha vA pravized vA, niSkrAmed vA, teSu kuleSu bhikSArtha na gacchet iti bhAvaH / evaM liGgavyatyAsena sA pUrvoktA bhAvabhikSukI api bhikSArtha gRhapatikula praveSTukAmA satI yadi tAni kulAni nityapiNDAyapiNDAdi dAnayuktAni santIti jAnIyattahi sA'pi bhaktArtha pAnArtha vA caturvidhahArArtham tathAvidhAnityadAnayuktAni kulAni na gacchediti bhAvaH / sU0 17 // mUlam-eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM jaM sabbaTehiM samie sahie sayA jae tibemi ||suu0 17 // // paDhamoddeso samatto // chAyA-etat khalu tasya bhikSukasya bhikSukyA vA sAmagyaM yat sarvArthaH samitaH sahitaH sadA yateta, iti bravImi // sU0 17 // prathamoddezaH samAptaH // iti / 'tahappagArAI' isa taraha ke kulAI-gharoM meM 'nitiyAI' nitya dAnavAle hone se 'NitiomANAI' ata eva nitya pravezAni-hamezA pratidina svapakSa tathA parapakSa vAle sAdhu sAccI bhikSA ke liye Ate jAte rahe haiM ata eya aise gharoM meM bahuta adhika bhojana banAye jAne se SaT kAya vadha kI saMbhAvanA rahatI hai aura thoDe hI pAka banAne se una svapakSa-parapakSa sAdhuoM ke dvArA antarAya-vighna bAdhA kI jA sakI hai isaliye aise kula meM bhakta yAne bhAta dAla vagairaha ke liye 'no pANA evA' dUdha cAya vagairaha ke liye hI bhAva sAdhu yA bhAva sAdhvI 'pavisija vA' jAya bhI nahIM aura 'Nikkhamija vA' bhikSA lekara nikale bhI nahIM ||suu. 16 // 'NitiomANAI' nitya 2256 52 53nA sAdhu sAdhvI bhikSA sevA mAya che. tethI evA gharomAM ghaNuM vadhAre bhejana banAvavAmAM AvavAthI SakAya chanI hiMsA thavAnI saMbhAvanA rahe che. ane cheDA pramANamAM rAMdhavAthI te dararoja AvanArA svapakSa para pakSanA sAdhumAna ma-tarAya thA saba cha tathA govA gAbhA No bhattAe vA' mAhA2 meg11|| bhA, 'No pANAe vA' 5 pANI vigere pAna dravya bhATa sAdhu sAvIsa 'No pavisijja vA' nahI 'Nivakhamijja vA' likhane 5 na . ||suu. 16 // zrI. mAyAgasUtra:4 Page #50 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 17 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 39 __TIkA-marmaprakAzikA-atha pUrvoktopasaMhArArthamAha-'eyaM khalu tassa bhivakhussa' bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM' etat-Adita Arabhya yadukta tasya sarvasya sArabhUta mityarthaH khalu iti vAkyAlaMkAre, tasya pUrvoktasya bhikSukasya bhAva bhikSoH sAdhoH bhikSukyAH sAdhvyA vA sAmagryaM samagratA sampannatA paripUrNatA saMyamasya, tatra udgamotpAdanagrahaNaiSaNAsaMyojaNA pramANezA lakSmakAraNaiH suparizuddhasya piNDasyopAdAnarUpaM jJAnAcArasamayyam darzanacAritratapovIryAcAra sampannatvaJca bodhyam, tadAha-'jaM sabaDhehiM samie sahie sayA jae timi' yat sarvAH sarvaprakArakaiH sarasavirasAdibhirAhAragataiH rUparasagandhasparzagatairvA samitaH samyag itaH prAptaH saMyata iti yAvat, samitibhirvA paJcabhiH samitaH zubhetarayo rAgadveSazUnyaH ityrthH| tathAbhUtazca saMyataH sAdhuH sahitaH hitena saha vartate iti sahita: jJAnadarzanacAritraiH shitovetyrthH| evaMbhRtazca sa sAdhuH sadA yateta saMyamazAlI bhavediti bravImi upadizAmi ahaM sudharmasvAmI TIkArtha-aba pUrvokta rIti se pratipAdita viSayoM kA upasaMhAra ke rUpa meM pratipAdana karate haiM-'eyaM khalu'-prArambha se lekara jo AhAra viSayaka vaktavya kahA hai usa sabakA pratipAlana karane se sAra bhUta yaha huA ki 'tassa'-usa bhikkhussa-bhAva sAdhu kA aura 'bhikkhuNI evA' bhikSukyA:-bhAva sAdhvIkA 'sAmaggiyaM' sAmagryaM-samagratA saMyama kI paripUrNatA, sampannatA yahI samajhanI cAhIye, una meM udgama-utpAdana grahaNa-eSaNA-saMyojanA-pramANa-iGgAla dhUma kAraNoM se atyanta parizuddha piNDa rUpa bhikSA kA upAdAna rUpa jJAnAcAra sAmagya aura darzanacAritra tapovIryAcAra sampannatva ko sUcita karate hue kahate haiM'jaM savvaDhehiM samie sahie sayA jae tibeli' yat-jo ki-sarvArdheH-saba prakAra ke sarasa virasAdi rUpa AhAragata kAraNoM se yA rUpa rasa gandha sparza gata kAraNoM se samyaka acchI taraha saMyata hokara athavA pazca samitiyoM se yukta hokara zubha -azubha donoM viSayoM meM rAgadveSa rahita hokara saMyamI sAdhu 'sahie'-hita se have pUrvokta viSayone upasaMhAra karatAM kahe che 2312--'evaM khalu' mAthI sana mAhAranA samayamA 2 ithana yuhai. 'tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA te tamAmanu pratipAdana 42pAthI te sAdhu bhane sopInA 'sAmaggiya sama ta sayabhanI paripUrNatA samAvI nase. tamA raam-paahaangrahaNa-eSaNA-saMjanA-pramANa-gALa dhUmADA vigere kAraNathI atyaMta parizuddha bhikSAnA savIkArarUpa jJAnAcAra samagra tathA darzana cAritra tapa ane vIcAra sampannatvane sUcita 42di 3 cha-'jaM savvadehiM samie sahie sayA jae ttibemi' , 2 55 52 // sarasa bhane virasArirUpa AhAragata kAraNethI athavA rUpa, rasa, gaMdha, spazagata kAraNothI samyapha saMyata thaIne athavA pAMca samitithI yukta thaIne zubhAzubha baMne prakAranA viSayamAM rAgadveSa rahita thaIne saMyamI sAdhu hitathI yukta athavA jJAna, darzana cAritrothI yukta zrI. mAyA sUtra:4 Page #51 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 AcArAMga sUtre tizeSaH, bhagavato vItarAgasya prabhoH sakAzAt zrutvA jambUnAmAnaM sAmahaM bravImi kathayAmi upadizAmi natu svecchayA kAmacAreNetyarthaH / evaM sAdhvI api pUrvokta saMyamasAmayyA sampannA sarvAyaiH sarasavirasAdibhirAhAragataiH rUparasagandhasparzagatairvA samitA saMyatA paJcasamitibhiH zubhetarayoH rAgadveSavirahitA satI jJAnadarzanacAritraiH sahitA sadA yateta saMyamayuktA bhavediti dharmasvAmino jambUnAmAnaM gaNadharamprati upadezo bodhyaH / iti piNDaiSaNAdhyayanasya prathamoddezaH samAptaH | 1|1|1 | iti / // 0 17 // itizrI vizvavikhyAta - jagadvallabha - prasiddhavAcakapaJcadazabhASAkalita - lalitakalApAlApakapravizuddha gadyapadyAnaikagranthanirmApaka yAdimAnamardaka- zrI zAhU chatrapatikolhApurarAjapradatta - 'jainazAstrAcArya' - padavibhUSita - kolhApura rAjaguru - bAlabrahmacArI jainAcArya jainadharmadivAkara - pUjyazrI - ghAsIlAla- prativiracitAyAM zrI marinate dvitIyazrutaskandhasya marmaprakAzikAkhyAyAM vyAkhyAyAM piNDaiSaNA nAmaka prathame'dhyayane prathamoddezakaH samAptaH // 1 // yukta athavA jJAna darzana cAritroM se yukta hokara sadA hamezA yateta-yatna kareM pUrNa saMyamazAlI ho, iti bravImi - maiM sudharmasvAmI upadeza karatA hUM - arthAt bhagavAn vItarAga prabhu se sunakara jambU nAmaka gaNaghara ko sudharmasvAmI upadeza dete haiM, isI prakAra bhAva sAdhvI uparyukta saMyama ke sAmagraya se sampanna hokara sabhI prakAra ke AhAragata sarasa virasAdi kAraNoM se yA rUpa rasa gandhasparza gata kAraNoM se saMyata hokara aura paMca samitiyoM se zubha-azubha viSayoM meM rAgadveSa rahita hokara jJAna darzana cAritroM se sampanna hokara sadA pUrNa saMyama ke liye yatna kareM, isa prakAra sudharma svAmI kA jambUnAmaka gaNa dhara ke pratiupadeza samajhanA cAhiye, yaha piNDeSaNAdhyayana kA prathama uddezaka samApta huA sU0 17 // piNDaiSaNA nAmake adhyayana meM prathama uddezaka samApta // 1 // thardhane sahA- hamezAM yatna pure, pUrNa saMyamazAsI thAya tebha 'iti bravImi' hu~' sudharbhAsvAbhI upadeza karU chuM. arthAt bhItarAga prabhunI pAsethI sAMbhaLIne ja khUsvAmI nAmanA gaNadharane sudha svAmI upadeza Ape che. Aja rIte bhAva sAdhvI paNa upara pramANenA saMyamanA samagrapaNAthI yukta thaIne dareka prakAranA aAhAra saMbaMdhI sarasa varasAdi kAraNeAthI athavA rUpa, rasa, gaMdha ane sparzI saMbaMdhI kAraNethI saMyata thaI ne tathA pAMca samitiyeAthI zubhAzubha viSayemAM rAgadveSa rahita khanIne jJAna, dana cAritrathI sa'panna banIne sadApU saMyama mATe yatna karavA A pramANe sudha svAmIe ja bhUsvAmIne upadeza kahela che. sU0 17gA A piOSAdhyayanane pahelA uddezaka samApta thayA. zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #52 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 2 sU0 18 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam atha dvitIyoddezaH mUlam-se bhikravU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe aNupaviTe samANe se jaM puNa jANejjA, asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA, aTThami posahiesu vA, addhamAsiesu vA, mAsiesu vA, do mAsiesu vA, timAsiesu caumAsiesu vA, paMcamAsiesu vA, chamAsiesu bA, uUsu thA, uUsaMghIsu vA, uupariyaTesu vA, bahave samaNamAhaNa atihi kivaNa vaNIvage egAo ukkhAo pariesijjamANe pehAe, dohiM ukkhAhiM pariesijjamANe pehAe, tihiM ukkhAhiM parie sijjamANe pehAe, cauhiM ukkhAhiM parielijjamANe pehAe kuMbhI muhAo vA kalovAio vA saMnihi saMniciAo vA pariesijjamANe pehAe tahappagAraM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA apurisaMtara. kaDaM jAva aNAseviyaM aphAsuyaM aNesaNijjaMNo paDigAhijA ||suu0 18 // chAyA-sa bhikSurvA mikSukI vA gRhapatIkulaM piNDapAtapratijJayA anupraviSTaH san sa yat punaH jAnIyAt, azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA, aSTapI pauSadhikeSu vA arddhamAsikeSu vA, mAsikeSu dvimAsikee vA, nimAsikeSu vA, caturmAsikeSu vA, paMvamAsikeSu vA, SaNmAsikeSu vA, RtaSu vA, Rtu sandhi pu vA, RtuparivartaneSu vA, bahUn zramaNa brAhmaNAtithi kRpaNavanIpakAn ekasmAt piThara kAt pariveSyamANam prekSya, dvAbhyAM mukhAbhyAM pariveSyamANaM prekSya, tisRbhiH ukhAbhiH pariveSyamANam prekSya, catasRmiH ukhAmiH pariveSyamANam prekSya kumImukhAdbA piTakATad vA saMnidhi saMnicayAd vA pariveSyamANam prekSya, tathAprakAram azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA, svAdimaM vA apuruSAntarakRtaM yAvad anAsevitam aprAsukama yAvad no pratigRhNIyAt iti // sU0 18 / / TIkA-marmaprakAzikA-asya piNDai SaNArUpa prathamAdhyayanasya AhAreNa sambaddhatvAt prathamodezake varNitAhAragrahaNavidhim asmin dvitIyodezake vizeSarUpeNa varNayitumAha-'se bhikkha atha dvitIya uddezaka ko hindI TIkATIkArtha-upayukta piNDaiSaNA rUpa prathama adhyayana kA AhAra ke sAtha sambandha hone se prathama uddezaka meM sAmAnya rUpa se varNita AhAra grahaNavidhi ko hI isa have bIjo udezaka prAraMbha thAya cheuparokta piMkaiSaNArUpa pahelA adhyayanane AhAranI sAthe saMbaMdha hovAthI pahelA uddezAmAM sAmAnyapaNuthI varNavela AhAra grahaNa vidhinI A bIjA uddezAmAM paNa vizeSa A06 zrI sAgasUtra :4 Page #53 -------------------------------------------------------------------------- ________________ C AcArAMgasUtre vA, bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe aNupaviDhe samANe' sa pUrvoktobhAvamikSuH sAghurvA, bhikSukIsAdhvI vA, gRhapatikulam-gRhasthagRha piNDapAtapratijJayA--bhikSAlAbhecchayA anupraviSTaH san 'se jaM puNajANijjA' sa pUrvokto bhAvabhikSuH punarevaM bhUtaM jAnIyAt-abagacchet-yat 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM yA, svAdimaM vA etaccaturvidhamAhArajAtam 'aTTamiposahiema vA' aSTamIpauSadhi keSu vA-aSTamItithyupavAsarUpapauSadhotsaveSu aSTAmyAM tithau kriyamANopavAsAdika pauSadhayuktA utsavAH aSTamIpauSadhikA ucyante, evam 'addhamAsiesu vA' addhamAsikeSu vA-ardhamAsikotsaveSu tathA 'mAsiesu vA' mAsikeSu vA-mAsikotsaveSu, evaM 'do mAsiesu vA dvimAsikeSu vAdvimAsikotsaveSu vA, tathA 'tebhAsiesa vA' trimAsikeSu vA-trimAsikotsaveSu vA, evaM 'cAummAsiesu vA' caturmAsikeSu vA caturmAsikotsaveSu vA, evaM 'paMcamAsiesu vA' paJcamAsikeSu vA paJcamAsikotsaveSu vA, evaM 'chammAsiesu vA' SaNmAsikeSu vA-SaNmAsikotsadUsare uddezaka meM bhI vizeSa rUpa se varNana karane ke liye Arambha karate haiM-'sebhikkhUvA bhikkhuNI vA' pUrvokta bhAvabhinu yA bhAva bhikSukI 'gAhAvai kulaM' gRhapatigRhastha zrAvaka ke ghara meM 'piMDavAyapaDiyAe' piNDapAta kI pratijJA se-bhikSA lAbha kI AzA se aNuppaviDhe samANe' anupraviSTa hokara 'se' vaha 'jaM puNa jANejjA' yadi aisA jAna le ki asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azana bhojana cAvala dAla vagairaha, pAna-dUdha cAya vagairaha, khAdima-coSya kerI-Ama vagairaha svAdima -leya-lehana cATane ke yogya zIkhaNDa vagairahacaturvidha AhArajAta 'amiposahi. emuvA' aSTamI tithi ko upavAsa rUpa pauSadha utsava meM evaM addhamAsiesuvA'-arddha mAsika utsava meM tathA 'mAsiesuvA' mAsika utsava meM tathA 'do mAsiesuvA' dvimAsika utsava meM evaM 'te mAsiesuvA trimAsika utsava meM tathA 'cAummA. siesavA' cAturmAsika utsava meM evaM 'paMcamAsiesuvA' paJcamAsikautsava meM rUpe varNana karavA mATe sUtrakAra tene AraMbha kare - Ar:-'se bhikkhuvA bhikkhuNIvA' te pUrvAta sAdhu bhane sAvI 'gAhAvaikulaM piMDa vAyapaDiyAe' stha zrAno 52mA nikSa! bhavAnI 42ch|thii 'aNupaviDhe samANe' praveza zana 'so jaM puNa jANejjA' tene me lage hai 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanapAna dUdha pANI rasa vigere khAdima cUsIne khAvAlAyaka kerI vigere svAdima lea yAsa mAyA yogya 2ii, mathA! zrIma' vigaire yatuvidha mA ta 'adRmi posahiesa vA' aSTamI tithi upAsa35 pauSadha sabhA tathA 'addhamAsiesu vA' abhAsi utsavamA 'mAsiesu vA' bhAsi utsaqwi tathA 'temAsisu vaH' tribhAsa sabhA tathA 'cAummAsiesu vA' yA2 bhAsana sabhA tathA 'paMcamAsiesu vA payamAsi zrI aayaa| sUtra : 4 Page #54 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 18 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam ___ 43 veSu vA, evam 'uUmu vA RtuSu vA RtusambandhyutsaveSu vA 'uUsaMdhIca vA' RtusandhiSu vA-RtudvayasaMkramaNaprakaraNeSu vA, 'uUpariyaTTesu vA' RtuparivarteSu vA-RtuparivartaneSu yA RtvantareSu vA prakaraNeSu 'bahave samaNamAhaNaatihikivaNavaNIvage' bahUn anekAn zramaNa brAhmaNa atithikRpaNavanIpakAn tatra dvitrAn zramaNAn paJcaSAn brAhmaNAn atithIn dvivAn kRpaNAn paJcaSAna vanIpakAn dInayAcakAn ityevaMrItyA saMkhyAtAn zramaNAdIn 'egAo ukkhAo' ekasyA ukhAyAH ekasmAd ukhArUpapAtrAta piTharakAdityarthaH udadhRtya gRhItvetyarthaH 'paripasijjamANe pehAe' pariveSyamANam annAdikaM prekSya tadIyamAnAhAreNa bhojyamAnAn zramaNabrAhmaNAdIn azlokya evaM 'dohiM ukkhAhi' dvAbhyAm ukhAbhyAM dvipAtrAbhyAmAdAya 'pariesijjamANe' pariveSyamANam azanapAnAdikaM 'pehAe' prekSya vilokya dRSTyetyarthaH tathA 'tihiM ukkhAhiM pariesijjamANe pehAe' timabhyaH ukhAbhyaH pAtratrayAdityarya: uddhRtya pariveSyamANam anAdikaM prekSya dRSTvetyarthaH evaM 'cauhi ukhAhi' catasabhyaH tathA 'chammAsiesuvA'-che mAsika utsava meM evaM 'uUsuvA' RtusambandhI utsava meM tathA 'uUpariyaDhesu vA Rtuparivartana sambandhI utsava rUpa prakaraNa meM 'bahave samaNamAhaNa atihi kivaNavaNIvage'-bahata-anekoM zramaNa-brAhmaNa-atithikRpaNa dIna vanIpaka-yAcakoM ko gina gina karake arthAt una zramaNa brAhmaNa vagai. raha meM do tIna zramaNoM ko pAMca che brahmaNoM ko tathA eka do atithiyoM ko do tIna kRpaNoM-dIna garIba daridroM ko tathA pAMca che vanIpakoM-yAcakoM ko isaprakAra gina gina kara 'egAo ukkhAo-' eka ukhA-baTalohI se nikAla kara 'pariesijjamANe pehAe' pariveSyamANa-paroMse jAte hue annAdi ko dekhakara arthAt usa dIyamAna AhAroM se khilAye jAte hue zramaNa-brAhmaNa-atithi-vagairaha ko dekha kara isIprakAra 'dohiM ukvAhi' do ukhA baTalohioM se nikAla kara 'pariesijamANe pehAe' parose jAte hue annAdi caturvidha AhAra jAta ko dekhakara evaM 'tihiM ukkhAhiM pariesijjamANe pehAe' tIna ukhAoM se nikAla asabhA tathA chammAsiesu vA' 7bhAsana sabhA tathA 'uUsu vA' * madhI asa5i 'uUpariyaTTesu vA' RtuparivartanamA utsavamA 'bahave samaNamAhaNa atihi kivaNavaNIvage' ign zramaNa, brAhmaNa, atithi, kRpaNa, garIba ane yAcakane gaNIne arthAt e zramaNa brAhmaNa vigere paikI be traNa zramaNane pAMca cha brAhmaNone tathA cAra che atithine be traNa garIbene tathA pAMya cha yAyAne bhAzate rAtrI uzana 'egAo ukkhAyo' pAsamAthI 47DI pariesijjamANe pehAe' pIrasAta mannAna arthAt meM apAtA AhAramAthI bharApAtA zrama, brAjhae, atithI vigairenanadhana se zate 'dohiM ukkhAhiM' me pAsa mAthI hADI pI2sAta annA yAra prahAra pADA2 tana nahana tathA 'tIhi ukkhAhiM pariesijjamANe pehAe' ra pAsamAthI 07 pIrasAta me yAra // 2 // mA2 tanejAna zrI mAyA sUtra : 4 Page #55 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMrAsUtre ukhAbhyaH pAtracatuSTayA dityarthaH 'pariesijjamANe' pariveSyamANam anAdikaM 'pehAe' prekSya evaM 'kuMbhImuhAo vA' kumbhI khAda vA, saMkSiptazukhAd ghaTarUpAd vA piTharakAd 'kalovAio vA' picchI piTakAdvA vaMzanirmitapaTTakAdvA (piTarI) 'saMnihisaMniciyAo vA' sanighisaMnicayAd vA sazcitaghRtAdi pAtrAd gRhItvA 'pariesijjamANe' pariveSyamANam anAdikaM 'pehAe' prekSya dRSTvetyarthaH 'tahappagAraM' tathAprakAram evaMviSam 'asaNe vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdima vA svAdimaM vA caturvidhamAhArajAtam 'apurisaMtarakaDaM' apuruSAntarakRtam-dAtraitra nirmitam 'jAva' yAvat--abahinirgatam anAtmArthikam anyArtha nirmittam aparimuktam svayaM nopabhuktam 'aNAseviyaM' anAsevitam anAsvAditam 'aphAmuyaM' aprAsukam sacittam 'jAva' yAvat aneSaNIyam AdhA karmAdi doSaduSTaM manyamAno 'yo paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt / teSAm azanapAnAdIkara parose jAte hue ukta caturvidha AhAra jAta ko dekha kara tathA 'cauhiM ukkhAhiM pariesijjamANe pehAe' cAra ukhAoM se nikAlakara parose jAte hue annAdi ko dekhakara evaM 'kuMbhI muhAo vA, kalovAio bA, saMnihisaM. niciyAo vA pariesijamANe pehAe' kumbhI mukha-saMkSiptamukhavAle ghaTarUpa piThara se nikAla kara evaM vaMza nirmita piTaka-piTArI se nikAla kara tathA saMcitasthApita ghRtAdi vAle pAtroM se nikAla kara paroMse hue annAdi ko dekhakara 'tahappagAraM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' tathA prakAram-isa taraha ke azana pAna khAdima aura svAdima caturvidha AhAra jAta ko 'apurisaMtarakaDaM' apuruSAntara kRta-dAtA ke dvArA hI nirmita hai evaM 'jAva' yAvat-abahinirgatam bAhara nahIM lAyA gayA hai tathA anAtmArthikam-anyArtha nirmita hai tathA aparibhu. ktam svayaM dvArA upabhukta nahIM hai evaM 'aNAleviyam' anAsvAdita, hai aura 'aphAsuyaM aprAsuka-sacita hai 'jAva'-yAvat 'aNesaNijja' AdhAkarmAdi doSoM se yukta hai aisA samajhakara 'No paDigAhijA nahIM grahaNa kare kyoM ki isa tathA 'cauhiM ukkhAhiM pariesijjamANe pehAe' yA2 pAsamAthI 49 ra pI2sAta mannAna 27 tathA 'kuMbhI muhAo vA' lIbhuma sa! mAtA pAsaNImAthI 4Ira 'kalovAio vA' vAsanA manAveda pAtramAthA 36 tathA 'saMnihi saMniciyAo vA' sayasaghI vigerenA pAsamAMthA 4ii 'pariesijjamANe pehAe' pIrasAta mannAne una 'tahappagAraM' ta prA2nA 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azana pAna hima mana svAhima yA2 prA2nA mAhAra tara 'apurisaMtakaDaM' hAtAme manAveta hAya tathA 'jAva' thAvat bahAra lAvela na hoya tathA bIjAne mATe banAvela hoya tathA pite bhukta karela na hAya tathA 'aNAseviyaM tena! 216 sIdhesa na DAya to tena apphAsuyaM' sAyatta rAya 'jAca' yAta 'aNesaNijja' mA doSIvANu samalane tara 'No paDigAhejja!' ara 427 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #56 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 19 piNDaipaNAdhyayananirUpaNam 45 nAm aprAmukAnepaNIyAdidoSaduSTatvena sAdhUnAmakalpyatvAditi bhAvaH / evaM sAdhvI api tathAvidhamAhArajAtaM sacittAdhAkarmAdidoSaduSTatvAt na gRhNIyAditi ||suu0 18 // mUlam-aha puNa evaM jANijjA, purisaMtarakaDaM jAva AseviyaM jAva paDiggAhijjA ||su0 19 // chAyA-atha punarevaM jAnIyAt puruSAntarakRtaM yAvad AsevitaM prAsukaM yAvat prati gRhNIyAt / TIkA-marmaprakAzikA-pUrvoktameva AhArajAtaM yadi vakSyamANarItyA vizeSaNaviziSTaM syAttarhi sAdhUnAM sAdhvInAzca tat grAhyaM syAdityAha'-'ahapuNa evaM jANijjA, purisaMtarakaDaM jAya AseviyaM phAsuyaM paDiggAhijjA' iti, atha punariti vAkyAlaMkAre sa bhAvabhikSuH mikSukIvA yadi evam-vakSyamANarItyA jAnIyAt avagacchet-yat tat khalu azanAdikaM caturvidhamAhArajAtaM puruSAntarakRtaM dAtRbhinmapuruSeNa kRtaM vartane natu dAtraiva, evam yAvat-bahinirgatam AtmArthikam svArtha nirmitam paribhuktam Asevitam AsvAdanArtha kizcit tato gRhItaM vartate, evaM prAmukam acittam yAvat- eSaNIyam AdhAkarmAdi doSarahitaM manyamAnaH tad AhArajAtam prakAra ke azanapAnAdicaturvidha AhAra jAta aprAsuka sacitta aura aneSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se dUSita hone ke kAraNa bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI ko nahIM khapatA hai ataeva aise AhAra ko sAdhu sAdhvI nahIM grahaNa kare / suu018|| TIkArtha-aba pUrvokta AhAra jAta yadi vakSyamANa prakAra kA ho to sAdhu usa ko grahaNa kara sakate haiM-yaha batalAte hai-'aha' evaM vakSyamANa rUpa kA AhAra jAta ko jonale-jaise 'purisaMtakarDa' dAtA se anya puruSa ke dvArA yaha caturvidha AhAra jAta nirmita hai tathA 'jAva' yAvat-bahi nirgata-bAhara lAyA gayA hai tathA AtmArthika-apane liye banAyA gayA hai evaM 'paribhuttam'-svayaM apane dvArA bhI paribhukta hai evaM 'AseviyaM' Asevita-AsvAdanArtha usameM se kucha bhAga leliyA gayA hai evaM 'phAsuyaM acita aura 'jAva'-yAvat essnniiym-aadhaaknahIM. kemake-AvA prakArane azanAdi caturvidha AhAra jAta sacitta ane AdhAkarmAdi deSa dUSita hovAthI sAdhu ke sAvIne khapatuM nathI tethI sAdhu sAdhavIe te AhAra grahaNa kare nahIM sU0 18 - have pUrvokta AhAra je AgaLa kahevAmAM AvanAra prakAra hoya te sAdhu sAdhvIne te grAhya hovAnuM kathana kare che- 14-'ahapuNa evaM jANijjA' ne nImnAta are te pAhAra hAya tAma'purisaMtakaDaM' hAtA zivAya bhI pu35 dvArA te yatu AhAra manAyava cha. tathA 'jAva thAvat bahAra lAvavAmAM Avela che. potAne mATe banAvarAvela che, tathA pite dAtAe parisuta rAya tathA 'AseviyaM' bhAravAhana bhoTa temAthI 2.31 MIn a sevAmA mAlyo DAya tathA 'phAsurya' mazrita DAya 'jAva' yAvat tena mAyA ho vimAnanu cha tama zrI.AyA sUtra:4 Page #57 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre asti ityevaM jAnIyAttarhi pratigRhNIyAt, evaMbhUtAhArajAtasya prAsukatvAd eSaNIyatvAt sAdhUnAM grAhya vAta, evaM sA bhAvabhikSukI api evaMvidhamAhArajAtaM prAsukatvAd eSaNIyatvAt gRhNIyAditi bhAvaH iti // sU0 19 // ___mUlam-se mikkhu vA, mikkhuNI vA jAva paviTe samANe jAiM puNa kulAI jANijjA, taM jahA-uggakulANi vA, bhogakulANi vA, rAiNNakulANi vA, khattiyakulANi vA ikkhAgakulANi vA, harivaMsakulANi vA, esiya kulANi vA vesiyakulANi vA, gaMDAgakulANi vA, koTTAgakulANi vA, gAmarakkhakulANi vA, vokasAliyakulANi vA, aNNayaresu vA tahappagAresu kulesu aduguchiesu agarahiesu vA, asaNaM vA, pANaM vA, khAimaM vA, sAimaM vA, phAsuyaM esaNijjaM jAva paDigAhijjA ||suu0 20 // ___ chAyA-sa bhikSurvA, bhikSukI vA yAvat praviSTaH san yAni punaH kulAni jAnIyAt, tadyathA-ugrakulAni vA, bhogakulAni vA, rAjanyakulAni vA, kSatriyakulAni vA, ikSvAkukulAni pA, harivaMzakulAni vA, edhyakulAni vA, vaizyakulAni vA, gaNDakakulAni vA, koTTakakulAni vA, grAmarakSakakulAni vA, bukkasatantuvAya kulAni vA, anyatareSu vA tathAprakAreSu vA kuleSu ajugupsiteSu agaryeSu vA azanaM vA pAnaM vA khAdimaM svAdimaM vA prAsukam eSaNIyaM yAvat pratigRhNIyAt ||suu0 20 // TIkA-marmaprakA zikA-atha yeSu kuleSu bhikSArtha praveSTavyaM tAni kulAni vizeSeNa adhikRtya pratipAdayitumAha- se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA jAva paviTe samANe' sa pUrvokto bhAvabhikSurvA, bhikSukI vA yAvat-gRhapatikulaM piNDa pAtapratijJayA bhikSAlAbhecchayA anumAMdi doSoM se rahita hai evaM bhaNNamANe' aisA samajhakara use 'paDigAhijjA' grahaNa karanA cAhiye kyoMki ukta prakAra kA AhAra jAta ko prAsuka-acitta aura eSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se rahita hone se bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI grahaNa kara sakate haiM ||suu0 19 // TIkArya-aba jina kuloM meM bhikSA ke liye jAnA cAhiye una kulo ko 'vizeSa rUpa se uddeza kara pratipAdana karate haiM-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' sa 'maNNamANe' bhAnI paDigAhijjA' tara azu 43 // vana. 3 tavA prAranA AhAra acitta ane eSaNIya hevAthI sAdhu sAdhvIne graDaNa karavA lAyaka kahevAya che. sU01lA have bhikSA mATe javA gya tevA kuLane vizeSa rUpe uddezIne tenuM pratipAdana kare che 14-'se bhikkhUvA bhikkhuNI vA' te sAdhu athavA sI0 'jAva pavidve samANe' yAvat 75 shraayn| 52mA mikSA bhavAnI 29thA 532. 4rIna 'jAI puNa kulAI jANijjA' zrI mAyA sUtra : 4 Page #58 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 20 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 57 praviSTaH san 'se jAI puNakulAI jANijjA' sa sAdhuH bhikSArtha praveSTukAmaH punariti vAkyAlaMkAre yAni kulAni evaM bhUtAni vakSyamANaprakArANi jAnIyAt avagacchet teSu pravizedi. tyandhayaH / tAni Aha-'taM jahA'-tAni yathA 'uggakulANi vA' ugrakulAni vA, ugrAH ArakSakAH teSAM kulAni ityarthaH, 'bhogakulANi vA' bhojakulAni vA bhojAH rAjJAmapi pUjya sthAnIyAH, 'rAinakulANi vA' rAjanyakulAni vA, rAjanyAH mitrasthAnIyAH teSAM kulAni cA, 'khattiyakulANi vA' kSatriyakulAni vA kSatriyAH rASTrakUTabhRtayaH teSAM kulAni vaMzAH vAsyuH, 'IkkhAgakulAni vA' ikSvAkukulAni vA ikSvAkavaH RSabhasvAmivaMzodbhavAH teSAMkulAni cA, 'harivaMsakulANi vA' harivaMzakulAni vA, harivaMzAH harivaMzotpannAH ariSTanemicaMzasthAnIyAH teSAM kulAni vA, 'esiyakulANivA' eSyakulAni vA eSyAH goSThAH teSAM kulAni cA, 'vesiyakulANi vA' vaizyakulAni vA vaizyAH vaNijaH teSAM kulAni vaMzAH vA, 'gaMDAgakulANi vA' gaNDakakulAni vA, gaNDo nApitaH grAmodghoSakaH teSAM kulAni vA, 'kodAgakulANi vA' koTTAgAH kASThatakSakAH vaddhakinaH teSAM kulAni vA 'gAmarakkhagakulANi vA' grAmavaha bhikSu-bhAva sAdhu aura bhikSu kI bhAva sAdhvI 'jAva paviDhe samANe' yAvat gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM piNDapAta pratijJA se-bhikSA lene kI icchAse anupaviSTa hokara 'jAiMpuNa kulAI jANijjA' jina kuloM ko aisA jAna le kI 'taM jahA-uggakulANi vA' ye ugroM kA-ArakSakoM kA kula hai 'bhoga kulANivA' bhoja jAti jo ki rAjAoM ke bhI pUjyamAne jAte haiM, unakA kula hai evaM 'rAiNNa kulANi vA' rAjanya kulAni vA-mitra sthAniya rAjAoM kA kula hai tathA 'khattiya kulANi vA kSatriya kulAni vA-rAjaputoM kA kula hai evaM 'ikkhAga kulANi cA' ikSvAkulakuAni vA-RSabhasvAmi ke baMza meM utpanna hone vAle kA kula hai evaM 'harivaMsa kulANi vA' ariSTa nemike vaMza meM utpanna hone vAle kA kula hai, tathA 'esiyakulANi vA' eSya kulAni vA-goSTha kA kula hai 'vesiya kulANi vA' vaizyoM vaNijoM kA kula hai evaM 'gaMDAga kulANi vA' gaNDaka kulAni vA-nApito grAmodaghoSakoM kA kula hai, tathA 'kohAga kulANi vA' kASTatakSaka-suthAroM kA kula hai, tathA 'gAmarakkhagakulANi cA' grAmarakSakakulAni vA-grAmarakSakoM-nagara 2 guNAne mevA samare 'taM jahA' bhADe-'uggakulANivA' azANAnA 52 cha. 'bhogakulAniyA' le tana re| mAmA 5 utta5 mAnavAmA mAve che. temanA ghre| che. tathA 'rAiNNa kulANivA' bhitratAvA nasonAmA 53 / cha. tathA 'khattiyakulANi vA' 24 tAnA mA dhre| cha. tathA 'ikkhAgakulANi vA' aSalasvAmInAthana yA gharI che. tathA 'harivaMsakulANivA' bhariTanebhAnAvazalenA // 5 / cha, tathA esiyakulANi vA' gAnA puNa cha. tathA 'vesiyakulANi vA vaizyAnA sAdha cha tathA 'gaMDAgakulANivA' maan| maagh| cha. tathA 'koDAga kulANivA' suthArAnA // 5 // cha, tathA 'gAmarakkhagakulANivA' grAma zrI sAgasUtra :4 Page #59 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 48 AcArAMgasUtre rakSakakulAni vA, grAmarakSakAH nagarapAlakAH teSAM kulAni vA 'vokasAliya kulANi vA' boka zAliyAH tantuvAyAH teSAM kulAni vA, kiyada vaktavyaM sthAlI pulAkanyAyenaivoktamityAzaye. nAha-'annayaresu vA tahappagAresu kulesu' anyatareSu vA tathAprakAreSu evaMvidheSu kuleSu 'aduguM. chie su' ajugupsiteSu aninditeSu kuleSu ityarthaH, anekadezIyavine yajanAnAM sukhena bodhArtha paryAyAntareNa pratipAdayati-'agarahiesu' agartheSu garhituM yogyaM garyam na garyo agaryam anindyam tathAvidheSu kuleSu ityarthaH athavA carmakArAdikulAni jugupsitazabdenocyante, dAsyAdikulAni tu gardAzabdenocyante etadubhayakulavarjiteSu kuleSu upalabhyamAnam 'asaNaM vA, pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdima vA svAdimaM vA etaccaturvidhamAhArajAtaM 'phAsuyaM' prAmukam acittam 'jAva-' yAvat eSaNIyam AdhAkarmAdidoSarahita manyamAno lAbhe sati sa bhAvabhikSuH 'paDiggahijjA' pratigRhNIyAta svIkuryAta, evaM liGgavyatyAsena sA bhAvabhikSukI sAdhvI api bhikSAlAbhArtha gRhapatikulaM praveSTukAmA satI ugrakulAdikaM yadi jAnIyAt tadA bhikSArtha tathAvidhamajugupsitamagA kulaM pravizya tadazanAdikaM catuvighamAhArajAtam prAsukam acittam eSaNIyam AdhAkarmAdidoSavarjitaM manyamAnA satI tathAvidhAhArajAtaM lAbhe sati pratigRhNIyAditi sambandhaH ||suu0 20 // pAlakoM kA kula hai evaM 'voka sAliyakulANi yA' tantuvAya julAhe kA kula hai 'annayarasuvA tahappagAresu vA kulesu' isI taraha ke anyakuloM meM bhI joki 'aduguchiesu' ajugupsita-anindita kula haiM una kuloM meM tathA 'aga rihiema' arthAta carmakAra vagairaha kA kula jugupsita mAnA jAtA hai aura dAsI vagairaha kA kula garhita mAnA jAtA hai isaliye ina donoM carmakArAdi jugumitoM ke kulo tathA dAsI vagairaha garhitoM ke kuloM ko choDakara dUsare kuloM meM upalabhyamAna 'asaNaM vA pANa vA khAimaM vA sAimaM vA' azana-pAna khAdima aura svAdima isa caturvidha ahAra jAta ko 'phAsurya' acittam acitta 'jAba' yAcatU-'esaNijja' eSaNIya-AdhAkarmAdi doSo se rahita samajha kara milane para bhAva sAdhu use 'paDigAhijjA, pratigRhNIyAt-grahaNa kare evaM bhAva sAdhvI bhI aise kuloM me azanAdi AhAra jAta ko grahaNa kre||suu0 20 // 2kSana / / cha. 'boksAliyakulANi vA' tantuvAya 15142 mA ghre| che. 'anna yaresu vA tahappagAresu kulesu' sevA prA2nA mAnya gharAmA bho-'aguchipasu' bhanihita somA tathA 'Arihiesu' yamAna 52 ta hAsI vigerenA 52 miti bhanAya che tathA se manne Done chIna nihita me mIta jomA prApta thatA 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azana, pAna, mAhima ana hima mA yA2 pradhAna sAhAra onda 'phAsuyaM' mayitta 'jAva' yAvat aSaNIya bhASAmA doSAdhIDita samalane prAthAya to sAdhu sAdA tene 'paDigAhijjA' a5 4 ||suu. 20 // zrImAyAsUtra:4 Page #60 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 2 sU0 21 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 49 mUlam-se bhivarakhU vA, bhikkhuNI vA, gAhAvaikulaM piMDavAyapaDi. yAe aNupakTrei samANe se jaM puNa jANejjA, asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA samavAesu vA, piMDaNiyaresu vA, iMdamahesu vA, khaMdamahesu thA, ruddamahesu vA, muguMdamahesu vA, bhUyamahesu vA, jakkhamahesu vA, NAgamahesu vA, thUmamahesu vA rukkhamahesu vA, girimahesu vA, darimahesu vA, agaDamahesu vA, taDAgamahesu vA, dahamahesu vA, gaImahesu vA, saramahesu vA, sAgaramahesu vA, Agaramahesu vA. aNNayaresu vA tahappagAresu virUvarUvesu mahAmahesu vaTumANesu, bahave samaNapAhaNa atihi kivaNa vaNImae egAo ukkhAo pariesijjamANe pehAe, dohiM jAva saMNihisaMNiciyAo vA pariesijjamANe pehAe, tahappagAraM asaNaM vA pANaM yA khAimaM vA sAimaM vA apurisaMtakaDaM jAva No paDigAhijjA ||suu0 21 // chAyA-sa bhikSu bhikSukI vA gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA anupraviSTaH san sa yat punaH jAnIyAt-azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdibhaM vA, samavAyeSu vA, piNDanikareSu vA, indramaheSu vA, skandamaheSu vA, evaM rudramaheSu vA, mukundamaheSu vA, bhUtamaheSu vA, yakSamaheSu vA, nAgamaheSu vA, stUpamaheSu vA, caityamaheSu vA, vRkSamaheSu vA. gismiheSu vA, darImaheSu vA, avaTa maheSu vA, taDAgamahebu vA, hRdamaheSu vA, nadImaheSu vA, saroma he Su bA, sAgaramaheSu vA, AkaramaheSu vA, anyatareSu vA tathAprakAreSu virUparUpeSu mahAmaheSu vartamAneSu bahun zramaNabrAhmaNa-atithi kRSNavanopakAn ekasyA ukhANaH pariveSyamANaM prekSya, dvAbhyAM yAvat sanidhisaMnicayAd vA pariveSyamANaM prekSya tathAprakAram azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA apuruSAntarakRtaM yAvad no pratigRhNIyAt / / sU0 21 / / iti / marmaprakAzikA TIkA-atha zaGkhacche de zreNyAdi vakSyamANa mahotsava vizeSeSu niSpAdita. mAhAra jAtaM sAdhurvA sAdhvI vA na pratigRhIyAditi pratipAdayanAha-"se bhikkha vA, bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe aNupaviDhe samANe' sa pUrvokto bhAvamikSurvA, bhikSukI vA TIkArtha-aba zaMkhaccheda zreNI vagairaha mahotsava vizeSa meM niSpAdita AhAra jAta ko bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI grahaNa nahIM kare yaha batalAte haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha bhAva bhikSu aura bhAva bhikSukI 'gAhAvaikulaM' gRhapati have zakhada zreNI vigere mahotsava vizeSamAM banAvela AhAra jAtane sAdhu sAvIne levAno niSedha kare che CAL:--'se bhikkhuvA bhikkhuNIvA' te pUti lina 2 sAlI 'gAhAvaikulaM' A. 7 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #61 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 50 AcArAMgasUtre gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA bhikSAlAbhecchayA anupraviSTaH san 'se jaMpuNa jANijjA' sa bhAvabhikSuH yat punarevaM bakSyamANarItyA jAnIyAt-avagacchet, tad yathA 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA etaccaturvidhamapyAhArajAtam 'samavAesa vA' samavAyeSu vA zaMkhacchedazreNyAdi samheSu vA, 'piMDaniyaresu vA' piNDanikareSu vA, mRtapitRnimittaka niSpAdita piNDa bhaktarUpeSu vA 'iMdamahesu vA' indramaheSu vA indramaheSu vA indramahotsaveSu vA 'khaMdamahesu vA' skandamaheSu vA kArtikeyamahotsaveSu vA viziSTekAle kriyamANakArtikeya pUjanotsaveSu ityarthaH, 'evaM ruddamahesu vA' evaM tathA rudramaheSu vA zaGkaramahotsaveSu zivarAtri prabhRtimahotsaveSu ityarthaH 'muguMdamahesu vA mukundamaheSu vA baladevakRSNa mahotsaveSu iti yAvat, 'bhUyamahesu vA' bhUtamaheSu vA-vyantaravizeSa bhUtAnimittakamahotsaveSu yA 'jakkhamahesu vA' yakSamaheSu vA devagandharvayonivizeSa yakSamahotsaveSu 'nAgamahesu vA' nAgamaheSu vA nAganimittakamahotsaveSu 'thUmama hesu vA' stUpamaheSu vA stambhavizeSa yupapajana maho-gRhastha ke ghara meM "piMDavAyapaDiyAe' piNDapAta kI pratijJA se-bhikSAlAbha kI AzAse 'aNuppaviTesamANe' anupraviSTa hokara 'se' vaha bhAva sAdhu yA bhAva sAdhvI 'jaM puNa jANejjA'-yat khalu jAnIyAtU-yadi aisA jAnaleki 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azana pAna khAdima aura svAdima yaha caturvidha AhAra jAta 'samavAe suvA' zaMkhaccheda zreNI vagairaha samUha meM athavA piMDaniyaH resu yA' piNDanikareSu vA-mRta pitaranimitaka niSpAdita piNDabhAta rUpa meM yA 'iMda mahesuvA' indramahesuvA- indra nimittaka mahotsava meM yA 'khaMdamahesuvA' skandamaheSu vA-kArtikeya nimittaka mahotsava meM athavA 'ruddamahesu' rudramaheSuvA-dranimittaka zivarAtri vagairaha mahotsava meM yA 'muguMdamahesu yA' mukunda maheSuvA balarAma kRSNa nimittaka janmASTamI vagairaha mahotsava meM athavA 'bhUya mahesuSA' bhUta maheSu cA-vyantara vizeSa bhUta nimittaka mahotsavameM yA 'jakkhamahesuvA' yakSa maheSuvAdeva gandharva yoni kinnara vizeSa rUpa yakSa nimittaka mahotsava meM athavA 'NAgama. asya zrAvanA 52bhA piDavAyapaDiyAe' CHAL sAmanI mAthI 'aNupaviTre samANe' praveza zana se jaM puNa jANejjA' ne manA lAmA me mAve , 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM yA sAimaM vA / bhazana yA2 2 mA 2 lata 'samavAesuvA' 5524 zreyI vigere samUhamA manAvara DAya 125 'piMDaNiyaresuvA' bharesa pitamAna nimitta anArasa sAya mathavA 'iMdamahe suvA' chandranA mahotsava bhATa sanAvada hAya mth| 'khaMdahesugA' tivaamiin| mahAtsapa nibhitte manAvara ya ma 'ruddamahesuvA' 3 nimittanA bhotsava bhATa manAvara DAya AthavA 'mugudamahesuvA' 512|m e nimitta mASTamI vigaire mahotsa5 bhATe matAva rAya mA 'bhUyamahesuvA' vya-tara vizeSa sUta nimitta mahotsa5 bhATa manAsAya 'jakkhamahesuvA' heva yonina 2 vizeSa zrI sAgasUtra :4 Page #62 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sa 0 21 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 51 tsaveSu 'cezyamahesu vA' caityamaheSu vA janasamudAya jJAnavikAsanimittaka mahotsaveSu 'rukkhamahesu vA' vRkSamaheSu vA vRkSavizeSakTa pippalAdi pUjanamahotsaveSu 'girimahesu vA' girimaheSu vA parvatavizeSa parvanimittakamahotsaveSu 'darimahesu vA darImaheSu vA guphAvizeSakandarA pUjanA. dimahotsaveSu 'agaDamahesu vA' avaTamaheSu vA avaTa: kUpa: tasya khananotsargayAgAdimahotsaveSu 'talAgamahesu vA taDAgamaheSu vA mahAruda vizeSa taDAgotsargAdimahotsaveSu 'dahamahesu vA' hradamaheSu vA, alpa jalAzayotsargAdi mahotsaveSu ityarthaH 'naImahesu vA nadImaheSu vA gaGgAdi. nadIvizeSasnAnAdi mahotsaveSu 'saramahesu vA' saromaheSu vA, sarovaravizeSamahotsaveSu 'sAga ramahesu vA' sAgaramaheSu vA 'Agaramahesu vA' AkaramaheSu vA suvarNAdikhanivizeSa pUjanAdihesuvA' nAgamaheSubA-nAganimittaka mahotsava meM yA 'thUbha mahesubA' stUpa mahotsaba meM arthAt stambha vizeSarUpa yUpapUjana mahotsava meM yA 'ceiyamahesu vA' caityamaheSu vA-janasamudAya meM sva-para evaM jaDa caitanya kA yathArtha jJAna ke vikAsa nimittaka mahotsava meM 'rukkha mahesuvA' vRkSamaheSuvA vRkSAropaNa vagairaha athavA 'girimahesu vA' parvata nimittaka vizeSa parva rUpa mahotsava meM yA 'darimahesu vA' darikandarA guphA vizeSa nimittaka mahotsava meM athavA 'agaDa mahesuvA' "avaTamaheSu vA kUpakhanana 'khodanA' nimitaka mahotsava meM yA 'taDAga mahesuvA' taDAgamaheSuvA mahAhUda taDAgotsargAdi tAlAvautsarga nimittaka mahotsava meM yahAM para taDAga zabda se mahAhUda samajhanA mA 'dahamahesuvA' hRdmaheSuvA-alpa jalAzayotsargAdi nimittaka mahotsava meM, yahAM para hRdazabda se choTA tAlAba samajhanA cAhiye, isI prakAra 'naI mahesubA' nadI mahotsava meM gaGgA yamunA bagairaha nadI vizeSa meM snAnAdi nimittaka maho. tsava meM tathA 'saramahesuvA' saromaheSuvA sarovara vizeSa kA nirmANa khAtamuhUrta 35 yakSa nimittanA mahotsava mATe manAvarAya mth| 'NAgamahesuvA' nimittanA bhADotsava mATe sanAvada DAya athavA 'thUbhamahesuvA' stambha vizeSa35 55 5na maDAsaya nimitta mnaav| DAya athavA 'ceiyamahesuvA' natAmA 21-52 sana yaitanyanu' yathArtha jJAna 3 mATe 42vAmA mAtA maMsipa nimatte athavA 'rukkhamahesa vA' vRkSAropaNa vigare nibhitte manAye DAya 2553 // 'girimahesuvA' 51 mibhittanA bhaDAsa nimitta nAvesAya 'darImahesuvA' 41-13 vizeSa nimitta mahotsa5 manAvara DAya athavA 'agaDamahesuvA' // mohavAnA mahotsava nibhitte manAlAya athavA 'taDAgamahesuvA' bhAi tagotsaala Gsa nibhittanA bhAsa nimitta manAvara DAya maDa yA ta 4thI mahA sabhA. mathavA 'dahamahesuvA' 2065/elzayanA utsava nimitte banAvela hoya athavA ahIM hada zabdathI nAnuM taLAva samajavAnuM che. me pramANe 'naImahesuvA' mA, yamunA vigere nahI vizeSamA snAnAnimittanA bhaDAsa nibhitte manAlaya tathA 'saramahesuvA' sarI52 vizeSanA nimA mAtamur3ata zrI mAyA sUtra : 4 Page #63 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre mahotsaveSu vA tadevaM bhUteSu 'annayaresu vA' anyatareSu vA 'tahappagAresu' tathAprakAreSu, tathAvidheSu uparivarNinaprakAreSu 'virUvarUvesu' virUparUpeSu evaMbhUteSu nAnAprakArakaraNeSu 'mahA. mahesu' mahAmaheSu mahAmahorasaveSu 'vaTTamANesu' vartamAneSu pravartamAneSu satsu 'bahave' bahUn anekAn 'samaNamAkSNa atihikivaNavaNImage' zramaNa brAhmaNa atithikRpaNavanI pakAn, zramaNAn zAkya bhikSukAna brAhmaNAn atithivizeSAn kRpaNAn daridrAn vanIpakAn yAcakadInavizeSAn 'egAo ukkhAo' ekasyA ukhAyAH pAtravizeSAt uddhRtya gRhIkhA AdAya pariesijja mANe' pariveSyamANam azanAdikaMcaturvidhAhArajAtaM 'pekSAe' prekSya-dRSTvA, evaM 'dohiM jAva'dvAbhyAM yAvada ukhAbhyAm uddhRtya gRhItvA pariveSyamANaM prekSya, evaM tisRbhyaH ukhAbhyaH pariveSyamANam annAdikaM prekSya, catasabhyaH ukhAbhyaH pariveSyamANamAhArajAtaM prekSya, evaM kumbhImukhAt saMkSiptAgraghaTa vizeSAt uddhRtya pariveSyamANamannAdikam prekSya evaM 'saMnihi vagairaha mahotsava meM tathA 'sAgara mahesuvA' sAgaramaheSu samudrasnAnAdi vizeSa parva nimittaka mahotsava meM athavA 'AgaramahesuvA' AkaramaheSuvA-suvarNAdi khAna vizeSakA pUjanAdi nimittaka mahotsava meM isa prakAra ke upari varNita 'aNNayaresuvA tahappagAresu' anyatareSuvA tathAprakAreSu' anyAnya mahotsavoM meM evaM 'virUvarUvesu' virUparUpeSu-nAnA prakAra ke 'mahAmahesuvA' mahAmaheSu mahAmahotsavoM ke 'mANesu' vartamAneSu pravartamAneSu pravartamAna cAlu hone para 'bahave' bahutoM-anekoM 'samaNa mAhaNa atihi-kivaNa-vaNImage' zramaNa-brAhmaNa atithi. kRpaNa-vanIpakAn zramaNoM sAdhu saMnyAsiyoM tathA brAhmaNa evaM atithiyoM tathA kRpaNoM-dIna garIba daridroM evaM vanIpakoM-yAcakoM ko 'egAo ukkhAo' eka ukhA-baTalohI se nikAlakara 'pariesijjamANe' pariveSyamANam parose jAte hue azanAdi caturvidha annAdi AhAra jAta ko 'pehAe' prekSya-dRSTyA-dekhakara evaM 'dohiM jova' do ukhAoM-baTalohiyoM se nikAlakara evaM tIna ukhAoM se nikA. lakara tathA cAra baTalohiyoM se nikAlakara evaM kumbhImukha ghaDA se nikAlakara vigara mahotsava nimitta manAvara DAya athavA 'sAgaramahesupA' samudra snAnAhi vizeSa nabhittanA bhatsava bhATa manAsa DAya 24241 'AgaramahesuvA' sonA virenI mAra vizeSanA pUjanAdi mahotsava nimitte banAvela hoya A rIte upara varNavela zivAya 'aNNayaresu tahappagAhe su' mIta te 542nA bhaDAsa nimitta manAvasAya tathA 'virUvarUvesu' bhane prazna 'mahAmahesuvA' mahAmahotsava 'vadramANesu' yAda hAya tyAre 'bahave' yA 'samaga mAhaNa atihikivaNavaNImage' zrama, mAjhA, atithi, 35], tathA pnii5|-yaayaane 'egAo umkhAo' me pAsamAMthI 4ADhIne 'pariesijjamANe' (prsaat| sevA mazana ya? prazna mADAra tane 'pehAe' dhana tathA 'evaM dohiM jAva' se rIte evA vAsaNamAMthI kahADIne ke traNa vAsaNamAMthI kahADIne tathA cAra vAsaNamAMthI zrI sAgasUtra :4 Page #64 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 21 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 53 saMniciyAo' sannidhi saMnicayAd ekatrIkRtaghRtAdisnigdhapadArthAt kiJcid uddhRtya pariveSyamANaM annAdikaM prekSya 'tahappagAraM' tathAprakAram evaM vidham dIyamAnam 'asaNaM vA, pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA etaccaturvidhamAhArajAtam 'apurisaMtarakaDaM' apuruSAntarakRtam, dAtRbhinnapuruSeNa na kRtaM dAtraiva kRtamasti iti buddhvA evaM 'jAva' thAvata-abahinirgatam anAtmArthikam na svArtha nirmitam aparibhuktam anAsevitam aprAsukam sacittam aneSaNIyam ASAkarmAdidoSaduSTaM manyamAno lAbhe satyapi 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt, evaM liGgavyatyAsena sA bhikSuko sAdhvI api gRhapatikulaM bhikSAlAbhArtham anupraviSTA satI yadi evaM rItyA jAnI yAt-yat azanAdikaM samavAyapiNDanikara indramahotsavAdiSu niSpAditaM sat bahUn zramaNabrAhmaNaprabhRtIn udizya pariveSyate tadA tathAvidhamAhArajAtam apuruSAntarakRtAdivizeSaNaviziSTam aprAmukam sacittam aneSaNIyam tathA 'saMnihi saMnidhiyAo' sannihita-sthApita, saMnicaya ekatrIkRta ghRtAdi ke pAtroM se nikAla kara kucha parose jAte hue annAdi AhAra jAta ko dekhakara 'tahappagAraM' tathA prakAram-isa prakAra ke diye jAte hue 'asaNaMvA pANaMvA khAimaM vA' sAimaM vA azana pAna-khAdima aura svAdima caturvidha AhAra jAta ko jo ki 'apurisaMtarakaDaM' apuruSAntarakRtam -puruSAntara kRta nahIM hai arthAtU dAtAne svayaM kiyA hai tathA 'jAva' yAvat bAhara nahIM lAyA gayA hai aura apane liye nahIM banAyA gayA hai aura paribhukta bhI nahIM haiM evaM anAsevita-AsvAdita bhI nahIM hai aura aprAsuka-sacina hai aura aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta hai aisA samajhate hue milane para bhI 'No paDigAhijA' no pratigR hIyAta-nahIM grahaNa kare evaM bhAva sAdhvI bhI aise AhAra jAta ko nahIM le etAvatA-arthAta isa prakAra ke nAnAvidha prasaGga ke hone para yadi unameM koI zramaNa sAdhu saMnyAsI, yA brAhmaNa atithi vagairaha AjAtA hai, aura una DI tathA sais bhoTApANIpAsamAMthA hIna tathA 'saMNihisaMNiciyAo vA' se| karelA ghI vigere padArthovALA pAtramAMthI bahAra kADhIne kaMIka bhAga annAdi AhArane nadhana 'pariesijjamANe pehAe' (52sAta 42 'tahappagAraM' mApA 52nA sApAmA mAvadA 'asaNaM vA pANaMvA khAimaM vA sAimaM vA' mazana, pAna. mAhima mane pAhima se zatanA yAra nA mAhA2 ta 'apurisaMtakaDaM' hAtAse pAte manAvada DAya tathA "jhAva' yAvat bahAra nahI lAvela ane chatAe pitAne mATe banAvela na hoya tathA paribhakta na hoya ke anAvita na hoya te AhAra sacitta hoya aneSaNIya AdhAmhissvaann DAya tama mAnIne bhaNe t| 5 No paDigAhijjA' sAdhusAvAye mevA AhAra le nahIM arthAt AvA aneka prasaMgamAM tyAM AvanArA zramaNa sAdhu, saMnyAsI brAhmaNa, atithI vigerene AhAra ApavAmAM AvatuM hoya tema jANavA chatAM purUSAMtara zrI sAgasUtra :4 Page #65 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre AghAkarmAdidoSaduSTaM manyamAnA lAbhe satyapi na pratigRhNIyAditi sambandhaH / atrApi apuruSAntarakRmityAdinA yAvatpadagrAhyam abahinigatam aparibhuktam, anAsevitam aprAmukam aneSaNIyam ityAdi avagantavyam / anyaH puruSaH puruSAntaram dAtRbhinnapuruSaH na tena kRtamiti apuruSAntarakRtam, evaM na Atmane artha yanirmitaM tad anAtmArthikaM bodhyam // 0 21 // etAvatA tadevaMbhUteSu nAnAvidheSu prakaraNeSu satsu yadi teSu ko'pi zramaNabrAhmaNAtithiprabhRtirAgacchati tasmai sarvasmai dIyate iti jAnan apuruSAntarakRtAdi vizeSaNaviziSTamAhArajAtaM na gRhNIyAt, sarvasmainApi dIyate kintu janAkIrNa vartate iti pazyannapi tatra saMkhaDivizeSe na pravizet / mUlam-'ahapuNa evaM jANijjA, diNNaM jaM tesiM dAyavvaM, aha tattha bhuMjamANe pehAe gAhAvaibhAriyaM vA, gAhAvaibhagiNiM vA, gAhAvaiputtaM vA, gAhAvaidhUyaM vA, suNhaM vA, dhAiM vA, dAsiM vA, kammakaraM vA, kammakAra vA, se putvAmeva AloejjA, Ausitti vA, bhagiNitti vA, dAhisi me itto annayaraM bhoyaNajAyaM, se sevaM vayaMtassa paro asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA, AhaTTa dalae jA tahappagAraM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA, sayaM vA puNajAyejA, paro vA se dejA, phAsuyaM jAva paDigAhijjA ||suu0 22 // chAyA- atha punaH evaM jAnIyAt. dattaM yat tebhyodAtavyam, atha tatra bhuJjAnAna prekSya gRhapatibhAryA vA, gRhapatibhaginIM vA, gRhapatiputraM vA, gRhapatiduhitaraM vA, snuSA vA, dhAtrI cA, dAsaM vA, dAsIM vA, karmakaraM vA, karmakarI vA, sa pUrvameva Alokayet, AyuSmati ? iti sabhI ko azanAdi AhAra jAta die jAte haiM aisA jAnate hue anya puruSa se nahIM banAyA gayA hai ityAdi pUrvokta sabhI vizeSaNo bAhara nahIM lAyA gayA, aparibhukta anAsevina prAsuka aneSaNIya vagairaha yukta AhAra jAta ko bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI nahIM grahaNa kare evaM bhale hI pUrvokta nirdiSTa sabhI zramaNAdi ko nahIM bhI diye jAte ho kintu janoM bahuta manuSyoM se AkIrNabharA huA hai aisA dekhakara isa taraha ke saMkhaDI vizeSa meM sAdhu aura sAdhvI ko nahIM jAnA cAhiye ||suu0 21 // kita na hoya vigere pUrvokta badhA vizeSaNa vALe AhAra sAdhu sAdhvIe levuM na joIe. kadAca te AhAra pUrvokta badhA zramane ApavAmAM na AvatuM hoya paNa "bahujana saMparka' arthAta ghaNu mANasothI vyApta evA samUhane joIne tevA prakAranA saMkhaDI vizeSamAM sAdhu sAdhIe javuM na joIe, je sUi 21 che zrI mAyArAgasUtra :4 Page #66 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 22 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam pA, bhagini ? iti vA, dAsyasi mahyam itaH anyatarad bhojanajAtam, sa evaM vadataH paraH azanaM yA pAnaM vA khAdima vA svAdimaM vA Ahatya dadyAt, tathAprakAram azanaM vA pAnaM pA khAdimaM vA svAdimaM vA svayaM vA punaH yAceta, parovA tad dadyAta, prAsukaM yAvat pratigRhIyAt ||suu0 22 // iti / marmaprakAzikA TIkA-atha pUrvoktameva AhArajAtaM vakSyamANarItyA savizeSaNasAdhanA grAhAmAha-'aha puNa evaM jANijjA' atha punaritivAkyAlaMkAre, sa pUrvokto bhAvabhikSuH yadi evaM rItyA evaMbhUtaM vA AhArajAtaM jAnIyAt-avagacchet, yat 'dinnaM jaM tesiM dAyabdha dattaM yat tebhyo dAtavyam, tebhyaH zramaNabrAhmaNAdibhyo yat dAtavyamAsIt tat dattam, 'evam ahatattha muMjamANe pehAe' atha-api ca tatra pUrvoktasthale bhuJjAnAn bhojanaM kuryANAn vakSya. mANAn prekSya-dRSTvA tAneva bhuJjAnAnAha-'gAhAvaibhAriyaM vA' gRhapatibhAryA vA 'gAhAvAbhagiNiM vA' gRhapatibhaginIM vA gRhapatisvasAraM vA ityarthaH, 'gAhAvaiputtaM vA' gRhapatiputraM vA, 'gAhAvaidhUyaM vA' gRhapatiduhitaraM vA, gRhapatiputrIM vA ityarthaH:, 'suNhaM vA' snuSAM vA, gRhapatiputravadhUvA, ityarthaH, 'dhAI vA' dhAtrIM vA, zizvAdi pAlanakartI vA 'dAsaM vA' dAsaMcA___TIkArtha-agha pUrvokta AhAra jAta ko hI kucha vizeSatA yukta hone para use sAdhu sAdhvI ko grahaNa karanA cAhiye yaha bAta batalAte haiM-'aha puNa evaM jANijjA' atha punaH evaM jAnIyAta vaha sAdhu yA sAdhvI yadi aisA jAnale ki 'diNNaM ja tesiMdAyavvaM jina zramaNa brAhmaNAdi ko jo denA thA so unheM de diyA gayA hai aura 'aha tattha bhuMjamANe pehAe' atha tatra bhuJjAnAn prekSya-una bhojana sthAna meM khAte hue nimnokta gRhapati bhAryA vigairaha ko dekhakara una saba kA nirdeza karate haiM-jaise 'gAhAvai bhAriyaM yA' gRhapati kI bhAryA ko evaM 'gAhAcai bhagi Ni yA' gRhapati kI bhaginI-bahina ko tathA 'gAhAvai puttaM vA' gRhapati ke putra ko tathA 'gAhAcai dhUyaM vA' gRhapati kI lar3akI ko evaM 'suNhaM vA' snuSAM vAgRhapati kI putravadhU ko evaM 'dhAiM yA' bacce vagairaha kA pAlana karanevAlI dhAI ko tathA 'dAsaM vA' dAsa ko-nokara ko evaM 'dAsiM yA dAsI-paricArikA ko have pUrvokta AhAra jAtane ja kaMIka vizeSatA vALa hoya te tene sAdhu sAdhvIe sAnu pratipAdana 43 cha Ar:-'aha puNa evaM jANijjA' ta sAdhu sAdhvI ne satI se diNNaM jaM tesiM dAyavvaM' zrama prAramahine mA5yutute te mAne pIsIdhu cha 'aha tatya bhuMjamANe pehAe' tyAM meTale ta mAnasthAnamA mato sevA gAhAvaibhAriyaM yA' sthanI pAlana mA 'gAhAvaibhagiNiM vA' gRhapatinI yenane tayA 'gAhAvai puttaM vA' patinA putrane tathA gAhAvai dhUyaM vA' patinAzana tathA 'suNDaM vA' patinI putravadhUna tathA 'dhAI vA' ch|raamyaane sAyavanArI dhAna tathA 'dasa vA' hAsane arthAt nArane tathA zrI mAyA sUtra : 4 Page #67 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre bhRtyaM yA, 'dAsi vA dAsI vA, 'kammakaraM vA karmakaraM vA, pariyAraka vA, 'kammakari vA' karmakarI vA paricArikAM vA 'se puvvA meva' sa pUrvokto bhAvabhikSuH pUrvameva bhikSAgrahaNAt prAgeva 'AloijjA' alokayet pazyet tataH 'Ausitti vA' AyuSmati ? iti vA, he AyuSmati ! ityevaM saMbodhya evaM 'bhagiNitti vA' bhagini ! iti vA, he bhagini ! itirItyA vA saMbodhya ityarthaH 'dAhisi me ito annayaraM bhoyaNajAyaM dAsyasi mahyam itaH sakAzAt anyatarat yat kimapi caturvidhAnyatamam bhojanajAtam AhArajAtam ityevaMrItyA 'se sevaM vayaMtassa' sA gRhapatibhAryA vA bhaginI vA evaM pUrvoktarUpeNa vadate yAcamAnAya sAdhave 'paro asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' paraH kazcit gRhastha azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdima vA 'AhaTu dalaijjA' AhRtya dadyAt 'tahappagAraM' tathAprakArama tathAvidham 'asaNaM vA pANaM vA aura 'kammakaraM vA' karmakara-kAma karanevAlA ko evaM 'kammakari vA kAma karane vAlI ko 'se puvAmeba AloenjA' sa yaha bhAva sAdhu yA bhAva sAdhvI pUrvamevapahale hI-bhikSA lene se pahale hI dekhale usake bAda 'Ausitti vA' he Ayu mati ! aimA sambodhana karake evaM 'bhagiNitti vA' he bhagini ! aisA sambodhana karake 'dAhisi me itto aNNayaraM bhoyaNajAtaM' mujhe inameM se anyatara-yat kicida bhI bhojana jAta-AhArAdi tuma degI? isa taraha bhikSA mAMgane para 'se sevaM vayaMtassa' vaha koI bhI gRhapati kI bhAryA yA gRhapati kI bhaginI vagairaha evam uktarUpa se bolate hue usa bhAva sAdhu ko yA bhAva sAdhvI ko 'paro asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' paraH dUsarA koI gRhastha azanapAna khAdima aura svAdima caturvidha AhAra jAta ko 'AhaTUTu dalaijjA' AhRtyaAnIya lAkara, dadyAtU-de, to 'tahappagAraM' tathA prakAram-usa taraha ke 'amarNa vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanapAna khAdima aura svAdima caturvidha AhAra jAta ko 'sayaM vA puNa jAijjA' svayaM vA punaH yAceta vaha sAdhu svayaM 'dAsiM vA' hAsIna ane, 'kammakaraM vA' 142nArAyAne tathA 'kammakariM vA' manAzana 'se puvAmeva AloejjA' te sAdhu tathA sApAna pAsAthI arthAt mikSA sIdhA pADatAna se te 57. 'Ausitti vA' 8 AyuSmati se tanu samAdhana rIna tathA 'bhagiNiti vA' mAna se prabhAnu samAdhana prazana 'dAhisi me itto aNNayAM bhoyaNajAtaM' bhane bhAmAthI thoDa 54 lAna dra0ya mArA tame 25 // 1 // zate nizAnI yAyanA 42vAmAna sA sevaM vayaMtassa' te nI pAse yAyanA 3resa hAya te prabhArI satA te sAdhu sAvAne 'paro asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' 75 azanAhi yatuvidha mAlA2 gata 'AhaTu dalaijjA' sApAna mA ta 'tahappagAraM' me zatanA 'asaNe vA' pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azana, pAna, mAhima mane svAhima sAre 2 mA 22 'sayaM vA puNa jAijjA' te sAdhu 25 punaH yAyanA 42 zrI sAgasUtra :4 Page #68 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2022 - 23 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 57 khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA 'sayaM vA puNajAijjA' svayaM vA punaH sa sAdhuH yAceta, 'paro vA se dijjA' paro vA tasmai dadyAt 'sa sAdhuH 'phAsurya jAva paDigAhijjA' prAsukaM acittam yAvat eSaNIyaM manyamAno lAbhe sati pratigRhNIyAt / evaM sAdhvI api tathAvidhamAhArajAtaM lAbhe sati pratigRhNIyAditi bodhyam // * 22 // mUlam -' se bhikkhU vA, mikkhuNI vA paraM addhajoyaNamerAe saMkhaDijaccA, saMkhaDipaDiyAe jo abhisaMdhArejA gamaNAe' // sU023 // chAyA - sa bhikSurvA, bhikSukI vA param arddhayojanamaryAdAyAH saMkhaDi jJAtvA saMkhaDipratijJayA no abhisaMdhArayed gamanAya ' // sU0 23 // TIkA - anya grAmagamanaviSayamadhikRtya saMkhaDI nAmaka vizeSaprItibhojanAdau bhikSArtha gamananiSedhaM pratipAdayitumAha-' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA sa pUrvokto bhAvabhikSuH sAdhurvA, bhikSukI sAdhvI vA, vA iti vaikalpikArthakatvena sAdhu bhavatu sAdhvI vA bhavatu tayorubhayoreva kRte vaktavyamAha - 'paraM addhajoyaNamerA e' param arddhayojanamaryAdAyA krozadvayAntaram arddhayojanasImAnantaramityarthaH 'saMkhaDi NacvA' saMkhaDi jemanavizeSarUpaM prIti yojanaM jJAtyA buddhyAM 'saMkhaDipaDiyAe' saMkhaDipratijJayA prItibhojanarUpamiSTAnnAdilA bhecchayA susvAdubhojanalAbhAzayenetyarthaH ' No abhisaMdhArijjA gamaNAe' no abhidhArayed gamanAya tatra gamanArthe nizvayaM yAcanA kare aura 'paro vA se dijjA' paro vA tasmai dadyAt paraH - dUsarA gRhastha bhI usa sAdhu ko bhikSA de to use grahaNa karaleveM isI taraha sAdhvI bhI isa prakAra ke AhAra jAta ko grahaNa kareM / / sU0 22 // TIkArya - aba dUsare grAma meM jAne para vizeSa prItibhoja vagairaha meM bhikSA lene ke liye bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI nahIM jAya yaha batalAte haiM-' se bhikkhU yA, bhikkhuNI vA'sa vaha bhAva bhikSu aura bhAva bhikSu kI 'paraM addhajoyaNa merAe 'paramardha yojana maryAdAyAH- AdhA yojana do koza sImA ke bAda meM 'saMkhaDiM NaccA' prItibhojarUpa jemana vizeSarUpa saMkhaDi ko jAna kara 'saMkhaDipaDiyAe' saMkhaDi rUpaprIti bhoja meM bhikSA lene kI icchA se 'No abhisaMghArejA gamaNAe' jAne sAdhvIne zikSA bhATe mahAra ma 'paro vA se dijjA anya gRhastha pazu me sAdhune dravya Ape te teve AhAra levAne doSa nathI. // sU0 22 5 have bhagavAn khIjA gAmamAM javAthI vizeSa prakAranA prItibheAjana vigeremAM bhikSA levA mATe sAdhu sAdhvIne javAnA niSedha karatAM kahe che. TIDArtha - ' se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' te sAdhu yojana me gAu sIbhA pachI 'saMkhaDi NaccA' prItilozana 35 'saMkhaDipaDiyAe' sADI35 prItileokanamAM likSA sepAnI gamaNAe' navA bhATe hRdayamA vicAra pazu na vo a0 8 zrI AcArAMga sUtra : 4 sAdhvI 'paraM addhajoyaNa merAe' ardhA bhaNu vizeSa saMkhaDIne lagIne 42cchAthI 'No abhisaMdhArejjA arthAt sAdhu sAdhvI prati Page #69 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre na kuryAdityarthaH / tadartha manasi saMkalpaM na kurvIta iti bhAvaH evaM sAdhvI api arghayojanAnantaraM susvAdubhojanaM vijJAya tallAmAthai tatra gamanAya manasi saMkalpaM na kuryAditi bodhyam ||s.23|| mUlam-se bhikkhU vA, bhikkhugI vA pAINaM saMkhaDiM paJcA paDINaM gacche aNADhAyamANe paDINaM saMkhaDi NaccA pAINaM gacche aNADhAyamANe dAhiNaM saMskhaDi NacA udINaM gacche aNADhAyamANe, udINaM saMkhaDi NaccA dAhiNaM gacche aNADhAyamANe ||suu024|| iti / chAyA-sa bhikSA, bhikSakI vA, prAcInAM saMkhaDiM jJAtvA pratIcInaM gaccheta anAdriyamANaH, pratIcInAM saMkhaDiM jJAtvA prAcInaM gaccheda anAdriyamANaH dakSiNAM saMkhaDiM jJAtvA udIcInaM gaccheda anAdriyamANaH udIcInaM saMkhaDi jJAtvA dakSiNaM gacched anaadriymaannH||suu.24|| TIkA-saMyogavazAd akasmAdeva tathAvidhagrAmeSu nagareSu vA svabhAvataH pUrvameva gamanaM saMjAtaM tatra gamanAnantaraM saMkhaDijJAne sati zramaNAnAM kartavyatAmupadeSTumAha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI yA' sa pUrvokto bhikSuH bhAvasAdhurvA, bhikSukI bhAvasAdhvI yA 'pAINaM saMkhaDiM NacA prAcInAM pUrvadizibhavAM saMkhaDi prItibhojanaM susvAdumiSTAnnAdikaM jJAtvA avabudhya yadi jAnIyAdityarthastarhi 'paDINaM gacche aNADhAyamANo' pratIcInaM pazcimadigbhAgaM gacched anAdriyamANaH-anAke liye hRdaya meM abhisaMdhAraNa-vicAra bhI nahIM kareM, arthAt sAdhu prIti bhoja vagairaha saMkhaDo meM jAne ke liye mana meM saMkalpa bhI nahIM kare, isI taraha sAdhvI bhI saMkhaDI meM bhikSA lene ke liye mana meM jAne kA saMkalpa bhI nahIM kare, arthAt bhAva sAdhvI bhI do koza ke bAda meM honevAle prIti bhojana vagairaha saMkhaDI meM susvAdu miSTAnnAdi kI bhikSA ke liye vicAra mI nahIM kare ||suu023|| TIkArtha-aba saMyogavaza acAnaka hI usa prakAra ke grAma meM pahale hI se rahane para vahAM para saMkhaDI kA patA lagane para bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI kyA kare yaha batalAte haiM- 'se bhikkhU vA, bhikkhuNo vA' bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI pAINaM saMkhaDiM jaccA' pUrvadizA meM hone vAlI prIti bhoja. vagairaha saMkhaDo ko jAna kara 'paDINaM gacche aNADhAyamANe' : pazcima dizA kI bhejana vigere saMkhaDImAM javA mATe manamAM saMkalpa paNa na kara arthAtu bhAva sAdhu ke bhAva sAdhvIe begAunA aMtare thavAvALA prItibhejana vigeremAM arthAt saMkhaDImAM susvAdu miSTAnAdi bhikSA grahaNa mATe vicAra paNa kare nahIM sUtra 23 have saMyogavazAt acAnaka e rItanA gAmamAM pahelethI ja nivAsa karela hoya tyAM saMkhaDInI jANa thatAM sAdhusAdhvIe zuM karavuM ? e vAtanuM sUtrakAra kathana kare che. - At-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvarita sAdhu , sa.vI pAI NaM saMkhaDiM NaccA' pUrva hizAmA thanArI prItilAzana vigere sIna kI 'paDINaM gacche aNADhAyamANe' pazcimadizAnI tarapha e prItibhojana rUpa saMkhaDIne anAdara karIne cAlyA javuM, arthAta zrI.mAyA sUtra:4 Page #70 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 24-25 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 59 daraM kurvan, pUrvasyAM dizi saMkhaDi jJAtvA tadanAdaraM kurvan pazcimAyAM dizi saadhurgcchedityrthH| evaM sa sAdhuH 'paDINaM saMkhaDi NacA, pAINaM gacche aNADhAyamANe' pratIcInAM pazcimAyAM dizi saMkhaDi susvAdu prItibhojanaM jJAtvA vijJAya yadi jAnIyAtadA prAcInaM pUrvasyAM dizi gacchedityarthaH evaM 'dAhiNaM saMkhaDi NacA udINaM gacche aNADhAyamANe dakSiNAM saMkhaDiM jJAtvA dakSiNasyAM dizi saMkhaDi prItibhojanarUpAM yadi jAnIyAttarhi udIcInaM gacched anAdriyamANaH tatsaMkhaDayA anAdaraM kurvan udIcyAM dizi gacchedityarthaH evam 'udINaM saMkhaDi NacA dAhiNaM gacche agADhAyamANe' udIcInAM saMkhaDi jJAtvA uttarasyAM dizi prItibhojanarUpa saMkhaDiM yadi jAnIyAttarhi tadanAdaraM kurvan dakSiNasyAM dizi gcchedityrthH| tathA ca yatraiva. kilAsau saMkhaDiH syAttatra na gantavyamitibodhyam / evaM sAdhvI api yatra saMkhaDiH syAttatra na gacched bhikSAlAbhArthamitibhAvaH ||su 0 24 // mUlam-'jattheva sA saMkhaDI siyA, taM jahA-gAmaMsi vA, NagaraMsi vA, kheDaMsi vA, kabbaDaMsi vA. maDaMbaMti vA, paTTaNaMsi vA, AgaraMsi vA, doNamuhaMsi vA, NigamaMsi vA, AsamaMsi vA, rAyahANisi vA, jAya ora usaprIti bhoja rUpa saMkhaDI ko anAdara karate hue calAjAya arthAt usa ko apekSA nahIM kara pazcima dizA kI aura calA jAya, isa prakAra 'paDINaM saMkhaDi jaccA pAINaM gacche aNADhAyamANe, pazcimadizA meM saMkhaDI rUpa prItibhojana ko jAnakara usakA anAdara upekSA karate hue pUrva dizA kI ora calA jAya, isI taraha 'dAhiNa saMkhaDiM jaccA udINaM gacche aNADhAya mANe' dakSiNadizA meM prIti bhoja rUpa saMkhaDI ko jAnakara usakA anAdara-upekSA karate hue uttara dizA kI ora calAjAya, evaM 'udINaM saMkhaDi NaccA dAhiNaM gacche aNADhAyamANe' uttara dizA meM prItibhoja vagairaha saMkhar3I ko jAnakara usa saMkhaDI prItibhoja vagai. raha kA anAdara-upekSA karate hue dakSiNa dizA kI ora yaha bhAva sAdhu yA bhAva sAdhvI calA jAya, arthAt jisa dizA meM kahIM para bhI prIti bhojarUpa saMkhaDi hotI ho to usa ko choDakara usa dizA kI viparIta hI dizA meM sAdhu te losananI 42ch| na 42i apanI mAM tA 23 me rIte 'paDINaM saMkhaDiNaccA' pazcimahazamAM sI35 prItimAna tugIra 'pAINaM gacche aNADhAyamANe terA manA2 rIna, pUrva dizA ta26 yAya 4 me Are dAhiNaM saMkhaDi NaccA udINaM gacche aNADhAyamANe' kSira zAma prItimAna 35 samIra thatai tIna tanA manA24zana ta26 ta26 yA 'udINaM saMkhaDi NaccA dAhiNaM gacche aNADhAyamANe uttara dizAmAM pratibhejana rUpa saMkhaDIne thatA jANIne tene anAdara karIne dakSiNa dizA tarapha e bhAva sAdhu ke bhAva sAdhvIecAlyA javuM. arthAt je dizAmAM saMkhaDI thatI hoya ne tene zrI sAgasUtra :4 Page #71 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre saMNivesaMsi vA, saMkhaDi saMkhaDipaDiyAe NI abhisaMdhArejA gamaNAe, kevalIbrUyA AyANameyaM ||suu0 25 // ___ chAyA-yatraivAsau saMkhaDiH syAt tadyathA- grAme vA, nagare vA, kheTe vA, karbaTe vA, maDambe vA, pattane vA, Akare vA, droNamukhe vA, naigame vA, Azrame vA, rAjadhAnyAM vA, yAvatsaniveze vA,saMkhaDi saMkhaDipratijJayA no amisaMdhArayed gamanAya, kevalI jyAd-AdAnametat / / ___TIkA-atha sAdhusAdhvInAM saMkhaDirUpa prItibhojanasthAnAni pratipAdayitumAha-'jattheva sA saMkhaDIsiyA' yatraiva sthAne sA pUrvoktA saMkhaDiH prItibhojanarUpA syAttatra no gacchediti puurvnnaanvyH| saMkhaDisthAnamAha-'taM jahA-gAmasi vA grAme vA, saMkhaDiH prItibhojanarUpA saMbhavati tasyAH prAcuryeNa grAmadharmoM petatvAt, evaM 'NagaraMsi vA nagare vA, grAmasya karAdigamyatvAda vA, nAsmin karo'stIti nakaraM nagaramucyate tasmin vA saMkhaDiH saMbhavati, evaM 'kheDaM si vA' kheTe vA, dhUlipAkAropetaM kheTamucyate tasmin vA, evaM 'kavvaDaMsi vA' karbaTe yA, kunagaraM karbaTamucyate, tasmin vA kunagararUpe kabaTe saMkhaDiH saMbhavati, evaM 'maDaMbevA' maDambe vA, sarvato'dhayojanAnantaraM sthita grAma maDambamucyate tasmin vA tathArUpe maDambe, saMkhaDiH saMbhavati, evaM 'paTTaNasi vA' pattane vA, yatra jalasthalapathayoranyatareNa paryAhArapravezo, bhavati tat pattanamucyate tasmin tathAvidhe pattane vA saMkhaDiH saMbhavati, evam 'AgaraMsi aura sAdhvI ko calA jAnA cAhiye ||suu024|| TIkArtha-aba bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI ko prItibhoja rUpa saMkhaDI meM bilakula hI nahIM jAnA cAhiye yaha batalAne ke liye saMkhaDI hone ke sthAnoM ko vizeSa rUpa se nAma nirdezakara batalAte haiM-'jattheva sA saMkhaDI siyA' yantra va aso saMkhaDIH syAt' jisI kisI bhI sthAna meM saMkhaDI-prIti bhojana ho vahA~ para bhAva sAdhu aura bhAvasAdhvI nahIM jAya aisA pUrva yA Age ke sAtha sambandha jAnanA aba una sthAnoM kA vizeSa rUpa se nAmanirdezakara batalAte haiM-'taM jahA-gAmasivA' tadyathA-jaise-grAma meM yA 'NagaraMsivA' nagara meM yA 'kheDasivA' dhUli aura prAkAra-parakoTA se yukta nagara-vizeSa meM evaM 'kavvaDaMsi vA choTe nagara meM, yA 'rAyahANisivA' rAjadhAnI meM yA 'maDaMbe vA' AdhA yojana ke bAda sthita grAma cheDIne tenAthI avaLI ja dizAmAM sAdhu ke sAdhvIe cAlyA javuM joIe. sU0 24 have bhAva sAdhu ane bhAva sAthvIne prItibhojana rUpa saMkhaDImAM javAne bilakula niSedha karatAM kahe che A-'jattheva sA saMkhaDI siyA' 2 / / thAnamA sama31 prItimAna yatu hAya rema hai-'ta jahA gAmaMsi vA' mamA 'NagaraMsivA' atha nAbhA 'kheDaMsi vA' dhUmathA yuta nA2 vizeSamA tathA 'kabaDaMsi pA' nAnA mama A24n 'rAyahANiMsi yA' yAnImA mayA 'maDaMbevA' mAyojana pachI mAyA mAma vizeSa 35 mamamA zrI sAgasUtra :4 Page #72 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 25 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 61 vA' Akare vA tAmrarajatasuvarNAdyutpattirUpe Akare vA, saMkhaDiH saMmavati evaM 'doNamuhaMsivA' droNamukhe vA jalasthalobhayamArgAdhiSThite sthAnavizeSarUpe droNamukhe vA saMkhaDiH saMbhavatItyarthaH evaM "NigamaMsivA' naigame vA, vaNikUsthAnarUpe naigamevA saMkhaDeH saMbhavosti, evam 'AsamaMsi vA' Azrame vA, saMnyAsinAm Azrame vA saMkhaDiH saMbhavati, evaM 'rAyahANisi vA' rAjadhAnyAM vA, rAjJaH avasthAnabhUtAyAM rAjadhAnyAM vA saMkhaDiH saMbhavati, evaM 'jAva saMNivesaMsi vA' yAvat sagniveze vA, puSkalabhANDAvasthAnasthalarUpe saniveze vA 'saMkharDi' saMkhaDi prItibhojanarUpa susvAmiSTAnAdikaM jJAtvA 'saMkhaDipaDiyAe' saMkhaDipratijJayA susvAduyo janarUpa saMkhaDilAbhAzayena 'jo abhisaMdhArijjA gamaNAe' no abhisaMdhArayed gamanAya, tatra gantuM manasi saMkalparUpamabhisaMdhAraNaM sAdhuna vidadhyAtU, tadatha gamanaM na kuryAdityarthaH, evaM sAdhvI api grAmAdau saMkhaDilAmArtha gamanaM na kuryAditi bhAvaH / iti vizeSa rUpa maDamba meM evaM 'paTTaNaMsivA' pattanevA-jahAM ki jala tathA sthala donoM mArgoM se yAtAyAta hotA ho aise Nagara vizeSa rUpa pattana meM evaM 'AgaraMsiyA' tAMbA sonA cAMdi vagairaha kI utpatti kA sthAna vizeSarUpa khAna meM yA 'doNa muhaMsivA' droNamukhe vA-jala sthala donoM rAste se yukta sthAnavizeSarUpa droNamukha meM tathA 'NigamaMsivA' naigamevA-vaNik kA sthAna vizeSarUpa naigama meM yA AsamaMsivA' azramevA-saMnyAsI vagairaha ke sthAna vizeSarUpa Azrama meM athavA 'jAvasaMNibesasivA' yAvat isI prakAra ke anya sthAnoM meM yA saMnibeza-zrImaMta vigairaha kA nivAsasthAna yA yAtrAlu kA nivAla rUpa saMniveza meM 'saMkhaDiM' saMkhaDim-prIti bhojarUpa susvAdumiSTAnnAdiko jAnakara 'saMkhaDipaDiyAe' prItibhojana vagairaha saMkhaDirUpa miSTAnnAdi ke lAbha kI AzA se 'No abhisaMdhArejA gamaNAe' saMkhaDi meM jAne ke liye sAdhu aura sAdhvI ko nahIM vicAra karanA cAhiye aura jAnA bhI nahIM cAhiye kyoMki kevalI vUyA-AyANameyaM' kevalI brUyAt kevalI vItarAga bhagavAna tIrtha kara kahate haiM ki 'AdAnam etat yaha saMkhaDi sthAna tathA 'paTTaNaMsi vA' yA sasthA sanna bhAga thA a12412 thatI hAya mevA nagara vizeSa 35 pattanama tathA 'AgaraMsi vA' mA yo sonA yAhInI satpattI yatI DAya te| sthAnamA mathA 'doNamuhaMsi vA' 44 25 manna 2.tAthA yuddhata sthAna vizeSa drobhumama tathA 'NigamaMsi vA' pAnA nivAsa sthAna 35 nigamAma tathA 'AsamaMsi pA' sAdhu sanyAsI vigerenA nivAsa sthAna35 pAzramamA 2521'jAva saMNivesaMsi vA' prAre na2 572 zrImate nA nivAsa sthAna yA yAnA nivAsasthAna nivezamA 'saMkhaDiM' prIti35 saa|| svaahaa| miSTAnAhina thAne 'saMkhaDipaDiyAe' prItilAgata vagaire samI 35 bhiTAhinA khAlI zAthI 'No amisaMghArejjA gamaNAe, saMkhaDImAM javA mATe sAdhu ke sAdhavIe vicAra kare na joIe. ane javuM paNa na name. bha3-'kevalIbUyA AyANameyaM' piit| lagavAn taya 42 43 cha - zrI sAgasUtra :4 Page #73 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 62 AcArAMgasUtre 'kevalIbUyA-AyANameyaM' kevalI kevalajJAnI vItarAgastIrthaGkaro brUyAt vadati yad AdAnametad vartate iti etat saMkhaDIlAbhArtha gamanam AdAnam karmopAdAnarUpamasti, yadvA saMkhaDi gamanam AdhAkarmAdidoSANAm AyatanaM sthAnaM karmabandhana hetubhUtaM vartate iti upadiSTavAn iti bhAvaH / / 50 25 / / ____ mUlam-saMkhaDi saMkhaDipaDiyAe abhisaMdhAremANe AhAkammiyaM vA, uddesiyaM vA mIsajAyaM cA, kIyagaDaM bA, pAmiccaM vA, acchejjaM vA, aNisaTuM vA, abhihaDaM vA, AhaTu dijjamANaM bhuMjjijjA, asaMjae bhikkhupaDiyAe, khuDDiyaduvAriyAo mahalliyaduvAriyAo kujjA, visamAo sijjAo sabhAo kujjA, pavAyAo sinjAo NivAyAo kujjA, NivAyAo sijjAo pavAyAo kujjA, aMto vA bahiM vA ubassayasta hariyANi chidiya chidiya, dAliya dAliya saMthAragaM saMthArijjA, esa billaMgayAmo sijjAe, tamhA se saMjae giyaMThe aNNayaraM vA tahappagAraM pure saMkhaDi vA pacchA saMkhar3i vA saMkhaDi saMkhaDipaDiyAe No abhisaMdhArijjA gamaNAe |suu0 26 // chAyA-saMkhaDi saMkhaDipratijJayA abhisaMdhArayataH AdhAkarma vA, audezikaM vA, mizrajAtaM vA, krItakRtaM vA, prAmityaM bA, AcchedyaM vA, anisRSTaM vA, abhyAhRtaM vA AhUya dIyamAnaM bhuJjIta, asaMyataH mikSupratijJayA kSudradvArAH mahAdvArAH kuryAt, mahAdvArAH kSudradvArAH kuryAt, samA zayyAH viSabhAH kuryAt viSamAH zayyAH samAH kuryAt pravAtAH zayyAH nivAtAH kuryAt nivAtAH zayyAH pravAtAH kuryAt, anto vA bahirvA, upAzrayasya haritAni chitvA chitvA, adAna-karmavandha kA kAraNa hai arthAt miSTAnnAdi lene ke liye saMkhaDI meM sAdhu sAdhvI kA jAnA karmadhandhana kA kAraNa hai athavA saMkhaDI meM gamana karanA sAdhu sAdhvo ke liye AdhAkarmAdi doSoM kA Ayatana sthAna mAnA jAtA hai isIliye saMkhaDI gamana karmabandha kA hetu hone se sAdhu aura sAdhvI ko usa meM nahIM jAnA cAhiye aisA bhagavAna mahAvIra svAmIne upadeza kiyA hai-yaha bAta sudharmA svAmI gautama vagairaha gaNadhara ko batalAte haiM sU. 25 // saMkhaDI sthAna karmabaMdhanA kAraNarUpa che. arthAt miSTAnnAdi levA mATe saMbaDImAM sAdhu ke sAdhvInuM javuM karmabaMdhanuM kAraNa che. athavA saMbaDImAM gamana karavuM te sAdhu sAdhvI mATe AdhAkarmAdi denA sthAnarUpa mAnavAmAM Ave che. tethI saMkhaDI gamana karmabaMdhanuM kAraNa hovAthI sAdhu sAdhvIe temAM javuM na joIe e rIte bhagavAna mahAvIra svAmI e upadezela che e vAta sudharmA svAmI gautama svAmI vigere gaNadharane batAve che. sU02pA zrI sAgasUtra :4 Page #74 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 2 sU0 25-26 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 63 vidArya vidArya, saMstArakaM saMstArayeta, eSa nirgranthaH (akiJcanaH) zayyAyAH, tasmAt sa saMyataH nirgranthaH tathAprakArAM puraH saMkhaDi vA pazcAt saMkhaDi vA, saMkhaDi saMkhaDipratijJayA nAbhisaMdhArayet gamanAya // sU0 26 // TIkA-atha pUrvoktarItyA saMkhaDisthAnaM dvAcatvAriMzat doSANAmAyatanamastIti tatra sAdhUnAM gamanaM nocitamiti pratipAdayitumAha- 'saMkharDi saMkhaDipaDiyAe ' saMkhaDim prItibhojanarUpaM susvAdu miSTAnnAdikama saMkhaDipratijJayA saMkhaDilAbhAzayena 'abhisaMdhAremANe' abhisaMdhArayataH hRdaye saMkalpayataH saMkhaDi labdhuM gacchataH bhAvabhikSoH avazyam eteSAM vakSyamANadoSANAM madhye anyatamaH kazcideko doSaH syAta, tAneva doSAn vaktumAha- 'AhAkammiyaM vA ' AdhArmikaM vA, AdhAkarmadoSaH syAt, athavA 'uddesiyaM vA' auddezikaM vA syAt 'mIsa jAyaM vA' mizrajAtaM vA mizritadoSo bhavet 'kIyagaDaM vA' krItakRtaM krItadoSaH syAt 'pAmicyA' prAmityaM vA paryudazcitadoSaH syAt, paryudaJcanam (udhAra) iti bhASAyAm ucyate, evam ' acchajjaM vA' AcchedyaM vA, AcchinnaM balAd gRhItam ityevaM doSaH syAt, athavA TIkArtha - aba prItibhojana rUpa saMkhaDI meM jAne se sAdhu sAdhvI ko jo doSa hote haiM una doSoM kA pratipAdana karane ke liye batalAte haiM- 'saMkharTi' saMkhaDI meM 'saMkhaDi paDiyAe' saMkhaDI pratijJayA prItibhojana vizeSarUpa saMkhaDI ko pratijJA se miSTAnnAdi ke lAbha kI icchA se 'abhisaMdhAremANe hRdaya meM saMkalpa kara saMkhaDI lene ke liye jAne vAle bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI ko ina Age kahe jAne vAle doSoM meM koIna koI doSa avazya hogA yaha batalAne ke liye una doSoM ko ginAte haiM - ' AhAkammiyaM vA' sAdhu sAdhvI ko vahA~ jAne se AdhAkarmika doSa hogA, athavA 'udesiyaM vA' audezika doSa hogA, athavA 'mIsajAyaM vA' mizra jAta- mizrita doSa hogA, yA 'kIyagaDaM vA' krIta - kharIdakara khAnekI taraha doSa hogA, athavA 'pAmiccavA' paryudacita doSa- paiMcA udhAra lekara khAne kI taraha doSa hogA, athavA 'acchejjaM vA' balAt jabaradastI chIna kara khAne kI taraha have prIme janarUpa saMkhaDImAM javAthI sAdhu sAdhvIne DhASa lAge che te kASAnuM kathana kare chettiiarth' - 'saMkharDi' sa'maDIbhAM 'saMkhaDipaDiyAe, prItilobhana 35 saMjaDInI pratijJAthI arthAt bhiSTAnnAhi bhajavAnA sAlanI richAthI 'abhisaMdhAremANe' hRdayamA sarIne saMkhaDImA AhAra levA janArA sAdhu ke sAvI A AgaLa kahevAmAM AvanArA doSA paikI kAI ne kAi deSa avazya thAya che e batAvavA mATe e dhruSA nA nAmeAllekha yU jatAye hai 'AhAkammiyaM vA' sAdhu he sAdhvI tyAM laya to dhArmika hoSa thaze athavA 'uddesiyaM vA' uddezi doSa thaze athavA 'mIsajAyaM vA' mizrita hoSa lAge che. athaNa 'kIyagaDaM vA' parIhIne bhASA mevA hoSa lAge che. athavA 'pAmiccaM vA ' pa Mthita hoSa - paisA udhAra sahane bhAvA mevA hoSa lAge che athavA 'acchejjaM vA ' zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #75 -------------------------------------------------------------------------- ________________ _AcArAMgasUtre 'aNisihaM yA' anisRSTam vA avibhaktam tadbhAga svAmyanumati vinaiva gRhItaM vastu ityayaH, tathA ca anisRSTanAmako doSaH syAt athavA 'abhihaDaM vA' abhyAhRtaM vA, sammukhe AnIya saMsthApitaM vastu ityarthaH evaJca abhyAhRtanAmako doSaH syAt, evam 'AhaTu dijjamANaM muMjjijjA' AhRtya AhUya vA, dIyamAnamAhArajAtaM saMkhaDirUpaM bhuJjAnaH sAdhuH uparyuktAdhAkarmAdidoSaduSTaM bhuJjIta bhakSayet, arthAt kazcit zraddhAluH gRhasthaH matprakaraNamuddizya ayaM sAdhurihAgato vartate ato mayA yena kenApi prakAreNa susvAdutayA viracya asmai sAdhave yadi dadyAt tarhi AdhAkarmAdi vidadhyAdeva, atha ca sAdhurapi lolupatayA susvAdu saMkhaDilAbhAzayena gacchan AdhAkarmAyapi bhuJjIta bhokSyate eva tasmAd na saMkhaDipratijJayA sAdhurgacchediti bhAvaH, saMkhaDizabdArthastu saMkhaNDa yante virAdhyante prANino yatra sA saMkhaDiH, anekadoSa hogA, athavA 'aNisiluvA' usa bhAga ke svAmI kI anumati ke vinAhI gRhIta vastu kI taraha anisaSTa nAmakA doSa hogA, athavA 'abhihaDaMvA' sAmane lAkara saMsthApita vastu kI taraha abhihata nAmakA doSa lagegA, isa taraha 'AhaTu dijamANaM bhujijjA' lAkara yA bulAkara diye saMkhaDirUpa AhAra jAtako khAte hue sAdhu ko pUrvokta AdhAkarmAdi doSoM se yukta AhAra kohI khAyegA arthAta yadi koI zraddhAlu gRhastha aisA samajhale ki mere ghara ko hI lakSya karake yaha sAdhu yahAM Aye haiM isaliye mujhe jisa kisI bhI taraha atyanta susvAdu bhojana banA kara denA cAhiye aisA samajha kara sAdhu ko bhikSA de to vaha gRhastha bhI AdhA karmAdi karegA hI. aura aise saMkhaDi bhojana yadi sAdhu karegA to use bhI AdhA karmAdi doSa yukta vastu ko khAne se AdhAkarmAdi doSa avazya lagegA, Isaliye rAthI mAMyI mAvA va Sa sAge cha athavA 'aNisidraM vA' se bhAganA svAmInI anumati vinA ja lIdhela vastunI je anisRSTa nAmane doSa lAge che. mth| 'abhihaDaM vA' sAme sAvI. pesa paratunI ma miAhata nAma hoSa khANe cha mera zata 'AhaTu dijjamANaM bhujijjA' sApIra movApAra mAmai na samI rUpa AhAra jAta khAnArA sAdhune pUrvokta AdhAkarmAdi doSavALo AhAra ja khAya te deSa lAge che arthAt e kaI zraddhALu grahastha evuM samajI le ke-mArAja gharane lakSa karIne A sAdhu ahIMyA Avela che. tethI mAre kaI paNa rIte atyaMta svAdiSTa AhAra banAvIne temane Apa joIe evuM samajIne sAdhune AhAra Ape te gRhastha paNa AdhAkamadi deSa vALo thAya che. ane evuM saMkhaDIjana je sAdhu kare te tene paNa AdhAkarmAdi doSavALI vastune khAvAthI ukta deSa jarUra lAge che. tethI sAdhu ke sAdhvIe saMkhaDIlAbhanI IcchAthI saMkhaDIjanamAM javuM nahIM, kema ke-jyAM aneka prakAranA prANisamUha saMkhaDita virAdhita arthAta pIDita thAya che, evA aneka prANiyenA vinAzapUrvaka zrI sAgasUtra :4 Page #76 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 2 sU0 26 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 65 jIyAnAM prANavinAzapUrvakaM sampAdyamAna bhojanAlayo bhojanazAlocyate, ataeva saMkhaDinimitamAgacchataH sAdhUnuddizya vakSyamANarItyA zraddhAluH gRhastha vasatI: kurvan AdhAkarmAdidopaprayojako bhavediti pratipAdayannAha-'assaMjae mikkhuvaDiyAe' asaMyataH kazcit zrAvakaH prakRtibhadrako vA bhikSupratijJayA sAdhvartham saMkhaDibhikSArthamAgacchat zramaNanimittakamityarthaH 'khuDDiyaduvAriyA bhI mahalliyaduvAriyAo kujjA' kSudradvArAH saMkSiptadvArANi mahAdvArAH bRhad dvArANi kuryAta, evaM kAryamapekSya 'mahalliyavAriyAokhuDDiyaduvAriyAo kujjA' mahAdvArA: vistRtadvArANi kSudadvArAH saMkucitadvArANi kuryAta, tathAcAdhAkarmAdidoSa Apatati, evam 'samAo sijjAo visamAo kujjA' samAH zayyAH vasatirUpasaMstArakANi sAgArika sAdhu aura sAdhvI ko saMkhaDi lAbha kI icchA se saMkhaDI meM nahIM jAnA cAhiye kyoMki jahAM para aneka prANI jAta saMkhaNDita-virAdhita pIDita hote haiM aise aneka prANiyoM ko vinAza pUrvaka kiyA jAtA yA banAyA jAtA huA bhojana ke sthAna ko saMkhaDI kahate haiM ata eva isa prakAra ke saMkhaDI bhojana zAlA meM bhikSA ke liye mAdhu sAdhvI nahIM jAya isI taraha saMkhaDi nimittaka AnevAle sAdhu ko lakSya karake yadi koi zraddhAlu gRhastha vasatI banAve to vaha bhI AdhAkarmAdi doSoM kA prayojaka hosakatA hai yaha batalAte haiM-'asaMjae bhikkhupaDiyAe' asaMyata-koI asaMyata gRhastha yadi mikSuoM sAdhuoM kI pratijJA se saMkhaDI meM bhikSA ke liye Ate hue sAdhu ke liye khuDDiya duvAriyAo mahalliya duvAriyAo kujA' saMkSipta dvAroM ko baDe dAra vAle kuryAt-kare evaM 'mahalliya duvAriyAo khuDDiyaduvAriyAo kujA' baDe dvAroM ko saMkSiptadvArAH saMkSipta-choTe dvAravAle vasati ko banAve arthAta choTe dvAra ko baDA dvAra aura baDe dvAra ko choTA dvAra banAve to AghAkarmAdi doSa lagegA, isI taraha 'samAo sijAo visamAo kujA' samAH zayyAH-pasati rUpa saMstArakoM ko sAgArika janoM ke karavAmAM Apato ke banAvavAmAM AvatA bhojananA sthAnane saMkhaDI kahevAmAM Ave che. tethI AvA prakAranA bhejanAlayamAM bhikSA prApta karavA sAdhu ke sAdhvIe javuM nahIM eja pramANe saMkhaDi nimittaka AvanArA sAdhune uddezIne je kaI zraddhALu gRhastha vasatI banAve te te gRhasya paNa AdhAkarmAdi denA prayajaka gaNAya che. eja batAve che.- 'asaMjae bhikkhupaDiyAe' / asayata 29.325 ra sAdhunI pratijJAthI samIma sikSAne bhATe bhaavnaa2| sAdhune 'khuDDiya duvAriyAo mahalliyaduvAriyAo kujjA' kSita vArAne moTara vArANa! 42 tathA 'mahalliya duvAriyAo khuDDiya duvAriyAo kujjA' moTara vAzana nAnA dvAravALA banAve arthAt nAnAdvArane meTiAdvAra ane moTAdvArane nAnAdvAra banAve te mAyAmAta hopa sANe che the zate 'samAo sijjAo visamAo kujjA' sa2mA yasatI35 satAne sAgA2nAnA mAthAnA layI viSama manAne mAne 'visamAo sijjAo A0 9 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #77 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre janAgamanabhayAt viSamAH kuryAt, evaM "visamAyo sijjAo samAo kujjA" viSamAH zayyAH samAH kuryAta sAdhu samAdhAnArthe samIkRtAH syuH, evam 'pavayAo sijjAbho nivAyAo kujjA' prayAtAH vAyusaMcArayuktAH zayyAH zaityabhayAd nivAtAH vAyusaMcArahitAH kuryAta, evaM 'nivAyAo sijjAo pavAyAo kujjA' nivAtAH vAyusaMvArahitAH zayyAH nidAghakAlApekSayA pravAtAH vAyusaMcArayuktAH kuryAt, evam 'aMto bAvahiM vA uvassayassa hariyANi chiMdiya chidiya dAliya dAliya saMthAragaM saMthArijjA' antaH madhye vA, bahirvA upAzrayasya madhyapradeze bAhyasthale vA yAni haritAni haritavarNAni tRNadhAsAdIni syuH tAni chittvA chitvA paunaH punyena teSAM chedanaM vidhAya, vidAryavidArya samUlam utpATya utpATaya ca upAzrayasya saMzodhana saMskArazca vidadhyAt, evam saMstArakaM saMstaraM saMstArayet, vistArayet, vistRtaM kuryAdityarthaH, sAdhvarya saMstArakaraNe hetumAha-'esa viluMgayAmo sijjAe' eSa sAdhuH Agamana ke bhaya se viSamAH kuryAt-viSama kare aura 'visamAo sijjAo samAo kujjA' viSamAH zayyAH viSama saMstArakoM ko yadi samAH kuryAt-sAdhuoM ke samAdhAnArtha sIdhA kare to bhI AdhAkarmAdi doSa hogA, isI taraha 'pavAyAo sijjAo nivAyAo kujjA' vAyu saMcAra yukta zayyA-saMstArakoM ko yadi 'nicAyAokujjA' nivAta ThaNDI Rtu meM zaitya ke bhaya se vAyusaMcAra rahita kare, evaM 'nivAyAo sijjAo pavadhAo kujjA' vAyusaMcAra rahita zayyA-saMstAkoM ko yadi garmI ke samaya meM vAyu saMcAra yukta kareM to bhI AdhAkarmAdi doSa hogA, 'aMto vA bahiMvA uvasmayassa dAliya dAliya saMthAragaM saMthArijjA esa biluMgayAmo sijjAe' upAzraya ke andara yA bAhara meM 'hariyANi chidiya' chidiya hare bhare ghAsoM ko,-cAra vAra chedana-kATakara, bArabAra vidIrNa bichAnA vagairaha ko yadi saMstAraNa kareM 'saMthAragaM saMtharijjA' saMtharA-vichAnA vagairaha ko yadi saMstAraNa kare bichAve, kyoMki 'esa yaha vecArA nirgrantha-sAdhu 'vilaMgayAmo' akiMcanAH zayyA-saMtharA ke liye akiMcana-anAtha-gariba hai isI samAo kujjA' viSama satA24ne sAdhusonA samAdhAna bhATa sIdhA 42 te 5 bhASAbhASa mAge cha. me zate 'pavAyAo sijjAo nivAyAo kujjA' pAyu sayAra yuta sastA2ne se tumA 837nA bhayathI vAyu sayA2 vinAnI 42 tathA 'nivAyAo sijjAo pavAyAo kujjA' vAyu sayA2 vinAnI -saratA24ne nemabhinA samayamA vAyu sayAravAjI 42 ta 59 sAdhA hoSa dAge che. 'aMto vA bahiM vA uvassayassa' upAzrayanI ma23 mahA2 'hariyANi chidiya chidiya' bImAtarI2 pAra vAra AdhIna 'dAli. ya dAliya' vArapAra pAData zana arthAt choTIna saMthAragaM saMtharijjA' saratA24-5thArI virena ne pAthare bha 'esa viluMgayAmo sijjAe' mA jiyaa| sAdhu zayyA bhATa akiMcana anAtha che, tethI evuM samajIne je sAdhu mATe zamyA pAthare te paNa AdhA zrI. // // 2 // sUtra:4 Page #78 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAzikA TIkA taskaMgha 2 u. 2 0 26 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 67 zayyAyAH saMstaraNe kartavye nirgranthaH akiJcano vidyate tasmAt sagRhasthaH saMstArakaM saMskRryAt, saMyato vA svayameva saMstArakaM saMstArayediti bhAvaH, tadevamupasaMharannAha - 'tamhA se saMjae niyaMThe' tasmAt sa saMyataH pUrvokto bhAvamikSuH nirgranthaH 'tahappagAraM' tathAprakAram tathAvidhAm pUrvoktarUpAm anekadoSaduSTAM saMkhaDi vijJAya ' puresaMkharDivA' puraH saMkhaDi vA jAtasaMskAranAmakaraNa vivAhAdi maMgalarUpAM puraH saMkhaDi vA 'pacchAsaMkhaDiM vA' pazcAt saMkhaDiM vA, mRtapitRnimittakaraNAnantara kriyamANasaMkhaDi vA gantuM manasi saMkalpaM na kuryAdityAzayenAha ' 'saMkhaDi saMkhaDipaDiyAe' saMkheDiM susvAdumiSTAnnAdirUpAm saMkhaDi pratijJayA - saMkhaDilAbhAzayena 'No abhisaMdhArijjA gamaNAe' no abhisaMcArayed gamanAya, saMkhaDilAbhArtham saMkhaDi sthAnaM gantuM na vicAraM kuryAt AdhAkarmAdidoSaduSTatvAt saMkhaDiH sAdhunA gantuM na manasi liye aisA samajhakara yadi sAdhu ke liye zayyA ko saMstAraNa kare to bhI AdhAkarmAdi doSoM kA prayojaka hogA aura sAdhu ko AdhAkarmAdi doSa lagegA saba kA upasaMhAra karatA haiM - 'tamhA' tasmAt - isaliye 'se saMjae niyaMThe' saMyato nirgranthaH vaha saMyata- saMyamazila nirgrantha bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI 'aNNayaraM vA tahapagAraM pure saMkhaDiMvA pacchA saMkhaDiM bA' kisI bhI usa prakAra kI pUrva saMkhaDIjAta saMskAra nAmakaraNa vivAhAdimAMgalika saMkhaDI meM, yA pazcAt saMkhaDi - mRta pitRranimittaka maraNa ke pazcAt kiyA jAne vAlA zrAddha vagairaha ke nimittaka kI jAne vAlI prIti bhojana vagairaha saMkhaDI meM arthAt vivAhAdinimittaka saMkhaDI ho yA mRta zrAddhAdinimittaka saMkhaDI ho 'saMkhaDi saMkhaDipaDiyAe' saMkhaDI meM saMkhaDipratijJayA - prIti bhoja vagairaha saMkhaDI meM miSTAnnAdi kI bhikSA lAbha kI AzA se 'No abhisaMdhArijjA gamaNAe' no abhisaMdhArayet gamanAya - saMkhar3I meM jAne ke liye hRdaya meM saMkalpa yA vicAra bhI nahIM kare, kyoMki usa meM jAne se bhAva sAghu aura bhAva sAdhvI ko AdhAkarmAdi doSa lagatA hai || sU0 26 // kaedi doSAnA prayAjaka thaze, ane sAdhune AdhAkarmAdi doSa lAgaze. A saghaLAnA upasddaar 42tAM 1De che- 'tamhA' tethI se saMjae niyaMTe' te saMyamazIla nirbhaya sAdhu mane sAdhvI 'aNNayaraM vA tahapagAraM pure saMkhaDiM bA pacchA saMkhaDi vA adhyAya me rItanI pUrva sa khaDI-jAta saskAra, nAmakaraNa, vivAhAdi mAMgalika sakhaDImAM athavA mRta pitR nimittaka maraNa pachI karavAmAM AvanArA zrAddha vigerenA nimitte karavAmAM AvanAra prItibhAjana vigere saMkhaDImAM arthAt vivAhAdi nimittanI sa`khaDI hAya athavA mRta zrAddhAdi nibhittanI sauMgaDI hoya 'saMkhaDiM saMkhaDipaDiyAe' sADIbhAM prItibhojana vigere sajaDIbhAM bhiSTAnnAhi likSAvAlanI mAzAthI 'No abhisaMdhArijjA gamaNAe' sImAM bhavA bhATe hRdayamAM vicAra sarakhA paNu karavA nahI'. kema ke temAM javAthI sAdhu ane sAdhvIne dhAkarmAdi doSa lAge che. prasU. 26u zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #79 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 68 AcArAMgasUtre amisaMdhAraNIyA / evaM sAvyA'pi AghAkarmAdidoSaduSTatvAt saMkhaDayAM gantuM manasi nAbhisaMghAraNIyA iti bhAvaH / / sU0 26 // iti / ____ mUlam-eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhugIe vA sAmaggiyaM jaM samvahiM samie sahie sayA jae tibemi |sU0 27 // ||biio uddeso smto|| chAyA-etat khalu tasya bhikSukasya bhikSukyA vA sAmagryaM yat sarvArthaH samitaH sahitaH sadA yateta / iti bravImi / / sU0 27 // iti dvitIyoddezaH smaaptH| TIkA-saMyatasya bhikSoH bhikSukyAzca saMkhaDigamananiSedhamupasaMharan bhikSu bhAvasya sampUrNatAM pratipAdayati-'eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhugIe vA sAmaggiyaM' etat khalu pUrvoktaM saMkhaDi varjanAdirUpaM tasya bhAvabhikSoH sAdhoH, bhikSukyAH sAdhvyA vA sAmagryam samagratA bhikSubhAvasya sampUrNatA (samAcArI) vartate 'jaM sabaDhehi samie sahie sayA jaetibemi' yat sarvAyaH sarvathA sarvArtheSu zabdarasagandhasparzAdi viSayeSu samitaH saMyato bhUtvA sahitaH hitayuktaH jJAnadarzanacAritrayuktaH sadA sarvadA yateta saMyamarakSArtha prayatnaM kurvan saMyamayukto bhavediti bravImi upadizAmi iti bhagavato vItarAgasya prabhormahAvIrasyopadeza iti bhAvaH / sU0 27 // prathamasya piNDaiSaNAdhyayanarUpasya dvitIyoddezaH samAptaH / aba sAdhu aura sAdhvI ko saMkhaDI gamana niSedhakA upasaMhAra karate haiM TIkArtha-'evaM khalu' yaha saMkhaDI gamana niSedha rUpa 'tassa bhikkhussa' usa bhikSaka aura bhikSukI kA-'sAmaggiyaM' sAmagryam-samagratA sAdhupanA kI sampUrNatA samAcArI hai 'jaM savva?hiM' jo sabhI taraha ke rUpa rasagandha sparzAdi viSayo meM 'samie' samitAsaMyata hokara, 'sahie' hitoM se yukta hokara arthAt jAna darzana cAritroM se yukta hokara 'sayA' sadA-sarvadA-hamezA 'jaettibemi' saMyama kI rakSA ke liye prayatna karate hue saMyamayukta ho, iti-aisA meM-bravImi -upadeza karatA hUM-yaha bhagavAn dhItarAga prabhu mahAvIra varddhamAna svAmI kA upadeza hai-yaha sudharmAsvAmI gautamAdi gaNadharoM ko kahate haiM / sU0 27 / / // dUsarA uddeza pUrA ho gayA // have saMkhaDI gamananA niSedhane upasaMhAra karatAM sUtrakAra kahe che - A. -eyaM khalu tassa bhikkhussa' samaDI gamana niSedha 35 se sAdhu bhane sAdhyAnA 'sAmaggiyaM' sAdhupAnI se pUrNatA-samAyArI cha, 'jaM sevvadehi' 2 mA 12nA 3522 ma 25 viSAyAmA 'samie' saMyata ne 'sahie' tithI yuta 2/2 mA jJAna, zana, mane yAtriIyI yukta yAne 'sadA jayettibemi' mesh| sayabhanI 2kSA bhATa prayatna karatA rahIne saMyama yukta rahevuM e pramANe mAro upadeza che, A rIte bhagavAna vItarAga prabhu mahAvIra viddhamAna svAmIne upadeza che, A sudhama svAmI gautamAdi gaNadhAne kahe che. e sUtra rA A rIte bIje uddezaka pUrNa thAya che. zrI sAgasUtra :4 Page #80 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 28 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 69 atha tRtIyodezakaH prArabhyate mUlam se egayA aNNataraM saMkhaDiM AsittA pivittA chaDDajja vA, vamejja vA, bhutte vA se No sammaM pariNamijjA aeNatare vA se duzkhe royAtaMke samupajijjA, kevali bUyA AyANameyaM ||suu0 28 // chAyA-sa ekadA anyatarAM saMkhaDim AsvAdhapIcA chardayed vA, vamed vA, mukto vA, sa no samyak pariNamet, anyataro bA sa duHkhaH rogAtaGkaH samutpadyeta, kevalI yAt AdAnametat // mU0 28 // ____TIkA-ayAsmin dvitIyoddezake AghAkarmAdidoSasaMbhavAt sAdhUnAM sAdhvInAJca saMkhaDigamanaM bhagavata niSiddham, sampati tRtIyoddezake prakArAntareNApi saMkhaDigatAneva doSAn pratipAdayitumAha-'se egayA aNNayaraM saMkhaDiM AsittA pibittA' sa pUrvokto bhAvabhikSuH, ekadA kadAcit anyatarAm kAzcidekatarAm pUrvoktAM puraH saMkhaDi pazcAt saMkhaDi vA saMkhaDibhaktAdikamityarthaH AsvAdha arasAhAraM bhuktvA, pItvA dugdhAdipAnaM kRtvA 'chaDDejja vA, yamejja vA' chardayed vA atizayalolupatayA rasagaryA bhuktaMsat chatiM kuryAt, vameda vA, aparipavayaM tIsarA uddezA dUsare uddezaka meM AdhAkarmAdi doSa hone se sAdhu aura sAdhvI ko saMkhaDI meM jAne kA niSedha kiyA hai, aba tIsare uddezaka meM bhI prakArAntara se saMkhaDI gata doSoM kA hI pratipAdana karane ke liye kahate haiM TIkArtha-'se' yaha pUrvokta bhAva bhikSu, 'egayA' kadAcit, jisa kisI bhI eka 'saMkhaDi' saMkhaDI meM, cAhe vaha saMkhaDI vivAhAdi mAMgalika kArya nimittaka ho yA mRta pitara zrAddhAdi nimitta hI ho, usa meM jAkara gRhIta bhAta dAla miSTAnnAdi ko 'AsittA' khAkara arthAta-sarasa AhAra jAta kA AsvAdana kara aura 'poSittA' dugdhAdikA pAna kara 'chaDDejA vA vamejjA vA chardana kare yA camana trIjA uddezane prAraMbha- bIjA uddezAmAM AdhAkarmAdi deSa hevAthI sAdhu sAdhvIne saMkhaDImAM javAne niSedha karela che. A trIjA uddezAmAM paNa prakArAntarathI saMkhaDImAM rahela denuM ja pratipAdana karatAM sUtrakAra kahe che.___141 -'se egayA' te 5ti sAdhu sAdhyA pA2 'aNNayaraM' / / 5 se 'saMkhaDiM' sImA maryAt 52: sabhI pazcAt sImA mero ta sabhI yA te vivAhAdi zubha kArya nimittanI heya athavA mRtapitRnA zrAddhAdi nimittanI hoya tamA na tyAMcA sAdhesa miTAnAti mAhArane 'AsittA' mA arthAt sa21 sthAg bhADA2 tanu mAsvAhana rIna tathA pIbittA' 5 vigairenu pAna zana 'chaddejja vA camejja vA' chana 323 mana 32 marthAt mAtazaya sopatAnA svArasanA zrI sAgasUtra :4 Page #81 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 70 AcArAMgasUtre sadanizUcikAM kuryAta, vAntaM vA kuryAt 'bhutte vA se No samma pariNimajjA' bhuktaM yA tat saMkhaDigataM miSThAnnAdikaM no samyaktayA pariNamedU vA, yadi paripakvaM na syAt tadA 'annayare vA se dukkhe rogAyake samuppajjijjA' anyatarad vA duHkham anyataro vA kazcid eko roga: kuSThAdikaH AtaGkaH zIghraprANAvahatI zUlAdikaH samutpannaH syAt tasmAt 'kevalI bUyA AyANameyaM' kevalI kevalajJAnI bhagavAn brUyAt bravIti yat AdAnametat etat saMkhaDigataM bhaktAdikam AdAnaM karmabandhanaM vartate ataH sAdhUnAM sAdhvInAJca saMkhaDigamanaM sarvathaiva varjanIyamiti bhAvaH // sU0 28 // mUlam-iha khalu bhikkhU gAhAvaihiM vA, gAhAvaiNIhiM vA, parivAyapahiM vA, parivAiyAhi vA, egajjaM saddhiM souM pAuM bho yatimissaM huratthA vA, uvasmayaM paDilehemANe No labhijjA, tameva uvassayaM saMmi. stibhAvamAvajjijA aNNamaNNe vA se matte vipariyAsiyabhUe itthiviggahe vA kilobe vA taM bhikkhu uvasaMkamittu bUyA AusaMto samaNA ahe ArAmaMsi vA, ahe uvassayasi vA, rAo vA, viyAle vA, gAmadhammaNiyaMtiyaM kaTu, rahassiyaM mehuNadhammapariyAraNAe AuTAmo taM kare arthAt atizaya lolupatA ke kAraNa rasa ke lobha se bahuta adhika khAkara chardana karane se yA vamana-ulaTI karane se ho sakatA hai, yA 'bhutte vA se saMkhaDIgata miSTAnnAdi ko adhika khAlene para 'no sammaM pariNamijjA' yadi acchI taraha nahIM pariNata hotA hai-nahIM pacatA hai to 'annayare vAse' koI eka athavA 'duHkkhe' 'royAtake' roga-kuSThAdi roga yA AtaGka-turata hI prANa kA apaharaNa karane vAlA zUla Adi 'samuppajijjA' utpanna hogA, isaliye 'kevalIbrUyA'-bhagavAn vItarAga kevalI kevala jJAnI mahAvIra prabhu kahate haiM ki 'AyA. Nameya' yaha-saMkhaDI gata bhaktAnnAdi AdAna- karmabandhana hai, isaliye sAdhu aura sAdhvI ko saMkhaDI meM kabhI bhI nahIM jAnA caahiye| suu028|| bhathI vadhAre paDatuM khAvAthI chaThana karavAthI athavA ulTI karavAthI kelerA thavA saMbhava cha. bhuttevA se' sa43111 miSTAnnAni yAre 54tu pAthI 'No sammaM pariNamejjA vA' sArI te 5yana thatu nathI tathA 'annayare vA se duHkhe' a 6 5 athavA 'rogAtake' hiza agara tara 4 prAzunA zUra vigere 'samupajjijjA' SAR thAya tethI kevalIbUyA' bhagavAn piit2||2|| jJAnI mevA maDAvIra prabhu De cha 3'AvANameyaM' 20 A4111 mA26 madhanu 426 cha tathA sAdhu bhane sApAya saMkhaDImAM kaI vakhata javuM na joIe. sU 28 zrI sAgasUtra :4 Page #82 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 3 sU0 29 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 71 cevegaio sAijjijjA, akaraNijjaM ceyaM saMkhAe / ete AyataNANi saMti saMcijjamANA paccavAyA bhavaMti, tamhA se saMjae NiyaMThe tahappagAraM pure saMkhaDi vA, pacchA saMkhaDiM vA saMkhaDi saMkhaDipaDiyAe No abhisaMdhArijjA gamaNAe ||suu0 29 // ___ chAyA-iha khalu bhikSuH gRhapatibhirvA, gRhapatnIbhirvA, parivrAjakairvA, parivajikAbhirvA, ekadhyaM sArddham sIdhuM pAtuM bhoH ! vyatimizraM huratyA vA upAzrayaM pratyuprekSamANo na labheta, tameva upAzrayaM saMmizrIbhAvamApadheta, anyamanA vA samattaH viparyAsIbhUtaH strIvigrahe vA, klIbevA taM bhikSumupasaMkramya brUyAt-AyuSman / zramaNa ! athArAmevA, athopAzraye vA, rAtrI vA, vikAle cA, grAmadharmaniyantritaM kRkhA rahasi maithunadharmaparicAraNayA pravartAmahe, nAM caiva ekAkI abhyupagacchet, akaraNIyaM cedaM saMkhyAya etAni AdAnAni (AyatanAni) santi saMghIyamAnAni pratyapAyA bhavanti, tasmAdasau saMyato nigranthaH tathAprakAgaM puraH saMkhaDiM vA pazcAt saMkhaDi vA saMkhaDi saMkhaDipratijJayA nAbhisaMdhArayed gamanAya" ||suu0 29 // iti / TIkA-atha pUrvoktaM saMkhaDigatabhaktAdikaM kathaM karmabandhanaheturiti pratipAdayitumAha'iha khakhu bhikkhU gAhAvaihivA' iha khalu iti vAkyAlaMkAre nizcayevA, arimana saMkhaDisthAne bhavevA ete vakSyamANA apAyA bhavanti pAralaukikAstu durgatigamanAdayaH apAyA bodhyAH, tAneva aihalaukikAn apAyAn pratipAdayannAha-sa kila bhikSuH bhikSAzIlaH sAdhuH gRhapatibhiH 'gAhAvaiNI hiM vA' gRhapatnIbhiH gRhapatibhAbhirvA 'parivAyaehi kA TIkArtha-aba pUrvokta saMgkhaDIgata bhaktAdi kaise karmabandhana kA kAraNa hotA hai yaha pratipAdana karate hai-iha khalu-isa saMkhaDi sthAna meM sAdhu ko jAne se isa laukika saMsAra meM jo vakSyamANa abhI kahe jAne vAle 'apAya-hote haiM aura paraloka meM durgati gamanAdi apAya hote haiM unhIM aiha laukika apAyoM ko batalAte hue kahate haiM-'bhikkhU' vaha bhikSu bhikSAzIla sAdhu 'gAhAvaihiM vA'-gRhapati gRhasthoM ke sAtha yA 'gAhAvaINIhiM vA' yA gRhapatnibhiH 'gRhapati kI patnI bhAryA ke sAtha yA 'parivAyaehiM' parivrAjakoM saMnyAsiyoM ke sAtha yA 'parivAiyAhiMsaddhiM' parivAji - have pUrvokta saMkhaDIgata bhaktadi kevI rIte karmabaMdhananuM kAraNa hoya che tenuM pratipAdana karatA sUtrakAra kahe che. TI. -'iha khalu bhikkhU gAhAvaihiM vA' 21 sI sthAnamA sAdhunA pAthI A laukika saMsAramAM AgaLa kahevAnArA ghaNA apAyo thAya che. tathA paralekamAM durgati gamanAdi apAya thAya che. e ehalaukika apAyone batAvatAM kahe che. te sAdhu ke sAdhvI sthAnI sAthai athavA 'gAhAvaiNi vA' upAtinI patninI sAthe athavA 'parivAyaehiM vA' saMnyAsIyAnI sAthai mth| 'pariyAiyAhiM' sanyAsIhAyAnI sAthe 'egajjaM saddhi se sAye zrI. aayaa| sUtra : 4 Page #83 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 72 AcArAMgasUtre parivrAjakaiH parivAiyAhi vA' parivAjikAbhirvA 'egajja saddhi' aikadhaM yogapadhena sArddham saMdhIbhUyetyarthaH 'soMu pAuM' zIdhu madirAM pAtum murAsevanArtha 'bho ! vatimissaM huratyA vA' bhoH ! ityevaM tAn saMyodhya, gRhapati prabhRtIn AmacyetyarthaH, saMkhaDigatasya lolupatayA sarva saMmAnya taiH sArddham vyatimizraM mizritaM sIdhum anyada vA prasabhAdikaM pItvetyarthaH tadanantaraM bahiryAniSkramya 'uvassayaM paDile hemANe' upAzrayaM yadi pratyupekSamANaH anyamupAyaM yAcamAno 'No labhijjA' no labheta tarhi 'tameva uvassayaM' tameva upAzrayaM saMkhaDinikaTavAta upAzrayam 'saMmistIbhAvamAvajjijjA' saMmizrImAyam gRhapati parivrAjakodibhiH saha ekatrIbhAvam Apadhata, prApnuyAta, tathAsati 'anamaNe vA se mate vippariyAsiyabhUe' tatra sa asau sAghuH anyamanAH anyamanasko vA mate : viparyAsIbhUtaH viparyastaH san AtmAnaM sAdhusvarUpa kAoM-saMnyAsiniyoM ke sAtha 'aigajja' eka sAtha 'saddhi' sArtham saMghIbhUya milakara 'soUM pAU' madirApAna ke liye 'bho, vatimissaM huratthA vA bhoH ! aisAsaMbodhana karake arthAt gRhapati vagairaha ko bulA karake saMkhaDI meM upasthita hone ke kAraNa lolupatA se sabhI vastu kI saMbhAvanA ho sakatI hai isaliye una saba ke sAtha mizrita zarAba madirA yA anya kucha soDA bATara bagaira prasanna vastu pIkara yA saMkhaDI se bAhara nikalakara 'uvassayaM paDileha mANI' yadi anya upAzraya ko zodhate DhuMDhate hae 'NolabhijjA' nolabheta-nahIM prApta kara sake totameva uvassayaM' tameva upAzrayam-saMkhaDI ke nikaTavarti upAzraya meM hI 'saMmissIbhAvamAvajijjA' gRhapati paribAja Adi sabhI ke sAtha ekatrI bhAvako prApta karegA-arthAt usI saMkhar3I ke nikaTavarti upAzraya meM sabhI sAdhu saMnyAsI gRhastha-gRhastha kI bhAryA paritrAjikAeM milajula kara raheMge aura ekatrita ho jAne se 'anna maNe vA se matte vippariyAsiyabhUe' vahAM para vaha sAdhu anyamanaska ho kara yA unmatta hokara yA viparyasta-udabhrAMta hokara apane svarUpa ko bhUla jAyagA, isI taraha gRhastha vagai. 23 U 'sou pAu' mhi| pAna bhATe 'bho vatimissaM huratthA vAyusamAdhana zana arthAta gRhapati vigerene lAvIne saMbaDImAM upasthita thavAnA kAraNe lupatAthI badhI vastu levAnI saMbhAvanA rahe che. tethI te badhInI sAthe meLavela madirA athavA anya so vATara vigere mana54 vastu pIyane athavA samIthI mahAra nIjIne 'uvassayaM paDilehemANe on GIyane mAgatA chati No labhijjA' te prApta na thAya to 'tameya ussayaM' samAnI sabhI50 pAzrayamA 'saMmissIbhAvamAvajijjA' pati, saMnyAsI vigere badhAnI sAthe ekatrIbhAvane prApta karaze. arthAt e saMkhaDInI samIpamAM rahela upAzrayamAM saghaLa sAdhu, saMnyAsI, gRhasthanI strI, parivrAjaka e badhA sAthe bhArI sana. 1 / vAthI 'aNNamaNe vA se matte vipariyAsiyabhUe' tyAM AgaLa te sAdhu anya manaska thaIne athavA unmatta thaIne athavA viparyasta-unmatta zrI sAgasUtra :4 Page #84 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 29 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 73 mapi vismariSyati, gRhasyAdiko vA mateH viparyastaH san nijasvarUpamapi vismaret, tathA ca 'isthi viggahe vA kilIbe vA' strIvigraho vA kAcit strIvA, valIbo napuMsako vA kathita 'ta bhikkhU upasaMkamittu bUyA' taM bhikSum gRhasthaparivrAjakAdibhiH saha saMmizritaM sAdhum upasaMkramya AsannIbhUya yAta vakSyamANarItyA kathayeta-yat 'AusaMto samANA' bhoH ! AyuSman ! zramaNa ! 'ahe ArAmaMsi vA' atha ArAme vA udyAnavizeSe vA 'ahe uvassayaMsi vA' atha upAzraye vA 'rAbho vA' rAtrau vA 'viyAle vA' vikAle vA anyasmin kAle yA 'gAmaghammaniyaMtiyaM kaTUTu' grAmadharmaniyantritama viSayabhogAdibhiH niyantritaM vazIbhUtaM kRtyA 'rahassiyaM mehuNadhammapariyAraNAe AuTTAmo rahasyam rahasivA kutracidekAntasthale maithuna. dharmaparicAraNayA abrahma vyApArA sevanArtham pravartAmahe tvayA saha pravRtti kurmaH, etAvatA kAcit strI sAdhumuddizya rahasi maithunAtha prArthanAM kuryAt taMce vegaIo sAtijijjA' tAzcamaithunArtha pravRttAM svIm ekaH kazcit ekako vA sAdhuH abhyupagacchet, tasmAd 'akaraNijjaM ceyaM saMkhAe raha bhI zarAva AdikA pAna karane se pAgala hokara apane apane svarUpa ko bhI bhUla jAyeMge, isa paristhiti meM 'ithi viggahe vA kilIbe vA' koI strI yA koI napuMsaka 'taM bhikkhu uvasaMkamittubUyA' taM bhikSum-usa sAdhu ko upasaM. kramya-nikaTa meM jAkara badhA' yadi kahe 'AusaMto samaNA' he AyuSman ! zramaNa ! he AyuSman sAdhu ! 'ahe ArAmaMsi vA' isa ArAma-udyAna vagIcA meM yA 'ahe uvassayaMsi vA' isa upAzraya meM, 'rAovA' rAta meM yA 'viyAlevA' vikAlevA-anya kAla meM hI, 'gAmadhammaniyaMtiyaMkaTu' viSayopabhogAdi se niyantrita vazIbhUta karake 'rahassighaM mehuNa dhammapariyAraNAe' rahasi-kisI bhI ekAnta sthAna meM 'maithuna dharma paricAraNAya' maithuna dharma viSaya bhoga ke liye 'Au. hAmo' pravartAmahe-pravRtti kareM arthAtU yadi koI strI sAdhu ko maithuna karane ke liye prArthanA kare aura 'taM cevegaio sAtijijajA' usa maithuna ke liye pravRtta strI ko koI sAdhu svIkAra karale arthAta usa strI ke sAtha bhaithuna kare aisI thaIne pitAnA svarUpane paNa bhUlI jaze eja rIte gRhastha vigere paNa dArU vigerenuM pAna karavAthI gAMDA jevA thaIne pitA potAnA svarUpane bhUlI jaze A paristhitimAM sthi vigahe vA klIve vA' / strI // 2 / na sa taM bhikkhu uvasaMkImittu bUyA' ta sAdhunI pAse 42 yahI 43 'AusaMto samaNA' he AyuSman zrama ! 'ahe ArAmaMsi vA' 21 mAyAmA athavA 'ahe uvassae vA' 241 upAzrayamA rAo vA' rAtre athavA 'viyAle vA' manya samaye 'gAmadhammaniyaMtiyaM kaTu' viSayopAhina yAbhUta ne 'rahAssiyaM mehuNadhammapariyAraNAe' / / 55 menta sthAnamA viSayAganA sevana bhATa 'AuTThAmo' pravRtti karIe arthAt yadI ke strI sAdhune maithunAcaraNa mATe prArthanA kare ane "huM cevegaio sAtijjijjA' se bhaithuna mATe prAthanA 42tI strI sAdhu svAse A0 10 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #85 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 75 AcArAMgasUtre ee AyANA saMti' akaraNIyametat saMkhaDigamanam na kartavyamiti saMkhyAya vijJAya saMkhaDigamanaM na kuryAditi, yasmAd etAni AdAnAni karmabandhanakAraNAni santi AyatanAni AdhAkarmAdidoSasthAnAni vA santi ataeva 'saMvijjamANA paccavAyA bhavaMti' saMcIyamAnAni prati palamupacIyamAnAni pratyapAyAH anyAnyapi karmopAdAnavartmani bhavanti tadupasaMharannAha 'tamhA se saMjaya niyaMThe' tasmAt kAraNAt sa saMyataH nirgranthaH sAdhuH 'tahappagAre' tathAprakArAm tathAvidhAm saMkhaDim ' pure saMkhaDi vA pacchAsaMkhaDiM vA' puraH saMkhaDi vA vivAhAdimAMgalikamahosanimitta prItibhojanarUpAm, pazcAt saMkharDivA, mRtapitrAdinimittakAzubhakarma sambandhi miSTAnnAdi bhojanarUpAm vA 'saMkharDi' saMkhaDim 'saMkhaDipaDiyAe' saMkhaDipratijJayA saMkhaDilAbhAzayena 'No AmisaMghArijjA gamaNAe' no abhisaMdhArayet gamanAya, saMkhaDigamanArthaM manasi saMkalpaM na kuryAdityarthaH / sU0 29 // saMbhAvanA rahatI hai isaliye 'akaraNijjaM ceyaM saMkhAe ee AyANAsaMti' sAdhu ko nahIM karanA cAhiye aisA 'saMkhyAya' jAnakara sodhu saMkhaDIgamana nahIM kare kyoM ki 'ete AyataNANi ye sabhI saMkhaDI gamanAdi karma bandhana ke kAraNa haiM ata eva 'saMvijamANA paccavAyA bhavati' pratipala upacIyamAna- vaDhate hue, pratyavAya - dUsare bhI karma bandhana hote haiM ' aba sabakA upasaMhAra karate haiM- 'tamhA se saMjae niyaMTe' isaliye vaha saMyamazIla nirgrantha-sAdhu 'tahappagAraM' tathA prakArAma - usa taraha kI 'saMkhaDi' saMkhaDI meM cAhe vaha saMkhaDI 'pure saMkhaDiM vA, pacchA saMkharDivA' puraH saMkhaDi vA pazcAt saMkhaDiM vA' pUrva saMkhaDI ho-vivA hAdinimitta kI gaI mAMgalika saMkhaDI ho yA pazcAt saMkhaDI ho mRta pitara ke nimitta kI gaI amAMgalika saMkhaDI ho saMkhaDi saMkhaDima kisI bhI saMkhaDI meM 'saMkhapiDiyAe' saMkhaDI pratijJayA-saMkhaDI kI pratijJA se saMkhaDI meM bhikSA lene kI icchA se 'No abhisaMdhArejjA gamaNAe' no abhisaMdhArayed gamanAya saMkhaDI meM jAne ke liye hRdaya meM saMkalpa yA vicAra bhI nahI kare // 0 29 // arthAt te khInI sAthai bhaithuna sevana are tevI saMbhAvanA rahe che. tethI 'akaraNijjaM ceyaM saMkhale re AyANAsaMti' sAdhu se sauMgaDI gamana na le me rIte lagIne sauMgaDI gamana karavu nahIM kAraNa ke A saghaLA eTale ke sa`khaumAM kakha dhanA kAraNa che. tethI 'saMkhijjamANA paccavAyA bhavaMti' 624 paNe baghatA sevA jIna pAzu udhanA thAya che. have / upasaMhAra ra che. - tamhA se saMjae niyaMThe' tethI te saMyamazIla nirthantha sAdhu sAdhvIye 'tahappagAraM' ye rItanI 'saMkharDi' sa'jaDIbhAM Ahe te sauMgaDI 'pure saMkhADa vA pacchA saMkhaDiM vA' vivAhAhi nimittazrI ravAmAM Avela bhAMgalika pUrva sakhaDI hoya athavA mRta pitRonA nimitta karavAmAM Avela amagalika evI pazcAt sADI hAya tevA adhyAya 'saMkhaDi' sauMgaDImAM 'saMkhiDapaDiyAe' sauMgaDImAM bhAdvAra zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #86 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rUpaNam 75 marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 30 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam mUlam-se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, annayariM saMkhaDi succA nisamma saMpahAvai ussuyamUeNa appANeNaM, dhuvA saMkhaDI, no saMcAei tattha iyareyarehiM kulehi sAmudANiyaM eliyaM vesiyaM piMDavAyaM paDiggAhitA AhAraM AhArittae, mAiTThANaM saMphAse, No evaM karijjA / se tattha kAleNa aNupavisittA tasthiyareyarehiM kulehiM sAmudANiyaM esiyaM vesiyaM piMDavAyaM paDigAhittA AhAraM AhArijA ||suu0 30 // chAyA-sa mikSurvA bhikSukI yA anyatarAM saMkhaDiM zrutvA nizamya saMpradhAvati, utsukabhUtema AtmanA, dhruvA saMkhaDiH, no zaknoti tatra itaretarebhyaH kulebhyaH sAmudAnika (bhaikSam) eSaNIya vaiSikaM piNDapAtaM parigRhya AhAram Ahartum mAtRsthAnaM saMspRzet, na evaM kuryAm / sa natra kAlena anupavizpa tatra itaretarebhyaH kulebhyaH sAmudAnikaM ( bhaikSam ) epaNIyam vaiSikaM piNDapAtaM pratigRhya AhAram AhArayet / / sU0 30 // TIkA-pUrvoktarItyA saMkhaDiH zArIrikasvAsthyaM nAzayati mAnasikacintanazya' vardhayati samArAdhitAdhyAtmikasAdhanAdi sarva nAzayati tasmAt sAdhanAM saMkhaDisthAnAbhimukhaM gamanaM niSiddha miti viSayamadhikRtya spaSTatayA vizadIkRtya pratipAdayitumAha-'se bhikkhU yA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto bhikSuH bhAvabhikSurvA bhikSukI vA 'annayariM saMkhaDi succA' anyatarAm ekatarAm saMkhaDim puraHsaMkhaDi vA pazcAt saMkhaDiM vA zrutvA sAkSAt parampa aba pUrvottarIti se prItibhoja vizeSarUpa saMkhaDI zArIrika svAsthya ko bigADatI hai evaM mAnasika cintA ko baDhAtI hai, aura AdhyAtmika sAdhanA vigairaha sabhI ko nAza karatI hai isaliye sAdhu aura sAdhvI ko saMkhaDI sthAna tarapha jAnA manA kiyA gayA hai yaha isa viSaya ko spaSTa karake vizadarUpa se pratipAdana karate haiM-'se bhikkhU vA mikkhuNI vA anayari' sa vaha bhikSu-bhAva sAdhu aura bhAva bhikSukI bhAva sAdhvI 'annadhari' ekatara kisI bhI saMkhaDiM devAnI 27tthI 'No abhisaMdhArejjA gamaNAe' sabhaDImA 41 bhATa yamA sa5 / vicAra paNa karavo nahIM. sU0 29 have pUrvokta rIte prItibhojana vizeSarUpa saMkhaDI zArIrika svAthyane bagADe che tathA mAnasika ciMtA vadhAre che. ane adhyAtmika sAdhanA vigerene nAza kare che. tethI sAdhu ke sAvIne saMbaDI sthAna tarapha javAne niSedha karela che. e viSaya spaSTa karIne tenuM vizada rUpe pratipAdana karatAM sUtrakAra kahe che. sAtha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvota sAdhu sAdhvI 'aNNa yariM' meM 5) samara 'succA' aieIna yA te ni zula nimitta samaDI zrI sAgasUtra :4 Page #87 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 76 AcArAMgasUtre rAvA AkarNya 'nisamma' nizamya kenApi hetunA manasi nizcitya 'saMpahAvai ussuyamUeNa 'appA' saMpradhAvati utsuka bhUtena AtmanA tadabhimukhaM gantu micchati yata statra mama adbhutarUpaM bhojyaM miliSyati, tadAha- 'dhuvA saMkhaDi' dhruvA nizcitA saMkhaDiH vartate iti, lAbho bhaviSyatyeveti bhAvaH / saMkhaDilAmA bhiprAyeNa tatra gamanaM niSeghati - 'No saMcAei tattha iyareyarehiM kulehiM' no zaknoti tatra saMkhaDigrAme, AhAram AhartumityagreNa sambandhaH, itaretarebhyaH saMkhaDirahitebhyo'pi kulebhyaH AdhAkarmAdido parahitebhyo'pi bhikSAM na gRhNIyAt, bhAvaduSTatvAt, tatra bhikSArthamantaM mAM dRSTvA saMkhaDikartA bhikSAM grahItuM prArthayediti manasi kalpanena anyakulebhyo bhikSAM grahItuM na gacchediti chalakapaTarUpamAtRsparzadoSo bhavedityAha 'sAmudANiyaM esiyaM vesiyaM piMDavAyaM paDiggAhittA AhAraM AhAstie mAidvANaM saMphAse' sAmudAnikaM saMkhaDI ko 'succA' sunakara cAhe vaha pUrva saMkhaDI, vivAhAdi zubha nimittaka saMkhaDI ho yA pazcAt saMkhaDI - mRtapitara zrAddhAdi nimittaka hI saMkhaDI kyoM na ho usako 'nisamma' jAnakara yadi 'saMpahAvai ussuyabhUSaNa appANeNaM' utsuka hokara usameM jAtA hai yA jAne ke liye mana meM vicAra karatA hai, kyoM ki usa saMkhaDI meM mujhe apUrva bhojana miSTAnnAdi milegA, kyoM ki vaha 'dhuvA saMkhaDI' - dhruva nizcita hI viziSTa prIti bhojya rUpa saMkhaDI hai isaliye avazya hI, lAbha hogA, ataH, sAdhu aura sAdhvI ko usameM jAne kA niSedha karate haiM- 'no saMcAei tattha iyareyarehiM 'kulehiM' tatra usa saMkhaDI grAma meM, itaretarebhya kulebhyaH - saMkhaDo rahita bhI kula se 'no saMcAei' nahIM lenI cAhiye kyoM ki vahAM bhikSA ke liye paryaTana karane se saMkhaDI kartA unako dekhakara bhikSA ke liye prArthanA kareMge aisA mana meM saMkalpa karane se chala kapaTa rUpa mAtR sparza doSa hogA yaha batalAte haiM- 'sAmudANiyaM' gRha samudAya sambandhi sAmudAnika bhikSA jo ki 'esiyaM' adhAkarmAdi solaha doSoM se rahita bhI hai, evaM 'besi' sadoraka mukha vastrikA muhapattI aura ra joharaNAdi veSa se prApta hone ke hoya athavA mRta pitRtA zrAddhAhi azula nibhittanI pazcAt sauMgaDI hoya tene 'nisamma' lagIne 'ustuyabhUeNa appANe 'saMpahAvaI' utsu bhanavAjA thaha ne temAM laya che javAnA manamAM vicAra kare ke e sa`khaDImAM mane apUrva bhojana miSTAnnAdi maLaze kema ke 'dhuvA saMkhaDI' nizcita rIte vizeSa prItilobhana 35 sAr3I che tethI 432 sAla thaze tethI sAdhu sAdhvIne temAM bhavAneo niSedha Tharela . No saMcAei tattha iyarerehiM kulehiM me sakhaDIvAlA gabhamAM saDI vinAnA duNIbhAMthI pazu AhAra levA na joie. kema ke bhikSA mATe paryaTana karavAthI sa`khaDI karanAra tene joine bhikSA levA vinave tema manamAM saMkalpa karavAthI chala kapaTa rUpa mAtRsparzI deASa lAge che. eja bAta strAra he che- 'sAmudANiyaM esiyaM vesiyaM' gRha samudAya saMbaMdhI sAmuhAniGa likSA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #88 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 30 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 77 bhaikSam gRhasamudAyasambandhi bhikSAmityarthaH tAdRzaM bhaikSam epaNIyam AdhAkarmAdidoSarahitamapi, vaiSikaM sadorakamukhavastrikArajoharaNAdivepAtprAptamutpAdanAdidoparahitam piNDapAtam AhAram azanAdi caturvidhamAhArajAtam parigRhya AdAya AhAram abhyavahate na zaknoti iti pUrveNa sambandhaH, tathAvidhAhAragrahaNe mAtRsthAnaM kapaTa saMspRzediti sAdhUnAM chalakapaTadoSasparzaH syAditi bhAvaH / tasmAt tabhiSepamupasaMharanAha-'no evaM karijA' na evaM kuryAt aihalaukikapAralauki. kApAyabhiyA saMkhaDigrAmagamanaM na kuryAdityarthaH / yadyapi sa sAdhuH saMkhaDibhinnakulebhya AhArapratijJayA saMkhaDigrAme gato'sti tathApi tathAvidham eSaNIyamapi AhArajAtaM saMkhaDilAbhAzayA nAbhyavaharet tasmAt tathAvidhamAhAramabhyavartuM na zaknoti, pUrvokta chalakapaTarUpamAtRsthAnakAraNa utpAdanAdi doSa rahita bhI hai, phira bhI isa prakAra ke 'piMDavAya' azanapAna-khAdima aura svAdima caturvidha AhAra jAta ko 'paDigAhittA' grahaNa kara 'AhAraM Aharittae' AhAra ko khAne keliye 'na zaknoti' udyata nahIM honA cAhiye kyoM ki isa prakAra ke AhAra jAta ko grahaNa karane se 'mAiTThAgaM' saMphAse, sAdhu ko chala kapaTa rUpa mAta sthAna sparza doSa hogA, isaliye sAghu aura sAdhvI ko saMkhaDI grAma meM bhI nahIM jAnA cAhiye isakA upasaMhAra karate hue kahate haiM-'No evaM karijA' no evaM kuryAtU-uktarIti se aihalaukika aura pAralaukika apAya ke bhaya se sAdhu aura sAdhvI saMkhaDI grAma meM mikSA ke liye nahIM jAya, sArAMza yaha hai ki-yadyapi vaha sAdhu saMkhaDI bhinna kula se bhikSA lene kI icchA se saMkhaDo grAma meM gayA hai phira bhI usa prakAra ke AhAra jAta ko eSaNIya hone para bhI saMkhaDI lAbha kI AzA se nahIM khAsakatA hai kyoMki usa prakAra ke ahAra ko khAne se pUrvokta chala kapaTarUpa mAtR sthAna ke je AdhAkamadi seLa deSa vinAnI che. tathA sadaraka mukhavastrikA muhapatI ane je haraNAdi sAdhu veSathI prApta thavAne kAraNe utpAtAdi deSa vinAnI paNa che. te paNa AvA 52nA "piMDavAyaM mazana, pAna, mAhima, sAhima, yAre prazna mA 2 gata 'paDigAhittA' a995 4rIne 'AhAraM AhArittae' mAhArane 52 // 421 / bhAra utsu thana naye ma mApA 5412 mA 2 gata 1 421AthI 'mAiTThANaM saphAse' sAdhu hai sAvIne chaLakapaTa rUpa mAtRsthAna sparza Sa lAge che, tethI sAdhu ke sAvane saMbaDI bhejana thatuM hoya tevA gAmamAM paNa na javuM joIe. A viSayane upasaMhAra karatAM sUtrakAra 43 cha- 'No evaM karijjA' meDIsine pAsa apAyanA nayathI saghusAvAye ukta prakAre saMkhaDIvALA gAmamAM bhikSA prApti mATe javuM nahIM, kahevAne bhAva e che ke- joke e sAdhu ke sArI saMkhaDI thI anya kuLamAMthI bhikSA levAnI IcchAthI saMkhaDI vALA gAmamAM gayela hoya te paNa evA prakArane AhAra samUha eraNIya hovA chatAM paNa saMkhaDI lAbhanA bhayathI te khAI zaktA nathI, kema ke evA prakAranA AhArane khAvAthI zrI mAyA sUtra : 4 Page #89 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre doSa saMsparzasaMbhavAditibhAvaH / kintu yadA saMkhaDi - AhAralAbhAzayo nAsti tadA anyakulebhya writerror afa tatra gacchedityAzayenAha - ' se tattha kAleNa aNupavisittA' sa bhAvabhikSuH tatra saMkhaDigrAme kAlena anyasmin kAle anupravizya gatvA 'tatthiyareyarehiM kulehiM' tatra itaretarebhyaH anyAnyebhyaH saMkhaDibhinnemya: kulebhya gRhebhyaH 'sAmudANiyaM esiyaM vesiya sAmudAnikam maikSam, samudAnaM bhikSAsamUhaH, samudAnameva sAmudAnikam eSaNIyam AdhAka rmAdiSoDazadoSavarjitam prAsukamityarthaH, vaiSikam kevala sAdhuveSaprAptam dhAtrI piNDAdiSoDazadoSarahitam 'piMDavAyaM paDigAhittA' piNDapAtam azanAdi caturvidhamAhArajAtaM pratigRhya AdAya gRhItvetyarthaH 'AhAraM AhArijjA' AhAram AhArayed abhyavaharedityarthaH / chalakapaTAdimAtRsthAnadoSasaMsparzA saMbhavAt // sU0 30 // 78 sparza doSa lagane kI saMbhAvanA hai kintu yadi use saMkhaDI lAbhakA Azaya nahIM hai to anya kula se eSaNIya AhAra kA lAbha hone para vahAM jA sakatA hai - yaha batalAte haiM- 'se tattha kAleNa aNupavisittA' sa - vaha bhAva sAdhu aura bhAva sAccI tatra - saMkhaDi grAma meM, kAlena anya samaya meM 'anupravizya' jAkara 'tatthiya rehiM kulehiM' usa saMkhaDI grAma meM bhI saMkhaDI bhinna anyAnya kuloM se 'sAmuNiyaM esiyaM vesiyaM piMDavApaM paDigAhittA' sAmudAnikam - gRhasamudAyasambandhi mikSA samUha ko jo ki eSaNIyam - eSaNIya-AdhAkarmAdi solaha doSoM se rahita prAka hai usako aura caiSikam - kevala sadoraka mukhabAstrikA sahita rajoharaNAdi veSa se prApta hai arthAt dhAtrI piNDAdi solaha doSoM rahita hai isa prakAra ke 'piNDapAtam' azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'pratigRddha' lekara 'AhAraM AhArijjA' azanAdi AhArajAta ko khAnA cAhiye kyoMki isa prakAra ke AhAra jAta ko khAne se ukta mAtR sthAna sparza doSa kA koI bhI saMbhava nahIM hai // 16 // pUrvokta chaLakapaTa rUpa mAtRsthAna sparzI dveSa lAgavAnI sabhAvanA che. paraMtu jo temane sa'khaDI lAbhanA Azaya na hAya tA anya kuLamAMthI eSIya AhAranA lAbha thAya te tyAM bhavAne doSa nathI me bAta sUtrAra De che.-' se tattha kAleNa aNupavisittA' te sAdhu sAdhvI te sauMgaDI vAjA gAmamA anya samayamA bhane 'tatthiya rehiM kulehiM' me sauMgaDI vAjaNAbhabhAMpa se samaDI zivAyanA gharomAMthI 'sAmudANiyaM esiyaM vesiyaM' zraddha samudAya saMbaMdhI bhikSA samUhane ke je eSaNIya-AdhAkarmAdi sALa dASAthI rahita prAsuka hAya tene ane kevaLa saderaka mukhavastrikA sahita roharaNAddhi vaiSamAtrathI prApta thayela hoya arthAt dhAtrIpa'DADhi sALa dekhethI rahita hoya evA prakAranA 'divAca' azanAhi caturvidha sahAranatane 'paDigAhittA' savane 'AhAraM AharijjA' azanAhi mAhAra jAtane upayAmAM lai leve. kaeNma ke evA prakAranA AhArajAtane upayAgamAM levAthI ukta mAtRsthAna spa doSanA koIpaNa prakAre saMbhava nathI. prasU. 30 5 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #90 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 3 sU0 31 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 79 mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa jANejjA gAmaM vA jAva rAyahANi vA, imaMsi khalu gAmaMsi vA jAva rAyahANisi vA saMkhaDi siyA taMpi ya gAmaM vA jAva rAyahANi vA saMkhArDa saMkhaDipaDiyAe No abhisaMdhArejA gamaNAe kevalIbUyA AyANameyaM || sU0 31|| chAyA - samikSurvA mikSukI vA sa yat punaH jAnIyAd grAmaM vA yAvad rAjadhAnIM vA, asmin khalu grAme vA yAvad rAjadhAnyAM vA saMkhaDiH syAt, tamapi ca grAmaM vA yAvad rAjadhAnIM vA saMkhArDa saMkhaDipratijJayA no abhisaMdhArayed gamanAya, kevalI brUyAd AdAnametat // su. 31 // TIkA- 'atha punarapi saMkhaDivizeSamadhikRtyAha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa jANejjA' sa pUrvoko bhAvabhikSuH bhAvabhikSukI vA sa yat punaH jAnIyAt 'gAmaM vA jAva rAyahANi vA' vakSyamANaprakArakaM grAmaM vA yAvat nagaraM vA maDambaM vA karba vA rAjadhAnIM vA evaM bhUtAm avagacched ityarthaH tathAhi 'imaMsi khalu gAmaMsi vA jAva rAyahArNisi vA saMkhaDi siyA' asmin khalu grAme vA yAvad nagare vA maDambe vA karbaTe vA rAjadhAnyAM vA saMkhaDiH syAt - bhaviSyati tarhi 'taMpiya gAmaM vA jAva rAyahANi vA' tamapi ca grAmaM vA yAvad nagaraM vA rAjadhAnIM vA 'saMkharDi' saMkhaDi vijJAya 'saMkhaDipaDiyAe' saMkhaDi pratijJayA saMkhaDilAbhAzayA 'go abhisaMdhA rejjA gamaNAe' no abhisaMghArayet gamanAya na tasmina TIkArtha- aba phira bhI saMkhaDI vizeSa ko lakSya kara sAdhu ko usa meM jAne ke liye manA karate haiM 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' sa - vaha bhikSu-bhAva sAdhu aura bhikSukI - -bhAva sAdhvI 'se jaM puNa jANijjA' vaha yadi aisA jAna leki 'gAmaM vA jAva rAyahANi vA' grAma ho yA yAvat-nagara ho athavA maDamba - choTA nagara ho yA karbaTa - choTA grAma ho yA rAjadhAnI ho 'imaMsivA gAmaMsiyA' isa grAma meM yA 'jAva' nagara meM maDamba meM yA karbaTa meM yA 'rAyahANisivA' rAjadhAnI meM saMkhaDI siyA' saMkhaDI - prIti bhojana vagairaha hogI, to 'taMpiya gAmaMvA jAva - rAyahANI vA' usa bhI saMkhaDI ke grAma meM yA nagara meM yA maDamba meM yA karbaTa meM yA rAjadhAnI ' meM saMkhaDiM saMkhaDipaDipAe' - saMkhaDI lAbha kI pharIthI sa'khaDI vizeSane uddezIne sAdhune temAM javA mATe niSedha kare che- TIDArtha' - 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta sAdhu sAdhvI 'se jaM puNa jANijjA' tebhanA yuvAmAM mevu Ave - 'gAmaMsi vA jAva' gAmahAya yAvat nagarahoya athavA maDaMkha hoya eTale ke nAnuM nagara hoya athavA kaTa-nAnuM gAma hoya athavA 'rAyahANisivA' 204dhAnI hoya 'saMkhaDiMsiyA' sauMgaDI prItilobhana vigere thatA hoya to 'taMpi ya gAmaMdA jAva rAyahANi vA' te sajIvANA gAbhabhAM yAvat rAjadhAnImAM bheTate hainagarabhAM } bhauabhAM athavA uTamA 'saMkhaDi saM'khaDIpaDiyAe' sa' bhaDIlAlanI mAzAthI te zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #91 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ___ AcArAMgasUtre saMkhaDi grAmAdau gamanaM kuryAta, tatra hetumAha- kevalI bUyA, AyANa meyaM kevalI kevalajJAnI vItarAgo mahAvIraprabhuH yAt-pravIti upadizatItyarthaH AdAnam karmabandhanam karmopAdAnahetuH, etat-saMkhaDigamanaM vartate, tasmAt zramaNAnAM saMkhaDigamanaM no citamiti bhAvaH // 2031 // mUlam-AiNNA avamANaM saMkhaDi aNupavissamANassa pAeNa vA pAe, akkaMtapuvve bhavai, hattheNa vA hatthe saMcAliyapuTave bhavai, pAeNa vA pAe AvaDiyapuvve bhavai, sIseNa vA sIse saMghaTTiyapuvve bhavai, kAraNa vA kAe saMkhobhiya puThave bhavai, daMDeNa vA muTTiNA vA leluNAvA kavAleNa vA abhihayapuvve vA bhavai, sIodaeNa vA usittapuThave bhavai, rayasA vA paridhAsiyapuTave bhavai, aNesaNijjeNa vA paribhutaputve bhavai, aNNesiM vA dijjamANe paDigAhiyapuTave bhavai, tamhA se saMjae NiggaMthe tahappagAraM AiNNA'vamANaM saMkhaDi saMkhaDipaDiyAe No abhisaMdhArijjA gamaNAe ||suu0 32 // chAyA-AkIrNAm avamAM khalu saMkhaDim anupravizataH pAdena vA pAdaH AkrAntapUrvo bhavati, hastena vA hastaH saMcAlitapUrvo bhavati, pAtreNa vA pAtram Apatita pUrva bhavati, zirasA vA ziraH saMghaTTitapUrva bhavati, kAyena vA kAyaH saMkSobhitapUrvo bhavati, daNDena vA muSTinA vA lopThena vA kapAle na vA abhihatapUrvo vA bhavati zItodakena vA utsitapUrvo bhavati, rajasA vA parigharSitapUrvo bhavati, aneSaNIyena vA parimuktapUrvo bhavati, anyasmai vA dIyamAnaM pratigrAhitapUrvo bhavati, tasmAt sa saMyato nigrenyaH tathAprakArAm AkIrNAm avamAM khalu saMkhaDi saMkhaDipratijJayA no abhisaMdhArayed gamanAya // sU0 32 // AzA se usa saMkhaDI meM 'no abhisadhArejA gamaNAe jAne ke liye sAdhu aura sAdhvI hRdaya meM vicAra bhI nahIM kare kyoMki 'kevalI bAyA' kevalajJAnI bhagavAn mahAvIra svAmI kahate haiM-ki-'AyANameyaM etatU' yaha-isa prakAra kA saMkhaDI gamana sAmUhika bhojana sAdhu aura sAdhvI ke liye karmabandhana rUpa AdAna samajhA ja tA hai yA use amajhanA caahiye| isaliye bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI ko saMkhaDI meM jAnA ucita nahIM haiM // 31 // samImA 'No abhisadhArejA gamaNAe' / mATe sAdhu sane sapAye manamA piyAra s2|| 51 423 // nahI bhiDe-'kevalo bUyA' sI lagavAna mahAvIra svAmI 43 cha ? 'AyANameya' bhAvI zatanu samaDI gamana sAmuhina sAdhu bhane sadhyAna bhATabha baMdhanA kAraNarUpa kahevAmAM Avela che. tethI sAdhu ke sAdhvIe saMbaDImAM javuM gya nathI. sUtra 31 che zrI.AyArAgasUtra:4 Page #92 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - - - marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 32 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 89 TIkA-atha bhagavAn sAdhusAdhvInAM saMkhaDigatadoSAn pratipAdayitumAha-'AiNNA avamANaM saMkhaDiM aNupavistamANasa' AkIrNAm carakazAkyAdi bahusAdhubhirvyAptAm, avamAm hInAm alpamAtrAm alpaparimANAm khalu saMkhaDim prItibhojyAdirUpAm anupravizataH anupraveza kurvataH zramaNasya ete tAvad vakSyamANadoSAH saMbhavanti tathAhi-'pAraNa vA pAe akaMtapuvve bhava' pAdena vA pAdaH AkrAntapUrvo bhavati, ekasya zramaNasya pAdena aparasya pAdaH AkrAntaH AsphAlito bhavedityarthaH, pUrvam AkrAntaH AkrAntapUrvaH bhikSAgrahaNAtpUrva pAdena pAdaH saMghaTTitaH syAdityAzayaH evaM 'hattheNa yA hatthe saMcAliyapuTave bhavai hastena vA hastaH saMcAlitapUrva bhavati, ekasya hasta saMcAlanAt pUrvam aparasya hastaH saMcAlito bhavet evaM pAeNa vA pAe AvaDiyapugve bhavaI' pAtreNa bhAjanena vA pAtram bhAjanam ApatitapUrva bhavati, ekasya pAtrAt pUrvam aparasya pAtram bhikSArtham ApatitaM bhavedityarthaH evam 'sIseNa vA sIse saMgha'heyapuTave bhavai' zirasA vA ziraH saMghaTTitapUrva bhavati, tvarayA bhikSArthagrahaNe paraspara ziraH aba saMkhaDIgata doSoM kA pratipAdana karate haiM TIkArtha-'AiNNA' caraka zAkyAdi aneka sAdhu oMse vyApta-bhare hae hone se evaM 'avamANaM' hIna-atyanta alpaparimANa vAlI thor3I sI 'saMkhaDi prIti bhojarUpa saMkhaDI meM 'aNupavissamANassa' praveza karate hue zramaNa-sAdha ko vakSyamANa-nIce kahe jAne vAle doSa hote haiM jaise-'pAyeNa vA pAe AkaMtapuzve bhavai' pAda se pAda TakarA sakatA hai aura 'hatthega vA hatthe hAtha se hAtha 'saMcAliya puvye bhavaI' pUrva meM saMcAlita ho sakatA hai arthAta-aneka sampradAya ke sAdhuoM se Tamasa Tasa bhare hue saMkhaDI meM bhAva sAdhu ko bhI jAne se eka sAdhu ke pAda se dUsare sAdhu kA pAda TakarAyagA, evaM eka sAdhu ko bhikSA grahaNa karane liye hAtha kA saMcAlana karane se pahale dUsare sAdhu kA hAtha saMcAlita hogA, isI prakAra pAeNa vA pAe AvaDiya puvve bhavaI' bhikSA ke liye eka sAdhu ke pAtra se have saMkhaDImAM rahela denuM kathana karatAM sUtra kAraka kahe che - A.-'AiNNA' 524 24aa bhane sAdhusothI vyA-sare hAthI 'avamANa, atyata 5 pramANAjI thADI mevI 'saMkhaDi' prItilAna35 sa mai 'aNupavissa mANassa' praveza 42 / 2 / sAdhu 2. 25 // nAya yA pramANenA sAre cha, bhAI'pAraNa vA pAe' 4 5ganI sAthe pIne 5 // 'akaMtapuvve bhavai' 842 / 5 cha. tathA 'hattheNa vA hatthe saMcAliyapuvve bhavaI' / yathI pUrva bhI sayAsata thAya che. arthAt mana sahAyanA sAdhuothI khIcAkhIya bharela saMpaDImAM bhAva sAdhunA javAthI eka sAdhunA pagathI bIjA sAdhune paga TakarAya temaja eka sAdhu ne bhikSAgrahaNa karavA mATe hAthanuM saMcalana karatAM paDasA bhInna sAdhunA hAtha yAlita thaze me pramANe pAeNavA pAe AvaDiya puve bhavaI' limATe se sAdhunu pAtra bhUAya te 5i wii sAdhuna pAtra 5 0 A.11 zrI sAgasUtra :4 Page #93 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre 82 saMghaTTanaM syAdityarthaH / evaM 'kAraNa vA kAe saMkhobhiyapugve bhavai' ekasya carakasya kAyena aparasya zAkyasya kAyaH sakSobhitapUrNaM bhavati, tathA ca parasparakAyasaMkSobheNa zAkyAdiH kupitaH san kalahaM kuryAta, kupitena ca zAkyAdinA 'daMDeNa vA muTThINA vA leluNA vA kavAleNa vA abhiyapugne bhavai' daNDena vA yaSTinA, muSTinA vA leSTunA vA loSThena, kapAlena vA abhihatapUrvo bhavati, bhikSAgrahaNAtpUrvam sAdhuH amihato bhaveta, evaM 'sIodaeNa vA ussittapuve bhavaI' zItodakena vA sacittazItodakena sAdhuH utisaktapUrvo bhavati, sacittajalena zramaNaH utsitaH syAt, kazcit zAkyAdiH kazcit sAdhu zItodakena siJcadityarthaH / 'rayasA vA parighAsiyapubve bhavaI' rajasA vA parigharSitapUrvo bhavati, sacittadhUlirUpapArthivarajaH kaNena sAdhuH parigharpitaH syAt, ityete tAvat saMkIrNadoSAH pratipAditAH, atha avamadoSAn pratipAdayitumAha 'asaNijje vA paribhuttapubve bhavaI' aneSaNIyaM vA aprAsukaM pahale dUsare sAdhu kA pAtra pasara jAyagA, evaM 'sIseNa vA sIse saMghaTTiya puvve bhavaI' jaldabAjI meM bhikSA ke liye jAne se eka sAdhu kA mastaka dUsare sAdhu ke mastaka se TakarA jAyagA isI taraha 'kAeNa vA kAe saMkhobhiya putve bhavai' eka sAdhu ke zarIra se dUsare sAdhu kA zarIra saMghaTita hogA, isa taraha paraspara meM zarIra ke saMkSobhila hone se krodha ke kAraNa paraspara kalaha bhI ho sakatA hai, isI prakAra 'daMDeNa vA, muTThiNA vA, leluNA vA, kavAleNa vA abhihayapuvve vA bhavai' eka sAdhu ke daNDA se athavA muSTi se yA loSTha DhelA se yA kapAla se koI dUsarA sAdhu bhikSA lene se pahale hI abhihata hogA, isI taraha 'sIodaeNa vA ussitta puvye bhavaI' zItodaka-ThaNDApAnI se arthAt sacitta jala se koI bhAva sAghu bhikSA grahaNa se pahale hI siJcita ho jAyagA isI taraha 'rayasA vA parighAsiya puvvo bhavaI' dhUlise-sacita rajaH kaNa se koI bhAva sAghu parigharSita-vyApta ho jAyagA, isa taraha itane Uparake kathanAnusora saMkIrNa tathA 'sIseNa vA sIse sa'ghaTTiya puvve bhavaI' SalthA mikSA prApta 42pAthI sAdhunu bharata bhI saadhun| bharatanI sA2 23 rI merA pramANe 'kAraNa vA kAe sakhobhiya puve bhavai' se saadhun| zarIranI sAtha bhI sAdhunu zarI2 8426 ze. yA rIte manyAnya zarInA 42vAthI odhana // 20 4 mIne 4 555 che. ta! 'daMDeNa vA madiNA vA leluNA vA kavAleNa vA abhihayapuvve vA bhavaI' se sAdhunA thI magara maThathI athavA DhekhalAthI athavA kapALathI koI bIjA sAdhu bhikSAletA pahelA ja tADita tharI se zaa 'sIodaeNa vA ussittapuvve bhavaI' / pAthI mAt sathitta pAzAyI mA sAdhu HanIyA pasai ch| 0 2554 / 'rayasA vA parighAsiya puvo bhavaI' dhUyI arthAt sathitta 201:494thI 4 mA sAdhu vyAta thaze A rItanA uparokta kathanAnusAra saMkIrNa deze batAvIne have avama denuM kathana zrI mAyArAsUtra :4 Page #94 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 3 sU0 32 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam parimuktapUrva bhavati, sAdhuH sacittam azanAdikaM paribhuJjIta, tathAhi alpasyaiva azanAdesaMskRtatvAt bhikSukANAzca prabhUtatvAt sarvebhya etabhyo yathA kathaJcid deyamityabhisandhAya AdhAkarmAdyapi vidadhyAt prakaraNakartA, tasmAt sAdhoH aneSaNIyaparibhoga Apatediti bhAvaH / evam 'annesi vA dijjamANe paDiggAhiyapuvve bhavai' anyasmai vA sAdhaye dIyamAnam azanAdikam tadanyaH pratigrAhitapUrvo bhavati, etAvatA dAtrA anyasmai dAtumabhivAnchi. tamazanAdikam antarAle kazcit tadanyaH sAdhulIyAditi bhAvaH / tadupasaMharanAha-'tamhA se saMjae niyaMThe tahappagAraM AiNNA'vamANaM saMkhaDi' tasmAt AkIrNAvamadoSasadbhAvAt sa saMyato nirgrandhaH sAdhuH etAn pUrvoktAn AkIrNAvamadoSAn saMpradhArya tathAprakArAm AkIrNAdoSoM ko batalA kara aba avama-doSoM kA pratipAdana karate haiM-'aNesaNijje NavA paribhuttapuvve bhavaI'-aneSaNIya-aprAmuka sacita azanAdi caturvidha AhAra ko banAne se aura atyanta adhika bhikSuka sAdhuoM ke hone se sabhI ko jisa kisI bhI taraha denA cAhiye aisA vicAra kara prakaraNa kartA-saMkhaDI banAne vAlA AdhAkarmAdi doSa bhI kara sakatA hai isaliye aise bhojana meM bhAva sAdhu ko aneSaNIya sacitta aprAsuka bhojana kA paribhoga karanA paDegA, isI taraha 'annesi vA dijjamANe paDiggAhiyakubve bhavaI' 'anya kisI anya dUsare sAdhu ke liye dIyamAna-diyA jAnevAlA annAdi AhAra jAta ko kisI tIsare sAdhu ko hI diyA jAyagA-arthAt dAtA kisI anya sAdhu ko denA cAhatA thA kintu bIca meM ho koI anya sAdhu hI usako le legA, isaliye bhAva sAdhu ko saMkhaDI meM kabhI bhI nahIM jAnA cAhiye aisA upasa hAra karate hue kahate haiM-'tamhA' ukta rIti se AkIrNa aura, avama doSoM ke hone se saMjae niyaMThe' yaha saMyata nirgrantha-bhAva sAdhu 'tahappagAraM' usa taraha kI 'AiNNA'vamANaM saMkhaDi saMkhiDi 42 cha. 'aNesaNijjeNa vA paribhuttamubve bhavaI' maNIya-prAsu4 sathita ALE AhArajAta ne paNa bhAva sAdhu sadhIne upayogamAM levo paDaze kemake-thoDI azanAdi AhAra banAvavAthI ane vadhAre paDatA sAdhuonA AvavAthI tamAmane thoDuM ghaNuM paNa ApavuM joIe evuM vicArIne sukhaDI banAvanAra AdhAkarmAdi doSa paNa karIle tethI evA prakAranA saMkhaDI bhejanamAM bhAva sAdhune aneSaNIya sacita bhajanane paribhega-upaga karavAnA prasa1 214 cha, mela pramANe 'aNNesi vA dijjamANe paDiggAhiya puThave bhavaI' 35 bIjA sAdhune mATe ApavAmAM AvanArA azanAdi ahAra jAta kaI trIjAja sAdhune apAI jaze arthAt dAtA koI bIjA sAdhune ApavA IcchatA hoya paraMtu vacamAM ja kaI bIjA ja sAdhu te laIle tethI bhAva sAdhu ke bhAva sAvIne saMbaDImAM kaI paNa samaye javuM na 2 3. 65 72 42di sU342 49 cha- 'tamhA' ta zatathI mI mane apama doSo thamAthI se sajae ni yaThe' 3 sayataniya tahappagAraM' prA2nI 'AiNyA zrImAyArAgasUtra:4 Page #95 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre vamadoSayuktAm khalu saMkhaDim vijJAya 'saMkhaDipaDiyAe' saMkhaDi pratijJayA 'No abhisaMdhArijjA gamaNAe' no abhisaMdhArayet saMkhaDigamanAya saMkalpamapi na kuryAd // sU0 32 // mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM piMDavAyavaDiyAe paviTTe samANe se jaM puNajANejjA, asaNaM vA, pANaM vA, khAimaM vA sAimaM vA esaNijjaM siyA aNesaNijjaM siyA vitigiccha samAvaNNeNaM appANeNaM asamAhaDAe lessAe tahappagAraM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA lAbhe saMte No paDigAhijA ||su0 33 // 84 chAya-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA praviSTaH san sa yat punajAnIyAt azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA eSaNIyaM syAt, aneSaNIyaM syAt vicikitsA samApannena AtmanA asamAhRtayA lezyayA tathAprakAram azanaM vA pAnaM cA khAdimaM vA svAdimaM vA lAbhe sati no pratigRhNIyAt // sU0 33 // TIkA - atha sAmAnyataH piDaviSayaka zaGkAmadhikRtya vizeSavatumAha-' se bhikkhU vA mikkhuNI vA' sa pUrvoko bhAvamikSuH sAdhurvA mikSukI vA sAdhvI vA 'gAhAvaikulaM piNDavAyapaDiyAe' gRhapatiku piNDapAtapratijJayA bhikSAlAbhAzayA bhikSA lAbhArtha mityarthaH paDiyAe' ukta AkIrNa aura avama doSoM ko jAnakara AkIrNa avama doSoM se yukta saMkhaDI meM khaDI kI pratijJA se 'no abhisaMdhArijA gamaNAe jAne ke liye manameM vicAra bhI nahIM kare arthAt ukta doSoM ke kAraNa sAdhu saMkhaDI meM jAne kA saMkalpabhI nahIM kare ||32|| - aba sAmAnya rUpa se bhikSA rUpa piNDa viSayaka zaGkA ko abhilakSa karake vizeSa bAta batalAte haiM- 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSuka bhAva sAdhu aura bhikSukI-bhAva sAdhvI 'gAhAvaI kulaM' gRhastha zrAvake ghara meM 'piMDavAya paDiyAe' bhikSAlAbha kI AzA se 'paviTThe samANe' praviSTa hokara 'se' - vaha sAdhu Saniaf saMkhaDi paDiyAe' mADI ane vyavabha hoSothI vyApta sevI sa MjaDIbhAM sADInI chAthI 'No abhi saMdhArijjA gamaNAe' vA bhATe manamA vicAra saraNI paNa karavA nahI' arthAt ukta doSo thavAnA sa bhava hovAnA kAraNe sakhaDImAM javA mATe vicArapaNu karavA nahIM ! sU0 32 5 have sAmAnyarUpe bhikSApiMDa saMbadhI zakA upasthita karIne vizeSatAnuM pratipAdana karatAM sUtrakAra kahe che TIDArtha' - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta sAdhu bhane sAdhvI 'gAhAvaikulaM' gRhapatinA gharamA 'piDavAyapaDiyAra' likSA sAlanI azAthI 'paviTThe samANe' praveza rIne 'se jaM puNa jANejjA' tenA yuvAmAM khebha bhAve - 'asaNaM vA, pANaMvA khAimaM vA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #96 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 33 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 85 H 'paviTThe samANe ' praviSTaH san ' se jaM puNa jANijjA' sa sAdhuH yat punaH evaM rItyA jAnIyAt - avagacchet 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA etaccaturvidhamAhArajAtam 'esaNijje siyA aNasaNijje siyA' kim eSaNIyam prAsukam acittaM syAt, kiMvA aneSaNIyam aprAkam sacittaM syAt, eSaNIyamapi yadi nepaNIyatayA zaGketa 'vitigiccha samAvaNaM' vicikitsA samApannena sandigdhena tathAvidhasandehayuktena 'appANa' AtmanA 'asamAhaDAe lessAe' asamAhRtayA udgamAdidoSaduSTatvAntatA citta viplutirUpayA azuddhayA lezyayA antaHkaraNa vizepAtmikayA AkrantatvAt 'tahappagAraM' tathAprakAram tathAvidham eSaNIyatvAnepaNIyatvAdinA sandigdham 'asaNaM ghA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA caturvighamAhArajAtaM 'lAbhe saMte' lAbhe satyapi 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt, zaGkAkrAntatvAditi / yA sAdhvI 'jaMpurNa jANijjA' - yadi vakSyamANa rIti se aisA jAna le ki 'asaNaM vA pAvA khAimaM vA sAimaM vA' azana-pAna khAdima aura svAdima isa prakAra kA caturvidha AhAra jAta 'esaNijjaM siyA' kyA eSaNIya-prAsuka acita hogA / yA 'aNesa Nijja' siyA' - aneSaNIya - aprAtuka sacitta hogA ? arthAt yadi eSaNIya acita azanAdi caturvidha AhAra jAta meM aneSaNIya sacitta rUpa se yadi sandeha ho jAya to 'vitigiccha samAvaNNe NaM appANeNaM' vicikitsa-sandeha prApta hone se 'asamAhaDAe lessAe' asamAhRta lezyA se- udgamAdi doSa yukta hone ke kAraNa citta viplutirUpa azuddha antaH karaNa vizeSa rUpa lezyA se yukta hone para 'tahapagAraM' tathAvidha- eSaNIya-aneSaNIya rUpa se sandigdha ' ' asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'lAbhe saMte' milane para bhI 'go paDigAhijjA' nahIM grahaNa kare kyoMki zAstra meM kahA hai- 'jaM sake taM samAvajje' yaM zaGketa taM samAvarjayet - jisa azanAdi AhAra jAta meM sAimaM vA' yA azana pAna mahibha bhane svAbhi yA rItaneo yaturvidha ADAra 'ekhaNijjaM siyA' zeSaNIya - prAsu - ayitta hoya athavA 'aNesa NijjaM siyA' aneSaNIya - aprAsu sacitta hoya arthAt je eSaNIya acita azanAdi caturvidha AhAra jAtamAM aneSaNIya paNAtAsthitt 3 le zAtha laya to 'vitigicchasamAvaNNeNaM appANeNaM' saheDa prApta thavArthI 'asamAhaDAe lessAe' asamAhRta sezyAthI arthAt udagama doSa hovAthI cittaviSNuti-cittanA kSebharUpa arthAt azuddha aMtaHkaraNa vizeSarUpa lezyAthI yukta havAnA DAro 'tahapagAraM ' tevA prAranA 'asaNaM vA pANaM vA, khAimaM vA sAimaM vA ' zeSaNIya aneSaNIya 3ye saheDavAjA azanAhi yatuvidha AhAra latane 'lAbhesaMte' prApta thAya to pazu 'No paDigAhijjA' 12vo nahIM ma hai zAstramAM madhu' che haiM 'jaM saMketaM samAvajje' me manAhi AhAramA saheDa thAya } mA zeSaSTrIya haze De vyaneSAzIya zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #97 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 86 AcArAMgasUtre 'jaM saMke taM samAvajje' yaM zaGketa taM samAvarjediti vacanAt sadoSatvazaGkAyAm azanAdikaM vastutaH acittamapi na gRhNIyAt sacittatvasandehena acittatvanizcayAbhAvAt / sU0 33 // mUlam - se mikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM pavisittukAme savvaM bhaMDagamAyAya gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe pavisijja vA Ni. kkhamijja vA // su0 34 // chAyA - sa bhikSuko bhikSukI vA gRhapatikulaM praveSTukAmaH sarva bhaNDakamAdAya gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA pravized vA, niSkrAmed vA' | sU0 34 // TIkA - samprati munIn uddizya bhikSAgrahaNadiprakAraM pratipAdayitumAha-' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSukaH sAdhurvA bhikSukI sAdhvI vA 'gAhAvaikulaM pavisiukAme' gRhapatikulaM praveSTukAmaH bhikSArthaM gantumicchan 'savvaM bhaMDagamAyAe' sarva bhaNDakam dharmopakaraNam pAtrAdikam AdAya gRhItvA 'gAhAcaikulaM' gRhapatikulam gRhasthagRham 'piMDavAyapaDiyAe' piNDapAtapratijJayA - bhikSAgrahaNArtham 'pavisijja vA nikkhamijja vA' pravizeda vA niSkrAmed vA sU0 34| sandeha ho jAya ki yaha eSaNIya hai yA aneSaNIya hai, usa azanAdi sandigdha AhAra jAta ko zuddha hone para bhI bhAva sAdhu aura sAdhvI nahIM grahaNa kare kyoM ki sacitta kA sandeha hone para acitta kA nizcaya nahIM ho sakatA // 33 // aba bhAva sAdhu muni ko lakSyakara bhikSA grahaNa prakAra batalAte haiM TIkArtha- 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' - vaha pUrvokta bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI 'gAva kulaM pavisitukAme' gRhapati kula gRhastha zrAvaka ke ghara meM praveza karane kI icchA karane vAlA - bhikSA grahaNa ke liye gRhastha zrAvaka ke ghara meM jAne vAlA' savvaM bhaMDagamAyAe' sabhI dharmakA upakaraNa bhUta bhaNDaka - pAtrAdi ko AdAya-lekara hI 'gAhAvai kulaM' gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM 'piMDavAya paDiyAe' - bhikSA grahaNa karane kI AzA se 'pavisijja vA' 'Nikkhamijja vA' - praveza kare aura vahAM se bhikSA lekara nikale // 34 // haze evA sa MdehavALA azanAdine zuddha hoya te paNu bhAva sAdhu ke bhAva sAdhvIe levA nahI' kema ke-pracittanA sa Mdeha thavAthI acittapaNAnA nizcaya thai zakanA nathI sU. 33 / aa have bhAva sAdhu munine uddezIne bhikSAgrahaNanA prakAra matAve che. TIartha' - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvosta sAdhu mane sAdhvI 'gAhAvai kulaM pavisittukAme zRDapatinA gharamA praveza pAnI chAvAjA 'savaM bhaMDagamAyAe' madhA dharmanA u54275 35 laDaGa - pAtrAhine sahane 4 ' gAhAvaikulaM' gRhastha zrApaThanA gharabhA 'piMDavAyapaDiyAe' likSA sAlanI AzAthI 'pavisijja vA Nikkhamijja vA' pradeza 2 ane tyAMthI bhikSA laIne bahAra nIkaLe ! sU. 34 5 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #98 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 35 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam mUlam se bhikkhU vA bhikkhuNI vA bahiyA vihArabhUmi vA viyAra bhUmi vA nikkhamamANe vA pavisamANe vA savvaM bhaMDagamAyAe vihArabhUmi vA piyArabhUmi vA nikkhamijja vA pavisijja vA ||su0 35 // ____ chAyA-sa bhikSuko vA bhikSukI vA bahiH vihArabhUmi vA vicArabhUmi vA niSkrAman vA pravizan vA sarva bhaNDakamAdAya bahiH vihArabhUmi vA vicArabhUmi vA niSkrAmed vA pravized vA // sU0 35 // TIkA-atha munimuddizyaiva vizeSaM vaktumAha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA bahiyA vihArabhUmi vA' sa pUrvoktobhikSukaH muniH, bhikSukI vA bahiH vihArabhUmi svAdhyAyabhUmim vA 'vicArabhUmi vA' vicArabhUmi vA mUtrapurISotsargabhUmi 'nikkhamamANe vA' niSkrA. man vA nirgacchan vA 'pavisamANe vA' pravizan vA 'savvaM bhaMDagamAyAe' sarva bhaNDakam dharmoMpakaraNam pAtrAdikam AdAya' gRhItvaiva 'bahiyA vihArabhUmi vA viyArabhUmi vA' bahiH vihArabhUmi vA vicArabhUmi vA 'nikkhamijja vA pavisijja vA' niSkrAmed vA nirgaccheda vA, pravized vA // sU0 35 // aba sAdhu muni ko svAdhyAya bhUmi aura vicAra bhUmi meM jAne kA prakAra batalAte haiM ___TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA'-vaha pUrvokta bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI bahiyA 'viyArabhUmi vA vihArabhUmi vA'-upAzraya ke bAhara pradeza meM vihArabhUmi-svAdhyAya bhUmi meM athavA vicAra bhUmi-malamUtroM ke tyAga bhUmi meM 'nikkhamamANe vA pavisamANe vA'-nikalate hue yA praveza karate hue arthAt syAdhyAya karane ko aura malamUtrAdi tyAga ke liye nikala te samaya yA praveza karate samaya 'savvaM bhaMDagamAyAe' sabhI bhaMDaka-pAtra-bhAjana vagairaha ko lekara hI 'bahiyA vihArabhUmi vA viyArabhRmi vA' upAzraya ke bAhara vihAra bhUmi-sthAdhyAya karane ke liye yA vicAra bhUmi-malamUtrAdityAga karane ke liye 'nikkhamijja yA' pavisijja yA' nikale yA praveza kare arthAt sabhI yogya pAtrAdi ko lekara hI vahAM jAya // 35 // have sAdhu munie svAdhyAya bhUmi ane vihAra bhUmimAM javAne prakAra batAve che - sAtha 'se bhikkhU vA bhikkhuNi vA' te pUxin sAdhu ma. sAdhvI 'bahiyA vihArabhUmi vA viyArabhUmiM yA pAzrayanI malAranA pradezamA vihArabhUmi-svAdhyAyabhUmimA ma viyA2bhUmi-bhasamUtra utsanI bhUmimA 'NikkhamamANe vA pavisamANe vA' nItA athavA praveza karatAM arthAt svAdhyAya karavA mATe ane maLamUtranA tyAgane mATe nIkaLavAne samaye athavA praveza 42vAnA samanye. 'savvaMbhaMDagamAyAe' sapA pAtra vize32 . 'bahiyA vihArabhUmi vA viyArabhUmi vA pAzrayanI mahA2pAdhyAya 32vA mATe ma piyArabhi-bhAvanA tyA zrI aayaa| sUtra:4 Page #99 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ___AcArAMgasUtre mUlam-se mikkhU vA, mikkhuNI vA, gAmANugAmaM dUijjamANe savvaM bhaMDagamAyAe gAmANugAmaM dUijijjA ||suu0 36 // chAyA-sa mithurvA bhikSukI vA grAmAnugrAmaM gacchan sarva bhaNDakamAdAya grAmAnugrAma gacchet // sU0 36 // ___TIkA-atha munimuddizyaiva prativakumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI pA' sa bhikSurvA muni bhikSukI vA 'gAmANugAma' grAmAnugrAmam grAmAd grAmAntaram 'daijjamANe' gacchan vicaran 'savvaM bhaMDagamAyAe' sarva bhaNDakam pAtrAdikaM dharmopakaraNam AdAya gRhItvaiva 'gAmANugAma' grAmAnugrAmam grAmAd grAmAntaraM 'duijijjA' gacched / evaM sA bhikSukI api gacchanirgatA grAmAnugrAmaM gacchantI sarva bhaNDakamAdAya eva grAmAnugrAmaM gacchedityanvayaH atreda bodhyam upakaraNaM tAvat anekavidhaM bhavati / uktazca-dugatigacaukkapaMcaga nava dasa ekAraseva vArasaha // iti // dvikaM trika catuSka paJcakama, nava daza ekAdaza dvAdaza / iti| tatra acchi. drapANejinakalpikasya zaktyanurUpa bhigraha vizeSAd dviprakArakamuSakaraNaM bhavati rajoharaNaM mukha aba eka grAma se dUsare grAma jAte hue bhI bhAva sAdhu aura bhAvasAdhvI sabhI dharmopakaraNa bhUta pAtrAdiko sAtha meM lekara hI jAya yaha batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhUvA bhikSuNI-yaha pUrvokta bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI, 'gAmANugAmaM dRijjamANe' eka grAma se dUsare gAma jAte hue 'savvaM bhaMDagamAyAesamImANDa-pAtra vageraha ko lekara hI, 'gAmaNugAmaM dUijijjA' eka grAma se dUsare grAma jAya isI taraha sAdhvI bhI eka grAma se dUsare gAma jAte hue sabhI dharmopakaraNa bhUta pAtrAdi ko lekara hI eka grAma se dUsare grAma jAya sAdhu aura sAdhvI ko dharma kA upakaraNa aneka prakAra kA hotA hai-kahA bhI hai-'dugatiga cauka paMcaga nava dasa ekAraseva bArasaha' dvitaMtrikaM catuSkaM paJcakam nava daza ekAdaza dvAdaza-do yA tIna yA cAra yA pAMca yA no yA daza yA egAraha yA bAraha, inameM acchidrapANi jinakalpika ko apanI zakti ke anusAra abhigraha vizeSa 425 // bhATa 'Nikkhamijja vA pavisijja vA' nI praveza 42ve| arthAt yogya pAtrAdine laIne ja tyAM javuM, AvavuM . sU. 35 have eka gAmathI bIjA gAme janArA sAdhu ane sAdhvIe dharmopakaraNa rUpa badhA pAtrAdine pitAnI sAthe ja laIne javA mATenuM sUtrakAra kathana kahe che - Atha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' ta ti sAdhu sane sAyA 'gomANugAmaM dUijjAmaNe' me4 ||mthii bhI Ama rdi 'savvaM bhaMDagamAyAe' saghA pAtra viyana vana 'gAmANugAmaM dUijjijjA' se mathI bhI Ama 4 sAdhu bhane sApInA dhanA sAdhanA mane prA2nA hAya che. 4thu 555 cha. 'dugatigacaukka paMcaga nava dasa ekkAraseva bArasaha' me, 2 3 mA yAra , na ma hai mjaa|2 12 zrI mAyA sUtra : 4 Page #100 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 3 sU0 36 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam vakhi kA ca / kasyacittu acchidrapANejinakalpikasya tvaktrANArtha kSomapaTaparigrahAt triprakArakamuparaNam, aparasya kasyacittu jalabinduparitApAdirakSaNArtham UrNAmayapaTaparigrahAt catuSprakA. rakamupakaraNam evam asahiSNutarasya dvitIyakSaumavastraparigrahAt paJcaprakArakamupakaraNaM bodhyam, chidrapANejinakalpikasya tu pAtra pAtrabandha-pAtrasthApana pAtrakezarikA paTala rajastrANa-gocchaka rUpa saptaviSapAtra niryoga sahitasya rajoharaNa mukhavastrikAdi grahaNakrameNa yathAyogaM navaprakAra. kam dazaprakArakam ekAdazaprakArakam dvAdazaprakArakazca upakaraNamupadhirUpaM bhavati // 0 36 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhugI vA aha puNa evaM jANijjA tivadesiyaM bAsaM vAsemANaM pehAe, tibadesiyaM mahiyaM saMNicayamANaM pehAe se 1-rajoharaNa aura 2-mukhavastrikA muMhapattI isataraha do hI prakAra kA upakaraNa hotA hai kintu kisI dUsare acchidrapANi jinakalpika ko to apanI tvacA kI rakSA ke liye kSauma rezama paTakA bhI parigrahaNa karane se tIna prakArakA upakaraNa hotA hai, isI taraha kisI anya jinakalpika ko jalabindu se aura Atapa tarakA vageraha se bacane ke liye UrNAmaya paTa kambalaparigrahaNa karane se cAra prakArakA upakaraNa hotA hai, unameM kisI anya asahiSNutara acchidrapANijina kalpika sAdhu ko dvitIya kSoma-rezamavastrAkA parigrahaNa karane se pAMca prakArakA upakaraNa hotA hai kintu chidrapANi jinakalpika sAdhu ko to 1-pAtra 2-pAtrabandha, 3-pAtra sthApana, 4-pAtrakezarikA, 5-paTala, 6-rajastrANa, 7-gocchaka rUpa sAta prakAskA pAtra niryoga ke sAtha sAtha hI 1-ra joharaNa 2-mukhavastrikA AdikA parigrahaNa karane ke krama se yathAyoga nau prakArakA yA daza prakArakA yA egArahaprakAra aura bAraha prakArakA upadhI rUpa upakaraNa hotA hai aisA samajhanA caahiye|suu.36|| bAra AmAM achidra pArNa jInakalpike pitAnI zakti pramANe abhigraha vizeSathI raje haraNa 1 tathA mukha vastrikA 2, (muhapati) A rIte be ja prakAranA upakaraNa hoya che. paraMtu bIjA achidra pANI janakapikane te potAnI cAmaDInA rakSaNa mATe rezamI vastranuM paNa parigrahaNa karavAthI traNa prakAranA upakaraNa hoya che. eja rIte ke bIjA janakalpikane jalapuNethI tathA taDakAthI bacavA mATe kAMbaLanuM parigrahaNa karavAthI cAra prakAranA upakaraNa hoya che. temAM keI bIjA asahiSNutara achidra pANI jInakalpika sAdhune bIjuM rezamI vastra parigrahaNa karavAthI pAMca prakAranA upakaraNa hiya che. paraMtu chidrapANI janakapika sAdhune te 1 pAtra 2 pAtrabaMdha 3 pAtra sthApana 4 pAtra kezarikA 5 paTala 6 raja. strANa 7 gacchaka rUpasAta prakAranA pAtra niganI sAthe sAthe ja 1 rajoharaNa 2 mukha vastri vigerenuM parigrahaNa karavAnA kramathI yathAyogya nava prakAranA ke dasa prakAranA agara agIyAra prakAranA tathA bAra prakAranA upadhirUpa upakaraNa hoya che, tema samajavuM sU03dA A0 12 zrI sAgasUtra :4 Page #101 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre mahAvAeNa vA rayaM samudhuyaM pehAe tiricchasaMpAimA vA tasA pANA saMthaDA saMnicayamANA pehAe, se evaM gacA No savvaM bhaMDagamAyAya gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe pavisijja vA Nikkhamijja vA bahiyA viyArabhUmi vA, vihArabhUmi vA, pavisijja vA Nikkhamijja vA gAmANugAmaM dUijjijjA vA ||suu0 37 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA atha punarevaM jAnIyAt tIvradezikA varSA varSantI prekSya tIvradezikA mahikAM saMnipatantIM prekSya, mahAvAtena vA rajaH samuddhRtaM prekSya tirazcIna saMnipatato vA trasaprANinaH saMskRtAn (saMstRtAn) saMnipatataH prekSya sa evaM jJAtvA na savai bhaMDakamAdAya gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA pravizeda vA niSkrAmeda vA bahiH vihArabhUmi vA vicArabhUmi vA niSkrAmed vA pravized vA grAmAnugrAmaM gacchet // sU0 37 // ___TIkA-varSaNAdi kAle'pi sAdhuH sAdhvI vA bhikSAdyartha na kutrApi gacchet, apitu upAzraye eva tiSThedityAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA aha puNa evaM jANijjA' sa pUrvokto jinakallI sthavirakalpI vA bhAvabhikSuH sAdhuH vA, bhikSukI sAdhvI vA atha punaH, evaM vakSyamANarItyA yadi jAnIyAt-avagacchet 'tivvadesiyaM vAsaM vAsemANaM pehAe' tIvradezikA barSA bahudezavyApikA jalavarSA varSantI prekSya dRSTvA evaM 'tivvadesiyaM mahiyaM saMniyayamANaM pehAe' tInadezikAm bahukSetravyApinI mahikA kuhakaM (kuharA iti mASA) dhUmikAmiti ___ aba jalavarSaNa Adi ke samaya meM bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI ko bhikSAdi ke liye bAhara kahIM bhI nahIM jAya apitu upAzraya meM hI rahe yaha batalAte hai-vaha pUrvokta jinakalpika yA sthavirakalpika bhAva sAdhu yA bhAva sAdhvI 'se bhikkhU cA bhikkhuNI vA' ahapuNa evaM jANijjA' yadi vakSyamANa rIti se aisA jAnale ki 'tivvadesiyaM vAsaM vAsemANaM pehAe' bahuta deza meM vyApaka rUpa se varSA ho rahI hai aisA dekhakara evaM 'tivvadesiyaM mahiyaM saMnicayamANaM pehAe' bahuta adhikakSetra meM vyApaka rUpa se kuharA 'kuhesa' paDa rahA hai yA phaila rahA hai aisA dekhakara tathA 'mahAvAeNavA rajaM samudadhuyaM pehAe'-mahAvAtyA-AMdhI se dhUli rUpa rajaHkaNoMko uDate have jalavarSaNa vigere samayamAM sAdhu sAdhvIe bhikSA vigere mATe bahAra kayAMya na jatAM upAzrayamAM ja rahevAnuM kathana kare che. -se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita 54 AthA sthavi24654 sAdhu sAlI 'ahapuNa evaM jANijjA' le 1kSya bhAthana prabhArI se tamA na , tivvadesiyaM vAsa vAsemANa pehAe' 5 // pradezamA vyA54 3the 12sA 12sI 2hesa cha. mena 'tivvadesiyaM mahiyaM saMnicayamANaM pehAe' 5 // padhAre kSetramA vyA55 rIta dhummasa 51 24 che. mayA // 238 che the pramANe dhana tathA 'mahAvAraNa vA zrI aayaa| sUtra : 4 Page #102 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 37 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam yAvat, saMnipatantIM prasarantI prekSya avalokya 'mahAvAraNa vA rayaM samudhuyaM pehAe' mahAvAtena cA vAtyA rUpeNa mahAprabhaJjanena rajaH dhUlikaNaM samuddhRtam uDDIyamAnaM uDDIyamAnaM yA prekSya avalokya 'tiricchasaMpAimA vA tasA pANA saMthaDA saMnicayamANA pehAe' tirazcInaM tiryagra vA saMnipatataH nipatanaM' kurvataH utpatanaM vA kurvataH trasAn pataGgamabhRtIna prANAn prANinaH saMstRtAn AcchAditAn vyAptAna saMnipatataH samantAt prasarataH prekSya avalokya 'se evaM NaccA' sa pUrvokto jinakalpiprabhRtiH sAdhuH evam-uparyuktarItyA jalayarSaNAdikaM jJAtvA vijJAya 'No savvaM bhaMDagamAyAe' no sarva bhaNDakam dharmoMpakaraNam AdAya gRhItvA 'gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe' gRhapatikulam piNDapAtapratijJayA bhikSAlAbhAzayA bhikSArthamityarthaH 'pavisijja vA nikkhamijja vA' pravized vA niSkrAmed vA, bhikSArthaM gRhasthagRhaM na gacchet nApi tat gRhAda bhijJAmAdAya nirgacchediti bhAvaH / evaM 'bahiyA vihArabhUmi vA viyArabhUmi vA nikkhamijja vA pavisijja vA gAmANugAma duijijjA' bahiH vihArabhUmi vA svAdhyAyabhUmi vA vicArabhUmi vA mUtroccAratyAgabhUmi vA niSkrAmed vA, na nirgacchet nApi pravized hue dekhakara evaM 'tiricchasaMpAimA vA tasA pANA saMthaDA saMnicayamANA pehAe' tiryaka-idhara udhara cAroM tarapha nipatana karate hue yA utpatana karate hue pataGga vagairaha trasa prANiyoM ko sabhI tarapha vyApta hote hue aura phailate hue dekhakara se 'evaM NaccA' vaha pUrvokta jinakalpika aura sthavirakalpika sAdhu aura sAdhvI uktarIti se muzaladhAra jalavarSaNAdi ko jAnakara 'no.savvaM bhaMDaga mAyAe gAhA. ikalaM piMDavAyapaDiyAe pavisijja vA Nikkhamija vA' sabhI bhANDa-pAtra vagairaha upadhi ko lekara gRhapati gRhastha zrAvaka ke ghara meM bhikSA lene ke liye nahIM jAya aura vahAM se bhikSA lekara nikale bhI nahIM isI taraha 'bahiyA viyArabhUmi vA vihArabhUmi vA pavisijja vA, Nikkhamija cA, gAmANugAmaM dUijijjA vA 'uktarIti utpanna jalavarSaNAdi ko dekhakara jinakalpikAdi sAdhu yA sAdhvI rajaM samudhuyaM pahAe' pApAthI dhUma mana tn| 24: / tAra tathA 'tiriccha saMpAimAvA tasA pANA saMthaDA sanicayamANA pehAe' tiya mAmatema yAre ta25 54tA tathA uDatA pataMgiyA vigere trasa prANiyAne badhI tarapha phelAyelA ane vyApta thayelA joIne 'se evaM NaccA' te pUrita sAdhu bhane sapA ke pramANunA musaladhAra 12sAda parasatA ongIna 'No savvaM bhaMDaga mAyAe gAhavaikulaM piMDabAyapaDiyAe' mA pAtra vigere pachi vi. zerene sana gaDapatinA gharamA 'pavisijjavA' CHAN deza bhATe nahI, mane 'Nikkhamijja vA' mane tyAMcA bhikSA / nIyu 55 nahIM, 20 pramANe 'bahiyA viyAra. bhUmi vA vihArabhUmiM vA' merI pramANe mayata 41 52satA na OBest sAdhu ke sAdhvIe upAzrayathI bahAranA pradezamAM svAdhyAya karavA mATe athavA malamUtrane tyAga 425 / bhATe 'pavisijja bA' praveza 423 nahI tathA "Nikkhamijja vA' pA71 5) 32 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #103 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 92 AcArAMgasUtre vA, navA grAmAnugrAmaM grAmAd grAmAntaraM gacchediti bhAvaH / idamatra bodhyam eSA sAdhUnAM samAcAryeva, tathAhi gacchatA sAdhunA gacchanirgatena gacchAntargatena vA upayogo vidheyaH tatra yadi jalavarSA dhUmikAdikaM jinakalpikaH syavirakalpiko vA jAnIyAttarhi sa jinakalpikaH sAdhuH na gacchatyeva yataH sa mahAzaktisampannatvAt SaNmAsaparyantamapi purISotsarganirodhaM kartu zaknuyAt 'gacchAntargatastu sAdhuH kAraNe sati yadi gacchet tarhi na sarvamupakaraNamAdAya gamanaM kuryAditi tAtparyam // 0 37 // mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jAI puNakulAI jANijjA, taM jahA - khattiyANa vA rAINa vA kurAINa vA rAyapesiyANa vA rAyavaMsahiyANa vA aMto vA bAhiM vA gacchaMtANa vA saMnividvANa vA nimaMte mANANa vA animaMtemANANa vA asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vAlAbhe saMte no paDigAhijA tivemi ||su0 38|| // taiouso samato chAyA - sa bhikSurvA bhikSukI vA atha yAni punaH kulAni jAnIyAta - tadyathA - kSatriyANAM rAjJAM vA kurAjJAM vA rAjapreSyANAM vA rAjavaMzasthitAnAM vA antarbahirvA gacchatAM vA saMniupAzraya se bAhara deza meM vihArabhUmi - svAdhyAya karane ke liye tathA vicArabhUmi malamUtrAdi tyAga karane ke liye bhI nahIM nikale evaM nahIM praveza kare, evaM eka grAma se dUsare grAma bhI nahIM jAya, sArAMza yaha hai ki yaha sAdhuoM kI samAcAri hai kyoMki jAte hue sAdhu ko upayoga karanA cAhiye, cAhe vaha sAdhu gaccha se nirgata 'nikalA huA' ho yA gaccha ke antargata hI ho, kyoMki jalavarSA kuharA vagairaha ko jinakalpika yA sthavirakalpika sAdhu jAnale yA dekhale to unameM jina kalpaka sAdhu to jAtA hI nahIM kyoMki atyanta zakti sampanna hone se che mAsa taka bhI vaha malamUtra tyAga ko roka sakatA hai, kintu gacchAntargata sAdhu to kAraNa caza yadi jAya bhI to saba upakaraNa bhUta upadhi ko lekara nahIM jAya // 38 // nahIM' tathA 'gAmANugAmaM dRijjijjA' the gAmathI jIne nAma pazu bhavu nahIM. mA sthnanA bhAva e che ke-A pramANe sAdhuenI sAmAcArI che. kema ke janArA sAdhune upacAMga pUka javu joie cAhe te sAdhu gucchathI nIkaLela hAya athavA gacchanI aMdaraja hoya kema ke varasatA vada ke jhAkaLa vagerene jInakalpika athavA sthavira kalpika sAdhu ke sAdhvI jANI le joi le te temAM jInakalpika sAdhu te jatA ja nathI kema ke--atyaMta zakti vALA DAvAthI cha mAsa panta paNa tee mala tyAgane rokI zake che. paraMtu gacchamAM rahevAvALA sAdhu tA kAraNa vaza je jAya te paNa te badhA upakaraNa rUpa upadhine koI // su. 38 // na zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #104 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 38 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 93 viSTAnAM vA nimantrayatAm animantrayatAM vA azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA lAbhe sati na pratigRhNIyAt iti bravImi // sU0 38 / / tRtIyoddezaH samAptaH / TIkA-atha cakravartibhRtikuleSu sAdhusAdhvInAM bhikSAgrahaNaniSedhamAha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto bhikSuH sAdhurvA mikSuko sAdhvI vA 'se jAI puNa kulAI jANijjA' atha yAni punaH kulAni vakSyamaNarUpANi jAnIyAt - bhavagacchet tathAhi 'taM jahA khattiyANa vA rAINa vA kurAINa vA' tAni yathA kSatriyANAM vA cakravarti vAsudevabaladevamRntatar kulAni rAjJAM vA-kSatriyabhinnAnAM vA nRpatInAM kulAni, kurAjJAM vA pratyantavartinRpatInAm ekadezarUpaprAntavartirAjJAM kulAni 'rAyapesiyANa vA' rAjapreSyANAM vA daNDapAzikaprabhRtInAM kulAni 'rAyavasahiyANa vA' rAjavaMza sthitAnAM vA rAjaptambandhinAM rAjJo - mAtulabhAgineyaprabhRtInAM kulAni yadi sAdhurjAnIyAt tarhi eteSAM kuleSu janAnAM yAtAyAtAdhikyena IyasamitipAlanA saMbhavena saMyamavirAdhanAsaMbhavAt bhikSArthaM na pravizedityarthaH, TIkArya - aba cakravartI sArvabhauma rAjA vagairaha ke ghara meM sAdhu aura sAdhvI ko bhikSA nahIM lenI cAhiye yaha batalAte haiM-' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' se vaha pUrvokta bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI, 'se jAI puNa kulAI jANijjA' vaha yadi jina kuloM ko vakSyamANa rIti se jAnale ki 'taM jahA' jaise kI 'kha yAvA rAiNa vA kurAiNa vA, rAyapesiyANa vA rAyavaMsaTThiyANa vA' - ve kula cAhe kSatriyoM cakravarti vAsudeva baladeva vagairaha kA hA athavA ukta kSatriyoM cakravartavAsudeva baladeva vagairaha se bhinna rAjAoM kA ho yA kurAjAoM mAne prAnta eka dezIya choTe choTe rAjAoM kA kula ho, yA rAja preSyoM-daNDa pAzika vagairaha kA kula ho, athavA rAjavaMza sthito -rAjasambandhiyoM rAjA ke mAtula 'mAmA' bhAJjA vagairaha kA kula ho, isa sabhI kSatriyAdi kuloM ko jAnakara bhikSA lene ke liye ina kuloM meM nahIM jAya kyoMki ina kuloM meM jAne se manuSyoM ke have cakravati sA`bhauma rAjA vigerenA gharamAMthI sAdhu ke sAdhvIe bhikSA levAne niSedha karatAM sUtrakAra kahe che. TIartha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA te pUrvAsta sAdhu sAdhvI 'se jAIpuNa kulAI ANijjA' ne mujhe mevI rIte lagI se 'taM jahAM' prema 'khattiyANa vA' kSatriyo yavartinA hoya athavA sAdhAraNa kSatriyonA hoya 'rAINa vA' rAjamonA hoya tathA 'kurAINa vA ' rAlaya arthAt nAnA nAnA rAmasonA mula hoya athavA 'rAyapesiyANa vA' rAprevyauMDa pAza vigerenA DuNa hoya athavA 'rAyavasadviyANa vA' rAjayonA saMbha Mdhiyo bheTale rAjAnA mAmA ke bhANeja vigerenA kuLa hAya A saghaLA kSatriyAdi kuLane jANIne zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #105 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 94 AcArAMgasUtre sarvathaiva tatra na gantavyamityAha - 'aMto vA bAhiM vA gacchaMtANa vA saMnividvANa vA' anto vA bahirvA gRhAntarvA sthitAnAM gRhAd bahirvA gacchatAM vA pathi gamanaM kurvatAM vA saMniviSTAnAM vA upaviSTAnAm AvasatAM vA 'nimaMtemANANa vA' nimantrayatAM vA nimantraNaM kurvatAM vA 'animaMtemANA vA' animantratAM vA nimantraNam akurvatAM vA teSAM kSatriyAdikulavAsinAm 'asaNaM pAkhAmaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA caturvidhamapyAhArajAtaM 'lAbhe saMte No paDigAhijjA' lAbhe satyapi na pratigRhNIyAt na svIkuryAt etA kSatriyAdi kulebhyo janasaMpAtabhayena bhikSAM na gRhNIyAditi bhAvaH bhikSAgrahaNe Iyasa titipAlanAsaMbhavAt saMyamavirAdhanAsyAditi tAtparyeNa vItarAgasya bhagavato mahAvIrasyopa atyanta adhika yAtAyAta hone se IrSyA samiti kA pAlana nahIM hone ke kAraNa saMyama kI virAdhanA hogI isaliye ina kuloM meM bhikSA ke liye sAdhu sAdhvI ko nahIM jAnA cAhiye kathamapi kisI bhI taraha ina kuloM meM bhikSA ke liye nahIM jAnA isa tAtparya se Age kahate haiM- 'aMto vA bahiM vA gacchaMtANa vA saMnividvANa vA nimaMtemAANa vA animaMtemANANa vA ghara ke andara sthita ho yA ghara ke bAhara rAste meM jAte hue hoM yA baiThe hue hoM yA nimantraNa dete hue ho athavA nimantraNa nahIM dete hue ho, isa sabhI kSatriyAdi kula vAsiyoM kA- 'asaNaM vA pAgaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azana-pAna khAdima aura svAdima caturvidha AhAra jAta ko 'lAbhe saMte No paDigAhijjA' milane para bhI nahIM lenA cAhiye kyoMki ina sabhI kSatriyAdi kuloM se bhikSA grahaNa karane seI samiti kA pAlana nahIM hone ke kAraNa saMyama kI virAdhanA hogI isI bhikSA levA mATe e kuLamAM na javu' kema ke- A kuLamAM javAthI tyAM manuSyane vadhu paDatA avarajavara thavAthI Iya samitinuM pAlana na thavAnA kAraNe sayamanI virAdhanA thAya che. tethI A upara jaNAvelA kaLAmAM zikSA grahaNa mATe sAdhu ke sAdhvIe javuM na leha se, ardha pAgu rIte yA puNeobhA likSA sevA bhATe bhavu' nahIM 'aMto vA bahiMgacchatANa cA' dharanI aDara raDela hoya athavA gharanI maDAra rastAmA natA hAya magara saMniTThANa vA nimaMtemANANa vA' meThesA hoya he AmaMtraNa bhApatA hoya athavA 'animaMtemANANa vA' nimaMtra vyAyatA na hoya yA saghaNA kSatriyAhi dusavANAyonA asaNaM vA pANaM vA, khAimaM vA sAimaM cA' azana, pAna, mAhima bhane svAhibha, yAre aarano AhAra ta 'lAbhesa 'te' bhaNe to 'DigAhijjA ttibemi' sevuna le bha hai A aghajA kSatriyAhi ghare bhAMthI bhikSAgrahaNa karavAthI irSyAsamitinuM pAlana na thavAthI sayamanI virAdhanA thAya che. Aja zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #106 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 38 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam dezavacanamAha - 'ttibemi' iti bravImi upadizAmi iti bhagavAn mahAvIra Aha ityAzayaH / iti piNDaiSaNAyA tRtIya uddezaH samAptaH || sU0 38 // itizrI vizvavikhyAta - jagavallabha - prasiddhavAcakapaJcadazabhASAkalita-lalitakalApAlApakapravizuddhagadyapadyA naikagranthanirmApaka - vAdimAnamardaka- zrI - zAhU chatrapatikolhApurarAjapradatta - 'jainazAstrAcArya' - padavibhUSita - kolhApurarAjaguru - bAlabrahmacArI jainAcArya jainadharmadivAkara - pUjyazrI - ghAsIlAla- prativiracitAyAM zrI AcAraMgasUtrasya dvitIyazrutaskandhasya marmaprakAzikAkhyAyAM vyAkhyAyAM piNDaiSaNA nAmaka prathame'dhyayane tRtIyodezakaH 6H samAptaH ||3|| tAtparya se bhagavAn vItarAga mahAvIra prabhukA upadeza vacana kahate haiM-'tibemi' iti bravImi - isa prakAra upadezaka karatA hUM yaha bhagavAn mahAvIra kahate haiM || sU. 38 || yaha piNDeSaNA kA tRtIya uddezaka pUrA ho gayA // zrI jainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAla vrativiracita AcArAGgasUtra ke dUsare zrutaskaMdhakI marmaprakAzikA vyAkhyA meM // prathama adhyayana kA tIsarA uddezaka samApta || 3 || tuthI bhagavAn mahAvIra alu upadeza 3ye che 'ttibemi' mA prabhAai yAro upadeza che. // sU. 24 // 95 jainAcA jainadharmAM divAkara pUjayazrI ghAsIlAlajI mahArAja viracita AcArAMga sUtranA khIjAzrutaskaMdhanI ma`prakAzikA TIkAnA pahelA adhyayanane trIjo uddeze sa pUrNa ||3|| zrI AcArAMga sUtra : 4 5 Page #107 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre atha caturthoddezakaH prArabhyate mUlama-se mikkhU vA, bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTresamANe se jaM puNa jANijjA maMsAiyaM vA macchAiyaM vA maMsakhalaM vA macchakhalaM vA, AheNaM vA pAheNaM vA, hiMggAlaM vA, saMmelaM vA, harimANaM saMpehAe aMtarA se maggA bahupANA, bahubIyA, bahuhariyA, bahuosA, bahuudayA, bahuuttiMga paNagadagamaTTiyamakaDAsaMtANagA, bahave tattha samaNamAhaNaatihikivaNavaNImagA uvAgatA uvAgamissaMti tatthAiNNAvittI No paNNassa NikkhamaNapavesAe, No vAyaNapucchaNapariyaTTaNANupehadhammANu ogaciMtAe. sevaM jaccA tahappagAraM pure saMkhaDiM vA pacchA saMkhaDi vA saMkhaDi saMkhaDipaDiyAe No abhisaMdhArejjA gamaNAe ||suu0 39 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san atha yat punaH jAnIyAt mAMsAdikaM vA, matsyAdikAM vA mAMsakhalAM vA matsyakhalAM vA AheNaM vA paheNaM yA hiMgolaM vA saMmelaM vA hiyamANaM vA saMprekSya antarA tasya mArgAH bahuprANAH, bahubIjAH, bahuharitAH, bahacazyAyAH, vahRdakAH bahUtigamanakodakamRttikA makaiTasantAnakAH, bahavastatra zramaNa brAhmaNAtithikRpaNavanI pakA upAgatAH upAgamiSyanti, tatrAkIrNAvRttiHna prAjJasya niSkramaNapravezAya, na prAjJasya vAcanApraccha nAparivartanA'nuprekSAdharmAnuyogacintAyai sa evaM jJAkhA tathAprakArAM puraH saMkhaDi vA pazcAt saMkhaDiM vA saMkhaDi saMkhaDipratijJayA nAbhisandhArayet gamanAya ||suu0 39 // TIkA-piNDaiSaNAyAH prakaraNe anantarodezake saMkha DagataM vidhimabhidhAya samprati caturthoMdezake'pi saMkhaDigatAvaziSTavidhi pratipAdayitumAha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvoko bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulaM 'jAva' yAvat piNDapAtapratijJayA bhikSAgrahaNAzayA piNDaiSaNA kA caturtha uddezaka TIkArtha-piNDaiSaNA ke prakaraNa meM tRtIya uddezaka meM saMkhaDIgata vidhikA pratipAdana karake aba caturtha uddezaka meM bhI saMkhaDIgata avaziSTa vidhikA pratipAdana karate haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI 'gahAvaI kulaM jAva pavitusamANe' gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM anupraveza karate ceAthe uddezaka piMDeSaNanA prakaraNamAM trIjA udezAmAM saMkhaDIgatavidhinuM pratipAdana karIne have A cethA uddezamAM paNa bAkInA saMkhaDIgata vidhinuM pratipAdana karatAM sUtrakAra kahe che TI- se bhikkhU vA bhivakhuNI vA' te pUrvAta sAdhu sana sAnI 'gAhAvai kulaM jAva' tinA dAramA praveza 2 'se ja puNa jANijjA' temA ne mevI rIta onii se zrI. sAyasUtra :4 Page #108 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 2 sU0 39 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 'paviTThe samANe' praviSTaH san 'se jaM puNa jANejjA' atha sa yat punaH evaM vakSyamANa rItyA jAnIyAt - avagacchet arthAd vakSyamANarUpAM saMkhaDi yadi jAnIyAttarhi tatpratijJayA lAmArthaM gamanAya nAbhisaMghArayedityanvayo vodhyaH, yAdRzIM saMkhaDimprati na gantavyaM tAdRzIM saMkharDi darzayitumAha-maMsAiyaM vA macchAiyaM vA maMsakhalaM vA macchakhalaM vA' mAMsAdikAM vA mAMsa mAMsa sadRzaM zilIn chatrAkaM vanaspativizeSarUpam AdiH pradhAnaM yasyAM sA saMkhaDi : mAMsAdikA ucyate 'chatrAkaM ca zilIndhaJca' ityamaraH tAM mAMsAdikAM saMkhaDi yadi jAnIyAdityanvayaH, evaM matsyaH matsyasadRzaH bahuzirAyuktaH vanaspati zRMgATakararUpaH vanaspativizeSaH AdiH pradhAnaM yasyAM sA matsyAdikA saMkhaDi ucyate " zRGgATa bahukaNTakam" ityamaraH tAM matsyAdikAM saM yadi jAnIyAditi pUrveNAnvayaH atra bahukaNTakasadRzAnAM zirANAM vanaspativizeSe darzanena tasya khalu vanaspativizeSasya matsyazabdena upacArAd grahaNaM bodhyam / evaM khalazabdasyAtra zuSkaparyAyatayA mAMsakhalAm-zuSkamAMsasadRza zuSkazilInprayuktAM saMkhaDiM yadi jAnIyAt evaM matsyakhalAm-zuSkamatsyasadRza bahuzirAyukta zuSkavanaspativizeSayuktAM saMkharDi yadi jAnIyAdityanvayaH / 'AheNa vA paheNaM vA' vivAhottarakAlaM patigRhe vadhUpraveze varagRhe yat pakvAnnAdikaM hue 'se jaM puNa jANijjA' yaha sAdhu yA sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rIti se jAne ki 'sAiyaM vA macchAiyaM vA, maMsakhalaM vA, macchakhalaM vA-mAMsake samAna zilIghra gobara chattA rUpa vanaspati vizeSavAlI, yaha saMkhaDI hai evaM machalI ke samAna bahutazirAoM se yukta zRMgATa (siMgArahAra) vanaspati vizeSa vAlI yaha saMkhaDI hai, tathA zuSka mAMsake sadRza zuSkazilIndhra vagairaha se yukta yaha saMkhaDI hai, evaM zuSka machalI ke sadRza bahutazirAoM se yukta zuSka vanaspati vizeSavAlI yaha saMkhaDI hai aisA yadi jAnale isI prakAra 'AheNa vA, paheNaM yA, hiMgolaMcA saMmelaM vA, harimANaM vA saMpehAe' vivAhAnantara pati ke ghara meM nava vadhU ke praveza avasarapara vara ke ghara meM banAyA jAtA huA pakvAnnAdi 'pakamAna' rUpa AheNa ko evaM pati ke ghara meM nIyamAna vadhU ke nimitta pitA ke ghara meM banAyA 'sAiyaM' vA' bhAMsanI samAna zikSandhra chAga chatrI vigere35 vanaspati vizeSa vANI mA sauMgaDI che athavA 'macchAiya' vA' bhAchasInI samAna dhAI zirAyo vANI (sIdhADA) vanaspati vizeSa vANI yA saMjaDI he athavA "maMsakhalaM vA' suDA bhAMsanI samAna subha zIsIndrathI yukta sAMgaDI che tathA 'maMcchakha laM vA' suTThI bhAchasonA saraNI ghaNI zirAo / pANI suDI vanaspati vizeSa vANI yA saMgaDI che, tathA khena pramANe 'AheNaM vA paheNavA' vivAha thayA pachI patinA gharamAM navavadhUnA pravezanA avasara para varanA gharamAM manAvavAmAM AvatA pakavAnna dvirUpa AheNane tathA patinA gharamAM laI javAtI sInA mimitte tenA pitAnA gharabhAM manAvesa lona vizeSa35 paheNune tathA 'hiMgolaM vA sa melaM vA' tathA maranArAne nimitte manAvavAmAM AvelI AhAra athavA yakSAdinI yAtrA nimite banAvavAmAM A0 13 zrI AcArAMga sUtra : 4 17 Page #109 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre bhojanaM nirmIyate tad AheNamityucyate, evaM pratigRhaM nIyamAnAyA vadhvAH nimittaM pitRgRhe nirmIyamANaM mojanaM paheNam ityucyate, evaM 'hiMgolaM yA saMmelaM yA hIramANaM pehAe' hiGgolaM cA-mRtakanimittaM bhaktaM, yakSAdiyAnAnimitta bhojanaM vA hiGgolamityucyate, saMmelaM vA-parijanasatkAranimittaM bhaktaM, goSThInimittaM bhaktaM vA saMmelamityucyate, tadevaMrUpAM saMkhaDi vijJAya tatra ca kenacit svajanAdinA tadudezenaiva kiJcid hriyamANaM nIyamAnaM pakvAnabhaktAdikaM prekSya tatra sAdhuH bhikSArtham na gacchet, yatastatra bhikSArtha gacchataH gatasya vA sAdhoH ye doSAH saMbhavanti tAnAha 'aMtarA se maggA bahupANA bahubIyA' tatra bhikSArtha gaccchataH sAdhostAvad antarA antarAle madhye ityarthaH, tasya sAdhoH mArgAH panthAnaH bahuprANAH pataGgAdibahuprANiyuktAH syuH, tathA bahubIjAH aneka sacitabIja sahitAH bhaveyuH evaM bahuharitA:-aneka daryAdi sacitaharitazAbalAH syuH, evaM 'bahuosA' baddhavazyAyAH-bahutuSArayuktAH, 'bahuudayA' bahUdakAH bahujalapUrNAH, 'bahuutrtiga paNagadagamaTTIyamakkaDA saMtANayA' bahUtiGgapanakodakamRttikAmarkaTasantAnakA-bahavauttiGgAH kSudrajantuvizeSAH panakAH raktavarNAH kSudrakITAH udrakAnigayA bhakta yA yakSAdi kI yAtrA nimitta banAyA gayA bhojana vizeSarUpa hiMgola ko tathA parijanoM ke sammAna satkArAdi nimittaka banAyA gayA bhakta yA goSThI nimitaka banAyA gayA bhakta Adi rUpa saMmela ko le jAte hue dekhakara isa prakAra kI saMkhaDI ko jAnakara bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI bhikSA ke liye usa saMkhaDI meM nahIM jAya kyoM ki vahAM para bhikSA ke liye jAte hue yA gaye hue sAdhu aura sAyI ko vakSyamANarUpa se nimna prakAra ke doSa hote haiM "aMtarA se maggA bahupANA bahudhIyA bahuhariyA' antarAtva arthAt madhya meM usa sAdhu kA mArga rAstA aneka kITa pataGgAdi prANiyoM se yukta hogA, evaM aneka sacittabIjoM se yukta hogA evaM anekoM dUrvA-dUbhI vagairaha sacittaharita ghAsoM se yukta hogA isI prakAra 'bahu osA, bahu udyA, bahu uttiMgapaNagadgamaTTiyamakaDAsaMtANagA' bahuta osakaNa tuSAra vAlA evaM bahRdakAH bahuta zItodaka cAlA, tathA bahu bahutauttiMga Avela bhajana vizeSa rUpa hiMgelane athavA parijanenA sanmAna ke sakArAdi nimitte banAvavAmAM Avela bhojana athavA AnaMda pramoda mATe banAvavAmAM Avela bhejana Adi 35 sameta nahariyamANaM sapahAe' as ord dhana prA2nI samIna Mela sAdhu ke sAdhvIe temAM javuM nahIM kema ke tyAM bhikSA mATe jatA evA ke gayelA sAdhu ke sApAna nibhnAta thAre hoSa dAge cha. ma - aMtarA se maggA' mata arthAt madhyamAM sAdhuna bhAga 'bahupANA bahubIA' mane hIra5tAha prANiyothI yukta ze tabha04 mana sayita bhAvANA ?. tathA 'bahuhariyA' bhane 52 / vigaire savitta rita pAsIpANI . 4 prabhA-'bahuosA' gha! zubhasavANa tathA 'bahuudayA' ! zItapaNe tathA 'bahuuttiMga paNagadagamaTTiya makkaDAsaMtANagA' ghr| kSudra tu vizeSapANI tema dAsa zrI sAgasUtra :4 Page #110 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 32 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam mRttikAmarkaTAH eteSAM santAnasamUho yeSu te tathAvidhaH prANiyuktAH panthAnaH syurityarthaH 'bahaye tattha' tatra saMkhaDisthAne prAptasya ca sAdhoH bahavaH aneke 'samaNamAhaNa atihikivaNavaNImagA' zramaNabrAhmaNa atithikRpaNavanIpakAH zramaNAH zAkyacaraka bhikSuprabhRtayo'nyayUthikAH brAhmaNAH anyatIrthikA dvijAtiprabhRtayaH atithayaH kRpaNAH saMkucitavRttayaH kSudravRttayo vA, vanIpakAH yAcakAH andhavadhiradaridraprabhRtayaH 'uvAgayA' upAgatAH upasthitAH syuH 'uvAgamissaMti' upAgamiSyanti upAgacchanti ca, 'tatthAinnAvittI' tatra carakazAkyaprabhRtibhikSukaiH AkI saMkIrNA vRttiH - sAdhUnAM vartanaM syAt tathA ca saMyamavirAdhanA Apadyeta, tasmAt 'No paznassa nikkhamaNa pavesAe' taMtra prAjJasya saMyamapAlakasya sAdhoH niSkramaNapravezAya vRttiH kalpate itizeSaH evaM ' No padmassa vAyaNapucchaNa pariyahaNANuppehadhammANuogaciMtAe' no nApi vA prAjJasya sAdhoH vAcanApracchanA - parivartanA'nuprekSA dharmAnuyogacintAyai vRttiH saMbhakSudrajantu vizeSa vAlA evaM panaka- raktavarNa yukta kSudrakITaphanagA vAlA evaM udaka pAnI se mizrita gilI miTTovAlA tathA markaTa-makaDe kA jAla se yukta, isaprakAra kA rAstA hogA evaM 'bahave tattha samaNamAhaNa atihi kivaNa caNImagA ucA gayA, uvAgamissaMti' vahAM para bahuta se zramaNa sAdhu saMnyAsI - brAhmaNa atithi kRpaNa-daridra, - vanIka - yAcaka loga Aye hoMge aura AnevAle bhI hoMge 'tastha iNNA vittI' - usa saMkhar3I meM caraka zAkya prabhRti bhikSukoM se bhAva bhI sAdhu kI saMkIrNavRtti - astavyasta vartana ho jAyagA aura saMyama kI virAdhanA bhI ho jAyagI, isaliye 'No paNNassa kkhimaNapavesAe' prAjJa - saMyama pAlana karane vAle sAdhu ko usa saMkhaDI meM niSkramaNa praveza karanA ThIka nahIM hoga evaM 'No vAyaNa puNapariyahaNANupeha' prAjJa saMyamazIla sAdhu ko svAdhyAyAdikA vAcana cAMcanA pracchana- pUchanA parivartana - AvRtti karanA, anuprekSA- vicAra parAmarza karanA aura 'dhammANujoga ciMtAeM' dharma viSayaka praznottarAdi cintana ke liye bhI bAdhA paDegI, isaliye 'sevaM NaccA tahappagAraM pure saMkhaDiM vA pacchA saMkharDi 99 raMganA jINAkITavALA tathA pANIthI maLela lIlI mATIvALA tathA makADAnA jALavALA rastA ithe, tathA 'bahabe tattha samaNamAddaNaatihi kivaNavaNImagA' tyAM bhAgaNa dhathA sevA zramaNa sAdhu sanyAsI brAhmaNu, atithi, kRpaNu, daridra ane yAcaka Avela haze ane bhAvanArA pazu Duze 'tatthAiNNA vittI' se sADImAM yara-zAhaya vigere libhumethI lAva sAdhuyonI vRtti astavyasta yahA~ naze tathA saMyamanI virAdhanA pazu thaze tethI 'No paNNasakkhimaNapavesA' saMyamanu' pAsana puravAvANA sAdhuye me saMjaDI mAM niSkubhANu aveza 42v| yo romara nathI. tebhana 'No vAyaNapucchaNapariyaNANupehadhammANuoga ciMtAe ' saoNMyamazIla sAdhu sAdhvIe svAdhyAyAdinA vAcana, pracchana, parivartana, anuprekSA vicAra vimaza karave ane dharmAnuMyega ciMtA arthAt dhama saMkhI praznottarAdi ciMtana zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #111 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 100 AcArAMga sUtre cati, uparyuktasya saMkhaDisthAnasya bahujanAkIrNatvAd gItavAditrAdi kolAhala saMbhavena svAdhyAyAdi kriyArUpavAcanA pracchanAdayo na yujyante iti bhAvaH, uktadoSopasaMhAravyAjenAha'se evaM gaccA tahappAraM puresaMkhaDi vA pacchAsaMkhaDi vA saMkhArDa' sa pUrvokto sAdhuH, evamgacchagatApekSayA bahudoSAn jJAlA tathAprakArAm pUrvoktarUpAm aheNapaheNa pradhAnAdikaH puraH saMkharDa vivAhAdi mAGgalikakAryahetukAm, pazcAt saMbuDi vA mRtakanimittakanirmitA yAM kAmapi pUrvoktAnyatararUpAM saMkhaDi jJAlA 'saMkhaDipaDiAe' saMkhaDipratijJayA saMkhaDilAbhAzayA 'No abhisaMdhArijjA gamaNAra' no abhisaMdhArayed gamanAya, saMkhaDyAM bhikSArtha gantu manasi saMkalpaM na kuryAt // sU0 39 // " mUlam - se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM piMDavAya paDiyAe pavidre samANe se jaM puNa jANejjA maMsAiyaM vA macchAiyaM vA maMsakhalaM vA macchakhalaM vA AheNaM vA jAva saMmelaM vA harimANaM pehAe, aMtarA se maggA appA pANA jAva appasaMtANagA No jattha bahave samaNamAhaNA jAva uvAgamissaMti, appANNA vittI paNNassa NikkhamaNapavesAra paNNassa vAyaNa pucchaNapariyaTTaNANupehadhammANuorgAcitAe seyaM NaccA taha pagAraM pure saMkhArDa vA pacchA saMkhaDi vA saMkhaDipaDiyAe abhisaMdhArajja gamaNAe // sU0 40 // chAyA - sa bhikSurvA bhikSuko vA gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA praviSTaH san yat punaH jAnIyAt mAMsAdikAM vA matsyAdikAM vA mAMsakhalaM vA matsyakhalaM vA AheNaM vA yAcat saMmelaM vA hriyamANaM prekSya antarA tastra mArgAH alpaprANAH yAvat alpasantAnakaH jo yatra vA saMkhaDi saMkhaDI paDiyAe jo abhi saMghArejjA gamaNAe' vaha pUrvokta sAdhu aisA doSa jAna kara 'tahapagAraM' isaprakAra kI 'pure saMkhaDiM vA pacchA saMkharDivA' cAhevivAhAdi nimittaka pUrva saMkhaDI ho yA mRtapitrAdi nimittaka pazcAt saMkhaDI ho 'saMkhaDi saMkhaDipaDiyAe' usa saMkhaDI meM saMkhaDI kI pratijJA se 'No abhisaM dharijjA gamaNAe jAne ke liye nahIM vicAra kare arthAt aise saMkhaDI meM jAne ke liye mana meM saMkalpa bhI nahI kare // 39 // bhATe zubhAghA thaze tethI 'sevaM NaccA tahappAraM te pUrvoti sAdhu bhASA hoSo lAgIne prabhAnA 'pure saMkhaDi vA pacchA saMkhaDiM vA' Ahe sAhi nimittanI pUrva saMkhaDI hAya ! mRtapitrAhi nibhittanI pazcAt saMkhaDI hoya 'saMkhaDi saMkhaDipaDiyAe' se saMbhaDImAM sauMgaDInI atijJAthI 'No abhisaMdhArejjA gamaNAra' vA bhATe vicAra uravo nahIM. arthAt evI saMkhaDImAM javA mATe manamAM vicAra sarakhA paNa na karavA AsU. 39 // zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #112 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 2 sU0 40 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 101 bahavaH zramaNabrAhmaNAH yAvada upAgamiSyanti, alpAkIrNAH vRttiH prAjJasya niSkramaNapravezAya prAjJasya vAcanApracchanA parivartanAnuprekSAdharmAnuyoga cintAyai sa evaM jJAtvA tathAprakArAM puraH saMkharDivA pazcAt saMkharDivA saMkhaDipratijJayA abhisaMghArayed gamanAya' // sU0 40 // TIkA - atha uparyukta niSedhasyApavAdarUpeNAha - 'se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto bhikSuH sAdhuH vA bhikSukI sAdhvI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulam 'piMDavAyapaDiyAe' piNDapAtapratijJayA mikSAlAbhAzayA 'pavidve samANe' praviSTaH sana ' se jaM puNa jANijjA' sa yat punaH vakSyamANarItyA jAnIyAt - avagacchet- 'masAiyaM vA macchAiyaM vA maMsakhalaM vA macchakhalaM bA' mAMsAdikAM vA - mAMsaM mAMsasadRzaM chatrAkaM vanaspativizeSarUpaM zilInghram AdiH pradhAnaM yasyAM sAtA mAMsAdikAM saMkhaDi jAnIyAditi pUrveNAnvayaH evaM matsyAdikAm - matsyaH matsyasadRzabahukaNTakasthAnApanna bahuzirAyukto zRMgATakAMsiMhAra vanaspativizeSaH Adi: pradhAnam yasyAM sA tAm matsyAdikAM saMkhaDiM jAnIyAdityantrayaH, evam khalazabdasyAtra zuSkaparyAyatayA mAMsakhalAm-zuSkarmAsa sadRzazuSka zilIndhrarUpavanaspativizeSayuktAM saMkhaDiM yadi aba pUrvokta saMkhaDI niSedhakA apavAda rUpa bhojya jImanavAra saMkhaDI vizeSa meM sAdhu aura sAdhvI ko jAne kA vidhAna karate haiM-' se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' vaha bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI 'gAhabai kulaM piMDavAyapaDiyAe' gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM piNDapAta- bhikSA lAbha kI pratijJA icchA se 'pavihe samANe ' praviSTha hokara praveza karate hue 'se jaM puNa jANijjA' vaha sAdhu yA sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se jAneki 'maMsAiyaM vA, macchAiyaM vA' mAMsake sadRza vanaspati vizeSa zilIndhra govara chattA vageraha se yukta saMkhaDI hai evaM machalI ke sadRza bahutakaNTaka zirAoM se yukta zRMgATaka-siMgarahAra vanaspati vizeSavAlI saMkhaDI hai isI taraha 'maMsakhalaM vA macchakhalaM vA' zuSkamAMsa ke sadRza zuSkAzi lIndhrArUpa vanaspati vizeSa se yukta saMkhaDI hai evaM zuSka machalI ke sadRza zuSka bahuta zirAoM se yukta vanaspati vizeSa sahita yaha saMkhaDI hai aisA dekhale yA jAnale evaM 'AheNaM vA jAva saMmelaM vA hirimANaM pehAe' vivAhAnantara nava vadhU ke have pUrvokta sakhaDI niSedhanA apavAda rUpe jamaNavAra saMkhaDI vizeSamAM sAdhu ane sAdhvIne javAnuM vidhAna khatAve che. TIDArtha - ' se bhikkhuvA bhikkhuNIvA' pUrvokta lApa sAdhu agara bhAva sAdhvI 'gAhAvai kulaM' zRDapatinA gharamA 'piMDavAyapaDiyAe' likSA sAlanI 2chAthI 'paviTTe samANe' praveza rIne 'se jaM puNajANejjA' teyo le mevu bhAge haiM 'masAiyaM vA macchAiyaM vA' bhAMsanI saramA vanasyati vizeSa zIkhI-pra- chAchatrI vigerethI yukta saMbhaDI che. mena rIte 'maMsakhalaM vA macchakhalaM vA' su bhAchasAnI samAna suddhA ghathA zIrAyothI yukta vanaspati vizeSavAjI vudha se lagI se tathA 'AheNaM vA jAva samelaM vA harimANaM pehApa' sADI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #113 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre jAnIyAdityanvayaH / evam matsyakhalAm-zuSkamatsyasadRza zuSkabahuzirAyukta vanaspativizeSa. sahitA saMkhaDiM yadi jAnIyAditi pUrveNAnvayaH 'AheNaM vA jAva saMmelaM vA hIramANaM pehAe' AheNaM vA-vivAhAnantaraM vadhU pravezanimittaM nirmiyamANaM pakvAnnAdikam AhemaNamucyate yAvat-paheNaM vA nIyamAnAyA vadhvA nimittaM nirmIyamANaM pitRgRhamojanaM paheNamucyate, evaM hiMgolaM vA mRtakanimittakabhaktaM yakSAdiyAnAnimittakabhojanaM va, saMmelaM vA parijanasatkAranimittakamaktaM goSThInimittakabhaktaM vA hriyamANam nIyamAnaM prekSya avalokya 'aMtarA se mamgA' antarA saMkhaDi gacchataH tasya sAdhoH antarAle madhye mArgAH panthAna: 'appA pANA' alpaprANAH alpaprANiyuktAH 'jAva saMtANagA' yAvat-alpabIjA:-alpasacitta bIjasahitAH, alpaharitAH, alpadarvAdisacittaghAsavizeSaharita tRNayuktAH, alpAvazyAyAH alpatuSArasahitAH alpodakAH alpajalayuktAH alpottiGgapanakodakamRttikA markaTasantAnakA:-alpAdragRha praveza nimittaka banAyA jAtA huA pakyAnna vagairaha ko lejAte hue dekhakara yAvat-paheNaM yA hiMgolaM vA' patigRha ke liye nIyamAna vadha ke nimitta pitA ke ghara meM banAyA gayA bhojana vizeSarUpa paheNa ko le jAte hue dekhakara evaM mRtaka nimittaka banAyA gayA bhaktAdiko yA yakSAdi yAtrA nimittaka bhojana vizeSa rUpa hiMgola ko dekhakara evaM saMmelarUpa parijanasatkAra nimittaka bhaktAdi ko yA goSThI vizeSa nimittaka bhaktavagairaha ko dekhakara 'aMtarA se maggA appapANA jAva saMtANagA' tasya mArgAH saMkhaDI meM jAte hue usa sAdhu ko mArga ke madhya meM ghoDehI prANI hoM yAvat-alpabIjAH thoDe hI sacitta bIja hoM, alpaharitAH-thoDe hI daryA vagairaha sacitta ghAsa vizeSa hoM, evaM alpAvazyA yA-thoDe hI osa pAlA barpha hoM tathA alpodakAH-thoDe hI sacitta zotodaka ho evaM 'alpotiMgapanakodaka mRttikAmakaTa santAnakAH 'thoDe hI kSudra jantu rakta kSudrakITa-jalamizrita miTThI makaDAkA jAla samUha ho isa taraha kA rAstA bIca meM mile kintu vivAha pachI navavadhUnA gRha praveza nimitte banAvavAmAM Avela pakavAna vagerene laI javAtA A yAvat 'paheNaM vA hiMgolavA' patiDe 40 bhATa yAta zrIna mabhitte tanA pitAnA gharamAM banAvAyela AhAra Adine athavA yakSAdinI yAtrA nimitte banAvela bhajana vizeSarUpa hiMgelane joIne tathA saMmelana rUpa parijana satkAra nimitte banAvela AhArane athavA hI vizeSa nibhitte manAvesa bhADA vigeznale 'aMtarA se maggA' sabhaDImA ri sAdhune bhAgamA 'appapANA' thaa| prANI DAya 'jAva saMtANagA' yAvat thA sacina bI hoya ke bheDA ghare vigere sacitta ghAsa vigere hoya tathA theDA ja esa pALe barapha hAya tathA thoDuM ja sacitta ThaMDuM pANI hoya tema ja thoDA ja kuMdrajata hoya ke rAtA bhadrakITa jemAM thoDA hoya ke pAchuM vALI mATI hoya ke thoDA makaDAnA samUha DAya bhAyo sasto payamA bhaNe 55 'NA jattha bahave samaNamahaNA' se samImA dhAzramale zrI sAgasUtra :4 Page #114 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 103 marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 0 40 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam janturaktakSudrakoTa jalavRttikA markaTasamUhayuktA panthAnaH santIti pUrveNAnvayaH api ca ' No jattha bahave samaNamAhaNA jAva uvAgamissaMti' no yatra saMkhaDyAm bahavaH zramaNabrAhmaNAHzramaNAH carakazAkyapramRtayaH brAhmaNAH dvijAtayaH yAvat - atithikRpaNavanIpakAH atithayaH AkasmikAgantukAH kRpaNAH alpavyayinaH, vanIpakAH yAcakavizeSA andhavadhiradaridroprabhRtayo bahavo na upAgatAH santi, nApi upAgamiSyanti, ata eva 'appANNAvittI' alpAkIrNAH alpaireva carakazAkyAdibhiH vyAptAH santIti vRtti:- vartanaM 'paNNassa' prAjJasya jina kalpakaprabhRti sAdhoH 'nikkhamaNa pavesAe' niSkramaNapravezAya vRttiH kalpate, evaM 'paNNassa vAyaNapucchaNa pariyahaNANu pehadhammANuogaciMtAe' prAjJasya sAdhoH vAcanApracchanA parivartanAnuprekSAdharmAnuyogacintAyai, vRttiH kalpate 'sevaM NaccA' sa sAdhuH evaM pUrvoktarItyA alpadoSa saMkharDi jJAtvA 'tahappagAraM ' tathAprakArAm alpadoSasahitAM ' puresaMkhaDi vA pacchA 'No jatthabahave samaNamAhaNA jAva udyAgamissaMti' jisa saMkhaDI meM bahuta zramaNa caraka zAkya vagairaha sAdhu saMnyAsI evaM bahuta brAhmaNa yAvat-bahuta atithi bahuta kRpaNa daridra, bahuta vanIpaka yAcaka nahIM Aye haiM aura AnevAle bhI nahIM hai isaliye 'appANNA vittI' alpa thoDe hI caraka zAkya prabhRti se vyApta hone se bhAva sAdhu kI vRtti vartana adhika saMkIrNa nahIM hogA isaliye 'paNNassa Nikkha maNapavesAe' prAjJasya niSkramaNa pravazAya prAjJasya usamAjJa sAdhu kA usa saMkhaDI meM praveza aura niSkramaNa karane ke liye vRti meM koI bAdhA nahIM hone se saMyama kI vidhAnA nahIM ho sakatI, isI taraha 'paNNassa vAyaNa-pucchaNa pariyahaNApehadhammANuoga ciMtAe' 'prAjJa sAdhu kA vAcanA dhArmika pustakoM kA vAcanA tathA pracchanA - pUchanA evaM parivartanA - AvRtti karanA evaM anuprekSA- vicAra karanA tathA dharmAnuyoga cintAyai-dharmAnuyoga cintana ke liye vRtti ho sako haiM 'seva NaccA' sa evaM jJAtvA vahasAdhu uktarIti se saMkhaDI ko alpa doSa vAlI samajhakara 'tahapagAraM pure saMkhaDiM vA pacchA saMkhaDivA' isa taraha kI saMkhaDI 224 zA4ya vigere sAdhu saMnyAsI mane dhaNA shraahmye| 'jAba uvAgamissa 'ti yAvat dhA atithi, ghaNA kRpaNA, daridro ghaNA yAcakA na AvyA hoya ane AvanArA paNa na hoya tethI "appANNAvittI' thoDA 4 224 -zAsya vigerethI vyApta hovAthI bhAva sAdhunI vRtti vadhAre saDI thatI nathI tethI 'paNNassa NikkhanaNapavesAe' se prAjJa sAdhu sAdhvIne e saMkhaDImAM praveza ane niSkramaNa karavA mATe vRttimAM koINa jAtanI bAdhA na thavAthI saMyamanI virAdhanA thatI nathI. khena pramANe 'paNNassa vAyaNapucchaNa pariNANupehadhammA Nuoga ciMtAe' prAjJa sAdhunuM vAMyanA, arthAt dhArmika pustaunu vayana tathA pRrachanA-pUchayu tathA parivatanA-- AvRtti karavI tathA anuprekSA-vicAra karavA tathA dharmAnuyoga ciMtana bhATe vRtti yaha zaDe che. 'sevaM NaccA' te sAdhu sevI rIte lakhIne 'tahapagArAM pure saMkhaDi zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #115 -------------------------------------------------------------------------- ________________ __AcArAMgasUtre saMkhaDi vA' puraH- saMkhaDiM vA vivAhAdimAGgalikazubhakAryahetuko prItimojparUpAm, puraH khaDiM, pazcAt saMkhaDiM vA mRtaprenAdinimittakanirmitapiNDadAnAdihetukAya azubhakAryanimittAM pazcAta saMkhaDi vA uparyuktarItyA alpadoSayuktAM vijJAya 'abhisaMghArijja gamaNAe' abhisandhArayeda gamanAya, evaMvidhAlpadoSayuktAM saMkhaDiM gantuM vicArayet, evaMvighasaMkhaDi. gamane na kazcidadoSaH sAporiti bhAvaH // mU0 40 // ___ vastuto'tra alpazabdasya ISadarthakatve'pi sarvathA niSedhe eva tAtparyam / mUlam-se mikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva pavisiukAme jaM puNa jANejA, khIriNiyAo gAvIo khIrijamANIo pahAe, asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA ubasaMkhaDijamANaM pehAe purA appajUhie sevaM NacA No gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe Nimijja vA pavisija vA se tamAyAe egaMtamavakkamijjA, aNAvAyamasaMloe ciTrijA, aha puNa evaM jANejA khIriNIo gAvIo khIriyAo pehAe asaNaM yA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA upakkhaDiyaM pehAe purAe jUhie se evaM NaccA tao saMjayAmeva gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe pavisija vA Nikkhamijja vA ||suu0 41 // cAhe vaha saMkhaDI pUrvasaMkhaDI-vivAhAdi zubhakArya nimittaka ho yA pazcAt saMkhaDImRtapitrAdi zrAddha rUpa azubhakArya nimittaka hI ho usa meM 'saMkhaDipaDiyAe abhittasaMdhArejA gamaNAe' saMkhaDI kI pratijJA se jAne ke liye hRdaya meM vicAra karasakatA hai arthAt isa prakAra kI saMkhaDI meM bhikSA ke liye sAdhu jA sakatA hai evaM sAdhvI bhI jA sakatI hai kyoMki ukta rIti se saMyama virAdhanA nahIM hogI vAstava meM to yahAM alpa zabda kA ISat artha hone para hI niSedha meM hI tAtparya samajhanA cAhiye // 40 // vA pacchA saMkhaDiM vA' mA zatanI samIna yA tote samaDI va sabhI meTa vivAhadi zubha kArya nimittanI heya agara pazcAt saMkhaDI eTale marela pitrAdinA zrIra35 mazuma 4Aya nibhittanI jaya tebhA 'sakhaDi saMkhaDipaDiyAe' semInI pratijJAthA tabhA yA bhATa 'abhisaMdhArejjA gamaNAe' yA piyA2 42 // cha. arthAt mAyA prakAranI saMkhaDImAM bhikSA grahaNa mATe sAdhu ke sAdhvI jaI zake che. kema ke-ukta prakAre javAthI saMyamanI virAdhanA thatI nathI. vAstavika rIte te ahIMyAM alpazabdane ISata artha hovAthI hAnuM tAtparya niSedhAtmaka ja samajavuM joIe che sU. 40 che zrI sAgasUtra :4 Page #116 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 4 sU0 41 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 105 chAyA-sa bhikSurvA mijhukI vA gRhapatikulaM yAvat praveSTukAmo yat punaH jAnIyAtkSIriNIH gA duhya mAnAH prekSya, azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA, svAdimaM vA, upasaMskriyamANaM prekSya purA apradattaM 'appajUhie' sa evaM jJAtvA no gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA niSkAmed vA, pravizedvA sa tamAdAya ekAntamapakrAmeda, anApAte asaMloke tiSThet, atha punarevaM jAnIyAt kSIriNIH gAH dugdhAH prekSya azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA upasaMskRtaM prekSya purApradattam (purAe jUhie) sa evaM jJAtvA tataH saMyata eva gRhapatikulam piNDa. pAtapratijJayA pravized vA niSkrAmed vA // sU0 41 // TIkA-piNDaiSaNAyA adhikArasya prastutatvAda bhikSAgocarI vizeSamadhikRtya pratipAdayitumAha- se mikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto jinakalpiprabhRti bhikSukaH sAdhurvA, bhikSukI sAdhvI vA 'mAhAbaikulaM jAva' gRhapatikulaM yAvat piNDapAtapratijJayA 'pavisiukAme' praveSTukAmaH pravivikSan 'jaM puNa jANejjA' yat punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt avagaccheta 'khIriNiyAo gAvIo khIrijamANio pehAe' kSIriNIH payasvinI: gAH dhenUH dubamAnAH prekSya-avalokya kSIriNyo gAvo duhyante iti dRSTvetyarthaH, 'asaNaM vA pANaM yA khAimaM vA sAimaM vA' upasaMkhaDijnamANaM pehAe' azanaM vA pAnaM vA khAdima vA svAdimaM vA caturvidhamAhArajAtam upasaskriyamANaM prekSya azanAdikamAhArajAtam upasaMskriyate ityevaM TIkArtha-aba piNDaiSaNA kA adhikAra prastuta hone se bhikSA gocarI vizeSa ko lakSya karake pratipAdana karate haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI thA'-yaha bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI 'gAha vAkulaM jAva paghisiukAme' gRhapati-gRhastha zrASaka ke ghara meM 'yAyat piNDapAtapratijJayA bhikSAlAbha kI AzA se praveza karane kI icchA karate hue-' se jaM puNa jANijjA' vaha yadi aisA vakSyamANarIti se jAna lekI'svIriNiyAo gAvIo' kSoriNI ddhavAlI dUdhArUgAyoM dhenuoM ko 'khIrijjamANIo pehAe' duhI jAtI dekhakara aura 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM thAazana, pAna, khAdima aura svAdima caturvidha AhAra jAta ko 'upasaMkhaDijja mANaM pehAe' pakAyA jAtA huA yA pakAne ke liye sAphasuthaDA kiye jAte hue piMDeSaNane ja adhikAra hovAthI have bhikSAne uddezIne tenuM pratipAdana karatAM sUtra12 49 che. _Ntha - 'se bhikkhUbA bhikkhuNI vA' sApa sAdhu mana mA sAta 'gAhAvaikulaM jAva' gddptin| gharamA ma sAnI chAyI 'pavisiukAme' praveza 42pAnI ch| 52ai 'jaM puNa jANejjA' tamanA pAbhAna me bhAva 3-'khIriNiyAo gAvIo khIrijamANIo pehAe' mI bhAvAne hopAtI 2 tathA 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' 25na, pAna, mAhima, ane. spAhima yAre 54 / 2 / mA81R ontane 'uvasaMkhaDijjamANaM pehAe' rAghavAmA Avata rAdha! bhATa sAsu 721AmA Avata naina 'purA A0 14 zrI sAgasUtra :4 Page #117 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 106 AcArAMgasUtra dRSTvetyarthaH ' purA appajUhie' purA pUrva siddhamapi odanAdikam anyebhyo'pradattaM vartate iti 'sevaM ccA' sa sAdhuH evaM rItyA jJAtvA 'No gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe nikkhamijja vA pavisijja vA' no gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA bhikSAlAbhAzayA' niSkrAmed vA upAzra yAd na nirgacched ityarthaH, navA bhikSArthI gRhapatikulaM pravized vA, tathA sati kazcit prakRtibhadrAdiH sAdhu dRSTvA zraddhAtizayena tasmai bahutaraM dugdhaM dadAmIti buddhayA vatsatarapIDAM kuryAt duhyamAnA gAvo vA trastAH syurityeva tatra sAghoH saMyamAtmavirAdhanA syAt, arddhapakvaudane ca pAkArya satvareNa adhikaM yatnaM kuryAt tathA ca saMpamavirAdhanA syAt tasmAdevaM jJAlA sa bhikSuH gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA na pravized nApi niSkrAmedityAzayaH / apitu 'se tamAyAe egaMtamavakkamijjA' sa sAdhuH tam godohanAdikamaryajAtam AdAya jJAtvA avagamyetyarthaH tasmAt sthAnAn ekAntam apakrAmed nirgacched, ekAntamapakramya ca ' aNAvAyamasaMloe ciTThijjA' anApAte gRhasthAnAM yAtAyAtarahite asaMloke samparkazunye ca sthAne tiSThet, dekhakara 'purA appajUhie sevaM NaccA' pahale siddha sijhe hue odanAdi nahIM diyA gayA hai aisA vaha bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI jAnakara 'no gAhAbadda kulaM' gRhapati gRhastha zrAvaka ke ghara meM 'piMDavAyapaDiyAe' bhikSA lAbha kI AzA se 'Nikkhami - jjavA pavisijja vA' upAzraya se nikale bhI nahIM aura zrAvaka ke ghara meM praveza bhI nahIM karanA cAhiye, kyoMki koI prakRti bhadraka puruSa sAdhu ko dekhakara atizaya zraddhA hone ke kAraNa usa sAdhu ko adhika duha dUM aisI buddhi se atyanta choTA bacharA ko satAgagA athavA duhI jAtI huI gAya hI trasta hogI aisI sthiti meM sAdhu ko saMyama aura AtmA kI virAdhanA hogI aura arddha pakva oda. nAdi ko jaldI pakAne ke liye adhika prayatna karegA isa se sAdhu ko saMyama virAdhanA bhI hogI, isaliye - 'se tamAyAe egaMtamavakkamijjA' vaha bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI usa godohana Adi ko jJAtvA jAnakara vahAM se ekAnta meM janasamparka rahita pradeza meM calA jAya aura ekAnta meM jAkara rahe isa tAtparya se - appajjUhie' paDelAM taiyAra thayesa sinesa lAta vigere mApesa nathI 'sevaM NaccA' yeSu lIne 'No gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe' sevA prahAranA gRhapatinA gharamA bhikSA sAla nI chAthI sAdhu sAdhvIye 'Nikkhamijja vA pavisijjA vA' upAzrayabhAMthI nojavu yAzu nahI ane gRhapatinA gharamAM praveza paNa na karavA, kema ke koi prakRtibhadra purUSa sAdhune joIne atizaya zraddhAthI A sAdhune vadhAre dUdha Apu' ema vicArIne khUba nAnA vaDherUne satAvaze athavA devAmAM AvatI gAya trAsa pAmaze A sthitimAM sAdhune saMyama ane AtmAnI virAdhanA thaze tathA ardhAM pAkela cAkhA vigere AhArane jaldi rAMdhavA mATe vadhAre prayatna karaze tethI sAdhune saMyamanI virAdhanA paNa thaze tethI te tamAcAra etamavakkamijjA' telApa sAdhu sAdhvI khepI rIte gAya hobAtI vigere lAyIne zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #118 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 4 sU0 41 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 107 'ahapuNa evaM jANijjA' tatra tiSThan atha punarevaM vakSyamANarItyA sa sAdhuH jAnIyAt'khIriNiyAo gAvI mo khIriyAo pehAe' kSIriNIH payasvinI: gAH dugdhAH kRtapUrvadohanAH prekSya avalokya, payasvinyo gAvaH pUrvameva dugdhAH santIti dRSTvA, evam 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA uvakkhaDiyaM pehAe' azanaM vA pAnaM vA khAdima vA svAdimaM vA etaccaturvidhamAhArajAtam upaskRtaM pUrvameva saMskRtaM paripakvaM kRtamastIni prekSya avalokya 'purAe jUhie' purA pUrva pradattaM kizcidastIti 'sevaM gaccA' sa pUrvokto sAdhuH evaM rItyA jJAtyA 'to saMjayAmeva tataH tadanantaram saMyata eva 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulam "piMDavAyapaDiyAe' piNDapAtapratijJayA bhikSAlAbhArtha 'pavisijja vA' pravizeda vA 'Nikvamijja vA' niSkAmeda vA bhikSAmAdAya nirgacchedityarthaH bhikSArtha vA upAzrayAd nirgacchediti bhAvaH // sU0 41 / / kahate haiM-'aNAvAya' gRhastha zrAvakoM ke yAtAyAta rahita pradeza meM aura 'asaMloe ciTThijjA' jana samparka zUnya sthAna meM jAkara rahe, kintu 'aha puNa evaM jANijjA' yadi vaha sAdhu aura sAdhvI ekAnta meM rahate hue aisA vakSyamANa rIti se jAnale ki 'khIriNiyAo gAvIo khIriyAo pehAe' payasvinI-dUdhAru gAya pahale hI daha lI gaI hai aisA dekhakara yA jAnakara aura 'asaNaM cA pANaM vA khAimaMcA sAimaM cA uvakkhaDiyaM pehAe' azana, pAna, khAdima aura svAdima caturvidha AhAra jAta pahale hI pakAliyA gayA hai aisA dekhakara yA jAna kara aura 'purAe jUhie sevaM gaccA' 'purA pradattam' pahale hI usa pakAe hue azanAdi caturvidha AhArajAta meM se kucha dediye gaye haiM-aisA vaha sAdhu aura sAdhvI jAna kara 'tao saMjayAmeva gAhAvaikulaM piMDa vAya paDiyAe'-usa ke anantara bAda meM saMyata hokara hI vaha sAdhu aura sAdhvI gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM piNDa pAta kI pratijJA se bhikSAlAbha kI AzAse 'pavisijja vA' praveza kare aura bhikSA lekara vahAM se 'Nikkhamijja vA' nikale, athavA bhikSA lene ke liye upAzraya se nikale / 41 // tyAMthI ekAntamAM arthAta janasaMpane rahita pradezamAM cAlyA javuM. ane ekAntamAM jaIne 'aNAvAyamasaMloe cidvijjA' 725 zrAvana ava2452 vinAna pradezamA mana nasa vinAlA sthAnamA 472 mA 29 52 tu 'ahapuNa evaM jANijjA' nete sAdhu mana sAvI santamA 2hIna gii hai-'khIriNiyAo gAvio khIriyAo pehAe' mI bhAyAne paDelA bIsI cha. ma ya bhane 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA uvasaMkhaDiyaM pehAe' azana, pAna, mAhima mana svAhima yAre rana mAhAra ta bhaa2| mApatA paDasA 1 24 gaye cha teyu na , tIna bhane 'purAe jahie' paDesA me rAdheTA azanAyituvidha 282 dravyamAMthA thAI mApI hIsa. 'sevaM NaccA' se zata te sAdhu sAvA tIna 'tao saMjayAmeva' te 5chI sayata na gAhAvaikulaM piMDayAyapaDiyAe' syAnA gharamA lian annI mAzAyI pavisijja yA Nikkha zrI mAyArAgasUtra :4 Page #119 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 108 AcArAMgasUtre mUlam-mikkhAgANAmege evamAhaMsu samANA vA vasamANA vA gAmANugAmaM dUijjamANe khuDDAe khalu ayaM gAme saMNiruddhAe No mahAlae se haMtA, bhayaMtAro bAhiragANi gAmANi bhikkhAyariyAe vayaha ||suu0 42 // chAyA-'bhikSukAnAm eke evam uktavantaH santo vA vasanto vA prAmAnugrAmam vajataH, kSudrakaH (kSullakaH) khalu ayaM grAmaH saMniruddhaH na mahAn ato hanta ! bhavantaH bahiAmeSu bhikSAcaryArtha vrajata // sU0 42 // ___TIkA-piNDaiSaNAdhikArAt tad viSayamadhikRtyAha-'bhikkhAgANAmege evamAsu'-bhikSukAnAm bhikSaNazIlA: sAdhavo nAma eke kecana munayaH evam-vakSyamANarItyA uktavantaH, kIzAste sAdhaya ityAha 'samANA vA vasamANA vA santo vA jAnubalaparikSINatayA ekasminneva sthAne tiSThanto virAjamAnAH, vasanto vA-mAsa kalpavihAriNo vA sAdhavaH IdRzAH santo vA vasanto vA te samAgatAn prAghUrNikAn zramaNAn 'gAmANugAmaM dUijjamANe grAmAnugrAmam-grAmAd grAmAntaraM vrajato gacchataH vakSyamANarItyA UcuH-'khuDDAe khalu ayaM gAme kSullakaH kSudraH alpajanasaMkhyAkaH khalu ayaM grAmaH vasatirasti bhikSAdAyako'lpagraho vA ayaM TIkArtha-aba piNDaiSaNA ke viSaya meM hI vizeSa batalAte haiM 'bhikkhAgANA mege evamAsu'-koI eka do sAdhu munivakSyamANa rIti se kahA jo ki 'samANA thA vasamANA' jAnu jaMghAke balakA parikSINa ho jAne se eka hI sthAna meM rahate the aura mAsakalA vihArI the isa taraha eka hI sthAna meM rahane vAle yA basane vAle ve bhikSuka sAdhu munine bAhara se Aye hue prAghUrNikoM ko zramaNoM ko 'gAmANugAmaM daijjamANe' jo ki eka grAma se dUsare grAma kI aura jAne vAle haiM unako kahA ki 'khaDDAe khalu ayaMgAme atyanta choTA yaha grAma hai-jahAM ki vahata thoDe hI puruSa yahAM rahate haiM, athavA bhikSA dene vAle thoDe hI ghara isa grAma meM haiM aura milana nA praveza kare ane bhikSA laIne tyAMthI nIkaLavuM athavA bhikSA levA mATe upAzrayathI nIkaLavuM pAsu. 41 che piDeSaNanA viSayamAM ja vizeSa kathana karatAM sUtrakAra kahe che.___ -bhikkhAgANAmege evamAhaMsu' 15 me me sAdhu bhuniye pakSyamA prAre 4hyu dhAnumaNa kSAey 2014thI se 'samANA vA vasamANA vA' sa2mA samAnatA ane eka ja sAthe rahenArA hatA tathA mAsa kalA vihArI hatA A rIte eka ja sthAnamAM rhenaa| bhAra yasavA sAdhuNe mahArathI bhAsA mA zramaNAne 'gAmANugAmaM daijjamANe' 4 gAmathI bhI Ama naa| tabhane yu -'khuDDAe khalu ayaM gAme' A gAma ghaNuM nAnuM che. A gAmamAM ghaNA ceDA ja mANase rahe che. athavA bhikSA bhaa55| pANA thoDA dhre| mA gAma cha ane 'saMniruddhAeM' yA sAdhusothI yuta mAgAma zrI sAgasUtra :4 Page #120 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 4 sU0 42-43 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 109 prAmo'sti, evaM 'saMniruddhara' saMniruddhaH saMkrAnto vartate punaH kIdRza ityAha-'No mahAlae' no mahAlayaH, mahAntaH aneke AlayAH yatra sa tAdRzo nAsti, no mahAn vA tate atyantakSullaka ityarthaH prakRtamupasaMharanAha-'se haMtA' tato hanta ! iti kheda sUcakam AmantraNam yUyam 'bhayaMtAro' bhavantaH paramAdaraNIyAH 'bAhiragANi gAmANi bhikkhAyariyAe vayaha' bahiAmeSuprAmAntaraM mikSAcaryArtham vrajata-gacchata ityevamuktavantaH kintu etannayuktaM tathAsati mAtRsthAnaM chalakapaTAdidoSaM saMspRzediti agre vakSyate // 50 42 // __mUlam --saMti tatthe gaiyassa bhikkhussa pure saMthuyA vA pacchA saMthuyA vA parivasaMti, taM jahA-gAhAvai vA, gAhAvaiNIo vA, gAhAvai puttA vA, gAhAvai dhUyAo vA, gAhAvai suhAo vA, dhAIo vA, dAsA vA, dAsIo vA, kammakarA vA, kammakarIo vA, tahappagArAiM kulAI pure saMthuyANi vA pacchA saMthuyANi vA, puvAmeva bhikkhAyariyAe aNupavislAmi, aviya ittha labhissAmi, piMDaM vA, loyaM vA, asaNaM yA, pANaM vA, khIraM vA, dadhiM vA, ghayaM vA, gulaM vA, tellaM vA, sakkuliM vA, phANiyaM vA, pUyaM vA, sihariNiM vA, taM puvAmeva bhuccA piccA paDiggahaM saMlihiya saMmajjiya tao pacchA bhikkhUhiM saddhiM gAhAvaikulaM piMDayAya 'saMniruddhAe' saMkAnta-bahata sAdhuoM se bharA huA yahagrAma haiM 'No mahAlae' cahata se Alaya-ghara yahAM nahIM hai, athavA yaha grAma baDA nahIM hai arthAt atyanta choTA yaha grAma hai, isaliye 'se haMtA! bhayaMtAro' hanta ! kheda ke sAtha dilagiri se kahanA paDatA hai ki ApasabhI 'bAhiragANi gAmANi' kisI dUsare hI grAma meM 'bhikkhA yariyAe cayaha' bhikSAcaryA ke lie jAiye, aisA kahA, kintu aisA kahanA ThIka nahIM hai kyoMki aise kahane se chalakapaTAdi rUpa sohala mAtRsparza doSa lagegA arthAt uktarIti se kahane para kahanevAle sAdhu ko ukta mAtRsparza doSa hogA aisA Age kahA jAyagA // 42 // cha. 'jo mahAlae' / ghre| sahI yA nathI athavA 20 Ama mATu nayI pazu nAnu mA nAma che. tethI se haMtA ! bhayaMtANe bAhiragANi gAmANi' ta ! me sAthe he 5 cha , 25 mA munivre| mahAra | zrI mAmA 'bhikkhAyariyAe vayaha' nikSAyaryA mATe jAva ema kahevuM te ThIka nathI. kema ke-ema kahevAthI chaLakapaTAdirUpa sALa mAtRsparza deSa lAge che. arthAt uparokta kathana pramANe kahevAthI kahevAvALA sAdhune ukta mAtRspeza deSa lAge che tema AgaLa kahevAmAM Avaze sU. 42 zrI sAgasUtra :4 Page #121 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre paDiyAe pavisissAmi vA NikkhamissAmi vA, mAiTThANaM saMphAse, taM No evaM karejjA se tattha mikarahiM saddhiM kAleNa aNupavisittA, tatthayareyarehiM kulehiM sAmudANiyaM esiyaM vesiyaM piMDavAyaM paDigahittA AhAraM AhArijA ||suu0 43 // chAyA-santi tatra ekasya bhikSoH puraH saMstutAH vA pazcAta saMstutA vA parivasanti tadyathAgRhapatirvA, gRhapatnI vA, gRhapati putro vA, gRhapatiputrI vA gRhapatisnuSA yA, dhAtrI vA, dAso vA, dAsI vA, karmakaro bA, karmakarI vA tathAprakArANikulAni puraH saMstutAni vA, pazcAt saMstutAni vA, pUrvameva bhikSAcaryArtham anupravekSyAmi, apicaiteSu lapsye piNDaM vA loyaM vA kSIraM vA dadhi vA navanItaM vA ghRtaM vA guDaM vA tilaM vA zakuliM vA, phANitaM vA apUpaM vA zikhariNI vA, taM pUrvameva bhuktvA pItvA patadgrahaM (pAtram) saMlihya, saMpramRjya tataH pazcAt bhakSubhiH saha gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA pravekSyAmi vA niSkramiSyAmi vA, mAtRsthAnaM saMspRzet, tad na evaM kuryAta, sa tatra bhikSubhiH sArddham kAlena anupravizya tatra itaretarebhyaH sAmudAnikam eSaNIyam vaiSikaM piNDapAtaM pratigRhya AhAram AhArayet // sU0 43 // TIkA-punaH prakArAntareNa chalakapaTamAyArUpe mAtRsthAnadoSaM pratipAdayitumAha-'saMtitatthegaiyassa bhikkhussa pure saMthuyA vA pacchA saMthuyA vA parivasaMti' tatra tasminneva grAme vAstavyasya ekasya bhikSukasya puraH saMstutAH pUrvakAlikaparicitAH mAtApitRbhrAtRvyAdayaH, pazcAt saMstutAH zvazurakulasambandhinaH pazcAt kAlikaparicitAH zvazuzvazrUzyAlAdayo ye parivasanti, tAn svanAmagrAhaM gRhNan Aha-taM jahA-gAhAvaI vA tadyathA gRhapati vA, 'gAhAvaINIo vA' gRhapatnI vA, 'gAhAvaiputtA vA' gRhapatiputro vA-'gAhAvai dhUyAo yA' gAthApati putrI vA aba prakArAntara se chalakapaTamAyA rUpa mAtRsthAna sparza doSoM ko batalAte haiMTIkArtha-'saMti tatthegaiyassa bhikkhusta pure saMthuyA vA pacchA saMthuyA vA parivasaMti' usI grAma meM basane rahanevAle eka bhikSu sAdhuke pUrvakAla ke hI paricitalogamAtApitA bhAIvagairaha athavA pazcAt pIche kAla ke paricitaloga-zvazurasAsujhyAlA vagairaha rahate haiM 'taM jahA' jaise ki 'gAhAvai vA gAhAyiNIo vA' cAhe pUrvaparicita gRhapati hogA, yA gRhapatnI hogI 'gAhAvai puttA cA' yA gRhapati kA have prakArAntarathI chalakapaTa mAyArUpa mAtRsthAna sparza dene sUtrakAra batAve che. sAtha-sati tatthegaiyassa bhikkhussa' se mamA 29 / 21 me saadhun| 'pure saMthuyA yA' 5' pathita mAtA, pitA, mA, vigaire mayA 'pacchA saMthuyA vA' pazcAta pari. thita sasa, sAsu, sANA vigere 'parivasati' 27 che. 'taM jahA gAhAvai vA' bha3 sADe to pUrva pAyita hapati DAya 212qaa 'gAhAvaiNio vA' patinI strI jAya 2424 'gAhAvai puttA vA' ApatinA putra DAya athavA 'gAhAvai dhUyAo vA' gRhapatinI putrI zrI sAgasUtra :4 Page #122 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 4 sU0 43 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 111 'gAhAvara suhAo vA' gRhapati snuSA vA gRhapatiputravadhUrityarthaH, 'ghAio vA' dhAtrI vA, 'dAsA vA' dAso vA, 'dAsIo vA' dAsI vA 'kammakarA vA' karmakAro vA 'kammakarIo vA' karmakArI vA eteSAM kulAni upasaMharannAha - 'tahappagArAI kulAI' tathAprakArANi evaM vidhAni uparyuktAni kulAni 'puresaMthuyANi vA' puraH saMstutAni pUrvaparicitAni pitrAdikulAni pacchAsaMthuyANi vA' pazcAt saMstutAni vA pazcAt paricitAni zvazurazcAlAdi kulAni vA, eteSu kuleSu ityarthaH 'punvAmeva mikkhAyariyAe aNupavisissAmi' pUrvameva prathamameva ahaM mikSAcayArtham bhikSArtham anupravekSyAmi anupravezaM kariSyAmi 'aviya itthala bhissAmi' api ca eteSu svajanakuleSu svAbhISTaM lAbhaM lapsye prApsyAmi, tadeva svAbhISTamAha - 'piMDa cA loya vA khIraM vA dahiM vA navaNIyaM vA' piMNDaM vA zAlpodanAdikam, lavarNa vA - lavaNamizritam putra hogA athavA 'gAhAyaha dhUyAoyA' gRhapati kI laDakI hogI yA 'gAhAyai suhAo vA' yA gRhapati kI putravadhU hogI yA 'ghAio vA' dhAtrI - dhAI hogI, yA koI 'dAsA vA' dAsa - bhRtya 'dAsio vA' yA dAsI hogI athavA 'kammakarA cA' karmakara - paricAraka nokara hI paricita ho sakatA hai athavA 'kammakarIo vA' karmakarI - nokarAnI hI paricita ho sakatI hai ina saba kA upasaMhAra karate hue batalAte haiM- 'tahappagArAI kulAI pure saMthuyANi vA, pacchA saMdhuyANi vA' isa prakAra ke kuloM meM cAhe ve pUrva kAlikahI saMstuta paricita mAtApitrAdikA ghara hoM, yA pazcAt pIche se saMstuta paricita hone vAle zvazura vigere ke ghara hoM ina gharoM meM 'puvvA meva bhikkhApaDiyAe aNupavisissAmi' pahale hI me bhikSA aaf ke liye praveza karuMgA kyoMki ina pUrva paricitoM ke ghara meM pahale hI bhikSA ke liye jAne se apanA amIra atyanta svAdiSTa miSTAnnAdi milegA isa tAtparya se kahate haiM ki 'aviya ittha labhissAmi' kyoMki ina pUrvaparicita pitrA dikUloM meM mujhe svAbhISTa 'piMDaM vA loyaM vA' zAlyodanArUpa piNDa aura lavaNa hAya athavA 'gAhAvaisuNhAo vA' gRhapatinI putravadhU hoya athavA 'ghAio vA' dhArDa DAya thapa 'dAsA vA dAsIo vA' hAsa hAsI hoya athavA 'kammakarA vA pariyAra na42 parithita hAya athavA 'kammakarIo vA' nAranI patnI 4 paricita hoya paraMtu 'tahappagArAIM kulAIM' nyAvA muNeobhAM arthAt dharobhAM thA to te 'pure saMdhuyANi vA pacchA saMdhuyANi vA' pUrvaajhanA paricita bhAtA pitA digerenA dharI hoya athavA 'pacchA saMthuyANi vA' pachI zrI parithita sAsu sasarA vigerenA dhre| hoya bhAvA gharomAM 'puvvameva' sAM 'bhikkhApaDiyA ' likSAyaryA bhATe 'aNupavissAmi' huM praveza harIza Dema De mA pUrva ke pazcAt paricitAnA gharamAM pahelAM bhikSA mATe javAthI peAtAne Icchita atyaMta svAhisstt bhiSTAnnAhi bhajaze me DetuthI che hai- 'aviya itthalabhissAmi' yA paricita dharebhAM bhane svAddiSTa vA 'piDaM vA loyaM vA' lAta vigere piMDa tathA potAnA rasanA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #123 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 112 AcArAMgasUtre indriyAnukUlaM rasAdhupetam, kSIraM vA pAyasaM-dugdhapAkAdikaM yA, dadhi vA, navanItaM vA haiyaGgacInam 'dhayaM vA gullaM vA' ghRtaM vA sapi vA, guDaM vA 'tillaM yA' tailam vA ghRtapakvaM vA guDamizritaM guDapakvaM vA 'sakkuliM yA' zeSkulim vA 'phANiyaM vA' phANitaM vA udakadravIkRtaguDaM kathitam akathitaM vA 'pUyaM kA' apUpaM vA 'sihiriNi vA' zikhariNi vA zrIkhaNDarUpam labdhvA taM puvAmeva bhuccA piccA' taM tathAvidhaM piNDAdikaM pUrvameva prAgeva ekAkI eva AgantukamunivizeSaM parityajyaiva bhuktvA pItvA 'paDiggahaM ca saMlihiya' patadgrahaM ca pAtravizeSam saMlihya saMlehanaM kRtvA 'saMmajjiya' saMmRjya ca vastrAdinA saMmArjanaM kRtvA ArdratA dUrIkRtyetyarthaH 'to pacchA bhikkhUhiM saddhiM' tataH pazcAt bhikSAkAle samupasthite sati avikRtamukhaH prasannavadano bhUtvA bhikSubhiH prANikabhikSukaiH sArddham-saha 'gAhAvaIkulaM' gRhapatikulam 'piMDavAyapaDiyAe' piNDapAtapratijJayA bhikSAlAbhArtham 'pavisissAmi vA' pravekSyAmi vA pravezaM kariSyAmi 'nikkhamissAmivA' niSkramiSyAmi vA ityevamabhisandhinA 'mAiTANaM saMphAse' mizrita-apanejihAdi indriyo ke anukUla-acche lagane vAle bhajiyA vagairaha vastu evaM 'khIraM vA dadhiM vA' kSIra pAyasa dUdhapAka vagairaha tathA dahI aura 'NavaNIyaM vA navanIta-makkhana bhI milegA isI taraha 'ghayaM cA, gullaM vA, tillaM vA, tathA ghRta yA guDa athavA tela athavA ghRtapaka yA tailapakka athavA guDamizrita yA guDapaka 'sakali yA'-zaSkuli-pUri athavA 'phANiyaM vA' phANita-kathita athavA akyathita udaka se dracIkRta-tarala kiyA huA guDa athavA 'pUyaM vA' appa mAlapUDA-mAlapUA aura 'sihiriNi vA' zikhariNI zikhaNDa ko lekara taMpuvvAmeva bhuccA piccA' usa lAe hue svadiSTa bhojanAdi ko pahale hI khAkara aura pIkara 'paDiggahaM ca saMlihiya' pAtra vizeSa ko parilehana aura bAda meM 'saMmajjiya' vastrAdi se saMmArjana karake 'taopacchA bhikkhuhiM usa ke bAdameM bhikSuko ke 'saddhiM' prAghUrNika zramaNoM ke sAtha 'gAhAvai kulaM' gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM bhikSAlene kI AzA se 'pavisismAbhivA NikkhamissAmiyA' praveza karUMgA aura vAhane anuja avA AqkSA mizrita pAhavA 041 24240 'khIraM vA' 55 'dahi vA' athavA vahI athavA 'NavaNIyaM vA' bhAma vigere bhagaze / prabhArI 'ghayaM vA gullaM vA' ghI athavA tathA 'tillaM vA' taa A24'sakkuliM vA' dhImA manAsa sabhA manAsa 5 // maNIpurI tathA 'phANiya vA' 10 paa|| 56 // mayA 'pUrvayA' bhAsapupA athavA 'sihiriNiM vA zimana ne 'taM puvAmetra bhuccA piccA' se sAvA svAdiSTa avamAhA2 pAsai or pAte mAna pAyana te pachI 'paDiggahaM ca saMlihiya' pAtra vizeSane pani mane pAhi 43 samAna 4rIne 'tamo pacchA bhi. khuhi saddhi te 57. matithi mevA bhanI sAthe 'gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe' patinA parama lakSa devAnI mAthI 'pavisissAmi vA' praveza parIza a||2 "Nikvami zrI sAgasUtra :4 Page #124 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 4 sU0 43 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 113 mAtRsthAnaM chalakapaTamAyA didoSAn saMspRzet chalakapaTAdidoSabhAk syAdityarthaH ataH tatprativedhaM kurvannAha 'taM no evaM karijjA' tat tasmAt no evam uktarItyA AgantukamunivizeSa parityajya na bhikSAM kuryAt, anyathA chalakapaTAdi mAtRsthAnadopasaMsparzena saMyamavirAdhanA syAt, api tu kathaM mikSAM kuryAdityAha - 'se tattha bhikkhUhiM saddhiM kAleNa aNupa visittA' sa pUrvoktaH ekasminaivakSetre nivasan sAdhuH mAsakalpavihArI vA sAdhuH tatra - tasminneva grAmAdau mikSubhiH prAghUrNikAgantuka bhikSukaiH sArddham kAlena bhikSAvasarasamayena bhikSAkAle samupasthi ityarthaH gRhapatikulam anupravizya ' tatthiya reyarehiM kule hiM' tatra - tasminneva grAmAdau itaretarebhyaH anyAnyebhyaH uccAvacebhyaH kulebhyaH 'sAmudANiyaM' sAmudAnikam bhikSApiNDam 'esiya' evaNIyam prAnukam acittam udgamAdidoSarahitam 'cesiyaM' vaiSikam kevala veSaunake sAtha hI bhikSA lekara nikalUMgA, kintu aisA karane para - [-arthAt pahale prAiveTa hI svAdiSTa bhojanAdi ko lAkara khApI lene ke bAda meM prAghUrNika sAdhuoM ke sAtha bhikSA lAkara khAne pIne se 'mAiTThANaM saMphAse taM No evaM karijjA' mAtRsthAna doSa lagegA arthAt luka chipakara baDhiyAM baDhiyAM bhojanAdi lAkara khAne pIne ke bAda una Aye hue prAghUrNika sAdhuoM ke sAtha kevala dikhAvA ke liye hI bhikSA caryA karake gocarI karane se aise karane vAle sAdhu ko chala kapaTamAyAdi rUpa mAtR sthAna doSa hogA, isaliye aisA nahIM karanA cAhiye kyoMki aise karane se saMyama virAdhanA hogI, aba kisa taraha bhikSA lAnI cAhiye yaha batalAte haiM- 'tattha bhikkhUhaM saddhi' vaha pUrvokta usa eka hI kSetra meM nivAsa karane vAlA sAdhu yA mAsakalpavihArI sAdhu una Agantuka prAghUrNika zramaNoM ke sAtha hI 'kAleNa' bhikSA kA avasara Ane para zrAvaka ke ghara meM 'aNupavisittA' praveza kara vahAM ki 'tatthiyarerehiM kulehiM' vahAM kisI anya kula se 'sAmudANiyaM' sAmudAnika 'esiyaM' sAbhi vA' bhanI sAthai likSA sahane gRhasthanA gherathI mahAra noulI paraMtu tebha upAdhI eTale ke pahelAM khAnagI rIte svAdiSTa bhejanAdi lAvI ane te khAI pI ane te pachI atithi sAdhuyonI sAthai bhikSAsAvIne te bhAvA pIvAthI 'mAiTThANaM saM phAse' bhAtRsthAna hoSa lAge che, arthAt cArI chUpIthI sArUM sArUM bhejanAdi lAvIne khAdhA pIdhA pachI e AvelA atithi sAdhuenI sAthe paNa kevaLa dekhAva mATe ja bhikSAM carcA karIne khAvAthI chaLakapaTa mAyArUpa mAtRsthAna deSa tema karavAvALA sAdhune lAge che tethI tema karavu na joie. kemake--ema karavAthI sayamanI virAdhanA thAya che. have likSA devI rIte sAvavI te batAve che - ' ' se tattha bhikkhuhi saddhi kAleNa aNupavisittA' te pUrvokta sAdhu 44 kSetramAM nivAsa puratA hoya athavA bhAsa kalpa vihArI sAdhue Avela atithi zramaNAnI sAthe bhikSA levAnA samayeja zrAvakanA gharamAM praveza ne 'tatthiyarerehiM kulehi' tyAM pazu jIna dharamAMthI 'sAmudANiyaM' sAmuhAyiSTha A0 15 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #125 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 114 AcArAMgasUtre prayuktaprAptam dhAtrIdattahetukAdipiNDadoSarahitam 'piMDavArya' piNDapAtam - maikSam 'paDigAhitA' pratigRhya - upAdAya 'AhAraM AhArijjA' AhAram azanAdikaM caturvidhamAhArajAtam AhArayed grAsaiSaNAdidoSa zunyamAhAramAhArayedityarthaH / tathA sati noktamAtRsthAna rUpacchalakapaTAdidoSa saMsparzaH saMbhavatIti bhAvaH / / sU0 43 // mUlam - eyaM khalu tassa bhikkhussa vA bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM / sU. 44 / caturtha uddesa samato chAyA - etat khelu nasya bhikSukasya vA bhikSukyA vA sAmagryam // sU0 44 // TIkA - uparyuktasyopasaMhArayA jenAha - 'eyaM khalu tassa bhikkhurasa vA etat khalu prAdhUNikAgantuka bhikSubhiH sa rddham grAsaSaNAdidoSarahitAhArAharaNam tasya ekasminneva kSetre nivasataH eSiNIya acitta prAsukaudgamAdi doSa rahita aura 'vesiyaM' vaiSika kevala veSa prayukta prApta arthAt dhAtrI doSa hetukAdi piNDa doSoM se rahita 'piMDavAya ' 'paDigAhittA' piNDapAta- bhikSA ko grahaNa kara azanAdi caturvidha 'AhAraM AhA rejA' AhAra jAta ko grAsaiSaNAdi doSoM se rahita samajha kara khAya, isa taraha bhikSAcaryA kara AhAra karane se sAdhu ko mAtRsthAna doSa nahIM hotA // 43 // Upara meM batalAe hue viSayoM kA upasaMhAra ke rUpa se kahate haiM- 'eyaM khalutassa bhikkhussa vA bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM' 'yaha jo Agantuka prAghUrNika sAdhuoM ke sAtha hI grAsaiSaNAdi doSoM se rahitaazanAdi caturvidha AhArakA AharaNa karanA cAhiye aisA kahA hai vAstava meM vahI usa eka hI kSetra meM nivAsa karane vAle sAdhu kA aura mAsa kalpavihArI sAdhvI kI sAdhutA kI samagratAsaMpUrNatA samajhanI cAhiye arthAt tathAvidha AhArakA AharaNa hI sAdhu aura 'esiya' vesiya' piMDavAya' zeSIya Asu ubhAhi hoSa vinAnA atti bhane devaNa sAdhunA veSamAtrathI Apela arthAta, prApta thayela arthAt dhAtra dUta hetukAdi deSA vinAnA piMDayAta arthAt likSAne 'paDigAhittA AhAraM AhArijjA' zraddhayu bharIne azanAhi yAra prakAranA AhAra jAtane grAsaiSaNAdi dveSAthI rahita samajIne te upacegamAM leve A rIte bhikSA caryA karIne mahAra karavAthI sAdhu ke sAdhvIne mAtRsthAna deSa lAgatA nathI sU043A have upara batAvavAmAM Avela viSayanA upasa'hAra karatAM kahe che-- TIDArtha' - 'eyaM khalu tassa bhikkhussa vA' bhikkhuNIe vA sAmaggiya' mA AvelA atithI sAdhuonI sAthe ja grAseSaNAdi doSa vinAnA azanAdi caturvidha AhArane vAparavA joIe ema kahyuM che vAstavika rIte eja e ekaja kSetramAM nivAsa karavAvALA sAdhunA ane mAsakalpa vihArI sAdhunA ane sAvInA sAdhupaNAnI samagratA samajavI joie arthAt te prakAranA bahAranu AharaNu ja sAdhu ane sAdhvInA sa MpUrNa bhikSA bhAva che. zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #126 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 4 sU0 44 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 115 bhikSukasya sAdhoH bhikSukyAH sAdhvyAH vA sAmagryam-sampUrNatvaM bhikSubhAvasyetizeSaH / nathAvidhAhArAharaNe eva sAdhUnAM sAdhvInAJca bhikSubhAvaH sampUrNoM bodhyaH // suu044|| itizrI vizvavikhyAta-jagadvallabha-prasiddhavAcakapaJcadazabhASAkalita-lalitakalApAlApakapravizuddhagadyapadyAnaikagranthanirmApaka-vAdimAnamardaka-zrI-zAhU chatrapatikolhApurarAjapradatta-'jainazAstrAcArya-padavibhUSita-kolhApurarAjaguru-bAlabrahmacArI jainAcArya jainadharmadivAkara-pUjyazrI-ghAsIlAla-vrativiracitAyAM zrI AcArAMgasUtrasya dvitIyazrutaskandhasya marmaprakAzikAkhyAyAM vyAkhyAyAM piNDaiSaNA nAmaka prathame'dhyayane caturthIdezakaH samAptaH // 3 / sAdhvI kA sampUrNa bhikSu bhAva hai aisA samajhanA cAhiye kyoMki usa se bhinna pUrvokta prakAra se bhikSA lAne se mAtRsthAna sparza doSa hotA hai yaha pahale kahA jA cukA hai piNDaiSaNA kA yaha caturtha uddezakasamApta huA |suu0 44 // zrI jainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAla vrativiracita AcArAgasUtra ke dUsare zrutaskaMdhakI marmaprakAzikA byAkhyA meM / ||prthm adhyayana kA cauthA uddezaka samApta // 4 // tema samajavuM joIe kemake-tenAthI bhinna pUrvokta prakAre bhikSA lAvavAthI mAtRsthana sparza deSa lAge che e pahelAM ja kahevAmAM AvI gayela che A rIte piDeSaNa nAmane A cothe uddeza samApta thaye sU0 44 jainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAlajI mahArAja viracita AcArAMga sUtranA bIjAzrutaskaMdhanI marmaprakAzikA TIkAnA pahelA adhyayanane ceAthe uddeze saMpUrNa jA Wan zrI aayaa| sUtra : 4 Page #127 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMga sUtre ___ atha paJcamoddezaka mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTesamANe se jaM puNajANijjA, aggapiMDaM ukkhippamANaM pehAe, aggapiMDaM NikkhippamANaM pehAe, aggapiMDaM hIramANaM pehAe, aggapiMDaM paribhAijjamANaM pehAe, paribhuMjamANaM pehAe, aggapiMDaM paridRvijjamANe pehAe, purA asiNAi vA, avahArAi vA, purA jatthanne samaNamAhaNa atihikivaNavaNImagA kharcA khaddhaM upasaMkamaMti, se haMtA ahamavi khaddhaM khaddhaM saMkamAmi mAiTTANaM saMphAse No evaM karijA ||suu0 45 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yat punarevaM jAnIyAt-agrapiNDam ukSipyamANaM prekSya, agrapiNDaM nikSipyamANaM prekSya, agrapiNDaM hiyamANaM prekSya, agrapiNDaM parityajyamAnaM prekSya, agrapiNDaM paribhujyamAnaM prekSya, agrapiNDaM parityajyamAnaM prekSya, purA azitavanto vA, apahRtavanto vA, purA yatrAnyazramaNabrAhmaNa-athitikapaNa vanIpakAH tvaritaM tvaritam upasaMkrAmanti sa hanta ! ahamapi tvaritaM tvaritam upakramAmi, mAtRsthAnaM saMspRzet naivaM kuryAt // sU0 45 // TIkA-caturtho dezake piNDagrahaNa vidheH pratipAditatvAt paJcamoddezake'pi tamevavidhi pratipAdayitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAya paviTe samANe' sa pUrvokto bhikSuryA bhikSukI vA gRhapanikulaM yAvat-piNDapAtapratijJayA praviSTaH san 'se jaMpuNa jANijjA' sa yata punaH vakSyamANarItyA jAnIyAt-avagacchet 'aggapiMDaM ukkhippamANaM pehAe' agrapiNDam-prANimAtrArtha gogrAsAdikam prathamaM nirmitabhojanAt samuddhRtya sthApitaM bhojanam pAMcaveM uddezaka kA prAraMbha TIkArtha-caturthoddezaka meM bhikSAgrahaNa kI vidhiyatalAI gaI hai aba pazumoddezaka meM usI vidhikA pratipAdana karate haiM-se bhikkhU vAbhikkhuNI vA vaha pUrvokta bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI 'gAhAcai kulaM jAva paviDhe samANe' gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat-piNDapAta kI pratijJA se-bhikSA lAbha kI AzA se anupraviSTa hokara 'se jaM puNa jANijjA'-vaha sAdhu aura sAdhvI yadi yakSyamANarIti se aisA jAnale ki-'aggapiMDaM ukkhipamANaM pehAe' agrapiNDa pahale hI nirmita pAMcamA uddezAne prAraMbha cothA uddezAmAM bhikSAgrahaNanI vidhi batAvI che. have A pAMcamAM uddezAmAM paNa eja vidhinuM prati pAdana karavAmAM Ave che -- 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' ta pUrvAta sAdhu athavA sApa 'gAhAvaikulaMjAva pavidve samANe' pati zrApanA 52mA yAta HiAL RAthI praveza zrI sAgasUtra :4 Page #128 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 5 sU0 45 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 117 agrapiNDamityucyate tam agrapiNDam utkSipyamANam kizcit kizcid nissAryamANaM prekSya dRSTvA evam 'aggapiDaM nivikhappamANaM pehAe' agrapiNDaM nikSipyamANam sthAnAntare sthApyamAnaM prekSya dRSTvA, tathA 'aggapiMNDaM hIramANaM pehAe' agrapiNDa hiyamANam anyatradevAyatanAdau nIyamAnaM prekSya avalokya evam 'aggapiMDaM paribhAIjjamANa pehAe' agrapiNDaM paribhajyamAnam vibhajyamAnam kizcit kizcid vibhajyadIyamAnaM prekSya dRSTvA 'aggapiNDaM paribhujamANaM pehAe' agrapiNDaM paribhujyamAnam prekSya, evam 'aggapiDaM pariThavijjamANe' agrapiNDa parityajyamAnam devatAyatanacaturdikSu vikIryamANaM tathA 'purA asiNAi vA avahArAi vA purA pUrvam azitavanto vA carakazAkyAdizramaNAH bhuktavanto vA, apahatayanto vA yena kenApirUpeNa nItayanto cA santi, evaM 'purA jatya'NNe samaNamAhaNaatihikivaNavaNIvagA' purA pUrva yatra anye zramaNabrAhmaNapatithikRpaNavanIpakA:-yasmin sthAne anye apare zramaNAH cArakazAkyAdayaH, bhojana se nikAlakara prANImAtra ke liye rakkhA huA gogrAsAdi ko thoDA thoDA nikAlA jA rahA hai aisA dekhakara evaM 'aggapiDaM NikkhippamANaM pehAe' agrapiNDa dUsare sthAna meM rakkhAjA rahA hai aisA dekhakara tathA 'aggapiNDaM hIramANaM pehAe' agrapiNDa devAyatana vagairaha sthAna meM lejAyA jA rahA hai aisA dekhakara evaM 'aggapiMDaM paribhAijjamANaM pehAe' agrapaNDi thoDA vibhAga kara diyA jA rahA hai aisA dekhakara tathA 'aggapiMDaM paribhuMjamANaM pehAe' agrapiNDa khAyA jA rahA hai aisA dekhakara aura 'aggapiMDaM paridRvijjamANaM pehAe' agrapiNDa devAyatanake cAroM tarapha vikherA jA rahA hai aisA dekhakara aura 'purA asiNAi yAavahArAi cA' pahale hI caraka zAkyAdi zramaNa khAcuke haiM aura jisa kisI. bhI rUpa meM le gaye haiM evaM isI prakAra meM 'purA jatthanne samaNamAhaNaatihikivaNavaNImagA' pahale jahAM jisa sthAna meM dUsare bhI zramaNa-caraka zAkya vagairaha pachI 'se jaM puNa jANejjA' te sAdhu sAdhya nIya 4pAmA mApanA zata me agla , 'aggapiMDaM ukkhippamANaM pahAe' maapi-marthAt manAsI rasAbhAthI parasai kADhIne anya prANi mATe rAkhela grAsAdine thoDuM thoDuM kADhavAmAM Ave che eja pramANe 'aggapiMDaM NikkhippamANaM pehAe' sapine anya sthAnamA rAmapAmA mApI 27 . mena tathA 'agapiMDa hIramANaM pehAe' zrapiune pAsaya vigere sthAnamA rail naye tathA 'aggapiMDaM paribhAijjamANaM pehAe' samiAthI thaa| thaa| lAsa pADAna bhASAmA mAtai Rdhana tathA 'aggapiMDa bhuMjamANaM pehAe' maapiune pApAmA mAtA nadhana ta 'aggapiMDaM paridRvijjamANaM pehAe' api pAyatananI thAremA tu 'purA asiNAi vA apahArAi vA' 59i 224 yA zramAye mAlI DAya bhane 755 3 1 gavAyesa DAya tathA 'purA jatthapaNe samaNamAhaNa' paDela yAM-2 sthAnamA mIn aiealis zramAyu 3232 // 35 vigere bhane prhaa| tayA 'atihi kiyaNa vaNImagA' zrI mAyArAgasUtra :4 Page #129 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 118 __AcArAMgasUtre brAhmaNAH dvijAH, atithayaH-AgantukA abhyAgatAH, kRpaNAH daridrAdayaH, vanIpakA yAcakAH 'khaddhi khaddhi' tvaritaMtvaritam atitvarayA 'uvasaMkamaMti' upasaMkrAmanti upasaMkrAntA bhavanti se haMtA ahamavi khaddhaM khaddhaM uvasaMkamAmi' tat tasmAt kAraNAt hanta ! iti vAkyopanyAse ahamapi tvaritaM tvaritam atizIghratayA upasaMkrAmAmi-upasaMkrAnta upasthito bhavAmItyarthaH, tathAkurvan mikSuko mAtRsthAnaM saMspRzedityAha-'mAiTThANaM saMphAse' mAtRsthAnaM saMspRzet-anyatIthikabhAgagrahaNaprayuktapratyavAyamAyAchalakapaTAdirUpa mAtRsthAnadoSa saMsparzaH syAt tasmAt 'no evaM karejA' no evam-uktarItyA agrapiNDAdikaM grahItuM tatra tvaritaM gacchediti bhAvaH ||suu0 45 // mUlam-se bhikkhU vA mikkhuNI vA jAva paviTresamANe aMtarA se vappANi vA, phalihANi vA, pAgArANi vA, toraNANi vA, aggalANi vA, aggalapAsagANi vA sai parakame saMjayAmeva parakkamijjA, No ujjuyaM gacchijjA, kevalIbrUyA AyANameyaM ||suu0 46 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA yAvat praviSTaH san antarA tasya vamA vA, parikhA thA, brAhmaNa, atithi-Agantuka abhyAgata tathA kRpaNa dIna daridra garIba evaM vanIpakayAcaka vagairaha 'khaddhaM khaddhaM usakamaMti atyanta tvarA se upasthita hote haiM 'se haMtA' ahamapi khaddhaM khaddhaM uvasaMkamAmi' isaliye meM bhI jaldI jaldI hI upasthita hotA hUM-aisA jAnakara usa meM sAdhu aura sAdhvI bhI yadi jAya to usa ko 'mAiTThANaM saMphAse' mAtRsthAnadoSa hogA yaha batalAte haiM-'bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI ko ukta rIti se anyatIrthikoM kA bhAga grahaNa karane ke kAraNa pratyayAya pApa tathA chala kapaTAdi rUpa mAtR sthAna doSa hogA, isaliye 'no evaM karijjA' uktarIti se amapiNDAdi lene ke liye usa sthAna meM jaldI nahIM jAnA cAhiye arthAt bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI yadi agrapiNDAdi ko lene ke liye atya. nta zIghratA se usa sthAna meM jAyeMge to unheM chala kapaTAdi rUpa mAtRsthAna saMsparza doSa lagegA // 4 // matithi 5 hInaharidra tathA panI54-yAya vigere 'khaddhaM khaddhaM uvasa kamaMti' hI hI mA che. 'se haMtA ! ahamavi khaddhaM khaddhaM ubasa kamAmi' tathA hu~ y are arel on ema jANIne temAM sAdhu ane sAthvI paNa je jAya te tene mAtRsthAna deSa lAge che. te matAva cha-'mAiTThANaM saphAse' mA sAdhu sApAna se rIta mI sahAyanA saadhun| lAsa ghaDa 72pAthI pA5 tathA 714586 35 bhAtRsthAna hoSa sANe cha tathI 'mA evaMfar" pUrvokta rIte apiMDAdi levA mATe e sthAnamAM utAvaLathI javuM na joIe arthAt sAdhu ke sAvI je apiMDAdi levA mATe ghaNI utAvaLathI e sthAnamAM jAya te teone chaLa kapaTAdi rU5 mAtRsthAna saMspaza Sa lAge che sU0 4pA zrI mAyArAgasUtra :4 Page #130 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u, 5 sU0 46 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 119 prAkArA thA, toraNAni vA, argalA vA, argalapAzakA vA sati prakame saMyata eva parAkrameta, no RjunA gaccheta, kevalIbrayAm, AdAnametat // mU0 46 // TIkA-bhikSArtha bhikSukasya kIdRzena mArgeNa gantavyamiti vaktuM sUtrakAraAha-'se bhikkhUyA bhikkhuNI vA jAva paviTesamANe' sa pUrvokto bhikSurvA, bhikSukI vA yAvat-gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA bhikSAlAbhArthaM praviSTaH san pATanagaraM grAmAdikaM rathyAM vA pravizan mArga pratyupekSeta, tatra yadi 'aMtarA se vappANi vA' antarA madhye mArgamadhye ityarthaH tasya bhikSArtha gacchato bhikSukasya zramaNasya vaprAH samunnatabhUbhAgAH, grAmAntarevA kedArAH syuH 'phalihANi kA' parikhA vA khAtagartarUpA 'pAgArANi vA' prAkArA vA-purasya gRhasya vA caturdikSu nirmitadurgarUpA varaNA ityarthaH 'toraNANi vA' toraNAni vA-dvArAvayavavizeSatayA racitapatrapuSpa paramparArUpANi patradAmAni 'aggalANi vA' argalA vA zaGkalArUpAH, 'aggalapAsagANi vA' argalapAzakA vA yatra argalAgrANi nikSipyante etAni tAvada mArgamadhye dRSTvA jJAtvA vA TIkArtha-aba mikSA lene ke liye sAdhu aura sAdhvI ko kisa prakAra ke mArga se jAnA cAhiye yaha batalAte haiM-'se bhivakhavAbhivakhaNI vA jAva paviDhe samANe' vaha pUrvokta bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI yAvat-piNDapAta kI pratijJA se bhikSA lAbha kI AzA se gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM praviSTa hokara 'aMtarA se' yadi usa mArga ke madhya-bIca meM bhikSA ke liye jAte hue sAdhu ko 'vappANi yA' vapra-samu. mata bhUbhAga hI mile athavA dUsare grAma meM 'phalihANi vA' kedAra-kheta meM pAnI le jAne ke liye khodA huA bhUbhAga yA parikhA-nAli gartakhaDDA vagairaha mile tathA 'pAgArANi vA'-prAkAra-nagara yA ghara ke cArotarapha nirmita durga parakoTA mile 'toraNANi vA' yA toraNa-dvAra meM zobhA vizeSa ke liye laTakAye hue patte aura phUloM ke banAye hue maharAva rUpa toraNa mile athavA 'aggalANi vA' argalAzaMkhalA rUpa jaMjIra mile athavA 'aggalapAsagANi vA' argalApAzaka-laTakAye hue jaJjIra rUpa zRMkhalA ke agra bhAga choDa hI mile ina sabhI ko mArga ke have bhikSA grahaNa mATe janAra sAdhu sAdhvIe javAnA mArga sabaMdhI sUtrakAra kathana kare che TIya-se bhikkhUvA bhikkhuNI vA' te 5varita sAdhu sAdhI 'jAva paviDhe samANe' yAvat yiAtanI pratijJAyI rupatI shraayn| gharamA pradeza 2 naaraasaadhun| 'aMtarA se vappANi yA phalihANi vA' 2stAmA bhane 55 bhiinn| 242pANI lA yAve athavA taramA pANI laI javA mATe khodelI jamIna Ave athavA khAI ke khADAvALI jamIna nALuM vigere bhAve mayA 'pAgArANi vA toraNaNi vA' prA2 nagara mth| ghanI yAre ta23 manAveta Ta Ave athavA bAraNAmAM zebhA mATe laTakAvela pAna ane phUnA banAvela te raNa Ave mayA 'aggalANi vA aggalAsagANi vA' saism 251 sAve atha41 Tasa Aisa nA malA bhAva to mA sadhA hai / bhAgamA mAve to 'saiparakkame' saMjayAmevA zrI aayaa| sUtra : 4 Page #131 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 120 AcArAMgasUtre 'saiparakkame' sati prakrame - anyasmin gamanamArge vidyamAne sati prakramyate aneneti prakramomArga ityucyate, tathAsati 'saMjayAmeva parakkamijjA' saMpata evaM saMyamazIla eva bhikSukaH parAkrameta gacchet anyamArga saMbhave tenaiva mArgeNa bhikSArthaM gacchet, 'No ujjuyaM gacchijjA' no RjunA saralena alpakAlagamyena vaprAdimArgeNa gacchet tatra kAraNamAha 'kevalibUyA - AyANa meyaM' kevalI kevalajJAnI vItarAgaH prabhubhagavAn mahAvIro brUyAt-travIti upadizatItyarthaH, kimupadizatItyAha - AdAnametat-AdIyate aneneti AdAnam karmabandhanam karmAgamanavartma etad vaprAdimadhyena bhikSArtha gamanamityarthaH tathAgamane sati saMyamAtmavirAdhanA syAditibhAvaH tAmeva saMyamAtmavirAdhanAmagre abhidhAsyati // 046 // mUlam - se tattha parakkamamANe payalijja vA, pakkhalejja vA, pavaDija vA, se tattha payalemANe vA, pakkhalejjamANe patraDamANe vA, tattha se kAye uccAreNa vA pAsavaNeNa vA, kheleNa vA siMdhANeNa vA, vaMtena vA pittena vA, pUraNa vA sukkeNa vA soNieNa vA, uvalitte siyA, tahappagAraM kAryaM No anaMtarahiyAe puDhavIe No sisiNiddhAra puDhavIe No sasarakakhAe puDhavIe, No cittamaMtAe silAe, jo cittamaMtAe lelUe, madhya meM dekhakara yA jAnakara 'saha parakkame saMjayAmeva parakamijjA' bhikSArtha jAne ke liye dUsarA mArga rahane para saMgata-saMyama zIla sAdhu ko usI dUsare mArga se jAnA cAhiye arthAt saMyata sAdhu anya rAstA ke hone para usI rAstA se bhikSA ke lige jAya kintu 'no ujjuyaM gacchijjA' Rju -sarala thoDe hI kAla meM jAne vAle vaprAdi mArga se nahIM jAya kyoMki 'kevalI bUyA AyANameyaM' kevala jJAnI bhagavAn kahate haiM ki bhikSA ke liye vaprAdimArga se jAnA sAdhu ke liye karmabandhanarUpa AdAna hai isaliye aise vaprAdi mArga dvArA jAne se sAdhu aura sAdhvI ko saMyama Atma virAdhanA hogI ataH bhikSA ke liye vaprAdi mArga se sAdhu sAdhvI nahIM jAya || sU0 46 || parikamijjA' likSA bhATe yA bhATe mIle bhArga hoya to saMyamazIla sAdhuo me mIla bhAge thI vu lehA paraMtu 'No ujjuya' gacchijAM' sarasa sevA upastipatrAhi doSopAjA nahi yayAya sevA bhAge thI vu nahIM hai - ' kevalI vUyA AyANameya" paNa jJAnI bhagavAn mahAvIra svAmI kahe che ke bhikSAne mATe vaprAdi mAgethI javuM sAdhune karmAMnA adha rUpa AdAna che tethI evA vaprAdi vALA mArge javAthI sAdhu sAdhvIne saMyama AtmAvirAdhanA thAya che tethI bhikSA grahaNa mATe tevA prakAranA mALethI sAdhu ke sAdhvI e javuM na joie ! sU0 46 // zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #132 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 5 sU0 47 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 121 kolAvAsaMsi vA, dArue jIvapaidie saaMDe sapANe jAva sasaMtANae, No Amajjijja vA, pamajjijja vA, saMlihijja vA, nilihijja vA, uvvalejja vA, uvaTijja vA, AyAvijja vA, payAvijja vA, se puvAmeva appasasarakkhaM taNaM vA pattaM vA, kaTuM vA, sakkaraM vA, jAijjA, jAittA, se tamAyAya egaMtamavakkamijjA egaMtamavakkamittA ahe jhAmathaMDilaM sivA jAva tahappagAraMsi paDilehiya paDilehiya, pamajjiya pamajjiya tao saMjayAmeva Amajjijja vA jAva payAvija vA ||suu0 47 // chAyA-sa tatra parAkramamANaH pracaled vA, praskhaledvA , prapated vA, sa tatra parAkramamANo yA praskhalan vA, prapatan vA tatra tasya kAyaH uccAreNa vA prasravaNena vA zleSmaNA yA siMdhAnakena vA vAntena vA pittena vA pUtena vA zukreNa vA zoNitena vA upaliptaH syAt, tathAprakAraM kAyam anantarhitayA pRthivyA na sasnigdhayA pRthivyA na sarajaskayA pRthivyA na cittavatyA zilayA no cittavatA lelunA kolAvAse vA dAruNi jIvapratiSThite sANDe saprANini yAvat santAnakena AmRjyAd vA pramRjyAt vA saMlikhed vA udvaled vA udvartayed yA AtApayed vA, pratApayed vA sa pUrvameva alparaskaM tRNaM vA patraM vA kASThaM vA zaraM vA yAveta, yAcayitvA sa tamAdAya ekAntamavakrAmet ekAntamapakrAmayitvA sthaNDile pA yAvat anyatarasmin vA tathAprakAre pratilikhya pratilikhya pramRjya pramRjya tataH saMyata evaM AmRjyAd vA yAvat pratApayed vA // suu047|| TIkA-atha vAdiyuktamArgeNa bhikSArtha gamane doSAnabhidhAtumAha-'sa tattha parakamamANe sa pUrvokto bhikSuH tatra-vAdiyukte mArge parAkramamANaH gacchan mArgasya uccAyacatvena viSamatayA kadAcit 'payalijja vA' pracaleda vA-kampeta vA 'pakkhalejja vA' praskhaleda yA-kadA. cit praskhalita: syAt 'paDijja vA prapated vA prapatito vA syAt, 'se tattha payalemANe yA pakkhalejamANe vA pavaDamANe vA' sa bhikSukaH tatra vAdiyuktamArge pracalan vA kampamAno vA, TIkArtha--aba sAdhu aura sAdhvI ko vaprAdiyukta mArga se bhikSA ke liye jAne meM doSoM ko batalAte haiM-'sa tattha parakkamamANe' vaha pUrvokta sAdhu usa camAdi yukta mArga meM jAtA huA rAstA ke UMve nIce hone ke kAraNa TeDhAmedA hone se 'payalijja vA, pakavalejja vA, payaDijja vA'-pracalita-kampita-ho jAyagA yA have sAdhu ane sAvIne vaprAdivALA mArgethI bhikSA mATe javAmAM lAgatA de sUtradhAra matAve che. 2A1--se tattha parakamamANe' ye pUti sAdhu ye prAviNA bhAga rdi 2sta ayAnAya pAna sadhana yAyu jApAyI 'payalijja vA pakkhalejja vA' pita 45 A016 zrI sAgasUtra :4 Page #133 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 122 AcArAMgasUtre prarakhalan vA prapatana vA SaNNAm appakAyAdInAmanyatamaM virAdhayeda, apkAyAdiSaTtsu anyatamasya virAdhanAM kariSyati, evaM 'tatva se kAe' tatra vAdiyukte mArge pracalanAdikaM kurvatastasya bhikSukasya kAyaH zarIram 'uccAreNa vA' uccAreNa vA-purISeNa 'pAsavaNeNa vA' prasravaNena vA matrotsargeNa 'khelena vA' zleSmaNA vA kaphena 'siMghANeNa vA' siMghAnena vA-nAsikAmalena yA yaMtena vA vAntena vA vamanarUpeNa 'pitteNa vA pitena vA 'pUraNa vo pUyena vA pUtirUpeNa 'sukkeNa vA' zukreNa vA vIryarUpeNa 'soNieNa vA' zoNitena vA rUdhirarUpeNa 'uvalitte siyA' upaliptaH syAt, tasmAt, itthaMbhUtena yathA na gantavyamiti bhAvaH / yadi tu mArgAntarAbhAvAt tenaiva vAdiyuktamArgeNa gataH san praskhalitaH syAttarhi kardamAdyupaliptazarIraH san naivaM kuryAdityAha-'tahappagAraM kAyaM tathAprakAram azuci uccArAdhupaliptaM kAyaM zarIram 'No aNaMtarahiyAe puDhavIe' no anantarhitayA avyavahitayA pRthivyA, evaM praskhalita-pichar3a jAyagA yA girajAyagA aura 'se tattha payalemANe vA pakkhalemANe cA pavaDamANe vA' yaha sAdhu vahAM para-pracalita-kampita hotA huA yA praskhalita hotA huA tathA giratA huA apkAya vagairaha che kAyoM meM kisI bhI eka kAya kI virAdhanA karegA aura 'tattha se kAe uccAreNa vA pAsapaNeNa vA' Usa vAdiyukta mArga meM girate hue usa sAdhu kA zarIra cAhe mala se yA mUtra se yA 'kheleNa yA' 'siMghANeNa vA' kapha se yA nAkake mala 'nakaTI' se yA 'vaMtena vA' vamana 'ulTI se yA 'pittaNa vA pUyeNa vA pitta se yA pIpa paDA se yA 'sukkeNa vA zuka'vIrya' se yA 'soNieNa thA' zoNita se 'uvalitte siyA' upalipta ho jAyagA isaliye isa prakAra ke rAstA se nahIM jAnA cAhiye aura 'tahappagAraM kAyaM' usa prakAra ke kAya zarIra ko arthAt azucimala mUtra kIcaDa vagairaha se upalipta deha ko 'yo aNaMtarahiyAe puDhavIe,' avyavahita pRthivI se vinA kisI vastu ke vyavadhAna rahita pRthivI se AmArjana yA pramArjana sApha sutharA nahIM kare arthAta dUsare jaya athavA sa5sI pAthI 57315 14 athavA 'pavaDijja vA' 5 14 bhane se tattha payalemANe vA pakSalejjamANe vA te sAdhu tyo ipita yana ma2 sapasatAM mayA 'pacaDamANe vA' 43 nai a54Aya vizere 759] 4AyanI virAthanA thaze bhane 'tattha se kAe uccAreNa vA pAsava geNa vA' me pAyA bhAmA 57 // 24 sAdhu sAlAnu zarI2 4AyitathI 2012 pezAthI mayA 'kheleNa vA siMghANeNa vA' 73thA mayA sArathI mayA 'vaMtena vA pittena vA' GAthI a|| pittathA 'pRpaNa yA sukkeNa vA pIpathI 2512 zu4thI athavA 'soNieNa vA' 3dhIrathI 'uvalitte siyA' 52 tathA 24 viSama 22te napuna naye. ane 'tahappagAraM kAya' kI rIta azuthi bhasatra vizeSathI mAyesa zarI22 'NA aNaMtarahiyAe puDhavIe' 31454] vastumA vyavadhAna vinAnI vImA sAsu na karavuM arthAt bImArga na hovAthI e vaprAdivALA vigere mArgathI javAthI lapasI javAnA zrI sAgasUtra :4 Page #134 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 5 sU0 47 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 123 'No sasiNidvAra puDhavIe' no sasnigdhayA ArdrIbhUtayA pRthivyA 'No sasarakkhAe puDhavIe' na sarajaskayA pRthivyA 'No cittamaMtAe silAe' no cittavatyA sacittayA zilayA prastarakhaNDarUpayA, evaM 'No cittamaMtAe lelUe' no cittavatA sacittena lelunA lenDunA pRthivIkhaNDarUpeNa 'kolAvAsaMsi vA dArue' kolAvAse kolA ghuNAstadAvAsabhUte dAruNi dhuNayuktakASThe 'jIvapaTTie saaMDe sapANe jAva' jIvapratiSThite jIvaSTha sADe aNDasahite saprANe prANisahite yAvat - saboje saharite sahime sodake sonika kamRtikA markaTe 'sa saMtANae' sa santAna ke 'No Amajjijja vA pamajjijja vA' no naiva AmRjyAt sakRd vA AmarjanaM kuryAt, navA pramRjyAt punaH punarvA pramArjanaM kuryAt, saMlipta kardamAdinaiva zodhayeta prakSAlayedityarthaH / evaM tatra sthitaeva 'saMlihijja vA mArga ke nahIM hone se usI vaprAdiyukta mArga se jAne para praskhalanAdi ke kAraNa kardamAdi se upalipta hone para bhI zarIra ko 'NosasiNidvAra puDhavIe' gIlI miTTI gaiha se sApha suthaDA nahIM kare isa tAtparya se kahate haiM-'No sasarakkhAe puTaate' ityAdi, rajoyukta miTTI se yA'No cittamaMtAe silAe' sacitta prastara khaNDa rUpa zilA se bhI kardamAdi se upalipta zarIra ko pramArjita nahIM kare isI taraha 'no cittamaMtAe lelae' sacitta pRthivIkhaNDarUpa leSTu 'DhelA' se bhI usa azucimalamUtra kIcaDa Adi se upaliptakAya ko prakSAlita nahIM kare, isI taraha 'kolA vAsaMsi dAruNi' ghRNa - dImakalage hue kASTa meM aura 'jIvapaiTThie saaMDe' jIva yukta aNDa yukta athavA 'sapANe' prANI se yukta 'jAva sasaMtANae' yAvat bIja yukta, haritayukta evaM sahima - pAlA barpha osa se yukta evaM sodaka- ThaNDA jalayukta tathA uttiGga kSudra kITapataGgayukta evaM panaka phanigA se yukta tathA jalamizritamiTTIse yukta evaM samarkaTa saMtAna makarAjAla se yukta kASTha meM usa azuci malamUtrAdise upalisa rathI viSama va vigerethI zarIra bharaDAMdha laya to pazu zarIrane 'gosasiddhAe puravIe' lIlIbhATI vigerethI sAsu na 42 hetuthI uDe che. 'No sasarakkhAe puDhavIe' dhuNapANI bhATI agara 'cittatAe lolue' sacitta pattharathI pazu ava vigerethI bharaDAyesa zarIra sAI karavuM nahIM. eja pramANe DhekhalAthI paNa e azuddhi evA malamUtra kIcaDa vigerethI bharaDAyesa zarIrane sAina 42 pramANe 'kolAvAsaMsi vA dArue jIvapaiTThie' | sAgesa sADAmAM bhane 'saaMDe sapANe jAva sasaMtAeM DIvAjA athavA prANIthI yukta athavA khIvALA harita lIleAtarIvALA tathA sAhima-barapha ke esavALA tathA ThaM'DA pANIvALA tathA jINuA kIDI, pataMgIyA tathA jala maLela mArTivALA makADAnA samUhavALA lAkaDAthI me azuddhi bhUtrAhithI bharaDAyela zarIrane 'Amajjijja vA pamajjijja vA' avAra anekavAra pramAna karavuM nahI. arthAt e zarIramAM cAMTela malamutra kAdava vigerene chape nahIM te tethe sthitimAM tyAM raDIne 'sa'lihijja vA vilihijja vA' sasemana hai zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #135 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 124 AcArAMgasUtre nilihijja yA' saMlikheda vA no saMlekhanaM kuryAt, nilikheda vA-nilekhanaM vA no kuryAna, tathA 'ubalejja vA uvvaTTijja vA' udavaleda vA, udvartanavad nodavartanaM kuryAta, nApi tadeva ISacchuSkamudvarta yed vA 'AyAvija vA payAvijja vA' nApi tatrasthita eva AtApayed vA no sakRda AtApanaM kuryAt, nApi paunyaH punyena pratApayed vA, tathAkaraNe saMyamAtma virAdhanAsyAditi tasmAttanna kuryAditi bhaavH| atha yaskuryAttadAha-'se puvAmeva appasasarakkhaM taNaM vA' sa bhikSuH pUrvameva tadanantarameva pUrvoktam alparajaskam alparajoyuktam tRNaM yA 'pattaM vA pharsTa vA sakaraM vA jAijjA' patraM vA kASThaM vA zakerAM vA prastarazakalam yAceta 'jAittA se tamAyAya egaMtamavakamijjAra' yAcikhA sa bhikSukaH tam AdAya-alparajaskazarIrako 'NoAmajji jjavA pamajjijjavA' ekabAra yA aneka pAra pramArjana nahIM kare arthAt usa kAya meM liptamalamUtrakardamAdi ko nahIM prakSAlita kare isI taraha usa sthiti meM vahAM para rahate 'saMlihijja vA' salekhana aura 'vilihijja vA' vilekhana bhI nahIM kare evaM 'uvvalejja vA uvvadvijja vA' udavalana aura uvartana bhI nahIM kare tathA 'AyAvijja vA' AtApana aura 'payAvijja cA' pratApana bhI ekaSAra yA anekavAra nahIM kareM kyoMki aisA karane se saMyama aura AtmA kI virAdhanA hogI isaliye sAdhu aura sAdhvI vaisA nahIM kare, aba bhikSAlene jAne ke liye dUsare mArga ke nahIM rahane para yadi vanAdi se pukta ubaDakhAbaDa Ter3he meDhe mArga se hI jAne ke kAraNa mArga ke madhya meM skhalane yA gira paDane se malamUtrakardamAdi se upalipta zarIra ko kisa taraha sAphasuthaDA sAdhu aura sAdhvI kare yaha batalAte haiM-'se puNyAmeva appa sasarakkha' vaha pUrvokta sAdhu aura sAdhvI anantara pUrvake kathanAnusAra thoDe hIraja dhUli se yukta 'taNaMvA tRNa sUkhA ghAsa yA 'pattayA' patA yA 'kaTuMvA' kASTha yA 'sakaravA' patthara kA TukaDA 'jAijjA' mAGgale vimanA 54 425 // nahI. tathA 'utralijja vA uvvaTTijja vA' una taya na 5 / 12 nahI' tathA 'AyAvijja vA payAvijjA vA' mAtApana bhane pratApana sevA23 aneka vAra na karavuM kema ke ema karavAthI saMyama ane AtmAnI virAdhanA thaze tethI sAdhu ke sAcavIe tema karavuM nahIM. have bhikSA levA mATe anya mArganA abhAve je vaprAdivALA mArgethI khADATekarA ane vAMkAcUkA mArgethI ja javAne kAraNe rastAmAM lapasavAthI ke paDI javAthI malamUtra kAdava vigerethI kharaDAyela zarIrane kaI rIte sAdhu sAdhvIe sApha karavuM te sUtrakAra batAve che. 'se puvAmeva appasasarakkha taNaM vA' te pUrvAta sAdhu mane sapI A G52 / pramANe yI 4 dhUmathI yuta suI ghAsa DAya athavA 'pattaM yA kahU~ vA sakaraM vA jAijjA' pAnA hAya atha41 at pattharane TubhAga se 'jAittA se tamAyAya egatamavamijjA' bhane te bhAna meM pati sAdhu ma. sApAme su|| pAsa virene zrI. saay|||| sUtra :4 Page #136 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 5 sU0 4. piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam patrAdikaM gRhIkhA ekAntam apakramya, ekAnte apakramya ekAntasthalaM gatvA 'ahe jhAmarthaDilaMsi vA' atha dagdhasthaNDile vA sthitaH san 'jAva abhayaraMsi vA tahappagAraMsi' yAvadasthirAzau vA kiTTarAzau vA tuSarAzau vA zuSkagomayarAzau vA anyatarasmin vA ekasmin tathAprakAre dagdhasthaNDilAdau 'paDile hiya paDilehiya' pratilihya pratilihya paunaH punyena pratilehanaM kRlA 'pamajjiya pamajjiya' pramRjya pramRjya punaH punaH pramArjanaM kRtvA 'tao saMjayAmeva' tataH-tadanantaraM saMyataH eva saMyamazIlo bhUtvA sa bhikSukaH 'Amajjijja vA jAya payAvijja vA' AmRjyAt vA gAtrasya AmarjanaM kuryAt gAtraM zodhayedityarthaH yAvat-pramRjyAd vA saMlikhed vA, udvaled vA udvartayed vA, AtApayed vA pratApayed kA, punaH punaH pratA. panaM kuryAd // sa * 47 // aura 'jAittA' mAnakara vaha pUrvokta sAdhu aura sAdhvI 'se tamAyA ya' usazuSkata. NAdi ko lekara egantamavakamijjA'ekAntame kahI para calA jAya aura apakamittA' ekAnta sthala meM jAkara 'ahe jhAmathaMDilaMsi vA jAya' usa ke bAda dagdha sthaNDila para sthita hokara asthi rAzi meM yA kiTa rAzi meM yA tuSa rAzi meM yA zuSkagoSara ke rAzi meM athavA 'anayaraMsivA tahappagAraMsi' anyatra kisI sthAna meM isa taraha ke dagdha sthaNDila vagairaha para bArabAra 'paDilehiya' pratilehana karake aura cAravAra 'pamajjiya'2 parimArjana karake usa ke bAda 'to' pratilekhana aura parimArjana karane ke bAda 'saMjayAmeva' saMyata-saMyama zIla hokara hI yaha bhAva sAdhu aura bhAca sAdhvI, malamUtrakardamAdi se upalipta apane zarIra kA 'Amajjijja yA' Amarjana ekavAra sApha suthaDA kare yA 'jAva payAvijja vA' yAvat-parimArjana-acchI taraha pAra bAra sApha suthaDA kare evaM saMlekhana kare yA vilekhana kare yA udvalana jhADajhUDa kara sApha kare yA udghartana kare yA ekabAra AtApana kare yA bArabAra pratApana kare arthAt isa taraha yaha bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI thoDA sAhI dhUlI sa meta syamA yasyA. mana zAntabhai run 'ahe jjhAma thaMDilaMsi yA' wNehI sUmi 52 GH. 2hIne 2424 / 'jAva' na DhasAmA mayA tuSasusAnA - lAmo athavA su| chAna DhasAmA mayA 'annayaraMsi' mAnata 'tahappagAraMsi' tathA 4t21 sthAnamA parAma2 'paDilehiya paDilehiya' pratimana 4zana mana parAma2 'pamajjiya pamajjiya' paribhAna rIne 'tao' te pachI 'sajayAmeya' sayamA 242 me sA53 sAvI bhaNabhUtra 41 vigairethI ||27||ye zarIranu 'Amajjijja vA jAya payAvijja vA' Amarjana arthAt ekavAra sAphasupha kare ane yAvat parimArjanA sArI rIte barAbara sApha supha kare. tathA saMlekhana kare athavA vilekhana kare athavA udvalana arthAta khaMkherIne sApha karavuM athavA uddavartana karavuM athavA ekavAra AtApana karavuM ke vAraMvAra pratApana karavuM arthAt A rIte e bhAva sAdhu ane bhASA sAthvI zelaDI dhuLavALuM ghAsa yA pAnA zrI sAgasUtra :4 Page #137 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 126 __ AcArAMgasUtre mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTresamANe se jaM puNa jANejjA goNaM viyAlaM paDipaDe pehAe, mahisaM viyAlaM paDipahe pehAe evaM maNussaM AsaM hathi sIhaM sagdhaM vigaM doviyaM acchaM taracchaM parisaraM siyAlaM virAlaM suNayaM kolasuNayaM koketiyaM cittAcellarayaM viyAlaM paDipahe pehAe sai parakkame saMjayAmeva parakkamejjA No ujjuyaM gacchejjA ||suu0 48 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yat puna: jAnIyAtgAm, dhyAlam pratipaNe prekSya mahiSaM vyAlaM pratipathe prekSya evaM manuSyam azvaM hastinam, siMham vyAghram, vRkam dvIpinam, RkSam tarakSam sarabhaM zRgAlam viDAlaM zunakam mahAzUkaram kokantikam vittA cillarayam vyAlaM pratipaNe prekSya sati parAkrame saMyatameva parAkrAmeda, na RjukaM gacched // sU0 48 // TIkA-uparyuktaviSayameva prakArAntareNa spaSTayitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM jAva paviDhe samANe se jaM puNa jANijjA' gRhapatikulaM yAvat-piNDapAtapratijJayA praviSTaHsan pathyupayogaM kuryAt tathAhi sa yat punaH evaM vakSyamANarItyA jAnIyAt-avagacched 'goNaM viyAlaM paDipahe hAe' gAm balIvardai mahAvRSabham, vyAlam-madonmattam atyantadRptam ityarthaH pratipathe-panthAnaM prati pratipathastasmin pratipatheyukta tRNa yA pattA lakaDI patthara kA TukaDA mAMgakara ekAnta meM jA kara sApha suthaDA karalene se saMyama aura AtmA kI virAdhanA nahIM ho sakatI hai // 47 // aba pUrvokta viSaya ko hI prakArAntara se pratipAdana karate haiM TIkArtha-'bhikkhU vA bhikkhuNIvA' vaha bhikSu-bhAva sAdhu aura bhikSu-bhAva sAdhvI 'gAhAvai kulaM jAva' gRhapati gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat-piNDapAta kI pratijJA se-bhikSAlAbha kI AzA se 'paviDhe samANe anupraviSTa hokara-anupraveza kara 'se ja puNajANejjA' vaha yadi vakSyamANa rIti se aisA jAne ki-'goNaMpiyAlaM paDipahe pehAe'gAya yA balovarda vaDAbaila jo ki lAkaDA pattharane kakaDe mAgIne ekAntamAM jaIne sAphasupha karI levAthI saMyama ane Atma virAdhanA thatI nathI. ||suu. 47 / / pUrvokta viSayanuM ja prakArAtarathI pratipAdana kare che- Asttha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvAta sAdhu sAdhvI 'gAhAvai kulaM jAva' gR825 zrA14nA gharamA yAyata nikSAmanI 424thI 'paviDhe samANe' praveza zana se jaM puNa jANijjA' mAnA nepali ne me mAve , 'goNaMviyAlaM paDipahe pehAe' ya athavA baLada ke je atyaMta madonmatta heya te mArgane rekIne ubhela hoya te te joIne zrI mAyArAgasUtra :4 Page #138 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u 5 sU0 48 piNDeSaNAdhyayana nirUpaNam 127 mArgamavarudhya sthitaM prekSya dRSTvA evaM 'mahisaM viyAlaM paDipa pehAe' mahiSam mahAsaribhaM vyAlam - atyanta dRptam madonmattaM pratipathe tanmArgamavarundhAnaM prekSya dRSTvA 'evaM maNussaM AsaM halthi' evaM tathaiva manuSyaM duSTam dasyupramRtirUpam azvam-turagam, hastinam diggajam 'sIhaM vagdhaM vigaM' siMhaM vyAghram, vRkam 'dIviyaM acchaM taracchaM' dvIpinam - citrakam, RkSam - bhallUkam, tarakSum - khar3aginam, vyAghravizeSaM vA 'parisaraM ' parisaram aSTApadam sarabham 'siyAlaM' zRgAlam 'birAlaM' viDAlam 'surya' zunakam - zvAnam, 'kolasuNayaM' kolamakaram - vanakaram 'kokaMtiyam' kokantikam - zRgAlAkAram bahulobhayuktam banyajantuvizeSam (khIkhIra iti bhASA ) rAtrau ko ko ityevaM zabdakartAram 'cittAcillaDayam' cittAcillaDayo vanyajantuvizeSaH tam 'viyAlaM paDipa pehAe' vyAlam - atyanyaghoram sarpam bhayaGkaramityarthaH pratipathe panthAnamavarudhya sthitaM prekSya dRSTvA 'saiparakame' sati parAkrame - mArgAntare vidyamAne sati 'saMjayAmeva parakamejjA' saMyata eva parAkrAmet - mArgAntareNaiva gacchet 'jo ujjuyaM gacchijjA' no RjunAkAla - atyantadRpta- madonmattasAMDha pratipatha mArgako rokakara khar3A hai aisA dekha kara yA jAna kara evaM 'mahisaM viyAlaM paDipahe pedAe' mahiSa bhaisA jo ki atyanta madonmatta hokara rAstA, ko roka kara khar3A hai aisA dekhakara yA jAnakara isI taraha 'manussaM AsaM hasthi' manuSya- duSTa-cora dasyu- DAkU vagai raha ko tathA turagasa ghoDA ko yA hAthI ko yA 'sI va siMha ko evaM vya- bAgha ko aura 'vigaM dIvidha' vRka-bheDiyA ko athavA 'dIviyaM' dvIpI - cItA ko yA 'acche' RkSa-bhAlU ko yA 'taracchaM' tarakSu-gaiMDA ko yA 'parisaraM ' parisara- aSTApada ko yA sarabha-saba se baDA atyanta vizAla pakSI vizeSa ko athavA 'siyAlaM' siyAra - gIdaDa ko yA 'virAlaM' viDAla - vana viDAla ko 'suNa' yA zunaka - kuttA ko yA 'kolasuNayaM' koka zunaka5- vanaiyA zugara ko tathA 'kokaMtiyaM' kokantika- khIkhIra ko evaM 'citA cellarayaM' cittA ciDalaya vanya jantu vizeSa ko tatho 'vidyAla' vyAla - atyanta bhayaMkara sarpa ko piDipahe athavA lagIne tathA 'mahisa' viyAlaM paDipa pehAe' pADo ? atyanta mahonmatta thardhane rastAne roDIne ulo hoya khevu lene lagIne bheTa pramANe 'maNussa Asa' hatthisIhaM vagdhaM vigaM dIviyaM acchaM taracchaM parisaraM siyAlaMvirAlaM suNaya kolasuNaya kokaMtiyaM cittAcellaraya viyAlaM paDipa pehAe' duSTa bhanuSya aura luTArA vigere tathA ghoDA, ne hAthI ne athavA si'hune ke vAghane agara nAra athavA cittAne agara rIchane ke tarakSane ke parisarane sarabha ke sauthI moTA pakSi vizeSane athavA siyALane ke bilADIne ke kutarAne jaMgalI kutarAne athavA DAGatiGa } maMgalI pazu vizeSane ! sarpane 'paDipa pehAe' bhArga zahIne ulesA lene lakhIne 'saiparakkame' jIne bhArga hoya to 'saMjayAmeva pakamejjA' saMyama zIsa thaine javuM. arthAt bIjA mALethI bhikSA levA javu. jethI sacama ane AtmAnI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #139 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 128 AcArAMgasUtre pathAvalIvAdiyuktena mArgeNa gacchediti, tathA sati duSTavalIbardAdi yuktamArgeNa gamane AtmavirAdhanA syAt, tasmAda anyamArgeNaiva bhikSArya bhikSukeNa gantavyam natu uparyuktena saralenApi mArgeNa iti bhAvaH // sU0 48 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTe samANe aMtarA se ovAovA, khANa vA, kaMTae vA ghasI vA, bhillUgA yA, visame vA, vijale vA pariyAvajijA, sati parakkame saMjayAmeva parakamejjA No ujjuyaM gacchijjA ||suu0 49 // ___ chAyA-sa bhikSuko vA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san antarA tasya abapAto vA, sthANurvA, kaNTako vA, ghasI vA, bhilUgo vA, viSamo vA, vijjalaM vA paritApayeta, sati parAkrame saMyata eva parAkrAmet, no RjunA gacchet // sU0 49 // ___TIkA-bhikSArthamaTato bhikSukasya pathyupayoga kartuM pratipAdayati-se bhikkhU vA, bhikkhupehAya' arthAt prati patha mArga ko roka kara khaDA hai aisA dekhakara yA jAnakara 'saMjayAmeva parakamejjA' satiparAkrame-dUsare mArga ke rahane para sAdhu aura sAdhvI saMyata-saMyama zIla hokara hI jAya arthAt dUsare hI mArga se bhikSA ke liye prasthAna kare jisa se saMyama aura AtmA kI virAdhanA nahIM ho aisA dhyAna rakhanA cAhiye isI tAtparya se kahate haiM ki 'No ujjuyaM gacchejjA' usa sarala mArga se nahIM jAya kyoMki usa ghAtaka balIcarda sAMDha bhaisA vagairaha se yukta hone ke kAraNa usa sIdhA rAstA se jAne para saMyama Atma virAdhanA hogI isaliye dUravartI mArga se hI sAdhu ko aura sAdhvI ko bhikSA ke liye jAnA cAhiye bhale hI usa rAste se jAne para dera hI kyoM na ho, kintu usa dUravartI rAste se jAkara bhikSA lene se saMyama aura AtmA kI virAdhanA hone kI saMbhavanA rahatI hai // 48 // ___ aba mikSA ke liye jAne vAle sAdhu aura sAdhvI ko rAste meM upayoga pUrvaka virAdhanA yatI nathI tama dhyAna 25 naye 1 hetuyI 4 cha ?--'No ujjaya gacchejjA' sevA mAyA prANiyANA sa21 22te 4 nahIM // 265 hai sevA pAta: 5, sAMDha, bheMsa, vigerethI yukta hevAthI e sIdhe raste thaIne javAthI saMyama Atma virAdhanA thAya che. tethI darathI janArA paNa saraLa evA rastethI ja sAdhu ke sALIe bhikSA levA mATe javuM joIe e rIte dUranA mArgathI bhikSA levA javAthI saMyama ane AtmAnI virAdhanA thavAnI saMbhAvanA rahetI nathI. A sU. 48 che have bhikSA grahaNa mATe janAra sAdhu sAdhvIe rastAmAM upaga pUraka ja javA viSe sUtrakAra kathana kare che - Asttha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te sAdhu sAvI 'gAhAvai kulaM jAva' sthaan| zrI aayaa| sUtra : 4 Page #140 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 5 sU0 42 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 129 NI vA' pUrvokto bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAvai kulaM' gRhapatikulam 'jAva payitu samANeyAvat-piNDapAnapratijJayA praviSTaH san yadi jAnIyAt aMtarA se' antarA-mArgamadhye tasya sAdhoH 'ovAovA' avapAtaH-gartaH, tathA 'khANU vA' sthANurvA-stambhavizeSo vA evaM 'kaMTae vA kaNTako vA 'ghasIvA' ghasIvA-sthalAdaghastAdavataraNarUpA 'bhilUgA vA bhilUgAsphuTitakRSNavarNabhUrAjirUpA yA 'visa mevA, vijjale vA viSamo vA-uccAvacaM nimnobhatarUpaM sthalaM vA vijjalaM vA kardamarUpaM vA 'pariyAvajjijjA' paritApayet paritApanaM kuryAt tarhi 'sani parakkame' sati parAkrame-mArgAntare vidyamAne sati 'saMjayAmeva parakamejjA' saMyata eva sa sAdhuH mArgAntareNaiva parAkrAmet gacchet 'No ujjuyaM gacchijjA' no Rjukam-RjunA saralena garnAdiyuktena mArgeNa gacchet, tathA sati gAdiyuktamArgeNa gamane sani saMyamAtmavirAdhanA saMbhayAt, tasmAta mArgAntare sati RjunApi gAdiyuktapathA na gacchediti maavH||0 49 // hI jAnA cAhiye yaha batalAte haiM-se bhikkhU vA bhikkhuNI yA gAhAvai kulaM' vaha bhikSu-bhAva sAdhu aura bhikSukI bhAva sAdhvI-gRhastha zrAvaka ke ghara meM 'jAca paviDhe samANe' yAvat-piNDapAna kI pratijJA se-bhikSAlAma kI AzA se anupraviSTa hokara-anupravezakarate hue yaha yadi aisA vakSyamANa rIti se jAne ki antarA se 'ovAovA'-antarA-mArga ke madhya meM usa sAdhu ko avapAta-garta khaDDA mile yA 'khANU vA sthANu-stambha vizeSa khUTAmile yA 'kaMrae vA' kaNTaka-kaMTA mile yA 'ghasI vA' ghasI-sthala se nIce utarane kA mArga mile yA 'bhilUgA yA'-sphuTita kAlA varNa kI bhUrAjirUpa UMcA sthAna vizeSa TIlhA mile yA 'visamevA' viSama-uccAvaca-ubaDakhAbaDa nimnonnata bhUmi mile athavA 'vijjalevA' vijjula kocaDa rUpa kardama mile arthAt ye sabhI yadi usa sAdhu yA sAdhvI ke 'pariyAvajijjA' paritApita karane vAlA hoto 'satiparakame dUsare mArga ke hone para 'saMjayAmeva parakkamejjA' saMyamazIla hokara hI vaha sAdhu aura sAdhvI dUsare hI rAste se mikSA ke liye jAya, bhale hI yaha dUsarA rAstA dUravartI hI kyoM naho usI se jAya kintu 'No ujjuyaM gacchijjA' Rju. 52mAM yAvat bhikSA manI 427thI 'paviDhe samANe' praveza pazana tamanA napAmA me bhAve -'aMtarA se ovAo vA' bhAbhI ke sAdhune mA31 'khANU vA' stana vizeSa hAya athavA hAya 'kaMTae vA' givDAya 'ghassI vA' supaann| 2stA soya 'bhillU. gA vA' Tesa nI bhInanuyu sthAna DAya 4thavA 'visame vo' nIyA Guy pradeza hAya athavA 'vijjale vA' 441vAjI bhIna DAya arthAt 240 yA sAdhusApAna 'pariyAvajjijjA' 52tApita arthAt piidd| 4 / 24 thAya to 'sati parakame bhI bhAgIya ta 'sajayAmeva parakamejjA' sayamA yachana te sAdhu sAvAye pIta tathA MAL A . 52tu No ujjuya gacchijjA' sa28 29tethI arthAt maa| 232 // vizthA A017 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #141 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulassa duvAravAha kaMTakarbodiyAe paripihiyaM pehAe, tesiM puvvAmeva uggahaM aNaNunnaviya apaDile hiya, apamajjiya No avaMguNijja vA, parvisijja vA, Nikkhamijja vA, tesiM puvvAmeva uggahaM aNunnatriya paDilehiya, paDilehiya, pamajjiya pamajjiya tao saMjayAmeva avaMguNijJja vA pavisejja vA Nikkhamejja vA ||su0 50 // 130 chAyA - sa bhakSurvA bhikSuko vA gRhapatikulasya dvArabhArga kaNTakazAkhayA paripihitaM prekSya teSAM pUrvamevAvagraham ananujJApya apratilekhya apramRjya na udghATayed vA pravized va, niSkrAmedvA, teSAM pUrvameva avagraham anujJApya pratilekhya pratilekhya, pramRjya pramRjya tataH saMyata eva udghATayed vA, niSkrAmed vA / / sU0 50 / / tar- graft bhikSArthe gamanavidhiM pratipAdayitumAha- 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokat bhikSuko vA bhikSukI vA bhikSArya gataH san 'gAhAvaikulassa' gRhapatikulasya 'duvAravAha' dvArabhAgam - gRhadvArakapATam, 'kaMTakaboMdiyAe' kaNTakazAkhayA paripihiyaM' paripihitam - AcchAditam, AvRtamityarthaH 'pehAe' prekSya - dRSTvA 'tesiM puSvAmeva uggahe aNaNunnaviya ' teSAm - gRhapatInAm pUrvameva-gRhapravezAt prAgeva, avagraham - AjJAm anumatimityarthaH, ananujJApya - agRhItvA ayAcitvA, yeSAM tadgRhaM vartate teSAM pUrvameva anumativinA ityarthaH, tathA 'apaDile hiya' apratilekhya pratilekhanam akRtvA, cakSuSA pratyupekSaNaM vinaivetyarthaH, evam 'appamajjiya' apramRjya - sadoraka mukhavatrikAbandhanapUrvakaM rajoharaNAdinA pramArjanam akRtvA sarala isa khaDDA vagairaha se yukta mArga se nahIM jAya kyoMki isa rAste se jAne para saMyama Atma virAdhanA hogI ataH isa mArga se nahIM jAya // 49 // - aba bhikSA ke liye jAne kI vidhibatalAte haiM - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI bA, gAhAvara kulassa dubArabAha' vaha bhikSu aura bhikSuko gRhastha zrAvaka ke ghara kA dvAra bhAga- darabAjA ko 'kaMTakaboMdiyAe parivihiyaM pehAe' kAMTe kI DAlase AcchAdita - DhakA huA dekhakara 'tesiM pumvAmeva uggahaM aNaNunnaviya' yukta viSama mAgethI na javuM kema ke evA raste javAthI sayama Atma virAdhanA thAya che / / sU. 485 // have bhikSA levA mATe javAnI vidhi khatAve che. artha- 'sebhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvosta sAdhu sAdhvI 'gAhAvara kulassa duvAra bAha' gRhastha zrAvanA gharanA dvAra lAgane arthAt haravAlane 'kaMTaka boMdiyA e' TA. pANI DAjathI ' paripahiyaM pehAe' gaMdha uresa lene 'tesiM puvvAmetra uggaha aNaNunnaviya zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #142 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 5 sU. 50 piNDaipaNAdhyayananirUpaNam 131 'No avaMguNijja vA' no udaghATayeda vA-udghATanaM na kuryAta, tathA 'No avaMguNijja vA pavisigja vA Nikkhamija vA' udghATaya vA-udghATanaM kRkhA vA pravized vA niSkAmed vA gRhapateranumati vinA dvAramudghATaya gRhe pravezaM na kuryAta, nApi tato niSkramaNaM vidadhyAdityarthaH, tathA sati gRhapatiH pradveSa kuryAt, kenacit apahate ca vastuni sAdhuviSayiNI zaGkA vA utpagheta, udghATi te dvAre ca pazvAdInAM pravezaH syAt ityAdi bahudoSadarzanAt saMyamAtmavirAdhanA syAditi bhAvaH / kintu kAraNavizeSe sati apavAdarUpeNAha-'te siM puvAmeva uggaI aNunaviya' teSAM gRhapatInAM pUrvameva-gRhapravezAtprAgeva avagraham-AjJAm' anumatim anujJApya-yAcitvA gRhItvA, yeSAM tadagRhaM vartate teSAmanumati pUrvameva gRhItvetyarthaH 'paDile hiya paDilehiya' pratilekhya pratilekhya punaH punaH cakSubhyAM pratyupekSaNaM kRtA 'pamajjiya pamajjiya' pramAyaM pramAya-rajoharaNAdinA paunaH punyena pramArjanaM kRtvetyarthaH usa gRhapati kI anumati ko praveza karane se pahale liye vinA hI 'apADilehiya' evaM pratilekhana-AkhoM se pratyupekSaNa kiye binA hI tathA sadoraka mukhavastrikA bandhana pUrvaka rajoharaNAdi se 'apamajjiya' pramArjana kiye vinA hI usa ke vanda gRha dvAra ko 'avaMguNijjavA' udghATita nahIM karanA cAhiye evaM usa gRhastha zrAvaka ke ghara ke dvAra ko udhArakara usa kI anumati ke binA 'pavisijjayA' praveza bhI nahIM karanA cAhiye tathA vahAM se bhikSAlekara 'Nikkhamijja vA' nikalanA bhI nahIM cAhIye arthAtU usa kI AjJA ke vInA nahIM jAnA cAhIye __ aba AcAryAdi ke asvAsthya kI paristhiti vaza yA durlabha dravyAdi ke kAraNa athayA avamaudarya hone se apavAda rUpa meM kahate haiM 'tesiM pUvAmeva uggahaM apuNNaviya' una gRhati-gRhastha zrAvakoM kI anumati yA AjJA gRhameM praveza karane se pahale hI lekara arthAt jinakA vaha ghara hai unakI anumati pahale hI lekara aura 'paDilehiya paDilehiya' pratilekhana bhI bArabAra se bhaDamA praveza 42tA paDatAM ye gRhapatinI anumati sidhA pinA 'apaDilehiya mAjA. thI pratyupekSA yA vinA tathA 'apamajjiya' so24 bhumapanima dhanapUrva haraNAhiyA prabhArI aryA vinA 'No avaMguNijja vA' se 5 vArane ghAu naye bhy| 'pavisijja vA Nikkhamijja vA' se gRhasthanA ghanA bArane ughADIne tenI manu. mati zivAya temAM praveza kare nahIM tathA tyAMthI bhikSA laIne nIkaLavuM paNa nahI. arthAt gRhapatinI AjJA trinA javuM na joIe. have AcAryAdinA asvAthyanI paristhiti vazAt athavA durlabha dravyAdinA kAraNe 55555mohaya vAyI a514 32 sUtra442 43 cha. 'te si puvAmeba uggahaM aNuNNaviya' se patinI samati mA praveza 42di pakhai ravna tathA 'paDilehiya paDilehiya' pAyA2 mAmayI pratyupekSA 5rIna. arthAt sapana zana tathA 'pamajjiya pamajjiya' zrI sAgasUtra :4 Page #143 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 132 AcArAMgasUtre 'to saMjayAmeva apaMguNijjavA' tataH tadanantaram, saMyata eva udghATayed vA-gRhadvArasyodghATanaM kuryAt 'pavisejna vA nikkhamena vA pravized vA, niSkrA meda vA, pravezaM kuryAta, tano niSkramaNaM vA vidadhyAt / gRhodghATanAdikaM kuryAdityarthaH / etAvatA sAdhunA gRhadvAraM svata udghATaya na tatra praveSTavyam, kintu yadi asvasthAcAryAdiparisthitiH durlabhaM dravyaM vA tatra vartate avamaudarya vA'sti tarhi pihitadvAre'pi vyavasthitaH san gRhapatimAhayet, svayaM vA yathAvidhi samudaghATaya praveSTavyamini phalitam // sU0 50 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAya paviThU samANe se jaM puNa jANejjA, samaNaM vA mAhaNaM vA, gAmapiMDolagaM vA. atirhi vA, puvyapaviTuM pehAe, No tesiM saMloe sapaDiduyAre ciTejjA, kevalibrUyA, AyANameyaM ||suu051|| chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA, gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yat punaH jAnIyAtzramaNam vA, brAhmaNaM vA, grAmapiNDolakaM vA, atithiM vA, pUrva praviSTaM prekSya na teSAM saMloke sa pratidvAre tiSThet, kevalI brUyAt-AdAnametad // sU0 51 // TIkA-gRhapatikule pravezAnantaraM bhikSukasya sAdhorAhAragrahaNavidhi pratipAdayitumAha'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA sa pUrvokto bhikSuko vA bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM jAva pabiTTe karake arthAt AkhoM se punaH punaH pratyupekSaNa karake aura rajoharaNAdi se bAra bAra 'pamajjiya pajiya' pramArjana karake 'tao' usake bAda 'saMjayA meva' saMyata hokara hI 'avaMguNijja vA' gRhadvAra ko khole yA 'pavisijja vA' bhikSA ke liye praveza kare yA bhikSA lekara vahAM se 'Nikmija vA' nikale, ina sabakA sArAMza yaha hai ki-sAdhu gRhavAra ko svayaM kholakara vahAM praveza nahIM kare kintu padi AcArya upAdhyAya vagairaha asvastha hoM yA dravyAdi hI durlabha ho athavA avamaudarya ho taba banda daravAjA hone para bhI vyavasthita hokara saMyama pUrvaka hI gRhapati ko bulAve, athavA svayaM yathAvidhi dvAra ughADa kara praveza kare // 50 // 22vAhiyA pAra pAra prabhArI zana 'taosaMjayAmeva' te pachI sayata yana 'ayaMguNijja vA savArane 13 athavA pavisejja vA Nikkhamejja vA' (lakSA gRha bhATa praveza 422 // agara bhikSA laIne tyAMthI nIkaLavuM. A kathanano sArAMza eja che ke sAdhue gharanA bAraNAne svayaM khelIne gRhasthanA gharamAM praveza na karo paraMtu je AcArya ke upAdhyAya vigere asvAratha hoya athavA vastunI prApti durlabha hoya athavA avamaudarya hoya te daravAjo baMdha hoya te paNa vyavasthita thaIne saMyama pUrvaka ja gRhapatine bolAvavA athavA svayaM vidhipuraHsara dvAra ughADIne praveza kare che sU0 50 che zrI sAgasUtra :4 Page #144 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 5 sU0 50 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 133 samANe' gRhapatikulaM yAvat piNDapAtapratijJayA praviSTaH san 'se jaM puNa jANijjA' sa yat punaH vakSyamANarItyA jAnIyAt - avagacchet, vakSyamANaprakAra mevAha - 'samaNaM vA mAhaNaM cA' zramaNaM vA carakazAkyaprabhRtirUpam brAhmaNaM vA 'gAmapiMDolagaM vA' grAmabhikSukaM vA 'atihiM yA' atithi vA 'puvvapaviddhaM pehAe' pUrvapraviSTam 'pehAe' prekSya dRSTvA 'No tesiM saMloe' no teSAm pUrva praviSTAnAM zAkyaprabhRtInAm saMloke saMmukhe 'sapaDiduyAre cidvijjA' sa sAdhuH pratidvAre dvArAbhimukhe tiSThet, grAmAdau bhikSArthI praviSTaH sAdhuryadipunarevaM jAnIyAt yathAssmin gRhe zAkyAdiH kazcid bhikSArthaM pUrvameva praviSTo'sti tarhi taM zAkyAdikaM pUrvapraviSTaM prekSya dAtRpratigrAhakamadhye samAdhAnavighnabAdhAbhayAttadAloke na tiSThet, navA nabhirgamadvAraM pratitiSThet, tayormadhye samAdhAnavighnabAdhAbhayasaMbhavAt, kintu tathA ca saMyamAtmavirAdhanA meM TIkArtha- - aba gRhapati ke ghara meM pravezAnantara sAdhukA AhAra grahaNa vidhi batalAte haiM - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvai kUlaM jAya paviTThe samANe' vaha pUrvokta bhikSu-bhAva sAdhu aura bhikSukI bhAva sAdhvI gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara yAvat-piNDapAtakI pratijJA se bhikSA lAbha kI AzA se anupraviSTa hokara 'se jaM puNa jANejjA' vaha sAdhu yA sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rIti se jAna leki'samaNaM vA mAhaNaM vA gAmapiNDolagaM vA' zramaNacaraka zAkya prabhRti sAdhu saMnyAsI, yA brAhmaNa athavA grAmapiNDolaka - grAmakA bhikSuka yA 'atihiM vA' atithiAga tuka abhyAgata 'putrvapaviddhaM pehAe' pahale se ho praveza kiye hue haiM aisA dekha 'no 'No tesiM saMloe sapaDiduvAre ciTThejjA' dAtA aura prati grAhaka - yAcaka ke madhya meM samAdhAna hone meM vighna bAdhA ke bhaya se una pUrva praviSTa caraka zAkya pramRti bhramaNoM ke sAmane nahIM Thahare aura nikalane ke dvAra para bhI nahIM Thahare, anyathA saMyama AtmavirodhanA hone kI saMbhAvanA rahatI hai aisA 'kevalI vUyA AyANabheyaM' kevala jJAnI bhagavAn mahAvIra prabhu kahate haiM arthAt gRhapati ke kara gRhasthanA gharamAM praveza karyAM pachI sAdhunA AhAra grahaNane vidhi sUtrakAra khatAve che. TIDArtha' - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvosta sAdhu ke sAhacI 'gAhAvai kulaM jAva paviTThe samANe' gRhapati-gRhastha zrApanA gharamA lisA AptinI icchAthI praveza ryA pachI 'se jaM puNa jANijjA' tebhanA lAguvAmAM mevu Aye hai 'samaNaM vA mAhaNaM vA' zrama 24 zAya vigere sAdhu sanyAsI athavA brAhmaNu athavA 'gAmapiMDolagaM vA' zAbhanA likSu athavA 'atihiM vA' lyAgata 'putrvapaviTThe pehAe' paDesAM arthAt bhArA bhavatA paDesAM pravezela che se prabhArI lehAne 'No tesiM saMloe' tekhAnI saMbhuma lA rahevu' nahIM 'No tersi saMloe sapasiduvAre ciTThijjA' tathA nIujavAnA dvAra para pazu ulAna rahevu tebha urapAthI saMyama Atma virAdhanA thapAnA saMbhava rahe che 'kevalIvUyA AyANameyaM' mA prabhAvaka jJAnI bhagavAnlR mahAvIra prabhu kahe che arthAt gRhapatinA gharamAM pahelAM praveza karela caraka zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #145 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 134 ____ AcArAMgasUtre iti 'kevalI bUyA' kevalI-kevalajJAnI bhagavAn mahAvIraH yAt-bravIti upadizati 'AyANameyaM' AdAnam-karmabandhanadvAram etat-pUrvapraviSTazAkyAdizramaNaprabhRtInAM saMmukhe avasthAna mityarthaH // 0 51 // mUlam-purA pehAe tassaTAe paro asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA AhaTu dalaejjA, aha bhikkhUNaM purovadiTTA esa painnA esa heU, esa upaeso, jaM No tesiM saMloe sapaDiduvAre ciTrejA, se tamAyAe egaMtamavakamijA, aNAvAyamasaMloe ciTrejjA ||suu0 52 // chAyA-purA prekSya nasya tiSThataH paraH azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA AhUya dadyAt, atha bhikSuNAm pUrvopadiSTA eSA pratijJA, eSa hetuH, eSa upadezaH, yat no teSAM saMloke sa pratidvAre tiSThet, sa tamAdAya ekAntamapakrAmet, anApAte asaMloke tiSThet ||suu0 52 // TIkA-zAkyAdizramaNAnAM bhikSArtha pUrva praveze tatra sAdhoragacchataH bhikSAdAnavidhimAha'purA pehAe tassadvAe' purA-pUrvam gRhapatikule praviSTAn zAkyAdi bhikSukAn prekSya tasya sAdhoH tiSThataH-anyatra sthitaM kurvataH ekAnte sthitasyetyarthaH 'paro' paraH gRhapatiH 'asaNaM cA pANaM vA khAimaM vA sAimaM' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA caturvidhamAhAraghara meM pUrva praviSTa carakazAkyAdi zramaNoM ke saMmukha ThaharanA yA khaDA rahanA karmabandhanakA dvAra-kAraNa mAnA jAtA hai isaliye saMyama Atma virAdhanA honese bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI ko gRhastha ke ghara meM pUrvapraviSTa zramaNa ke sAmane bhikSA ke liye nahIM ThaharanA cAhiye // 51 // aba gRhapati ke ghara meM bhikSA ke liye pUrva praviSTa cArakazAkyAdi zramaNoM ke sAmane nahI jAnevAle bhikSuka bhAva sAdhu ko bhikSA dene kI vidhi batalAte haiM TIkArtha-'purA pehAe' pahale hI gRhapati ke ghara meM bhikSA ke liye Aye hue carakazAkyAdi bhikSukoM ko dekhakara kahIM dUsarI jagaha ekAnta meM Thahare hue 'tassa TrAe paro' bhAva sAdhu ko svayaM gRhapati 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azana pAna khAdima aura svAdima catubiMdha AhAra jAta ko 'AhaTUTu dalaejjA' zAkya vigere zramaNanI saMmukha ubhA rahevuM ke besavuM karmabaMdhanA kAraNa rUpa mAnavAmAM Ave che. tethI saMyama Atma virAdhanA thavAthI sAdhu ke sArvIe gRhasthanA gharamAM pUrve pravezela zramanI sAme bhikSA levA mATe ubhA rahevuM na joIe. 51 che have bhikSA mATe gRhapatinA gharamAM pUrva praviSTa carakazAkaya vigere pramANenI sAme na janAra sAdhu ke sAdhvIne bhikSA ApanA nIvidhi sUtrakAra batAve che. An-purA pehAe' paDeai or YpatinA gharabha mikSA bhATe mAsA 223||iyaa sAdhumAna na manyatra sAnta sthAnamA mA 29sa sAdhuna dhana 'tassadvAe paroasaNaM vA pANaM yA khAima bA sAimaM yA tamane bhArI gRhastha mazana pAna mAhima mana svAhima 35 zrI sAgasUtra :4 Page #146 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 5 sU0 52 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 135 jAtam 'AhaTu dalaejjA' AhRtya ekatrIkRtya svayameva dadyAt 'ahabhikkhUNaM' atha bhikSukANAm sAdhUnAM kRte 'puyovadiTThA esa painA' pUrvopadiSTA-pUrvam AdiSTA eSA pratijJAkartavyapAlanAbhisandhiH, 'esa heU' eSa hetuH 'esa upaeso' eSa upadeza:-AdezarUpo bodhyaH, tadAha-jaM No tesiM saMloe sa paDidubAre ciDhejA' yat sa sAdhuH no teSAm-pUrvapraviSTAnAM zAkyaprabhRtizramaNAnAM saMmukhe pratidvAre-dvArAbhimukhe, tiSThet saMyamAtmavirAdhanAsaMbhavAn, 'se tamAyAe' sa sAdhuH tam-pUrvapraviSTam zAkyaprabhRtizramaNam-AdAya avagamya vijJAya 'egaMtamayakamijjA' ekAntam apakrAmet-nirgacchet 'aNAvAyamasaMloe ciTejA' anApAte-lokasamparkarahite ekAntasthAne ityarthaH, asaMloke-asaMmukhe tiSThet // sU0 52 // mUlam-se paro aNAvAyamasaMloe ciTramANassa asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA, AhaTu dalaejA, se ya vade jA AusaMto samaNA ekatrita karake de deve 'aha bhikkhUNaM puyovadi dvA esA painnA' yahI bhAva sAdhu ke liye pUrvopadiSTa pratijJA kartavya pAlanavidhi samajhanI cAhiye, aura 'esahe.' yahI uparyukta hetu-kAraNa hai evaM 'esa uvaeso' yahI upadeza rUpa Adeza hai-yahI khulAsA karake batalAte haiM- 'jaM no tesiM saMloe sapaDiduvAre ciTTejA' yaha ki-una carakazAkya vagairaha zramaNoM ke sAmane bhAva sAdhu pratidvAra para nahI Thahare kyoki ukta rIti se una sabake sAmane pratidvAra para Thaharane se saMyama AtmacirAdhanA hone kI saMbhAvanA rahatA hai isaliye 'se tamAyAe egaMtamavakkamijjA' vaha bhAva sAdhu pUrvapraviSTa carakazAkyAdi zramaNa ko jAnakara ekAnta meM calAjAya aura 'aNA. vAyamasaMloe ciTThajjA' anApAta loka saMmparka rahita sthAna meM jAkara asaMmukhe una carakazAkyAdi ke saMmukha meM nahIM Thahare aise Thaharane se sAdhu ko saMyama Atma virAdhanA nahIM hotii|suu0 52 // yatuvidhA jatane 'AhaTu dalaijjA' 2441 3zana mApe 'aha bhikkhUNaM puvvopadivA esa paiNNA' 24 mAra sAdhu sApa sAdhIna pUrvApATa tavya pAsa 44 samasyA 'esaheU' mane me04 254aa cha, me uparAta utu- 2 cha. tathA 'esa uvaeso' 5he 35 me cha bhane ma mAzA cha, me pAta 25Ta rIte matAvaThe-'jaM No tesiM saMloe sapaDiduvAre cidejA' se y24||4y vigaire zramazAnI sanbhubha mA sAdhuoM dvA2 52 janA na rahevuM. kema ke-ukta rIte e badhAnI sAme pratidvAra para ubhA rahevAthI saMyama Atma virAdhanA yAnI sapanA 29 che. tethI 'se tamAyAe egaMtamavakamijjA' te mA sAdhu ke sAdhvIe pitAnI pahelAM bhikSA mATe Avela carakazAkayAdi zramaNane AvelA jANIne merA-tamA yasya tathA 'aNovAyamasaMloe cidvejjA' 54 binAnA sthAnamA ne e carakazAkyAdinI sanmukha na dekhAya tevI rIte ubhA rahevuM e pramANe sthita rahevAthI sAdhune saMyama Atma virAdhanA thatI nathI. sUTa para che zrI sAgasUtra :4 Page #147 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 136 AcArAMgasUtre imaM me asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM yA savvajaNAe nisaTeM, taM bhuMjaha ya NaM paribhAeha ca NaM taM cegaio paDigAhettA, tusINIo uvehejjA, aviyAi eyaM mamameva siyA evaM mAiTThANaM saMphAse, No evaM karejjA, se tamAyAe tattha gacchejA, tattha gacchittA se puvAmeva Alo. ejjA, AusaMto samaNA ime bhe asaNaM vA, pANaM vA, khAimaM vA sAimaM vA savvajaNAe Nisiddhe, taM bhuMjaha ca NaM paribhAeha ca NaM sevaM vadaMtaM paro vaejjA AusaMto samagA, tumaM ceva NaM paribhAehi, se tattha paribhAemANaM No apaNo khaddhaM khaddhaM DAyaM DAyaM UsaDhaM UsaDhaM rasiyaM rasiyaM maNunnaM maNunnaM NiddhaM NiddhaM lukkhaM lukkhaM se tattha amucchie agiddhe agaDhie aNajjhovadaNNe, bahusamameva paribhAejjA ||suu0 53 // chAyA-tasya paraH anApAte asaMloke tiSThataH azanaM vA pAnaM vA khAdimaM yA svAdima yA AhRtya dadyAt, sa ca vadet-'AyuSmantaH zramaNAH / idaM yuSmabhyam azanaM vA, pAnaM vA, khAdimaM vA, svAdimaM vA sarvajanebhyo nisRSTam, tad bhudhvam ca khalu paribhAjayata ca khalu tacca ekataH parigRhya tUSNIkaH utprekSeta, api idaM mamaiva syAt mAtRsthAnaM saMspRzet, naivaM kuryAta, sa tamAdAya tatra gacchet, tatra gatvA sa pUrvameva Alocayet-'AyuSmantaH zramaNAH / idaM yuSmamyam azanaM vA pAna vA khAdimaM vA svAdima vA sarvajanebhyo nisRSTam, tad bhudhvaM yA paribhAjayata vA, enamevaM bruvANaM paro vadet-AyuSmantaH zramaNAH tvaM caiva khalu paribhAjaya, sa tatra paribhAjayan na AtmanaH pracuraM pracuram zAkaM zAkam ucchritam ucchitam, rasika rasikam manojJa manojJam snigdhaM svigyam rUkSaM rUkSam sa tatra amUcchitaH agRddhaH anAhana: anadhyupapannaH bahu samam eva paribhAjayet / / sU0 53 / / TIkA-gRhapatikule pUrvapraviSTazAkyAdi bhikSukaM dRSTvA anyatra gacchataH sAdhoH bhikSAdAnavidhi pratipAdayitumAha-'se paro aNAvAyamasaMloe ciTThamANasa' paraH-gRhapatiH tasya-bhikSu. ava pUrvasUtra meM pratipAdita viSaya ko hI khulAzA karake batalAte haiM TIkArtha-'se paro' vaha gRhapati yadi 'aNAvAyamasaMloe' anApAta-jana saMparka rahita aura yAtAyAta rahita evam asaMloke-caraka zAkyAdi zramaNo ke parokSa sthAna meM 'ciTThamANassa' asthita usa bhAva sAdhu ko 'asaNaM cA pANaM have pUrva sUtramAM pratipAdana karela viSayane ja khulAsA vAra batApe che. 22.-se paro aNAvAyamasaMloe ciTThamANasa' meM pati nasa54 vinA bhane manAma hita tathA. ya24AyA bhaYthI 531kSa sthAnamA 'ciTThamANassa' 29sA se lApa zrI sAgasUtra :4 Page #148 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 5 sU0 53 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 137 kasya anApAte-yAtAyAtarahite, asaMloke asaMmukhe tiSThana:-sthiti kurvataH 'asaNaM yA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA pataccaturvidhamAhArajAtam 'Aha Tu dalaejjA' AhRtya dadyAt, azanAdikaM prayacchan 'se ya evaM vainjA' saca gRhapatiH evam-cakSyamANarItyA vadet-etad yAt-bhavantaH bahavo bhikSArthamupasthitAH santi ahazca kAryavyastatvAd AhAraM vibhAjayituM na samartho'smi tasmAd 'AusaMto samaNA !' he Ayu. pmantaH zramaNAH ! 'ime bhe asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA sacajaNAe nisiTa idam caturvidham azanaM vA pAnaM vA khAdimaM svAdimaM vA yuSmabhyam-bhavadbhyaH sarvajanebhyaHupasthita sarvasAdhubhyo nisRSTam-dattamasti 'taM bhuMjaha vA NaM paribhAeha vA ' tat-azanAdikamAhArajAtam ekatra vA yUyaM sarve milityA bhudhvam, bhojanaM kuruta vA, paribhAjayata cAvibhajya vA gRhItetyarthaH, iti vadediti pUrveNAnvayaH, kintu 'taM cegaio paDigAhittAtusiNIo uve hijjA' sa sAdhuH sad-azanAdikamAhArajAtam ekata:-ekaka eca, pratigRhyagRhItvA, tUSNIkaH mauna eva gacchan yadi vakSyamANarItyA utprekSeta-vicArayet-yathA ekasmaimAmeva dattamidamazanAdikam ekasya mamaivAsti ityAha-'aviyAI eyaM mamameva siyA' api ca etat caturvidhamapi AhArajAtaM mamaiva-ekasya sAghoH syAt-saMbhavati vartate ityevaM saMbhAvA khAimaM vA' azana pAna khAdima aura 'sAimaM vA' syAdima caturvidha AhAra jAta 'AiTu dalaejjA' lAkara de aura 'seva vadejjA' gRhapati yadi bole ki 'Au saMtosamaNA' he AyuSman ! bhagavat zramaNa ! 'imaM bhe asaNaM vA pANaM vA khAima vA sAimaM vA' yaha azana pAna khAdima aura svAdima caturvidha AhAra jAta yahAM para sthita 'savvajaNAe nisi' Apa sabhI sAdhuoM ke liye diyA hai isaliye isa AhAra jAta ko Apa sabhI sAdhu milakara hI 'taM bhuMjaha ya NaM' khAle athavA 'paribhAeha caNaM' alaga alaga hAM bAMTa kara le le, aisA kahane para 'taMcegaio paDigAhettA tusINi yo uvehejjA' yadi vaha sAdhu akelA hI lekara manameM hI vicAra kare ki-'adhiyAiM eyaM mameva siyA' yaha saba caturvidha AhAra jAta sAdhune 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' mazana, pAna, mAhima mana syAhima ye // 2 // yatuvidha mArane 'AhaTTu dalaejjA sApAna mApe mana 'seya vadejjA' te 'AusaMtto samaNA' 3 mAyudhyamAn zrama ! lagavan ! imaM bhe asaNaM vA pANaM vA khAima yA sAimaM vA' ! azana. pAna, mAhima mana hama yA2 rana mAhAra lata 'savvajaNAe nisiTuM' hI yA 27 5 saghaNA saadhu| mATe Apesa cha tathA 'taMbhujA hayaNaM paribhAei ca NaM' mA mAhAta sA5 saghaNA saadhume| bhaNIne paaye| mth| ms| sasA payAra avat uspatinA se prabhArI pAthI 'taMcegaio paDigAhettA tusINio upehejjA' ne se sAdhu // te ne manamA piyAra 42 3-'aviyAI eya mameva siyA' 2 madhI yatuvidhi maa|2 bAta me|| bhane 24 maNera cha. tethA A018 zrI sAgasUtra :4 Page #149 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 138 AcArAMgasUtre vayettarhi 'mAiTThANaM saMphAse' tasya mAtRsthAna-chalakapaTamAyAdidoSAn saMspRzet-kapaTAsaktimAyAdidoSasaMsparzaH syaadityrthH| tathA ca saMyamAtmavirAdhanA saMbhavaH, tasmAt 'No evaM karejA' no evaM pUrvoktarItyA kut-isarvasAdhubhyo dattamazanAdikaM sarva nAtmIyaM bhAvayet, api tu 'se tamAyAe' sa sAdhuH tad-azanAdikaM dattamAhArajAtam, AdAya-gRhItvA 'tattha gacchi jA' tatra-sAdhusamudAyanikaTe gacchet 'tattha gacchittA' tatra gatvA 'se pubbAmeva AloijjA' sa pUrvameva prAgeva AhArajAtam taM sAdhusamudAyam Alokayet-darzayet, darzayitvA caivaM brUyAta-'AusaMto samaNA !' he AyuSmantaH zramaNA: ! 'ime bhe asaNaM vA pANaM yA sAimaM vA sAimaM vA' idam yuSmabhyam azanaM vA pAna vA khAdimaM vA svAdima vA caturvidhamAhArajAtam 'sabanaNAe nisiTTe' sarvajanebhyo yuSmabhyamiti pUrveNAndhayaH nisRSTam-dattaM vartate tasmAt 'taM muMjaha yA NaM paribhAeha vANaM tad AhAra nAtam yUyam sarve milityA bhudhvam cA, paribhAjayata vA, vimajya vA gRhNI teti, 'sevaM vadaMtaM paro vaejjA' tam sAdhum, evamakelA mujhe hI milA hai isaliye meM akelA hI isakA upayoga karUMgA 'eyaMmAihANaM saMphAse aisA thicArane para usa ko mAtRsthAna-chalakapaTodi rUpadoSa hogA aura saMyama AtmA kI virAdhanA hogI isaliye 'no evaM karejjA'-ukta rIti se upasthita una sabhI sAdhuoM ke liye diye gaye azanAdi caturvidha AhAra ko kevala akelA apanA hI nahIM samajhanA 'se tamAyAya' yaha eka sAdhu azanAdi caturvidhaAhAra jAta ko lekara 'tattha gacchenjA' una sAdhu samudAyoM ke nikaTa meM jAya aura 'tasthagacchittA se puvAmeva AloejjA' yahAM jAkara vaha sAdhu pahale hI AhAra jAta una sAdhuo ko dikhalAve aura una ko dikhalAkara 'aisA kahe ki 'AusaMto samaNA' he AyuSman ! bhagavan ! zramaNa ! zrAvaka ne 'ime me asaNaM vA pANaM vA khAima vA sAimaM cA' yaha azana pAna aar mAna upayogamA 17 mema piyAra 42vAthI the sAdhune mAidvANaM saMphAse' 71parirUpa mAtRsthAna doSa lAge che. ane saMyama AtmAnI virAdhanA thAya che. tethI je evaM karejjA' zate tyAM sthita gA sAdhumAne bhATa 25pAmA mAyesa AAle catuvidha mAhArane 350 pAtAne mATe sabhA nahI 'se tamAyAya tattha gacchejjA' te eka sAdhue anAdi caturvidha AhArane laIne e bIjA sAdhu samudAyanI pAse javuM bhane, 'tattha gacchittA se puvAmeva AloejjA' tyAMne ye mAhAra se sAmAna mAtA4 bhane pramANe matApI mema -AusaMto samaNA' 3 mAyuSman lAyan zrama ! 'ise me asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA zrApa azana. pAna mAhima mana svAhima yAre 42ne mAhA2 gata 'savva jaNAe NisiTTe' mA5 mA 65sthita sAdhumAna mATe sApera che. tethI 'taM bhujaha' 2 // yatuvidha mAhAra te mA5 mAmA athavA 'cagaM paribhAeha' (KHIL UNR sa! 'sevaM vadaMtaM parIvaejjA' mAzate / the| zrI aayaa| sUtra : 4 Page #150 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 5 sU0 53 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 139 uktarItyA bruvantaM vadantaM paraH-kazcit sAdhuH vadena-yAt-'AusaMto samaNA?' bho AyumantaH zramaNAH ! 'tumaM cevaNaM paribhAehi' tvaJcaiva khalu paribhAjaya-vibhaktaM kuru 'se tatya paribhAemANe' sa sAdhuH tatra tadAhArajAtam paribhAjayan-vibhaktaM kurvan 'No apaNo khaddhaM khadaM DAyaM DAya' no AtmanaH svasyAyaM pracuraM pracuram-adhikam adhikam ramaNIyaM zAkam, zAkam, 'Usa Usada rasiyaM rasiyaM'ucchritam ucchritam-viziSTaguNopetam, rasitaM rasitam apUrvarasayuktaM 'maNunnaM maNunnaM' manojJam manojJam-atyadhikamano'bhipretam 'NiddhaM NiddhaM snigdhaM snigdhamatyadhikasnigdham 'lupakhaM lukkhaM' rukSaM rUkSam na gRhNIyAdityarthaH, api tu 'se tastha amucchie' sa sAdhuH, tatra-AhArajAte amUcchitaH-AsaktirahitaH, 'agiddhe' agRddhaH-gardhArahitaH lobharahita ityarthaH 'anADhie' anAdRtaH-AdararahitaH 'aNajjhovavanne anadhyupapatraH anAsaktaityarthaH, 'bahusamameva paribhAejjA' bahusamam-prabhUtasamameva natu kathamapi viSamam paribhAjayet-vibhaktaM kuryAt // sU0 53 // khAdima aura svAdima caturvidha ahAra jAta 'sabca jaNAe NisiTe' Apa sabhI upasthita sAdhuoM ke liye diyA hai isaliye 'taM bhuMjaha' usa caturvidha azanAdi AhAra jAta ko sabhI sAdhu khAiye aura 'NaM paribhAeha' vibhAjana karalIjie 'sevaM vadaMtaM paro vaejjA' isa prakAra bolate hue isa sAdhu ko koI dUsarA sAdhu yadi kahe ki 'AusaMto samaNA' zramaNa ! AyuSmantaH zramaNaH ! tvaMcaica khalu paribhAjaya 'tumaM ceva Na paribhAehi' Apa hI isa AhAra ko bAMTa dIjie, taba usa azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'paribhAe mANe vibhAjana karatA huA 'No apaNo khaddhaM khaddha' apane liye puSkala atyanta adhika DAyaM DAyaM rocaka zAka evaM 'UsadaM UsUDha' ucchrita viziSTa guNa se yukta aura 'rasiyaM rasiyaM' apUrva rasase yukta atyanta manojJa tathA atyadhika 'NiddhaM NiddhaM snigdhaM aura 'lukkha lukkha' atyanta rUkSa bhI AhAra jAta ko grahaNa kareM, nahIM apita 'se tattha amucchie' vaha sAdhu usa azanAdi AhAra jAta meM Asakti rahita hokara evaM 'agiddha' lobha rahita hokara tathA 'agaDhie' Adara rahita hokara evaM se sAdhuna manya sAdhuna sebha 4 'AusaMto samaNA' AyuSman shrm|| 'tamaM cevaNaM parimAehi' 151 mA mAhArane par3e yA mApo. 'se tattha paribhAemANe' se bhikSA lAvanAra sAdhu e AzanAdi cAre prakAranA AhAra jAtane bhAga pADatA pADatA "m appaNo khaddhaM khaddhaM' pAtAne mATe sA3 sAmane padhAre 54tu 'DAyaM DAyaM' 3542 / 'UsaDhaM usaDhaM' 27ta-vizeSa prA2nA zuzuvA mana 'rasiyaM rasiyaM' satyata 2sathI yuta 'maNuNNaM maNuNNaM' bhanAjJa manojJa 'NiddhaM giddhaM' atyanta sni 'lukkhaM lukkhaM' mane atyaMta 34 mevA bhADA2ne aDa na 43 52'tu 'se tattha amucchie' te sAdhu the AAMI AIR ndwi Alsa Ra ne 'agiddhe' khAna hita ne 'agaDhie' tathA mA42 rahita dhana tathA zrI aayaa| sUtra : 4 Page #151 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre mUlam-se NaM paribhAemANaM paro vaejjA, AusaMto samaNA mANaM tumaM paribhAehi, savve vegatiyAThiyA u bhokkhAmo vA pAhAmo vA se tattha jamANe No appaNA khaddhaM khaddhaM, DAyaM DAyaM UsaDhaM UsaDhaM rasiyaM rasiyaM maNunnaM maNunnaM jAva lukkhaM lukkhaM se tattha amucchie agiddhe anADhie aNajjhovavaNNe bahusamameva aeNjijavA pIijjayA ||suu0 54 // __chAyA-taM khalu paribhAjayantaM paro vadet-AyuSyantaH zramaNAH ! mA khalu kham paribhAjaya, sarve ekatra vyavasthitAH bhokSyAmahe vA pAsyAmovA, sa tatra bhuJjAne no AtmanaH pracuraM pracuram, zAkaM zAkam uzritam uzritam rasitaM rasitaM manojJam manojJam yAvat rUkSam rUkSam sa tatra amUcchitaH agRddhaH anAdRtaH anadhyupapannaH bahusamameva bhuJjIta vA pibed vA ||suu054|| TIkA-sahaiva azanAdikamAhArajAtaM bhoktaM kazcit sAdhuH pratipAdayannAha 'seNa paribhAemANaM paro vaejjA" tam khalu sAdhum azanAdikaM paribhAjayantaM-vibhaktumughataM paraH kazcit sAdhuH vadet brUyAt bravItItyarthaH, tadAha-'AusaMto samaNA' AyuSmantaH zramaNAH ! he Ayu. man zramaNa ! 'mA gaM tumaM paribhAehi' mA khalu tvam azanAdikamAhArajAtaM paribhAjae-vibhaktaM 'aNajobavaNe' anAsakta hokara hI 'bahusamameva paribhAejjA' sayako samAna rUpa se hI vibhAjana kareM viSama rUpa se vibhAjana kisI bhI taraha nahIM kareM 53 // aba koI eka sAdhu saba sAghuoM ko eka sAtha hI azanAdi AhAra jAta kA bhojana karane ke liye kahate haiM TIkArtha-'seNaM paribhAemANaM paro vaejA'-azanAdi caturvidha AhAra jAtako vibhAjana karate hue usa sAdhu ko dUsarA eka sAdhu yadi aisA vakSyamANarIti se kahe ki 'AusaMto samaNA' he AyuSman ! bhagavan ! zramaNa ! sAdhu 'mA NaM tumaM paribhAehi' Apa isa azanAdi caturvidha AhAra jAta ko nahIM vibhAjita kare kyoMki 'savve vegatiyA ThiyAu' hama sabhI sAdhu eka sAtha hI vyavasthita 'aNajhovavaNNe' A sahita 2hita chana 'bahusamameva paribhAejjA' madhAne sabhI zate bhAga pADIne ApavuM. vizeSa prakAre keIne paNa koI paNa rIte ApavuM nahIM. sU0 53 have kaI eka sAdhu saghaLA sAdhuone eka sAthe ja azanAdi AhAra jAtanuM bhejana karavA mATe kahe che Ast-se NaM paribhAemANaM paro vaejjA' AAnA yatuvidha mAhA2 tana lA pAtA se sAdhune bhAla se, sAdhunne 2 // 1kSyamA rIte 4 'AusaMto samaNA mA NaM tumauM paribhAehi' De sAyuSman zrama mApan ! 25 25 // 25zanAyituvidha mAranA lAya nahIM. 'savve vegaMtiyA ThiyAu bhokkhAmo vA pAhAmo vA ma mApaye mayA ja sAdhuo eka sAthe ekaThA thaIne A azanAdi caturvidha AhAra jAtane khAIzuM zrI sAgasUtra :4 Page #152 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 5 sU0 54 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 141 mA kuruityarthaH 'savve vegatiyA ThiyA Da bhokkhAmo vA pAhAmo vA' sarve vayam ekatra-sthAne vyavasthitAH santaH bhokSyAmahe vA pAspAmo bA, tatra kevalam anyatIthikaiH sAkaM na bhoktavyam, svayUthikaizca pArzvasthAdibhiH saMbhogikaizca sArddham oghAlocanAM dattvA bhuJjAnAnAM vidhi pratipAdayitumAha-'se tattha bhuM jamANe No apaNA khaddhaM khaddhaM' sa sAdhuH tatra-tasmin sthAne sAghubhiH saha bhuJjAnaH no AtmanaH-svasyAyeM pracuraM pracuram-atyadhikam 'DAyaM DAya Usada asaDha' zAkaM zAkam-susvAduzAkam, ucchritam, ucchritam-viziSTa guNopetam 'rasiyaM rasiyaM' rasitam rasitam-rasayuktam 'maNunnaM maNunnaM' manojJam manojJam-atyanta maJjulam 'jAva lukkhaM lukkhaM' yAvat-snigdham snigdham-atyanta snigdham, rUkSaM rUkSam atyadhikaM na gRhNana iti pUrveNAnvayaH 'se tattha amucchie agiddhe anADhie aNajzovavanne' sa sAdhuH tatra-azanAdau caturvighe AhArajAte amUJchitaH-mUrchArahitaH AsaktivarjitaH, agRddhaH-garihitaH lobhaekatrita hokara usa azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'bhokkhUmo vA pAyAmo vA' khAyeMge aura pIyeMge vahAM para kevala anya tIthikoM ke sAtha nahIM bhojana karanA cAhiye aura apane yUthikoM aura pArzvasthAdi sAMbhogikoM ke sAtha oghA kI AlocanA dekara khAne vAle sAdhuoM kI vidhi-prakAra pratipAdita karate hai'se tatya bhuMjamANe' vaha pUrvokta azanAdi caturvidha AhAra jAta ko lAne vAlA sAdhu vahAM para una sabhI sAdhuoM ke sAtha khAte hue 'No appaNA' apane liye 'khaddhaM khaddhaM DArya DAyaM' atyadhika susvAdu zAka ko yA 'UsaDhaM UsaDhaM' viziSTa guNoM se yukta evaM 'rasiyaM rasiyaM sarasa tathA atyanta 'maNuSNa maNuNNaM jAva' manjula yAvat-atyanta snigdha tathA 'lukkhaM lukkhaM atyadhika rUkSa azanAdi AhAra jAta ko nahIM grahaNa kare, apitu 'se tattha amUcchie' vaha sAdhu usa azanAdi caturvidha AhAra jAta meM Asakti varjita hokara 'agiddha evaM lobha rahita hokara tathA 'anADhie' vizeSa Asakti se rahita hokara evaM 'aNajjhova ane pIIzuM. A pramANe kahe tyAre tyAM kevaLa anya tIthikanI sAthe AhAra le na joIe paNa pitAnA saMpradAyanA sAdhuo ane pArthasthAdi sAMbhemikenI sAthe evAthI mAlAyanazava maanaa|| sAdhu mAna vidhinu pratipAina 20i 3 cha.-'se tattha bhujamANe No appaNA khaddha khaddha' se pUrita azanAyituvidha mADAra gata sApanAra sAdhu tyAM AgaLa e badhA sAdhuonI sAthe khAtA khAtA pitAne mATe vadhAre paDatA suravAdu ne a5|| 'DAyaM DAya saDhaM usaDhaM rasiyaM rasiya' mA vizeSa bhuvANA bhane sarasa tathA atyata 'maNuNNaM maNuNNaM jAva lukkhaM lukkhaM' bhanAza yAvat satyata snigdha tathA matyadhi4 32 azanAhi mAlAra batane grahayana re 52'tu 'se tattha amucchie agiddhe aNADhie aNajjhovavaNNe' te sAdhu se mazAnA yAre prA2nA mA2 MOHi bhAsahita 2Dita thaIne tathA lebha rahita thaIne tathA vizeSa Asakti rahita thaIne tathA e azanAdi zrI mAyArAgasUtra:4 Page #153 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 142 AcArAMgane rahita itparyaH, anAdRtaH-AdararahitaH vizeSAsaktivarjitaH, anadhyupapannaH-tatprAptivizeSAdhyayasAyarahitaH san 'bahusamameva a~jijjA vA pIijjA vA' bahusamameva sarva samameva natu kimapi viSamam, prabhUta samame vetyarthaH bhuJjIta vA pibed vA // sU0 54 // ___ mUlam -se bhikravU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviThTha kAme samANe se jaM puNa jANijjA, samaNaM vA, mAhaNaM vA, gAmapiMDolagaM vA, atihiM vA, puvapaviDhe pehAe No te uvAikamma pavisejja vA, obhAsejja vA, se tamAyAya egaMtamavakkamejjA, aNAvAyamasaMloe ciTrijjA, aha puNa evaM jANijjA, paDisehie vA dinne vA tao taMmi Niyatie saMjayAmeva pavisijja vA, obhAsijja vA ||suu0 55 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat pravepTukAmaH san yat punaH jAnIyAt-zramaNaM vA brAhmaNaM vA grAmapiNDolakaM vA atithiM vA pUrvapraviSTaM prekSya no nAn upAtikramya pravized vA, avabhASeta yA, sa tamAdAya ekAntamapakrAmet, ekAntamapakramya anApAtAsaMloke tiSThet, atha punarevaM jAnIyAt-pratiSiddhe vA datta vA tatastasmin nivRtte saMyata eva pracized vA, avamASeta vA / sU0 55 // TIkA-pUrvastre bahirAloke sAdhoravasthAnaM pratiSiddham samprati tatra tasya pravezaM pratiSedhitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM jAya vaNNe' azanAdi AhAra prApti ke liye vizeSa adhyavasAya yatna rahita hokara hI 'bahusamameva' saba samAna rUpa se hI azanAdi AhAra jAta ko ' jijja vA pIIja vA' khAya pive, lezamAtra bhI viSamatA nahIM kare arthAt samAna rUpa se hI khAnA pInA cAhiye // 54 // pahale caraka zAkya vagairaha zramaNoM ke sAmane bAhara prakAza meM bhAva sAdhu ko nahIM rahanA cAhiye aisA kaha cuke haiM aba una caraka zAkyAdi zramaNa vagairaha ko gRhapati ke ghara meM bhikSA ke liye pahale se hI praviSTa dekhakara vahAM bhAva sAdhu ko nahIM praveza karanA cAhiye aisA kahate haiMmA 2 prati bhATa vizeSa yana hita 42 'bahusamameva bhujijja vA pIijja vA' badhAnI sAthe sarakhI rIte azanAdi AhAra jAtane ArAma ane pI lezamAtra paNa viSama paNuM karavuM nahIM arthAt samAna rIte ja khAvuM pIvuM joIe che surA 54 che pahelAM carakazAkya vigere pramANenA sAme bahAra prakAzamAM bhAva sAdhue rahevuM na joIe ema kahevAI gayuM che. have e carakazAyAdi zramaNa vigerene gRhapatine ghera bhikSA mATe pahelethI ja pravezelA joIne tyAM bhAva sAdhue praveza na karavA saMbaMdhI svakAra kathana kare che. zrI. sAyAsaMga sUtra : 4 Page #154 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutatkaMgha 2 u. 5 sU0 55 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam paviThukAme samANe' gRhapatikulaM yAvat-piNDapAtapratijJayA-bhikSArtha praveSTukAmaH san-pravi. vikSuH san 'senaM puNa jANijjA' sa sAdhuH yat punaH evaM rItyA jAnIyAt-'samarNa vA, mAhaNaM vA gAmapiMDola vA zramaNaM vA-zAkyAdibhikSukam, brAhmaNaM vA, grAmapiNDolakaM vAgrAmayAcakaM vA 'atihiM vA' atithi vA 'puvvapakTuiM peDhAe' pUrvapraviSTa gRhapatikule pUrvakAlAdeva praviSTam, prekSya dRSTvA 'No te uvAikakamma pavisejja vA obhAsejja vA' no tAn pUrvapraviSTAn zAkyAdIn upAtikramya ullaGdhya pravizeda vA avabhASeta vA etAvatA sAdhuH gRhapatikule pUrvapraviSTaM zAkyazramaNAdikaM dRSTvA na tAn atikramya tatra pravizet, navA tatrasthita eya dAtAraM yAcitu mavabhASeta. apitu 'se tamAyAya egantamavakkamijjA' sa sAdhuH tam-pUrvapraviSTam zAkyAdizramaNam AdAya-avagamya tatsthAnAt ekAntamapakrAmet nirgacchet / 'egaMtamavakkamittA aNAvAyamasaMloe ciTThijjA' ekAntamapakrampa anApAtAsaMloke-yAtAyAta TIkArtha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu-bhAva sAdhu aura bhikSukI-bhAvasAdhvI 'gAhAvaikulaM' gRhani-gRhastha zrAvaka ke gharameM 'jAva' yAvan-piNDapAta kI pratijJA se-bhikSA lAbha kI AzA se 'paviThukAme samANe' praveza karane kA icchuka se jaMpuNa evaM jANijjA vaha yadi aisA vakSyamANariti se jAna leki 'samaNaM vA mAhaNaM vA gAmapiMDolagaM vA' zramaNa-caraka zAkya vagairaha bhikSuka ko-gRhapati ke ghara meM pahale bhikSA ke liye praviSTa-Aye hue dekhakara evaM brAhmaNa aura grAma bhikSaka tathA 'atihiM vA puvvapakTuiM pehAe' atithi ko pUrva praviSTa dekhakara jAna le to 'No te uvAikamma paviseja vA obhA seja vA' una pUrva praviSTa caraka zAkya zramaNAdi ko ullaMghanakara gRhapati ke ghara meM bhikSA ke liye bhAva sAdhu nahIM praveza kare aura vahAM raha kara usa gRhapati se bhikSA ke liye cole bhI nahIM apitu se tamAyAya' vaha bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI usa caraka zAkyAdi zramaNa ko vahAM para pUrva praviSTa jAna kara yA dekha kara usa sthAna se nikalakara 'egaMtamavakkamejA' ekAnta me calA jAya aura 'ekAntam' apa rAya-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvota sAdhu mA2 sAmI 'gAhAvai phulaM jAva samaNe' gaDapAta prastha zrAnA gharamAM yAvat 'paviThukAme samANe mikSA mAlanI 424AthI praveza 42vAnI 527 / 2tA se jaM puNa jANijjA' tamanA lavAmA mevI rIta bhAve, 'samaNaM vA mAhaNaM vA gAmariMDolagaM vA' zrabhara y24||45 vigere sAdhuna 3 zrAyA mayA zrAmamikSu tathA 'atihiM vA' matithine 'puvapavidraM pehAe' gRhapAtanA gharamA parathI / likSA grahaNa bhATa mAnana athavA tI 'No ne uvAikamma pavisejja vA obhAsejja vA' se paDethI mAsA 224 / 75 zramAna jI - patinA gharamAM bhikSA grahaNa mATe bhAva sAdhu ke sAdhvIe praveza na kare. ane tyAM rahIna se patina mikSA bhoTa heyupae nahI. 'se tamAyAya egaMtamavakamajjA' telA sAdhue ke bhAva sAvIe e carakazAjyAdi zramaNone tyAM pahelethI AvelA joIne ke zrI sAgasUtra :4 Page #155 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 144 AcArAMgasUtre samparkarahite anAloka - pradeze tiSThet, 'ahapuNa evaM jANijjA' atha punaH evaM vakSyamANa rItyA yadi jAnIyAt - avagaccheta 'paDisehie vA dinne vA pratiSeddhe vA - zAkyazramaNAdike niSiddhe vA bhikSArUpe piNDe vA tasmaidatte sati 'taotaMmi niyatie' tataH sthAnAt tasmin zAzramaNAdike, nivRtte gRhAnnirgate sati tataH 'saMjayAmeva ' saMyataeva 'pavisijja vA obhAsijja vA' pravized vA bhikSArthaM gRhapatikule pravezaM kuryAd, avabhASeta vA - bhikSAM yAcituM vadedityarthaH || sU0 55 // mUlam - eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM tibemi ||suu0 56 // paMcamo uddeso samatto chAyA - etat khalu tasya bhikSukasya bhikSukyA vA sAmagryam iti bravImi // su0 56 // TIkA - paJcamoddeza vaktavyatA mupasaMharannAha - 'eyaM khalu tasya etat khalu pUrvoktarUpaM piNDaikramya 'aNAvAyama saMloe ciTTijjA' ekAnta me jAkara anApAta -yAtAyAta kA samparka se rahita aura asaMloka anAloka - prakAza rahita pradeza meM rahe kintu 'aha puNa evaM jANijjA' yadi vaha bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI evam isa prakAra vakSyamANarIti se jAnaleki- una sabhI carakazAkyAdi bhikSukoM kI 'paDisehievA dinne vA' pratiSiddha-manA kara diyA hai athavA unako azanAdi AhAra jAta dediyA hai aura ve 'tao taMmiNiyattie' carakazAkyAdi bhikSuka bhikSA lekara yA vaise hI cale gaye haiM to ' saMjayAmeva pavisijja vA' saMyamazAli hokara hI gRhapati ke ghara meM bhikSA ke liye praveza kare yA 'o mAsijja vA' bhikSA mAnane ke liye gRhapati se bole // 55 // aba isa paJcama uddezaka meM piNDaiSaNA viSaya meM bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI ko saMyamapAlana rUpavaktavyatA kA upasaMhAra karate hue kahate haiM lagIne me sthAnethI nIjIne meantamAM yAsyA vu bhane 'aNAvAyamasaMloe ciTThijjA' ekAntamAM jaine gamanAgamanA sa``ka vinAnA ane asaleka arthAt prakAza rahita ahezabhAM arthAt jIna na bhujhe tevA pradezamA rahevu' paraMtu 'aha puNa evaM jANijjA' le telApa sAdhu lAva sAdhvI rIte arthAt vakSyamANu rIte lAge - 'paDisehie vA dine vA' me madhA ya2zAmyAhi likSune bhanA puresa che athavA tebhane azanAhi syAhAra lata yAyI dIgho che. tathA 'tao taMmi Niyattie' se yarazAmyAhi sAdhu mikSA sahane athavA bhanebha pagara sIdhe thAyA gayA che. tebha lAguvAmAM Ave to 'sa'jayAmeva pavisijja vA AbhAsijja vA' te pachI saMyamazIla bhikSA levA mATe praveza karavA athavA bhikSA ApavA mATe pAMcame uddeze samApta have A pAMcamA uddezAmAM piDAnA sabaMdhamAM sAdhu sAdhvIe saMcama pAlana pa zrI AcArAMga sUtra : 4 yardhane gRDapatinA gharabhAM gRhapatine kahevuM, 5 55 // Page #156 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 5 sU0 56-57 piNDaipaNAdhyayananirUpaNam 145 SaNA viSayakaM saMyamapAlanaM tasya-saMyama pAlakatvena prasiddhasya mikkhussa' bhikSukasya sAdhoH 'bhikkhuNIe vA bhikSukyAH sAdhvyA vA 'sAmaggiyaM' sAmagryam-samagratA bhikSubhAvasya sampUtvam 'avagantavyam tibemi' iti bravImi-upadizAmi iti bhagavAn Aha ||suu056|| piNDaivaNAyA pazcamoddezakaH smaaptH| SaSThoddezakaH prArabhyate / mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe jAva paviTe samANe se jaM puNa jANejjA, rasesiNo bahave pANA ghAsesaNAe saMthaDe saMNNivaie pehAe taM jahA-kukkuDajAiyaM vA, sUyarajAiyaM vA, aggapiMDaMti vA, vAyasA saMthaDA saMNivaiyA pehAe parakame saMjayAmeva parakamajjA No ujjuyaM gacchijjA // 57 // ___ chAyA-sa mikSurvA bhikSukI vA gRhapati kulaM piNDapAtapratijJayA yAvat praviSTaH san sa yat punaH jAnIyAt-rasaipiNaH bahUna prANAn grAsArtham saMstRtAn saMnipatitAn vIkSya, tadyathAkukkuTajAtikaM vA zUkarajAtikaM vA, agrapiNDe vA vAyasAn saMstRtAn saMpatitAn vIkSya sati parAkrame saMyataH na RjukaM gacchet // sU0 57 // TIkA-paJcamoddezake zAkyAdi zramaNAnAmantarAyabhayAt sAdho? bhikSArtha gRhapatikula TIkAthaM- eyaM khalu tassa bhikkhusta bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM ttibemi' yaha pUrvoktarUpa piNDaiSaNAviSayaka saMyama pAlana hI usa bhikSuka-bhAva sAdhu aura bhikSukIbhAva sAdhvI kA sAmagya hai arthAtU piNDaiSaNA viSayaka saMyama pAlana karanA hI sAdhu aura sAdhvI ke bhikSu bhAva-sAdhupanA kI sampUrNatA samajhanI cAhiye aisA vItarAga kevala jJAnI bhagavAna mahAvIra svAmI kahate haiM, yaha tAtparya hai // 56 // piNDaiSaNAkApaJcamoddezaka samApta huaa| aba SaSToddezaka kI hindI TIkAkA Arambha kiyA jAtA haipaJcamoddezaka meM carakazAkyAdi bhikSukoM ke antarAya-vighna bAdhAoM ke kathanane upasaMhAra sUtrakAra kare che - A14-'eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNI vA' * pUrvAta 35 pipa samadhA saMyama pAlana ja e bhAva sAdhu athavA bhAva sAdhvInI samagratA che, arthAt piMDeSaNa viSayaka saMyama pAlana karavuM eja sAdhu ane sAdhvInA bhikSu bhAva arthAt sAdhupaNAnI saMpUrNatA che tema samajavuM. A pramANe vItarAga kevaLajJAnI bhagavAna mahAvIra svAmIe kahyuM che. vAsU.56 piMDeSaNAne pAMcame uddeza samApta chaTo deza pAMcamA uddezAmAM carakazAkya vigere bhikSukone aMtarAya ke vina thAya e bhayathI A0 19 zrI sAgasUtra :4 Page #157 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre pravezaH pratiSiddhaH, samprati SaSThoddezakepi prANyAntaravighnabAdhA pratiSedhArthamAi-se bhikkhU vA bhivakhuNI vA' sa pUrvokto bhikSuko vA bhikSukI vA-sAdhurvA sAdhvI vA, 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulam 'piMDayAyapaDiyAe' piNDapAtapratijJayA 'jAva paviDhe samANe yAvat-praviSTaH san 'se jaM puNa jANijjA' sa sAdhuH yat punaH vakSyamANarItyA jAnIyAta- avagacchet 'rase siNo bahavepANA' rasaiSiNaH-rasAbhi bhASiNaH-bahavaH prANA:-ane ke prANinaH jIvajantavaH 'dhAsesa. NAe' grAseSaNayA grAsArtham 'saMthaDe saMnivaie pehAe' saMskRtAH-ekatritAH evaM saMnipatitAH bhavanti iti rItyA saMstRtAn ekatrIbhUtAn saMnipatitAna tAn prANinaH prekSya tA~zca kA~zcit prANina udAharaNArthamAha-'taM jahA-kukkuDa nAiyaM vA' kukkuTajAtikam vA-kukkuTajAtIyaM vA bhaya se bhAva sAdhu ko una ke samakSa bhikSA lene ke liye gRhapati ke ghara meM nahIM jAnA cAhiye aisA kahA hai aba chaTTe uddezaka me bhI anya kisI bhI prANI ke vighna bAdhAoM kA pratiSedha karane ke liye kahate haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' yaha pUrvokta bhikSu-bhAva sAdhu aura bhikSukI-bhAva sAdhvI 'gAhAvaikulaM' gRhapati gRhastha zrAvaka ke ghara meM 'piMDayAyapaDiyAe jAva' piNDapAta kI pratijJA se-bhikSA. lAbha kI AzA se yAvat 'paviDhe samANe' anupaviSTa hokara 'se jaM puNa jANejA' vaha sAdhu yA sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rIti jAna leki 'rasesiNo vahaye pANA' rasake abhilASI bahuta se prANI jIva jantu 'ghAsesaNAe saMthaDe saMnivaIe, pehAe' grAsa ke liye ekatrita ho rahe haiM aura jhuNDa ke jhuNDa, sanipatita-Aye hue haiM athavA A rahe haiM aisA dekhakara 'taM jahA kukkuDajAiyaM vA' jaise-ve jIva jantu kukkuTa jAti-murgA jAti ke haiM yA 'sUyarajAiyaM vA' zugara jAti ke haiM aisA dekhakara yA jAnakara evaM 'aggapiMDasi vA' saMstRtAn sanipatitAna prekSya agrapiNDa-bAhara sthApita-rakkhA huA kAkabali rUpa agrapiNDa ke liye 'saMthaDA bhAva sAdhu ke bhAva sAvIe temanI sAthe bhikSA levA mATe gRhapatinA gharamAM na javuM tema kahela che have A cha uddezAmAM paNa anya koI paNa prANIne vina ke bAdhAone niSedha karatAM sUtrakAra kathana kare che. -se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvarita bhAva sAdhu bhane mApa sAdhvI 'gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe jAba' patinA gharamA bhikSAmanI 42chAyI yAvat 'paviTesamANe' pradeza yA pachI 'se jaM puNa evaM jANijjA' tamanA nAmAM ne mevu bhAve - 'rasesiNo bahave pANA ghAsesaNAe' 2sanA anivASI dh| prANiyo arthAt 'tume| prAsa bhe 40 'saMthaDe saMnivaie pehAe' 24 // bhAbhA me44|| 26 27sa cha bhane ToNAne yA gAvA cha. 424 // mAvI 2 // che te prabhArI ne 'taM jahA' ma 'kukkuDa jAiyaM vA sUyarajAiyaM vA' te tuma 44AnI andna DAya , sU42-bhunI tanA hAya ke pramANe mI tIna tathA 'agapiMDasi vA vAyasA saMthaDA saNivaiyA pehAe' zrI. // // 2 // sUtra:4 Page #158 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 6 sU0 57 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 147 'sUyarajAiyaM vA zUkarajAtikam-varAhajAtIyaM vA 'aggapiMDaMsi vA' agrapiNDe vA- kAkavali. rUpe bahiH sthApite 'vAyasA' vAyasAH kAkAH 'saMthaDA saMnivaiyA' saMstRtAH-ekatrIbhUtAH saMnipatitAH bhavanti iti 'pahAe' prekSya tAn saMstRtAn saMnipatitAn kAkAn dRSTvA 'saiparakkame satiparAkrame-anyasmin gamanamArge sati 'saMjayA meva' saMyataH eva saMyamazIlatvAta anyamArgeNaiva gacchet 'No ujjuyaM gacchijjA' no RjukaM gacchet, kukkuTAdipakSipazuvyAptene saralamArgeNa na gaccheda iti bhAvaH, tathA sati anyaprANivAdhA saMbhavena saMyamavirAdhanA syAditi // sU0 57 // ___mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvai kulaM jAva paviDhe samANe No gAhAvaikulassa vA duvArasAhaM avalaMbiya avalaMbiya ciTThijjA, No gAhAvaikulassa dagacchaDDaNabhattae ciTijA, No gAhAvaikulassa caMdaNiuyae ciTijjA No gAhAvaikulassa siNANassa vA saMloe sapaDiduvAre saMnivaiyA pehAe' ekatrita hue aura jhuNDa ke jhuNDa Aye hue kaue haiM aisA dekhakara arthAt jisa rAste meM annAdi rasoM ke lobha se kukkuTa zUkara vagairaha bahuta se jIva prANI jhuNDa ke jhuNDa Aye hue haiM aura bAhara meM rakkhe hue kAkabali ke rUpa meM agrapiNDa ko khAne ke liye kaue jamA ho rahe haiM usa rAste se bhikSA ke liye sAdhu aura sAdhvI ko nahIM jAnA cAhiye apitu 'sai parakkame saMjayAmeva parakamejA' dUsare rAste ke rahane para usI dUsare rAste se saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI bhikSA ke liye jAya kintu No ujjuyaM gacchenjA' usa Rju -sarala mArga se nahIM jAya joki kukkuTa vagairaha pazu pakSI se vyApta-bharA huA hai-usa se nahIM jAya kyoMki usa rAste se jAne para anya jIva jantu prANIyoM kI bAdhA hone se sayama virAdhanA hone kI saMbhAvanA rahatI hai / / 57 // agrapiMDa-bahAra rAkhela kAgabalirUpa agrapiMDane mATe ekaThA thayelA ane ToLAneTeLA Avela kAgaDAone joIne arthAt je rastAmAM annAdi rasonA lebhathI kukaDA bhuMDa vigere ghaNA prANinA ToLAneTeLA Avela hoya ane bahAra rAkhavAmAM Avela kAkabali rUpe rAkhela apiMDane khAvA mATe kAgaDAo ekaThA thaI rahela heya evA rastethI bhikSA grahaNa 421 // sAdhu, sAnI se nahIM. 52'tu 'saiparakame saMjayAmeva parakamejjA' mAna rasto hoya te e paristhimAM bIje rastethI saMyamazIla sAdhu ke sAdhvIe bhikSA mATe Ayu. 'No ujjuyaM gacchijjA' 55 se sa25 bhAga nahI hai re bhAga 447 // vigere pazu pakSiothI bharela hoya evA mArga javuM nahIM kema ke-evA rastethI javAthI bIjA jIvajaMtu vigere prANiyone bAdhA thavAno saMbhava hovAthI saMyamanI virAdhanA thavAne bhaya rahe che. sU, 57 che zrI sAgasUtra :4 Page #159 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 148 AcArAMgasUtre ciTThijjA, No gAhAvaikulasta AloyaM vA thiggalaM vA saMdhi vA dagabhavaNaM vA bAhAo pagigjhiya aMguliyAe vA udisiya uNamiya uNNamiya avanamiya avanamiya nijjhAijA, No gAhAvaI aMguliyAe udisiya udisiya jAijjA, No gAhAvaI aMgulie cAliya cAliya jANijjA, No gAhAvaI aMguliyAe tajiya tajiya, jAijjA, No gAhAvaI aMguliyAe ukkhulaMpiya ukakhulaMpiya jAejjA No gAhAvaI caMdiya baMdiya jAijjA, No vayaNaM pharasaM vaijjA sU0 58 // chAyA-sa bhikSuko vA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san no gRhapatikulasya pA dvArazAkhAm avalambya tiSThet, no gRhapatikulasya udakapratiSThApanamAtrake tiSTheta, no gRhapatikulasya Acamanodake tiSThet, no gRhapatikulasya snAnasya vA varcasya vA saMloke tata pratidvAre tiSTheta, no gRhapatikulasya AlokasthAnaM vA thiggalaM vA sandhi vA udabhavanaM bA bAhun pragRhya aMgulyA uddizya uddizpa vA unamya unnampa avanampa avanamya nidhyApayed no gRhapatim aMgulyA uddizya uddizya yAceta, no gRhapatim aGgulyA tarjayitvA yAceta no gRhapatim aMgulyA kaNDayikhA yAceta, no gRhapatim vanditvA yAceta, no vacanaM paruSaM vadet // sU0 58 / / TIkA-gRhapatikulaM pravizya bhikSArtha sAdhovartanavyavahAraM pratipAdayitumAha-'se bhikkhu bhikkhuNI vA' sa pUrvokto bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulaM 'jAva paviDhe samANe' yAvata-piNDapAtapratijJayA bhikSArthaM praviSTaH san 'No gAhAvai kulassa' no gRhapatikulasya gRhasthagRhasya vA 'duvArasAha dvArazAkhAm-dvArabhAgam 'pravalaMbiya avalaMbiya' alambya avalambya ___ aba gRhapati ke gharameM pravezakara bhikSA ke liye sAdhu kA vartana vyavahAra kA pratipAdana karate haiM TIkArtha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvoktabhikSu-bhAva sAdhu aura bhikSukI bhAva sAdhvI 'gAhAvai kulaM jAva' gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat-piNDapAta kI pratijJA se bhikSA lAbha kI AzA se 'pavisamANe' anu. praviSTa hokara 'No gAhA laikulassa' gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara ke 'duvArasAhaM avalaMbiya avalaMbiya ciTThijA,' dvAra bhAga ko Alambana kara khaDA na rahe kyoMki have gRhapatinA gharamAM pravezIne bhikSA grahaNa mATe sAdhunA vyavahAranuM pratipAdana kare che sAtha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvAta sApa sAdhu mane lA sAmI 'gAhAvaikulaM jAva' rupatinA ghamAM yAvat HiAImanI mAzAthI 'pavive samANe' praveza 4zana 'No gAhAvai kulassa vA' 725 zrAyanA dharanA 'duvArasAhaM avalaMbiya avalaMbiyo' dvAra bhAganuM avalaMbana karIne vidrinA ubhA na rahevuM kema ke e dvArabhAga ghaNA junA zrI mAyArAgasUtra :4 Page #160 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 6 sU0 58 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 149 punaH punaravalambanaM kRtvA 'ciTinA' tiSTheta, dvArabhAgasya jorNatvena paptanaM syAta, duSpratiSThita - svAda vA calanaM bhavet tathA ca tatprayuktasaMyamAtmavirAdhanA syAt 'No gAhAvaikulassa daga cchaDDaNamattae ciTThijjA' no vA gRhapatikulasya-gRhasthagRhasya udakapratiSThApanamAtrake-pAtrAdi upakaraNaprakSAlana jalaprakSepasthAne tiSTheta, tathA sati tatpravacanajugupsA saMbhavAt, evam 'No gAhAvaikulassa caMdaNiuyae cihijjA' no vA gRhapatikulasya Acamanoda ke- Acamanajala. pravAhasthale tiSThet, tatrApi sAdhoravasthAne tatpravacanajugupsA syAt, tathA 'No gAhAvaikurassa siNANassa vA baccassa vA saMloe sapaDiduvAre ciTThijjA' no vA gRhapatilasya usa dvAra bhAga ko bahuta jorNa zIrNa purANe hone se girajAne kI saMbhAvanA rahatI hai athavA acchI taraha se nahIM saMsthApita racita kiye jAne se dvAra bhAga calAya mAna ho sakatA hai isaliye tatprayukta saMyamI AtmA kI virAdhanA hogI, evaM 'No gAhAvaikulassa dagacchaDDaNamattae cihijjA' gRhapati gRhastha Avaka ke gharakA pAtrAdikA prakSAlana jalake prakSepa sthAna meM bhI nahIM khaDA hokara rahe kyoMki aise bartana dhone ke eMThavADa ke sthAna meM khaDe rahane se una sAghu sAdhvI ke prati AvakoM ko ghRNA dRSTi hogI aura una ke dharmopadeza rUpa pravacana ke prati jugu psA hone se unakA anAdara hogA isaliye sAghu ko aise sthAna meM khar3A nahIM rahanA cAhiye isI prakAra 'No gAhAvazkulassa ciMhiuyae cihijjA, 'no gRhapatikulasya Acamanodake tiSTetU, gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara ke Acamanodakamukha dhone ke jalapravAha sthAna meM bhI sAdhu ko khaDA nahIM honA cAhiye kyoMki aise bhI mukha prakSAlana sthAna meM khaDe rahane se sAdhu ke dharmopadeza rUpa pravacana ke prati zrAvaka ko jugupsA hogI, isaliye aise bhI sthAna meM sAdhu ko khaDA nahIM rahanA cAhiye evaM No gAhAvaha kulasla siNANassa vA vaccassa saMloe saMpaDiduvAre cihijjA' dvArake evaM gRhapati-gRhastha zrAvaka ke snAnAgAra ke hovAthI kArabhAga halI javAne saMbhava rahe che athavA sArI rIte saMsthApita karela na hoya to paNa dvAra bhAgahalI javAne saMbhava rahe che. tethI e rIte saMyamI AtmAnI virAdhanA thAya che. tathA 'No gAhAvaikulAsa' gRhapatinA ghanA 'dagacchaDaNamattae cidvijjA' pAsapane dhaIne pANI nAkhavAnA rathAnamAM paNa ubhuM rahevuM nahIM kema ke-e rIta vAsaNa joIne eMThavADavALA sthAnamAM ubhA rahevAthI temanA pratye zrAvakane ghaNadaSTi thaze tathA temanA dharmopadeza rUpa pravacana pratye nAmarajI thavAthI temane anAdara thaze tethI sAdhue evA sthAnamA mAna 23 me pramANe 'No gAhAva ikulassa ciMdaNiuyae ciTrijjA' 0. stha zrAvakanA mukha dhavAnA jala pravAha (cekaDI) sthAnamAM paNa ubhA na rahevuM tathA 'gAhAvaikulassa' rupatinA ghanAM 'siNANassa vaccassa saMloe' snAna gharanI sAme tathA M3. 'sapaDiduvAre ciTTijjA' 42511 sAbhe 55] sAdhuse bhuna bha sevA zrI sAgasUtra :4 Page #161 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 150 AcArAMgasUtre gRhasthagRhasya, snAnasya vA varcaso vA-puroSasya saMloke-darzanasthAne tatpratidvAraM vA-snAnAgArasya purIpotsargasya vA dvArabhAge tiSThet, etAvatA yasmin sthAne tiSThatA sAdhunA gRhasthasya snAnapurIpotsargakriye dRzyete tasmin sthAne na tiSThet iti phalitam darzanAzaGkayAniHsaMdehatA kriyA'saMbhavena nirodhajanyapradveSasaMbhavAt tathA 'go gAhAvaikulassa AloyaM vA thiggalaM vA saMdhi vA dagabhavaNaM vA' no gRhapatikulasya lokam-vAtAyanAdi-Aloka sthAnam vA, thiggalaM-patita bhityAdisaMskAritasthalapradezaM vA, sandhim taskarAdikhAtaM kuDayamityAdi sandhisthalaM vA, udakabhavanaM vA-snAnAgArAdi rUpaM jalagRhaM vA, etAni sarvANyapi sthalAni 'bAhAbho pagijjhipapagijjhiya'bAhU-bhujau pragRhya pragRhya-paunaHpunyena prasArya 'aMguliyAe vA uddisiya uddisiya' agulyA vA uddizya uddizya-nirdezaM kRtvA, zarIraM vA 'ugNamiya ugNamiya' unamya unnamya-UrdhvamutthApya2 'avanamiya avanamiya' avanamya aba nampa-adhaH saMkocya2 'NijjhAijjA' nidhyAyet no svayam avalokayeda, no anyasmai darzasAnane tathA jAjarU-pakhAnA ke sAmane bhI sAdhu ko khaDA nahIM rahanA cAhiye kyoMki aise bAtharUma aura paikhAnA ke dvAra para khaDe rahane se snAna pezAba malatyAga karane meM lajjA saMkoca hone se mala vagairaha kA nirodha janya pradveSa hogA, isaliye aise sthAna meM bhI sAdhuko nahIM ThaharanA cAhiye isI taraha 'No gAhAvaikulassa aloyaM vA' gRhapati-gRhastha zrAvaka ke gharakA vAtAyana ko athavA thiggalaMvA pariSkRta bhitti-dIvAla vagairaha sthala pradeza ko tathA 'saMdhivA' taskara caura vagairaha ke dvArA khodA huA kuDaya bhitti Adi sandhi (saindha) sthala ko evaM 'dagamavaNaM vA snAnAgAra vagairaha jalagRha ko arthAtU ina sabhI sthaloM ko 'bAhAo pagijjhiya' bAMha phailAkara aura 'aMguliyAe vA uddisiya' aMguli uThAkara nirdeza nahIM kare evaM zarIra yA mastaka vagairaha ko 'uNNamiya' Upara uThAkara tathA 'avanamiya' nIce tarapha saMkucita kara 'NijjhA ijjA' svayaM nahIM dekhe tathA dUsare ko bhI nahIM dikhalAve kyoMki vastuoM kI corI hone se cekaDI, bAtharUma ke jAjarUnA bAraNu AgaLa ubhA rahevAthI snAna, pizAba. maLatyAga karavAmAM lajajA ane saMkoca thavAthI maLa vigerenA kANurUpa praaSa thAya che tethI sevA sthAnAmA 5 sAdhu sAcI GAL na 2 na . 4 pramANe 'yo gAhA. baha kulassa' pati-gRhastha brAnA gharanI 'AloyaM vA thiggalaM vA' mArIna athavA 122 12 lAta vigaire 25 prazane tathA 'sadhiM vA' yA2 vigerethe mosa lAtanI sadhA 2502. 'dagabhavaNaM vA' tathA nAnA2 vigaire 24sane maryAt // saMghamA sthAnAna 'thAhAo pagijjhiya pagijhiya' yazApAne tathA 'aMguliyAe vA uddisiya udisiya' winjAthI uddezAne na 12 nahI, tathA 'uNNamiya u gamiya' zarIra hai bhAthAne yu zana 1440 'avaNamiya avaNamiya' nIye nabhAcIna 'NijjAijjA' pAte nahI mana zrI sAgasUtra :4 Page #162 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 6 sU0 58 piNDaiSaNAdhyayinanirUpaNam 151 yet tathA-sati hatanaSTAdau zaGkotpasyA tatpravacanajugupsayA saMyamAtmavirAdhanAsyAt, 'ko gAhAvaI aMgulipAe uddisiya uddisiya jAijA' no gRhapatim agulyA uddizya uddizya nirdizya yAceta 'No gAhAvaI aMgulie cAliya cAliya jAijjA' no vA gRhapatim aMgulyA cAlayitvA cAlayitvA atyanta cAlanaM kRtvA yAceta, 'No gAhAvaI aMguliyA tajjiya tajjiya jAijjA' no vA gRhapatim aGgulyA tarjayitvA tarjayitvA-tarjanena bhayamutpAdya yA ceta, 'No gAhAvaI aMguliyAe ukkhulaMpiya uklapiya jAijjA' no vA gRhapatim aGgalyA kaNDUyitvA kaNDUyitvA-kaNDUyanaM kRtvA yAceta, 'No gAhAvaI vaMdiya vaMdiya jAijjA' no vA gRhapati vanditvA vAnditvA vandanaM kRtvA stuti vidhAya yAceta, 'jo vayaNaM pharupaM vaijjA' no vAcanaM paruSaM vadet bhikSAyA adAne vA gRhapatimprati paruSavAyacaM noccArayediti // 58 // yA jisa kisI bhI taraha naSTa hone ke kAraNa sAdhu ke prati bhI zaGkA utpanna hogI aura unake pravacana meM jugupsA ghRNA paidA hogI, ataH sAdhu ko saMyama Atma virAdhanA hogI, isI prakAra 'No gAhAvaI aMguliyAe uddisiya uddisiya jAijjA' gRhapati ko aMguli se nirdeza kara yAcanA nahIM kare, evaM 'No gAhA vai aMgulie cAliya cAliya jAijA' gRhapati ko atyanta aMguli calAkara bhI nahIM yAcanA kare, evaM 'No gAhAvara aMguliya tajiya tajiya jAijjA' gRhapati ko aMguli se tarjana karake bhI nahIM yAcanA kare evaM 'No gAhAvai aMgulayAe ukkhulaMpiya ukkhulaMpiya jAijjA' gRhapati ko aMguli se bAra bAra khujalAkara bhI yAcanA nahIM kare, isI taraha 'No gAhAvaI vadiya vaMdiya jAijjA' gRhapatigRhastha zrAvaka ko, bAra bAra vandana karake yAcanA nahIM kare isI prakAra 'No cayaNaM pharusaM vaijjA' bhikSA nahIM dene se gRhapati ko kaThorayAkya bhI nahIM kahe bIjAne batAvavuM paNa nahIM kema ke tema karavAthI vastuothI corI thavAthI athavA koI rIte nAza thavAthI ke guma thavAthI sAdhunI pratye paNa zaMkA thAya che ane tethI temane pravacana pratye anAdara thaze tethI sAdhune saMyama Atma virAdhanA thAya che. e ja pramANe 'No gAhAvaI aMguliyAe uddisiya uddisiya jAijjA' patina HinjIthI mApIne 5y yAyanA 42vI nahI tebha No gAhAvaI aMguliyAe cAliya cAliya jAijjA' gaDapatine matyata bhAMgajI pIne 5 yAyanA 42vI nadI tathA 'No gAhAvaI aMguliyAe tajjiya tajjiya jAijjA' gRhapatita mAgaNIthI tanA rI yaayn| 42vI nahI. tathA 'No gAhAvaI aMguliyAe ukkhulaMpiya ukkhulaMpiya jAijjA' 175tine sainuteI paa2|2 maral. jAne 5 yaayn| 42kI nahI pramANa 'No gAhAvaI vaMdiya baMdiya jAijjA' pati P725 zrApa4ne pAra pA2 54na 42 pa yAyanA 42vI nahI merI pramANe 'No vayaNaM zrI. sAyAsUtra : 4 Page #163 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 152 AcArAMgasUtre mUlam-aha tastha kaMci bhuMjamANe pehAe, taM jahA-gAhAvaI vA jAya kammakari vA se puvAmeva AloijA, Auso tti vA, bhaiNi tti vA, dAhisi me etto annayaraM bhoyaNajAyaM se sevaM vayaMtassa paro hatthaM vA mattaM vA davi kA bhAyaNaM vA, sIodagaviyaDeNa vA, usiNodagaviyaDeNa vA, uccholeja vA, pahoejja vA, se puvAmeva AloejjA Auso tti, vA bhaiNitti vA, mA eyaM tumaM hatthaM vA, mattaM vA, daviM vA, bhAyaNaM vA, sIodagaviya DeNa vA, usiNodagaviya DeNa vA, uccholehi vA paholehi vA, abhikaMkhasi me dAuM emeva dalayAhi, se sevaM kyaM tassa paro hatthaM vA, mattaM vA, davi vA, bhAyaNaM vA, sIodavipaDeNa vA, usiNodagaviyaDeNa vA, uccholettA pahoittA AhaTu dalaejjA tahappagA. reNa pure kammaeNahattheNa vA, mantaNa kA, davieNavA, bhAyaNeNa vA asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA aphAsuyaM aNesaNijjaM jAva No paDigAhijjA, aha puNa evaM jANijA No pure kammaeNaM udaulleNaM tahappagAreNaM vA sasiNidveNa vA, hattheNa vA, matteNa bA, davieNa vA, bhAyaNeNa vA asaNaM vApANaM vA khAi vA sAimaM vA aphAsuyaM aNesaNijjaM jAva No paDigAhijA aha puNa evaM jANejANo udaullega sasiNidreNaM sesaMtaM ceSa, evaM satarakkhe, mahiyA, Use hariyAle, hiMgulae, maNosilA, aMjaNe, loNe, geruya, vanniya, seDhiya, soraTThiya, piTu, kukkasa ukkuTTa saMsaTreNaM ||suu0 59 // chAyA-atha tatra kazcid bhuJjAnaM prekSya, tadyathA-gRhapati vA yAvat karmakarI vA sa pUrva meva Alocayeda AyuSman ! iti, vA bhagini ! iti vA dAsyasi me itaH anyatarada bhojana jAtama sa tasya evaM vadayaH paraH hastaM vA amatraM vAdI vA bhAjanaM vA zItodakavikaTena vA uSNodakavikaTena vA u.kSAlayet vA prakSAlayed vA, pradhAva yed vA, sa pUrvameva Alocaye d-AyuSman ! kyoMki uktarIti se aise karane para bhI sAdhu aura sAdhvI ko saMyama Atma virAdhanA hogii| // 58 // pharusa vaijjA' bhikSA na mAthI Dapatine 412 kyana 5 yu nahI hai ukta rIte karavAthI paNa sAdhu ane sAdhvIne saMyama Atma virAdhanA thAya che. sU. 58 zrI sAgasUtra :4 Page #164 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 6 sU0 59 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 153 iti vA, bhagini ! iti vA, mA evaM tvaM hastaM vA amatraM vA darvI vA bhAjanaM vA, zItodaka vikaTena vA uSNodakavikaTena vA utakSAlya vA, prakSAlya vA abhikAMkSasi me dAtum evameya dadasva / sa tasyaivaM vadataH paraH hastaM vA amatraM vA, dIM vA, bhAjanaM vA, zotodakavikaTena vA uSNodakavikaTena vA utkSAlya vA prakSAlya vA AhRtya dadyAt, tathAprakAreNa pUrvakarmaNA hastena vA amatreNa vA dA vA bhAjanena vA azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA aprAsukam aneSaNIyaM yAvad no pratigRhNIyAt atha punarevaM jAnIyAt-no puraH karmaNo udakATTaiNa tathAprakAreNa vA udakANa sasnigdhena vAhastena vA amatreNa vA dA vA bhAjanena vA azanaM vA pAnaM vA khAdima vA svAdimaM vA aprAsukam aneSaNIyaM yAvad no pratigRhNIyAt atha punarevaM jAnIyAt-na udakAINa sasnigdhena zeSaM taccaiva, evam sarajaskena udakANa sa snigdhena sasnigdhA mRttikA uSaH (kSAramRttikA) haritAla-hiGgalaka-manaH zilAaJjanaM lavaNam gairika vaNika-seTika-saurASTrika-SiSTa-kuvakusa-utkRSTa sNspRsstten||59|| TokA-piNDaiSaNAyA adhikArAd AhAraviSaya mevAdhikRtya punarAha-aha tattha kaMci bhuMnamANaM pehAe' atha-anantaram bhikSu aa bhikSukI vA tatra gRhapatigRhaM bhikSArtha praviSTaH san kaJcana gRhapatyAdikaM bhunAnaM bhojanaM kurvantaM prekSya-dRSTvA 'taM jahA- gAhAvaI vA jAva kammakariM vA' taM yathA- gRhapati vA gRhasthaM yAvat-gRhapatibhA vA gRhapatibhaginIM vA, gRhapatiputraM vA, gRhapatiputrI vA, gRhapatisnuSAM vA, dhAtrI bA, dAsaM vA, dAsI vA, karma karaM vA karmakarI vA prekSya iti pUrveNAnvayaH 'se puSyAmeva AloijjA' sa bhikSuH pUrvameva bhikSA ___TIkArtha-piNDaiSaNA kA adhikAra hone se AhAra viSaya kA hI vizeSa pratipAdana karate haiM aha tattha kaMci bhuMjamANaM pehAe usake bAda vahAMpara-gRhapati ke ghara meM kisI ko bhojana karate hue dekhakara taM jahA' jaise 'gAhAvaI vA jAca kammakari vA' gRhapati ko yA yAvat- gRhapati bhAryA ko yA gRhapati kI bhaginI-bahina ko yA gRhapati ke laDake ko yo gRhapati kI laDakI ko yA gRhapati kI putravadhU ko yA dhAtrI dhAI ko yA dAsa ko yA dAsI ko yA karmakara nokara ko yA karma karI-nokarAnI ko arthAt inameM se kisI ko bhI 'se puvvAmeva AloijA' piDeSaNano adhikAra hovAthI AhAranA saMbaMdhamAM kathana kare che.11- 'aha tattha kiMci bhujamANa pehAe' te 5chI tyA arthAta gddptin| gharamA lona 42di 2 'taM jahA' ma hai 'gAhAvaI vA jAva kammakariM vA' patina thAvat gRhapatinI strIne ke gRhapatinI bahenane ke gRhapatinA putrane ke gRhapatinI putrIne ke gRhapatinI putravadhUne agara dhAIne ke dAsa agara dAsI athavA nokarANIne arthAta A mA pai 71 pa 'se puvAmeva AloijjA' mA setA paDasA tabhane matA sAdhu A020 zrI.AyArAgasUtra:4 Page #165 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre grahaNAtprAgeva Alocayed-vicArayed yadayaM gRha pati vA tatpatnI kA yAvat-karmakarI vA bhuGkte ityevaM pazyet, atha paryAlocya tebhyo nAmamohaM yAcitumAha-'Ausotti vA, bhaiNi tti vA' he AyuSman ! gRhapate ! iti vA, he bhAgini ! iti vA-ityevaM prakAreNa sambodhya 'dAhisi me itto annayaraM bhoyaNa jAyaM' dAsyasi me mA bhikSukAya ita:-catubidhAd azanAdikAd AhArajAtAd anyatarat-kimapi bhojana jAtam azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA AhArajAtaM mahyaM kiM tvaM dAsyasi ityevaM rItyA yAceta, 'se sevaM vayaMtassa paro' atha-yAcanAnantaram tasya mikSukaspa evam upayukarI yA vadata:-bhikSAM yAca. mAnasya pAH gRhapatiH, gRhapatimAryA vA yAvat karma karo vA yadi kadAcid 'hatthaM vA mattaM vA dadhi vA bhAyaNaM vA' hasta vA, amatraM vA pAtraM darvI vA (karachI iti bhASA) bhAjanaM vA pAtravizeSa vA 'sIodagaviya DeNa vA' zItodakavikavikaTena vA-ApkAyena, 'usiNodagaviyaTeNa vA u modakavikaTena vA-uSNodaka mizritena pUrva vA aprAsukena pazcAda vA sacittI bhUtena 'uccholijjA vA paholijjA vA' unkSAlayed vA-sakRt prakSAlayed, pradhAvayeda vAbhikSA lene se pahale hI dekhale aura unameM se yathAkrama eka eka kA nAma lekara nimna rIti se bhikSA kI yAcanA kare 'Auso tti vA, bhaiNi tti yA,' he AyuSman ! aisA puruSako sambodhita kare aura he bhagina ! aisA strI ko sambo. dhitakara kahe ki-'dAhisi me etto annayaraM bhoyaNajAyaM' mujhe isa azanAdi caturvidha AhAra jAta meM se kucha bhI bhojana jAta bhikSA ke rUpa se doge yA degI arthAt azana pAna khAdima aura svAdima AhAra kyA mujhe deMge? isa prakAra sAdhu yAcanA kare, 'se sevaM vayaMtassa paro' vaha gRhapati isa prakAra-uktarIti se bhikSA kI yAcanA karate hue usa sAdhu ko bhikSA dene ke liye yadi apane 'hatthaM vA mattaM vA' hAthako yA pAtra ko yA 'dadhi vA bhASaNaM vA' karachI ko yA, bhAjana ko 'sIodagaviyaDeyaNa vA' zItodaka vikaTa-apkAya se yA 'usiNodagaviyaDeNa vA' uSNodaka mizrita apkAya se athavA pahale yA pIche aprAsuka sacitta jala 'uccholeja vA paccholeja vA eka bAra yA bAra bAra prakSAlita kare to apkAya joIle te ane teonA kramavAra eka ekanuM nAma laIne nIce batAvyA pramANe bhikSAnI yAyanA 42vI 'Ausotti vA, bhaiNitti vA' 3 mAyuSman me zate 5352 uddezAne sAdhana 427 mana maDana prabhArI strI. pana zana -'dAhisi me etto annayaraM bhoyaNajAya' bhane 2 // manAhiyatuvidha mADA2 mAMthI 44 5 mAna dravya mikSAnA 213 // 5 // ? rIte sAdhuse yAyanA 42vI, 'se sevaMvayaMtassa' mArIte sAdhume mikSAnI yAyanA 42vAthI paro hatthaM vA mattaM vA davi vA bhAyaNaM vA' se sAdhune bhikSA ApavA mATe gRDapati je pitAnA hAthane athavA pAtrane athavA kaDachIne agara vAsana 'sIyodagaviNDeNa bA' zItAthI athavA 'usiNodagaviyareNa vo' segles mizrita zrI. Aya sUtra : 4 Page #166 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 6 sU0 51 piNDaipaNAdhyayananirUpaNam 155 punaH punaH prakSAlayeda vA evaJca sakRt prakSAlanaM vAraM vAraM prakSAlanaM vA kurvantadRSTvA 'se puvvA meva AloijjA'-sa bhikSuH pUrvameva Alocayet-paryAlojya kathayed-'Ausotti vA bhaiNi tti vA' he AyuSman ! gRhapate ! iti vA, he bhagini ! iti vA, ityevaM rItyA sambodhya prakSAlananiSedhaM kuryAt niSedhaprakAramAha-'mA eyaM tuma hatthaM vA mattaM vA dadhi vA bhAyaNaM vA' mA etam caturvidham hastaM vA amatraM vA darvi vA bhAjanaM vA 'sI modagaviyaDeNa vA usiNodagaviyaDega vA' zItodakavikaTena vA apkAyavizeSeNa uSNodakavikaTena vA, -uSNodakamizritasacittajalena 'ucchole hi vA pahole hi vA' utkSAlaya vA, prakSAlaya vA, sakRdvA anekavAraM vA prakSAlanaM mAkuru ityarthaH apitu 'abhikakhasi me dAuM evameva dalayAhi' abhikAMkSasi ced me-mahyaM dAtum tarhi evameva-prakSAlanaM vinaiva dehi-dadasva, iyatvaM brayAt 'se sevaM vayaMtassa paro' atha-tasya bhikSukasya evam-uparyuktarItyA vadataH-prakSAlananiSedhaM kurvato'pi paraH gRhapatiH tadanyatamo vA kazcid yadi hatthaM vA mattaM vA dadhi se hastAdi ko eka bAra yA aneka bAra prakSAlita karate hue gRhapati vagairaha ko dekhakara 'se puThacA meva AloijjA Ausotti vA bhaiNitti vA' vaha sAdhu pahale hI use dekhakara manA kara de ki-he AyuSman ! he bhagini ? 'mA yaM tumaM hatthaM vA mattaM vA' tuma isa hAtha ko yA pAtrako yA 'dadhi vA bhAyaNaM vA karachI yA bhAjana ko 'sIodagaviyaDeNa vA' zItodaka sacitta apkAya se athavA 'usi. NodagaviyaDega vA' uSNodaka mizrita sacitta apkAya se 'uccholijja bA paccholijja vA' eka bAra yA aneka bAra mata dhoo, apitu yadi tuma 'abhikaMkhasi me dAtaM evameva dalayAhi' mujhe bhikSA denA cAhate ho to hAtha pAtra vagairaha ko zItodakAdi se prakSAlita kiye binA hI dedo arthAt ThaMDA pAnI se prakSAlana ke vinA hI bhikSA do 'se sevaM vayaMtassa' usa sAdhu ke uktarIti se manA sAyatta yathA pAsa pachI sayitta pAthI 'uccholejja vA payolejja vA' pAra ke vAraMvAra dhuve te arthAt aSkAyathI hAtha vigerene ekavAra ke anekavAra detA gRhapati vigairene 22 'se puvAmeva AloejjA' te sAdhu parasethI ne tabha42'Ausotti bhaiNitti vA' tamane na pA hai 3-3 5 yu bhan ath| mana 'mA eyaM tuma hatthaM vA mattaM vA' tame mA thane 3 pAtrane 'davi vA bhAyaNaM vA' 55vA 43chIna 4441 pAsa. hone 'sIodagaviyaDeNa vA' sathit / pAthI mayA 'usiNodagaviyaDega vA' una thI mizrita sayitta 25041yathI 'uccholehi vA, paholehi vA' 41 // 2 , pApAra dhu| nahI, paraMtu tame 'abhikakhasi me dAu' bhane lakSa 25vA 42chatA to 'evamedha dalayAhi' bAtha , pAtra vizna . pANI piNethI pAyA 112 11 mAgha / sAta 3. pAthI ghoyAbIna bhikSA mApo. 'sekvayaMtassa' sAdhuye // prabhAva nA // 7di ne 'paro hatyaM vA mattaM vA dadhivA bhAyaNaM vA' pati vigere pAtAnA DAyane zrI mAyAga sUtra:4 Page #167 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 156 AcArAMgasUtre vA bhAyaNaM vA' hastaM vA amatraM vA davIM vA bhAjanaM vA 'sIodagaviyaDeNa' zItodakanikaTena yA 'usiNodagaviya DeNa vA uSNodakavikaTena vA 'uccholittA paholittA' utkSAlya-sakRt prakSAlanaM kRtvA, prakSAlya-anekavAraM prakSAlanaM kRkhA vA 'AhadeTu dalaijjA' AhRtya dadyAt tahi taha pagAreNaM purekammakaeNaM hattheNa vA matteNa vA davieNa vA bhAyaNeNa vA' tathAprakA. reNa-sacittodakena, puraH kRtakarmaNA-pUrvakRtaprakSAlanena hastena vA amatreNa vA aa vA bhAjanena vA, bhikSAdAnArtha puraH pUrva kRtaM prakSAlanAdikaM karma yasya hastAdeH sa tathAvidhena udakANa hastAdinetyarthaH 'asaNaM vA pANaM vA khAima vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdima vA svAdimaM vA etaccaturvidhamapi AhArajAtam 'aphAsuyaM nAva mo paDigAhijjA' karane para bhI yadi 'paro hatthaM vA mattaM vA' vaha gRhapati vagairaha apane hAtha ko yA pAtra ko yA 'dadhi vA bhAyaNaMvA' karachI ko yA bhAjana ko 'sIodagaviyaDeNa vA usiNodagaviyaDeNa vA' zItodaka sacitta jala se athavA uSNodaka mizrita sacitta jala se 'uccholittA paholittA' ekabAra yA aneka bAra prakSAlita karake hI yadi AhaTUTu dalaijjA' azanAdi AhAra ko lAkara deto 'tahappagAreNaM pure. kammakaeNaM' usa prakAra ke sacitta jala se, prakSAlita 'hattheNa vA matteNa vA' hAya se yA, pAtra se yA 'davieNa vA' karachI se yA bhAyaNeNa vA bhAjana se diyegaye' yA 'asaNaM vA pANaM vA khAibhaM vA sAimaM vA' azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'aphAsuyaM jAva' aprAsuka-sacita-aneSaNI-AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajha kara sAdhu aura sAdhvo 'No paDigAhijjA' grahaNa nahIM kare kyoMki usa se saMyama Atma virAdhanA doSa hogA / arthAt sAdhu ko bhikSA dene ke liye hAtha vagairaha ko zItodaka se yadyapi prakSAlita nahIM kiyA hai kintu svAbhAvika gRhAdike kAryA. ntara se hI hastAdi prakSAlita hai tathApi zItodaka se AI hastAdi se dIyamAna hai pAtrane gayA 47chIna , sAne sImodagaviyaDeNa vA' sayitta 331 pANIthI athavA 'usiNodagaviyaDeNa vo' jana pAthI bhaNesa sAyatta thI 'uccholittA paholittA' me pA2 3 ane:12 prakSAsana ryA 57'AhaTu dalaijjA' "zana A.2 lAvIna paate| 'tahappagAraM pure kammakapaNaM' se zatanA sathitta thI paaye| 'hattheNa vA mattaNa vA davi eNa vA bhAyaNeNa vA' hAya OM pAtrathI , 47chIthI ke pAsa thI mAvAma mAra 'a. saNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' Azana yatuba mA 2 jatane 'aphAsuNaM jAva' mAsu-sAyatta yAvat mAyAmoSavANu samalane sAdhu mane sApAle 'No paDi. gAhijjA' ghaDara 427 nahI 34 3 tavI rIte sevAthI saMyama yAtma virAdhanA thAya che. arthAt sAdhune bhikSA ApavA mATe hAtha vigerene ThaMDA pANIthI dhovA na hoya paraMtu svAbhAvika rIte gharanA bIjA kAryane laI hAtha vigere jovAmAM Avela hoya ane e bhInA hAthathI ApavAmAM Avela azanAdi caturvidha AhAra ne sacitta ane AdhAkadi zrI sAgasUtra :4 Page #168 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 6 sU0 59 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 157 aprAsukam sacittam yAvat-aneSaNIyam-AvAkarmAdi doSayuktam manyamAnaH no pratigRhNIyAt tasya udakAIhastAdinA dIyamAnasya AhArajAtasya sacittasaMspRSTatvena AdhAkarmAdi doSayuktatvena saMyamAtmavirAdhanA spAt / 'aha puNa evaM jANijjA' atha-yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt 'No purekammakaeNaM udaulleNaM' no puraH kRtakarmaNA na pUrvakRtaprakSAlanena udakATTaiNa hastAdinA azanAdikaM dIyate api tu tahappagAreNaM vA udaulleNaM vA' tathA prakAreNa vA svata eva gRhAdikAryAntaraprayuktenodakATTaiNa zItodakAIkRtena 'hatthega vA mateNa vA dabieNa vA bhAyaNeNa vA' hastena vA amatreNa vA dA vA bhAjanena vA dIyamAnam 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svA dima vA caturvighamAhAra jAtam 'aphAsuyaM jAva No paDigAhijjA' aprAsukam sacittam yAvad -aneSaNIyam-AdhAkarmAdi doSayuktam manyamAnaH no pratigRhNIyAt etAvatA sAdhave bhikSAdAnArtha hastAdikaM naiva zItodakena prakSalita kintu svAmAvika naiva gRhAdikAryAntareNa prakSAlita hastAdikaM vartate evaM vidhenApi zItodakAgalad bindu haratAdinA dIyamAnam azanAdikaM caturvidhamAhArajAtamaprAmukaM sacittamanepaNIyam AdhAkarmAdidoSayuktaM matvA no gRhNIyAditi phalitam / aya kizcinmAtra klignena snigdhenApi hastAdinA dIyamAna mAhAraM sacittaM matvA na pratigRhNIyAdityAha-'aha puNa evaM jANijjA' atha-yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt-'No udaulleNa' no udakAi~Na--na zItodakAIkRta dastAdikaM varta te api tu 'sasiNidreNaM sesaM taM ceva' sasnigdhena-kizcinmAtramayi snigdhaM hastAdikaM azanAdi caturvidha AhAra jAtako aprAsuka-sacitta aura aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSa dUSita mona kara nahIM grahaNa kre| aba thoDA bhI gIlA aura snigdha hastAdi se dIpamAna AhAra ko bhI sacitta mAnakara sAghu ko nahIM grahaNa karanA cAhiye-yaha batalAte haiM-'ahapuNa evaM jANijjA-No uda ulleNaM, sasiNiddheNaM sesaM taM ceva' 'yadi aisA vakSyamANarIti se jAne ki-hastAdi zItodaka se Ada gIlA nahIM kiyA huA hai apitu lezamAtra hI snigdha hastAdi hai to bhI isa. prakAra ke leza mAtra bhI snigdha hastAdi se dIyamAna azanAdi caturvidha AhAra jAta ko nahIM grahaNa kare isI tAtparya se kahA hai-'zeSaM taccaiva vacAhaA-avaziSTa kathana pUrvokta hI samajhanA cAhiye-arthAt isa prakArakA bhI diyA jAtA dethI dUSita mAnIne tene grahaNa kare nahIM. have ceDA paNa bhInA hAtha vigerethI ApavAmAM AvatA AhArane paNa sacitta mAnIne sAdhue grahaNa na karavA viSe sUtrakAra cha, 'ahapuNa evaM jANijjA' le sAdhunA yuvAmAM se mAra hai No udaulleNaM' Sealest pAlIthI bhInA 421 nathI. paraMtu 'sasiNiddhe gaM sesaM taM ceva' sezamA 24 sAtha vigare bhInA che te paNa AvA prakAranA lezamAtra paNa bhInA hatha vigerethI ApavAmAM mAvesa AAI yatuvidha mAhAra nd sy 4211 nahI. me tuthI sesa taM ceva' zrI mAyArAgasUtra :4 Page #169 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ____AcArAMgasUtre vartate tahiM evaM vidhena kiJcinmAtra snagdhenApi hastAdinA dIyamAnamazanAdikaM naiva gRhNIyA dityAzayenAha-zeSaM taccaiva-zeSam -avaziSTaM taccaiva pUrvoktameva bodhyam tathAvidhamAhArajAta no pratigRhNIyAdityarthaH / 'evaM sasarakkhe udaulle' evam-pUrvoktarItyA yathA zItodakAi~Na snigdhena ca hastAdinA dIyamAnamazanAdikaM na grAoM tathA saranaskena rajapAyuktenApi hastAdinA dIyamAnaM na grAhya mityAzaye nAha-sarajaskA udakArdA 'sasiNiddhe' sasnigdhA 'maTTiyA Use' mRttikA uparam-kSAramRttikA, 'hariyAle' haritAlam 'hiMgulue' hiMgulakam maNosilA' manaH zilA-snigdhaprastaravizeSaH 'aMjaNe' aJjanam 'loNe' lavaNam geruya' gairikama 'vanniya' varNikA-pItavarNamRttikA, 'seDiya' seTikA-khaTikAmRttikA vizeSarUpA 'soraTThiya' saurASTrikA-tubarikA, mRttikA vizeSarUpA 'piTTha' piSTakam-AmataNDulacUrNavizeSaH 'kukkusa' kukkusAH piSTakacUrNatuSAH 'ukkuTuM' pIlupaNikA derudRkhalacUrNitArdraparNacUrgam ityevaM snigya. huA AhAra ko nahIM grahaNa kare isI prakAra pUrvoktarIti se jaise zItodaka se AI aura snigdha hastAdi se diyA jAtA huA azanAdi nahIM lenA cAhiye aisA kahA hai vaise hI 'sasaravakhe' raja-dhUli se yukta hastAdi se bhI diyA jAtA huA azanAdi AhAra nahIM lenA cAhiye isa Azaya se kahate haiM-sarajaskA-rajadhUli se yukta 'udaulla' pAnI se gIlI kI gayI evaM 'sasiNi ddhe' sasnigdhA-sneha yukta miTTI aura 'maTTiyAUse hariyAle' Upara-kSAra miTTI tathA haritAla evaM 'hiMgUlae' hiMgula aura 'maNosilA manaH zilA-zaMkha maramara patthara vizeSa tathA 'aMjaNe loNe' aJjana evaM lavaNa-namaka tathA 'geruyavaNi yA' gairika evaM varNika pIlImiTTI tathA 'seDiya' seTikA-khaTikAmiTTI 'patthara khaDI' aura 'sorahiyA'saurASTra kA tubaramiTTI, evaM 'piTakukkusa' piSTaka piDhAra aura kukkusa-piSTaka cUrNa evaM 'ukkuTuM' kukkuTuM-pIluparNikA vagairaha kA udakhala meM cUrNa kiyA gayA Ardra cUrNa vizeSa isa prakAra ke snigdha raja kSAra mRttikA vagairaha se 'saMsaTena-saMspRSTa e vAkya kahela che. arthAt bAkInuM kathana pUrvakathita pramANe samajavuM. arthAt AvI zata bhAta mAhA2 59 saya 23 // nahI. 'evaM sasarakkhe udaulle' mA pramANe pUti rIte jema zIdakathI Adra ane sinagdha hAtha vigerethI ApavAmAM Avate anAdi levo na joIe. te ja pramANe raja dhULavALA hAtha vigerethI paNa apAte azanAdi AhAra sevA na ye. setuthI -hyu , 'sasarakkhe' dhUlathI yukta 'udulle' pANIthI mInA 424 'sasiNi maTTiyA' snigdha bhATIthI 'ase' mArI bhATI tathA 'hariyAle' ritA bhane 'hiMgulae' Yisa bhane 'maNosilA' bhana:zilA / bharabha2 5.22 vizeSa 'aMjaNe' tathA mana tathA 'loNe' bhI tathA geruya' 3 tathA 'paNiya' 4 pIjImATI tathA 'seDiyA' 4311 bhATI (5.22 451) tathA 'soraThiya' sauraassttr| (gopIyana) bhATI 'piTu' tathA 544 bhane 'kukkusa' 47 kI mATI tathA ukkuTuM' pI. paNa vigairene bhA2yAmA nAmIna zrI sAgasUtra :4 Page #170 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 6 sU0 59-60 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam rajaHkSAramRttikA prabhRtimiH ' saMsadvega' saMsaktena - saMspRSTena hastAdinA dIyamAnamazanA dikaM na gRhNIyAditi bhAvaH, gairikAnanaH zilAdeH khanivizeSotpatteH savittatvAd snigdharajaH prabhRtInaJca snigdhatvena sacittattvAditi bodhyam // 59 // mUlam - aha puNa evaM jANijjA jo asaMsaTTe saMsaTTe tahapagAreNa saMsaNa hatthe vA matteNa vA bhAyaNeNa vA asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA phAsUyaM esaNijjaM jAtra paDigAhijA || sU0 60|| chAyA - atha punarevaM jAnIyAd no asaMsRSTaH saMsRSTaH, tathA prakAreNa saMsRSTena hastena vA amatreNa vA daya vA bhAjanena vA azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimam vA prAkam eSaNIyaM yAvat pranigRhNIyAt // 60 // TIkA - atha grAhyAhAraviSayamadhikRtyAha - 'aha puNa evaM jANijjA' atha-yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt 'No asaM saTTe : saMsaTTe' no asaMsRSTaH na anyena zItodakAdinA saMsRSTaH saMspRSTaH hastAdiH api tu saMsRSTaH tajjAtIyena grAhyAhAreNaiva saMspRSTaH hastAdirastIti paryAlocya 'tahappagAreNa' tathA prakAreNa - tathAvidhena grAhyAhAramAtreNaiva saMsRATena saMspRSTena 'hattheNa vA matteNa vA davviraNa vA bhAvaNeNa vA' hastena vA amatreNa vA darSyA vA bhAjanena hastAdi se dIyamAna azanAdi caturvidha AhArajAta ko nahIM grahaNa karanA cAhiye, kyoki gairika- manaHzilA vagairaha khAna vizeSa se utpanna hone se sacitta mAnA jAtA hai aura snigdha dhUli vagairaha bhI snigdha hone se sacinta hai || sU0 59 // aba sAdhu aura sAdhvI ko grahaNa karane yogya AhAra viSaya kA pratipA dana karate haiM - 'ahapuNa evaM jANijA' - yadi sAdhu aura sAdhvI aisA vakSyamANa rIti se jAna leki 'No asaMsaTTe saMsaTTe' hasta pAtra vagairaha anya zItodakAdi se saMspRSTa nahIM hai kintu kevala grAhya AhAra mAtra se hI saMspRSTa hai aisA dekhakara 'tahapagAreNa saMsadveNa' isa prakAra ke grAhya AhAra mAtra se saMspRSTa 'hatyeNa vA 159 sUrya uresa lInu yUrNa vizeSa thA aAranA lInA 204 : kSAra bhATi vigezthI 'saMsaTTe' sparzIyalA hAtha vigerethI apAtA azanAdi catu`idha AhAra jAtane grahaNa karavA nahIM. kema ke airika manaHzilA vigere khANa vizeSamAMthI utpanna thavAthI sacitta manAya che ane bhInI dhULa vigere paNa bhInA haiAvAthI citta ja che. 5 sU. 59 5 have sAdhu ane sAdhvIne grahaNa cAgya AhAra saMbaMdhI kathana kare che. artha- 'ahapuNa evaM jANijjA' le sAdhu bhane sAdhvInA evAbhA me bhAve - 'No asaMsaTTe saMptaTTe' $sta hai pAtra vigere jIna zItoha vigerethI saMspRSTanathI paraMtu ThevaNa aDaya bhADArathI saMspRSTa che, se pramANe lene 'tahappagAreNa saMsadRNa hattheNa vA ' A rItanA grAhya AhAra mAtrathI saspRSTa hAthathI athavA maseLa vA' pAtrathI athavA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #171 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 160 AcArAMgasUtre vA' asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA. caturvighamAhArajAtam 'phAmuyaM jAva' prAmukam - acittam yAvat eSaNIyam - AdhAkarmAdiSoDazadoSarahitam manyamAnaH 'paDigAhijjA' prati gRhNIyAt kevalahastAdimAtrasaMspRSTa tumadArajAtam sarvathA avittatvAd AdhAkarmAdidoSarahitatvAcca saMyamAtmavirAdhakasvAbhAvena grahItavyamiti / etaduktaM bhavati yadi punarasau sAdhurvakSyamANarItyA jAnIyAt - zItodakAdinA asaMsRSTo hastAdirasti athavA dIyamAnAhAra jAtIya mAtreNa saMsRSTo hastAdi rta tarhi tathAvidhena hastAdinaM dIyamAnam azanArdika caturvidhamAhArajAtam acittam AdhA karmAdidoSarahitamastIti vibhAvya pratigRhNIyAditi // 60 // mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa jANijA pihUyaM vA bahurayaM vA jAva cAulapalaMbaM vA asaMjae bhikkhupaDiyAe cittamaMtAe silAe jAba saMtANAe kuhiMti vA kuTTissaMti vA uSphaNisu vA uphaNaMti vA utphaNisaMti vA tahapagAraM pihUyaM vA jAva apphAsUyaM jo paDigAhijjA | su0 61 // matte vA' hasta se yA pAtra se yA 'davvieNa vA bhAyaNeNa vA' kar3achI se yA bhAjana se diyA jAtA huA 'asaNaM vA pANaM vA khAimai vA sAimaM vA' azana pAna khAdima aura svAdima caturvidha AhAra jAta ko 'phAsurya' prAtuka-acitta aura yAvat 'esaNijjaM jAva paDigAhijA eSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se rahita samajha kara usa ko grahaNa karanA cAhiye arthAt yadi vaha sAdhu aisA jAnale ki hasta pAtra karachI vagairaha zItodakAdi se saMspRSTa nahIM hai kevala dIyamAna AhAra se hI saMspRSTa hastAdi hai to isa taraha ke hastAdi se dIyamAna azanAdi caturvidha AhAra jAta acitta aura AdhA karmAdi doSoM se rahita hai aisA samajha kara use le le kyoMki isa prakAra ke AhAra ko lene se saMpama Atma virAdhanA nahIM ho sakatI // 60 // 'davvieNa vA' chIthI athavA bhAyaNega vA' vAsathI ApavAmAM gAyatA 'asaNaM vA, pANaM vA, khAimaM vA, sAimaM vA' azana pAna mAhima bhane svAhima me rItanA yaturvidha AhAra ta 'phAya' vyatti bhane 'esaNIyaM jAva paDigAhijjA' bheSIya sAdhArbhAhi doSo vinAnA samajIne tene grahaNa karavA arthAt yadi jo te sAdhunA jANuvAmAM evu Ave ke-hAtha ke pAtra agara kaDachI vigere zIteAdakAdIthI lAgela nathI kevaLa ApavAmAM AvanArA ADhAra mAtrathI ja sasRSTa-sparzela che. te te prakAranA hAtha vigerethI apAte azanAdi cAre prakAranA AhAra jAta acitta ane AdhAkarmAdri deSA vinAnA che tA tevA prakAranA AhAra laI leve kema ke A prakAranA AdgArane levAthI saMyama ane Atma virAdhanA thatI nathI. // sU. 60 // zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #172 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 6 sU0 61 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 161 chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA atha punarevaM jAnIyAt pRthukaM vA bahurajo yA yAvat nandulapralamba vA bhasaMpatAH mithupratijJayA cittavatyAM zilAyAm yAvat saMtAnopetAyAm akudviSaryA kuTTanti vA kuTTiSyanti vA, adurvA dadati vA dAsyanti vA tathAprakAraM pRthukaM vA yAvat aprAsukaM na pratigRhNIyAt / / sU0 61 / / ____TIkA-atha piNDaipaNAyA adhikArAd bhikSAviSayamevAdhikRtya niSedhamAha-'se bhikkhU yA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto bhikSurga bhikSukI vA 'se jaM puNa jANijjA' atha yat punarevaM jAnIyAt-'pihuyaM vA bahurayaM vA jAva cAulapalaMbaM vA' pRthukaM vo cipiTAnnaM zAlIyavagodhUmAdi sacittalAjAnna vA bahutupakaNopetam yAvat-bhanitaM yA, manthu vA-godhUmAdicUrNam , taNDulaM vA, taNDulapralambaM vA-ardhaprazvacAlyAdikaNAdikaM dhAnyAdicUrNam 'asaMjae' asaMyatA:-gRhasthAH 'bhikkhupaDiyA' bhikSupratijJayA-sAdhumuddizya 'cittamaMtAra silAe' cittapatyAM zilAyAm 'jAva saMtAgAe' yAvat-sabIjAyAM saharitAyAM sANDAyAm saprANAyAm sasaccAyAM sabhUtAyAM markaTasantAnAyAM lUtAtantu jAlopetAyAm 'kurdisu vA' akuTTiSurvA- kuTTi ____TIkArtha-piNDaiSaNA kA adhikAra hone se bhikSA viSaya ko hI lekara niSedha batalAte haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI bA se jaM puNa jANijjA-vaha pUrvokta bhikSubhAva sAdhu aura bhikSukI-bhAva sAdhvI baha yadi aisA vakSyamANa rIti se jAna le ki 'pihuyaM vA, bahurayaM vA, jAva cAulapalaMbaM vA' pRthuka-pauAM- cUrA ko arthAt zAlI godhUma yava vagairaha kA sacitta lAjAnna ko yA baharaja-adhikatuSa kaNoM se yukta anna ko yA yAvat-bharjita-bhujA huA bhanthu godhUmAdi cUrNa ko yA taNDula cAvala ko yA taNDuladhAnyAdi cUrNa ko 'asaMjae asaMyata-gRhastha zrAvaka 'bhikkhupaDiyAe' bhikSuka kI pratijJA se-sAdhuko dene kI icchA se 'cita maMtAesilAe' jAba saMtANae' sacita zilA para jo ki yAvat-sabIja sacita bIjoM se yukta hai evaM sacita harita ghAsa vagairaha se yukta hai tathA aNDe se yukta hai aura anya prANI-satva bhUta lUtA makaDA tantu jAla se yukta hai isa prakAra kI sacitta zilA kA khaNDa vizeSa' para 'kuTiMsu vA kuTiMti vA' kuTa cukA haiM yA piTheSaNAno ja adhikAra hevAthI bhikSA saMbaMdhI niSedhanuM ja rarakAra kathana kare che. 12-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita mA sAdhu mA sAdhI se jaM puNa jANijjA' teyAnA requi me mAve 'pihuyaM vA bahurayaM vA jAva' pomAne arthAtu DAMgara, ghahuM, java, vigerenI sacitta dhANIne athavA bahuraja adhika cheDA nA kaNothI yukata anane athavA yAvat zekelA ghaNuM vigerenA leTane arthAta sattana // 2 'cAulapalaMba vA' yAmAna // dhAnyAnA sATana 'asaMjae bhikkha paDiyAe' masayata-925 zrApa sAdhune mApavAnI thI 'cittamaMtAe silAe rAja' bIja arthAt sacitta zilA para arthAta jenA para bI paDelA hoya tevI zilA para A0 21 zrI sAgasUtra :4 Page #173 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre tavanto vA, 'kuTiti vA kuTTanti vA-kuTTanaM kurvanti vA 'kuTTissaMti vA' kuTTiSyanti vA kuTTana kariSyanti vA evam 'upphaNimu vA' adurvA-tuSApanodAya vAtAbhimukhaM dattavanto vA 'upphaNiti cA dadati vA 'upphaNissaMti vA dAsyanti vA 'tahappagAraM pihuyaM vA' tathAprakAramsacittaM sacittazilAdau kuTTayamAnaM vA pithukAdikam 'jAva' yAvat-bahusacittarajaH kaNopetam, bharjitaM manthuvA taNDulaM vA taNDulapralamba vA 'apphAsuyaM jAva' aprAsukaM sacittam yAvad aneSaNIyam manyamAnaH 'no paDigAhijjA' no pratigRhNIyAta lAme satyapi sacitta. tyAt na grahItavyam // sU0 61 // ___mUlam-se bhikkhU vA bhikkhugI vA gAhAvaikulaM jAva pakTrei samANe se jaM puNa evaM jANijjA bilaM vA loNaM, ubmiyaM vA loNaM asaMjae bhikkhu paDiyAe cittamaMtAe silAe jAva saMtANAe bhiMdisu vA, bhiMdati vA, bhiMdissaMti vA, ruccisu vA ruJciti vA rucissaMti vA bilaM vA loNaM aphAsuyaM jAva No paDigAhijA ||suu0 62 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yat punaH evaM jAnIyAt bilaM vA lavaNam udbhijja vA lavaNama asaMyataH bhikSupratijJayA cittavatyAM zilAyAm kUTate hai yA 'kuTissaMti' kUTane vAle haiM evaM tuSa-stA ko haTAne-uDAne ke liye 'uppaNisu vA' pavana kI ora vAyu ke abhimukha de cuke haiM yA 'upphaNaMti cA 'upphaNissaMti vA de rahe haiM yA dene vAle haiM aisA dekha le yA jAna le to 'tahappagAraM pihuyaM vA bahurayaM vA' yAvat isa prakAra ke sacitta zilA para kUTe jAte hue sacitta pRthukAdi ko 'apphAsuyaM jAva' aprAsuka-sacitta samajha kara yAvat-aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSa yukta mAnakara 'No paDigAhijA nahIM grahaNa karanA cAhiye arthAt isa prakAra ke sacita pRthukAdi ko milane para bhI sacitta hone se nahIM lenA cAhiye // 61 // tathA sacitta dIsAtarI pAsathA yuta DAya tathA thI yuMta hAya tathA 'saMtANAe' tathA bhIta prANI satva-bhUta mAnI 54tI thI yukta DAya mevI sayita zikSA 52 'kuhisu vA' dUTI yUisa DAya 424 / 'kuTuMti vA' TAya // 2 'kudvissaMti vA' dUTapAmA bhAvanA DAya tayA tuSa-musAna 631341 mATe 'upphANasu vA' 55nanI ta23 mApe DAya arthAt 6jii dIdheTa DAya 'umphaNisaMti vA' 5541 patA DAya athavA 'upphaNisaMti vA' 55]pAnA DAya arthAt 3313vAnA DAya me napAthI 3 pAthI 'tahappagAraM pihuyaM vA bahu rayaM vA jAva' me| 412nA sathitta zikSA 52 phUTapAmA mAtA sayitta pRthuhine 'aphAsuya' sAyatta samalane yAvat aneSaNIya- bhAdoSavAko bhAnIra ahae 42 nahI. arthAta mA pradhAna sathitta pRthu prApta thAya ta pa No paDigAhijjA' hue zrI mAyArAgasUtra :4 Page #174 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 6 sU0 62 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 163 yAvat saMtAnAyAm amaitsurvA, bhindanti vA bhetsyanti va', apaikSurvA piMpanti vA, pekSyanti vA bilaM vA lavaNam udbhijja vA lavaNam aprAsukam yAvat no pratigRhNIyAt / / sU0 62 // TIkA-bhikSAvizeSamadhikRtya niSedhamAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto mikSurvA mikSukI vA 'gAhAvaikulaM jAva' gRhapatikulam yAvat bhikSApratijJayA 'paviDhe samANe praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' atha yadi sa punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt 'bila. vA loNaM' bilaM vA lavaNam-khanivizeSotpannaM saindhava sauvarcalAdikaM vA lavaNam 'ubbhiyaM vA' udbhijja vA-samudranikaTe kSArajalasamparkAd jAyamAnaM vA 'loNa' lavaNaM asaMjae' asaMyataH gRhasthaH 'bhikkhupaDiyAe' bhikSupratijJayA-bhikSukAya bhikSAdAnArtham 'cittamaMtAe silAe' cittavatyAM sacittAyAM zilAyAm 'jAva saMtANAe' yAvat-sabIjAyAM saharitAyAM sANDAyAM TIkArya-ababhikSA vizeSa ko lakSya karake usakA niSedha batalAte haiM-se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu-bhAva sAdhu aura bhikSukI-bhAva sAdhvI 'gAhAvai kulaM jAva paviTesamANe' gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvata-piNDa pAta kI pratijJA se-bhikSAlA kI AzA se anupraviSTa hokara 'se jaM puNa evaMjANijjA' vaha yadi aisA vakSyamANa rIti se jAna le kI-'bilaM vA loNaM' bila-khAna vizeSa meM utpanna saindhA aura sauvarcalAdi (biTa) namaka ko yA 'unbhijja vA loNaM' ubhijja-samudra ke nikaTa kSAra jala ke samparka se jAyamAna namaka ko 'asaMjae bhikkhupaDiyAe' asaMyata gRhastha zrAvaka sAdhu ko bhikSA dene kI icchA se 'cittamaMtAe silAe jAva' sacitta zilApara yAvat 'saMtANAe' jo zilA sacita bIjoM se evaM sacita harita ghAsoM se evaM aMDoM se prANiyoM se satvoM se bhUtoM se aura lUtA-makarA vagairaha ke tantu jAloM se bhI yukta hai 'bhidisuvA' aise zilA para kUTakara cUrNakara cuke hai yA 'bhiMdaMti vA' cUrNakara rahe haiM karavuM nahIM sacitta hovAthI tene levAno niSedha karela che. meM sU. 61 che have bhikSA vizeSa saMbaMdhI niSedhanuM kathana kare che- 12- se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita mApa sAdhu mane lA sAkI gAvAvaikulaM jAva' gastha zrApanA gharama, yAvat mikSA prAnta 42vAnI 424AthI paviTresamANe praveza za se jaMpuNa evaM jANijjA' tamanAma me yAve haiM-'bilaM vA loNaM ubbhiya vA loNaM' mA vizeSamAthI nANesa sidhava mane mITanAmanA bhImAne mathavA Share arthAta samudranI nA kSA2 janA sa54thI yanAra' bhIne 'asaMjae bhikkha paDiyAe' zrApa khasya sAdhuna bhikSA 25vAnI 52chAthI 'cittamaMtAe silAe' sathita zikSAnI 52 'jAva saMtANAe' yAvat 2 (za sayitta pIyAthI tathA sathittabAsAtaza ghAthI tathA IMDAethI ke prANiyethI makaDA vigerenI tatu jALethI yukta hoya evI zIn G52 "bhidisu vA, bhiMdati vA bhidissaMti vA' TIna pATIna thU rI sIdhelA zrI mAyArAgasUtra :4 Page #175 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 164 AcArAMgasUtre sasavAyAM saprANAyAM sabhUtAyAM markaTasantAnAyAm latAtantujAlopetAyAm zilAyAmiti pUrveNAnvayaH, bhidisu vA' abhaitsu vidArya cUrNitayanto vA 'miditi vA' mindanti vA 'bhidi. saMti vA' bhetsyanti vA, evam 'rUcisu vA' apaikSurvA-piSThavanto vA biti vA' piMpantivA 'rUcissaMti vA pekSyanti vA-peSaNaM kariSyanti vA, tathA prakAraM 'liM vA loNaM bilaM vA lavaNam-khanivizeSotpannaM saindhavasauvarcalAdikaM lavaNam 'ubhiyaM vA loNaM' udbhijjaM vA lavaNam-kSArajalotpannaM lavaNam 'apphAsuyaM' aprAmukam sacittam 'jAva' yAvad-aneSaNIyam jJAtvA'No paDigAhijjA' no pratigahNIyAt sacittatvAd aadhaakrmaadidopyukttvaaccsuu| 062 / mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva pavitu sabhANe se jaM puNa evaM jANejjA asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA agaNiNikkhittaM taipagAraM asaNaM pANaMvA vA khAimaM vA sAimaM vA apphAsuyaM lAbhe saMte go paDigAhijjA, kevalIyA, AyANameyaM asaMjae bhikkhupaDiyAe ussicamANe vA, nissiMcamANe vA, AmajjamANe vA, pamajamANe vA, oyAremANe vA uThavattamANe vA agaNijIvehi sijA, aha bhivaskhU NaM pubovadiTA esa paiNNA, esa heU, esa kAraNe, esuvaese, jaM tahappagAraM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA agaNi NivikhataM aphAsuyaM aNesaNijjaM lAbhe saMte No paDig2AhijjA ||suu0 63 // yA bhiMdissaMti kA cUrNa karane vAle haiM aisA dekhakara evaM usa prakAra ke namaka ko 'ruccisuvA' pIsa cuke haiM yA 'ruccaMti vA pisa rahe haiM yA 'ruccissaMtivA' pIsane vAle haiM to bilaM vAloNaM vA' usa taraha ke sandhA namaka ko yA 'unmiyaM vA loNaM kSAralavaNa ko 'apphAsuyaM jAva No paDigAhijA' aprAsuka-sacitta samajhakara tathA yAyat-aneSaNiya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajhakara use grahaNa nahIM kare kyoMki usa prakAra ke sacitta aneSaNIya namaka ko lenese sAdhu aura sAdhvI ko saMyama-Atma virAdhanA doSa lagegA / / 62 // hAya agara cUrNa karatA heya athavA cUrNa karavAnA hoya evuM joIne tathA e zilApara se praan| bhIne 'ruccisu vA, ruJciti vA ruccissaMti vA' bATI bIsa hAya athavA vAstA DAya 3 paTavAnA DAya 'tahappagAraM bilaM vA loNaM vA ubhiyaM vA loNaM' ye nA saighara bhI na , kSA2 sapay2 'apphAsuyaM jAva' savitta yAvat aneSaNIya bhASAmA bothI yukta samalane 'No paDigAhejjA' te 35 42 nahI bha3 se ghanA sacitta ane aSaNIya mIThAne levAthI sAdhu ane sAdhvIne saMyama Atma virAdhanAne SatA cha. // suu.12|| zrI sAgasUtra :4 Page #176 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u0 6 sU0 63 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 165 chAyA - bhikSu bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yadi punarevaM jAnIyAt ayanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA agninikSiptaM tathAprakAram azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA aprayukaM lAbhe sati no pratigRhNIyAt, kevalI brUyAt 'AdAnametat ' asaMyataH mikSupratijJayA utsiJcan vA niSizcan vA AmArjayana vA pramArjayan vA avatArayan vA apavartayan vA agnijIvAna hiMsyAt / atha bhikSUNAM pUrvopadiSTA eSA pratijJayA, epahetuH, etat kAraNam, eSa upadezaH, yat tathAprakAram azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA agninikSiptam aprAkam aneSaNIyaM lAbhe sati no pratigRhNIyAt // sU0 63 // TIkA-piNDaiSaNAyA adhikArAd agnikAyajIvahiMsAmuddizya bhikSAgrahaNaniSedhamAha - 'sebhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto bhikSurvA bhikSukI vA sAdhurvA sAdhvI vA 'gAhA - vaikulaM jAva paviTThe samANe' gRhapatikulaM yAvada - piNDapAtapratijJayA - mikSAlAmAzayA praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt 'asaNaM vA pANaM vA ' azanaM vA pAnaM vA 'khAimaM vA sAimaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA caturvighamAhAra jAtam 'agaNiNikkhattaM' agninikSiptam- agnyuparisthApitaM vartate tarhi 'tahappagAraM' tathAprakAram agnyuparisthApitam 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM piNDeSaNA kA adhikAra se agnikAya jIvoM kI hiMsA ko lakSyakara bhikSA grahaNa kA niSedha karate haiM TIkArtha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu bhAva sAdhu aura bhikSukI -bhAva sAdhvI 'gAhAvaikulaM jAca paciTThe samANe' gRhapati gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat piNDarAta kI pratijJA se - bhikSA lAbha kI AzA se anupraviSTa hokara 'se jaMpuNa evaM jANejjA' vaha yadi aisA vakSyamANarIti se jAna leki 'asaNaM vA, pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azana pAna khAdima aura svAdima caturvidha AhAra jAta 'agaNiNikkhitta' agni ke Upara rakkhA huA hai to aisA dekha kara yA jAnakara 'tahapagAraM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA ' isa prakAra ke Aga ke Upara sthApita azana pAna khAdima aura svAdima caturvidha piMDaiSaNAnA adhikArathI agnikAya jIvanI hiMsAte uddezIne bhikSA grahaNutA niSedha karatAM sUtrakAra kahe che. artha- 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvosta bhAva sAdhu bhane lAva sAdhvI 'gAhAbaikulaM jAva' gRhastha zrAvanA gharamA yAvat bhikSA bAlanI chAthI 'paviTTe samANe' praveza rIne 'se jaM puNa evaM jANejjA' tebhanA laguvAmAM me mevu' Ave - 'asaNaM vA, pANaM vA khAima vA sAimaM vA' azana yAna mAhima ne svAhibha yaturvidha AhAra jata 'agaNiNikkhittaM' abhinI upara rAyavAmAM Ave che. thepramANe lene lagIne 'tahapagAraM ' tevA prAra 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azana yAna mAhima ne svAhibha aphAsuya" zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #177 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 166 AcArAMgasUtre svAdimaM vA caturvidhamAhArajAtam 'alphAsUrya' aprAsukaM sacittaM aneSaNIyam vartate ata eva 'lAbhe saMte' lAbhesatyapi 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt sAdhubhiH sAdhvIbhirvA na grahItavyam agninikSiptasya azanAdicaturvidhAhArajAtasya sacittatvena agnikAyajIva hiMsAsaMbhavAt saMyamavirAghanAspAditi 'tAtparyeNAha - 'kevalI bUyA - AyANameyaM' kevalI - kevalajJAnI bhagavAn tIrthaGkaromahAvIraH brUyAt- bravIti - upadizatItyarthaH, AdAnam - karmAgamanadvAram karmabandhanam, etat - agninikSiptam azanAdikamiti bhAvaH, evam 'asaMjae' asaMyataH - gRhasthaH ' bhikkhupaDiyAe ' bhikSu pratijJayA - sAdhvartham sAdhvInimittaM vA 'urhisacamANe vA' utsiJcan vA anyupari sthApita sthAlIta, AhAraM niSkAzayan vA 'nisicamANe vA' niSiJcat vA - agninikSiptabhAjanAd nirgalad dugdhAdikaM payasA upasAntvayana vA 'AmajjamAne vA AmArjayan vA - agninikSiptAhAraM hastAdinA sakRt saMcAlayan vA 'pamajjamANe vA' pranAjayan vA- vAraMvAraM saMcAlayana vA 'oyAremANe vA' avatArayan vA agneH avatAraNaM kurvana vA AhAra jAta ko 'aphAsurya' aprAsuka sacita samajhakara 'lAbhe saMte No paDigAhijA' lAbha milane para bhI sAdhu aura sAdhvI nahIM grahaNa kare kyoMki 'kevalI bUyA' kevala jJAnI bhagavAn vItarAga mahAvIra prabhu kahate haiM ki isa prakAra kA agni ke Upara sthApita azanAdi AhAra jAta 'AyANemayaM' AdAna- karmabandha nakA kAraNa hai isaliye bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI ko isa taraha kA azanAdi AhAra nahIM lenA cAhiye isI taraha 'asaMjae bhikkhu paDiyAe' asaMyata gRhastha zrAvaka bhikSu sAdhukI pratijJA - bhikSAdene kI icchA se agni ke Upara sthApita caTalohI vagairaha se azanAdi AhAra ko 'uhiMsacamANevA' utsecana karate hue yA 'niscimANe' nikAlate hue ho evaM 'AmajamANe vA' agni ke Upara sthApita pAtra se nikalate hue dUdha Adi ko pAnI se socate hue ho tathA 'pamajamANe vA' agni ke Upara sthApita azanAdi AhAra jAta ko hastAdi se ekabAra yA bAra e rIte agninI upara rAkhela azana pAna khAdima ane svAdima cAre prakAranA AhAra latane satti samane 'lAbhe saMte No paDigAhejjA' bhaNe to pazu sAdhu he sAdhvI grahaNa ' nahIM 'kevalIbUyA AyANameyaM' ThevaNajJAnI vItarAga lagavAn mahAvIra prabhu e kahyuM che ke A pramANe agninI upara rAkhela azanArtti AhAra jAta ke baMdhanuM kAraNa che, tethI bhAva sAdhu ane bhAva sAdhvIe A prakAranA azanAdi AhAra levA nahIM, theTa prabhAze 'asaMjae bhikkhupaDiyAe' gRhastha zrApa likSA ApavAnI chAthI 'ussiMca - mANe vA nissivamANe vA' aminI upara rAjeza paTabodha vigerethI azanAhi AhArane utsecana karatA ke bahAra kaDhADatA hoya tathA agninI upara rAkhela patramAMthI nIkaLatA dUdha vagerene pANII chAMTatA hAya tathA agni upara rAkhela azanAdi AhAra jAtane hAtha vigerethI mevAra vAraMvAra 'AmanamANe cA pamajjamANe vA' samarthana prabhAna zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #178 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 167 marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 6 sU0 63 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 'unvattamANe vA' apavartayan vA agninikSiptapAtraM tiryakkurvan vA, 'agaNijIve hiMsijjA' agnijIvAn- agnikAyajIvAn hiMsyAt - hanyAt 'aha' atha - anantaroktam ' bhikkhU' bhikSUNAm - sAdhUnAM sAdhvInAzca 'puvvovadiTThA' pUrvopadiSTA pUrvapratipAditA 'esa parannA' eSA pratijJA kartavyapAlananiyamaH 'esaheU' eSahetuH 'esa kAraNe' etat kAraNam 'esuvadese' eSa upadeza: 'jaM tahapagAraM ' yat tathAprakAram uparyuktam, agninikSiptAdyAhArajAtam tadAha 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA 'agaNiNikkhittaM' agninikSiptam - agnau uparisthApitam 'apphA surya' aprAsukam - sacittam 'aNesaNijjaM' aneSaNIyam - AdhA karmAdidoSayuktam manyamAnaH 'lAbhe sati' lAbhe satyapi 'No DigAhijjA' no pratigRhIyAt sacittatvAd AdhA karmAdipoDazadopayuktatvAcca saMyamAtmavirAdhanA syAt / / * 63 // bAra AmArjana karate ho evaM 'oyAre mANe vA' agni ke Upara se azanAdi AhAra ko utArate hue ho yA 'uccattamANe vA' apavartana - TeDhemeDhe karate hue ho to 'agaNi jIve hiMsijjA' agni jIvo kI hiMsA karegA kintu uparyukta rIti se sAdhu aura sAdhvI kI yaha pratijJA hai kartavya kA pAlana karane kA niyama hai ki 'esakAraNe' kartavya pAlana hI kAraNa hai 'esavaese' evaM kartavya kA pAlana karanA yahI bhagavAn kA upadeza hai yahI kahate hai ki- 'tahappagAraM asaNaM vA pANaM vA khAdimaM vA sAimaM vA' usa prakAra kA 'agaNikkhittaM' agni para nikSipta azana pAna khAdima aura svAdima caturvidha uparyukta AhAra jAta ko 'aSphAsurya' aprAsuka sacitta aura 'aNesaNijaM' aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajhakara 'lAbhesaMte No paDigAhijjA' milane para bhI nahIM grahaNa karanA cAhiye kyoMki isa prakAra kA azanAdi AhAra jAta agni ke Upara sthApita baralohI vagairaha pAtroM se sAdhu ke liye nikAlA huA hai evaM jalAdi se sizcita kiyA gayA hai tathA pramArjita evaM avatArita tathA apavartita kiyA huA hai isaliye agni kuratA hoya tathA aminI uparathI oyAremANe vA uvvattamANe vA' azanAhi bhADArane utAratA hoya ! vAyu puratA hoya to 'agaNijIve hiMsijjA' abhiprAya bhavAnI hiMsA thAya che, paraMtu 'aha bhikkha NaM putrovadiTThA esa paiNNA' pUrvosta rIte sAdhu ne sAdhvInI yA pratijJA che. 'esaheU esakAraNe' 4 hetu35 25 che, urtavya pAlana purAno niyama che. 'esuvaese' me upadeza che. 'jaM tahappagAraM asaNaM vA, pANaM vA khAima sAimaM vA te aranA ani para rAjesa azana yAna jAhima bhane svAmi yatuvidha AhAra lata 'agaNiNikkhittaM aphAsuya" ani para rAjesa hovAthI sacitta bhane 'aNesa NijjaM ' aneSaNIya-bhASArbhAhi hoSothI yukta samane 'lAbhe saMte No paDigAhijjA ' prApta thAya te paNa levu' nahI', kema ke A rItanA azanAdi AhAra jAta agninI upara zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #179 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre mULam-evaM khalu tasta bhikkhusta vA bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM nibemi ||suu0 64 // chaTrouddeso samatto // 6 // chAyA-evaM khalu tasya bhikSukasya vA bhikSukyA vA sAmagyam iti bravImi ||suu0 64 // TIkA-SaSThoddezavaktavyatAmupasaMharabAha-evaM khalu' evaM khalu pUrvoktarItyA nizcayena niyamapAlanaM kurvataH 'tasta bhikkhussa vA bhikkhuNIe vA tasya pUrvoktasya bhAvabhikSukasya vA sAdho, bhikSukyA vA sAdhyA: 'sAmaggiya sAmagyam-samagratA sampUrNA samAcArI vartate uparyuktaniyamapAlanAdeva sAdhanAM sAdhvInAzca sAdhutvaM saMrakSinaM saMbhavatItibhAvaH / 'ttibemi' iti bravImi ityahaM pratipAdayAmIti kevalI bhagavAnAha / iti piNDaiSaNAyAM SaSThoddezaH smaaptH|| kAya jIvoM kI hiMsA ke kAraNa aura uktarIti se sacitta tathA AdhAkarmAdi doSoM se yukta hone se sAdhu ko saMmaya-Atma virAdhanA hogI // 63 // ___ aba uktarIti se pratipAdita SaSTho dezaka kI vaktavyatA kA upasaMhAra karate hue kahate haiM ___TIkArtha- evaM khalu tassa bhikkhussavA bhikkhUNIe vA sAmaggiya tibemi' evaM khalu tasya bhikSukasya vA bhikSukyA vA sAmayyaM iti bravImi' pUrvo tarIti se nizcaya pUrvaka nipamakA pAlana karate huha usa bhikSuka-bhAva sAdhu aura bhikSakI-bhAva sAdhvI kI sampUrNa samAcArI samajhanI cAhiye arthAt upayukta niyama kA pAlana karane se hI sAdhu aura sAdhvI kA sAdhutva surakSita ho sakatA hai aisA kevala jJAnI bhagavAn vItarAga mahAvIra svAmI kahate haiM / / 64 // piNDaiSaNA kA chaThA uddezaka samApta huA rAkhela tapelI vigere pAtramAMthI sa dhune mATe kahADela hoya ane pANI vigerethI cheTAyela hoya tathA pramAjIta tathA avatarita ane apavartita karela hoya tethI agnikAya jInI hiMsA thAya che tethI ane pUrvokta rIte sacitta tathA AdhAkarmAdi dethI yukta hovAthI sAdhunA saMyama AtmavirAdhanA thAya che. su. darU che have cha uddezAnA kathanane upasaMhAra karatA kahe che 14-'evaM khalu tarasa bhikkhurasa vA bhikkhuNIe vA' ti 4thana pramANe nizcaya pUrva niyama pAlana 42tamevA me mA sAdhu mana bhAya sApAnI sAmaggiyaM ttibemi' samagratA saMpUrNa samAcArI samajavI joIe arthAt uparokta niyamonuM pAlana karavAthI ja sAdhu ane sAtriInuM sAdhupaNu surakSita rahI zake che. e pramANe kevaLajJAnI vItarAga bhagavAn mahAvIra svAmI 43 cha. // sU. 14 // piSaNane cho uddeze pUrNa thaye zrI mAyArAgasUtra :4 Page #180 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 7 sU0 65 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 169 saptamoddezaH prArabhyate mUlam-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAya paviTesamANe se jaM puNa jANijjA asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA khaMdhaMsi vA, thaMbhaMsi vA, maMcaMsi vA, mAlaMsi vA, pAsAyaMli vA, hammiyatalaMsi vA annayaraMsivA, tahappagAraMsi aMlalikkhajAyaMsi uNikkhitte siyA, tahappagAraM mAlohaDaM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA jAya apphAsurya lAbhe saMte No paDigAhijA, kevalIbUyA 'AyANameyaM' asaMjae bhikkhupaDiyAe pIDhaM vA, phalagaM vA, NisseNiM vA, udUhalaM vA Aha1 ussaviya duruhejA, se tattha durUhamANe payalejjA vA pakDejA vA, se tattha payalemANe vA pavaDemANe vA, hatthaM vA, pAyaM vA, bAhuM vA, UraM vA, udaraM cA, sIsaM yA, aNNayaraM vA kAryasi iMdiyajAyaM lUsijja vA, pANANi vA, bhUyANi vA, jIvANi vA, sattANi vA, abhihaNija vA, vittAsijja vA, lesija vA, saMghasijja vA, saMghaTrija vA, pariyAvija vA, kilAmija vA, ThANAo ThANaM saMkAmija vA, taM tahappagAraM mAlohaDaM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA lAbhe saMte No paDigAhijjA' // suu065|| chAyA-sa mikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yat punaH evaM jAnIyAt-azanaM yA pAnaM vA khAdima vA svAdimaM vA skandhe vA stambhe vA maJcake vA mAle vA prAsAde vA hayaMtale vA anyatarasmin vA tathAprakAre antarikSajAte upanikSiptam syAt tathAprakAram mAlAhRtam azanaM vA pAnaM vA khAdima vA svAdimaM vA yAyat aprAsukaM lAbhe sati no pratigRhNIyAt kevalI yAda-AdAnametat' asaMyataH bhikSupratijJayA pIThaM vA phalaka vA nizreNi vA udukhalaM vA AhRtya utsRjya Urdhva saMsthApya Arohet, sa tatra Arohan pracaleda vA prapated vA sa tatra pracalan prapatan vA hastaM vA pAdaM vA bahuM vA uruM vA udaraM vA zIrSa vA anyatAd vA kAye indriyajAlaM lUpayed vA virAdhayed vA, prANino vA bhUtAni vA jIvAn vA sattvAn vA abhihalyAda vA, vitrAsayed vA, leSayed vA, saMgharSayed vA, saMghaTTayeda vA, paritApayed vA, klAmayed vA, sthAnAt sthAnaM saMkrAmayed vA, tat tathAprakAram mAlAhRtam azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA lAbhe sati na pratigRhNIyAt // sU0 65 // __TIkA-SaSThodezake saMyamavirAdhanAyAH pratipAditatvAt saptamoddezake'smin saMyamAtmadAtRvirAdhanA pratipAdanadvArA tayA virAdhanayA pravacanajugutsA syAditi pratipAdayitumAha-'se A0 22 zrImAyArAgasUtra:4 Page #181 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM jAva paviTTha samANe' gRhapatikulaM yAvat-piNDapAtapratijJayA bhikSAlAbhAzayA praviSTaH san 'se jaM puNa jANijjA' sa bhikSuH yadi punaH evaM vakSyamANarItyA jAnIyAt tadyathA 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA caturvidhamAhArajAtam 'khadhaMsi vA yaMbhaMsi vA' skandhe vA-bhittau vA stambhe dArumaye kASThanirmitasthANuvizeSe vA 'maMcaMsi vA' maJca vA 'mAlaMsi vA' mAle vA-prAsAdoparimAge 'pAsAyaMsi vA' prAsAde vA-saudhe 'hammiyatalaMsi vA' hayatale vA 'annayaraMsivA' anyatarasmin vA-anyatarasmin vA Urdhvapradeze 'tahappagAraMsi' tathAprakAre evaMvidhe 'aMtalikkhajAyaMsi' antarikSanAte-antarikSasthale uparitanabhAge 'uvanikkhitte siyA' nikSiptaM sthApitaM syAt tarhi 'tahappagAraM' tathAprakAram-tathA saptama uddezaka kI hindI vyAkhyATIkArtha-chaTTe uddezaka meM saMthama-AtmA aura dAtA kI bhI virAdhanA kA pratipAdana dvArA pravacanakI nindA hogI isa tAtparya se pratipAdana karanA Arabhma karate haiM se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu-mAva sAdhu aura bhikSu kI bhAva sAdhvI 'gAhAvAkulaM paviDhe samANe' se jaM puNa evaM jANejA' vaha yadi aisA jAnale ki 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azana pAna khAdima aura svAdima caturvidha AhAra jAta 'khaMdhasi vA thaMbhaMsi vA bhitti para yA stambha-khammA para yA 'maMcasi vA mAlaMsi vA' maJca-macAna para yA mAlA mahala ke upara ke bhAga para yA 'pAsAyaMsi vA hammiyatalaMsiyA' prAsAda-mahala para yA haryatala-mahala ke aMdara yA 'annagharaMsivA anya dUsare kisI 'tahappagAraMsi aMtalikhajAyaMsiucaNikkhite siyA' isa prakAra ke antarikSa-Upara bhAga meM sthApita hai to 'taha sAtamA udezene prAraMbha chaTTA uddezAmAM saMyamanI virAdhanAnuM pratiprAdana karavAmAM Avela che, have A sAtamA uddezAmAM saMyama Atma ane dAtAnI virAdhanAnA pratiprAdana pUrvaka pravacananI niMdA thaze e viSayanuM pratipAdana kare che.___ -se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sAdhu sane bhAva sAthI 'gAhAvaikulaM jAva' gRhapatinAtha ramA misAnI thI 'paviTre samANe' praveza arIne se jaM puNa evaMjANijjA' tamanA onAmane me samAve-'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' mA mazana, pAna mAhima mana svAhima yatuvidha mA 2 ta 'khadhaMsi vA thaMbhaMsi vA' lIta 52 athavA yAsa 52 athavA 'maMcaMsi vA mAlaMsi vA' bhaay| 52 3 mAnanA S52mAmA mayA 'pAsAyasi vA hammiyatalaMsi vA' bhasanI 652 , bhaDatAnA marana mAma athavA 'aNNayaraMsi vA tahappagAraMsi' bhI sevA prAranA 'aMtariksajAya si' 652nA lAmA 'upaNivikhattesiyA' 25vAmAM bhAvalAya to 'tahappagAra zrI sAgasUtra :4 Page #182 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u 7 sU0 65 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 171 vidham bhiyAdau uparibhAge sthApitam 'mAlohaDe' mAlohatam - mityAdyuparibhAgata avatArya AnItam 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vAcaturvidham AhArajAtam 'apphAsUrya' aprAmukam sacittam ' No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt sacicatvAt AghAkarmAdidoSayuktatvAca iti 'kevalIvUyA' kevalI kevalajJAnI bhagavAn mahAvIraH brUyAt bravIti upadizatItyarthaH kiM tadAha - " AyANameyaM' AdAnam - karmAgamanadvAram karmabandhahetuH, etat - bhittyAdyuparisthApitam azanAdikamAhArajAtamityarthaH, kathaM karmAdAna heturetadityAha - 'asaMjae' asaMyataH - gRhasthaH bhikSAdAtA 'bhikkhupaDiyAe ' bhikSu pratijJayA - sAdhunimittam sAdhave bhikSAM dAtumityarthaH 'pIDhaM vA phalagaM vA' pIThaM vAkASThapIThakam phalakam vA - kASThapaTTakam 'nisserNi vA udUhalaM vA' nizreNi vA sopAnarUpAm, udukhalaM vA-ulUkhalarUpam 'AhaTu ussaviya duruhijjA' AhRtya - AnIya utsRjya Urdhva pagAraM maloharDa' usa prakAra ke bhitti dIvAla vagairaha ke Upara bhAga para sthApita aura bhitti vagairaha Upara ke bhAga se utAra kara AnIta-lAyA huA 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'apphAsurya' aprAsuka-sacitta aura aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajhakara sAdhu aura sAdhvI 'lAbhe saMte No paDigAhijjA' milane para bhI use grahaNa nahIM kareM kyoMki 'kevalI bUyA AyANameyaM' kevalI- kevalajJAnI bhagavAn mahAvIra prabhu kahate haiM ki - etat isa prakAra kA dIvAla vagairaha Upara bhAga meM laTakAe hue azanAdi caturvidha AhAra jAta 'AdAna' karmabandha kA kAraNa hotA hai kyoMki 'asaMjae bhikkhupaDi - yAe' asaMyata-gRhastha zrAvaka bhikSukI pratijJA se sAdhu ko bhikSA dene kI icchA se 'pIThaMvA phalagaM vA' pITha-kASTha kI caukI ko yA phalaka-kASTha ke pATA ko yA 'NisseNi vA' nizreNI - sopAna pagadhiyA yA sIDhI ko yA 'udUhalaM vA AhahUDa' udUkhala - - ukhaDI ko lAkara aura 'ussaviya durUhijA' Upara meM usako rakhakara mAjoa' tevA prakAranu bhIta ke thAMbhalA vigerenI uparanA bhAgamAM rAkhavAmAM Avela temaja lIMta vigerenI uparanA lAgathI bAbIne ApavAmAM Ave 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azana, pAna, mAhima bhane svAhima me thAra aAranA AhAra lalane 'jAva aphAya' satti bhane aneSaNIya-AdhA mahiSo vANu sabhalane sAdhu ne sAdhvI 'lAbhesaMte No paDigAhijjA' prApta thAya to pazu te zravu nahIM bha 'kevalIbUyA AyANameya' paNajJAnI lagavAn mahAvIra alu udhuM che haiM yA rIte lAta vigerenA uparanA bhAgamAM laTakAvela azanArdi caturvidha AhAra jAta AdAna-nAkama`ba dhanA 4.235 thAya che, bha 'asaMjaya bhikkhupaDiyAe' gRhastha zrApa sAdhune likSA ApavAnI dhanchAdhI 'pIDhaM vA phalaMga vA' AuDAnI thoDI athavA lAuDA pATalA athavA 'NisseNi vA udUhale vA' nIsarazI athavA mArIyo 'Ahaddu ussaviya duruhejjA' lAvIne tene zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #183 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 172 AcArAMgasUtre syApayitvA Arohet-tadupari ArohaNaM kuryAt ArokSyatItyarthaH, tathAsati 'se tattha durUhamANe sa-bhikSAdAtA tatra-pIThaphalakAdau Arohan 'payalijja vA paDija yA' pracaledvA prapated vA-pracalitaH syAt prapatito vA syAt, paliSyatItyarthaH, tathAsati se tattha payalamANe vA pavaDamANe vA' sa bhikSAdAtA gRhasthaH tatra pIThaphalakAdau pracalan vA prapatan vA 'hatthaM vA pAyaM vA bAhuM vA uruM vA udaraM vA sIsaM vA' hastam vA pAdam vA bAhuvA uruM vA udaraM vA zIrSa vA 'annayaraM vA' anyatarad vA yat kimapi aGgam 'kAyaMsi' kAyesvazarIre 'idiyajAlaM' indriya jAtam cakSurAdIndriyasamraham 'lUsijja vA' lUSayed vA-virAdhayed, hastapAdAdibhaGgo bhavedityarthaH, evam, 'pANANi vA bhUyANi vA jIvANi vA sattANi vA' prANino vA bhUtAni vA jIvAn vA sattvAn vA-etAn caturvidhajIvAn 'abhiha Nijja cA' abhihanyAd vA-hiMsyAd 'vittAsijja vA' vinAsaped vA-udvignAn kuryAt 'le sijja usapara caDhegA aura 'se tattha durUhamANe' vaha bhikSA dene vAlA gRhastha zrAvaka usa pITha phalaka vagairaha para caDhatA huA 'payalejA yA' pracalita-skhalita ho jAyagA 'payalejjA vA' girajAyagA isa prakAra se tattha payale mANe vA' yaha bhikSAdAtA gRhastha zrAvaka usa pITha phalaka vagairaha para se pracalita hotA huA aura 'pavaDe mANe vA' giratA huA 'hatyaM vA pAyaM vA' hAtha ko yA pAdako yA 'bAha vA uruM vA' bAhu ko yA uru jaMghA ko yA 'uvA sIsaM vA' udara-peTako yA zIrSa mastaka ko yA 'aNNayaraM vA kAryasi' dUsarA hI kisI aGgako aura apane kAya zarIra meM jo 'iMdiyajAyaM' AMkha kAna nAka vagairaha indriya samUha haiM usako hI 'lUsijja vA' lUSita-virAdhita-bhagna kara DAlegA arthAt apane hAtha pAMca vagairaha ko hI toDa DAlegA aura isI taraha 'pANANi vA, bhUyANi vA' bahuta se prANiyoM kA yA bhUtoM kA yA 'jIvANi yA sattANi vA' jIvoM-jantuoM ko yA satvoM ko 'abhihaNija vA vittAsijja vA' mAregA yA vitrasta karegA 'lesija vA' samAna tn| 752 54 'se tattha dUrUhamANe payalejjA vA pavaDejA vA' mikSA mApanA2 gRhastha zAka e pITha ke pATiyA vigerenI upara caDhatA khalita thAya arthAt lathaDI jaya pATha taya 'se tattha payalemANe pakDemANe vA' mA zata ta bhikSA mA5-2 gaDapati se pI3 314 vigere 52thI tathA 57tA 'hatthaM vA pAyaM vA bAhu vA UraM vA udara yA sIsaM vA' DAyane 55 mA 33 peTa mAyAne 'aNNayaraM vA kAya si' 555 / shriirn| anya mAmale zarIramA re 'iMdiyajAya' 5 na, na vidriya sabane 'lUsijja vA' lAge. arthAt 52 52nA hAtha, 5 vigaire tUTI gaya mane ye zate pANANi vA bhUyANi vA, jIvANi vA' ghasA prANiyAna sUte! haivAna, 'sattANi vA' satvAne 'abhihaNijja vA vittAsijja vA' bhAraze 2121laya lIta 32) 'lesijja vA' 52252 leA tharI hai 'saMghasijja yA' sArI 555'saMghaTTijja zrI sAgasUtra :4 Page #184 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 7 sU0 65 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 173 vA' zleSayed vA-saMzleSaM kuryAt, parasparasaMyojanaM kariSyatItyarthaH, 'saMghasijja vA' saMgharSayed vA-saMgharSa vA kuryAt, 'saMghaTTija vA' saMghaTTayed vA-saMghaTTanaM vA kariSyatItyarthaH tathA kun tAn jIvAn 'pariyAvija vA' paritApayed vA-paritApanaM kuryAt 'kilAmija vA' klAmayed vA-glApayed ityarthaH, 'ThANAo ThANaM saMkA mijja vA' sthAnAda vA sthAgama saMkA. mayed ekasthAnAt sthAnAntaraM vA kuryAt, tathA ca sacittahisAdidopa: syAt tasmAt 'taM tahappagAraM' tat tathAprakAram-hiMsAdidoSaduSTam 'mAlohaDaM' mAlopahRtam-bhittyApUrvabhAgA dAnItam 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA caturvidhamAhArajAtam 'lAbhe saMte' lAbhe sati 'No paDigAhijA' no pranigRhNIyAtsacittahiMsA AdhAkarmAdidoSayuktatvena saMyamAtmadAtR virAdhanA saMbhavAt / / sU0 65 // ___mUlam-se mikkhU vA mikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTe samANe se jaM puNa evaM jANijjA asaNaM vA pANaM vA khAibhaM vA sAimaM yA udvigna karegA, yA 'saMghasijja vA' saMzliSTa-paraspara saMyukta kara DAlegA yA 'saMgha. dvijja vA' saMgharSita hI karegA yA saMghaTTita-paraspara TakarAyagA aura aisA karatA huA una jIva jantuoM ko 'pariyA vijjayA' paritApita saMtapta karegA evaM atyanta glApita duHkhI karegA tathA una jIva jantuoM ko eka sthAna se dUsare sthAna meM 'ThANAo ThANaM saMkAmija yA' eka sthAna se anyatra bhagAdegA, isaliye usa gRhastha zrAvaka ko sacitta hiMsAdi doSa hogA ataeva 'taM tahappagAraM mAlohaDaM' usa prakAra ke hiMsAdi doSoM se dUSita aura mAlopahata-bhitti dIvAla vagairaha ke Upara ke bhAga se lAyA huvA 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM yA sAimaM vA' azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'lAbhe saMte No paDigAhijjA' milane para bhI sAdhu aura sAdhvI ko nahIM grahaNa karanA cAhiye kyoMki uktarIti se sacitta jIvahiMsA aura AdhAkarmAdi doSoM se yukta hone ke kAraNa sAdhu aura sAdhvI ko saMyamaAtma virAdhanA doSa hogA aura dAtA ko bhI Atma virAdhanA doSa hogA // 65 // vA' mArI 4241 'pariyAvijja vA' se tumane saMtA5 yuddhata 42ze 'kilAmijja vA' 511 // atyaMta mI 72. mth| 'ThANAo ThANaM saMkAmijja vA' te tumAna ekasthAnathI bIje sthAne bhagADI mUkaze tethI e gRhapatine sacittanI hiMsA lAgavAne 5 ze tathA 'tahappagAra mAlohaDaM' se prabhAnA sA hoSAthIbata mane lAta thAMmA vigairenI 52 bhAgamA rAmeTA 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' mazana pAna mAhima, mana svAhima 35 yatuvidha 2 gata 'lAbhe saMte No paDigAhijjA' prApta thAya te paNa te sAdhu sAdhvIe levA nahIM. kema ke ukta prakAre sacitta jIvahiMsA ane AdhAkarmAdi doSathI yukta hevAnA kAraNathI sAdhu ane sAdhvIne saMyama Atma virAghnaanaa padANe cha mana hAtAne 55 mAma virAdhanA 5 dANe che, // 2.65 // zrI. // // 2 // sUtra:4 Page #185 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 174 AcArAMgasUtre kuTriyAo vA kolejAo vA, asaMjae bhikkhupaDiyAe, ukkujiya ava ujjiya ohariya, AhaTa dalaijjA, tahappagAraM asaNaM vA pANaMvA khAima vA sAimaM vA mAlohaDaMti NaccA lAbhe saMte No paDigAhijjA ||suu. 66 // ___ chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san yat punarevaM jAnIyAtazanaM vA pAnaM vA khAdima vA svAdima vA koSTikAto vA adhovRttakhAtAkArAd vA asaMyataH bhikSupratijJayA utkubjya avakubjya avahRtya AhRtya dadyAt, tathAprakAram azanaM vA pAnaM vA khAdima vA svAdima vA lAbhe sati no pratigRhNIyAt // 066 // TIkA-punaH prakArAntareNApi bhikSAniSedhamAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto bhikSu bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM jAva' gRhapatikulaM gRhasthagRhaM yAvat-piNDapAtapratijJayAbhikSAlAbhAzayA 'paviDhe sapANe' praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa bhikSuH yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt tadyathA 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdima vA svAdimaM vA etaccaturvidhamAhAra jAtam 'kuTTiyAno vA' koSThikAto vAmRttikAnirmitakuzUlAd vA 'kolejjAo vA' vaMzAdinirmitAdhovRttakhAtAkAravizeSAd vA (Dhaka iti bhASA) uddhRtya 'asaMjae' asaMyataH-gRhasthaH bhikSAdAtA 'bhikkhupaDiyAe' bhikSu. TokArtha-aba dUsare prakAra se bhI bhikSAkA niSedha batalAte haiM-'se bhikkhU vA bhikkhu NI vA' vaha pUrvokta bhikSu-bhAva sAdhu aura, bhikSukI-bhAva sAdhvI 'gAhA. vai kulaM jAva paviDhe samANe se jaM puNa evaM jANijjA' gRhapati-gRhastha Ayaka ke gharameM yAvatU-piNDapAta kI pratijJA se-mikSA lAbha kI AzA se anupraviSTa hokara yadi aisA vakSyamANarIti se jAna le ki 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanAdi caturvidha AhAra jAta 'kuhiyAo vA mihi kI banAI huI koTho se yA kolejAo vA' ADhaka se jo ki vAMsa vagairaha se banAyA gayA nIce bhAga meM atyanta golAkAra phailA huA hotA hai udghRtya nikAlakara 'asaMjae' asaMyata gRhastha-zrAvaka 'bhikkhupaDiyAe' bhikSu-sAdhu ko bhikSA dene kI icchA have prakArAntarathI bhikSAne niSedha batAve che-- Asttha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvAta sApa sAdhu sane hA sAdhvI 'gAhA. vaikulaM jAva' Hia! bAlanI mAthI gaDapatizrAvana gharamA 'paviDhe samANe' praveza 4zana se jaM puNa evaM jANijjA' tebhanI gAbhA me mAve 'appaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' 41 RANnapAna mAma mAne vAhana ko satuvidha mAhAra nd 'kuTTiyAo vA' bhATInI hImAthI kolejjAo vA' mAthI arthAt pAsa vizeSathI manAvadA mane nAyanA bhAgamA thAre ga DAya temAthI 4902. 'asaMjae' 75 zrA14 'bhikkhupaDiyAe' sAdhune bhikSA mApavAnI thI 'ukkujjiya' Us 4 vAjIne potAnA zarIrane nIyu nabhA. pI2 ma24. 'ava ujjiya' atyata jAna nIyanabhAna 'ohariya' 4241 4 jIna zrI sAgasUtra :4 Page #186 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 7 sU0 66 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 175 pratijJayA sAdhave bhikSAM dAtu mityarthaH 'ukkijjiya' utkubjya - ISatkubjo bhUtvA UrdhvakAyamunnamya tato namrIbhUyetyarthaH 'avaujjiya' avakubjya - atizayena kubjobhUtvA adho'vanamyetyarthaH ' ohari' avahRtya - tiracIno bhUtvA 'AhaTTu' AhRtya - AhAraM gRhItvetyarthaH 'dalaijjA' dadhAt tarhi 'taha pagAraM tathAprakAram - kuzUlAdito niSkAzya dIyamAnam ' asa vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAne vA khAdimaM vA svAdimaM vA caturvidhamAhArajAtam 'lAbhe saMte' lAbhe sati 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt - sacitta jIvahiMsAdidoSayuktatvAt AdhAkarmAdidoSayuktatvAcca saMyamAtmAdAtu virAdhanAsaMbhavAt tasmAt kuzalAdito namrIbhUya niSkAzitam azanAdikaM caturvidhamAhAra jAtam bhAvabhikSurbhAvabhikSukyA vA saMyamAtmadAtRvirAdhanAbhayAd na grahItavyamitibhAvaH // sU0 66 // se 'ukkujjiya' kucha TeDhA hokara yA apane zarIra ko nIcAkara-jhukakara yA 'ayaujjiya' atyanta kubja hokara nIce jhuka kara yA 'ohariya' TeDhA hokara azanAdi AhAra 'Aha' lAkara 'dalaijjA' detA hai aisA dekhale yA jAna le to 'tahapagAraM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' usa prakAra kA kuzUlAdi se nikAla kara dIyamAna azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'mAlohaDati NaccA' mAlo pahRta jAnakara lAbhesaMte' milane para bhI bhAvasAdhu aura bhAvasAdhvI 'No paDigAhijjA' nahIM grahaNa kare kyoMki uttarIti se sacita jIvahiMsAdi doSoM se dUSita aura AdhAkarmAdi doSoM se dUSita hone ke kAraNa sAdhu aura sAdhvI ko saMyama - AtmA tathA dAtA kI virAdhanA ho sakatI hai isaliye kuzUla-koThI aura ADhaka vagairaha se ukta prakAra se atyanta jhuka kara nikAlA huA azanAdi caturvidha AhArajAta ko saMyama Atma- dAtR virAdhanA ke bhaya se bhAva sAdhu aura bhava sAdhvI ko nahIM grahaNa karanA cAhiye, pUrvoktarIti se isa taraha se zrAvaka ke dvArA diyA jAtA huA bhI azanAdi caturvidha AhAra jAta sAdhu aura sAdhvI ke grahaNa karane yogya nahIM samajhA jAtA hai // 66 // 'AhadraTudalaijjA' azanAhi AhAra sAvIne sAye mevu' lene 'tahappagAra" tevI rIte mApesa 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azana, pAna, jAhila mane svAhima me rIte catuvidha ahAra latane 'mAlohaDaMtiNaccA' bhAdAhRta lagIne 'lAbhe sa' te ' No paDigAhijjA ' prApta thAya tA paNa bhAva sAdhu ke bhAva sAdhvIe grahaNa karavuM nahI. kema ke A rIte sacitta jIva hiMsAdi dASAthI dUSita ane AdhAkadi dveSathI dUSita hAvAthI sAdhu ane sAdhvIne sayama Atma tathA dAtAnI virAdhanA thAya che. tethI kAThI ane ADhaka vigere mAMthI purvokta prakAre atyaMta vAMkALIne kahADamAM Avela azanAdi caturvidha AhAra jAtane saMyama-Atma-dAtAnI virAdhanA thavAnA bhayathI bhAva sAdhu ane bhAva sAdhvIe levA noIe pUrvokta rIte AvA prakArathI zrAvaka dvArA ApavAmAM Avate azanArdi caturvidha AhAra jAta sAdhu ane sAdhvIne grahaNa karavA cainya manAtu nathI. // sU. 66 // zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #187 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre mUlam-'se bhikhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTe samANe se jaM puNa evaM jANijjA asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA maTriyAolitaM tahappagAraM asaNaM vA pANaM khAimaM vA sAimaM vA apphAsuyaM jAva lAbhe saMte No paDigAhijjA, kevalI bUyA "AyANameyaM" asaMjae bhikkhupaDiyAe maTTiolitaM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA ubhidamANe puDhayIkAyaM samAraMbhijjA, tahA teU-vAuvaNastai-tasakAyaM samAraMbhijjA, puNaravi oliMpamANe pacchAkamma karijA, aha bhikkhUNaM puDhyovadiTThA esa paiNNA, esa heU, esa kAraNe jAya jaM tahappagAraM maTTiolittaM asaNaM vA pANaM yA khAimaM vA sAimaM cA lAbhe saMte No paDigAhijA // sU0 67 // ___ chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yadi punarevaM jAnIyAt-azanaM vA pAnaM vA khAdima vA svAdima vA mRttikopaliptaM tathAprakAram azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA aprAsukaM yAvata lAbhe sati no pratigahIyAta, kevalI yAda'AdAnametat' asaMyataH bhikSumatijJayA mRttikopaliptam azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdima vA ubhindan pRthivIkArya samArabheta, tathA tejo-vAyu-vanaspati-usakAyaM samArameta, punarapi avalimpan pazcAtkarmakuryAt, atha bhikSuNAM pUrvopadiSTA eSA pratijJA, epa hetuH, etat kAraNam, yAvat yat tathAprakAraM mRttikopaliptam azanaM vA pAnaM vA khAdima vA svAdimaM vA lAbhe sati no pratigRhNIyAt / / sU0 67 // ___TIkA-'atha pRthivIkAyajIvahiMsAmuddizya bhikSAniSedhamAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulaM yAvat piNDapAtapratijJayA mikSAlAbhAzayA paviTe samANe' praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa sAdhuH yadi TIkArtha-aba pRthivIkAyika jIva hiMsA ko lakSya kara bhikSA kA niSedha karate haiM-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu bhAva sAdhu aura bhikSuko-bhAva sAdhvI 'gAhAvaikulaM jAva paviDhe samANe' bhikSA lAbha kI have pRthvIkAyika jIva hiMsAne uddezIne bhikSAne niSedha kare che- _ 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviDhe samANe' / Asttha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita mizu-mAya sAdhu mane bhikSudhImAya sAdhyA mikSA sAsanI thI gAhAvaikulaM' patinAmA 'jAva paviDhe samANe praveza 42di 'se jaM puNa evaM jANijjA' 4 II upAmA bhAvanA2 zatatAe -mA zrI mAyA sUtra : 4 Page #188 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 7 sU0 67 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 177 punarevaM vakSemANarItyA jAnIyAt 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM yA khAdimaM vA svAdimaMcA caturvidhamAhArajAtam 'maTTiyAolitaM mRttikAvaliptam-mRttikAvalipta piTharakAdi bhAjanasthitaM vartate tarhi 'tahappagAraM' tathAprakAram-mRttikAvaliptapiTharakAdi bhAjanasthitam 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdima yA etaccaturvidhamAhArajAtam 'apphA muyaM' aprAmukam sacittaM yAvat-aneSaNIyam AdhAkarmA didoSayuktaM manyamAnaH 'lAbhe saMte' lAbhe sati 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt tatra hetumAha-'kevalI bUyA' kevalI-kevalajJAnI brUyAt bravIti upadizati 'AyANameyaM' AdAnamkarmAgamanadvAram karmabandhanahetuH etat-mRttikAvaliptapiTharakAdi bhAjanasthitamazanAdikamAhArajAtaM tarayAgakAraNamAha-'asaMjae' asaMyataH-gRhasthaH 'mikkhupaDiyAe' bhikSupratijJayA sAdhave. icchA se gRhastha ke gharameM praveza karake 'se jaM puNa evaM jANijjA' yadi aisA vakSyamANarIti se jAna le ki 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanAdi caturvidha AhAra jAta 'mahiyAo litaM miTTI se lipe hue piTAra vagairaha pAtra ke andara rakkhA huA hai to 'tahappagAraM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM yA usa prakAra kA miTTi se lipe hue piTAra vagaraha pAtra ke andara rakkhe hae azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'apphAsuyaM jAva' aprAsuka-sacitta aura yAvat-aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajha kara sAdhu 'lAbhe saMte NopaDigAhijjA' sAdhu aura sAdhvI milane para bhI usa ko nahIM grahaNa kare kyoMki 'kevalI bUyAbhAyANa meyaM' kevala jJAnI bhagavAna vItarAga mahAvIra prabhune kahA hai ki isa prakAra kA miTTi se avalita piTAra vagairaha bhAjana meM rakkhA huA azanAdi AhAra jAta 'AdAna'-karmabandha kA kAraNa hotA hai isaliye isa prakAra ke azanAdi AhAra ko nahIM grahaNa karanA cAhiye, aba isa prakAra ke 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAima bA' mazana pAna mAhima pAhima zata yatamAhAra 'maTriyAolitaM' bhATIvI dIpesA pAtramA sameta cha. to 'tahappagAra, mArithI dIpelA pAtramA rahera 'asaNaM vo pANaM vA khAimaM vA sAima vA' azana, pAna, mAhima mana pAhima / te yAra prA2 mA 22 'apphAsurya' mAsu4 sayitta mAriyA lIdhela vAsaNamAM rAkhela azanAdine yAvat aneraNIya AdhAkarmAdi doSa dUSita samajIne 'lAbhe saMte' bhaNe te 55 No paDigAhijjA' t| svii4|2 / 42 bha 3-'kevalIbUyA' kevaLajJAnI vItarAga evA mahAvIra prabhue kahyuM che ke-mATithI lIdhela pAtramAM rAkhavAmAM yAvara azA AhA2 'AyANameya' bhanyanA 4 / 295 35 che. tethI mAyA prAranA azanAdi AhAra grahaNa kare na joIe. have AvA prakAranA AhArane grahaNa na karavAnuM kAraNa batAvatAM sUtrakAra kahe che - 'asaMjae' asayata 25 zrA54 'bhikkhupaDiyAe' linunI pratijJAthI arthAt sAdhuna liyA A0 23 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #189 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 178 AcArAMgasUtre dAtum 'maTTiyAolittaM' mRttikopaliptam-mRttikopalipta piTharakAdibhAjanasthitam 'asaNaM yA pANaM vA khAimaM sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdiGa vA caturvidhamAhArajAtam 'ubhidamANe' udbhindan mRttikopalipta piTarakAdi bhAjanasya udbhedanaM kurvan 'puDhapikAyaM' pRthivIkAyam-pRthivIkAyajIvam 'samAraMbhijjA' samArameta-samArambhaM kuryAt hiMsyAdityarthaH 'tahA teuvAuvaNassaitasakAyaM samAraMbhijA' tathA tejo-vAyu-vanaspati-trasakAyAn samArabheta-hiMsyAta kizca mRttikopaliptapiTharakAdibhAjanaM visphoTanya sAdhave azanAdike datte sati uttarakAlam 'puNaravi oliMpamANe' punarapi avalimpan-avaziSTAzanAdirakSArtha tadabhAjanAvalepanaM kurvan 'pacchAkamma karijjA' pazcAt karma kuryAta-pazcAtkarmadoSayukto bhaviSyati 'aha mikkhUNaM puyovadiTThA esa paiNNA' atha tasmAt bhikSUNAM sAdhUnAM sAdhvInAzca kRte AhAra ko nahIM grahaNa karane kA kAraNa batalAte haiM-'asaMjae bhikkhupaDiyAe asaMyata-gRhastha zrAvaka bhikSukakI pratijJA se sAdhu ko bhikSA dene kI icchA se 'miDiovalitaM miTTI se avalipta piTAra vagairaha meM sthApita 'asaNaM vA pANaM yA' azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'ubhijamANe' ubhedana karate samaya arthAta azanAdi AhAra kA AdhAra bhUta miTTI se avalipta piTora vagairaha kA udbhedana karate samaya 'puDhavIkArya samAraMbhijjA' pRthivIkAyika jIvakI hiMsA karegA tathA 'tahA' isI prakAra 'teUyAUvaNassai' tejaskAya-vAyukAya-dhanaspatikAya aura 'tasakAyaM' trasakAya-dIndriyAdi jIvoM kI bhI 'samAraMbhijA' hiMsA karegA, aura 'puNaravi oliMpamANe' 'punarapi pazcAt karma kuryAt' mihi se avalipta piTAra vagairaha pAtrako khola kara sAghu ko bhikSA dene bAda bhI abaziSTa azanAdi AhAra jAta ko banda karane ke liye phira se miTTI dvArA usa pAtra kA acalepa karane para 'pacchAkammaM karijA' pazcAta karma nAma ke doSoM se yukta honA paDegA kintu 'aha bhikkhuNaM pucovadiTThA' bhikSuNAM pUrvopadiSTA eSA pratijJA eSa hetuH, etat kAraNam isaliye bhikSukakoM-bhAva sAdhuoM aura bhikSukI-bhAva bhApavAnI 424AthI 'maTTiovalittaM' bhATiyA sIpeTa pAtramA rAmeTa 'asaNaM vA pANaM vA khAima vA sAima vA' manAhi yaturvidha mADA2 gatane 'unbhidamANe' mehana tI vakhate arthAt azanAdi AhAranA AdhArUpa mATithI lIdhela pAtrane uddana karatAGusai 'puDhavikAya' pRthvI yi panI 'samAraMbhijjA' 42 temana 'teuvAuvaNarasaitasakAya samAraMbhijjA' te44Aya, pAyuya, vanaspatiya, bhane saya-dIndriyAvAnI paNa hiMsA karaze ane pharIthI paNa mATithI lIdhela pAtrane kholIne sAdhune bhikSA ApyA 5chIthI 555 'punaravioliMpamANe' mADI 293 mazana mA.2 samUDane man5 421 // bhATa zathI mAra dvArA te pAtrane disqAthI (mI 5pAthI) 'pacchAkamma karijjA' 5zcAt 4bha nAmanA hoSayI iSita vAze 'aha bhikkhuNaM puvvovadivA esa paiNNA' tethI bhA5 sAdhu bhane mAya zrI mAyArAsUtra :4 Page #190 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 7 sU0 67-68 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 179 pUrvopadiSTA eSA pratijJA-saMyama pAlananiyamaH 'esa deU' eSa hetuH 'eyaM kAraNe' etat kAraNam 'jAva' yAvat eSa upadeza: 'jaM tahappanAraM' yat tathAprakAram - pUrvoktam 'maTTiyAolitaM ' mRttikopaliptam - mRttikopaTipiTharakAdi bhAjanasthitam ' asaNaM vA pANaM vA khAima vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA caturvimAhArajAtam 'pRthivIkAyasamArambhakatvena AdhAkarmAdidoSayuktatvAt 'lAbhe saMte no paDigAhijjA' lAbhe sati no pratigRhNIyAt || sU0 67 // mUla se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTTe samANe se jaM puNa evaM jANijjA asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA puDhavI kAyapaiTThiyaM tahappagAraM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA apphAsuyaM aNesaNijjaM jAva No paDigAhijjA // su0 68 // chAyA - sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yat punarevaM jAnIyAt - azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA pRthivIkAyapratiSThitaM, tathA prakAram azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA aprAkam aneSaNIyaM yAvat no pratigRhNIyAt // 0 68 // char - pRthivI kAsAmevAdhikRtya bhikSAniSedhamAha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sAdhvI ke liye vaha 'punvovadiTThA' pahale upadiSTa - batalAI huI 'esa paiNNA' yaha pratijJA - saMyamapAlana karane kA niyama hai evaM 'esa heUeyaM kAraNe jAva' hetu aura kAraNa tathA yAvat-upadeza hai arthAt sAdhu aura sAdhvI ko saMyama kA pAlana karane liye bhagavAn vItarAga mahAvIra svAmIne paramAvazyaka ke rUpa meM upadeza kiyA hai ki - 'tahappagAraM miTTiyolittaM' usa prakAra ke miTTI se avalipta piTAra Adi meM sthApita 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanAdi catuviMdha AhAra jAta ko uktarIti se pRthivIkAyika jIvoM kA samArambhaka hiMsaka hone se aura AghAkarmAdi doSoM se yukta hone ke kAraNa bhikSA ke rUpa meM 'lAbhesaMte jo paDigAhijjA' milane para bhI sAdhu aura sAdhvI nahIM grahaNa kareM | sU0 67 // sAdhvIne paDesAM tAvesa yA pratijJA-saMyama pAlana uravAne niyama che, 'esaheU' hetu 'eyaM kAraNaM' yA razu che tathA 'jAva' yAvat 4 upadeza che, arthAt sAdhu bhane sAdhvIne saMyamanu pAlana karavA mATe vItarAga bhagavAna mahAvIra svAmIe paramAvazyaka rIte upaherosa che - 'jaM tahapagAra' ? tevA prahAranA arthAt 'miTTiobalittaM ' bhATithI sIpekSA pAtramAM rANavAmAM Ave 'asaNaM vA pANaM vA khAima' vo sAima' vA' yAra prahAranA AhAra jAtane uparAkta prakAre pRthvIkAyika jIveAnA samAra'bhaka (hiMsaka) hAvAthI AdhAurmaahi hoSa dUSita hopAthI 'lAbhe saMte No paDigAhijjA' bhAvA chatAM pazu sAdhu mane sAdhvImeDa nahIM // su. 67 // zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #191 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 180 AcArAMgasUtre sa bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulaM yAvat piNDapAtapratijJayA bhikSAlAbhAzayA 'paviDhe samANe' praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa bhikSuH bhikSakI yA yadi punarevaM vakSyamaNarItyA jAnIyAda-'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azana vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA etaccaturvidhamAhArajAtam 'puDhavIkAyapaiTThiyaM' pRthivIkAyapratiSThitam-sacittapRthivIkAyoparisthApitaM vartane tarhi 'tahappaNAraM' tathApakAram-pRthivIkAyoparisthApitam 'asaNaM vA pANaM vA khAima vA sAimaM yA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA spAdimaM vA caturvidhamAhArajAtam 'apphAsuyaM aNesaNijja aprAsukama sacittam pRthivIkAyoparisthApitatvAt, aneSaNIyam-AdhAkarmAdidoSayuktaM, 'jAva' yAvat-manyamAnaH 'lAbhe saMte No paDigAhijjA' lAme sati no pratigRhNI pAt pRthivIkAyoparisthApitatvena pRthivI. ThIkArtha-phira bhI pRthivIkAyika jIva kI hiMsA ko lakSya karake hI bhikSAkA niSedha karate haiM 'se bhikkhU bA bhikANI vA gAhAvaikulaM jAca paviDhe samANe' vaha pUrvokta bhikSu-bhAva sAdhu aura bhikSukI-bhAvasAdhvI gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat-piNDapAta kI pratijJo se-bhikSA lAbha kI AzA se anupraviSTa hokara 'se jaMpuNa evaM jANijjA' vaha yadi aisA vakSyamANarIti se jAna le ki'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanAdi caturvidha AhAra jAta sacitta 'puDhavIkAyapaiTTiyaM pRthivIkAya jIva ke Upara sthApita hai to-'tahappagAraM' 'asaNaM vA pANaM vA khAima vA sAimaMyA' isa prakAra ke pRthivIkAya jIva ke Upara sthApita azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'apphAsuyaM' aprAsuka pRthiyokAyajIvoparisthApita hone se sacitta aura 'aNesaNijja' aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta 'jAva No paDigAhijA' yAvat-samajhakara bhikSA ke liye milane pharIthI pRthvIkAyika jIvonI hiMsAne uddezIne bhikSAne niSedha kare che - __'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviDhe samANe tyAdi ____ -se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvota nAva sAdhu bhane 1 sayI 'gAhAvaikulaM' 25 zrA481 gharabhA yAvat mikSA bhavAnI 21thI 'paviDhe samANe' praveza prazana se jaM puNa evaM jANijjA' tene me ja -'asaNaM yA pANaM vA khAima vA sAima vA' 5Ana, pAna, mAhima mane svAmi yaturvidha mADA2 gata 'puDhavIkA. yapaiTTiya' mAsu-sayitta pIya vAnA 52 rANe yI tahapagAraM' te| 4 / 2 / arthAt sacitta pRthvIyi yonA 52 21vAmAM Ave 'asaNaM vA pANaM vA khAima vA sAima vA' 25zanAhi yAre pra42 mADArane 'apphAsuyaM aNesaNijja' 2541suka hevAthI arthAt pRthvIkAyika jIvenI upara rAkhela hovAthI sacitta hevAne lIdhe mAha hoSa yuTata yAvata mAnIne 'lAbhe saMte No paDigAhijjA' bhagavA chatai 5 sAdhu ane sAdhvIe tene grahaNa kare nahIM kema ke pRthvIkAyika jIvenI upara rAkhela hovAthI zrI mAyArAgasUtra :4 Page #192 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 7 sU0 69 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam kAyasaMghaTTanAta sacittArambhakatvAt AdhAkarmAdidoSayuktatvAcca sthAvidhamAhArajAtaM sAdhubhiH sAdhvImizca na grahItavyamiti // sU0 68 // ___ mUlam-'se vikravU vA mikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTe samANe se jaM puNa evaM jANijjA asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM yA AukAyapaiTTiyaM cevaM, evaM agaNikAyapaiTriyaM lAme saMte No paDigAhijjA 'kevalI brUyA-'AyANameya" asaMjae bhikkhupaDiyAe agaNikAyaM ussakiya ussakiya gisakiya Nisakiya ohariya ohariya AhaTTa dalaejjA, ahamikkhUNaM pubvovadiTTA esa paiNNA, esa heU, jAva No paDigAhijjA // sU0 69 // ___ chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yat punarevaM jAnIyAt-azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA apkAyapratiSThitam caivam evam agnikAya pratiSThita lAbhe sati no pratigRhIyAt kevalI brUyAta 'AdAnametat' asaMyataH mikSapratijJayA agnikAyama utsicya utsicya nipicya niSicya avahRtya avahRtya AhRtya dadyAt, atha bhikSaNAM pUrvopadiSTA eSA pratijJA, eSa hetuH yAvat no pratigRhNIyAt // sU0 69 // TIkA-apkAya-agnikAya jIvahiMsAmadhikRtya bhikSAniSedhamAha- se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAvAkulaM jAva' gRhapatikulaM yAvatpara bhI sAdhu aura sAdhvI usako nahIM grahaNa kareM kyoMki pRthivIkApika jIvoM ke Upara sthApita hone se sacitta pRthivIkAya kA saMghaTana hone se sacitta kA vadha ho sakatA hai aura AdhAkarmAdi doSoM se bhI yukta hai isaliye usa prakAra kA azanAdi ahAra jAta ko sAghu sAdhvI nahIM le // 38 // ____TIkArtha aba apkAya aura agnikAya jIva kI hiMsA ko lakSyakara bhikSA kA niSedha karate haiM-'se bhikkhU bA bhikkhuNI vA, vaha pUryokta bhikSu-bhAva sAdhu aura bhikSukI-bhAva sAdhvI 'gAhAvai kulaM jAva paviTTe samANe bhikSA lAbha kI icchA se gRhastha ke gharameM praveza karate huve yadi 'se jaM puNa jANijjA' sacitta pRthvIkAyanuM saMghaTana thavAthI sacittanI hiMsA thavAno saMbhava rahe che. ane AdhA karmAdi deSAthI paNa yukta che. tethI tevA prakArane anAdi AhAra sAdhu sAdhvIe sevA nahI ||suu.18|| have aplAya ane agnikAya chanI hiMsAne uddezIne bhikSAne niSedha kare che - sAtha-se bhikkhU vA bhikSuNI vA' tyAta 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te verita mA sAdhu sane bhApa sApI 'gAhAvaikulaM jAva' 25 zrA431 mAM lakSa sAnI thI 'paviDhe samANe' praveza 42di 'se jaM zrI sAgasUtra :4 Page #193 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 182 ____ AcArAMgasUtre piNDapAtapratijJayA-bhikSAlAbhAzayA 'paviDhe samANe' praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAta, 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA caturvidham AhArajAtam 'AukAyapaiTThiyaM cevaM' apkAyapratiSThitam-apkAyikajIvopari sthApitaM vartate tarhi caivam-pRthivIkAyikarItyA tathAvidham apkAyoparisthApitam azanAdikaM caturvidhamAhArajAtam aprAmukaM sacittam aneSaNIyam AdhAkarmAdidoSayuktaM manyamAno lAbhe sati na pratigRhNIyAta, 'evaM agaNikAyapaidviyaM' evam uparyuktarItyA azanAdikaM caturvidhamAhArajAtam agnikAyapratiSThitam-agnikAyikajIvopari saMsthApitaM vartate tarhi tathAvidhamapi agnikAyoparisthApitam azanAdikaM caturvidhamAhArajAtam aprAsukaM sacittam aneSaNIyaM manyamAnaH 'lAbhe saMte No paDigAhijjA' lAbhe sati no pratigRhNIyAt, taniSedhakAraNamAha 'kevalI bUyA' kevalI kevalajJAnI tIrthakaro bhagavAn aisA vakSyamANarIti se jAna le ki 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAima yA azanAdi caturvidha ahAra jAta 'AukAya paiDiyaM' sacitta apkAya para rakkhA huA hai isItaraha sacitta 'agaNikAyapaiTTiyaM' agnikAya para rakkhA huA hai to 'lAbhe saMte No paDigAhijjA' milane para bhI nahIM le arthAt pUrvokta pRthivIkAyika kI rIti se apkAyika jIva ke Upara sthApita azanAdi caturvidha AhAra ko aprAsuka-sacita aura aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta sajhakara bhikSA ke liye milane para bhI sAdhu aura sAdhvI use grahaNa nahIM kare, isI taraha uparyuktarIti agnikAya jIva Upara bhI sthApita azanAdi catuvidha AhAra jAta ko bhI amAtuka-sacita aura aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajhakara milane para bhI sAdhu aura sAcI nahIM grahaNa kare, kyokiMkevalI bUyA' kevala jJAnI bhagavAn vItarAga mahAvIra svAmI ne kahA hai ki'ayAgameyaM etat-agnikAya jIva ke Upara sthApita azanAdi caturvidha AhAra jAta AdAna-karmAgamana-karmabandhana kA kAraNa hotA hai isaliye isa prakAra ke puNa evaM jANijjA' ne mA10 pAmA mApanA2 te taNI se hai 'asaNaM yA pANaM vA khAima vA sAima vA' azana, pAna, mAhima mane pAhima yaturvidha mADA2 and 'Au. kAyapaidriya cevaM' 545 vaan| 652 2||s cha tabhA evaM agaNikAyapaiTriyaM' mani kAyanI upara rAkhela che te tevA prakAranA azanAdi caturvidha AhAra jAtane aprAsukasthit DAvAcI maneSaNIya bhAnIne 'lAbhe saMte No paDigAhijjA' majA chatAM 55 ara na kare. arthAt pUrvokta pRthvIkAyikanA saMbaMdhamAM kahyA pramANe aSThAyika agara agnikAyanA upara rAkhela azanAdi AhAra jAtane aprAsuka ane AdhAkarmAdi deSa yukta hevAthI aneSaNaya samajIne maLavA chatAM bhikSA mATe tene sAdhu sAdhvIe grahaNa kare nahI. bha3-'kevalIbUyA' 18 jJAnI lagavAn mahAvIra svAmI yuM che 3-'AyANameya' mAya mayA mamiyanI 52 rAme mazana yatuvidha mADAra Mta 'AdAna' zarmA zrI sAgasUtra :4 Page #194 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmatrakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 7 sU0 69 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 183 mahAvIraH brUyAt bravIti upadizatItyarthaH 'AyANameyaM' AdAnam-karmAgamanadvAram karmabandhahetuH etat-agnikAyopari sthApitam azanAdikamAhArajAtaM vartate tasmAnnaitadbhikSubhigrAhya mityarthaH, tadupapAdayitumAha-'asaMjae' asaMyataH-gRhasthaH 'bhikkhupaDiyAe' bhikSupratijJayA sAdhve bhikSA dAtum 'agaNikAyaM' agnikAyam-agnikAyikajIvam 'ussakiya ussakkiya' utsicya utsicya ulmukAdinA prajvAlya prajvAlya indhanAdinA uddIpitaM kRtvetyarthaH 'Nissi kiya hissakkiya' niSicya niSicya-prajvalitAgninA indhanAdikaM niSkAzya bahiniH sArya niHsAryetyarthaH 'ohariya ohariya' avahRtya avahRtya-agnyupari sthApitaM bhAjanamadhastAda ayatAryetyarthaH 'Aha TUTu dalaejjA' AhRtya-AnIya agnikAyoparisthApita bhAjanasthamazanAdikaM caturvidhamAhArajAtaM gRhItvetyarthaH dadyAt, tanna sAdhubhidyamityatra hetumAha-'ahabhivakhaNaM pubyoyadihA esa paiNNA' atha bhikSUNAM sAdhUnAM sAdhvInAJca kRte pUrvopadiSTA pUrvoktarItyA agnikAyika jIvopari sthApita AhAra sAdhu aura sAdhvI ko nahIM lenA cAhiye aba usakA upapAdana karate haiM-'asaMjae bhikkhupaDiyAe agaNikAyaM kyoMki asaMyata-gRhastha zrAvaka bhikSukI pratijJA se-sAdhu ko bhikSA dene kI icchA se agnikAya jIva ko 'ussakiya utsakiya (Ulmuka) bagairaha lakaDI ke dvArA cArabAra prajvalita karake aura prajvalita agni se indhana vagairaha ko 'Nirasakiya Nisakiya bAhara bArabAra nikAla kara aura 'ohariya ohariya' agni ke Upara sthApita pAtra ko nIce utArakara azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'AhaTUTu dalaejjA' bhikSA dane ke liye lAkara sAdhu ko bhikSA degA kintu vakSyamANa kAraNoM se sAdhu use nahIM grahaNa kare yaha batalAte haiM 'aha bhikkhUNaM pucova diTThA esa paiNNA' kintu bhikSukoMkI sAdhuoM aura bhikSukI-sAdhvI ke liye pUrva meM batalAyI huyI aisI pratijJA hai arthAt saMyama ko acchI taraha pAlana karane kA niyama batalAyA gayA hai aura 'esa heU' hetu tathA yAvat kAraNa evaM upadeza gamana-karmabaMdhananuM kAraNa bane che. tethI A rItanA aAya agara agnikAyanI upara rAkhela AhAra sAdhu ane sAvIe na joIe. va tenu pAna 42di 3 che.- 'asaMjae' masayata- 8tha zrApa 'bhikkhupaDi. yAe' sAdhuna liyA bhAvanA 424thI 'agaNikAya' AAya apane 'ussakiya ussakkiya' umuka-Idhana lAkaDA vigerene vAraMvAra prajavalita karIne ane prajavalita agnimAMthI iMdhana virene 'Nissakkiya Nissakiya' pAra pA2 mA 4702 tamaH 'ohariya ohariya' mani. yI 52 rAmesa pAtrane nIya SINR azanAhi yatuvidha 2mA 2 jatane 'AhaTTu dalaejjA' likhA mATe 2 // 51 // bhATAvI. sAdhune HiAL mA5ze para te se nahIM tanu ra matAtai suutr|2 4. che.-'aha bhikkhUNaM punvopadivA esapaiNNA' sAdhu ane. sAdhvIne pahelA kahevAmAM Avela evI pratijJA-niyama che. arthAt saMyama sArI rIte zrI sAgasUtra :4 Page #195 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ___AcArAMgasUtre tIrthaGkarairUpadiSTA eSA pratijJA-saMyamapAlananiyamaH 'esa heU' eSa hetuH 'jAva' yAvatetat kAraNam, eSa upadezo vartate yat tathAprakAram tathAvidham agnikAyopari sthApina bhAjanasthamazanAdikamAhArajAtam aprAsukaM savittam aneSaNIyam AdhAkarmAdidoSayuktaM manyamAnaH 'lAbhe saMte' lAbhe sati 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt, agnikAyikajIvArambhakatvena saMyamAtmadAtRvirAdhakatvAt // sU0 69 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAya pavijeM samANe se jaM puNa evaM jANijjA asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA accusiNaM asaMjae bhikkhupaDiyAe, suppeNa yA vihuyaNeNa vA tAliyaMTeNa cA, patteNa vA, sAhAe bA, sAhAbhaMgeNa vA, pihuNeNa vA, pihUNahattheNa vA, celeNa vA, celakaNNeNa vA, hattheNa yA, muheNa vA, phusijja vA, vIeja vA, se puvAmeva AloejjA Ausotti vA, bhagiNi tti rA mA eyaM tumaM asaNaM vA pANaM vA, khAimaM vA sAimaM yA, accu siNaM suppeNa vA, vihuyaNeNa vA, tAliyaMTeNa vA, patteNa vA, sAhAe vA, sAhAbhaMgeNa vA, pihuNega vA, pihuNahattheNa vA jAba phumAhi vA, bIyAhi vA, abhikaMkhasi me dAuM, evameva dalayAhi, se sevaMkyaMtassa page suppeNa vA, vihuyaNeNa vA, tAliyaMTeNa vA, pattega vA, sAhAe vA, sAhAbhaMgeNa vA, pihuNeNa vA, pihuNahattheNa vA, celeNa vA, celakanneNa bhI bhagavAna mahAvIra svAmIne kiyA hai ki-usa prakArakA agnikAya jIva ke Upara yA apkAya jova ke Upara sthApita pAtra ke andara rakkhe hue azanAdi catarvidha AhAra jAta ko aprAsuka sacita samajhakara evaM aneSaNIya-AdhAkAMdi doSoM se yukta samajhakara 'No jAva paDigAhijjA' usako nahIM grahaNa karanA cAhiye kyoMki uktarItise agnikAyika jIvoM kA Arambha karanA 'hiMsaka' hone se saMpama-AtmA aura dAtA kI virAdhanA hogI // 69 // pAsanA 42vAnA niyama tApAmA mAsa 'esaheU' se tu cha. 'jAva' yAvat e kAraNa ane e prabhuzrIno upadeza che ke tevA prakArane agnikAya ke aplAyanA upara rAkhavAmAM Avela vAsaNamAM rahela azanAdi AhAra jAta sacitta hovAthI temaja adhAmA SaSI iSita pAyI aneSaNIya mAnIta 'lAbhe saMte' mA chadi 555 'yo paDigAhijjA' azu 42 na ye. 4 / 25 3-4503ya vAna mA2-04-hasAyukta hovAthI saMyamI AtmA ane dAtAnI virAdhanA thaze. | sU 69 zrImAyA sUtra:4 Page #196 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 185 prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u 7 sU0 70 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam vA, hattheNa vA, muheNa vA, jAva vIittA dalaejA, tahappagAraM asaNaM pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA aSphAsUyaM aNesaNijjaM jAva No paDigAhijjA // sU0 70 // chAyA - 'sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA praviSTaH san sa yadi punarevaM jAnIyAt - azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA atyuSNam asaMyataH bhikSupratijJayAzurpeNa vA vyajanena vA tAlavRntena vA patreNa vA zAkhayA vA zAkhAbhaGgena vA barheNa vA (picchena vA) bakalApena vA (picchahastena vA ) cailena vastreNa vA cailakarNena vA vastrakarNena vA hastena vAmukhena vA phUtkuryAt vA vIjayed vA, sa pUrvameva Alocayet, (Alocya ) AyuSman ! iti bhagini ! iti vA, mA evaM tvam azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA strAdimaM vA atyuSNaM zUrpeNa vA vyajanena vA tAlavRntena vA patreNa vA zAkhayA vA zAkhAbhaGgena vA barheNa vA baI kalApena vA cailena vA vastreNa vA cailakarNena vA vastrakarNena vA yAvat phUtkuru vA bIjaya vA, abhikAGkSasi me dAtum evameva dadasva, sa tasya evaM vadataH paraH zUrpeNa vA vyajanena vA tAlavRntena vA patreNa vA zAkhayA vA zAkhAbhaGgena vA varheNa vA barhakalApena vA cailena vA treNa vA yAvat bIjayitvA AhRtya dadyAt, tathAprakAram azanaM vA pAnaM vA khAdimaM cA svAdimam vA aprAkam aneSaNIyaM yAvat nI pratigRhNIyAt // sU0 70 // TIkA - vAyukAyika jIva hiMsAmadhikRtya bhikSAniSedhamAha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto bhikSu bhAvasAdhuH, bhikSukI vA bhAvasAdhvI 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulaM 'piMDa vAyapaDiyAe' piNDapAtapratijJayA bhikSAlAbhAzayA 'paviTThe samANe' praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa bhikSuH yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA caturvidham AhArajAtam TIkArtha- aba vAyukAyika jIva kI hiMsA ko lakSya kara bhikSA kA niSedha batalAte haiM 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvai kulaM jAya paciTThe samANe' sa bhikSurcA bhikSukI vA, vaha pUrvokta sAdhu aura sAdhvI gRhapati gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat-piNDapAta kI pratijJA se bhikSAlAbha kI AzA se anupraviSTa hokara yaha 'se jaM puNa evaM jANijjA' vaha aisA cakSyamANarIti se jAna le ki 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA have vAyukAyika jIvanI hiMsAne uddezIne bhikSAnA niSedha batAve che. TIDArtha' - ' se bhikkha bhikkhuNI vA' te pUrvoti sAdhu bhane sAdhvI 'gAhAvaikulaM' gRddhastha zrApaunA dharabhAM 'piMDavAya paDiyAe' likSA sAlanI AzAthI 'paviTThe samANe' apeza DarIne 'se jaM puNa evaM jANijjA' le tenA laguvAmAM me N bhAve 'asaNaM vA pANaM vA khAima vA sAimaM vA' azana thAna mAhima ane svAhibha bhADAra mata 'accusiNaM' atyata A0 24 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #197 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre 'accusiNaM' atyuSNam 'assaMjae' asaMyataH-gRhasthaH 'bhikkhupaDiyAe' bhikSupratijJayA-sAghave bhikSAdAnArtha zItalaM vidhAtuma 'suppeNa vA zUrpaNa vA 'vihuyaNeNa vA vIjanena vA-vyajanena 'tAliyaMTeNa vA tAlavRntena vA-tAlapatravyajanena 'patteNa vA' 'patreNa vA-pallavarUpeNa 'sAhAe yA' zAkhayA vA 'sAhAbhaMgeNa vA zAkhAbhaGgena vA-laghuzAvArUpeNa 'pihuNeNa vA' picchena vAmayUrapicchakRtavyajanena 'pihuNa hattheNa vA' picchahastena vA-picchavyajanena 'celeNa vA' cailena vA-vastreNa, 'celakaNNeNa vA' cailakarNena vA vastrAJcalena, 'hattheNa vA' hastena vA-kareNa 'muheNa yA' mukhena vA-vadanena 'phumijja vA' phUtkuryAt-phUtkAraM vidadhyAt. 'vIijja vA' vIjayeda vA vyajanena pavanaM saJcArayeta vA, 'se puvAmeva AloijjA' sa-bhAvabhikSuH bhikSukI yA pUrvameva bhikSAdAnAtprAgeva Alocayet-dhyAnapUrvakaM yatanAM kuryAt, Alocya evaM brUyAt, 'Ausotti yA, bhaiNitti vA' he AyuSman ! iti vA, he bhagini ! iti vA saMbodhya accusiNaM' azanAdi caturvidha AhAra jAta atyanta garama hai isaliye usa atyanta garama azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'asaMjae bhikkhUpaDiyAe' asaMyata gRhastha bhikSukI pratijJA se-sAdhu ko dene kI icchA se 'suppeNa yA' zUrpa-zUpa se yA 'vihuyaNeNa vA tAliyaM TeNavA' vyajana-paMkhA se yA tAla patra kA paMkhA se yA 'patteNavA sAhAevA' pallava se yA zAkhA-DAla se yA 'sAhA bhaMge NayA' choTI-zAkhA-choTI DAla se yA 'pihuNeNa vA' piccha-mora kI pAMkha se banA huA paMkhA se yA 'pihuNahattheNa vA' piccha hasta se yA 'celeNavA celakaNNe. Na cA' vastra se yA vastrAJcala se yA 'hattheNa vA muheNa vA hAtha se yA mukha se phakegA arthAt 'phusijjAvA' phuka kara DhaNDhA karegA athavA 'vIejja vA paMkhA se hoka kara pavana saMcAlana dvArA ThaNDhA karegA, isaliye 'se putvAmeva AloijjA, yaha pUrvokta bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI bhikSA dene se pahale hI dhyAna pUrvaka yatanA kare aura vicAra kara isa prakAra vakSyamANarIti se sambodhana kara kahe arthAta 'Ausotti 'bhaiNitti' he AyuSman zrAvaka ! yA he bhagini ! bahina! garama cha ta tavA 542nA garama mADAra jatane 'asaMjae' asayata-stha 'bhikkhu paDiyAe' sAdhuna bhikSA mAyA ta 425 / 'suppeNa vA' su54AthI athavA 'vihuyaNeNa vA' mAthI athavA 'tAliyaMTeNa vA tA patrathA magara 'patteNa pAnAthA 'sAhAe vA zAmAthI vRkSanI thI 'sAhAbhaMgeNa vA' mavAnAnI mAthI (sAthI) 'pihuNeNa vA' athavA pIchAyI arthAta mAra pichathI athavA 'pihuNahattheNa vA DAyamA piich| DAya tevA DAyathI 'celeNa vA' 5khathI athavA 'celakaNNeNa vA' vastranA chethI mathavA 'hattheNa vA' yathI 'muheNa vA' bhumathI 'phumijjA vA' 4 sayAt TIna 3 re mayA 'vIijja vA' 5mA vigere vaa| pacananAmA 43 are to 'se puvAmeva AloijjA' mA sAdhu agara soyI asye bhikSA ApyA pahelAM ja dhyAnapUrvaka yatana kare ane vicAra karIne A rIte saMbodhana zrI sAgasUtra :4 Page #198 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 7 sU0 70 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 187 kathayet, kiM tadAha-'mA eyaM tumaM asaNaM vA' mA tvam etat-dIyamAnam 'azanaM vA pAnaM vA khAimaM vA sAimaM vA' khAdima vA svAdimaM vA caturvidhamAhArajAtam 'accu siNaM' atyuSNam 'muppeNa vA' zUrpaNa vA 'vihuyaNeNa vA' vyajanena vA 'tAliyaMTeNa vA' tAlavRntena vA 'patteNa pA' patreNa vA 'jAva' yAvat-zAkhayA vA zAkhAmaGgena vA picchena vA picchahastena vA cailena yA cailakarNana vA hastena vA mukhena vA 'phumAhi' phUtkuru phutkAreNa zItalaM mAkuru ityarthaH 'vIyAhi cA' pIjaya vA-dhyajanaM vAmA cAlaya vyajanacAlanena pavanasaMcAraM mA kuru ityarthaH nathAkaraNe vAyukAyikajIvahiMsayA saMyamAtmadAta virAdhanA syAt, tasmAt 'abhikaMkhasi me dAuM evameva dalayAhi' yadi tyam abhikAkSasi me mA bhikSAM dAtum tahi evameva zUdisaMcAlanaM vinavaaisA sambodhita kara bole ki 'mA eyaM tuma tuma isa prakAra ke 'asaNaMvA pANaMvA khAimaM vA sAimaM vA' azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'accusiNaM suppeNa pA' vihu yaNeNa vA tAliyaMTeNa vA patteNa vA jAva' atyaMta garama AhAra ko sUpa se yA paMkhA se yA tAla patra ke paMkhA se yA pallava se yA yAvat-DAla se yA choTI DAla se yo mora ke pAMkha se yA mora pAMkha ke paMkhe se yA vastra se yA vastrAvala se yA hAtha se yAmukha se 'phumAhi vIyAhi vA' mata phUko arthAt atyu: jaNa azanAdi caturvidha AhAra ko mukhAdi se phUka kara ThaMDA nahIM kare kyoMki aise phUka kara ThaMDA karane se vAyu kAyika jIva kI hiMsA aura saMyama-AtmA aura dAtA ko virAdhanA doSa hogA, isaliye 'abhikakhasi me dAuM, evameya dala. yAhi' yadi tuma mujhe bhikSA denA cAhate ho to aisA hI dedo, arthAt mukha vagairaha se phUka kara bhikSA mata do, apitu mukhAdi se phUke binA hI do, kyoMki zurpAdi saMcAlana dvArA yA mukhAdi se phUka kara dene se vAyu kAyika jIva kI zA pramANe 4-'Ausotti vA bhaiNiti vA' 3 sAyujman zrApa ! mA 7 mAnI ! 'mA eyauM tuma tame in Rnu 'accusiNaM' satyata 12ma 'asaNaM yA' mazana 'pANaM vA' pAna 'khAima vA sAima vA' mAhima mane pAhima yA2 2 mA tara 'suppeNa vA' su54thI 'bihuyaNeNa vA' 5mAthI 'tAliyaMteNa vA' ta thA 'patteNa yA' pAnayI 'jAva phumAhiviyAhi vA' yAvat nAnI thI 2555 / pIchAthI pI pasanA aMcalAthI arthAt a cheDAthI thavA hAthathI mukha vigerethI ThaMDu karo nahIM kema ke e rIte pavana nAmIna 442vAthI pAyu4i sA thAya che. tethI 'abhikaMkhasi me dAu evameva dalayAhi' ne tame bhane nikSaL mA550 427 // hAta samana bhara AyI. arthAt paMkhAthI ke mukha vigerethI phUkIne bhikSA na Ape paNa mukhAdithI pavana nAkhyA vagara ja ApI de kema ke-zUrpAdinA saMcAlana dvArA agara meDhethI phUMka mArIne ApavAthI vAyukAyika jIvanI hiMsA thaze ane mukhAdithI pavana nAkhyA vagara ja ApavAthI vAyukAyika jIvanI hiMsA thaze nahIM. tathA saMyama AtmA dAtu virAdhanA deSa paNa lAgaze zrI mAyArAgasUtra :4 Page #199 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 188 AcArAMgasUtre dadasya dehItyarthaH, tathAsati vAyukAyikajIvahiMsAyA asaMbhavena saMyamAtmadAtRvirAdhanA na syAditi, kintu 'se sevaM vayaMtassa' atha tassa bhikSukasya evam upayuktarItyA vadataH zUrNAdi saMcAlananiSedhaM kurvato'pi 'paro muppeNa vA' paraH dAtA gRhasthaH yadi zUrSeNa vA 'vihuyaNa vA nAliyaMTeNa vA' vyajanena vA tAlavRntena vA-tAlapatranirmitavyajanena 'patteNa vA' patreNa pallavarUpeNa 'jAva' yAvat zAkhayA vA zAkhAbhaGgena vA picchena yA picchahastena vA cailena yA cailakarNena vA hastena yA mukhena vA phUtkRtya-phUtkAraM kRtvA 'vIittA' vIjayitvA vyajanaM cAlagisyA vyajanena pavanasaMcAraM vidhAyetyarthaH 'AhaTUTu dalaijjA' AhRtya-mAnIyaazanAdikaM dadyAt nahi 'tahappagAraM' tathAprakAram zUdisaMcAlanadvArA zItalIkRtam atyuSNam 'asaNaM vA pANaM yA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA catuvighamAhArajAtam 'appAsuyaM aprAsukam sacittam 'aNesaNijja' aneSaNIyam-AdhAkarmAhiMsA hogI aura mukhAdi se phUke binA hI dene se vAyu kAyika jIva kI hiMsA nahIM hogI aura saMyama Atma dAta virAdhanA doSa bhI nahIM hogA, kintu yadi se 'sevaM vayaMnassa paro' vaha gRhastha zrAvaka evaM' uttarIti se 'vayaMtassa bolate hae 'tassa' usa sAdhu ko yadi 'suppeNa' sUpa se yA 'vihuyaNeNa vA vyajanapaMkhA se yA 'tAliyaMTeNa cA' tAla patra ke paMkhA se yA 'pattaNa vA' pallava se yA 'sAhAe vA' DAla se yA 'sAhAbhaMgeNa vA' choTI DAla (TehanI) se yA 'pihaNeNa vA' mora ke baI-pAMkha se yA 'pihuNahattheNa vA' mora ke piccha kA paMkhA se yA 'caleNa vA vastra se yA 'celakanneNa vA vastrAzcala se yA 'hattheNa vA' hAtha se yA 'muheNa vA jAva' mukha se yA yAvat-phUka kara yA paMkhA Adi ko calAkara (hoMkakara) pavana kA saMcAra karake atyuSNa azanAdi caturvidha AhAra jAta 'AhaTu dala ejjA tahappagAraM lAkara detA usa prakArakA atyanta garama 'asaNaM cA pANaM yA khAima vA sAimaM vA' azanAdi AhAra ko mukhAdi dvArA phUka kara yA paMkhAdi se hoka kara ThaNDA kiye jAne se vAyu kayika jIva kI hiMsA hone ke kAraNa usa nahI, paratunne 'se sebaMvayaMtassa' 2 // pramANe 4tA te sAdhuna 'paro' gRhastha zrAya: 'suppeNa yA' supaDAthI my| 'vihuyaNeNa vA' 5 mAthI magara 'tAliya TeNa vA' tara pAnA pAyI bhayA 'patteNa vA" 5istthI athavA 'sAhAe vo' vRkSanI zAmAthI athavA 'sAhAbhaMgeNa vA' nAnI pAMmaDIthI athavA 'pihuNeNa vA' pIchAthI mathavA 'pihuNahattheNa vA' pIchAnA 5pAthI athavA 'celeNa vA' parathI mathavA 'celakaNNeNa vA' patrAMyarathI athavA 'hattheNa vA' pAyathI athavA 'muheNa vA' bhumayI 'jAva bIittA' yAvat na mA2 5 // mAhina yasAcI bheTale. 3 55na nAmI2 ||2m bhazanAyituvidha mADA2 ta 'AhaTu dalaejjA' sApI mAye to 'tahappagAraM' mevI zatanA 'asaNaM vA pANavA khAimaM vA sAima vA' mazana caturvidha AhAra jAta lAvIne Ape te tevA prakAranA atyaMta garama azanAdi AhArane mukhAdi dvArA agara paMkhA vigere calAvIne ThaMDA karavAthI vAyukAyika jIvanI hiMsA zrI sAgasUtra :4 Page #200 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 7 sU0 70-71 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 189 didoSayuktaM 'jAva' yAvat-manyamAnaH saMyamazIlaH sAdhuH 'no paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt tathAvidha zUrpAdi vIjitAzanAdi caturvidhabhikSAgrahaNe vAyukAyikajIvahiMsAsaMbhavena saMyamAtmadAtRvirAdhanA syAditi bhAvaH // sU0 70 // ___ mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe paviTe samANe se jaM puNa evaM jANijjA asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA vaNNassaikAyapaiTriyaM tahappagAraM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA vaNassaikAyapaiTTiyaM apphAsuyaM aNesaNijjaM jAva lAbhe saMte No paDigAhijjA, evaM tasakAe vi ||suu0 71 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA praviSTaH san sa yan punareva jAnIyAt-azanaM cA pAnaM vA khAdima vA svAdimaM vA vanaspanikAyapratiSThitaM tathA prakAram azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA vanaspatikAyapratiSThitam aprAsukam aneSaNIyam yAvad lAbhe sati no pratigRhNIyAt evaM trasaMkAye'pi / / sU0 71 // ___TokA-'piNDaiSaNAyA adhikArAt vanaspatikAyikatrasakAyikajIvahiMsAmadhikRtya bhikSAniSedhaM vaktumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulaM' 'piMDavAyapaDiyAe' piNDapAtapratijJayA-bhikSAlAmAzayA bhikSAgrahaNArthamityarthaH 'pavidve samANe' praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' samikSuH yadi punaAhAra jAta ko 'apphAsuyaM aNesaNijjaM jAya' aprAsuka-sacitta aura aneSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se yukta yAvat-samajhakara use 'No paDigAhijjA' sAdhu aura sAdhvI nahIM grahaNa kareM anyathA isa prakAra ke prazanAdi AhAra ko lene se saMyama AtmadAtR virAdhanA hogI // 70 // dIkArtha-aya piNDaiSaNA kA adhikAra hone se vanaspati kAyika aura trasa. kAyika jIyoM kI hiMsA ko lakSyakara bhikSA kA niSedha karate haiM TIkArtha-'se' sa vaha pUrvokta 'bhikkhU yA' bhikSuka bhAva sAdhu aura 'bhikkhuNI vA' bhikSukI-bhAva sAdhvI 'gAhAvai kulaM' gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM thapAne 20 me mA 2 gata 'apphAsuya' sAsu-sayitta 'aNesaNijja' mAyAmA auSayI yuta sabhA 'jAya No paDigAhijjA' yAvat tene sAdhuNesAyIse ahae 325 // nahI anyathA AvA prakArano AhAra levAthI saMyama Atma dAtu virAdhanA thaze. sU 70 - have pikeSaNAno adhikAra hovAthI vanaspatikAyika ane trasAyika jInI hi sAne uddezIne bhikSA levAno niSedha karatAM kahe che Ta -se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvAta sAdhu athavA sAthI 'gAhAvaikulaM' yA 52mA "piMDavAyapaDiyAe' mikSA bhavAnI mAthI paviDhe samANe' pravezAra se zrI sAgasUtra :4 Page #201 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre revaM vakSyamANarItyA jAnIyAta tadyathA 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM cA khAdimaM vA svAdimaM vA caturvidhamAhArajAtam 'vaNassaikAyapaiDiyaM' vanaspatikAya pratiSThitam-vanaspatikAyikajIvopari sthApitaM vartate tahi 'tahappagAraM' tathAprakAram tathAvidham uparyuktanirdiSTam 'asaNe vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdima vA svAdimaM vA caturvidhamAhArajAtam 'vaNassaikAyapaiDiyaM' vanaspatikAyapratiSThitamvanaspatikAyikajIvoparisaMsthApitam 'apphAsuyaM' aprAsukam sacittam, 'aNesaNijja' aneSaNIyam AdhAkarmAdidoSayuktaM manyamAnaH 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt, vanaspatikAyikajIvoparisthApitAzanAdikabhikSAgrahaNe sati vanaspatikAyikajIvahiMsA saMbhavena saMyamAtmadAtR virAdhanA syAt, tasmAt vanaspatikAyapratiSThitamazanAdikaM sacittatvAd AdhA'piMDavAya paDiyAe' piNDapAta kI pratijJA se-bhikSA lAbha kI AzA se 'paviDhe samANe'-praviSTa hokara se jaM puNa evaM jANijjA' vaha bhAva sAdhu aura bhAva sAccI evaM aisA vakSyamANarIti se jAna le ki-'asaNaM vA pANa vA' azanabhojana karane yogya cAvala vagairaha aura pIne yogya dugdha vagairaha aura 'khAima yA sAimaM vA' khAdima-cATakara khAne yogya lehya padArtha caTanI athAnA aMcAra cageraha aura svAdima-svAdakara cUSa kara khAne yogya Ama kerI vagairaha caturvidha AhAra jAta 'ghaNassaikAya paiDiyaM' vanaSpati kAyika jIva ke para sthApita kiyA hA hai to usa vanaspati kAyika jIva ke upara rakhe hue azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'apphAsuyaM' aprAsuka-sacitta aura 'aNesaNijjaM jAva' ane SaNIya-AdhAkarmAdi doSa yukta yAvat-manyamAnaH samajhakara 'lAbhe saMte' No paDi. gahijjA' milane para bhI nahIM grahaNa kare kyoMki vanaspati kAyika jIva ke Upara saMsthApita azanAdi caturvidha AhAra jAta ko bhikSA ke rUpa meM grahaNa karane para vanaspatikAyika jIva kI hiMsA hone kI saMbhAvanA se sAdhu aura sAdhvI ko jaM puNa evaM jANijjA' te sAdhu m||2 sAvI mevI zata tI se 'asaNaM vA pANaM vA' mazana mAhA2 421 / sAya yAmA vigere mane pI4saya 65 vigere tabha04 'khAima ar sAmaM ceSya-cUsIne khAvA gya vastu agara lehaya, caTaNI athANu vigere pahA se zatanAma mADAra 'baNassaikAyapaiTriya vanaspatizAya nI 52 rAmapAmA Avela che. te tevI rIte vanaspatikAya jIvanI upara rAkhelA te anAdi cAra prakAranA mArane 'apphAsuya' maprAsura sayitta bhane 'aNesaNijja' bhanaSadhIya-bhASAmA ghoSa yukta mAnIne 'jAva lAbhe saMte' bhaNe ta 5 'jo paDigAhijjA' 1995 42 nahI kema ke-vanaspatikAyika jIvanI upara rAkhela azanAdi caturvidha AhAra jAtane bhikSA tarIke levAthI vanaspatikAyika jIvathI hiMsA thavAno saMbhava rahe che. tethI sAdhu ke sAdhvIne saMyama AtmA ane dAtAnI virAdhanAne deSa lAgaze arthAt saMyamanI virAdhanA thaze zrI mAyArAgasUtra :4 Page #202 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u 7 sU0 71 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam karmAdidoSayuktatvAcca sAdhubhirna grahItavyam ' evaM tasakAevi' evam vanaspatikAyikarItyA kAyespi bodhyam, tathA ca dvIndriyAdirUpatra sakAyikajIvopari saMsthApitamapi azanAdikaM caturvidhamahArajAtaM sacittatvAd AghAkarmAdidoSayuktatvAcca sAdhumiH sAdhvIbhizca na grahItavyamitibhAvaH evaJca vanaspatikAya pratiSThita mityAdinA nimnarItyA darzayiSyamANeSu daza viveSu eSaNA doSeSu nikSiptarUpastRtIya eSaNAdoSaH pratipAditaH / te ca daza eSaNAdoSA:'saMkiya 1, makkhiya 2 nikkhitta 3 pihiya 4 sAhariya 5 dAyagu 6 mmIse 7 / apariNaya 8 litta 9 chaDDiya 10 esaNadosA dasa havaMti || 1 || zaGkitam 1 mrakSitam 2 nikSisam 3 pihitam 4 saMhRtam dAyakadoSaduSTam 6 unmizram 7 apariNatam 8 liptam 9 charditam 10 eSaNAdoSA daza bhavanti / / tatra AdhAkarmAdinA zaGkitam, zItodakAdinA mrakSitam 191 saMyama - AtmA aura dAtA kI bhI virAdhanA doSa hogA arthAt saMyamakI virAdhana hogI evaM AtmA kI cirAdhanA hogI aura dAtA kI bhI virAdhanA hogI isa liye sAdhu aura sAdhvI ko isa prakArakA vanaspatikAyika jIva ke Upara saMsthApita azanAdi AhAra ko nahIM lenA cAhiye, 'evaM tasakAevi' evaM vanaspatikAyika jIva kI uttarIti se sakAye'pi sakAyika jIva ke viSaya meM bhI vaisA hI samajhanA cAhiye arthAt dIndriya vagairaha sakAyika jIva ke Upara saMsthApita azanAdi caturvidha AhAra jAta ko sacitta aura AdhAkarmAdi doSoM se yukta hone ke kAraNa sAdhu aura sAdhvI graha nahIM kare, isa prakAra 'vanaspatikAya pratiSTita' ityAdi rIti se Age nimna prakAra dikhalAye jAne vAle daza prakArake doSoM meM yaha nikSipta rUpa tRtIya-tIsarA eSaNA doSa kahA gayA hai, ve daza prakAra ke eSaNA doSa nimna prakAra ke haiM - 1 'saMkiya' zaMkita, 2 - 'makkhiya' mrakSita, 3'nikkhiya' nikSipta, 4 - 'pihiya' - pihita, 5 - sAhariya- saMhRta, 6 - dAyaga-dAyaka temaja AtmAnI virAdhanA thaze ane dAtAnI paNa virAdhanA thaze. tethI sAdhu sAdhvIe A rIte vanaspatikAcika jIvanI upara sasthApita azanAdi AhAra levA na joie. 'a tasakAevi' 52 vanaspatihAyika va saMgamAM mahesa rIta prabhASe sAyanA bhavanA sabaMdhamAM paNa eja rIte samajavu joie. arthAt dvIndriya vigere trasakAya jIvanI upara rAkhela azanAdi caturvidha AhArane sacitta ane adhAkarmAdi dASAthI yukta hopAnA Aro sAdhu sAdhvI graha 42vo nahIM me rIte 'vanaspatikAya pratiSThitam' ityAdi rItathI AgaLa kahevAmAM AvanAra daza prakAranA eSaNA dveSAmAM A nikSipta rUpa trIjo eSaNA doSa kahevAmAM Avela che. A daza prakAranA eSaNA dveSa A pramANe che.-- 1 saMkiya' zati, 2 'makkhiya' akSita, 3 'nikkhita' nikSipta. 4 'pihiya' piDita, pa 'sAhariya' sahRta 6 'dAyaga' hAya4, 7 'ummise mizra, 8 ' apariNaya' aparita 'lata' lipta bhane 10 'chaDDiya' charhitA yA harA prahAranA oSaNA hoSa uhyA che. tethAM zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #203 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre pRthivIkAyAdau nikSiptama bIjapUrakAdinA sacittena pihitam, mAtrakAdemtupAdi adeyam anyatra sacitta pRthivyAdau saMhRtya tena mAtrakAdinA dIyamAnamazanAdikaM saMhRtamucyate, dAyako vAlavRddhAdirayogyaH. sacittamizram unmizram, samyag na acittIbhUtaM deyam apariNatam, dAgrAhakyorvA na samyagmAyopetam apariNatam, yasAdinAliptam, parizATavad charditam ucyate iti dazavidha eSaNAdoSasvarUpaM bodhyam // sU0 71 // mUlam-se mikkhU vA mikkhuNI vA gAhAvaikulaM pANagapaDiyAe jAya pakTrei samANe se jaM puNa evaM pANagajAyaM jANejjA, taM jahAusseimaM yA, saMsaimaM cAulodagaM vA, aNNayaraM vA tahappagAraM pANagajAya ahuNAdhoya, aNaMbilaM, avokkaMtaM, apariNayaM, aviddhatthaM, apphAsuyaM, aNesaNijja, maNNamANe No paDigAhijjA ||sU0 72 // 7-umbhIse-unmizra, 8-apariNaya-apariNata, 9-litta-lisa aura 10-chaDDiya chadita, ye daza prakAra ke eSaNA doSa mAne jAte haiM, una meM AdhAkarmAdi se zaGkita doSa samajhanA, evaM zItodaka vagairaha se siJcita hone para mRkSita doSa mAnA gayA hai, evaM pRthivIkAya vagairaha para rakhane se nikSipta doSa mAnA gayA hai, tathA bIja pUraka vagairaha sacitta vastu se Dhake huA hone para pihita doSa mAnA jAtA hai evaM mAtraka vagairaha ke dvArA diyA jAtA huA azanAdi saMhRta kahA jAtA hai, aura vAla vRddhAdi ayogyavyakti dAtA ho to usako dAyaka doSaduSTa mAnA jAtA hai tathA sacita mizrita azanAdi unmizra kahalAtA hai, aura yadi deya vastu acchI taraha se acitta nahIM kiyA gayA ho to usako apariNata doSa kahate haiM athavA dAtA tathA grahItA kA bhAva acchA nahIM ho to bhI apariNata doSa kahalAtA hai tathA miTTI vagairaha se liyA huA ko lipta kahate hai aura parizAsvat jUnA purAnA hone se chardita kahalAtA hai||71| AdhAkarmAdithI deSa yuta zaMkita kahevAya che. 1 ThaMDA pANIthI dUSita prakSita kahevAya che. 2, pRthvIkAyAdi yukta nikSipta deSa yukta kahevAya che 3 bIjorAvigere sacitta vastuthI DhAMkela hoya te pihita deSa yukata kahevAya che ke mAtraka vigere dvArA Apela azanAdi saMhata doSa vALuM kahevAya che. 5 tathA bALaka ke vRddhAdi agya dAtA hoya te te dAyaka doSa vALuM kahevAya che. 6 tathA acitta mizrita azanAdi umizra deSa yukta kahevAya che. 7 ane ApavAnI vastu sArI rIte sacitta karela na hoya te te apariNuta deSa yukata kahevAya che. 8, tathA dAtA tathA grahitAne bhAva sAro na hoya te paNa apariNuta deSa kahevAya che. mATI vigerethI lIdhela hoya te lipta doSa yukata kahevAya che. 9, parizAvatuM arthAta jana purANu hoya te chata Sa yukata kahevAya che 10che . 71 zrI sAgasUtra :4 Page #204 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 7 sU0 72 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 193 chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM pAnakapratijJayA praviSTaH san sa yadi punarevaM pAnakajAtaM jAnIyAt-tadyathA-utsveditaM vA saMsveditaM vA taNDulodakaM vA anyatarad vA tathAprakAraM pAnakajAtam adhunA dhautam anamlam avyutkrAntam apariNatam avidhyastam aprAsukam aneSaNIyam manyamAnaH no pratigRhNIyAt // suu072|| TIkA-samprati pAnakadoSamadhikRtya vaktumAha-'se bhikkhU vA bhivakhuNI vA' sa pUrvokto bhikSu bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulam 'pANagapaDiyAe' pAnakapratijJayA pAnIya bhikSAgrahaNAthai 'paviDhe samANe praviSTaH sana 'se jaM puNa evaM pANagajAyaM' sa bhikSuH yadi punarevaM vakSyamANarItyA pAnakajAtam-pAnIya jAtIyam udayaprabhedam 'jANijjA' jAnIyAn'taM jahA-usseimaM vA saMseimaM vA' tadyathA-utsveditaM vA-piSTasyotsvedanArthamudakaM varnate, evaM saMsveditaM vA-tilAnAM dhAvanodakaM vartate, araNikAdi zAkasaMsvinadhAvanodakaM vA'sti 'cAulodagaM vA' taNDulodakaM vA-taNDulAnAM prakSAlanodakaM vartate 'annayaraM vA tahappagAraM pANagajAya anyatarad vA utsveditAdito'nyada vA kimapi tathAprakAram tathAvidham dhAvanoda kAdirUpaM pAnakajAtam udakaprabhedam 'ahuNAdhoyaM' adhunA dhautam-tAtkAlikadhAvanodakam 'aNaMbilaM' anamlam na amlIbhUtam aparivartitastrAdam 'avvukataM' avyutkrAntam TIkArtha-aba pAnaka doSa ko lakSya kara batalAte haiM 'se bhikkhU vA bhikkhuNI gAhAvai kulaM pANagapaDiyAe paviDhe samANe' sa-vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI gRhapati gRhastha zrAvaka ke gharameM pAnakakI pratijJA se pAnI kI bhikSA lene kI icchA se praviSTa hokara 'se jaM puNa evaM pANagajAyaM jANejjA' sa-yaha saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANarIti se pAnaka jAta-pAnI ko jAna leki 'taM jahA-usseimaM vA, saMseimaM vA' tad yathA jaise ki vaha pAnaka vizeSa piSTa loTa ATA vagairaha ko kucha sijhAne ke liye yaha pAnI hai evaM saMsvedita-tila ko prakSAlita karane kA yaha pAnI hai 'cAulodakaM vo' taNDalodaka cAvala ko dhone kA yaha pAnI hai 'aNNayaraM yA tahappagAraM pANagajAya' tathA utsvedita tagairaha se bhinna kisI dUsare taraha kA hI prakSAlana karane kA pAnI hai aura 'ahuNAdhoyaM' tAtkAlika hI prakSAlanodaka hai evaM 'aNaMbilaM, vaha have yidravyane uddezIne sUtrakAra kahe che. - TIAya-se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' te pUrvarita sayamazIla sAdhu mana sApA 'gAhAvaikulaM' sthApanA gha2i 'pANagapaDiyAe paviTre samANe' pAnI prAstA tathA pravezIna 'se jaM puNa evaM pANagajAyaM jANijjA' tAne mANa apAmA mApanA2 rIta gran, taM jahA' usseima vA soTavA pANI 324Atha 2 // 2 4thaTa chAye hAya athavA 'saMseimaM vA' ta ghAyada pApI hAya 'cAulodagaM vA' mayA yomA ghAyala pANI hAya 'aNNayaraM vA tahappagAra pANagajAyaM' athavA tanAthI / prAre 30 mI vastu dhoyesa pANI DAya athavA 'ahuNAdhAya' ta paratu dhoyesa pANI ya tathA A0 25 zrI sAgasUtra :4 Page #205 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 194 AcArAMgasUtre anatikrAntarasam, 'apariNayaM' apariNatam varNAdiparivartanarahitam, 'aviddhatthaM' avidhvastam zastrapariNatira hitajIvam na zastrapariNata mityarthaH etAdRzaM pAnakajAtam 'apphAsurya' aprAsukaM sacittam 'aNesaNijja' aneSaNIyam AdhA karmAdidoSayuktaM 'maNNamANe' manyamAnaH jJAtvetyarthaH sacittatvAd AdhAkarmAdidoSaduSTatvAJca saMyamAtmadAtR virAdhanA saMbhavena 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAna, sAdhubhirnagrahItavyam // muu072|| mUlam-aha puNa evaM jANijjA cirAdhoyaM, aMbilaM, vukkataM, pariNayaM, viddhatthaM, phAsuyaM esaNijjaM jAya paDigAhijjA ||suu0 73 // chAyA-atha punarevaM jAnIyAt-ciradhautam amlam vyutkrAntam pariNatam vidhvastam prAsukam epaNIyam yAvat pratigRhNIyAt / / sU0 73 // TIkA-grAhyaM pAnakamadhikRtyAha-'aha puNa evaM jANijjA' atha-yadi punaH evaM vakSyamANarItyA jAnIyAt 'cirAdhoyaM' ciradhautam cirakAlikadhauvanodakam aMbilaM' amlampAnI amla khaTTA bhI nahIM huA hai arthAt tAjA hone se usa dhAvanodaka kA svAda bhI nahIM badalA hai aura 'avokkaMtaM' usa pAnI kA rasa bhI nahIM badalA hai 'apariNayaM' usa pAnI kA varNa-raMga-kalara bhI nahIM badalA hai evaM 'aviddhatthaM vidhvasta bhI nahIM huA hai arthAt zastra pariNata bhI nahIM haA hai yAne usa pAnI kA jIva zastra pariNati se bhI rahita hai isaprakAra ke usa pAnI jAta ko 'apphAsuyaM' sacitta aura 'aNesaNijjaM maNNamANe' AdhAkarmAdi doSoM se dUSita samajhakara 'No paDigAhijjA' sAdhu aura sAdhvI nahIM grahaNa kare kyoMki uktarIti se vaha pAnI vilakula tAjA hone se sacitta aura AdhAkarmAdi doSa yukta hone ke kAraNa usa pAnI ko lene se saMyama Atma dAtR virAdhanA doSa hogA // 72 // __ aba sAdhu ke grahaNa karane yogya pAnI ko lakSyakara batalAte haiM TIkArtha-'aha puNa evaM jANijjA' vaha pUrvokta saMyamazIla sAdhu aura 'aNapila' te pANI mATu thayesa DAya arthAt tA pAthI ta dhApanAnA pAI masAyo nahAya tathA 'avokataM' te pANInA 2sa 59mAyA na jAya 'apariNaya' te pANI 2 55 masAyo na ya tathA 'ayiddhatthaM' vipata 59] thaye nA DAya arthAt // parivRti rahita hoya arthAt te pANInA jIva zA pariNatithI paNa rahita hoya evA 2na te pANI 'apphAsuya' sacitta bhane 'aNesaNijja' bhanepayIya 'maNNamANe' mAnIna 'No paDigAhijjA' sAdhu athavA sAvAye ha 42 nahI. ma-pata prathA te pANI bilakula tAja hovAthI sacita ane AdhAkarmAdi doSa yukta hovAthI te pANI levAthI saMyama-Ama dAtR virAdhanA doSa lAge che. sU. 72 che have sAdhue svIkAravA gya pANIne uddezIne kahevAya che. -'aha puNa evaM jANijjA' te sAdhu magara sAmyA yethunI mAl zrImAyAgasUtra:4 Page #206 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 7 sU0 73 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam amlIbhUtam parivartitasvAdaM vartate 'vukkaMta' vyutkrAntam-atikrAntarasam 'pariNayaM pariNatam-parivartitavarNAdikam 'viddhatthaM' vidhvastam-zastrapariNatam pAnakajAtam 'phAsuyaM' prAmukam-acittam 'esaNijja' eSaNIyam AdhAkarmAdidoSarahitaM manyamAnaH jJAtyA 'paDigAhijjA' pratigRhNIyAt acittatvAd AdhAkarmAdidoSarahitatvAcca saMyamAtmadAtR virAdhanAyA asaMbhavAditi // sU0 73 // ___ mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM pANagapaDiyAe paviDhe samANe se jaM puNa evaM pANagajAyaM jANijjA, taM jahA-tilodagaM vA, tusodagaM vA, javodagaM vA. AyAma yA, sauvIraM vA, suddhaviyaDaM vA, aNNayaraM vA tahappagAraM pANagajAyaM putvAmeva AloejA Ausotti vA, bhagiNi tti vA, dAhisi me etI aNNayaraM pANagajAyaM ? se sevaM vayaM paro vaejjA AusaMto samaNA tumaM cevedaM pANaga jAyaM paDiggaheNa vA ussiciyANaM ussiciyANaM oyattiyANaM giNhAsAdhvI yadi aisA vakSyamANarIti se jAna le ki yaha pAnI-dhAvamodaka vagairaha "cirAdhoyaM bahuta kAla se prakSAlita kiyA huA yaha pAnI hai arthAt cAvala vagairaha ko bahuta hI pahale dhokara rakkhA huA yaha pAnI hai ataeva aMbilaM' amla khaTTA bhI ho gayA hai yAne isapAnI kA svAda bhI badala gayA hai tathA 'yukta' isapAnI kA rasa bhI vyutkrAnta-badala gayA hai aura 'pariNayaM' isAnI kA varNa bhI badala gayA hai aura 'vidvatthaM' yaha pAnI zastrapariNata bhI ho cukA hai arthAt isapAnI kA jIva bhI zastrapariNati se yukta hai ataeva yaha dhAva. nodaka vagairaha 'phAsuyaM' acita hai aura 'esaNijja' AdhAkarmAdi doSoM se rahita bhI hai aisA yAvat 'manyamAna:' mAnate hue arthAtU samajhakara sAdhu aura sAdhvI 'jAva paDigAhijjA' usa vizuddha pAnI ko grahaNa kare, etAvatA isa prakAra ke pAnI ko lene meM doSa nahIM hai, // 73 // 'cirAdhoya' in samayathI pAyesa bha pANI che. arthAt yomA vigairene yA samaya paDatA ghaudhana rAmapAmA bhAva // pANI che. tethI 'aMbila' mA 55 5 5yu cha. arthAta A pANIne svAda paNa badalAI gayuM che, tathA "kud" A pANIne rasa paNa READ gye| cha. 'pariNaya' / pANInA 255 mA yo che. 'vidvattha' mA pArI zA pariNata paNa thaI gayela che. arthAt A pANInA cha paNa zastra pariNatIthI yukta cha. tethI / pApanAts 'phAsuya' mayitta cha. tara 'esaNijja' bhASA hAthA 2hita 55 che. me bhAnAra 'jAva paDigAhijjA' yAvat tevA zuddha pANIna aDae 27 AvA prakAranuM pANI levAmAM ja rahetuM nathI . sa. 73 che zrI sAgasUtra :4 Page #207 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Aca bArAMgasUtre 196 hi tahappagAraM pANagajAyaM sayaM vA giNhijjA, paro se dijjA, phAsuyaM lAbhe saMte paDigAhijjA ||suu074|| ___ chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM pAnakapratijJayA praviSTaH san sa yadi punarecaM pAnakajAtaM jAnIyAta, tadyathA-tilodakaM vA, tuSodakaM vA yavodakaM vA, AcAmlaM vA, sauvIraM vA, zuddhavikaTaM vA, anyatarad vA tathAprakAram vA pAnakajAtam pUrvamevAlocayeda'AyuSman ! iti vA, bhagini ! iti vA, dAsyasi me ito'nyatarat pAnakajAtam ? atha tam evaM vadantaM paro vadet-AyuSman ! zramaNa ! tvaM caivedaM pAnakajAtam patadgraheNa vA unsicya utsicya apavRtya gRhANa, tathAprakAraM pAnakajAtam svayaM vA gRhNIyAt, paro vA tasmai dadyAta, prAsukaM lAbhe sati pratigRhNIyAt // sU0 74 // TIkA-atha grAhyaM pAnakavizeSamadhikRtyAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulaM 'pANagapaDiyAe' pAnakapratijJayA pAnIyagrahaNArtham 'paviDhe samANe' praviSTaH san 'sa jaM puNa evaM pANagajAyaM jANijjA' sa bhikSuH yadi punarevaM vakSyamANarItyA pAnakajAtam-pAnIyavizeSa jAnIyAt 'taM jahA-tilodagaM vA' tadyathAtilodakaM yA tiladhAcanajalaM vA 'tusodagaM vA 'tuSodakaM vA-bussodakaM vA tuSaprakSAlanajalaM yA 'javodaga yA' yabodakaM vA yavadhAvanajalaM vA, 'AyAmaM vA' AcAmlaM vA-zvazyAnajalaM vA 'sauvIraM vA' sauvIraM vA-AranAlaM vA kAjIkam, 'suddhaviyarDa vA' zuddhavikaTaM vA-prAsu__aba sAdhuke grahaNa karane yogya pAnaka-jala vizeSa ko lakSya kara batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta saMyamazIla sAdhu aura sAccI 'gAhavaikulaM gRhastha zrAvaka ke ghara meM 'pANaga paDiyAe' pAnaka kI pratijJAse -pAnI lene kI icchA se 'paviDhe samANe praviSTa hokara, vaha sAdhu aura sAdhvI yadi 'se jaM puNa evaM pANagajAyaM jANijjA' aisA vakSyamANa rIti se pAnaka jAta-pAnI vizeSa ko jAna le ki 'taM jahA-tilodagaMvA, tusodagaMvA, jayodagaMvA' tadyathA jaise ki-tilodaka-tilako dhoyA huvA yaha pAnI hai yA tuSodaka-taNDula tuSakaNa ko dhoyA hucA kA pAnI hai yA 'yacodaka-yayadhAvana jala hai 'AyAma vA' AcAmla-avazyAna kA jala hai, yA 'socIraM vA' saudhIra-AranAla-kAJcIka kA jala hai athavA 'suddha have sAdhue grahaNa karavA cogya pANInA saMbaMdhamAM kahe che - TI-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvarita lA sAdhu mayA lA sAthI 'gAhAvaikulaM' 25 zrAne 32 'pANagapaDiyAe' pANI vAnI 42chAthA 'paviTre samANe' pradeza se jaM puNa evaM paNagajAyaM jANijjA' te ne mevI zatanA te pANIna Mel-'ta jA' rebha -'tilodagaM vA' tara dhoyesa pANI che 1240 'tuseodagaM vA' yomA ghAyara // pANI che bhaya 'javodagaM vA' 55 ghAyara ma pANI che. athavA 'AyAmaM vA' bhAyAsa-mavazyAtanu // 5 // che. athavA sauvIra vA' sauvIra sik zrI sAgasUtra :4 Page #208 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 7 sU0 74 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam kIkRtamudakama, 'aNNayaraM vA' anyatarada vA-anyad vA 'tahappagAraM' tathAprakAram-drAkSAjalAdi 'pANagajAyaM pAnakajAtam-pAnIyasAmAnyam 'puvyAmeva AloejjA' pUrvameva Alo. cayed dhyAnapUrvakaM yatanAM kuryAta, Alocya ca taM gRhasthaM 'Ausotti vA, bhagiNitti yA' he AyuSman ! iti vA puruSa saMbodhya he bhagini ! iti vA striyaM saMbodhya yAt-'dAhisi me itto annayaraM pANaganAyaM' dAsyasi me-mahyam itaH pUrvoktAt pAnaka jAtAda anyatarata-yat kimapi ekataram pAnakajAtam pAnIyam ? iti, 'se sevaM vayaMta paro vaijjA' atha tam bhikSu. kam, evam - upayuMkarItyA vadantaM yAcamAnaM paro-gRhasthaH vadeta-vakSyamANarItyA yadi kathayeta-'AusaMto samaNA " AyuSman ! bhagavan ! zramaNa ! 'tumaM ceveyaM pANagajAyaM' tyazcaiva etat-purovarti pAnakajAtam pAnIyam tilodakAdirUpam 'paDiggaheNa vA' patadgraheNa vA pAtreNa 'ussiciyANaM ussiciyANa' utsicya utsicya svayameva uddhRtya 'oyattiyANa' ciyaDaM cA' prAsukI kRta-jIvarahita kiyA huA yaha uSNodaka pAnI hai yA 'aNNayaraMvA tahappagAraM' tathA prakAra dUsare hI isa prakAra ikkIsa taraha ke 'pANagajAyaM' drAkSA jala vagairaha pAnaka jAta aura pAnI sAmAnya ko pUrva-'pucA meva AloenjA' lene se pahale hI dhyAna pUrvaka Alocana-jAcapaDatAla karale aura usa ko acchI taraha dekha bhAla karake usa gRhastha zrAvaka ko yA, zrAvikA ko kramase 'Auso ttivA, bhagiNi ttivA,' he AyuSmana! he bhagini! aisA sambodhitakara kahe ki 'dAhisi me etto aNNayaraM pANaga jAyaM?' ina pUrvokta zuddha tilodaka vagairaha meM se kucha eka bhI pAnI mujhe tuma doge? isa taraha sAdhu aura sAdhvI ke zuddha pAnI mAGgane para 'se sevaM vayaMtaM paro yaijjA' para-zrAvaka gRhastha evaM uktarIti se colate hue usa sAdhu ko kahe ki-'AusaMto! samaNA ! tumaM ceveya pANagajAyaM' he AyuSman ! bhagavan ! zramaNa ! sAdhu mahArAja ! tuma hI isa purovartI sAmane meM rakkhe huye tilodaka vagairaha zuddhapAnI ko 'paDiggaheNa cA, ussiciyA NaM ussi pANI . athavA 'suddhaviyaDaM vA' zuddha-prAsu4 arthAt 1 vinAnu 426 mA pANI cha. 'aNNayara vA' mA bhI rIte prArathI ye vIsa prA2nA drAkSA viNere pANI bhane 'tahappagara pANagajAya" tavI tanu mayita pANI 'putvAmeva AloejjA' detA paDe yAna pU: mAyanazana te gRhasya 14 m||2 zrAvi4Ane 'Ausotti bhagiNiti vA u mAyuHbhan mayA ke mana me sAdhana rI 3 3 'dAhisime eto aNNayara pANagajAya' 20 yasta zuddha diates vizezmAMthI 31 se pANI bhane mAyA // rIte sAdhu mayA sAcI zuddha pANI mAge tyAre 'se sevaMvadaMtaM paro vaijjA' / pramA) tA tabhane 725 zrApa cha -'AusaMto samaNA ! tumaceveya pANagajAya' he AyuSmana bhagavAna zramaNa tame ja A sAme rAkhela tiledaka vigerenA zuddha pANIne 'paDigAheNa vA ussiciyANaM usiMciyANa' pAtrathA tabhI pAte na bhane 'oyattiyANa zrI sAgasUtra :4 Page #209 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 198 AcArAMgasUtre 'apavRtya - apavartanaM kRtvA 'nivhA hi' gRhANa, tathA sati 'tahappagAraM ' tathAprakAram-tathAvidham tilodakAdirUpaM ' ' pANagajAyeM' pAnakajAnam ' sayaM vA givhijjA' svayaM vA sAdhuH gRhIyAt 'parovA se dijjA' paro vA gRhasthaH tasmai sAdhave dadyAt ' tathA ca 'phAsurya' prAsukam-acittam tilodakAdirUpaM pAnakajAtaM 'lAbhe saMte' lAbhe sati 'paDigAhijjA' pratigRhNIyAta, acittatvAda dAtusaMyamAtmavirAdhanA na syAt // 0 74 // mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTThe samANe se jaM puNa evaM pANagaM jANijjA anaMtarahiyAe puDhavIe jAva saMtANae ohaTTa NikkhittaM siyA asaMjae bhikkhupaDiyAe, udaulleNa vA, sasiNidveNa vA, sakasAeNa vA matteNa vA sIodaeNa vA, saMbhoettA AhaTTa dalaejA tahappagAraM pANagajAyaM apphAsurya lAbhe saMte No paDigAhijjA | | sU0 75 // chAyA - sa bhikSurvA mikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yadi punarevaM pAnakaM jAnIyAt - anantarhitAyAM pRthivyAm yAvat santAnake uddhRtya uddhRtya nikSiptaM syAt, asaMyataH bhikSupratijJayA udakAryeNa vA sasnigdhena vA sakaSAyeNa vA mAtreNa vA zItodakena vA saMyujya (mizrayitvA ) AhRtya dadyAt tathAprakAram pAnakajAtam aprAptukaM lAbhe sati no pratigRhNIyAt // 0 75 // char - 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto mikSurvA mikSukI vA 'gAhAvara kulaM' ciyANaM ' patad graha - pAtra se svayaM hI nikAla kara aura 'oyattiyANaM ginhA hi' apavartana - ulaTa kara le lIjie, aisA gRhastha zrAvaka ke kahane para 'tahappAraM pANaga jAyaM sayaMvA givhijjA, paro vA se dijjA' usa taraha ke tilodaka vagairaha pAnI ko sAdhu svayaM khuda grahaNa kare athavA para gRhastha zrAvaka hI usa sAdhu ko de de, bAda meM 'phAsuyaM lAbhe saMte paDigAhijjA' prAsuka usa acita zuddha tilodaka vagairaha pAnI ko sAdhu aura sAdhvI lAbhesati milane para grahaNa karale kyoMki isa prakAra ke zuddha tilodakAdi pAnI ko acitta hone ke kAraNa grahaNa karane se saMyama - Atma- datR virAdhanA nahIM hotI // 74 // giNhAhi pAtrane uTu arIne saha seo. yA rIte gRhastha zrApa De tyAre 'tahapagAra pANaga jAya' tevA prahAranA timoha vigerenA pANIne 'sayaM vA givhijjA' sAdhu svayaM' vardha ho athavA 'paro vA se dijjA' gRhastha zrApa temane Aye. te pachI 'phAsurya lAbhesaMte paDi gAhijjA' Asu te athitta tibehi sigerenA zuddha pAzuIne bhagavAthI grahaNa urI se bha ke AvA prakAranuM zuddha tileAdaka vigere pANI acitta hAvAthI levAthI te sayama Atma hAtu virAdhanA thatI nathI. // sU. 74 // zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #210 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 7 sU0 75 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 199 gRhapatikulaM 'jAva' yAvat - pAnakapratijJayA pAnIyabhikSAzayA 'pavidve samANe' praviSTaH san 'se jaM puNa evaM pANagaM jANijjA' sa sAdhuH yadi punarevaM vakSyamANarItyA pAnakam pAnIyaM jAnIyAt tadyathA 'anaMtara hiyAe' anantarhitAyAm - avyavahitAyAM 'puDhavIpa' pRthivyAm pRthivIkAyike 'jAva saMtANAe' yAvat panakorttigadagamaTTiyAmarkaTasantAnake - lUtA tantu jAke 'ohada nikhitte siyA' avahRtya uddhRtya nikSiptaM sthApitaM syAt, athavA 'asaMjae' asaMyataH gRhasthaH ' bhikkhupaDiyAe' mikSupratijJayA sAdhave dAtum 'udaulleNa vA ' uthakA dreNa vA galadudakavindunA 'sasiNidveNa vA' sasnigvena snehayuktena ArdrIbhUtena 'sakasAeNa vA' sakaSAyeNa vA sacittapRthivIkAyikAvaguNThitena 'matteNa vA' amatreNa vA TIkArtha- aba pRthivIkAyika Adi se sambaddha sacitta pAnI ko nahIM lenA cAhiye isa tAtparya se kahate haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva evaM pANagaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI gRhapati- gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat pAnakI pratijJA se pAnI lene kI icchA se 'paviTThe samANe' praviSTa hokara 'se jaM puNa evaM jANijjA' vaha sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANarIti se pAnaka-pAnI ko jAna leki 'anaMtara hitAe puDhacIe jAya saMtANAe' anantarhita-avyavahita- kisI anya ke vyavadhAna ke binAhI sAkSAt pRthivIkAyika ke upara aura yAvat-uttiGga atyanta kSudra jantu tathA panaka - phanigA - patiGgA vagairaha kIToM se yukta tathA zItodaka mizrita miTTi tathA makarA - lUtA tantu jAla paramparA se sambaddha pRthivI para 'ohahUDa Nikkhinte siyA' lAkara rakkhA huA hai aisA dekhale yA jAna le aura 'asaMjae bhikkhupaDiyAe ' asaMyata- gRhastha zrAcaka bhikSu kI pratijJA se sAdhu ko denekI icchA se 'udau - lleNa cA' udakAI - pAnI se bhigA tathA 'sasiNidveNa vA' sasnigdha-sneha yukta have pRthvIMkAyika vigerenA sa baMdha vALu. sacitta pANI na levAnA saMbaMdhamAM sUtrakAra uhe che. TIDArtha' - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvo'ta saMyamazIla likSu athavA sAdhvI 'gAhAvaikulaM jAva' gRhastha zrApanA gharamA yAvata pANI sevAnI hAthI 'paviTThe samANe' praveza zrarIne 'se jaM puNa evaM pANagaM jANijjA' teyonA laguvAmAM mevu' Ave hai - 'anaMtara hiyAe ' anantarhita-jIla ardhanA vyavadhAna vagara 4 sAkSAt 'puDhavIe' pRthvI DAyanI upara 'jAva saMtANAeM' yAvat atyaMta apatu tathA pana vigere DIDAyothI yukta tathA 'ohadraTu Nikkhitte siyA' 8'3aa pAzuIvAjI bhATI tathA bha aDAnI taMtunnasa (dvAra) nA saMdhavAnI pRthvI para rAjesa hoya tevu levAmAM bhAve bhane 'asajae' gRhasthazrA 'bhikkhupaDiyAra' sAdhune sAthavAnI 2chAthI 'udaulleNa vA' udra vANI hAthathI arthAt pANInA TIMcA par3atA hoya tevA hAthathI tathA 'sasiNidveNa vA' sasnigdha lonA hAthathI athavA saka zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #211 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 200 AcArAMgasUce -bhAjanena udakAIkRtapAtreNa 'sIodageNa vA' zItodakena vA 'saMbhoittA' saMbhojya mizrayitvA mizritaM kRtvetyarthaH 'AhaTu dalaijjA' AhRtya-AnIya dadyAt tarhi 'tahappagAraM' tathAprakAram evaMvidham sacittapRthivIkAyikAdyuparisthApitaM sacittodakAdimizrita vA 'pANagajAyaM' pAnakajAtam 'apphAsuyaM' aprAsukama-sacittam jJAtvA 'lAbhe saMte' lAbhe sati 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt sacitta pRthivIkAyikAdhuparisthApitasya sacittodakAdi mizritasya ca pAnakajAtasya sacittatvena aneSaNIyatvena ca tadgrahaNe sAdhUnAM sAdhvInAzca saMyamAtmadAtRvirAdhanA syAt, tasmAt etAdRzaM sacittaM aneSaNIyaM ca pAnakajAtaM sAdhubhiH sAdhvIbhizca na grahItavyamiti // mU0 75 // mUlam-eyaM khalu tassa bhikkhussa vA bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM tibemi ||suu0 76 // ||sttmodeso samatto // chAyA-etat khalu tasya bhikSukasya bhikSusthA vA sAmagryam iti bravImi ||muu0 76 // saptamoddezaH samApta evaM 'sakasAeNa vA' sakaSAya sacitta pRthivIkAyika se avaguNThita-DhakA huA 'mattaNa vA' amatra-pAtra se arthAt pAnI se gIlA kiyA huA bhAjana se athavA 'sIodaeNa vA saMbhoesA' zItodaka se mizrita kara ke yadi 'AhaTu dalaejjA' lAkara deto 'tahappagAraM pANagajAyaM' isa prakAra kA zItodaka se mizrita yA pAnI se gIlA kiyA huA tathA sacita pRthivIkAyika se TakA huA pAtra se lAyA gayA pAnI ko 'apphAsuyaM lAbhesaMte' aprAsuka-sacita samajhakara milane para bhI sAdhu aura sAdhvI 'No par3igAhijjA' grahaNa nahIM kare arthAt sacitta pRthivIkAyika ke Upara sthApita tathA sacita zItodaka mizrita pAnI ko bhI sacitta evaM AdhAkarmAdi doSoM se yukta hone ke kAraNa grahaNa karane se sAdhu aura sAdhvI kA saMyama-AtmadAtR virAdhanA hogI isaliye isa taraha ke aprA. suka-sacita aura aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSa yukta pAnI ko nahIM le // 7 // sAraNa vA' sathita vIyi4thI Dha3a A40 'matteNa vA' pApIthI lAnA pAtrayA ayaqA 'sIodaeNa vA' ! pAthIthI lInA pAthI 22 tathA saMbhoittA' pANI bhejanesa pANI 'AhaTu dalaijjA' ne pIne mApe / 'tahappagAra sevA pra42nu parthAt pANathI mizrita athavA pANIthI bhInA pAtrathI athavA sacitta pRthvIkAcikathI DhAMkela pAthI sApAmA mAsa pANagajAya' pANAra 'apphAsuya' sathitta mAnIna 'lAbhe saMte' bhaNe to paNa sAdhu sAvAye 'No paDigAIjjA' haya 42 nahIM, arthAt sacitta pRthvIkAyikanI upara rAkhela tathA ThaMDA pANIthI maLela pANIne paNa sacitta ane AdhAkamaki dethI yukta hovAthI ne grahaNa karavAthI sAdhu ane sAdhvIne saMyama-Atma dAtu virAdhanA thaze. mATe AvI rItanA aprAsuka-sacitta ane aSaNIya AdhAkarmAdi deSa vALuM pANI levuM nahIM ke 75 che zrI sAgasUtra :4 Page #212 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 7 sU0 76 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 201 TIkA--saptamoddezavaktavyatA mupasaMharanAha-'eyaM khalu' etam-khalu piNDaiSaNA viSayakaniyamapAlanaM tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA' tasya pUrvoktasya bhikSukasya saMyamavAnasAdhoH, bhikSukyAH sAdhyAzca 'sAmaggiyaM sAmagyam-samagratvam sampUrNatA sAdhutvasamAcArI bodhyA, saMyamaniyamapAla ne naiva sAdhUnAM sAdhvInAJca vastutaH sAdhutvaM saMrakSitaM sampannazca bhavatIti, avImi-upadizAmi / sU0 76 // iti piNDaiSaNAyAM saptamoddezaH samAptaH / atha aSTamoddezaH prArabhyate / mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviThU samANe se jaM puNa evaM pANagajAyaM jANijjA, taM jahA-aMbapANagaM vA, aMbADagapANagaM vA, kaviThThapANagaM vA, mAuliMgapANagaM vA, muddiyApANagaM thA, dADimapANagaM vA, khajjUrapANagaM vA, NAlierapANagaM vA, karIrapANagaM vA, kolapANagaM vA, AmalagapANagaM vA, ciMcApANagaM yA, aNNayaraM vA tahappagAraM pANagajAyaM sakaNuyaM sabIyagaM asaMjae bhikkhupaDiyAe aba saptamodezaka kI pUrva vaktavyatA kA upasaMhAra karate huA kahate haiMTIkArtha-'evaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiya, tti bemi' yahI piNDaiSaNA viSayaka niyama pAlana karanA 'tassa bhikkhussa' usa bhikSuka-saMyama. zIla sAdhu kA aura 'bhikkhaNIe vA' sAdhvI kA bhI 'sAmaggiyaM samagratA-sAdhu panA kI sampUrNatA arthAt sAdhutva samAcArI hai etAvatA saMyama niyama kA pAlana karane se hI sAdhu kA aura sAdhvI kA vAstava meM sAdhutva surakSita aura sampanna hotA hai-aisA bhagavAn vItarAga mahAvIra svAmI ne kahA hai isa Azaya se 'tti bemi' aisA zabda anta meM diyA gayA hai, yahAM bravImi zabda kA artha upadizAmi' aisA samajhanA cAhiye // 76 // piNDaiSaNA kA yaha sAtavAM uddezaka samAsa huaa| A sAtamAM uddezAnA pUrva vaktatyano upasaMhAra karatAM kahe che. TI -'evaM khalu' ! (3g / viSaya niyama pAlana 'tassa bhikhussa bhikhaNIe yA' te sayamazIsa sAdhu bhane sAmAna 'sAmaggi' samatA sAdhupAnI paripUrNatA cha arthAt sAdhutva samacArI che. AvA prakAranA saMyama niyamanuM pAlana karavAthI ja sAdhu sAdhvInuM vAstavikapaNe sAdhupaNu surakSita ane saMpanna thAya che. e rIte bhagavAna vItarAgI evA mahAvIra prabhume yu cha. me hetuthI 'ttibemi' 2 // 74 prayAga chekTamA 42 che. mahIyAM 'bravImi' Aya 'upadizAmi' 65443 chu tama smaav|. // sU. 76 // piMDeSaNa saMbaMdhI A sAtame uddezaka samApta A0 26 zrI.mAyA sUtra:4 Page #213 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 202 AcArAMgasUtre chabbeNa vA, dUseNa vA, vAlaggeNa yA, AvIliyANa vA, pavIliyANa parisAiyANa ATu dalaejjA, tahappagAraM pANagajAyaM apphAsurya lAbhe saMte No paDigAhijjA ||su0 77 // chAyA - sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yadi punarevaM pAnakajAtaM jAnIyAt tadyathA - AmrapAnakaM vA, AmrAtakapAnakaM vA, kapitthapAnakaM vA mAtuliGgapAnakaM vA, mRdvIkApAnakaM vA, dADimapAnakaM vA, khajUrapAnakaM thA, nArikelapAnakaM vA, karIrapAnakaM vA, kolapAnakaM vA, AmalakapAnakaM vA, cizcApAnakaM vA anyatarad vA tathAprakAraM pAnakajAtam sakaNikaM sabIjakam asaMyataH bhikSupratijJayA cAlanIyena vA dRSyeNa vA, bAlena vA ApIDaya paripIDaya parisrAvya AhRtya dadyAt, tathAprakAraM pAnakajAtam aprAkaM lAbhe sati no pratigRhNIyAt / / sU0 77 // TIkA - pAnakavizeSamadhikRtya niSedhamAha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvAsaMyamavAn sAdhuH, bhikSukI vA - bhAvasAdhvI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulaM 'jAva paviTThe samANe' yAvat - pAnakapratijJayA pAnakabhikSAlAbhAzayA praviSTaH san 'se jaM puNa evaM pANagajAyaM jANijjA' sa bhAvabhikSuryadi punarevaM vakSyamANarItyA pAnakajAtam - acittapAnIyaM jAnIyAt jijJAseta acittapAnIya viSayaka jijJAsAM kuryAdityarthaH ' taM jahA ' tadyathA 'aMbapANI vA AmrapAnakam vA - AmraphalaprakSAlanajalelaM vA 'aMbADagapANagaM vA' AmrAtakapAnakaM vA - AmrA takaphalaprakSAlanajalaM vA 'kapitthapANagaM' kapitthapAnakaM vA 'mAuliMgapANagaM vA' mAtuliGgaaSTamodezaka kI hindI vyAkhyA TIkArtha-3 - aba pAnI vizeSa ko lakSyakara niSedha kahate haiM-'se bhikkhU vA, bhikkhUNI vA' vaha pUrvokta bhikSu-bhAva sAdhu aura bhikSukI -: -bhAva sAdhvI 'gAhAvaikulaM jAya paciTThe samANe' gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat - pAnaka kI pratijJA se pAnI lene kI AzA se praviSTa hokara 'se jaM puNa evaM' vaha yadi aisA vakSyamANa rUpa se 'pANaga jAyeM' pAnI ko jAna le 'taM jahA' jaise 'aMvapANagaMvA ' AmrapAnaka- Ama kerI ko dhonekA pAnI hai, yA 'aMbADagapANavA' AmrAtakapAnaka - AMbalA amarorA ko dhonekA pAnI hai athavA 'kaviDa pANagaMvA' kapittha pAnaka AThamA uddezakane prAraMbha have kevu pANI na levu te sutrakAra batAve che-- TIDArtha' - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te saMyamazIla sAdhu gRhastha zrApar3anA gharamA 'jAva paviTTe samAge' pANI devAnI puNa evaM pANagA jANijjA' tetheo le sevA prahAranA pAthIne bho hai- 'taM jahA' nema hai'aMpAga vA' rI dhoyesa pANI hoya athavA 'aMbADagapANagaM vA' mAMgAM dhoyesa bhAzI hoya 'kavipANagaM vA' DoThA pothela pANI hoya 'mAuliMgapANagaM vA' jIleza ghoyosa zrI AcArAMga sUtra : 4 athavA sAdhvI 'gAhAbaikulaM' chAthI praveza rIne 'serja Page #214 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 8 sU0 77 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 203 pAnakaM vA 'muddiyApANagaM vA' mRdvIkApAnakaM vA-drAkSApAnakamityarthaH 'dADimapANagaM vA' dADimapAnakaM vA 'khajjUrapANagaM vA' khajUrapAnakam vA 'nAliyerapANagaM vA' nArikelapAnaka vA 'karIrapANagaM vA' karIrapAnakaM vA 'kolapANagaM vA' kolapAnakaM vA-badarIphalapAnakama, 'AmalapANagaM vA' AmalakapAnakaM vA-ghAtrIphalapAnakamityarthaH 'ciMcApANagaM vA' ciJcApAnakam vA -titiNDIphalapAnakamityarthaH 'annayaraM vA taha pagAraM' anyatarad vA-anyad vA tathAprakArakaM tatsamAnam 'pANagajAyaM' pAnakajAtam pAnakam 'saadviyaM sAsthikam-asthanA sahitama. asthizabdenA (guThalI) iti bhASAyAM prasiddhaM gRhya te 'sakaNuyaM' sakaNukam kaNukena tvacA sahitam sakaNukam tvaksahitam 'sabIyagaM' sabInakam bIjasahitam AmraphalAdipAnaka mityarthaH 'asaMjae' asaMyataH-gRhasthaH bhikkhupaDiyAe' bhikSupratijJayA sAdhunimittam 'chanbeNa vA' vaMzasvanirmitacchabbakena cAlanIrUpeNa vA 'dUseNa vA' dRSyeNa vA vastreNa 'vAlageNa vA' cAlena vA-gavAdivAladhivAlanirmitacAlanakena vA 'AviliyANa' ApIDaya-tvagabIjAkadamba phala ko dhone kA pAnI hai tathA 'mAuliMgapANagaM' mAtuliMga pAnaka-pittojhiyA bijorA' ko dhonekA pAnI hai evaM 'muddiyApANagaM vA' mRhIkA pAnakadrAkSA kA pAnI hai evaM 'dADima pANagaMvA dADima pAnaka-dADima kA pAnI hai yA 'khajjUrapANagaMvA' khajUra kA pAnI hai evaM 'NAriyera pANagaMyA' nAriyala kA pAnI hai, tathA 'karIra pANagaMvA karIra ponaka-karIra nAmakA vRkSa vizeSa kA pAnI hai yA 'kola pANagaMvA' kola pAnaka-badarI phala kA pAnI hai yA AmalagapANagaMvA' Amalaka pAnaka-AMvalA-dhAtrI kA pAnI hai yA 'ciMcApANagaM vA' ciMcApAnakaphala titivaDI tetari kA pAnI hai evaM 'annayaraM vA tahappagAraM pANagajAyaM anya koI dUsarI prakAra kA bhI isI taraha kA pAnaka jAta-pAnI ya 'saahiyaM asthi guThalo se yukta ho yA 'sakaNuyaM' kaNuka-tvacA chilakA sahita ho yA 'sabIyagaM' vIja bohana se yukta ho aisA dekha le yA jAna le aura 'asaMjae bhikkhupaDiyAe 'chabbeNa vA, dUseNa vA, vAlageNa cA, AviliyANaM, paribIliyANa, parisAviyANa 'AhaTu dalaijjA' gRhastha zrAvaka yadi sAdhu ko bhikSA dene kI icchA se pANI athavA 'muddiyApANagaM vA' drAkSanu pANI athavA 'dADimapANagaM vA' hama dhoyesa pANI athavA 'khajjUrapANagaM vA' para dhoye pANI 24240 'NAlierapANagaM vA' nAjIyeranu pANI 15 // 'karIrapANagaM vA' 412 nAmanA vRkSa vizeSanu pANI athavA 'kolapANagaM vA' mAra ghAyesa pANI athavA 'AmalagapANagaM vA' mAmA ghAyara pI mth| 'ciMcApANagaM vA' tita sanupANI 55vA 'aNNayaraM vA tahappagAraM' mAnnu / ma prA2nu 'pANagajAya' pANI-pAna 4d 'saadriyAdI yuddhata DAya 2551'sakaNuyaM chAtADAya 'sabIyagaM' bhI vANu aAya ve mana 'asaMjara' asayata 1725 zrA14 'bhikkhupaDiyAe sAdhuna mikSA 25vAnI 42ch|thii 'chabbeNa vA' yAMsanI chAlathI manAvara yAvIthI 'dUseNa vA pAyA 'cAlaggeNa vA' yabharI zAyanA pANathI manAta sAraNIthI ma241 'AviliyANa' chAta, bhI zrI sAgasUtra :4 Page #215 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 204 AcArAMgasUtre dhapanodArtha sakRdApIDanaM kRkhA 'parivIliyANa' paripIDaya vAraMvAraM paripIDanaM kRtvetyarthaH, evaM parisAviyANa' pArisrAvya-nirmAlya 'AhaTu dalaijjA' AhRtya-AnIya dadyAt tarhi 'tathAprakAram AmaditaM nirgAlitaJca 'pANagajAyaM' pAnakajAtam udgamadoSaduSTam 'apphAsuyaM' aprAmukam sacittam 'lAbhe saMte' lAme sati 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt, tathAcoktarItyA AmarditaM nirmAlitaJca pAnakajAtam sacittatvAt udgamadoSa duSTatvAcca sAdhubhiH sAdhvIbhizca na grahItavyam / te ca poDaza udgamadoSAH 'AhAkammu 1 desima 2 pUnIkamme 3 amIsajAe 4 aAThavaNA 5 pAhuDiyAe 6 pAoara 7 kIya 8 pAmicce 9 // pariyaTTieya 10 abhihaDe 11 ubbhinne 12 mAlohaDe 13 ibha / acchejje 14 aNisaDhe 15 'chacceNa yA' yAMsa kI tvacA se nirmita 'dUseNa vA vastra se yA 'vAlageNa vA' camarI gAya ke bAla se nirmita cAmara se 'ApiliyANaM parivIliyANaM' tvacA bIja vagairaha ko haTAne ke liye eka cAra yA aneka vAra paripIDana kara aura 'parisA. ciyAe' nigAla-nicora karake AhRtya lokara dadyAt de to 'tahappagAraM pANagajAyaM apphAsuyaM lAbhe saMte No paDigAhijjA' tathA prakAraM pAnaka jAtam' usa prakAra kA Amardita aura nicorakara lAyA gayA pAnaka pAnI ko udgamadoSa se dRSTa aura aprAsuka-sacitta aneSaNIya samajhakara milane para bhI sAdhu aura sAdhvI usako nahIM grahaNa kare kyoMki uktarIti se Amardita aura nicora kara lAyA huA pAnI sacitta aura udgama doSoM se duSTa hone ke kAraNa saMyama-- Atma-virAdhaka hone se sAdhuoM aura sAdhviyoM ko nahIM lenA cAhiye, udagama doSa solaha prakAra ke mAne gaye haiM-jaise-'AhAkamma' AdhAkarma 2-udde. siya uddezikam uddezika 3-pUtIkamme' pUtikarma, 5'-amIsajAe' mizrajAtam 5 a ThavaNA' sthApanA, 6-'pAhuDiyAe' prAbhRtikA, 7-'pAoara' prAduSkaraNam prAduSkaraNa,8-'kIya'-krItam-krota,9-'pAmicce' prAmityam-prAmitya,10 pariyavigerena (2 32vA se pAra usAveda athavA 'parivIliyANa' vAraMvAra paricAuna 12 bhane 'parisAviyANa' nAyavIra 'AhaTu dalaijjA' sApAna mApe to taha pagAraM pANagajAya' tavA 2nu pAnand-ujI 'apphAsuya' mAsu4-sayitta samalane 'lAme saMte' prAta yAya te 5 No paDigAhijjA' sAdhu mayA sAdhyA ye 95 42 nahI. bha3-60 prakArathI Amardana ane nIcAvIne lAvela pANI sacitta ane uddagama doSathI duSita hevAthI saMyama-AtmAnA virAdhaka hovAthI sAdhu ane sAdhvIe levuM na joIe. hama doSa so prsn| bhAnAmA mA che 2 -1 'AhAkamma' mAyAma 2 'uddesiya' zira, 3 'pUtikamme a' 5tima 4 'mIsajAe a,' bhinnata 5 'ThavaNA a,' sthApanA 6 'pAhuDiyAe' prbhRti| 7 'pAoarA' prA04244 8 kIya' hI 9 'pAmicce' prAbhitya 10 pariyaTTie' 531ta na 11 'abhihaDe' mAhata 12 'unbhinne' linna 13 zrI sAgasUtra :4 Page #216 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 8 sU0 77 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 205 ajjhoarae 16 a solasame // iti / AdhAkarma 1 uddezikam 2 pUtIkarma 3 mizrajAtam 4 sthApanA 5 prAbhRtikA 6 prAduSkaraNam 7 krItam 8 prAmityam 9 parivartitam 10 AhRtam 11 ubhinnam 12 mAlAhRtam 13 Acchedham 14 anisaSTam 15 adhyavapUrakam 16 etadanyenApi udgamadoSeNa duSTaM pAnakajAtaM sAdhubhiH sAdhvIbhizca na grAhya miti bhAvaH / tatra sAdhaye dAtuM yat sacittacittIkaroti, acittaM vA yat pacati tad AdhAkarma ucyate, evaM svArya pUrvameva niSpAditaM yad laDDukacUrNakAdi sAdhunimittaM punarapi guDAdinA saMskaroti tat sAmAnyena audezikaM kathyate, AdhAkarmAdyavayavasaMmizraM pUtIkarma ucyate, evaM saMyatAsaMyatAdyartham Adita Arabhya kriyamANa AhAraparipAko mizramityucyate, tathA sAghu nimittaM dugdhapAkakSIrAdi sthApanaM sthApanA kathyate, prakaraNasya sAdhunimittam utsarpaNam avasarpaNaM hie' parivartitam-parivartita, 11'abhihaDe'-AhRtam-AhRta hai, 12-'unbhinne' udabhinnam udabhinna, 13-'mAlohaDe'-mAlAhRtam-mAlAhRta, 14'ia, acchejje Acchedyam Acchedya, 15-'aNisaTe-anisaSTama-animRSTa 16 'puajjhoarae' adhyavapUrakam-adhyavapUraka, ina solaha udgama doSoM meM se kisI bhI eka udgama doSa se dUSita pAnaka pAnI jAta ko sAdhu aura sAdhvI kabhI bhi grahaNa nahIM kre| aba ina solaha prakAra ke udgama doSoM kA artha batalAte haiM-una meM gRhastha zrAvaka sAdhuko dene ke liye sacitta ko acitta kiyA jAtA hai athavA acitta ko pakAtA hai usako AdhAkarma kahate haiM aura apane liye pahalehI niSpAdita laDDu curamA vagairaha amuka sAdhu ke nimitta uddeza karake jo phira se guDa vagairaha se saMskArita kiyA jAtA hai usako sAmAnya rUpa se auddezika kahate haiM evaM AdhAkarmAdi ke avayava-ekadeza se saMmizrita vastu ko pUtikarma kahate haiM isI taraha saMyata sAdhu aura asaMyata-gRhastha zrAvaka vagairaha ke liye Adi se Arambha kara ke kiyA jAtA huA AhAra kA paripAka mizra kahA jAtA hai tathA sAdhuke nimitta dRdha'mAlehaDe' mAtAhata 14 ia, acchejje' 12che| 15 'aNisaTTe' maniSTa 16 'ajjAarae' adhyapUraka, A soLa uddagama mAMthI kaI paNa eka udgama daSathI dUSita pAnaka jAtane sAdhu ane sAdhvIe levuM nahIM have A soLa prakAranA uddagama done artha batAvavAmAM Ave che-temAM gRhastha zrAvaka sAdhune ApavA sacittane acita banAve che. athavA acittane pakAve tene AdhAkarma kahe che, ane pitAnA mATe pahelAM banAvela lADu, curamu vigerene amuka sAdhune mATe arthAta tene uddezIne pharIthI goLa vigerethI saMskAra vALuM karavAmAM Ave tene sAmAnya rIte ezika kahe che. tathA AdhAkarmAdinA avayava eka dezathI mizrita vastune pUtikarma kahe che. e ja pramANe saMta sAdhu ane asaMyata gRhastha zrAvaka vigere mATe pahelethI AraMbha karIne karavAmAM Avela AhAra paripAkane mizra kahevAya tathA sAdhunA nimitte zrI mAyA sUtra : 4 Page #217 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre vA prAmRtikAmaNyate, sAdhunimittaM gavAkSAdiprakAzanambahirvAprakAze AhArajAtasya vyavasthApanaM prAduSkaraNamucyate, dravyAdivinimayena gRhItaM krItamucyate, sAdhunimittam anyasmAducchi cha gRhyamANaM prAmityamucyate, prAtivezikagRhe kodravAdinA parivartya dIyamAnaM zAlyodanAdi parivartitamucyate, gRhAditaH sAdhupAzrayamAnIya dIyamAnam azanAdikamAhRtamiti kathyate, gomayamRttikAdyupaliptaM bhAjanamudbhidya dImayAnamazanAdikam udbhinnamucyate, haHprAsAdamAlAdyavasthiApita mazanAdikaM nizreNyAdinA'vatArya dIyamAnam maalaahRtmucyte| bhRtyAdita Acchidya dIyamAnamazanAdikamAcchedyam ucyate, zreNI bhaktakAdhekasya dadataH pAka vagairaha ko rakhanA sthApanA kahI jAtI hai evaM sAdhu ke nimitta prakaraNa kA utsarpaNa yA avasarpaNa ko prAmRtikA kahate haiM evaM battI vagairaha ko prakAzita karake sAdhu ke nimitta gavAkSa-vAtAyana khiDakI vagairaha prakAzita karanA yA bAhara prakAza meM AhAra jAta ko rakhanA prAduSkaraNa kahalAtA hai aura dravya-rupayA paisA vagairaha dekara kharIdakaranA 'krIta' kahalAtA hai, evaM sAdhuke nimitta dUsare se udhAra le lenA 'prAmitya' kahalAtA hai, tathA parosI Asa pAsa meM rahane vAle gRhastha vagairaha ke gharameM kodrava-kodo vagairaha se badala kara zAli-odana vagairaha ko denA parivartita kahalAtA hai, isI prakAra ghara vagairaha se lekara sAdhu ke upAzraya meM lAkara gRhastha zrAvaka ke dvArA diyA jAtA huA azanAdi caturvidha AhAra jAta AhRta kahalAtA hai evaM gomaya-gobara miTTI vagairaha se upalipta-lipA huA bhAjana-pAtra kA udbhedana karadiyA jAtA huA azanAdi AhAra jAta ubhinna kahalAtA hai, tathA haH-mahala prAsAda kI mAlA-duma vagairaha para avasthApita azanAdi AhAra ko nizreNI sopAna-sIDhI-pagathiyA vagairaha ke dvArA utAra kara diye jAne para mAlAhata kahate haiM, bhRtya-naukara vagairaha se chInakara sAdhu ko dUdhapAka vigere rAkhI mUke tene sthApanA kahevAya che. tathA sAdhune mATe prakaraNanuM utsarpaNa athavA avasarSaNane prAkRtikA kahevAya che. tathA sAdhune mATe bArI ke khaDakI vigeremAM dI vigere prakaTAvIne prakAza kare athavA bahAra AhAra jAtane rAkhave te prAduSkaraNa kahevAya che. athavA dravya ApIne kharIdela kIta kahevAya che. tathA sAdhune nimitte bIjA pAsethI udhAra levuM te prAmitya kahevAya che. tathA pADozI arthAta najIkamAM rahenArAnA gharamAM kedarA-vigerene badalIne bhAta vigere lAvIne ApavA te parivartita kahevAya che. eja pramANe ghara vigerethI laIne sAdhunA upAzrayamAM lAvIne gRhastha zrAvaka dvArA ApavAmAM AvatA anAdi caturvidha AhAra jAta Ahuta kahevAya che. temaja chANa mATI vigerethI lIdhela pAtrane ughADIne ApavAmAM Avela anAdi udUbhinna kahevAya che. tathA mahelanA pahelo ke bIje mALa vigerenI upara rAkhela azanAdi AhAra ne nIsaraNa ke pagathIyA vigere dvArA utArIne ApavAmAM Avela mAlAhata kahevAya che. tathA nekara vigerenI pAsethI zrI sAgasUtra :4 Page #218 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 8 sU0 77-78 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 207 sAmAnyam anisRSTamucyate, svArthamadhizrayaNAdau kRte sati pazcAt taNDuladInAM pramRtizeTaka prabhRni prakSepAdadhyavapUrakamucyate // sU0 77 // ___mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviDhe samANe se AgaMtAgAresu vA, ArAmAgAresu vA, gAhAvaigihesu vA, pariyAvasahesu vA, annagaMdhANi vA, pANagaMdhANi vA, surabhigaMdhANi vA agghAya agghAya se tattha AsAyavaDiyAe mucchie, giddhe, gaDhie, ajjhovavanne aho gaMdho aho gaMdho jo gaMdhamAghAijA ||su0 78 // ___ chAyA-'sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san se AgantrAgAreSu yA, ArAmAgAreSu vA gRhapatigRheSu vA paryAvasatheSu vA, anagandhAn vA pAnagandhAn vA surabhi. gandhAn vA AghrAya AghrAya sa tatra AsvAdanapratijJayA mUcchito gRddho grathito'dhyupapanna: san aho gandhaH, ahogandhaH, na gandhaM jighrat / / sU0 78 / / ____TIkA-atha gandhaviSayamadhikRtya taniSedhaM kartumAha-'se bhikkhU vA bhivakhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulaM 'jAva paviDhe samANe' yAvat-piNDapAtapratijJayA praviSTaH san 'se AgaMtAgAresu vA' sa bhikSuH AgantrAgAreSu vA-atithiyoSu dharmazAlA diyA jAtA huA azanAdi ko acchedya kahate haiM tathA eka svAmi kI icchA nahIM hone para bhI dUsare zreNI bhaktaka Adi eka dene vAle kA sAmAnya ani sUSTa kahalAtA haiM evaM apane liye pAkArtha culhe para caDhAye jAne para bAdameM pAyazera Adi cAvala vagairaha kA vaTalohI meM DAlane ko adhyavapUraka kahate haiM, isa prakAra solaha udgama doSa mAne gaye haiM // 77 // aba gandha viSaya ko lakSyakara usa kA niSedha karate haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA gAhAvaha kulaM jAva pabihe samANe' 'se' sa-caha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI gRhapatigRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat piMDapAta kI pratijJA se bhikSA lAbha kI AzA juTavIne sAdhune ApavAmAM Avela azanAdi Acchedya kahevAya che. tathA eka mAlikanI IcchA na hovA chatAM paNa bIjAe Apela AhAra vigere zreNibhaktaka Adi eke Apela hoya te anivRSTa kahevAya che. tathA pitAne mATe banAvavA culA para caDhAvyA pachI pAchaLathI pAzera vigere cekhA Adi vAsaNamAM nAkhavA tene adhyapUraka kahevAya che. A zata so magama hoSa mAnavAmA mAvasa cha. // sU 77 // have ganya viSayane uddezIne tene niSedha batAve che - ____Ta -se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' pati te sAdhu mane sAthI 'gAhAvaikulaM jAva pavita samANe' 1625 zrApa parawi yApat lisA lAlanI yI 5326 zava se zrI sAgasUtra :4 Page #219 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 208 AcArAMgasUtre rUpeSu ArAmAgAresu yA' ArAmAgAreSu vA-udyAnagRheSu 'gAhAvaigihesu vA' gRhapatigRheSu vA-gRhasthagRheSu 'pariyAvasahesuvA' paryAvasatheSu parivrAjakamaTheSu 'annagaMdhANi vA' annagandhAna yA pANagaMdhANi vA' pAnagandhAna vA 'surabhigadhANi vA' suramigandhAna vA 'agghAya agghAya' AghrAya AghrAya paunaH punyena AghrANaM kRtvetyarthaH 'se tattha AsAyapaDiyAe' sa bhikSuH tatra annapAnasurabhigandhAdiSu zrAsvAdanapratijJayA-AsvAdanArtham surabhigandhAn AghrAtumityarthaH, 'mucchie giddhe' mUJchitaH atyAsaktaH gRddhaH-garghAyuktaH, 'gaDhie ajjhovavanne' grathitaH baddhaH tallInaH adhyupapannaH-atyantAsaktiyuktaH san 'aho gaMyo !' aho gaMdhoH' aho gandhaH ! aho gandhaH atiramaNIyaH gandhaH atyanta prazasyogandho vartate ityevaM prazaMsan No gaMdhamAghAijjA' no gandham Ajipret atyAsaktatvAn saMyamavirAdhanA syAt // sU0 78 // se anupraviSTa hokara yaha sAdhu aura sAdhvI 'AgaMtAgAresu vA' AgantAgAraatithi ke gharameM arthAt dharmazAlA vagairaha meM athavA 'ArAmagAresu vA' ArAmaudyAna gRha meM athavA 'gAhAvaigihesu yA' gRhapati gRheSu-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yA 'pariyAyasahesu vA' parivrAjaka saMnyAsI ke maTha vagairaha meM 'annagaMdhANi vA' anna-cAcala vagairaha ke gandho ko yA 'pAnagaMdhANi vA' jala ke gandhoM ko yA 'surabhigaMdhANi vA' surabhi-khuzabu gandhoM kA 'agdhAya agghAya' bArabAra sUMghakara 'se tattha 'se-vaha pUryokta sAdhu 'tattha' vahAM para atithizAlA vagairaha meM annapAna surabhi gandhoM ko 'AsAyavaDiyAe' AsvAdana karane kI pratijJA se arthAta khuzabU gandhoM ko sUMghane ke liye 'mucchie' atyanta Asakta hokara evaM 'giddhe' gardhA-loma se yukta hokara 'gaDhie' gRddha-tallIna hokara aura 'ajjhovavanne' atyanta Asakti yukta hokara 'aho gaMdho ahogaMdho No gaMdhamA. ghAijjA' atyanta ramaNIya sundara gandha khuzabU hai atyanta prazaMsanIya gandha hai isa taraha usa gandha ko prazaMsA karate hue 'no gaMdha mAghAijjA usa gandha ko sAdhu AgaMtagAresu vA tithimA arthAt yazA virebhA 'ArAmAgAresu vA' athavA mAyAmA athavA 'gAhAvaigihesu vA' 70 zrA14nA gharamA athavA 'pariyAvasahesu vA' saadhun| ma vigeremA 'annagaMdhANi vA' yomAnI gadhane mth| 'pANagadhANi vA pANInA apane 'surabhigaMdhANi vA' suzavAya gadhone 'agghAya agghAya' pAra vAra sudhIra 'se tattha AsAyavaDiyAe' te sAdhu tyo matithi vigeremA annapAnanA sugA dhAna mA svAina 42pAnI 427|thii 'mucchie giddhe' matyata ta dhana soma yurata 'gaDhira' tIna te 'ajhovavaNNe' mityata mAsAta manIne 'aho gaMdho ahogaMdho' satya ramaNIya A gaMdha che. atyaMta prazaMsanIya A gaMdha che. A rItathI e gaMdhane vakhANune "jo gaMdhamAghAijjA' sAdhu sAdhvI te nayanI suma devI naDa bha-ye madhamA satyata asakti rAkhavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI tene suMghavuM nahIM ke sU. 78 che zrImAyA sUtra:4 Page #220 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 7 sU0 79 piNDaipaNAdhyaya nanirUpaNam 209 mUlam-se bhikkhu vA bhivakhuNI yA gAhAvaikulaM jAva paviTre samANe se jaM puNa evaM jANijjA, sAluyaM vA, virAliyaM vA sAsavaNAliyaM yA aNNataraM vA tahappagAraM AmagaM asatthapariNayaM apphAsuyaM jAva No paDigAhijjA ||suu0 79 // __chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yat punarevaM jAnIyAt zAlUkam vA virAliyam vA sarpapanAlikaM vA, anyatarad vA tathAprakAram Amakam azastrapariNatam aprAsukaM yAvada no pratigRhNIyAt / / sU0 79 // TIkA-'AhAraviSayamadhikRtya punarapi niSedhaM vaktumAha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAyaikulaM' gRhapatikulaM 'jAva pakTei samANe' yAvatpiNDapAtapratijJayA bhikSAgrahaNArtham praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa bhikSuH yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAta-'sAlayaM vA' zAlukam vA jalasambandhikandavizeSam 'sAsavaNAliyaM vA' sarSapanAlikaM vA-sarvapakandalIrUpam 'aNNayaraM vA tahappagAraM' anyatarad vA anyat kimapi tathAprakAram tathAvidhaM gRJjanaM palANDulazunaM vA Amarga' Amakam-apari aura sAdhvI nahIM sUghe, kyoMki usa gandha meM atyanta Asakti hone se saMyama kI virAdhanA hogI, isaliye use nahIM sUcanA cAhiye // 78 // ___ aba AhAra viSaya ko lakSyakara sAdhu aura sAdhvI ke liye usakA niSedha batalAte haiM, TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAya paviDhe samANe se jaM puNa evaM jANijjA) vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI gRhapati gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat piNDapAtakI pratijJA se-bhikSAlAbha kI AzA se praviSTa hokara vaha sAdhu yA sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rIti se jAna le ki-'sAluyaM vA zAlUka-jala meM hone vAle kanda vizeSa zArUka yA 'virAli. yaMdA' virAlika-sthala sambandhi kanda vizeSa yA 'sAsavaNAliyaM vA' sarSapanAlika-sarasoM kI kandalI athavA 'aNNayaraM vA tahappagAraM' dUsare anya bhI usI have AhArane uddezIne sAdhu-sAdhvI mATe tene niSedha batAve che At-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita saMyamI sAdhu mana sAthI 'gAhAvaikulaM' 25 zrAvana gharamA 'jAva pavidesamANe' yAvat bhikSA mAlanI 42thI praveza za2 'se jaM puNa evaM jANijjA' tIna pAma se bhAva 'sAluyaM' vA' pAemA thnaa| sAsUnAmanA 6 vizeSa 424 / 'virAliya vA' sthamA thanA2 vilinAmanA vizeSa 'sAsavaNAliyavA' sa2sapanA hai athavA 'aNNayaraM tahappagAraM' bhI re tayA 4 / 2 / 142, pyAra, AA], vagere 'AmagaM' 2552545 tathA 'asatthaMpariNaya' 27 pariNata A027 zrI sAgasUtra :4 Page #221 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre pakyam 'asatthapariNaya' azastrapariNatam azastropahatam 'apphAsuyaM' aprAsukam sacittam 'jAya' yAvat aneSaNIyam AdhAkarmAdidoSaduSTam manyamAnaH 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt zAlUkAdi kanda prabhRtInAM sacittatyAda AdhAkarmAdidoSaduSTatvAca teSAM grahaNe sAdhUnAM sAdhvInAzca saMyamAtmavirAdhanAsyAditi bhAvaH // sU0 79 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTe samANe se jaM puNa evaM jANijjA pippaliM vA pippalicuNNaM vA, miriyaM yA miriyacuNNaM vA siMgaveraMvA, siMgaveracuNNaM vA, aNNayaraM yA tahappagAraM AmagaM asatthapariNayaM aphAsuyaM aNesaNijjaMjAva No paDigAhijjA ||suu080|| ___ chAyA-'sabhikSurvA bhikSukI vA gRhapati kulaM yAvat praviSTaH san sa yadi punarevaM jAnIyAt pippalI vA, pippalIcUrNa vA, marIcaMbA, marIcacUrNa vA, zRGgaveraMbA, zRGgaveracUrNa vA, anyataravA tathAprakAram Amakam azastrapariNatam aprAmukam aneSaNIyaM yAvat no pratigRhNIyAt // 8 // prakAra ke gRcana- gAjara, palANDu-pyAja kAndA lazuna lahazana vagairaha 'AmagaM' aparipakya aura 'asatthapariNayaM' azastrapariNata-azastropahata aisA samajhe to usa zAlUka vagairaha ko 'apphAsuyaM jAva' aprAsuka-sacitta yAvat-aneSaNIyaAdhAkarmAdi doSoM se dUSita mAnate hue sAdhu aura sAdhvI 'No paDigAhijjA' nahIM grahaNa kare kyoMki isa taraha ke zAlUkAdi ke kanda vagairaha sacitta aura AdhAkarmAdi doSoM se yukta hone se usa ko lene para sAdhu aura sAdhvI ko saMyama-AtmA kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlane vAle sAdhu aura sAdhvI zAlUkAdi kandoM ko nahIM le, // 79 // __ aba aparipakva pippalI marIca vagairaha kA cUrNa ko sAdhu aura sAdhvI nahIM grahaNa kare yaha batalAte haiN| TIkArtha-se bhikkha vA nikakhaNI vA gAhAvaDa kalaM jAva paviTTe samANe se ja puNa evaM jANijjA'-vaha pUrvokta saMyamazIla sAdhu aura bhikSukIthaye na jAya tapAya to tara 'appAsuya jAva' sayitta yApata mnessnniiy-bhaassaakarmAdidethI dUSita mAnIne grahaNa karavuM nahIM. kema ke-AvI rItanA zAlukAdi kaMda vigere sacitta ane AdhAkarmAdi devALA hovAthI tene levAthI sAdhu sAdhvIne saMyama AtmAnI virAdhanAne doSa lAge che, tethI saMyama pAlana karavAvALA sAdhu sAdhvIe zAlu a sapA nahI. // sU. 78 // - have aparipakava pipalI ke maracAM vigerene bhUko levAno niSedha kahe che. Asttha- se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te sayamA sAdhu bhane sAyA 'gAhAvaikulaM jAva' 425 shraayn| gharabhA yAvat limA lAlanI thI 'paviDhe samANe' praveza aryA zrI mAyA sUtra : 4 Page #222 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 7 sU0 80 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 211 TIkArtha- ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM jAva paviTThe samANe' gRhapatikulaM yAvat-piNDapAtapratijJayA bhikSAgrahaNArthaM praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa bhAvabhikSuH yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt 'pippalivA pippali cuSNaM vA pippalIM vA pipalo cUrNa vA 'miriyaM vA miriyaNNaM vA' marIcaM vA marIcacUyA 'siMgaveraM vA siMgaveracuSNaM vA zRGgaveraM vA Ardrakam zRGgaveracUrNam vA ArdrakacUrNa vA 'aNNa yaraM vA tahaSpagAraM ' anyatarad vA anyat kimapi AmalakAdikam tathAprakAram tathAvidham 'AmagaM' Amakam - aparipakvarUpam 'asatyapariNayaM' azastrapariNatam - azastropahatam na zastreNa pariNata kRtaM vartate evaMvidham 'apphAsurya' aprAsukam sacittam 'aNesa NijjaM' aneSaNIyam - AghAkarmAdi doSaduSTaM 'jAva' yAvat - manyamAnaH jJAlA 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt pipalyAdikam aparipakvam azakhopahatvena sacittatvAt AdhAkarmAdidoSaduSTatvAcca saMyamAvirAdhakatvena sAdhubhirnagrahItavyamiti // 80 // - sAdhvI gRhapati-gRhastha Avaka ke ghara meM yAvat-piNDapAta kI pratijJA se bhikSA lene kI icchA se, anupraviSTa hokara vaha sAdhu yA sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se jAnale ki- 'pippaliM vA, pippalicuNNaM vA, pipallI- pIpari yA pippalI cUrNa- pIpari kA cUrNa yA 'miriyaM vA miriyacuSNaM vA' marIca athavA marIca kA cUrNa 'sigaveraM vA siMgaveracuNNaM vA' zRGgabera-adarakha AdU yA gRGgabera cUrNaadarakha - AdU kA cUrNa yA 'aNNayaraM vA tahappagAra' dUsare bhI kisI anya AmalakI - AMbalA dhAtrI vagairaha 'AmagaM' Amaka aparipakva tathA 'asattha pariNayaM' azastrapariNata - azastropahata hai aisA samajha le to usa aparipakka pippalI cagairaha ko 'ayaM asaNijjaM jAva' aprosuka-sacitta tathA aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se dUSita yAvat mAnate hue vaha sAdhu aura sAdhvI usa aparipara pippalI vagairaha ko 'jo paDigAhijjA' nahIM grahaNa kare kyoMki usa prakAra aparipakva pipalI vagairaha sacitta evaM anevaNIya AdhAkarmAdi doSoM se dUSita hone ke kAraNa sAdhu aura sAdhvI kA saMyama - Atma virAdhanA hogI isaliye 'se jaM puNa evaM jANijjA' tetheonA laghuvAmAM me me Aye ! - 'pippali vA pippa licuNNaM vA' pIpasI athavA copasI' athavA 'miriyaM vA miriyacuNNaM vA' bharayAM athavA bharayAno luGa athavA 'siMgavera' vo siMgaveracuSNaM vA' yAhu athavA mahunu yUrya 'aNNayara N vA taha pagAra" jIla yazu tenA nevA 'AmagaM' apari 'asatyapariNayam' aza pariSNuta hAya teSu samanvAmAM Ave to 'alphAsuya' satti bhane 'aNesaNijjaM' aneSAzIya 'jAva' yAvat AdhArmAhi doSa dUSita bhAnIne 'No paDigAhijjA' sAdhu sAdhvI te levu' nahI'. kema ke--e prakAranA aparipakava pIpaLI vigere sacitta ane AdhAkarmAdi dASAthI dUSita haiAvAnA kAraNe sAdhu ane sAdhvInA sauthama-Atma virAdhanA thAya che. tethI sAdhu sAdhvIe sayama rakSA mATe tene grahaNu karavAM nahI. // sU. 80 // zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #223 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva pabiTTe samANe se jaM puNa evaM jANijjA palaMbajAyaM taM jahA - aMbapalaMba vA, aMbADagapalaM vA, tAlapalaM vA, jhijjhiripalaMvaM vA, suramipalaMvaM vA, aNNaya raM vA tahappAraM palaMbajAyaM AmagaM asatyapariNayaM aSphAsUyaM aNesaNijjaM jAba lAbhe saMte No paDigAhijjA | sU0 81 // 212 chAyA - bhikSurvA bhikSukI vA gRhapati kulaM yAvat praviSTaH san sa yat punarevaM jAnIyAt pralamba jAtam tadyathA - AmrapralambaM vA, AmrAtakapralambaM cA, tAlapralamba vA jhirajhirIpralambaM vAsurabhipralamvaM vA zallakIpralambaM vA anyatarad vA tathAprakAraM pralambajAtam Amakam azastrapariNatam aprAsukam aneSaNIyaM yAvat lAbhe sati no pratigRhNIyAt // 81 // TIkA - phalavizeSamadhikRtya bhikSAniSedhaM vaktumAha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA ' sa bhikSu bhikSukI vA 'gAhAvara kulaM' gRhapati kulaM 'jAva paviTThe samANe' yAvat praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa bhAva bhikSuyadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt- 'palaMca jAyeM' pralambajAtam phalavizeSajAtam 'taM jahA - aMbapa laMbe vA' tayathA - Amrapralamba vA - AmraphalaM vA' aMbADapalaM' vA' AmrAtaka pralamba vA AmrAtaka phalaM vA tAlapalaMbaM vA' tAlapralambe vA - tAlaphalaM vA' jhijjhiripalaMbaM vA' jhijhirIpralambaM vA vallarI vizeSarUpaM pralambaM vA saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI saMyama rakSArtha use nahIM grahaNa kare // 80 // aba phala vizeSa ko lakSya kara bhikSA kA niSedha karate haiM / TIkArtha- ' se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, gAhAcaikulaM jAva paviDe samANe se jaM puNa evaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSuka-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukIsAdhvI gRhapati- gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvanU - piNDapAta kI pratijJA sebhikSA lAbha kI AzA se anupraviSTa hokara vaha sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANarIti se jAna leki- ' palaMbajAyaM taM jahA' - pralambajAtam - phala vizeSa jAta jaise 'aMbapalaM vA' Amra pralamba Ama phala ho yA 'aMbADagapalaMNaM vA' AmrAba- amarorA kA phalaho yA 'tAlapalaMya vA' tAla pralamba tAla kA phala ho athavA 'jhijhiripalaMbaM vA' jhijhirA pralamba-dallI vizeSakA pralamba - arthAt taka pralamba have phUla vizeSane uddezIne bhikSAnA niSedha karavAmAM Ave che.- TIDArtha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvosta sAdhu ne sAdhvI 'gAhAbaikulaM jAba' gRhastha zrAvamnA gharamA yAvat likSA sAmanI chAthI 'paviTThe samANe' praveza rIne 'se jaM puNa evaMjANijjA' teyonA zuvAmAM le mevu' gAve 'palaMba jAya' isa vizeSa prema 'aMbapalaM vA' mA isa hoya agara 'aMbADagapalaM vA' AmrAta asaMga hoya, magara 'tApalaMba vA' tAunu' iNa hoya athavA 'jhijhiripalaMbaM vA' viSeza prabhAranI vesanA ja zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #224 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 7 sU0 81 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 213 palAza latA phalaM vA 'surahipalaMvaM vA' surabhipralambaM vA-zataphalaM vA 'sallaipalaMbaM vA' zallakIpralamba vA zallakI nAma vanaspativizeSaphalaM vA 'aNNa yaraM vA anyatarad vA' anyad vA' kimapi 'tahappagAraM' tathAprakAram tathAvidham 'palaMbajAyaM' pralambajAtam-phalasAmA. nyam 'AmagaM' Amakam-aparipakvarUpam 'asatthapariNayaM' azastrapariNatam na zastreNa pariNatI kRtam azastropahatamityarthaH 'apphAya' aprAsukam sacitam 'aNesaNijja' aneSaNIyam AdhAkarmAdidoSaduSTam 'jAva' yAvat-manyamAnaH jJAlA 'lAbhe saMte' lAbhe sati 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt aparipakvAnAm AmrakalAdInAm azastrapariNatAnAM sacittatvena AdhAkarmAdi doSaduSTatvena ca saMyamAtmavirAdhakatvena sAdhubhirna grAhya miti // 81 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvai kulaM jAva paviTe samANe se jaM puNa evaM pavAlajAyaM jANijA, taM jahA-AsotthapavAlaM vA, rasarUpalatA kA phala ho yA 'surabhipalaMcaM vA' surabhi pralamba-zatA phala ho yA 'sallaipalaMbaM vA' zalya kA pralamba-zAllakI nAma kA vanaspati vizeSa kA phala ho 'aNNayaraM vA tahappagAraM palaMbajAyaM' athavA dUsare hI isa prakAra ke pralamba jAta-phala sAmAnya ho kintu yadi vaha 'AmagaM' Ama phala vagairaha Amakam-aparipakva hai aura 'asatthapariNayaM' azastrapariNata-azastropahata hai to usako 'apphAsuyaM' aprAsuka-sacitta aura 'aNesaNijjaM jAva' aneSaNIyaAdhAkarmAdi doSoM se dUSita yAvat-samajha kara 'lAbhesaMte' milane para bhI saMyama zIla sAdhu, aura sAdhvI usa aparipakva aura azastropahata AmrAdi phaloM ko 'No paNigAhijjA' nahIM grahaNa kare kyoM ki aparipakva aura azastrapariNata kaccA AmrAdikA phala aprAsuka-sacitta aura aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se dUSita hone ke kAraNa sAdhu aura sAdhvI ko saMyama Atma virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlana karane vAle sAdhu aura sAdhvI kaccA aura azastrapariNata AmrAdi phala ko saMyama AtmavirAdhaka hone se nahIM lenA // 081 // hAya 2555 / 'surabhipalaMbaM vA' zatayu 50 DAya athavA 'sallaipalaMbaM vA' zI nAmanI vanaspati vizeSanu 30 DAya 'aNNayara vA tahappagAra' mathavA bhI tnaav| 'palaMba. jAya" 3 // sAmAnya DAya 52tuna te 'AmagaM' 552531 DAya mane 'asattha. pariNaya' zava pariNata nAya to tere 'apphAsuya' sayitta tathA 'aNesaNijja' bhanaSIya angla 'jAva lAbhesate' yAvat te bhaNe to 5 'No paDigAhijjo' tene aya 421 // nahIM. kema ke- aparipakava ane azastrapariNata AgrAdinA kAcA phaLe sacitta ane aneSaNIya-AdhAkarmAdi dethI dUSita havAthI sAdhune saMyama Atma virAdhanA thaze tethI saMyama pAlana karanAra sAdhu sAdhIe kAcA ane azastra pariNata AMbA vigerenA phaLane AyA nahI // 1.81 // zrI mAyA sUtra : 4 Page #225 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 214 AcArAMgasUtre NaggohapavAlaM vA, piluMkhupavAlaM vA, NIpUrapavAlaM vA, sallaipavAlaM vA, aNNayaraM vA tahappagAraM pavAlajAyaM AmagaM asatthapariNayaM apphAsuyaM aNesaNijjaM jAya No paDigAhijjA // 82 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sayat punarevaM pravAlajAtaM jAnIyAt-tadyathA-azvatthapravAlaM vA, nyagrodha pravAlaM vA, plakSapravAlaM vA, nipurapravAlaM vA zallakI pravAlaM vA anyatarada tathA prakAraM pravAla jAtam Amakam azastrapariNatam aprAsukam aneSaNIyam yAvat no pratigRhNIyAt / / 82 // TIko-atha azvatthAdi kizalayasAmAnya madhikRtya taniSedhaM vaktumAha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA sa pUrvokto bhikSurvA bhikSakI vA 'gAhAvai kulaM' gRhapatikulam 'jAva paviTe samANe' yAvat-piNDapAtapratijJayA bhikSAlAbhAthai praviSTaH san 'se jaM puNa evaM pavAlajAyaM jANijjA' sa bhAvabhikSuH yadi punarevaM-vakSyamANarItyA pravAlajAtam-kizalayasAmAnya jAtam jAnIyAt-'taM jahA-AsotthapavAlaM yA' tadyathA-azvatyapravAlaM vA-pippalakiza. layaM cA 'NagohapavAlaM vA' nyagrodhapravAlaM vA-vaTakizalayaM vA 'pilaMkhu pavAlaM vA' plakSapravAlaM vA-lakSakizalayaM vA 'NIpUrapavAlaM vA' nipurapravAlaM vA- nadI vRkSavizeSakizalayaM yA 'sallaipavAlaM vA' zallakIpravAlaM vA-zallakI nAma vRkSa vizeSakizalayaM vA 'aNNayaraM ____TIkArya-aba pippala vagairaha ke naye kisalaya-patta ko lakSya kara usakA niSedha karate haiM-se bhikkhU vA mikkhuNI vA gAhAcai kulaM jAva paviTTe samANe' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvatU-piNDapAta kI pratijJA se-bhikSA lAbha kI AzA se praviSTa hokara yadi vaha sAdhu aura sAdhvI yadi se puNa evaM pavAlajAyaM jANijjA' aisA vakSyamANarIti se pravAla jAta-kizalaya-naye patte ko jAnale ki 'taM jahA-AsotthapavAlaM cA' jaisA ki-azvattha pravAla-pippala kA pravAla-nayA phisalaya hai yA 'Naggoha pavAlaM vA' nyagrodha pravAla-vaTa kA nayA pattA hai athavA 'pilakhupavAlaM vA' plakSa pravAla-pAkara kA nayA pattA hai athavA 'NIpUrapavAlaM yA' nipura pravAla -nadI nikaTavartI vRkSavizeSakA nayA pattA hai yA 'sallahapavAlaM ' have pIpaLA vigerenA navA aMkurane uddezIne tene niSedha kare che TI-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUjita sAdhu magara sAkI 'gAhAvaikulaM jAva' a625 zrApa4nA 52mAM yAvat mikSA sAmanI thI 'paviThU samANe' praveza 4zana 'se jaM puNa evaMpavAlajAya jANijjA' teyAna napAmA nyaapaann| 42 che te mAre cha bha4-'asotthAbAla vA' pInA nayA pAna cha. 550 Naggoha pavAlaM vA' 53 nAnA pAna cha athavA piluMkhupacAlaM pA sakSana napA pAna cha. ath| 'NIpUrapavAla zrI sAgasUtra :4 Page #226 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 7 0 82 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 215 vA tahappagAraM' anyatarad vA-anyad vA kimapi tathA prakAram-uparyukta azvatthAdi kizalayasadRzam 'pavAla nAyaM' pravAlajAtam nUtanakizalayasAmAnyam 'AmagaM' Amakam aparipakyam 'asatthapariNayaM' azastrapariNatam na zastreNa pariNatI kRtam azastropahatamityathaH 'apphAmuyaM' aprAsukam-sacittam 'aNesaNijja' aneSaNIyam AdhAkarmAdidoSaduSTa jAva' yAvat manyamAnaH lAbhe sati 'no paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt tathAvidhAzvatthAdi kizalayA nAm aparipakvAnAm azastrapariNatatvena sacittatvAt AdhAkarmAdidoSaduSTatvena ca saMyamAtma virAdhakatvAt sAdhubhi nanUtanakizalayarUpaM pravAlama grAhyam / / 82 // ___ mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAya paviTe samANe se jaM puNa evaM saraDuyajAyaM jANijjA, taM jahA-aMbasaraDuyaM vA, kavitthasaraDayaM vA, dADimasaraDuyaM vA, villasaraDuyaM vA, aNNayaraM vA tahappagAraM zallakI pravAla-zallakI nAmake vRkSa vizeSa kA nayA pattA hai yA 'aNNayaraM cA tahappagAraM pacAlajAyaM' anyatara-anya kisI dUsare vRkSa kA hI nayA pattA hai kintu ye sabhI azvatthAdi ke naye patte 'AmagaM' Amaka-aparipaka kacce haiM aura 'asatthapariNayaM' azastrapariNata-azastropahata hai arthAt cIre phAre nahIM hai to aise pippala jhADa vagairaha ke naye patte jo ki kacce haiM aura zastrapariNata nahIM hai arthAt cIre phADe bhI nahIM gaye hai to aise naye patte kA 'apphAsuyaM aNesaNijjaM jAva' aprApsuka sacitta aura aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se dUSita yAvat-samajha kara usa prakAra ke naye patte ko saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI 'No paDigAhijjA' nahIM grahaNa kare kyoMki isa prakAra kacce aura nahIM cIre phADe gaye naye patte sacitta aura AdhAkarmAdi doSoM se yukta hone ke kAraNa sAdhu aura sAdhvI ke liye saMyama Atma virAdhaka hote haiM isaliye sAdhu aura sAdhvI saMyama pAlanArtha ise grahaNa nahIM kare suu082||| vA' nIpU2 nahInI pAMsenA vRkSa vizeSanA navA pAna cha. 2551 / 'sallaipavAlavA' zInA manAvRkSa vizeSanA navA pAna cha. 1241 'aNNayara vA tahappagAra pavAlajAya' bhI tanA 40 vRkSAnA navA pAna ke paraMtu te pAna 'AmagaM' 552545 yA che. tebhara 'asasthapariNaya' zastra parita thayesa nathI. arthAt tene yo20 , pesa nathI to tene 'apphAsuya' mAsu sayitta bhane 'aNepsaNijja' manapaNIya 'jAva' yAvata mAhiSayI dUSita samajIne evA prakAranA navA pattAone sAdhu sAdhvIe grahaNa karavA nahIM kema ke AvA prakAranA kAcA ane cIryA pheDaDyA vagaranA navA page sacitta ane AdhAkadi dethI yukata hovAthI sAdhu sAdhvIne saMyama Atma virAdhaka thAya che. tethI saMyamazIla sAdhu sAvIe tene vajarya karavA joIe. sa. 82 che zrI sAgasUtra :4 Page #227 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre saraDuyaM AmagaM asasthapariNayaM apphAsuyaM aNesaNijjaM jAya lAbhe saMte No paDigAhijA ||suu083|| ___chAyA-sa bhikSuryA mikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yadi punarevaM saraDu. jAtaM (avaddhAsthiphala jAtaM) jAnIyAt, tadyathA-AmrasaraDu vA (AmrAbaddhAsthiphalaM vA), kapitthasaraDuvA (kapitthAbaddhAsthiphalaM pA), dADima saraDuMvA'baddhAsthiphalaM vA) bilvasaraDukaddhAsthiphalaM vA, anyatarada vA tathAprakAram saraDujAtaM (abaddhAsthiphalajAtam) Amakam azastrapariNatam aprAsukam aneSaNIyam yAvat lAbhe sati no pratigRhNIyAt // sU0 83 // ___TIkA-komalaphala sAmAnyamadhikRtya niSedhaM vaktumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulaM 'jAva paviDhe samANe' yAt-piNDapAta pratijJayA bhikSAlAbhArthaM praviSTaH san 'se jaM puga evaM saraDuyajAyaM' sa bhAvabhikSuH yadi punarevaM vakSyamANarItyA saraDujAtam abaddhAsthiphala jAtam komala phalasAmAnyam 'jANijjA' jAnIyAt 'taM jahA-aMbasaraDuyaM vA' AmrakomalaphalaM vA 'kavisthasaraDuyaM vA' kapitthakomalaphalaM yA 'dADimasaraDayaM vA' dADimakomala phalaM vA 'villasaraDuyaM vA bilvakomala phalaM vA 'aNNayaraM vA tahapagAraM' anyatarad vA-anyad vA kimapi tathAprakAram tathAvidham abaddhA aba komalaphala sAmAnya ko lakSyakara niSedha karate haiN| TIkArya-se bhikhkhu vA bhikkhuNI yA gAhAvaikulaM jAca paviDhe samANe se jaM puNa evaM saraDuyajAyaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat-piNDapAta kI pratijJA se bhikSA lAbha kI AzA se praviSTa hokara 'se jaM puNa evaM sara DujAyaM jANijjA' vaha sAdhu yA sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se komala phala sAmAnya ko jAnale-'taM jahA' jaise ki 'aMbasaraDuyaM vA' AtrakA komala phala ho yA 'kavitthasaDayaMcA' kapittha-koThoM kA komalaphala hai yA 'daDimasaraDuyaM dADima kA komala phala hai yA 'billasaraDuyaM vA bilva kA komala phala hai| athavA aNNayaraM vA tahappagAraM saraDu jAyaM' anya kisI dUsarA bhI isI prakAra kA komala phala jAta hai kintu ye sabhI have kamala phala sAmAnyane uddezIne tene levAno niSedha kahe che TI-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrveti sAdhu sana sAmI 'gAhAvaikulaM jAva' 1925 zrAvane dhe2 yAvat HiAL sAmanI zAthI paviDhe samANe' praveza parIne se jaM puNa evaM saraDujAya jANijjA' tamanApAmA samAvema-aMbasaraDujAyavA' mAMgAnA bh|| 51 'kapitthasaraDu jAya vA' athavA |10 miNa 31 mayA 'dADimasaraDujAyavA' 13mana mA 3athava! 'billasaraDuya vA' elan | 31 athavA 'aNNayara' anya 15 mIta 'tahappagAra' te|| 4 // 2 // 'saraDujAya' bha ne 'AmagaM' 552 zrI sAgasUtra :4 Page #228 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 7 sU0 83 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 217 sthiphalaM komalaphalajAtam 'AmagaM' Amakam aparipakvarUpam 'asatthapariNayaM' azastrapariNatam na zAstreNa pariNatI kRtam azakhopahatamityarthaH 'apphAsuyaM' apAsukam sacittam 'aNesaNijja' anepaNIyam-AdhAkarmAdidoSaduSTam 'jAva' yAvat-manyamAno jJAtvA 'lAbhe saMte' lAme sati 'No paDigAhijjA' no pratigRtIyAta, apaddhAsthiphalajAtasya azastrapariNatvena sacittatvAda AghAkarmAdidoSayuktatvAcca sAdhubhirna grAhyam // 0 83 // / mUlam-se bhikkhU vA bhikANI cA gAhAvai kulaM jAva paviTe samANe se jaM puNa evaM maMthujAyaM jANijA, taM jahA-uMbaramaMthu vA, Naggohamanthu vA pilukkhumadhu vA, Asotthama) vA aNNayaraM vA tahappagAraM maMthujAyaM AmagaM durakkaM sANuvIyaM apkAsuyaM jAva No paDigAhijjA / 84 // chAyA-sa bhikSarI bhikSukI vA gRhapati kulaM yAvat praviSTaH san sa yadi punarevaM manyu jAtam jAnIyAt tadyathA-udumbara manthum vA, nyagrodhamAthum vA plakSamanthum vA, azvatthamatthum yA anyatarad vA tathAprakAram manthujAtam Amakam duSpiSTam sAnuvIjam aprAsukam yAvad no pratigRhNIyAt / / 84 // TIkA-atha udumbarAdiphalacUrNamadhikRtya tanniSedhaM vaktumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' pUrvokto bhAva bhikSurvA bhAvabhikSukI vA 'gAhAvada kulaM' gRhapatikulam 'jAva pavitu samANe' Ama vagairaha kA komala phala jAta yadi 'AmagaM asatthapariNayaM' Ama-aparipakva kaccA hai aura azastrapariNata Apra vagairaha ke komala phala jAta ko 'apphAsuyaM aNesaNijja jAva' aprAsuka sacitta evaM aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se dakSita yAvat-samajha kara milane para bhI bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI usako 'jI paDigAhijA nahIM grahaNa kare kyoMki usa komala Ama vagairaha ke phala sAmAnya ko kacce aura azastrapariNata hone se sacitta aura AdhAkarmAdi doSoM se yukta hone ke kAraNa saMyama aura AtmA kA virAdhaka hone se sAdhu aura sAdhvI saMyama pAlanArtha usa prakAra ke kacce aura cIra phAra se rahita komala phala jAta ko nahIM le, anyathA usa ko lene para saMyama Atma virAdhanA hogI // 83 // TIkArtha-ava udambara-gUlara vagairaha kA phala cUrNa ko lakSyakara usakA niSedha 545 DAya 'asatthapariNaya' zastra pariNata yeta nasaya mAt yo30 , na boya to tev| mAmA vigerenA bhA jAne 'apphAsuyaM' sayitta se aneSaNIya sAdhA di hopothI dUSita yAvat samalane 'No paDigAhijjA' ta thAya ta 5 te devA nahIM kema ke-e kumaLA kerI vigere sAmAnya phaLa kAcA ane azastra pariNata hovAthI sacitta ane AdhAkarmAdi dethI yukata hovAne lIdhe saMyama ane AtmAnA virAdhaka hovAthI sAdhu sAdhvIe saMyama pAlana mATe evA prakAranA kAcA ke cIryA pheDayA vagaranA 3 se nahI 4 / 21 te pAthI sayama mAmAnI virAnA thAya cha. ||suu. 83 // A0 28 zrI aayaa| sUtra : 4 Page #229 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 228 AcArAMgasUtre yAvat-piNDapAnapratijJayA-bhikSAlAbhArthaM praviSTaH san 'se jaM puNa evaM maMthujAyaM jANijjA' sa-bhAvabhikSuryadi punarevaM vakSyamANarItyA manthujAtam-cUrNajAtasAmAnyam janIyAt 'taM jahA uMbaramaMthu vA' tadyathA-udumbaramanthuvA-udumbaraphalacUrNa vA 'naggohamaMthu vA' nyagrodhamanthuvA -baTavRkSaphalacUrNa vA 'piluvakhumaMthuvA' plakSamanthuvA-pakSavRkSaphalacUrNa vA pippala iti bhASA prasiddhavRkSavizeSa cUrNaityarthaH 'AsotthamaMthu vA' azvatthamanthuvA-pippalavRkSaphalacUrNa vA 'annayaraM yA tahappagAraM' anyatarada vA-anyada vA kimapi tathAprakAram udumbaravRkSaphala cUrNasadRzam 'maMthujAyaM' manthujAtam-phalacUrNasAmAnyam 'AmagaM' Amakam-aparipakvam 'durukka' dupiSTam ISat piSTam, 'sANuvIyaM sAnubIjam-avidhvastayonibIjam, anupahatabIjasahitam 'aphA. muyaM' aprAmu rum sacittam 'aNesaNijja' jAva aneSaNIyam AdhAkarmAdidoSasahitam yAvat karate haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAya paviDhe samANe' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAghu aura bhikSukI--sAdhvI gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat-piNDapAta kI pratijJA se-bhikSA lene kI icchA se praviSTa hokara 'se jaM puNa evaM madhuMjAyaM jANijjA' vaha sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANarIti se maMthu cUrNa ko jAne-'taM jahA uMbaramaMthu vA' jaise ki udumbara- gUlara phalakA manthucUrNa ho yA 'NaggohamaMdhuM vA' nyagrodha-caTa phala kA cUrNa ho yA 'pilukhumaMthu vA' lpakSapAkara phala pIpala jAta kA vRkSa vizeSa kA cUrNa ho athavA 'asotthamaMthuvA' azvattha-pIpala phala kA cUrNa ho yA 'aNNayaraM vA tahappagAraM maMthujA' anya kisI dUsarA hI isa prakAra kA manthu jAta-cUrNa ho kintu vaha gUlara vagairahakA phala cUrga yadi 'AmagaM' Ama-kaccA hai arthAtU paripakva nahIM hai tathA 'durukka' duSpiSTakharAbarUpa se jarA sAhI pIsA gayA hai aura 'sANubIya' sAnubIja-anupahata bIja vAlA hai arthAt jisakA bIja naSTa nahIM huA hai isa prakAra kA gUlara vagairaha kA phalacUrNa 'apphAsuyaM jAva' aprAsuka-sacitta tathA yAvat aneSaNIya-AdhAka have umaraDA vigerenA phaLanA bhUkAne uddezIne tene niSedha kahe che___ -- se bhikkhU yA bhikkhuNI vA' te pUrita sAdhu hai sAcI 'gAhAvaikulaM jAva' stha shriiyn| gharamA yAvat bhikSA sevAnI 427AthI 'pavitu samANe' praveza 4212 'se jaM puNa evaM maMthujAya jANijjA' tamanApAmA meyu bhayuyU mAve 'taM jahA' 7 'ubaramaMthu bA' ubh231n| nu yU 521 // 'NaggohamaMthu vA' 43 // jAnu yU DAya athavA 'pilukhumaMthu vA' pI5mAnA janu yU DAya 4240 'asotthamathu vA' pApajAnA janu yU DAya mayA 'aNNayaraM vA tahappagAraM' bhI / tenA 21 // 'maMthujAyaM' yUe DAya 55 te yU 2 'AmagaM' 5 / / DAya arthAt 52541 na DAya 'durukka' 02 / 12 / pATeta ya tathA 'sAnu thI jenA bI barAbara vaTAyA na hoya AvA prakAranuM umaraDA vigerenA phaLanuM cUrNa 'apphosuyaM jAva' sathita tama aneSaNIya mAghAhihoSaNA pAthI ta prApta thAya zrI mAyAga sUtra :4 Page #230 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 7 sU0 84-85 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 219 manyamAno jJAtyA lAbhe sati 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt, tathAvidhodumbaraphala carNAdInAm aparipakvatayA sacitatvAda AdhAkarmAdidoSaduSTatvena ca saMyamAtmavirAdhakatvAt sAdhubhiH sAdhvImizca na grAhya miti bhAvaH // sU0 84 // ___ mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTe samANe se jaM puNa evaM jANijjA, AmaDAgaM vA, pUipiNNAgaM vA, sapi vA, peja thA, lejjhaM vA, khAibhaM vA sAimaM vA, purANaM ettha pANA aNuppasUyA, ettha pANA jAyA ettha pANA saMvuDDA, ettha pANA avukkaMtA, ettha pANA apariNayA, ettha pANA aviddhatthA, No paDigAhijjA // 85 // chAyA-samikSurvA bhikSukI vA gRhAtikulaM yAvat-praviSTaH san sa yadi punarevaM jAnIyAt-AmapatrakaM vA, pUtipiNyAkaM vA, sarvAi , peyaM vA, le hyaM vA, khAdima vA, svAdimaM vA, purANam, atra prANAH anuprasUtAH, atramANAH, jAtAH atraprANAH saMvRddhAH, atraprANAH, avyuskrAntAH, atramANAH apariNatAH, atramANAH avizvastAH no pratigRhaNIyAt / / sU0 85 // TIkA-aparipakvazAkAdikamadhikRtya taniSedhaM vaktumAha-'se bhivakhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto saMyamavAn bhikSurvA bhAva bhikSukI 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulaM-gRhasthagRham 'jAva paviDhe samANe' yAvat--piNDapAtapratijJayA bhikSAlAbhArtham praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' marmAdi doSoM se yukta hone se 'No paDigAhijjA' milane para use nahIM grahaNa karanA cAhiye kyoMki isataraha kA gUlara vagairaha kAcUrNa paripakva nahIM hone se sacitta aura AdhAkarmAdi doSoM se dUSita hone se sAdhu aura sAdhvI kA saMyama Atma virAdhaka hogA, isaliye isa taraha kA kaccA aura lezamAtra hI pIsA huA tathA anupahata bIja vAlA gUlara vagairahakA phala cUrNa ko saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI nahIM grahaNa kare anyathA usa prakAra ke phala >> ko lene para saMyama AtmavirAdhanA hogii|| 84 // TIkArtha-apa aparipakva zAkAdi ko lakSya kara niSedha karate haiM-'se mikkhU vA bhikkhuNI yA gAhAvaikulaM jAva paNTei samAge' yaha pUrvokta bhikSu-bhAva sAdhu to pa No paDigAhijjA' tara aDa 4211 nahI bha-yA prA2nu Nonu yUpa sacitta ane AdhAkarmAdi devALuM hovAthI sAdhu ane sAdhvInA saMyama-Atma virAdhaka thAya che. tethI AvA prakAranA umaraDA vigere nA phaLanA cUrNane sAdhu ke sAdhvIe levuM na ye. // sU. 84 // have purA caDayA na hoya tevA aparipakava zAkAdine uddezIne niSedha kare che - TI-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvota sAdhu aga2 sAlI 'gAhAvaikulaM jAva' 725 zrA54 gharamA lakSA bhaNapAnI AzAthI pavidve samANe' praveza yA / zrI aayaa| sUtra : 4 Page #231 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 220 AcArAMgasUtre sa saMyamavAn bhikSuH adi punarevaM vakSyapANarItyA jAnIyAt 'AmaDAgaM yA' AmapatrakaM vAaparipakvapatram vA zAkam vA aruNikatandulIyAdirUpam tadapi ardhapakvam apakvaM vA syAt 'pUtipiNNAgaM vA' pUtipiNyAkam vA kuthitakhalam tadapi jIrNazIrNarUpam 'sadhi vA' sarpi vA-ghRtam 'purANakaM' purANam-adhikajhAlikam, etAni purANAni sAdhubhiH sAdhvIbhizca na grAhyANi tatra hetumAha 'ittha pANA aNuppamyAI' atra-asmin purANe zAkaghRtAdau prANAH jIvAH anuprasUtAH samutpannA bhavanti 'ittha pANA jAyA' atra-asmin jIrNaza Ne AmazAkaghRtAdau prANAH jIvAH jAtA jAyante 'itthapANA saMbuDDA' atra-etasmin AmazAka sarpirAdau prANAH prANinaH saMvRddhAH saMvarddhitA bhavanti 'itthayANA ayuktAI' atra-etasmin aura bhikSukI-bhASa sAdhvI gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat-piNDapAta ko pratijJA se-bhikSAlAma kI AzA se praviSTa hokara 'se jaM puNa evaM jANijjA' vaha sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se jAna le ki-'AmaDAgaM vA' Amapatraka-aparipakva patra yukta yaha zAka hai arthAt araNika tandulI. yAdi rUpa caulAI vagairaha kA zAka bhAjI ardhapakSa-AdhAhI ekya hai yA bila kula hI apakva hai isI taraha 'pUipiNNAgaM vA' pUtipiNyAka nAma kA kUthita khala rUpa zAka vizeSa bahuta jIrNa zIrNa hai evaM 'sappi vA, pejjaM vA lejjaM vA khAimaM vA sAimaM yA purANa' sarpi-ghRta peya pIne yogya yA lehaya-lehana cATane yogya aThAnA evaM khAdima sthAdima bahuta purANA hai aisA jAna le yA dekhale to una purAne caulAi vagairaha zAka bhAjI ko aura atyanta purAne ghRtAdi ko bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI nahIM grahaNa kare kyoMki 'itthapANA aNuppasthAI' atra yahAM para arthAt isa purAne zAka ghRta vagairaha meM prANI samutpanna ho gaye hai aura 'ittha pANA jAyA' isa kacce aparipakva jIrNa zIrNa zAka ghRna vagairaha meM prANI utpanna ho rahe haiM evaM 'itthapANA saMbuddha' isa kacce zAka ghRta Adi peyaM leya khAdima yA szadima bhojana jAta meM prANI atyanta utpanna hokara baDha rahe haiM aura 'se jaM puNa evaMjANijjA' tamana pAma se pAye hai-'AmaDAgaM vA' 552545 pAna pANu, PA2 // che bhayA puipiNNAgaM vA' puuti:57|4 vI -5 pANu zA4 ghAzI che. 'sapi vA' ghI 4241 'pejjaM vA' pAyA sAya ya tathA 'lejja jA lehaya cATavA lAyaka athANuM vigere tathA khAdima svAdima padArtha ghaNuM junA che. tevuM jANavAmAM Ave che tevuM joI le te te purANA zAkabhAjI ke junA ghI vigarene sAdhu sAvAye ahe| 421 / naDI. bha3 'itthpaann| aNuppasUyAI' mA dunA zamA dhI vigerebhA / ph| 27 gayebA DAya che. tathA 'itthapANA jAyA' sabhA arthAt AyA apari54 dunA // 44 ghI vigeremA / utpanna thatAya che. tathA 'ittha paannaasaMvuDhA" te e kAcA zAka ghI vigere peya, lehaya khAdima svAdima AhAra jAtamAM ghaNuM 7 // 5- 54 yI 2ya che. tathA 'ittha pANA avukatAI' mAyA zI zrI mAyArAgasUtra :4 Page #232 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 7 sU0 85-86 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 221 zIrNajIrNa purANe ghRtAdau prANAH prANino jIvAH avyutkrAntAH-vyutkrAntirahitAH bhavanti na niyante ityarthaH 'itthapANA apariNayA' atra-asmin atipurANajIrNazIrNazAkadhRtAdau prANAH prANino jIvAH apariNatAH pariNati na prApnuvanti, pariNatA na bhavanti, rUpAntaraM na gacchanti ityarthaH 'itthapANA aviddhatthA' atra-asmin purANe ghRtAdau prANAH jIvAH avidhvastA:-vidhvastA na bhavanti tasmAt eteSAM purANAnAm AmapatrAzAkabhAjIvRtAdInAM sacittatvAt tAni 'go paDigAhijjA' no pratigRhNIyAta, anuprastAdizabdAnAM samAnArthakatve'pi avAntarakizcit paraspara bhedamupAdAya pRthakpRthakzupAdAnaM kRvamiti // sU0 85 // ____ mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTe samANe se jaM puNa evaM jANijjA, ucchumeragaM vA aMkakareluyaM vA, kaserugaM vA, siMgghADagaM vA, pUtiAlu vA, annayaraM yA tahappagAraM AmagaM asasthapariNayaM apphAsuyaM jAva No paNigAhijA // 86 // chAyA-'sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yat punarevaM jAnIyAt-ikSura mekaM vA, aGkakarelukaM vA, kazerukaM vA, 'zRGgATakaM vA' pUti-AlukaM vA, anyatarad vA tathAprakAram Amakam azastrapariNatam aprAsukaM yAvat no pratigRhNIyAt / / sU0 86 // TIkA-AmarUpamikSukhaNDAdikamadhikRtya taniSedhaM vaktumAha se mikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto bhAvabhikSurvA bhAvabhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulam-gRhasthagRhaM 'jAya 'ittha pANA avukatAI' isa jIrNa zIrNa purAne ghRtAdi meM utpanna prAgo vyutkrAnta nahIM hue haiM arthAt nahIM bhare haiM, aura 'itthapANA apariNayA' isa jIrNa zIrNazAka ghRta vagairaha meM utpanna prANI pariNata nahIM hue haiM arthAt rUpAntara ko bhI prApta nahIM hue hai aura 'ityapANA aviddhatyA' atyanta purANe ghRtAdi meM utpanna prANI vidhvasta bhI nahIM hue haiM isaliye ina purAne Amapatraka zAka bhAjI ghRta vagairaha ko sacitta hone se sAvu aura sAdhvI usa ko 'No paDigAhijjA' nahIM grahaNa kare anyathA usa ko grahaNa karane para saMyama Atma virAdhanA hogI isaliye isa prakAra ke atyanta purAne zAka ghRtAdi ko nahIM lenA cAhiye / / 85 // dunA thI vigezmA 5 ye prANI bharyA nathI tathA 'itthapANA apariNayAi' 21 // dunA // 5 dhI vizeremA utpanna thayesa prANI 3pAnta2 572 pariNata thaye nathI. tathA 'ittha pANI avidvatthA atyata pUna ghI vigairebhA 5-1 ye prANI vista ye nathI. tethI A junA aAmapatraka zAkabhAjI ghI vigere sacitta hovAthI sAdhu sAdhvIe tene levA na joIe. tene levAthI saMyama Atma virAdhanA thAya che. tethI A prakAranA atyaMta junA zAka ghI vigere levA na joIe. A sU. 85 zrI sAgasUtra :4 Page #233 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 222 AcArAMgasUtre paviDhe samANe' yAvat-piNDapAtapratijJayA-bhikSAgrahaNArtham praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa-bhAvabhikSuH yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt 'ivakhumeragaM vA' ikSumerakaM vA-ikSukhaNDam tvagarahitekSukhaNDiketyarthaH 'aMkakareluyaM vA' aGkakarelukam aGkakarelunAmakaM vanaspativizeSaM 'kaserugaM vA' kazerukaM vA-kandavizeSarUpam "siMgghADagaM vA' zRGgATakaM vA jala jam (siMhAra ini bhASA) 'pUti AlagaM vA' pUti-AlukaM vA vanaspativizeSarUpam 'aNNayaraM vA tahappagAraM' anyatarad vA anyad vA tathAprakAram pUrvoktasadRzaM jalajAtaM kandavizeSa vanaspativizeSarUpaM vA 'AmagaM' Amakam-aparipakvam 'asatthapariNayaM' azastrapariNatam azastropahatam 'apphAsuyaM' aprAsukam sacittam 'jAva no paDigAhijjA' yAvat-aneSaNIyama TIkArtha-aba Ama-kaccA ikSu-gannA-zeraDI kA cagairaha ko lakSyakara niSedha karate haiM-'se bhikkhU vA mikkhuNI vA gAhAyaikulaM jAva paviDhe samANe' vaha pUrvokta bhikSuka-bhAva sAdhu aura bhikSukI-bhAva sAdhvI, gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat-piNDapAta kI pratijJA se arthAt bhikSA lene kI icchA se anu. praviSTa hokara 'se jaM puNa evaM jANijjA' vaha sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se jAna le ki 'icchumeragaM cA' ikSumeraka-chilakA rahita ganne kA TukaDA hai athaga 'aMkakareluyaM vA' akkakarelu nAma kA vanaspati vizeSa hai yA 'kaserUgaM vA' kazerUka-kazora nAma kA kanda vizeSa hai yA 'siMghADagaM vA' zRMgATaka jala meM utpanna honevAlA siMhAra hai yA 'pUtiAlugaM vA' pUti-Aluka nAmakA vanaspati vizeSa hai aisA jAnakara 'aNNayaraM vA tahappagAraM Amarga asatthapariNayaM aphApluyaM jAva No paDigAhijjA' isa taraha kA koI dUsarA bhI jala meM utpanna hone vAlA kanda rUpa vanaspati vizeSa Ama-kaccA hai tathA azastrapariNata zastropahata nahIM hai arthAt cIrAphADA nahIM gayA hai isa prakAra ke sabhI kandoM ko aprAsuka-sacitta tathA yAvat -aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajha have kAcA zeraDInA sAMThA ke TukaDA vigerene uddezIne teno niSedha kare che - TI14-se bhivaskhavA bhikkhuNI vA' te pUrita sAdhu sAmI 'gAhAvaikulaM jAva' 725 shraap4|| 32mA yAvat mikSA sAmanI 2chAyI 'pavidve samANe' praveza 4rIne se jaM puNa evaM jANijjA' temanA anyAmA samAve-'icchumeragaM vA' ch| vinAnA zerInA 44. 2. 1241 aMkakareluyaM vA' 54 42 yu nAmanI vanapati cha, 2521 / 'kaserugaM vA' se34-zora nAmAnA 4.6 vizeSa cha. 121 / 'siMghADagaM vA' pAAmA thaashaayaa| cha. 2011 'putiAlugaM vA' pUtimA nAmanI panapati vizeSa cha. ma vAmA sAva mth| 'aNNayara vA tahappagAra mI tanAremA pahA thanAra 4635 pAnAta DAya te 'AmagaM' yA DAya tathA 'asatthapariNaya' 225 pariNata thayena ya ta mAya 42 mA 4 Ane 'aphAsuya' sAyatta yAvat aneSaNIya bhASAmA doSAdhI yuta samajIne sAdhu sAdhI e te levA na joIe kAraNa ke AvA prakAranA kAcI zeraDInA zrI sAgasUtra :4 Page #234 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TAkA zrutaskaMdha 2 u. 7 sU0 87 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 223 AdhAkAdidoSaduSTaM manyamAnaH jJAtvA lAbhe sati no pratigRhNIyAt-ikSukhaNDAdInAm azatrapariNatAnAM sacittatvena AdhAkarmAdidoSaduSTatvena saMyamAtmavizadhakatayA tAni sAdhubhirna grAhyANi // sU0 87 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTre samANe se jaM puNa evaM jANijjA, uppalaM vA, uppalanAlaM yA, bhisaM vA, bhisamuNAlaM vA, pokkhalaM vA, pokkhala vibhaMga vA, aNNaya tahappagAraM AmagaM asatthapariNayaM apphAsuyaM jAva lAbhe saMte No paDigAhijjA ||suu0 87 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulam yAvat praviSTaH sana sa yadi punarevaM jAnIyAt -utpalaM vA, utpalanAlaM vA, visaM vA, visamRNAlaM vA, puSkaraM vA, puSkara vibhaGgavA, anyatarad vA tathAprakAram Amakam azastrapariNatam, aprAsukA yAvat lAbhe sati no pratigRhNIyAt // 87 // TIkA-kamalakandamRNAlAdikamadhikRtya taniSedhaM vaktamAha -'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulaM 'jAva' yAvat-piNDapAtapratijJayA bhikSAlAbhAthe praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa bhAvabhikSuH yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt 'uppalaM vA' utpalaM vA nIlotpalaM vA 'uppalanAlaM vA' utpalanAlaM vA-nIlotpalakara sAdhu Ara sAdhvI usako grahaNa nahIM kare kyoMki isa tarahakA kaccA gannA kazerU-siMhAra vagairaha Ama aura azastrapariNata hone se sacitta aura AdhAkarmAdi doSoM se yukta hone ke kAraNa saMyama Atma birAdhaka hotA hai isaliye saMyama pAlanArtha bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI usa ko nahIM le // 86 // TIkArtha-aba kamala kanda mRNAla vagairaha ko lakSpakara niSedha karate haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, gAhAvaikulaM jAya paNTei samANe' vaha pUrvokta bhikSuka-bhAca sAdhu aura bhikSukI bhAya sAdhvI gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat-piNDapAta kI pratijJA se arthAt bhikSAlAma kI AzA se anupraviSTa hokara 'se jaM puNa evaM jANIjjA' vaha sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se jAna le ki 'uppalaMyA' utpala-kamala arthAt nIla kamala hai gannA, karUka, sIMghADA vigere Ama ane azastra pariNata hovAthI sacitta ane AdhA. karmAdi devALA hovAthI saMyama Atma virAdhanA thAya che. tethI saMyama pAlana karavA pANA sAdhu sAdhvI devA nahIM // sU. 86 // have kamalakaMda-mRNAla vigerene udezIne tene niSedha kare che. TI-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sAdhu sAdhI 'gAhAvaikulaM jAva' 725 zrApana gharamA yAvat mikSA bhayAnI 2chAyA 'paviThU samANe' praveza 4aa 5chI 'se jaM puNa evaMjANijjA' bhana! yAmAM se Ave -'uppalaM vA' 58- nIta bhasa athavA 'uppalanAla vA' nara malanu nANa / che athavA 'bhisaM vA bhisamuNolaM zrImAyAgasUtra:4 Page #235 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 224 AcArAMgasUtre kandaM vA 'bhisaM vA' visaM vA padmakandamUlaM vA 'misamuNAlaM' vimRNAlaM vA - padmakandoparibhAgasthita tArUpaM 'pokle' puSkaraM vA kamalakesaraM vA padmakiJjalkarUpam, 'pokkhala vibhaMga vA' puSkaravibhaGgaM vA kamalakandaM khaNDaM vA 'aNNayaraM vA tahappagAraM' anyatarad vA anyad vA tathAprakAram kamalakandAdisadRzam yat kimapi kandavizeSarUpam 'Ama' Amakam aparipakvam 'asatyapariNayaM' azastrapariNatam - azastropahatam 'alphAsurya' aprAkam sacittam 'jAva' yAvat - aneSaNIyam - AzA karmAdidoSaduSTaM manyamAno jJAtvA 'lAbhe saMte' lAbhe sati 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt teSAM padmamRNAla kandAdInAm aparipakyAnAm azastrIpahatAnAM sacittatvena AdhAkarmAdidoSaduSTatvena lAbhe sati saMyamAtma virAdhakatvena sAdhubhirvA sAdhvIbhirvA tAni kamalakandamRNAlAdIni na grAhyANi iti // sU0 87 // mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTTe samANe se jaM puNa evaM jANijA, aggabIyANi vA, mUlabIyANi vA, khaMdhaviyANi vA poravIyANi vA aggajAyANi vA, mUlajAyANi vA, khaMdhayA 'uppalanAlaMvA' utpalanAla-nIlotpalakA kanda hai yA 'bhisaM vA bhisamuNAlaM vA' visa- mRNAla - kamala kanda mUla hai yA visa mRNAla padma kanda kA nAla tantu hai yA 'pokkhalaM' puSkara-kamala kA kezara - kiJjalka hai athavA 'pokkhalavibhaMgaM vA' puSkara vibhaMga - kamala kA kanda yA khaNDa hai 'aNNagharaM vA tahapagAraM' yA anya koI dUsarA hI isa taraha kA kamala kandAdi ke samAna kanda viSeza hai isa prakAra usa kamala kandAdi ko dekhakara yA jAnakara 'AmagaM asatthapariNayaM' Ama-kaccA tathA azaltrapariNata - cAkU vagairaha se cIrASphArA bhI nahIM gayA hai arthAt jaisA kA taisA hI nayA rUpa vAlA hai aisA dekhane yA samajhane se usa kamala kandAdi ko kaccA tathA azastropahata hone se 'aSphAsuyaM jAva' aprAsuka-sacitta tathA yAvat-aneSaNIya- AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajhakara saMyama Atma virAdhaka hone ke kAraNa 'No paDigAhijjA' bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI milane para bhI usa ko nahIM grahaNa kare // 87 // vA' maNa hunchanu bhUja hoya he umaja udhanA nAma-taMraMtu hoya athavA 'pokkhala" ubhajanA DiTa hoya athavA 'pokkhalavibhaMgaM vA' bhajano yA maMDe he. 'aNNayara' vA tahappa gAra' athavA bIjA kAI tenA jevA ka' vizeSa hAya e rItanA e kamala kaMda vigerene lene athavA lagIne 'AmagaM' athA tathA 'asatyapariNaya' zastra parizuresa na hoya arthAt manAte hai! tevu leSA vAmAM Ave teA ubha dhAhine 'apphAsurya' jJA' sacitta yAvat aneSaNIya AdhAkarmAdi doSothI yukta mAnIne saMyama Atma virAdhaka hovAthI sAdhu hai sAthI bhajapA chatAM pazu 'jo paDigAhijjA' tene thaha 12pA nahIM sU.87 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #236 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmamakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 8 sU0 88 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 225 jAyANi vA, porajAyANi vA NaNNastha takalimatthae vA, takalisIseNa vA, NAlieramathaeNa vA, khajjUramatthaeNa vA, tAlamatthaeNa yA, annayaraM vA tahappagAraM AmaM asatthapariNayaM apphAsuyaM jAva lAbhe saMte No paDigAhijA ||suu0 88 // chAyA-sa bhikSu bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yadi punarevaM jAnIyAt tadyathA-agrabIjAni vA, mUlabI nAni vA, skandhabIjAni vA, paryabIjAni vA, agrajAtAni vA, mUlajAtAni vA, skandhajAtAni vA, parvajAtAni vA nAnyatra, kandalImastakaM yA kandalIzISe vA, nArikelamastakaM vA khajUramastakaM vA, tAlamastakaMcA, anyatarad vA tathA. prakAram Amakam azastrapariNatam aprAsukam yAvat-lAbhe sati no pratigRhNIyAt // 088 // ___TIkA-piNDaiSaNAmadhikRtya japAkusumAdIni agravIjAdIni niSedhitumAha 'se bhikkhU vA bhikkhuNI' sa bhikSurza bhikSukI kA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulaM-gRhasthagRhaM 'jAva paviDhe samANe' yAvat piNDapAtapratijJayA-bhikSAgrahaNArtha praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa saMyamavAn bhikSuH yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAta-'taM jahA-aggabIyANi vA tadyathAagravIjAni vA japAkusumaprabhRtIni, 'mUlabIyANi vA' mUlabIjAni vA-jAtikusumAdIni, aba piNDaiSaNA kA adhikAra hone se japAkusuma vagairaha agra bIjoM ko lakSyakara niSedha karate haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvai kulaM jAca paviTe samANe' vaha pUrvokta bhikSaka-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat-piNDapAta kI pratijJA se arthAt bhikSAlene kI icchA se anupraviSTa hokara vaha sAdhu aura sAdhvI yadi se jaM puNa evaM jANijjA' aisA vakSyamANarUpa se jAna leki 'aggavIyANi vA' agrabIja japAkusuma vagairaha agravIja haiM tathA ye 'mRlavIyANi vA' jAti kusuma vagairaha mUla bIja haiM yA zallakI vagairaha 'khaMbIyANi cA' skandha bIja hai tathA ikSudaNDa-gannA vagairaha piMkaiSaNAne adhikAra prabhuzrI hovAthI japAkusuma vigere agra bIjene udezIne have tene niSedha batAve che - TI-se bhikkhU bA bhikkhaNI vA' te pUrvarita sAdhu sAyA 'gAhAvaikulaM jAva' 25 zrA54nA gharamA yAta mikSA bhavAnI chAthI 'paviTTha samANe' praveza 4zana se jaM puNa evaM jANijjA' tamanA lAmA yu mAve - 'aggabIyANi vA' 20 4pAsuma vigere 25Aur cha tathA 'mUlabIyANi vA' mA ti subha vigere bhUja bhI pA che. ma24 'khaMdhIyANi vA' zasI vigaire 245 bhI che tathA 'porabIyANi vA' ze27 vigere 54 bhI che. mAtrenI gAMbhAbhI DAya cha teA cha. tathA 'aggajAyANi vA' A0 21 zrI sAgasUtra :4 Page #237 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 226 AcArAMgasUtre 'khaMdhabIyANi vA' skanyavIjAni vA-zallakI prabhRtIni, 'porabIyANi vA' parvabIjAni vAikSadaNDaprabhRtIni, evam 'aggajAyANi vA-agrajAtAni vA 'mUlajAyANi vA' malajAtAni cA 'khaMghajAyANi vA' skandhajAtAni vA 'porajAyANi vA' parvajAtAni yA ikSuprabhRtIni 'NaNNattha' nAnyatra agrAderanyasmAdAnIya anyatra na prarohitAni api tu tatraiva agrAdau jAtAni evaM 'takkalimatthaeNa vA' kandalImastakaM vA neti vAkyAlaMkAre' kandalImadhyavartigarbharUpaM 'takkalisIseNa vA' kandalIzIrSa vA, kandalIstabakarUpam atrApi neti vAkyAlaMkAre 'nArikaeramatthaeNa vA' nArikelamastakaM vA nArikelastabakarUpam 'khajjUramatthaeNa vA' khajUramastakaM vA-kharjUrastabakarUpam neti vAkyAlaMkAre 'tAlamatthaeNa vA' tAla mastakaM vA tAlaphala stabakarUpam 'aNNayaraM vA tahappagAraM' anyatarad vA anyad vA tathAprakAram agravI. 'poracIyANi vA' parva bIja haiM arthAt jisa ke pora meM hI bIhana hote haiM aisA gannA cAMsa vagairaha ko parva bIja kahane meM Ate haiM isa taraha jisa ke skandha ke madhya bhAga meM hI bIhana hote haiM aisA zallakI nAmakA vanaspati vizeSa ko skandha bIja kahate haiM evaM aggajAyANi yA' isa taraha agra jAta-agra bhAga se hI utpanna hone vAlA japAkusuma vagairaha evaM 'mUlajAyANi vA' mUla jAta-mUla bhAga se hI utpanna hone vAlA jAti kusuma vagairaha tathA 'khaMdhajAyANi vA' skandha jAta-kandha bhAga se hI utpanna honevAlA zallakI vagairaha vanaspati vizeSa 'pora jAyANi vA' parva jAta-pora se hI utpanna hone vAlA gannA cAMsa Adi gAMTha se hone vAle ko pora jAta kahate hai tathA 'NaNNastha' arthAt agrAdi se bhinnoM ko lAkara dasare sthAna meM nahIM utpanna hone vAlA etAvatA usI agrAdi bhAgoM meM utpanna hone vAle japAkusuma vagairaha vastuoM ko dekhakara yA jAna kara evaM 'takalimatthaeNa vA' kandalI mastaka-arthAt golAkAra latA-kandalI ke madhya meM rahane vAle garbha yukta vastu ko yA 'takalisIseNa vA' kandalI stabaka ko yA 'nArieramatthaeNa vA nariyala ke stabakako arthAt kandalI gucchA ko yA nariyala ke gucchA ko yA 'khajjura matthaeNa vA' khajUra ke gucchA ko yA tAlamatthaeNavA' taphala ke gucchA ko dekha kara yA jAna kara evaM 'aNNayaraM vA tahappagAraM' isI taraha ke dUsare bhI kisI anya amAthI 64-na 21 pAsubha vigere 1240 'mUlajAyANi vA' bhUmA thI 4 atpanna thnaa| natI asubha vigere tathA 'khaMdha jAyANi vA' 275 mAthI 5. - naa2| 8 vagere tathA 'porajAyANi vA' 54nd ismAthI 14 utpanna thnaa2| 221, 5isa vigaire 'NaNNattha' mAthI mAnane sAvAna bhI sthAnamA napanna naa| eTale ke e agrAdi bhAgamAM pedA thanArA japa kusuma vigerene joIne ke jANuMne tathA 'takalimatthae vA' 42 tA-bInA madhyamA 29yApAra vigere pastune 25541 'takalIsIseNa vA manamA 'nAliparamara eNa pA' nAjAyanA chAne athavA zrI mAyArAsUtra :4 Page #238 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 8 sU0 88-89 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 227 jAdisadRzam 'AmagaM' Amakam-aparipakvarUpam 'asatthapariNayaM' azastrapariNatam azastro. pahatam 'apphAmuyaM' aprAsukaM sacittam 'jAva' yAvat aneSaNIyam-AdhAkarmAdidoSaduSTam manyamAno jJAtvA 'lAbhe saMte' lAbhe sati 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAta, tathAvidhAnAm agravIjAdInAm aparipakvAnAma zastrapariNatatvaina sacittatvAt AdhAkarmAdidoSaduSTatvena saMyamAtmavirAdhakatayA sAdhubhiH sAdhvIbhizca tAni agravIjAdIni na grAhyANi ||suu0 88 // ___ mUlam-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTe samANe se jaM puNa evaM jANijjA, ucchaM vA, kANagaM aMgAriyaM saMmissaM vigadUsiyaM, vettagaM vA, kaMdalI UsayaM vA, aNNayaraM vA tahappagAraM AmagaM asatthapariNayaM apphAsuyaM jAva lAbhe saMte No paDigAhijjA |suu0 89 // chAyA-sa mikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yadi punarevaM jAnI. yAt-ikSuvA kANakam aGgAratikaM vA, saMmizraM vRkadRSitaM vetrAgraM kandalImadhyam anyatarad vA tathAprakAram Amakam azastrapariNatam aprAmukaM yAvat lAbhe sati no pratigRhNIyAt ||suu089|| TIkA-sacchidrekSudaNDAdikamadhikRtya tamniSedhaM vaktumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vastuoM ko jo ki agravIjAdi sadRza hote haiM una sabako bhI 'AmagaM asatya pariNayaM' Ama- aparipakva kaccA aura azastrapariNata-azastropahata-cIraphADa rahita hone se 'apphAsuyaM jAba' aprAsuka sacitta aura yAvat aneSaNIya-AdhA. karmAdi doSoM se yukta samajha kara 'lAbhe saMte No paDigAhijjA' milane para grahaNa nahIM karanA cAhiye kyoMki kacce aura cIraphADa se rahita hone se japAkusuma vagairaha agrabIja prabhRti vastueM sacitta aura AdhAkarmAdi doSoM se dUSita monI jAtI haiM isaliye una agravIjAdi aparipakva padArthoM ko lene para sAdhu aura sAdhvI kI saMyama Atma birAdhanA hogI ataH use nahIM le // 88 // aba chidra se yukta gannA vagairaha kA niSedha karate haiMTIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvai kulaM jAya paviDhe samANe' se 'khajjUramatthaeNa vA' puranA zuzchAne athavA 'tAlamatthaeNa vA' tasasanA zuruchAne nidhana BIna tama 'evaM aNNayara vA tahappagAra' bhAvI zatanA mIla maya paratune ke je agra bIjAdinA jevA hoya e badhAne paNa kAcA ane azastrapariNata hovAthI 'apphAsuya jAva' mAsu4 yAvat maneSaNAya mAyA pANA mAnI 'lAbhe saMte No paDigAhijjA' mA chatA 595 tene se nahI. bha-yA tathA thAryA , pyA vagaranA hevAthI ja pAkusuma vigere abIja Adi badhI vastuo sacitta AdhAkamadi deSavALI hovAthI te abIja vigere aparipakava padArthone levAthI sAdhu ane sAdhvInA saMyama AtmAnI virAdhanA thAya che tethI tene na levA che sU, 88 . zrI sAgasUtra :4 Page #239 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 228 AcArAMgasUtre sa pUrvokto saMyamavAbhikSurvA, bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulaM-gRhasthagRhaM 'jAva paviDhe samANe' yAvat-piNDapAtapratijJayA bhikSAgrahaNArtha praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa viraktaH bhikSuH yadi punarevaM-vakSyamANarItyA jAnIyAt 'ucchu vA kANagaM' iTuM vA kANakam-rogavazAt sacchidram, evam 'aMgAriyaM' aGgArakitam RtuparivartanavazAd vivarNIbhUtam, tathA 'saMmissaM' saMmizram-vizIrNatvak 'vigasiyaM' vRkadUSitam vRkaiH zagAlai va kiJcida bhakSitam 'vettaggaM vA' vetrakaM vA-vetasaM vA vetasAgraM vA 'kaMdalI UsayaM vA' kandalImadhyam vA 'aNNayaraM vA tahappagAraM' anyatarad vA anyat kimapi vA tathAprakAram-uparyuktasacchidrekSu prabhRtisadRza vanaspativizeSam 'AmagaM' Amakam-aparipakvam 'asatthapariNayaM' azastrapariNatama-zastro. pahatam 'apphAsuyaM' aprAsukam-sacittam 'jAva' yAvad aneSaNIyam-AdhAkarmAdidoduSTaM jaM puNa evaM jANijjA'-yaha pUrvokta bhikSuka-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukIsAdhvI gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat-piNDapAtakI pratijJA se arthAt bhikSAlAbha kI AzA se anupraviSTa hokara vaha sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se jAna le ki-'ucchuvA, kANagaM aMgAriyaM' ikSu-gannA zeraDI meM kANA hai arthAt sacchidra tathA aMgArAMkita hai arthAt Rtu ke parivartana se vivarNa vikRta varNavAlI ho gaI hai evaM 'saMmissaM saMmizra-chilakA vizIrNa ho gayA hai arthAtU vizIrNatvacA vAlI hai aura 'vigadRsiyaM' vRka dUSita-bheDiyA yA zRgAla se, kucha bhAga khAyA huA hai tathA yaha 'vettagaMvA vetasAgra-vetasa-veMta kA agra bhAga hai aura yaha 'kaMdalI UsayaM vA kandalI-kAMdA kAmadhya bhAga hai evaM 'aNNayaraM vA tahappagAraM Amam asatthapariNayaM' anya bhI koI dUsarA usa prakAra kA sachidra gannA vagairaha ke sadRza vanaspati vizeSa Ama-aparipakva kaccA hai evaM azastrapariNata-azastropahata-cIrAphADA bhI nahIM gayA hai jaisA kA taisA hI hai aisA dekhakara yA jAnakara sAdhu aura sAdhvI isa taraha ke kaccA aura cIra phAra se rahita bilakula tAjA sachidra gannA vagairaha ko 'apkAsuyaM jAva' aprA. have chidravALI zeraDI vigerene levAne niSedha kare che - TI-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUti sAdhu sane sAdhvI 'gAhAvaikulaM jAva' 122 zrAvanA 52mAM yAvat mikSA bhavAnI richAyI 'pavidesamANe' praveza 4zana 'se jaM puNa evaM jANijjA' tamanA anjanbhA se bhAva -'ucchuyaM vA kANagaM vA' mA ze2DI 3 tenAgannA vA che. arthAta ma 1zA samichadra che tathA 'aMgAriyaM vA' mA2i4 arthAt Rtun| 3222thI vikRta vANI 25 gye| che. tebha08 'saMmissaM tenA ch| virA yA cha. tathA 'vigadasiya" dheTA 25 ziyANe 42usa cha. 'vettagaM vA tenA mayamA tne| che. t| 'kaMdalIUsayaM vA' 24t xihAnA madhyama mA che tathA 'aNNayaraM vA tahappagAra' bhI pazu tenA pA sachidranA vigare 21 panapati vizeSa 'AmagaM' 552545 DAya 'asatthapariNaya' azA pariNata meTale 3 yA2317 yA pinAnA zrI aayaa| sUtra :4 Page #240 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 8 sU0 89-90 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 229 manyamAno jJAkhA 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt sacchidrekSuprabhRtinAm aparipakvAnAm azastrapariNatAnAm sacittatvena AdhAkarmAdidoSaduSTatvena saMyamAtmavirAdhakatayA tAni sacchidrekSuprabhRtIni sAdhubhiH sAdhvI bhizca na grAhyANi // mU0 89 / / / mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhApaikulaM jAva paviTe samANe se jaM puNa evaM jANijjA lasuNaM vA lasugapattaM vA, lasuNaNAlaM vA, lasuNakaMdaM vA, lasuNacoyaM vA, aNNayaraM vA tahappagAraM kaMdajAyaM AmagaM asatthapariNayaM apphAsuyaM jAya No paDigAhijA ||suu0 90 // chAya-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yadi punarevaM jAnIyAt lazunaM vA lazunapatraM vA lazunanAlaM vA, lazunakandaM vA lazunatvacaM vA, anyatarad vA tathAprakAram kandajAtam Amakam azastrapariNatam aprAsukam yAvad no pratigRhNIyAt / / sU0 90 // TIkA-lazunaprabhRti kandasAmAnyamadhikRtya tabhiSedhaM vaktumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto sayamAtmAbhikSu vA bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulaM-gRhasthagRham 'jAva paviDhe samANe' yAvat-piNDapAtapratijJayA bhikSAgrahaNArtha praviSTaH san 'se jaM puNa evaM suka sacitta aura yAvat-aneSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajhakara use 'No paDigAhijjA' grahaNa nahIM kare kyoMki chidra yukta gannA dhagairaha aparipakva aura azastropahata ho to vaha sacita aura AdhAkarmAdi doSoM se dUSita mAnA jAtA hai isa liye isaprakAra ke kacce aura cIraphADa se rahita sacchidra gannA vagairaha ko lene se saMyama Atma virAdhanA hogI ataH saMyamapAlanArtha usako nahIM lenA cAhiye // 89 // aba lazuna pyAja vagairaha kanda sAmAnya ko lakSyakara niSedha karate haiM TIkAtha-se bhikkhU vA, bhikkhuNIvA, gAhAvA kulaMjAva paviDhe samANe se jaM puNa evaM jANijA' vaha pUrvokta bhikSuka-saMyamazIlasAdhu aura bhikSukI-sAdhvI savA 2 tIna sAdhu sana sAvAye tane 'aphAsuyaM jAva' sayitta mana yApat maneSaNIya AdhA dvaSothI yuddhata yAne 'yo paDigAhijjA' tene grahaNa 421 // nahI. kema ke-chIdravALAgane vigere aparipakava ane azastro pahata hoya to tene sacitta ane AdhArmAdi devALA mAnavAmAM Ave che. tethI evA prakAranA kAcAM temaja cIryA phADayA vagaranA sachidra zeraDI vigerene levAthI saMyama Atma virAdhanA thAya che. tethI saMyamanA rakSaNa mATe tevA prakAranI vastu levI na joIe. sU. 89 have lasaNa pyAja vigere kaMda sAmAnyane uddezIne tene niSedha kare che- --'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te ti sAdhu bane sAcI 'gAhAvaikulaM jAva' 'paviDhe samANe' gR725 zrAvanA 52 mikSA ta 42yAnI thI praveza parIna zrI sAgasUtra :4 Page #241 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 230 AcArAMgasUtre jANijjA' sa viratobhikSuH yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt 'lasuNaM vA' lazunaM vA lazunanAmakakanda vizeSam 'lasuNapattaM vA' lazunapatraM vA lazunaharitapatraM vetyarthaH 'lasuNanAlaM vA' lazunanAlaM vA-lazunanAlamUlavetyarthaH 'lasuNakaMdaM vA' lazunakandaM vA lazunakandamUlaM vA 'lasuNacoyagaM vA' lazunatvacaM-lazunabAhyatvacaM vA 'aNNayaraM vA tahappagAraM' anyatarada vAanyad vA kimati tathAprakAram-lazunasadRzaM palANDu gRJjanAdikaM kandajAtIyam 'AmagaM' Amakam-aparipakvam 'azastrapariNatam azastropahatam 'apphAsurya' aprAsukam sacittam 'aneSaNIyam AdhAkarmAdidoSaduSTaM 'jAva' yAvat-manyamAno jJAtvA 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt, tathAvidhalazunaprabhRti kandavizeSANAmaparipakvAnAm azastropahatAnAm sacittatvena AdhAkarmAdidoSaduSTatvena ca saMyamAtmavirAdhakatayA lazunAdikam sAdhubhiH sAdhvIbhizva na grAhyam // sU0 90 // gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat-piNDapAta kI pratijJA se arthAt bhikSA lene kI icchA se anupraviSTa hokara vaha sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se jAna le ki-'lasuNaM vA' lasuNapattaM vA yaha lazuna yA lazuna kA pattA yA 'lasuNaNAlaM vA lasuNakaMda vA' lazuna kA nAla-mUla yA lazuna kA kanda yA 'lasu. coyaM vA lazuna kA tvacA chilakA yA 'aNNayaraM vA tahappagAraM kaMdajAyaM' dUsarA hI koi anya isa taraha kA kanda jAta-pyAja kAMdA vagairaha yadi 'Amam' Ama aparipakva-kaccA hai aura 'asatthapariNayaM jAva' azastrapariNata-azastropahata cIrA phADA nahIM hai aisA jAna le yA dekha le to isa prakAra ke aparipakva kacce aura cIraphADa se rahita lazuna pyAja vagairaha kanda ko aprAsuka sacitta tathA yAvata -saMyamavAn sAdhu aura sAdhvI 'No paDigAhijjA' usa ko nahIM grahaNa kare kyoMki isa taraha kA kaccA aura bilakula tAjA, joki ciraphADa se bhI rahita hai aisA lazuna pyAja vagairaha kanda sacitta aura AdhAkarmAdi doSoM se dUSita hone se saMyama Atma virAdhaka hotA hai isaliye saMyama pAlanArtha isa taraha kA lazana 'se jaM puNa evajANijjA' tamanA napAmA 4aa hai lasuNaM vA lasuNapattaM vA' / saya 25541 sasanA pAna 255 'lapuNaNAlaM vo lasuNavaMdaM vA' sanA bhUNa athavA sanA hai athavA lasuNacoyaM vA' sanI ch| mathavA 'aNNayara vA tahappagAra kaMdajAyaM' mI tenA 24 ta mero jIvigere ne 'AmagaM' 5 / pAnA yA ya tathA 'asatyapariNaya' zakha 5riNata thayesa na DAya arthAt tane pisa haiyAra na DAya tavA hAya to mApA prA2nA 'aphAsuyaM jAva' sacitta yAvat maneSaNIya mAyAmAdi SaSita pAnI 'No paDigAhijjA' tara 59 425 // nahI kema ke AvI rItanA kAcA ane tAjA ke jene cIrela kApela hoya evA lasaNa DuMgaLI vigere kaMde sacitta ane AdhAkarmAdi devALA hevAthI saMyama Atma virAdhaka thAya che zrI mAyArAgasUtra :4 Page #242 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 8 sU0 91 piNDaSaNAdhyayananirUpaNam 231 mUlam-'se bhikkhU vA bhikkhugI vA gAhAvaikulaM jAva paviDhe samANe se jaM puNa evaM jANijjA acchiaM vA, kubhipakkaM vA, tidurga vA, TiMbaruyaM vA, biluyaM vA, palagaM vA, kAsavaNAliyaM vA tahappagAraM AmagaM asatthapariNayaM apphAsuyaM jAva lAbhe saMte No paDigAhijjA ||suu0 91 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yadi punarevaM jAnIyAt-AstikaM vA, kumbhIpakvaM vA, tindukaM vA, TembarukaM vA, bilvaM vA palakaM vA, zrIparNIphalaM vA, anyatarad vA tathAprakArama Amakam azastrapariNatam aprAsukaM sacittam yAvat lAbhe sati no pratigRhNIyAt / / sU0 91 // ____TIkA-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto saMyamavAbhikSurvA bhikSukI vA 'gAhA. vaikulaM' gRhapatikulaM-gRhasthagRhaM 'jAva paviDhe samANe' yAvat-piNDapAtapratijJayA bhikSAgrahaNArtha praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa bhikSuH yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt 'acchi vA AstikaM vA AstikanAma vRkSavizeSaphalam 'kuMbhipakkaM vA kumbhIpakvaM vA kumbhyAM pakvokRtam 'tiMdugaM vA tindukaM vA-tindukaphalaM vA 'TiMbaruya vA' TembarukaM pyAja vagairaha kAMdA ko sAdhu aura sadhyI nahIM le // 9 // ___ aba aparipakva aura cIraphADa rahita Astika phala vagairaha ko niSedha karate haiM___TIkArtha- se bhikkhU vA bhikhuNI vA gAhAcai kulaM jAva paviDhe samANe se jaM puNa evaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSuka-saMghamavAn sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat-piNDapAta kI pratijJA se arthAt bhikSA lAbha kI AzA se anupraviSTa hokara vaha sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyaH mANa rUpa se jAnale ki-'acchiaMbA, kuMbhipakaMvA' Astika-Astika nAma kA vRkSa vizeSa kA phala yA kumbhIpakva-kumbhI choTA ghaDA meM DAlakara pakAyA huvA phala vizeSa, athavA 'tiMdugaM vA tinduka-tinduka nAma kA phala vizeSa, yA 'TiMbarUyaM vA Tembaruka-Tembaruka nAmakA vRkSa vizeSa kA phala, evaM 'biluyaM vA' tethI saMyamanA rakSaNa mATe AvA kade sAdhu ke sArvIe levA na joIe. che sU. 90 che have aparipakava tathA azastrapariNata AstikAdi phala levAno niSedha kare che - 10-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUchita sAdhu bhane sAthI 'gAhAvaikulaM jAva' 'pavitu samANe' 25 zrAvana 2wi HarananI 42chAthI praveza 4 5chI se jaM puNa evaM jANijjA' tayAnA anjanvi me mAre 3-'acchiya vA' sti4 nAmanA vRkSanA 31 'kuMbhipaka vA' bhI theTa nAnA ghAmA nApIne 55ve va vizeSa pth| 'tidugaM yA ta nAmanA 5 // vizeSa mayayA TiMbalya vA' Tima3 namanA vRkSanA / zrI mAyArAgasUtra :4 Page #243 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 232 ___AcArAMgasUtre TembarukanAmakavRkSavizeSaphalam, 'viluyaM vA' bilva vA bilva vRkSaphalam 'palagaM vA' palakaM vA palakanAmavRkSavizeSaphalam 'kAsavaNAliyaM vA zrIparNIphalaM vA kumbhIpakvazabdasya pratyekamabhisambandhAt tindukaphalAdikaM gartAdau nikSipya dhUmAdinA paripakvI kRtamityarthaH 'aNNayaraM vA tahappagAraM' anyatarad vA-anyad vA kimapi tathAprakAram AstikaphalAdisadRzaM phalasAmAnyam 'AmagaM" Amakam-ardhaparipakvarUpam azastrapariNatam azastropahatam 'apphAsuyaM' aprAsukaM sacittaM 'jAva' yAvad-aneSaNIyaM AdhAkarmAdidoSaduSTaM manyamAno jJAtvA lAbhe sati 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt, tathAvidhAstikavRkSaphalAdInAM dhUmAdinA aprAptapAkakAlameva paripakvIkRtatvena ardhaparipakvatayA aprAsukatvAt aneSaNIyatvAcca tadgrahaNe saMyamAtmavirAdhanApatyA sAdhubhiH sAdhvIbhizca tad na grAhyam // sU0 91 / / ____ mUlam-se bhikaravU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTe samANe se jaM puNa evaM jANijjA, kaNaM vA, kaNakuMDagaM vA, kaNapUyaliyaM vA, cAulaM vA cAulapiTuM vA, lilaM vA, tilapiTuM vA, tilapappaDagaM vA, aNNayaraM bilva-bilva vRkSa kA phala yA 'palagaM vA' palaka pAlaka nAmakA vRkSa kA phala vizeSa isI prakAra 'kAsavaNAliyaM vA zrIparNI kA phala arthAt tinduka phala vagairaha ko jamIna ke andara khaDDhe meM DAla kara choTA ghaDA meM cheda karake agni dhUma ke dvArA pakAyA jAtA hai aise phaloM ko aura 'aNNayaraM vA tahappagAraM' dUsare bhI isI taraha ke kisI anya phala ko bhI joki Astika vagairaha phaloM ke sadRza ho una saba ko bhI 'AmagaM' Ama-aparipakva kaccA aura 'asatthapariNayaM azastrapariNata cIraphADa se rahita dekha kara 'apphAsuyaM jAva' aprAsuka-sacitta aura yAvat aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta hone ke kAraNa 'lAbhe sate' lAbha hone para bhI sAdhu aura sAdhvI 'No paDigAhijA' usa aparipakva aura azastropahata Astika vagairaha phala ko nahIM grahaNa kare kyoMki uktarIti se sacitta aura AdhAkarmAdi doSa dUSita hone ke kAraNa usako lene para sAdhu aura sAdhvI ko saMyama-Atma virAdhanA hogI, ataH use nahIM le // 91 // mA 'biluya vA' (eIna 35 athavA 'pAlagaM vA' 54 nAmanA vRkssn| 3 // athavA 'kAsavaNAliya' vA' AsapAsa kSa vizeSanA jo 2424 / 'aNNayara vA tahappagAra" bhIta tenA ravA mI jona 32 masta vigere vA hAya te mA. 'AmagaM' 25545 DAya tathA 'asatthapariNayaM' zatrapariNata thaye nahAya to tavA jo 'aphAsurya jAva' mAsu pAthI nyAya-24NEL pAena 'lAbhe saMte' bhane / 55 'No paDigAhijjA' te ag] 42vA nAhI. bha hai merItanA sathita tathA mAyAmA deSavALA hovAthI te levAthI sAdhu ane sAdhvIne saMyama Atma virAdhanA thAya che tethI tene na levA ! sU. 91 che zrI sAgasUtra :4 Page #244 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 233 marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 8 sU0 92-93 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam vA tahagAraM AmaM asatthapariNayaM alphAsuyaM jAva lAbhe saMte No paDigAhijnA || sU0 92|| chAyA - sa bhikSu bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH zan sa yadi punaH evaM vA, jAnIyAt kaNikaM vA kaNikakuNDaM vA kaNapUpalikaM vA, taNDulaM vA, taNDulapiSTaM vA, tilaM vA tilapiSTaM vA, tilaparpaTikaM vA, anyatarad vA tathAprakAram Amam azastrapariNatam aprAsukam yAvat lAbhe sati no pratigRhNIyAt / sU0 92 // TIkA- ' se bhikkhU vA sikkhuNI vA' sa pUrvokto saMyamavAn bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhA vaikulaM' gRhapatikulam - gRhasthagRhaM 'jAva paviTThe samANe' yAvat piNDapAtapratijJayA bhikSAgrahaNArtham praviSTaH san ' se jaM puNa evaM jANijjA' sa bhikSuryadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt tadyathA - 'kaNaM vA, kaNakuMDagaM vA' kaNaM vA kaNakuNDakaM vA zAlyAdikANikA vA kAmizrita kukkusAvA, 'kaNapUyaliyaM vA' kaNapUpalikaM vA kaNikAmizritapUpalikAH, 'cAulaM vA' taNDulaM vA 'cAulapiDaM vA' taNDulapiSTaM vA taNDulacUrNarUpaM vA 'tilaM vA tilapiTThe vA' tilaM vA tilapiSTaM vA- tilacUrNapiNDam 'tilapapaDa vA' tilapapeTikA vA TIkArtha- -aba aparipakva kaccA aura azastropahata cAvala kaNikA vagairaha kA niSedha kahate haiM-' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvara kulaM jAva pavidvesamANe se jaM puNa evaM jANijA' vaha pUrvokta bhikSuka-saMyamavAna sAdhu aura bhikSukIsAdhvI gRhapati gRhastha Avaka ke ghara meM yAvat- piNDapAta kI pratijJA se yAne bhikSA lene kI icchA se anupraviSTa hokara vaha saMyamavAn sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se jAnale ki 'kaNigaM vA, kaNigakuMDagaM vA, kaNikA - zAli cAvala kA kaNa ho yA kaNika kuNDaka cAvala kI kaNikA se milA huA kukkasA ho | yA 'kaNigapUyaliyaM bA' kaNapUpalika-kaNikA mizrita pUpalikAho yA 'cAUai' auge cAvala ho evaM 'cAulapiDaM vA' taNDulapiSTa-cAvala kA cUrNa ho yA 'tilaM vA' tila ho evaM 'tilapiDaM vA' tilapiSTa-tilakA cUrga ho yA 'tila pappa have aparipakava kAcA tathA zastrapariNata thayela na heAya tevA caiAkhA vigere levAne niSedha ure che. TIartha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvosta sAdhu bhane sAdhvI 'gAhotraikulaM jAva paviTThe samANe' gRhastha zrAvanA gharamA likSAvAlanI rachAthI praveza garIne 'se jaM puNa evaM' jANijjA' temanA laguvAmAM me' yAve ! 'kaNigaM vA' zAdI yomAnA hAlA hoya athavA 'kaNigakuMDagaM vA' thomAnI uguDImAM bhaNesa lusu hoya athavA 'kaNigapuyaliyaM vA ' mizrita yuuysi| hoya athavA 'cAulaM bA' thomA hoya athavA 'cAulapiTThe vA' zrImAno seTa hoya athavA tilaM vA' tasa hoya athavA tilapiTTha bA' tasano lUjhe hoya A0 30 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #245 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 234 ___ AcArAMgasUtre 'aNNayaraM vA tahappagAraM' anyatarad vA anyad vA kimapi tathAprakAram kaNikAprabhRti sadRzaM. vastu 'AmagaM' Amam aparipakvam 'atatthapariNa yaM' azastrapariNatam azastropahatam ityarthaH apphAsuyaM' aprAmukam sacittam 'jAva' yAvad aneSaNIyam AdhAkarmAdidoSaduSTaM manyamAna: jJAsA 'lAbhe saMte' lAbhe sati 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt, saMyamAtmavirAdhanA saMbhavAt // sU0 92 // mUlam-esa khalla tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiya tibemi ||suu0 93 // ||attrmo uddeso samatto // chayA-etat khalu tasya bhikSukasya bhikSukakyA vA sAmagrayam iti bravImi // sU0 93 // TIkA-'esa khalu tassa bhikkhussa' etat khalu piNDaiSaNA saMyamapAlanaM tasya pUrvoktasya bhikSukasya 'bhikkhuNIe vA' bhikSukyA vA 'sAmaggiya sAmagryam samagratA sampUrNatA sAdhubhAvasya 'ttibemi' iti bravImi upadizAmi / / sU0 93 // iti aSTamoddezaH samApta // Da gaM vA' tilaparpaTikA-tilapApaDI ho anya bhI koI dUsarA isa prakAra kA cAcala kaNikA vagairaha ke sadRza vastu ho, ye sabhI cAvala kaNikA vagairaha yadi Ama- aparipakya kaccA aura azastropahata hai to aise kacce aura azastropahata cAvala kaNikA vagairaha ko aprAsuka-sacitta aura yAvat-aneSaNIya-AdhA. karmAdi doSoM se dUSita samajhakara sAdhu aura sAdhvI usa ko grahaNa nahIM kare kyoMki uktarIti se cAvala kaNikA vagairaha kacce aura azastropahata hone se sacitta aura AdhAkarmAdi doSoM se yukta hone ke kAraNa usa ko grahaNa karane para sAdhu aura sAdhvI ko saMyama-Atma virAdhanA hogI, isaliye isaprakAra ke cAvala kaNikA vagairaha ko nahIM le // 92 // aba aSTamoddezaka ke anta meM piNDaiSaNA viSayaka pUrvokta vaktavyatA ka upasaMhAra karate hue kahate haiM TIkArtha-'esa khalu tassa bhikkhussa, bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM tti bemi' mA 'tilapappaDagaM vA' tadA pApaDI DAya athavA anya tanAvI mIla patu hAya te badhA cekhA kaNika vigere je aparikava hoya pUrA pADyA vagaranA ane zastro pahata hoya te tevA cekhA kaNakI vigerene sacitta ane AdhAkarmAdi doSavALa samajIne sAdhu ke sAdhavIe tene levA nahIM kema ke uparokta prakAranA cekhA kaNakI vigere kAcA ane azastro pahata hovAthI doSavALA gaNAya che tethI te grahaNa karavAthI sAdhu sAdhvIne saMyama Atma virAdhanA lAge che. tethI tevA prakAranA cokhA kaNakI vigerene levA nahIM ke sU. 92 | have AThamA uddezAnA aMtamAM piMDeSaNa saMbaMdhI pUrvokta kathanane upasaMhAra karatAM sUtra42 43 cha. 2014-'esa khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA' mA 5 35 // sadhI saMyamAnu zrI aayaa| sUtra : 4 Page #246 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 9 sU0 94 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 235 navamoddezaH prArabhyate mUlam-iha khalu pAINaM vA, paDINaM vA, dAhiNaM vA, udINaM vA, saMtegaiyA saDDhA bhavaMti, gAhAvai vA gAhAvaibhAriyA vA, gAhAvaibhagiNi vA, gAhAvaiputte vA, gAhAvaidhUe vA, suNhe vA, jAva kammakarI vA, tesiM ca NaM evaM vRttapuvvaM bhavai je ime bhavaMti samaNA, bhagavaMto,sIlamaMtA, vayamaMtA, guNamaMtA saMjayA, saMvuDA vaMbhacArI, uvarayA, mehuNAo dhammAo, No khallu eesi kappai AhAkammie asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA bhoittae vA, pAittae vA, se jaM puNa imaM amhaM appaNo aTThAe NiTriyaM, taM jahA-asaNaM vA pANaM vA khAimaM yA sAimaM vA savvameyaM samaNANaM NisirAmo, aviyAI vayaM pacchA appaNo aTThAe asaNaM yA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA ceislAmo eyappagAraM NigghosaM soccA Nisamma tahappagAraM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA apphAsuyaM aNesaNijjaM jAva lAbhe saMte No paDigAhijjA ||suu0 94 // chAyA-iha khalu prAcInaM vA, pratIcInaM vA, dakSiNaM vA, udIcInaM vA santi eke zraddhA bhavanti, gRhapatirvA gRhapatibhAryA vA, gRhapatibhaginI vA, gRhapatiputro vA, gRhapatiduhitA cA, stuvA vA, yAvat karmakarI vA, teSAJca khalu evam uktapUrva bhavati, ye ime bhavanti zramaNAH bhagavantaH, zIlavantaH, vratavantaH, guNavantaH, saMyatAH saMvRtAH brahmacAriNaH uparatAH maithunAd dharmAta, na khalu eteSAM kalpate AdhArmikam azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA yahaHpiNDaiSaNA viSayaka saMyamakA pAlana karanA usa pUrvokta bhikSuka-saMyamazIla sAdhu kA aura bhikSukI sAdhvI kA sAmagrya-sAdhu bhAvakI sampUrNatA hai arthAta sAdhu samAcArI hai aisA maiM bravImi kahatA hUM arthAt vItarAga bhagavAn zrImahAvIra svAmI kahate haiM yA kaha gaye haiM ki-sAdhu aura sAdhvI ko acchI taraha se saMyamakA pAlana karanA hI mukhya kArya hai yaha bAta grantha kAra sudharma svAmI batalAte haiN|93|| aSTamo dazaka pUrA ho gayA // 8 // pAlana 427 te pUrita sAdhu sAdhAnA 'sAmaggiya' sAdhu sAthI se pUrNatA cha. arthAta sAdhu sabhAyArI cha. ye pramANe 'bravImi' chu arthAt viit|| mAyAn mahAvIra svAmI kahe che. athavA kahI gayA che ke- sAdhu ane sAdevIe sArI rIte saMyamanuM pAlana karavuM eja mukhya kArya che. eja vAta graMthakAra sudharma svAmIe kahI che. te sU 93 . AThamo uddezaka samApta zrI mAyArAgasUtra :4 Page #247 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 236 AcArAMgasUtre bhoktuM vA pAtuM vA, sa yat punaH idam asmAkam AtmArthaH niSThitaM tad azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdima vA sarvama etebhyaH zramaNebhyaH nisRjAmaH prayacchAmaH, api ca vayam pazcAta AtmArtham azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA cetayiSyAmaH, etat prakAra nirghoSaM zrutvA nizamya tathAprakAram azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA aprAsukam aneSaNIyaM yAvat lAbhe sati no pratigRhNIyAt // sU0 94 // TIkA-aSTamoddezake AdhAkarmAdidoSayuktAhAraparihArasya pratipAditatvAt navamoddezake'pi tathAvidhAhAraparihArameva prakArAntareNa pratipAdayitumAha-'iha khalu pAiNaM vA, paDINaM vA, dAhiNaM vA udINaM vA iha-atha, khalu iti vAkyAlaGkAre prAcIna vA pratIcInaM vo dakSiNaM vA udIcInaM vA-prAcIprabhRti caturdizAsu 'saMtegaiyA sar3A bhavaMti' santye ke-bahavaH puruSA vidyante teSu kecana zrAddhAH zraddhAzIlAH zrAvakAH prakRtibhadrA vA puruSA bhavanti santi, tAnAha-'gAhAvai vA' gRhapatirvA gRhastho vA 'gAhAvaibhArie vA' gRhapatibhAryA vA, 'gAhAvaimagiNi vA' gRhapatibhaginI vA 'gAhAvaiputte vA' gRhapatiputro vA 'gAhAvaie vA' navama uddezaka prAraMbha isa se pahale aSTama uddezaka meM AdhAkarmAdi doSoM se yukta AhArajAta ko gRhaNa karaneko manA kiyA gayA hai aba isa navama uddezaka meM mI AdhAkarmAdi doSoM se yukta AhAra jAta ko hI dUsare prakAra se manA karate haiM____ TIkArtha-'iha khalu pAINaM vA, paDINaM vA' isa prAcI-pUrva dizA meM yA pratIcI pazcima dizAmeM tathA 'dAhiNaM vA dakSiNa dizA meM evaM 'udINaM yA' udIcI-uttara dizA meM 'saMtegaiyA saDa' bahuta se puruSo meM koI virala hI zraddhAzIla zrAvaka yA prakRtibhadra manuSya 'bhavaMti' hote haiM jaise-'gAhAvai vA, gAhAvai bhariyA vA, gAhAvai bhagiNi vA' gRhapati-gRhastha zrAvaka ho yA gRhapati bhAryA-gRhastha zrAvakakI dharmapatnI ho yA gRhapati-gRhastha zrAvaka kI bhaginI bahina ho, yA 'gAhAyai putte vA gRhapati-gRhastha zrAvaka kA putra ho yA 'gAhAvahadhUe vA gRha navamA uddezAne prAraMbhaAnAthI AgaLanA AThamA udezAmAM AdhAkarmAdi doSavALA AhAra jAta levAne niSedha karela che, have A navamA u zAmAM AdhAkarmAdi dovALA AhAra jAta levA mATe bIjA prakAre niSedha karatAM sUtrakAra kahe che - TI -iha khalu pAINaM vA' mA pUrva dizAmA 'paDINaM vA' athavA pazcima dizAmA athavA 'dAhiNaM vA' ikSiya zima atha 'udINaM vA' uttara zo 'saMtegaiyA saDUDhA bhavati' gha 53SAmA visa 1 zraddhAvaNA zrApa athavA pratibhadra manuSya DAya cha. ma hai-'gAhAvai vA' gRhastha zrApa DAya m||2 'gAhAvaibhAriyA vA' zastha zrAvanI patnI hAya mathavA 'gAhAvaibhagiNi vA' gastha zrI mAna DAya athavA 'gAhAvai putte yA' gRhastha zrApa putra DAya athavA 'gAhAvaidhUe vA' 25 zrAvanI putrI DAya zrI sAgasUtra :4 Page #248 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 9 0 94 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 237 gRhapatiduhitA vA - gRhasthakanyA vA 'suhe vA' snuSA vA putravadhUH 'jAva kammakari vA' yAvatdAso vA dAsI vA karmakaro karmakarI - paricArikA vA syAt 'tesi ca NaM evaM buttapuvvaM bhavaI' teSAJca khalu zraddhAlu gRhapatiprabhRtInAM zrAvakAdInAM madhye parasparam evaM vakSyamANarItyA uktapUrva prathamaM vartAlApo bhavati, tathAhi 'je ime bhavaMti samaNA' ye tAvad ime zramaNAH sAdhavo bhavanti - santi 'bhagavaMtA sIlavaMtI' bhagavantaH zIlavantaH aSTAdazazIlAnAmaGgasahasradhAriNaH 'vayavaMto guNavaMto' vratavantaH - rAtribhojanaviramaNarUpa SaSThavrata sahita paJcamahAvratasya dhAriNaH, guNavata sahita vantaH - piNDavizuddhayAdhuttaraguNayuktAH 'saMjayA' saMyatAH indriyANAM no indriyANAJca saMyamazAlinaH 'saMbuDA' saMvRtAH - saMvaravantaH pihitAsravamArgAH 'baMbhayArI' brahmacAriNaH navavidhabrahmacaryarakSaNatatparAH 'uvarayA mehuNAo dhammAo' uparatAH nivRttAH maithunAddharmAt sarvathA viSayabhoga samparkarahitAH 'No khalu eesiM kappar3a' no khalu eteSAM saMyamazIlavatAdidhAriNAM pati- gRhastha zrAvaka ke duhitA - laDakI ho, 'suvhAvA jAya kammakarI vA' snuSAputravadhU yA - yAvat dAsa ho yA dAsI ho, yA karmakara nokara ho, yA karmakarInokarAnI ho sakatI hai 'tesiM caNaM evaM buttapuNvaM bhavaha' una sabhI zraddhAlu gRhastha zrAvakoM ke madhya meM paraspara isa prakAra vakSyamANa rUpa se pahale vArtAlApa hotA hai ki 'je ime bhavaMti samaNA' jo ye zramaNa 'bhagavaMto' sIlamaMtA' bhagavAn zIlavAle arthAt aThAraha sahastrAM zIloM ke aGga ko dhAraNa karane vAle aura 'vayamaMtA guNamaMtA' piNDa vizuddhi Adi uttara guNa yukta evaM rAtri bhojana viramaNa rUpa chaTTA mahAvata ko dhAraNa karane vAle 'saMjayA' saMyamazIla arthAt indriyoM aura no indriyoM kA saMyama karane vAle aura 'saMvuDa' saMvRta-saMvara yukta arthAt Asrava mArga ko banda karane vAle aura 'baMbhavArI' navavidha vizuddha brahmacarya kA rakSaNa karane meM tatpara aura 'ubarayA mehuNadhammAo' viSaya bhoga rUpa maithuna rUpaadharma ke samparka se rahita sAdhu hote haiM isaliye 'No khalu eesiM kappara AhA athavA 'he vA' putravadhU hoya athavA 'jAba kammakarI vA' yAvat hAsa hoya he hAsI hAya agara nara nArANI hoya 'tesica NaM ekaM vuttapubbaM bhavai' se maghA zraddhA zrApa bhAM yA nIce pramANe parasparamA vArtAsApa thAya che -je ime bhavaMti samaNA' mA zrama thAya che 'bhagavaMtA sIlamatA' bhagavAn zIsavANA arthAt aDhAra hunnara aAranA zIlene maMge dhArA 12vAvAjA tathA 'vayamaMtA guNamaMtA' piMDa vizuddhiyA vigere uttaraguNu yukta tathA rAtrilobhana viramagu3pa chaTTA mevA pAMca mahAvratane dhArA 42vApANI 'saMjayA' sayamazIla arthAt IMdriyA ane nAiTriyAnA sayama karanArA tathA 'saMpu' saMvara yukta arthAt bhAva bhArgane aMdha 12nArA tathA 'baMbhayArI' nava prAzna' zrahmacarya tu rakSaNa uravAmAM taha 2 tathA 'uvarayA mehuNadhammAo" viSaya loga3ya maithuna dharma thI rahita sAdhu hoya che. tethI 'No khalu eesi kappai' mA pUrvokta saMyamazIla prata dhAraNu uravAvANA sAdhuone 'AhAkammie zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #249 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 238 AcArAMgasUtre sAdhUnAM kalpave 'AhAkammie asaNe vA pANe vA khAime vA sAime vA' AdhArmikamAdhArmikadoSayuktam azanaM yA pAnaM vA khAdima vA svAdima vA caturvidhamAhArajAtam 'bhuttae vA pAyae vA' bhoktuM vA pAtum kA, 'se jaM puNa imaM amhaM appaNo aTTAe NiTiyaM' tattasmAt karaNAt yat punaH idam asmAkam AtmArthaM niSThitam siddhaM nizcitya sthApitam 'taM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' tat caturvidham azanaM vA pAnaM vA khAdimaM yA svAdimam vA AhArajAtam 'savameyaM sarvametat-azanAdikam 'samaNANaM NisirAmo' zramaNAnAm-etebhyaH zramaNebhyaH niHsRjAmaH-prayacchAmaH dadmaH, 'aviyAI vayaM pcch|' api caatha ca vayaM zrAvakAH pazcAd 'appaNo aTTAe' AtmanaH artham AtmArthaM nijAya 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdima vA svAdima vA caturvidhamAhAra* jAtam 'ceistAmo' cetayiSyAmaH cintayiSyAmaH sampAdayiSyAmaH vidhAsyAma ityarthaH 'eyappagAraM nigdhosaM succA nisamma etatprakAram-evaM vidham uparyuktarUpam ni?Sa-dhvanim kammie asaNevA, pANe cA, khAime yA, sAime yA'ina upayukta saMyamazIla nata ko dhAraNa karane vAle sAdhuoM ko AdhArmika doSayukta azana yA pAna yA khAdima yA svAdima caturvidha AhArajAta 'bhottae vA pAyae vA khAne ke liye yA pIne ke liye nahIM ho sakatA, arthAtU AdhAkarmAdidoSa yukta azanAdi caturvidha AhAra ko saMyama pAlana karane vAle sAdhu nahIM le sakate haiM kyoMki AdhArmika doSa yukta azanAdi ko lene se sAdhu ko saMyama Atma virAdhanA hogI, isa taraha 'se jaM puNa isaM amhaM appaNo aDhAe NiTTiyaM taM asaNaM cA, pANaM yA, khAimaM yA, sAimaM vA' isaliye jo yaha apane liye hama logoMne banAkara rakkhA hai usa azanAdi AhAra jAta 'savvameyaM samaNANaM NisirAmo' sabhI ina amaNo sAdhuoM ko de dete haiM aura 'aviyAI cayaM pacchA appaNo aTThAe asaNaM vA pANaM vA khAimaM yA sAimaM vA ceissAmo' hamaloga sabhI zrAvaka pazcAt bAda meM apane vAste aza nAdi caturvidha AhAra jAta banA leMge 'eyappagAraM NigdhosaM' isa prakAra ke una asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' AdhAdi pANu -mazana, pAna, mAhima 3 svAhibhayAre 512nA mAhAta 'bhottae vA pAyae vA' mA pIvAnu 365tu nathI. ma ke AdhAkarmAdi depavALuM azanAdi levAthI sAdhune saMyama Atma virAdhanA thAya che. e zate se jaM puNa imaM amheM appaNo aTAe niTriyaM' 2 mA pAtAne bhATa game manAvAne rAmela cha 'taM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' te 25 // 2 // yatuvidha mA 2 0nd 'savvameya' samaya rIte 'samaNANa NisirAmo' zramaNAne mApI chIme 'aviyAI vayaM pcch|' 4jI bhI zrApachI pachIthI 'appaNo adAe' pachIthI amAre bhATa 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanAyituvidha AIR and 'ceirasAmo' manapI sazu 'eyappagAraM nigyosaM' yA mArane se zrApAnI za6 'succA Nisamma' 255 sAlAna zrI aayaa| sUtra :4 Page #250 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 9 sU0 94-95 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 239 zabdaM zrutvA svayameva nizamya-nibhAlya anyato vA kutazcit zrutvA jJAttyarthaH 'tahappagAraM' tathAprakAram tathAvidham uparyukta saMkalpaviSayIbhUtam 'asaNaM vA pANaM vA khAima vA sAimaM yA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA strAdimaM vA caturvidhamAhArajAtam pazcAtkarmamiyA 'apphAsuyaM' aprAsukam sacittam 'aNesaNijja' aneSaNIyam AdhAkarmAdidoSaduSTaM 'jAva' yAvad manyamAnaH matvA 'lAbhe saMte' lAbhe sati 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt evaM vidhasya saMkalpaviSayIbhUtasya azanAdi caturvidhAhArajAtasya pazcAtkarmadoSaduSTatvena saMyamAtmavirAdhakatayA sAdhumiH sAdhvIbhizca tadgrahaNaM na kartavyam, etena pazcAtkarmadoSaduSTamapi azanAdikaM caturvidhAhArajAtam sAdhubhyaH sAdhvIbhyazca na kalpate saMyamAtmavirAdhakatvAditi siddham ||suu094|| ___ mUlam-'se vikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviThU samANe samANe vA gAmANugAmaM dUijjamANe se jaM puNa evaM jANijjA, gAmaM vA nagaraM vA, kheDaM vA kavvaDaM vA, maDaMvaM vA, paTTaNaM vA AgaraM vA doNamuhaM vA jAva rAyahANi vA, imaMsi khalu gAmaMsi vA jayaraMsi vA, kheDaMzrAvako ke nirghoSa-zabda ko 'soccA Nisamma' svayaM sunakara yA kisI dUsare dvArA jAnakara 'tahappagAraM asaNaM vA, pANaM vA, khAimaM vA, sAimaM vA apphAsuyaM aNesaNijjaM jAva lAbhe saMte No paDigAhijA' isa prakAra kA zrAvakoM kA saMkalpa viSayabhUta azanAdi caturvidha AhAra jAta ko pazcAtkarma ke bhaya se aprAsuka-sacitta aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSa yukta yAvat samajhakara sAdhu aura sAdhvI milane para bhI nahIM grahaNa kare kyoMki uktarIti se zrAvakoM ke saMkalpa viSayI bhUta azanAdi caturvidha AhAra jAta pazcAt karma doSa se dUSita hone se saMyama Atma virAdhaka hotA hai isaliye sadhu aura sAdhvI usa ko nahIM grahaNa kare arthAt pazcAtkarma doSa duSTa bhI azanAdi caturvidha AhArajAta saMyama Atma virAdhaka hotA hai isaliye sAdhu aura sAdhvI use grahaNa nahIM kare, anyathA le lene para saMyama Atma virAdhanA hogI // 94 // mayA bhIon an oreta 'tahappagAraM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' tavA 2 / mazana yatuvidha mA.2 gatane pazcAt4bhanA yatha! 'apkAsuya' sathitta tathA 'aNesaNijja' aneSaNIya AdhAdiSavANu 'jAva' yAvat samalane sAdhu sAvAye 'lAbhe saMte' bhaNe ta 555 'No paDigAhijjA' mahAra 427 nahI. bha3 me rIte pAthI banAvavAnA zrAvakenA saMka9pavALA azanAdi AhAra pazcAta karmanA deSathI dUSita hovAthI saMyama Atma virAdhaka thAya che tethI sAdhu ke sAdhvIe tene leve na joIe, arthAt pazcAt karmaSavALA paNa azanAdi caturvidha AhAra jAta saMyama Atma virAdhaka thAya che tethI tene levAno niSedha karela che. sU. 94. zrI sAgasUtra :4 Page #251 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 240 AcArAMgasUtre sivA, kavvarDasi vA maDaMbaMsi vA, paTTaNaMsi vA AgaraMsi vA doNamuhaMsi vA jAva rAyahANisi vA saMtegaiyassa bhikkhussa pure saMdhuyA vA, pacchA saMyA vA, parivasaMti, taM jahA - gAhAvai vA gAhAvaibhAriyA vA, gAhAigiNi vA, gAhAvaipute vA gAhAvaidhUe vA suNhA bA, jAva kammakarI vA tapagArAI kulAI No puvvAmeva bhattAe vA pANAe vA Nikkhameja vA pavisejja vA kevalIbUyA AyAmeyaM purA pehAe tassa paro aTThA asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA uthakareja vA, ubakkhaDeja vA, aha mikvUNaM puvvovadiTThA esa paiNNA, esa heU esa kAraNe, esavaese, jaM jo tahaSpagArAI kulAI puvvAmeva bhattAe vA pANAe vA pavisejja vA, Nikkhamejja vA, se tamAyAya egaMtamavakkamijjA etamavakkamittA aNAvAyamasaMloe ciTTejA, se tattha kAleNaM aNupavisijjA, aNupavisittA tatthiya reyarehiM kulehiM sAmudANiyaM esiyaM vesiyaM piMDavAyaM esittA AhAraM AhArijA // su0 95 // kheTe vA, chAyA - samikSurvA bhikSuko vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san vasan vA grAmAnugrAmam gacchan vA sa punarevaM jAnIyAt - grAmam vA, nagaraM vA, kheTaM yA, kaTaM vA maDambaM vA, pana vA, AkaraM vA, droNamukhaM vA yAvat rAjadhAnIM vA, asmin khalu grAme vA, nagare vA, kaTe vA, maDambe vA, pattane vA Akare vA droNamukhe vA, yAvat rAjadhAnyAM vA santi ekasya bhikSo: pUrva saMstutA vA, pazcAt saMstutA vA parivasanti tadyathA--gRhapatirvA, gRhapatibhAryA vA, gRhapatibhaginI vA gRhapatiputro vA gRhapatiduhitA vA, snuSA vA yAvat karmakarI vA tathAprakArANi kulAni no pUrvameva bhaktAya vA pAnAya vA niSkrAmed vA, pravized vA, kevalI brUyAt 'AdAnametat' purA prekSya tasya paraH arthAya azanaM vA pAnaM vA khAdimaM va svAdimaM vA upakuryAd no upa saMskuryAt vA, atha bhikSUNAM pUrvopadiSTA epA pratijJA, eSa hetuH etat kAraNam, eSa upadezaH, yad no tathAprakArANi kulAni pUrvameva bhakAya vA pAnAya vA pravizedvA niSkrAmed vA, sa tamAdAya ekAntamapakrAmed, ekAntamapakramya anApAte asaMloke tiSThet, sa tatra kAlena anupravized, anupravizya tatra itaretarebhyaH kulebhyaH sAmudAnikam eSitaM veSitaM piNDapAtam iSitvA AhAram AhArayed / / sU0 95 / / TIkA-piNDeSaNAyA adhikArAt piNDapAta vizeSapudizya tanniSedhaM vaktumAha-' se bhikkhU cA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto bhAvabhikSurvA bhAvabhikSukI vA 'gAhavaikulaM' gRhapatikulaM 'jAva zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #252 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 7 sU0 95 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 241 paviDhe samANe' yAvat-praviSTaH san 'vasamANe yA' vasan vA-jAnujaGghAdInAM parikSINatayA anyatra gamanAsAmathryeNa ekasminneva kSetra sthiti kurvan mAsakalpavihArI vA bhUtvA 'gAmANu, gAma vA dUijjamANe' grAmAnugrAma vA gacchan-viharan 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa-saMyamavAn bhikSuH yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAn 'taM jahA-gAma vA tadyathA grAmam vA 'NayaraM vA' nagaraM vA 'kabaDaM vA' karbarTa vA 'kheDaM vA' kSetram, 'maDaMba vA' maDambaM vA 'doNamuhaM vA' droNamukhaM vA 'jAva' yAvat-AkaraM vA 'rAyahANi vA' rAjadhAnI vA jAnIyAditi pUrveNAnvayaH 'imaM si khalu gAmaMsi yA' asmin khalu grAme vA 'Nayare vA' nagare vA 'kabaDe vA' kavaTe TIkArtha-aba piNDaiSaNA kA adhikAra hone se piNDapAta-bhikSA vizeSa ko lakSya kara usakA niSedha karate haiM-'se bhikkhU vA, bhikSuNI yA, gAhAvaikulaM jAya paviDhe samANe' vaha pUrvokta bhikSuka-saMyamavAna sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat-piNDapAta kI pratijJA se-arthAt bhikSA lene kI icchA se anupraviSTa hotA huA, yA 'vasamANe vasatA huA athavA 'gAmANugAmaM duijamANe vA' eka grAma se dUsarA grAma jAtA huA 'se jaM puNaevaM jANijjA' vaha sAdhu aura sAdhvI yadi aisA-vakSyamANa rUpa se jAnale ki 'gAmaM vA, NagaraM vA, kheDaM vA, kabbaDaM vA, maDaMbaM bA, paTTaNaM ghA, AkaraM vA, doNamu. haMvara, jAva rAyahANiM vA,' yaha grAma hai, yA nagara hai yA kheTa-choTA nagara hai, yA karbaTa choTA grAma hai, yA maDamba-choTo jhopaDI hai, yA kSetra hai, yA droNamukha hai yA yAvat pattana hai arthAt choTI vasatI hai, yo Akara-khAna hai yA rAjadhAnI hai aimA samajhale ki 'imaMsi khala, gAmaMsi cA, jayare vA, kabbaDe vA, khette vA, maDaMbe cA, doNamuhe vA, jAva-Agare vA, rAyahANisi vA,' isa pUrvokta grAma meM yA nagara meM yA karbaTa meM arthAt choTA nagara meM yA kSetra meM yA maDamva-choTA grAma meM yA droNasukha-choTI jhopaDI meM, yA yAyata-pattana-choTI vasatI meM yA Akara have piSaNane adhikAra hovAthI bhikSA vizeSane udezIne tene niSedha batAve che - ___-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUti sAdhu mA2 sAyI 'gAhAvaikulaM jAva' 720 zrAvana! gha2bhA yAvat HiAL sepAnI 427|thii 'paviDhe samANe' praveza rIna bhA2 'vasamANe' pAsa 32tA 54 mA 'gAmANugAma dUijjamANe vA' 24 mathI bhIta Ame tA se jaM puNa evaM jANijjA' te sAdhu sAthInanIye yAmAM mAvyA pramANe ta ma hai 'gAma vA' mA gamacha. 'raM vA' athavA nagaracha. gathavA 'kheDa vA' nAna nagara che. athavA 'kabbaDaM vA' nAnu ma che. athavA 'maDaMba vA' 424 nAnI 54ii che, 24240 'paTTaNaM vA' nAnu ma. 1241 'AgaraM vA' mA cha, athavA 'doNamuhaM vA' droNubhupa cha. 'jAva rAyahANiM vA' athavA pAnI cha. me sabhAbhA yAve 3 'ima si khalu gAmaMsi' An yalrata AbhAmA 'Nayare yA' nasabhA 24241 A031 zrI sAgasUtra :4 Page #253 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - - - 242 AcArAMgasUtre yA 'khete yA kSetre vA 'maDaMbe vA' maDambe vA 'doNamuhe vA' droNamukhe vA 'jAva' yAvatAkare vA 'rAyahANisivA' rAjadhAnyAM vA 'saMtegaiyassa bhikkhussa' santi-vidyante ekakasya ekasya kasyacid bhikSukasya 'pure saMthuyA vA' purA saMstutAH vA pUrvaparicitAH samba. ndhinaH mAtApitrAdayaH 'pacchA saMthuyA vA' pazcAt saMstutA vA-pazcAt paricitA vA zvazurazvazrAdayaH 'parivasaMti' parivasanti-nivasanti 'taM jahA-gAhAvaha vA' tadyathA-gRhapatiryA 'gAhAvaibhAriyA vA' gRhapatibhAryA vA 'gAhAvai bhagiNi vA' gRhapatibhaginI vA 'gAhAvaraputte pA' gRhapatiputro vA 'gAhAvaidhae vA' gRhapati duhitA vA 'suNhA' snuSA-gRhapatiputravadharvA 'jAva kammakarI vA' yAvat-dAso vA dAsI vA karmakaro vA 'kammakarI vA' karmakarI vA syAt tarhi 'tahappagArAI kulAI' tathAprakArANi-pUrvoktarUpANi pUrvaparicitAni pazcAtparicitAni khAna meM yA rAjadhAnI meM 'saMtegaiyassa bhikkhussa, pure saMthuyA vA, pacchA saMthuyA cA, parivasaMti' isa pUrvota grAma nagarakheDa vagairaha meM kisI eka sAdhu ke pUrva saMstuta-pahale ke paricita mAtA pitA bhAi bandhu vagairaha rahate haiM athavA pazcAtpIche ke paricita zvazura sAsa zyAlA vagairaha rahate haiM 'taM jahA-gAhAvai vA, gAhAyaibhAriyA vA, gAhAvai bhagiNi vA' jaise ki-una saMbandhiyo meM koi paricita gRhapati-gRhastha zrAvaka ho sakatA hai, yA gRhapati kI bhAryA-dharmapatnI ho sakatI hai yA gRhapati kI bhAganI-bahana ho sakatI hai yA 'gAhAyai putte vA' gRhapati kA putra hI pUrva paricita ho sakatA hai yA 'gAhAvai dhUe vA' gRhapati kI duhitA laDakI hI pUrva paricita ho sakatI hai 'lupahovA' snuSA-gRhapati kI putravadhU hI pUrvaparicita ho sakatI hai yA 'jAva' yAvat-dAsa yA dAsI, karmakara-nokara yA 'kammakarI vA' karmakarI-nokarAnI hI pUrva yA pazcAt kI paricita ho sakatI hai isaliye 'tahappagArAI kulAI' isa prakAra ke pUrva paricita pitrAdi ke ghara meM 'kabbaDe vA' nAnA nasabhA 'khette vA' kSetramA athavA 'maDaMbe vA' mAnA bhAmamA mayA doNamuhe vA' dro bhu5 nAnI jupaDImA 'jAva Agare vA' magara yAvat pattana-nanI pastImA athavA maa4|2-maajhaa athavA 'rAyahANisi vA' 2wdhAnImA 'saMtegaiyassa bhikkhussa' athavA mA pUrvarita Ama nA vibhA me sAdhuna 'pure. saMthuyA' paDedAnI 52thita mAtA pitA mA adhu vigaire athavA 'pacchAsaMthuyA vA' pachIthI 52yita thayera sAsu, sasarA, sAya vigere parivasati' 2 che 'taM jahA bha3 'gAhA. vai vA' te samApiyAmA 4 paziithata zrA54 172tha DAya 424 / 'gAhAvai bhAriyA vA' gRhapatinA patnI DAya 'gAhAvai bhagiNi vA' 25 zrAvanI pana DAya 2521 // 'gAhAvai putte vA gRhsthn| putra DAya athavA 'gAhAvai dhUe vA' sthanI puSI pUrva paziithata DAya mA 'suNhA vA' zRsthanI putra15 pUrva paziithata DAya athavA 'jAba' yAvat hAsa, hAsI, 22 2 / 42]ii pUrva yA pazcAt paziithata 34 cha. 'tahappagArAI kulAha' zrI. AyAsUtra:4 Page #254 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 7 sU0 95 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 243 vA gRhapatiprabhRtInAM kulAni-gRhANi 'No puvAmeva' no pUrvameva bhikSAgrahaNAtprAgeva 'bhattAe vA pANAe vA' bhaktAya vA pAnAya vA "Nikkha minja vA pavisejja vA' niSkrAmed vA pravized vA pUrvapariciteSu pitRpitRvyAdikuleSu pazcAt pariciteSu zvazurazyAlA dikuleSu ca bhaktapAnAdyartha na pravized nApi niSkrAmedityarthaH, taniSedhe hetupUrvakaM pramANamAha- kevalIbrUyAAyANameyaM' kevalI kevalajJAnI sarvajJaH trikAladarzI bhagavAn mahAvIro brUyAt-bravItiupadizati-AdAnametat AdAnam-karmAgamanadvAram karmAvakAraNam etat-pitRpitRvyAdi sambandhigRhAd caturvidham azanAdibhikSAgrahaNam, tatra hetumAha-'purA pehAe' purA pUrva, prekSyadRSTvA bhikSAgrahaNAtprAgeva avalokya 'tassa paro aTThAe' tasya bhikSukasya sambandhI paraH dAtApuruSaH, arthAya-nimittAya bhikSAdAnArthamityarthaH 'asaNaM vA pANaM vA khAdimaM vA sAimaM vA' yA pazcAt paricita zvazura vagairaha ke ghara meM 'No puvvA meva bhattAe vA pANAevA' bhikSA grahaNa karane se pahale hI bhakta-bhAta ke liye yA pAna ke liye 'Nikkhamija yA paviseja vA' nahIM praveza kare aura bhikSA lekara vahAM se nikale bhI nahIM arthAt sAdhu aura sAdhvI bhAta dAla vagairaha ke liye aura jala dUdha cAya vagairaha ke liye bhI pUrva paricita pitA pitRvya cAcA vagairaha ke ghara meM evaM pazcAt paricita zvazura zyAlaka vagairaha ke ghara meM nahIM jAya aura bhikSA lekara nikale bhI nahIM kyoMki-'kevalI bUyA'-kevalI-kevalajJAnI vItarAga bhagavAn trikAla darzI prabhu upadeza dete haiM ki-etan yaha pitA cAcA-zvazura vagairaha apane sambandhiyoM ke ghara se azanAdi caturvidha AhAra jAta ko bhikSA ke rUpa meM grahaNa karanA "AyANameyaM' AdAnam-karmAgamana kA dvAra hai arthAt karmAsravakA kAraNa hai kyoMki 'purA pehAe' purA prekSpa-bhikSA grahaNa se pahale hI sAdhu sAdhvI ko dekhakara 'tassa paro aTThAe' usa sAdhu kA sambandhI dAtA puruSa bhikSA dene ke liye 'asaNaM vA pANaM vA khAdimaM vA sAimaM vA' azanAdi caturvidha AhArajAta ko AvA prakAranA pUrva paricita pitrAdikanA gharamAM athavA pazcAt paricita zvasura vigerenA gharamA 'No puvAmeva' bhikSA 95 4aa paDasA 'bhattAe vA pANAe vA' sAhAra bhATe 4241 pAna mA 'No Nikkhamijja vA pavisejja vA' praveza 423 nahI tabhara lakSA laIne tyAMthI nIkaLavuM paNa nahIM. arthAt sAdhu ke sAdhvI AhAra meLavavA mATe athavA pAna meLavavA mATe paNa pUrva paricita evA pitA, kAkA, vigerenA gharamAM temaja pazcAtu paricita sasarA, sALA vigerenA gharomAM javuM nahIM temaja bhikSA laIne nIkaLavuM paNa nahI bha3-'kevalIbUyA' jJAnI 24 pIta lapAna mahApA2 prabhu 511 mAye cha, 'AyANameya' 55 parithita pazcAt paziithata samadhIyAnA dherathI hAra pANI 42 te gamanana 2 . ubha 3-'purA pehAe' mikSA setA paDasA 24 sAdhuna nadhana sAdhuna samadhIyo 'tassa paroaDhAe' bhikSA maa55|| bhATa arthAt sazana mAhAra zrI sAgasUtra :4 Page #255 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 244 AcArAMgasUtre azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA caturvidhamAhArajAtam 'uvakArija vA' upakuryAtpAkArtham upakaraNajAtam upaDhaukayed vA 'uvakkhaDija vA' upaskuryAd vA-zanAdikaM paceda vA kintu sAdhUnAM sAdhvInAJca kRte etanna yuktam tatra hetumAha-'ahabhikkhUNaM pubovadiTThA esa paiNNA' atha kintu bhikSaNAM kRte pUrvopadiSTA-tIrthakRdupadiSTA eSA pratijJA-saMyamapAlananiyamo vartate, 'esa heU' eSa hetu: 'esa kAraNe' etat kAraNam 'esuvadese' eSa upadezaH, tadAha-'No taha pagArAI kulAI' no tathAprakArANi tathAvidhAni pUrvaparicitAni pazcAt paricitAni vA kulAni pitRpitRvyAdi gRhANi 'puyAmeva bhattAe vA pANAe vA' pUrvamevabhikSA grahaNAtprAgeva bhaktAya vA pAnAya vA bhaktapAnAdhAhArArtham 'pavisijja vA mikkhamijja vA' pravized vA niSkrAmed vA, pavisattA nikkhamittA' pravizya niSkramya 'se tamAyAya' sa-bhikSurvA mizkI vA sA tam-pitRpitRvyAdi sambandhi azanAdikam AdAya-avagamya jJAtyA 'egatamavakkamijjA' ekAntam-apakrAmed-nirjanasthAne gacchet 'pagaMtamavakkamittA' pakAne ke liye 'uvakarija vA' upakaraNa jAta vaTalohI vagairaha pAtrAdiko pAsa meM ekaTThA karegA aura 'ucakkhaDija yA' azanAdi AhAra jAta ko pakAyagA, kintu yaha sAdhu aura sAdhvI ke liye acchA nahIM kahA jA sakatA kyoMki 'aha bhikkhUNaM puvovadiTThA esa paiNNA' esa heU, esa kAraNe, esuvadese' bhikSukoM-sAdhuoM ke liye bhagavAn tIrthakarane saMyama pAlana karane kA upadeza diyA hai ki-'No tahappagArAiM kulAI pudhAmeva bhattAe vA, pANAe vA pavisijja yA nikkhamija vA' usa taraha ke pitA vagairaha aura zvazura vagairahake ghara meM pahale hI patA lagAkara bhaktAdi ke liye aura pAnI Adi ke liye nahIM jAya aura vahAM se bhikSA lekara nikale bhI nahIM 'pavisittA nikkhamittA' yadi dhokhA se praveza kare to vahAM se nikala kara vaha sAdhu aura sAdhyo 'se tamAyAya usa pitA vagairaha sambandhiyoM ke azanAdi caturvidha AhAra jAta ko jAna kara 'egaMtamavakkamijA' ekAnta me calA jAyA aura egaMtamavakkamittA aNAvA maa51| mATe 'asaNaM vA pANaM vA khAima vA sAima vA' mazana pAna mAhima mane svAmi yatuvidha mAhArane mnaa| 'uvakarijja vA' pAsa vigere saadhn| 2 441 42rI mane 'uvakkhaDijja vA' manA taiyAra 420 0 tana mA sAra sAdhu hai sAthIna bhATe yogya 4AtA nathI. -'aha bhikkhUNaM puvvovadivA paiNNA' sAdhu sApAna sayama pAsana 425 // bhoTa lagavAn tItha 42 paDasethI 45heza mAvesa cha-'No tahappa. gArAiM kulAI sevA pra452nA pU 5zvAt parathitAnA paromA 'puvAmeva' 5thI ma52 bhagavIra bhattAe vA pANAe vA' mAra sevA mATe , 54ii 2 se| mATe 'pavisi jja vA nikkhamijja vA' 14 , tyAMdhI 5 / 2 mA nahI'. 'pavisittA' se sathI praveza zasIdhA DAya to 'nikkhamittA' tyAMthI mahAra nIjIna te sAdhu, sAdhvI 'se tamAyaya' (patA vigerenA gharAbhAthI sIdhe bhazanAhina 10 'egaMta zrI sAgasUtra :4 Page #256 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 7 sU0 95 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 245 ekAntam apakramya 'aNAvAyamasaMloe' anApAte janayAtAyAtasamparkarahite asaMloke-lokAcalokanarahite sthAte 'ciTijjA' tipThet, adhAnantaram 'se tattha kAleNaM aNupavisijjA' sa-bhikSurvA bhikSakI vA tatra-pUrvaparicite pazcAtparicite vA tasmin grAme kAlena yathA kAlam bhijJAgrahaNAvasare samupasthite sati anupravizet, gacched 'aNupavisittA' anupravizya 'tatthiyareyarehiM kule hi tatra itaretarebhyaH kulebhyaH-anpebhyo gRhebhyaH pUrvaparicitapazcAtparicitabhinnebhyaH kulebhyaH ityarthaH 'sAmudANiyaM esiyaM' vesiyaM piMDavAya' sAmudAnikamsAmUhikam anekagRhasambandhi eSitam-eSaNIyam-udgamAdidoparahitam, vepikam-sAdhuveSamAtranimittAtprAptam utpAdanAdidoSarahita mityarthaH piNDapAtam-bhikSArUpamazanAdikamAhArajAtam 'esittA' eSitvA-aviSya, yAcitvA 'AhAraM AhArejjA' AhAram eSaNAdoSarahitaM azanAdikam bhikSAgrahaNaM kuryAdityarthaH te ca SoDaza utpAdanAdoSA:-dhAI 1 yamasaMloe cihijjA' ekAnta meM jAkara anApAta-manuSyoM ke yAtAyAta samparka rahita aura asaMloka-logoM ke avalokana rahita nirjana sthAna meM jAkara rahe usa ke bAda se tattha kAleNaM aNuparisijjA, vaha sAdhu aura sAdhvI usa pUrvaparicita tathA pazcAt paricita grAma meM yathA samaya-bhikSagrahaNa kA samaya hone para praveza kare aura 'aNupavisittA' vahAM praveza kara 'tathiyareyarehiM kulehiM' usa grAma ke pUrvaparicita pitA vagairaha ke ghara ko choDakara evaM pazcAtaparicita zvazura vagairaha ke ghara ko bhI choDakara una se dUsare ke ghara 'sAmudANiyaM' sAmuhika rUpa meM prApta karane yogya aura 'esiyaM' eSaNIya-udgamAdi doSoM se rahita evaM 'vesiyaM' vaiSika-sAdhu peSamAtra nimitta se prApta arthAt utpAdanAdi doSoM se rahita 'piMDavAyaM esittA' piNDapAta-bhikSA rUpa azanAdi catu. viMdha AhAra jAta ko duMDha kara arthAt yAcakara AhAra ko etAvatA eSaNA doSoM se rahita 'AhAraM AharejA' azanAdi caturvidha AhAra kI yAcanA kare khAya / yahAM para utpAdanA doSa SoDaza mAne jAte haiM-1-dhAI, 2-duI, 3mavakkamijjA' menta sthaNe yAcyA 'egaMtamavakkamittA' ane antamA 'aNAvAyamasaMloe cidvijjA' mAsonA 2012 vinAno nava te zate ni sthAnamA 142 'se tattha kAleNaM aNupavisijjA' te sAdhu 122 sAlI te pUrva pariyita mamA yathA samaya arthAt bhikSA sAvAnA samaye praveza 423 / 'aNupavisittA' mAne tyA praveza 4rIna 'tathiyare hiM kulehiM' te manA pUrva pazthita pAyAnA dharIne chIna temanAthI bhI ghamA 'sAmudANiya" sAmU4i35thI prApta 42vA yogya taya 'esiya 25NIya-AmA ho5 vinA tathA 'vesiya' sAdhunA mAtrathA prApta thatA pAt pAnA ho5 varanA 'piMDavAya' mikSA 3the bhaNe te| mazana yaturvidha sAmA2 gatane 'esittA' yaayn| zane 'AhAra' AharejjA' te 2 / / 2 75yogamA 21. pAnoSa saNa 12 cha. zrI mAyA sUtra:4 Page #257 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 246 AcArAMgasUtre dui 2 nimitte 3 AjIva 4 vaNImage 5 tigicchA 6 ya / kohe 7 mANe 8 mAyA 9 lobhe 10 ya havaMti dasa ee| pudhipacchA saMthava 11 vijjA 12 maMte 13 a cuNNa 14 joge 15 ya / uppAyaNAya dosA solasame mUlakamme ya 16 // dhAtrIpiNDaH, dUtIpiNDaH, nimittapiNDaH, AjIvikApiNDaH, vanIpakapiNDaH, cikitsApiNDaH, krodhAdipiNDaH mAnapiNDa, mAyApiNDa lobhapiNDa pUrvapazcAt saMstavapiNDaH, vidyApiNDaH, mantrapiNDaH, cUrNapiNDaH, yogapiNDaH mUlapiNDazceti poDaza piNDapAtagatotpAdanAdoSAH santi, tecAmI utpAdanAdoSAH sAdhusamutthAH avagantavyAH, grAsaiSaNAdoSAzca paJca bodhyA:-'saMjoaNA 1 pamANe 2 iMgAle 3 dhUma 4 kAraNe ceva // saMyojanA, pramANam, aGgAraH dhUmraH kAraNazceti / tatra AhAralolupatayA dadhiguDAdeH saMyojanaM saMyojanA doSaH, dvAtriMzatrUvalagrAsapramANAtiriktAhAragrahaNaM pramAnimitte, 4-AjIva, 5-vaNImage, 6 tigicchA, 7-kohe 8 mANe 9-mAyA 10-lobheya, havaMti dasa ee // 11-pundhi pacchA saMthava, 12-vijA 13 maMte a 14-cuNNa, 15-joge ya, upAyaNAya dosA 16 solasame mUlakamme ya' 1-dhAtrIpiNDa 2-dUtIpiNDa 3-nimittapiNDa, 4-AjIvikA piNDa, 5-banIpakapiNDa, 6-cikitsA piNDa, 7 krodhAdipiNDa 8-mAnapiNDa, 9-mAyApiNDa, 10-lobhapiNDa 11pUrva pazcAt saMstava piNDa, 12-vidyApiNDa, 13-mantrapiNDa 14-cUrNapiNDa 15-yogapiNDa 16-mUlapiNDa, ye solaha piNDapAtagata utpAdanA doSa haiM, ye sabhI utpAdanA doSa sAdhu se hI utpanna hote haiM aura pAMca grAsaSaNA doSa hote haiM-'saMjoaNA 1, pamANe 2, iMgAle 3, dhUma, 4, kAraNe 5, ceva' 1-saMyojanA, 2-pramANam, 3-aMgAra, 4-dhUmra aura 5 kAraNa, una meM AhAra lolupatA se dahI guDa vagairaha kA saMyojana karanA saMyojanA doSa kahA jAtA hai aura vattIzakavala grAsa pramANa se adhika atirikta AhAra kA grahaNa karanA pramANa doSa kahAjAtA, aura AhAra kI Asakti se lobha ke kAraNa khAne se cAritra kA aMgArarUpa ApAdaka hone se aMgAra doSa kahA jAtA hai aura anta prAnta te // prabhA-'ghAI' dhAtrI57 1 'duI' iti 2, 'nimitte' nimitta 5i 3, 'AjIva' mA5' 4 'vaNImage' panI54545, tigicchAya' (tsApi , 'kohe' oghAta (57 7, 'mANe' mAna7i 8, 'mAyA' bhAyA 18, 'lobheya' somapi 10, 'puvipacchAsaMthavA pUrva pazcAt satavapi 11, 'vijjA' vidhAyi 12, 'maMtea' bhatra57 13, 'cugNa' yU[5 14, 'jogeya' yopi 15, 'mUlakammeya' bhUtama 16, 'uppAyaNAya' sa utpAdananA 'dosA solasame' mA se hoSa cha. mA yathA pAhananA hASA sAdhuthI 64-thAya che. tathA pAMya praasai59|| 5 thAya che. 'saMjoyaNA' sayAnA 1, 'pamANe' prabhA 2, 'iMgAle' m||2 3, 'dhUma' thUma hopa 4 tathA 'kAraNeya' 24 5 temA mAhAra lelupatAthI dahIM goLa vigere meLavavA te saMye janA doSa kahevAya che. tathA batrIsa keLIyA pramANuthI vadhAre AhAra levo tene pramANudeSa kahevAya che. tathA AhAranI AsaktIthI lebha zrI sAgasUtra :4 Page #258 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 7 sU0 95-96 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 247 NadoSaH, AhArAsatyA gAddharyAda bhuJAnasya cAritrasyAGgArarUpatvApAdakatvena aGgAradoSaH, antaprAntAdau AhAradveSAd cAritrasyAbhidhUmanAd dhUmradoSaH, vedanAdikAraNaM vinA bhuJjA. nasya kAraNadoSa ucyate / ityevaM grAsaiSaNAdi doSarahitaH san sAdhuH sAdhvI vA sAghuveSa. mAtraprAptamAhAraM bhuJjIta // sU0 95 // mUlam-siyA se paro kAleNa aNuppaviTrassa AhAkammiyaM asaNaM vA, pANaM vA khAimaM vA sAimaM yA, uvakaDeja vA upakkharejja vA taM cegaio tusaNIo uvehejA AhaDameva paJcAivikhassAmi mAiTTANaM saMphAse, No evaM karejA, se puvAmeva AloejjA, Ausotti vA, bhagiNitti vA, No khalu me kappai AhAkammiyaM asaNaM vA pANaMvA khAimaM vA sAimaM bhottae vA pAyae vA, mA upakarehi, mA upakkhaDehi, se sevaM vayaMtassa paro AhAkammiyaM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA, uvakkhaDAvittA AhaTTa dalaejA, tahappagAraM asaNaM yA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA apphAsuyaM jAya lAbhe saMte No paDigAhijA ||suu. 96 // chAyA-syAt tasya paraH kAlena anupraviSTasya AdhArmikam azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA upakuryAt vA, upasaMskuryAd vA, tacca ekakaH tUSNIkaH utprekSena, AhRtameva pratyAkhyAsyAmi, mAtRsthAnaM saMspRzet no evaM kuryAta, sa pUrvameva Alo vayetAyuSman ! iti vA, bhagini ! iti vA no khalu me kalpate AdhArmikam azanaM vA pAnaM yA khAdimaM vA svAdimaM vA, bhoktuM vA pAtuM vA, bho upakuru, mA upaskuru, atha tasya evaM vadataH paraH AdhArmikam azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA upaskArya AhRtyadadyAt, tathAprakAram azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA aprAsukaM yAvat lAbhe sati no pratigRhNIyAt // sU0 96 // AhAra vagairaha meM dveSa se cAritra ko malina karane se dhUmra doSa kaho jAtA, evaM vedanAdi kAraNa ke vinA hI khAne se kAraNa doSa kahA jAtA hai, isa taraha grAsa SaNAdi doSoM se rahita hokara sAdhu aura sAdhvI sAyuveSa mAtra ke kAraNa prApta azanAdi caturvidha AhAra jAta ko khAya // 95 // vazAta khAvAthI cAritranA aMgAra rUpanuM AvavAthI aMgAra doSa kahevAya che. tathA aMtarAMta vigere AhAra dveSathI cAritrane malIna karavuM te dhUmradeSa kahevAya che. tathA vedanAdi kAraNa vinA ja khAvAthI kAraNa doSa kahevAya che. A rIte grAmaiSaNAdi doSathI rahita thaIne sAdhu sAdhvIe sAdhuveSa mAtrathI prApta thatA azanAdi caturvidha AhArane upagamAM le sU. lyA zrI mAyA sUtra : 4 Page #259 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 248 D AcArAMgasUtre TokA--'piNDaiSaNA viSayamevAdhikRtya taniSedhaM vaktu mAha-'siyA se paro kAleNa aNuppaviTThassa' athaivasyAta kadAcit tasya sAdhoH kAlena bhikSAkAlAnusAreNa anupraviSTasyabhikSArthamupasthitasya kRte paraH gRhasthaH 'AhAkammiyaM' AdhArmikam-AdhArmikadoSayuktam 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA eta. ccaturvidha mAhArajAtam 'upakareja vA' upakuryAd vA-azanAdyartham upakaraNajAtam upaDhaukayeda vA 'uvakkhaDejja vA' upasaMskuryAd vA, azanAdikaM sAdhvartha paceda vA, 'taM cegaio tusaNIo uve he jA' tacca azanAdhartham upakaraNopaTaukanam pacanaM ca yadi ekaka:-kazcita sAdhaH taNIkaH maunaH san utprekSeta-upekSeta, upekSAMkuryAt taniSedhaM na vidadhyAt api tu 'AhaDameva paJcAikkhissAmi' AhRtameva AhRtya dattameva azanAdikaM pratyAkhyAsyAmityakSyAmi ityevaM vivArya no niSedhehi 'mAiTThANaM saMphAse' mAtRsthAna saMspRzet-AdhAkarmAdi aba bhI piNDaiSaNA viSaya ko hI lakSya kara usakA niSedha karate haiM TIkArtha-'siyA se paro kAleNa aNuppaviTThassa' yadi kadAcit aisA kabhI ho ki bhikSAkAla ke anusAra bhikSA ke liye gRhastha zrAvakake ghara meM upasthita usa sAdhu ke liye koI para-gRhastha zrAvaka 'AhAkammiyaM asaNaM cA pANaM vA khAimaM vA sAimaM yA' AdhArmika doSoM se yukta azanAdi caturvidha AhArajAta ko "uvakaDeja vA uvakavareja vA banAne ke liye vaTalohI vagairaha pAtrAdi upakaraNa jAta ko upasthApita kare aura sAdhu ko hI dene ke liye azanAdi caturvidha AhAra ko pakAye aura 'taMcegaio tusaNIo uvehejA' usa upakaraNa jAta kA upasthApana tathA azanAdi pAcana ko yadi koI sAdhu tuSNIka-mauna hokara upekSA kare niSedha nahIM kare 'AhaDameva pacchA ikvissAmi' arthAt azanAdi ko lAkara dene para hI pratyAkhyAna karUMgA aisA vicAra kara 'mAiTThANaM saMphAle' usakA niSedha nahIM kare to sAdhuko mAtR have paNa piMDepaNane ja uddezIne teno niSedha batAve che 2012-'siyA se paro kAleNa aNuppavidussa' ne hAya yevu 36 mata mana lakSA kAla anusAra bhikSA grahaNa mATe gRhastha zrAvakanA gharamAM Avela e sa dhune mATe kaI anya stha zrA14 'AhA kammiyaM mAyAbhi SavANe 'asaNaM vA pANaM vA khAima vA sAima vA 25zanAhiyAre 42 mA 2 gata manavA mATe tape vigere pAaula sAmayI 'udhakareja yA' taiyAra 42 mane sAdhune 24 // 5 // bhATa manAI yatuvidha mAhArane 'ubakkhaDejja vA' manAve bhane 'taM caivaio tusiNIo uvehejjA' te sAmazrInA taiyArI tathA azanAdi pAcanane je kaMI sAdhu mauna rahI upekSA kare tema karavAthI roke nahI. arthAt 'AhaDameva paccAikkhissAmi' azanAta sAvI. mApe tyAre / pratyAbhyAna zaza.vA vimA 4zana tana niSedha naretA sAdhuna 'mAidvANaM saMphAse' bhAtRsthAna zrI mAyA sUtra : 4 Page #260 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmapakAzikA TIkA zrutakaMsgha 2 u. 9 sU. 96 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 249 doSayukto bhavet tasmAt 'No evaM karijA' no evaM kuryAt-AdhArmikAzanAdipacane sAdhuH tUSNIbhAvaM samAzritya na upekSeta api tu pratyAkhyAnaM kuryAt tadAha-'se puvAmeva AloijjA' sa-sAdhuH pUrvameva bhikSAgrahaNAtprAgeva Alocayeta-paryAlocanaM vidadhyAta, AlocanaprakAramAha-'Ausotti vA, bhagiNitti vA' AyuSman ! iti vA puruSaM sambodhya, bhagini ! iti vA striyaM sambodhya kathayet, kiM tadityAha-'No khallu me kappaDa AhAkampriyaM' no khalu memahyam, kalpate AdhAkarmikam-AdhArmikadoSayuktam 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAima cA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA caturvidhamAhArajAtaM 'bhuttae vA pAyae vA' sthAna evaM AdhAkarmAdi doSa lagegA isaliye 'No evaM karijA' aisA nahIM kare arthAtU AdhArmika azanAdi caturvidha AhAra ko pakAne meM sAdhu mauna hokara usakI upekSA hI kevala nahIM kare apitu usakA pratyAkhyAna kare, ___ aba usI pratyAkhyAna ke prakAra ko batalAte haiM-'se punyAmeva AloijjA'Ausotti vA, bhagiNi tti vA' vaha saMyamavAn pUrvokta sAdhu aura sAdhvI bhikSA lene se pahale hI vicAra kara kahe ki-he AyuSman ! zrAvaka ! he bhagini zrAvika mujhe AdhArmika-AdhAkarmAdi doSoM se yukta azanAdi caturvidha AhAra jAta 'bhuttae cA pAyae vA' khAne aura pIne meM nahIM khapegA, isaliye 'mA uvakkarehi' azanAdi AhAra jAta ko pakAne ke liye pAtrAdi upakaraNa mata lAo tathA 'mA uvakkhaDehi' azanAdi caturvidha AhAra jAta ko mata pakAo, arthAt hamAre liye pAka mata karo, 'se sevaM vayaMtassa paro AhAkammiyaM asaNaM cA, pANaM cA, khAima cA, sAimaM vA' isa taraha manA karane para bhI para-gRhastha bhane sApAmA sAye cha. tathA 'No evaM karejjA' yu42 nahIM, arthAt sAdhA. mika azanAdi catuvidha AhArane rAMdhavAmAM sAdhue mauna rAkhIne kevaLa tenI upekSA ja na karavI paraMtu tenuM pratyAkhyAna karavuM. have te pratyAkhyAnanA prakArane batAve che.- 'se puvAmeva AloijjA' sAdhu, sAthI likSa detA parasair viyAra zana 3 3-'Autotti vA, bhagiNitti vA mAyuman zrI athavA mana zrI4i318, 'AhAkammiyaM' bhASAbhAMti hoSApANu 'asaNaM vA pANaM vA khAima vA sAima vA' nA yatuvidha mAhA2 dravya aya41 pAna dravya , mAhima, sthAhima pahA 'bhuttae vA pAyae yA' mAyA pApAmA 'No khalu me kappaI' bhana pAne 485tu nathI tethI AAll mAhAra manAyAnI 'mA uvakarehi' sAmazrI nA. tathA azA AhAra 'mA uvakkhaDehi' manAyA nahI arthAt bhAre bhATa na pA taiyAra na 431. se sevaM vayaMtassa paro' mA zata niSedha 421 / chatai 52- 75 zrA5: 'AhAkammiya' AdhAbha pANI 'asaNaM yA pANaM yA khAimacA sAima vA' azana pAna, mAhima sane svAmi yatavidha mAhAra A032 zrI sAgasUtra :4 Page #261 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 250 AcArAMgasUtre bhoktuM vA pAtuM vA, 'na kalpate' iti pUrvaNAnvayaH, tasmAt 'mA uvakarehi, mA uvakkhaDehi' mA upakuru azanAdipAkArthamupakaraNajAtaM mA upaDhaukaya, mA upasaMskuru mA paced azanAdipAkam asmadartha mA kuru ityarthaH, 'se sevaM vayaMtassa paro' atha tasya evaM-pUrvoktarItyA vadataH sAdhoH kRte paro-gRhasthaH yadi 'AhAkammiya' AzAkarmikam-AdhAkarmadoSayuktam 'asaNaM yA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM dA caturvidhamAhArajAtam 'uvakkhaDAvittA' upasaMskArya-pAcayitvA 'AhaTuM' AhRtya-AnIya gRhItvA 'dalaijjA' dadyAt tahi vahappagAraM asaNaM vA pANaM vA khAima vA sAimaM vA' tathAprakAram-tathAvidham-AdhArmikadoSayuktam azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA caturvidhamAhArajAtam 'apphAsurya' aprAsukam sacittam 'jAva' yAvat-aneSaNIyam manyamAnaH sAdhuH 'lAme saMte' lAbhe sati 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt, tathAvidhasya AhAramAdhAkarmikAdidoSayuktatvena sAdhubhiH sAdhvI bhizca na grAhyaM taditi // sU0 96 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTe samANe se jaM puNa evaM jANijjA maMsaM vA macchaM vA bhajijamANaM pehAe tilla. pUyaM vA asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA AesAe uvakkhaDijjamANaM pehAe No khaddhaM khaddhaM uvasaMkamittA obhAsejjA Nannattha gilANaNIsAe ||suu0 97 // ___ chAyA-pta bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yadi punarevaM jAnIyAt mAMsaM vA matsyaM vA bhaya'mAnaM prekSya tailapUpaM vA azanaM vA pAnaM vA khAdima vA zrAvaka pUrvoktarIti se manA kare hue sAdhu kI bAta para dhyAna na dekara yadi AdhArmika-AdhAkarmAdi doSa yukta azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'uca kkhaDAvittA AhaTTu dalahajjA' pakavAkara aura lAkara deto 'tahappagAraM' usa prakAra ke AdhAkarmAdi doSa yukta azanAdi AhAra jAtako 'apphAsuyaM jAva' aprAsuka -sacitta tathA yAvat-aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSa se dUSita samajha kara 'lAbhe saMte No paDigAhijjA' milane para sAdhu aura sAdhvI use grahaNa na kare kyoMki isa taraha ke AdhAkarmAdi doSa yukta azanAdi AhAra ko bhikSA ke rUpa meM lene para sacitta aura aneSaNIya hone se saMyama Atma virAdhanA hogI ||suu0 96 // and 'uvakkhaDAvittA' manAvarApI 'AhaTu' sAvIna 'dalaijjA' mAthe to 'tahappagAraM asaNaM v| pANaM vA khAima vA sAima vA' yA prazAnA sAdhAdiSavANA mAnA yatuvidha mAha tara 'apphAsuyaM' sathitta tathA 'jAya' yAvat maneSaNIya mAdhA hoSa dUSita samalane 'lAbhe saMte' maNe to No paDigAhijjA' sAdhu sAvI tara yA nahI kema ke AvA prakAranA doSayukta AhArane levAthI saMyama Atma virAdhanA thAya che. 96 zrI aayaa| sUtra : 4 Page #262 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 9 sU. 97 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 251 svAdimaM yA AdezAya upasaMskuyamANaM prekSya no zIghraM zIghram upasaMkramya avabhASeta, nAnyapAlAna nizcayAt // sU0 97 // TIkA-piNDaiSaNA viSayamadhikRtyAha-'se bhikkha vA bhikkhuNI vA sa pUrvokto bhAvabhikSuko vA bhAvabhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulaM 'jAva paviDhe samANe' yAvat-piNDapAtapratijJayA bhikSAlAbhArtham praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa pUrvokto bhAvabhikSu yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt 'maMsaM vA macchaM vA bhanjijamANaM pehAe tillapUyaM vA' mAMsaM vA-mAMsaphalamadhyavartisArarUpaM zilIndhrarUpaM varSAkAlika chatrAka nAmaka vanaspativizeSa, matsyam-matsyasadRzabahukaNTakatulya bahuzirAyuktaM vanaspativizeSarUpaM bhayamAnaM pacyamAnaM prekSya-dRSTvA tailApUpaM tailapradhAnapUpazca pacyamAnaM 'dRSTvetyarthaH 'asaNaM yA pANaM vA khAimaM yA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM khAdima vA svAdimaM vA caturvidhamAhArajAtam 'AesAe' AdezAya ___TIkArtha-aba piNDaiSaNA viSaya ko lakSya kara ke kahate haiM 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, gAhAvAkulaM jAva pabihe samANe' yaha pUrvokra bhikSuka saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI gRhapati gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvatU piNDapAta kI pratijJA se arthAt bhikSAlAbha kI AzA se anupaviSTa hokara 'se jaM puNa evaM jANijjA' yaha sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se jAna le ki 'maMsaM vA' mAsa arthAt phala ke aMdara kA gara ke samAna svAda vAle vanaspati vizeSa zilIndhra chatrAka-gobara chattA jo ki varSA samaya meM jamIna se utpanna hotA hai usa ko aura matsya-arthAt machalI ke samAna bahuta se kaNTaka-kauTe cAle bahuta zira se yukta vanaspati vizeSa ko 'bhajijamANaM pehAe' bhuGge jAte hue arthAtU pakAye jAte hue dekhakara aura 'tillapUyaM vA tailapU-adhika tela pradhAna mAlapUDe ko bhI pakAye jAte hue dekha kara evaM 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanAdi caturvidha AhAra jAta ko bhI 'AesAe uvakkhaDijjamANa pehAe' atithi pAdhUrNikoM ke liye pakAye jAte hue dekhakara 'No khaddhaM have piSaNAne udezIne kathana karavAmAM Ave che.ttii -se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' ta pUrvAta sAdhu 3 sAyI 'gAhAvaikulaM jAva' sya zrIpanA gharamA lakSaI sanI 27thI yAvat 'payiDhe samANe' praveza 412 se jaM puNa evaM jANijjA' ne mevu tamanA mAM Ave 'maMsaM vA macchaM vA' mAMsa arthAta phaLanI aMdara gara bhAga rUpa vanaspati vizeSa jema ke-ziliMdha, chatrAka chANa chattA ke je comAsAmAM thAya che tathA tene mAchalInI jema ghaNuM kAMTAvALA ghaNI zirAvALA vanaspatine 'bhajjijamANa pehAe' 2 yAtAdhana tamA 'tilla pUyaM vA' tesavANA bhAsapUSAne 2 pAtA nidhana tabhara 'asaNaM vA pANaM vA khAima vA sAima vA' azA yatuvidha 22 'AesAe' bhAtathiyA bhATe 'ubakkhaDijamANaM pehAe' dhAto ana 'No khaddhaM kharcA upasaMkamittA' atyaMta zrImAyA sUtra:4 Page #263 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 252 AcArAMgasUtre prAghUrNikAya, yasmin Agate sati parijanaH karmakartumAdizyate sa AdezaH prAghUrNika ityarthaH tadartham 'uvakkhaDejjamAnaM ' upasaMskriyamANam pacyamAnam AhArajAta mitizeSaH 'pehAe' prekSya - ' 'unt khaddhaM kharddha' no zIghraM zIghram ati satvaram 'uvasaMkamittA' upasaMkramya - samIpaM gatvA 'obhAsijjA' avabhASeta yAceta 'Namnattha gilANaNIsAe' nAnyatraglAnA nizrAt, glAnAdikAryAdanyatra na yAcetetyarthaH glAnAdyarthe tu kadAcid yAcana na doSaH ityarthaH / / sU0 97 / mUlam - se bhikkhu vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTTe samANe aNNataraM bhoyaNajAyaM paDigAhittA, subhi subhi bhoccA dubhi dubhi parive, mAiTThANaM saMphAse, No evaM karejjA, subbhi vA dubhi vA savvaM bhuMje na kiMci vi parivijA || sU0 98 || chAyA - sa bhikSu bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san anyatarad bhojanajAtam pratigRhya surabhi surabhi bhuktvA asurabhi asurabhi pariSThApayed mAtRsthAnaM saMspRzet, no evaM kuryAt, surabhi vA asurabhi vA sarve bhuJjIta na kiJcidapi pariSThApayet // sU0 98 // TIkA- ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto saMyamavAn bhikSuvA bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulaM - gRhasthagRham ' jAva paviTThe samANe' yAvat-piNDapAtapratijJayA-bhikSA. khaddhaM uvasaMkamittA obhAsijjA, jannastha gilANaNIsAe' atyanta zIghra jaldI se usa ke samIpa jAkara nahIM yAcanA kare kyoMki isa taraha dekhakara yAcanA karane para saMyama Atma virAdhanA hogI, kintu kevala glAna - vimAra vagairaha sAdhu ke liye to vahA~ para jAkara yAcanA karane se bhI koI doSa nahIM hotA kyoMki bimArI vagairaha paristhiti vaza uktarUpa se yAcanA kare to doSa nahIM hotA aisA zAstra kA tathA bhagavAn vItarAga mahAvIra prabhu kA vacana hai / / 97 // aba piNDeSaNA viSaya ko lakSya karake hI vizeSa bAta batalAnA cAhate haiMTIkArtha 'bhikkhU vA, bhikkhuNI vA gAhAcai kulaM jAva paviTThe samANe' vaha pUrvokta bhikSuka - saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI - sAdhvI gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat piNDapAta kI pratijJA se arthAt bhikSA lenekI icchA se utAraNathI temanI pAse bhane 'obhAsijjA' yAyanA aravI nahIM. 'NaNNatthagilANaNIsAe' paraMtu kevaLa glAna-bimAra vigere sAdhu mATe te tyAM jaIne yAcanA karavAmAM koi doSa nathI, kema ke bimArI vagere avasthAmAM ukta rIte yAcanA karavAmAM deSa nathI. tema zAstranuM tathA vItarAga bhagavAn mahAvIra svAmInu vacana che. ! sU. 97 // have piDaiSaNAne ja uddezIne vizeSa kathana kare che. TIDArtha' - 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vo' te pUrvota sAdhu hai sAdhvI 'gAhAvaikulaM jAva' gRhastha zrAvaznA dharabhAM yAvat likSAsAlanI chAthI 'paviTThe samANe' pravezIne 'aNNayara' bhoyaNajAyeM' azanAhi ne aMdha AhAra dravya 'paDigAhitA' bhaje te bahane te paiThI 'subbhi zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #264 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 9 sU. 98-99 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 253 grahaNAryam praviSTaH san 'aNNayaraM bhoyaNa jAyaM anyatarad-azanAdi yat kimapi anyatamad bhojanajAtam-AhArajAtam 'paDigAhittA' pratigRhya-gRhItvA tatra yadi mubhi mubhi bhoccA' surabhi surabhi-sugandhayuktamazanAdikaM bhuktvA 'dubhi dubhi parihavei saMphAse' asurabhi asurabhi -durgandhayuktamazanAdikaM pariSThApayet-parityajet tarhi 'mAiTThANaM saMphAse' mAtRsthAnaM saMspRzetmAyAchalakapaTAdidoSayukto bhavet tasmAt saMyamAtmavirAdhanAbhayAt 'No evaM karijjA' no evaM kuryAt- durgandhabhazanAdikaM parityajya na surabhi yuktameva bhuJjIta, Api tu 'subhi vA dubhi vA' surabhirvA asurabhi vA 'savvaM bhuje' sarva bhuJjIta 'No kiMci vi paridRvijjA' no kizcidapi pariSThApayet-parityajeta, tathA bhakSaNe mAyAchalakaTAdidoSaduSTatvena saMyamAtmavirAdhanA syAt / / sU0 98 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTe samANe aNNayaraM vA pANaya jAyaM paDigAhittA puppha puSpaM AsAittA kasAyaM kasAyaM pariTThavei, mAiTThANaM saMphAse, No evaM karijjA. puppha puppheti yA, kasAyaM kasAyetti vA savvameyaM bhujijA, No kiMciviparivejjA ||suu0 99 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAyat praviSTaH san anyatarat pAnakajAtam anupraviSTa hokara 'aNNayaraM bhoyaNajAyaM anyatara-azanAdi jo kucha bhI bhojana jAta ko 'paDigAhittA' lekara umameM yadi 'subhi sumbhi' bhoccA' sugandha yukta azanAdi ko khAkara 'dubhi dubhi parihavei,' durgandha yukta azanAdi ko kahIM para pheka de to usa sAdhu ko 'mAiTThANaM saMphAse' chalakapaTAdi rUpa mAtRsthAna doSa lagegA, isaliye 'No evaM karijA' aisA nahIM karanA cAhiye arthAt bhikSA ke rUpa meM jo azanAdi bhojana lAve usa meM acchI acchI vastu ko khAle aura kharAya kharAva ko pheka deto chalakapaTAdi rUpa mAtRsthAna doSa hotA hai ataH aisA nahIM kare apitu 'subhi vA dubhi vA savvaM bhuMje, na kiMci vi parihavijA' surabhi yA asurabhi jo bhI kucha mile usa sabhI ko khAlenA cAhiye usa meM kucha bhI nahIM pheMkanA cAhiye, kyoMki uktarIti se pheMkane para mAtRsthAna doSa se saMyama AtmavirAdhanA hogI // 98 // subbhi bhoccA' sugAmA sudhANa tathA saa2| sApA 5 mA 2 bhaNe te 142 'dunbhiM dunbhiM paridvaveI' husa-yA mADArane tyaa|| 72 tA tathA sAdhu sApAna 'mAiTThANaM saMphAse' 7145835 mAtRsthAna hopa lAge cha. tethI 'No evaM karejA the pramANe 427 nahI. 52tu subhi vA dubhi yA' s||3, parAmare prApta thAya te 'savva muMje' sadhanu upayogamAM levuM joIe, temAMthI keIpaNa dravyane tyAga kare na joIe. kema ke tevI rIte tyAga karavAthI mAtRsthAna deSathI saMyama Atma virAdhanA thAya che. che su. 98 che zrI. aayaa| sUtra : 4 Page #265 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 254 AcArAMgasUtre pratigRhya puSpaM puSpam ApIya kaSAyaM kaSAyaM pariSThApayeta, mAvasthAnaM saMspRzet, no evaM kuryAt, puSpaM puSpimiti vA kaSAyaM kaSAmiti vA sarvametat bhuJjIta no kizcidapi pariSTApayed // 19 // __TokA-'pAnakaviSayamadhikRtya natra vizeSa vaktumAha-'se bhikkhU vA bhivakhuNI vA' sa pUrvokto bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulam-gRhasthagRham 'jAva paviDhe samANe' yAvat-piNDapAtapratijJayA bhikSAlAbhArtha praviSTaH san 'aNNayaraM pANagajAyaM anyatarada yat kimapi pAnakajAtam-peyavastu 'paDigAhittA' pratigRhya-gRhItvA tatra pAnakajAte pupphaM puSpaM AsAinA' puSpaM puSpam-suganvavarNarasopetam ApIya-pItvA 'kasAyaM kasAyaM parihaveI' kaSAyaM kaSAyaM-kaSAyarasopetam yadi pariSThApayet-parityajet tarhi 'mAiTThANaM saMphAse' mAtRsthAnam-mAyAchalakapaTAdidoSajAtam saMspRzet, chalakapaTAdidoSayukto bhavet tasmAt aba pAna viSaya ko lakSya kara kucha vizeSa bAta bAtalAnA cAhate haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, gAhayai kulaM jAva paviThU samANe' vaha pUrvokta bhikSuka-saMyamavAn sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI gRhati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat-piNDapAta kI pratijJA se arthAt bhikSAlAbha kI AzAse anupraviSTa hokara 'aNNayaraM yA pANagajAyaM par3igAhittA' anyatara-kisI bhI eka pAnaka jAta-peya vastu ko grahaNa kara 'puSpaM puSpaM AsAittA' usa meM se adhika sugandhita rasa yukta peya vastu ko pIkara atyanta 'kasAyaM kasAyaM kaSAya kaSAyalA rasa yukta peya vastu ko yadi 'parivei' pheMkade to 'mAiTThANaM saMphAse' mAtR sthAna doSa mAyAchalakapaTAdi doSa lagegA, isaliye 'No evaM karijA' aisA nahIM kare ArthAt bhikSA ke rUpa meM peya vastu ko lAkara unameM acchA gandha rasa varNa yukta peyavastu kA pAna karale aura yadi kaSAya rasa yukta peya vastu kA parityAga karade to sAdhu aura sAdhvI ko mAyAchalakaparAdi doSa hone se saMyama Atma virAdhanA hogI, kyoMki sAdhu ko saMyama kA pAlana karanA hI mukhya kartavya have pAna viSayanA saMbaMdhamAM kaMIka vizeSa kathana kare che. TI-se bhikkha vA bhikkhuNI vA te pUrita sAdhu sAdI 'gAhAvaikulaM jAva' 25 zrA1nA 52i yApat sikSA bhavAnI 4-12ii 'pavidvesamANe' praveza 4zana 'aNNa yaraM vA pANagajAya 1 me pAna 52 'paDigAhittA' asaezana temAthI puSpha puSpha AsAittA sudha 2sA peya 54Ayana pote pAunete zivAyanA kasAya kasAyaM paDiTuveI' 4pAya 2savANA peya dravya 37 he to sAdhu sApAna 'mAiTThANaM saMphAse' bhAyA 74456 Sa sA che. tethI jo evaM karijjA' tathA 3 pramANe:427 nahI. arthAta bhikSA rUpe maLela piya padArtha paikI sArA sugaMdhadAra ke svAdiSTa rasa yukta peya vastunuM pAna karIne bAkInA khATA turA kaDavA vigere rasavALA padArthane tyAga karavAthI sAdhune mAyA chalakapaTAdi doSa thavAthI saMyama Atma virAdhanA thaze, kema ke saMyama pAlana eja zrI sAgasUtra :4 Page #266 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 9 sa. 99-100 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 255 'No evaM karijjA' no evaM kuryAt-kaSAyarasopetaM pAnakaM parityajya no sugandhavarNarasopeta. mAtra pAnakaM pibeta, tathA sati saMyamAtmavirAdhanA syAt api tu 'puppha pupphetti vA kasAyaM kasAyetti vA' puSpam puSpam iti vA sugandhavarNarasopetaM vA, kaSAyaM kaSAyamini vA-kaSAyarasopetaca pAnakajAtam bhuJjIta-pibet 'No kiMcivipariTavejjA' no kiJcidapi pariSThApayet-parityajet, tathAsati na mAyAchalakapaTAdi mAtRsthAnadoSa duSTatvena saMyamAtma. virAdhanA syAditi / / sU0 99 // mUlam -se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva papiTTe samANe bahupariyAvaNNaM bhoyaNajAyaM paDigAhittA bahave sAhammiyA tattha vasaMti saMbhoiyA, samaNuNNA aparihAriyA, adUragayA tesiM aNAloiyA aNAmaMtiya pariDhuvei, mAiTTANaM saMphAse, No evaM karejjA, se tamAdAya tattha gacchejA tattha gacchittA se puvAmeva AloejA, AusaMto samaNA ! ime me asaNaM vA, pANaM vA, khAimaM vA, sAimaM vA bahupariyAvaSNe, taM bhuMjaha caNaM se sevaM vayaMtaM paro vaejjA, AusaMto samaNA ! AhArameyaM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA jAyaiyaM jAvaiyaM pari saDai tAvaiyaM tAvaiyaM bhokkhAmo vA pAhAmo vA, savvameyaM parisaDai, savvameyaM bhokkhAmo vA savvameyaM pAyAmo vA ||suu0 100 // mAnA jAtA hai isaliye saMyama-pAlanArtha uktarIti se acchA peya vastu ko pIlenA aura khArAva peya vastu ko pheMka denA ThIka nahIM kahA jA sakatA isaliye use aisA nahIM karanA cAhiye 'apitu 'puppha pupphe tti vA, kasAyaM kasAyeti yA savva meyaM bhuMjijjA, No kiMcivi parivejjA' cAhe vaha peya sugandha varNa rasa se yukta ho, yA kaSAya rasa se yukta ho sabhI ko pIlenA cAhiye, una meM se kucha bhI phekanA nahIM cAhiye, aise karane se ukta mAyA chala kapaTAdi mAtRsthAna doSa nahIM lagane se saMyama Atma virAdhanA nahIM hogI // 19 // sAdhunuM mukhya kartavya manAya che, tethI saMyamanA rakSaNArtha uparokta prakAre sArI piya vastune upayogamA sevA bhane parAbhanA tyA 423 / yeya nayI 52'tu 'puSpha pupphetti vA' sugacita 54Aya hAya hai 'kasAyaM kasAeti vA' upAya 2sA DAya 'savvameyaM bhujijA' tamAmanA upayoga karI levo joIe te paikI kazAne tyAga karavo na joIe sArAne upayoga karene anyane tyAga karavAthI mAyA chalakapaTAdi mAtRsthAna deSa lAge che. ane tema na karavAthI ukta doSa na lAgavAthI saMyama Atma virAdhanA thatI nathI. tethI tema 32 nahIM ||suu. 98 // zrI sAgasUtra :4 Page #267 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 256 AcArAMgasUtre chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san bahuparyApannaM bhojanajAtam pratigRhya bahavaH sArmikAH tatra vasanti sAMbhogikAH samanojJAH aparihAryAH adUragatAH, teSAm anAlocya anAmancya pariSThApayet, mAtRsthAnaM saMspRzet , no evaM kuryAt, sa tadAdAya tatra gacchet tatra gatvA ca sa pUrvameva aalocyet-aayussmntH| zramaNAH! etad mama azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA bahuparyApannaM tad sudhvam, tasya caivaM vadataH paro vadet-AyuSmantaH ! zramaNA ! AharaH eSaH, azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA syAdimaM vA yAvanmAtraM zaknumaH nAvanmAnaM bhokSyAmahe vA, pAsyAmo vA, sarvametat parizaTati sarvametat bhokSyAmahe vA pAsyAmo vA // sU0 100 // TIkA-'piNDaiSaNAyA adhikArAd vizeSaM vaktumAi-'se bhikkhU vA bhikkhuNo vA' sa pUrvokto saMyamavAn bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulaM- gRhasthagRham 'jAva paviDhe samANe' yAvat-piNDapAtapratijJayA-bhikSAlAbhAthai praviSTaH san 'bahupariyAvaNaM' bahuparyApannam-prAptam atyadhikamazanAdikaM 'bhoyaNajAyaM' bhojanajAtam, 'bahunA vA AcAryaglAnaprAghUrNakAdInAM kRte labdhamAhArajAnaM 'paDigAhittA' pratigRhya-gRhItvA 'bahave sAhammiyA' vahavaH aneke sAdharmikAH samAnadharmiNaH 'tattha vasaMti' tatra tasmin grAmAdau upAzraye vA vasanti tadyathA-'saMbhoiyA' sAMbhogikA:- saMbhoginaH sAdhavaH, 'samaNunA' samanojJAH svasa aba piNDaiSaNA kA adhikAra hone se usI ke viSaya meM kucha vizeSa bAta batalAnA cAhate haiM-se bhikkhU vA, mikkhuNI vA, gAhAikulaM jAva paviDhe samANe TIkArtha-vaha pUrvokta bhikSuka-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI-gRhapati gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat piNDapAta kI pratijJA se arthAt bhikSA prApta karane kI icchA se anupraviSTa hokara 'bahu pariyAvaNaM' bahuta paryApta-atyanta adhika, "bhoyaNajAyaM bhojana jAta-azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'pahigAhittA' grahaNa karake 'bahave sAhammiyA tattha vasaMti'-tatra-vahAM para arthAt usa upAzraya meM bahuta se sAdharmika-samAna dharmavAle sAdhu rahate haiM-jaise ki-'saMbhoiyA' saMbhogika-sAMbhogI evaM 'samaguNNA' samanojJa-apane samAna AcAra vAle tathA 'aparihAriyA' aparihArya-nahIM tyAga karane yogya arthAt piDeSaNano adhikAra hovAthI tenA saMbaMdhamAM ja kathana kare che - Ai--se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvota sAdhu athavA sAdhyA 'gAhAvaikulaM jAca' gRhastha zrAvana gharamA yAvat lakSa bAsanI kSa27thA 'paviTTe samANe' praveza zana 'bahapariyAvaNNaM bhoyaNajAyaM' padhAre prabhAmA mAvasa mA.2 dravyane 'paDigAhittA aDazana 'bahabe sAhammiyA' ghy| sAdhAbha samAna yA sAdhu 'tatthavasati' se jAzrayamA nivAsa are cha. ma hai 'saMbhoiyA' Aian tathA 'samaNuNNA' potAnA sa2 mA mAyA25 samanA tathA 'aparihAriyA' 552Aya nA tyA na 45 saI tathA sAdhu tathA 'adUragayA' zrI sAgasUtra :4 Page #268 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutakaMsdha 2 u. 9 sU. 100 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 257 mAnAcAravantaH 'aparihAriyA' aparihAryAH atpAjyA na kathamapityaktuM yogyAH 'adUragayA' adragatAH samIpavartinaH eteSu satsu adUragateSu te siM aNAloiyA' teSAm anocayitvAtAn sArmikasAMbhogikaprabhRtIn anivedya anApRcchaya 'aNAmaMte' anAmantrya-'AmantraNamakRtyA yadi 'parihavei' pariSThApayeta-pramAditayA parityajet tarhi 'mAiTThANaM saMphAse' mAta. sthAnaM mAyAchalakapaTAdidoSa na saMspRzeta prAyazcittI syAt tasmAt 'No evaM karejA' no evaM kuryAta-adhikamAhArajAtaM pratigRhya sAdharmikAdIn anApRcchaya na parityajeta, kiM kuryAta sa ityAha-'se tamAyAe tattha gacchijjA' sa sAdhuH tad-adhikam azanAdikamAhArajAtam AdAya-gRhItvA tatra-tasmin sAdharmikAdi sthAne gacchet 'gacchittA' gatvA-sAdharmikAdisamIpaM gatvA 'se puvAmeva AloijjA' sa sAghuH pUrvameva AhArAtprAgeva Alocayet-tAn sAdharmikaprabhRtIn adhikamAharajAtaM pradarzayet-AlocanaprakAramAha 'AusaMto samaNA!' he jina ko kisI bhI taraha nahIM chor3a sakate haiM isa taraha ke sAdhu tathA adaragayA' adUragata-samIpa meM rahane vAle sAdhu 'tesiM aNAloiyA' ina sabhI sAdhuoM ke nikaTa meM rahate hue bhI ina sabako pUche binA hI aura 'aNAmaMtiyA' AmantraNa-vicAra vimarza kiye binA hI yadi adhika AhAra ko 'parihavei mAi TThANaM saMphAse' pheMka de to mAtRsthAna-mAyA chalakapaTAdi doSa lagane se prAyazcitI hogA, isaliye 'No evaM karijjA' aisA nahIM karanA cAhiye arthAtU atyadhika azanAdi caturvidha AhArajAna ko mikSA ke rUpa meM grahaNa kara pAsa meM hI rahane vAle sAdharmika sAMbhogika vagairaha sAdhuoM ko pUche binA hI ryAda kahIM para pheka DAle to usa sAdhu ko chalakapaTAdi doSa lagegA isaliye usa adhika AhAra jAta ko pheMke nahIM, apitu 'se tamAyAe tattha gacchittA' vaha sAdhu usa adhika bhikSA ko lekara una sAdharmika prabhRti sAdhuoM ke pAsa jAkara 'se puvAmeva AloijjA' vaha sAdhu usa AhAra jAta ko khAne se pahale hI una sAdharmika vagairaha sAdhuoM ko dikhalAye aura kahe ki 'AusaMto samaNA!' sabhI525 sAdhu 'tesiM aNAloiyA' 2 // sA sAdhuna 57yA vinA tathA 'aNAmaniyA, viyA vinimaya yA vinA thArAnA mAhArane ne 'pariTuvei' 3 tema nArana 'mAidANaM saphAse' bhAyA7145 hoSa sAge che. tethI 'No evaM karijjA' tema 427 nahI. athata vadhAre paDatA AhAra dravyane bhikSA mATe laIne pAse rahenAra sAdhamika sAMgika vigere sAdhune pUchayA vinA tene nAza kare che tema karanArA sAdhune mAtRsthAna nAmane DoSa sAge cha. tethI thAnA pahAya 33 nahI 52'tu 'se tamAyAe' te sAdhu aghi mArane 142 'tatthagacchittA' ta sAmi vigere saadhume| pAMse 42 se puvvAmeva AloijjA' pote mADA2 sIdhA pADasa te sAyami vigaire sAdhuyAna ta satAve mana 33 3 'AusaMte samaNA' 3 sAyudhmana! lan zrama 'ime me asaNaM yA pANaM yA A0 33 zrImAyArAgasUtra:4 Page #269 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ___AcArAMgasUtre ra18 AyuSmantaH ! zramaNAH ! 'ime me akSaNe vA pANe vA khAime vA sAime vA' imAni me-mayA, azanAni vA pAnAni vA khAdimAni vA svAdimAni vA 'bahupariyAvaNNe' bahUni adhikAni paryApannAni prAptAni santi, 'taM muMjavaNa' tad adhikamazanAdikaM yUyaM bhudhvam, bhojanaM kuruta, khalu iti vAkyAlaMkAre 'se sevaM vayaMtaM paro vaijjA' atha taM bhikSukam evam-uktarItyA vadantaM paraH anyaH kazcit sAdharmikaprabhRtiH sAdhuH vadet-kathayet, kiM vadedityAha-'AusaMto ! samaNA !' he AyuSman ! zramaNa ! 'AhArameyaM' AhAraH eSaH, etad AhArajAtam 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA bhayatA samupasthApitam 'jAvaiyaM jAvaiyaM parisarai' yAvanmAnaM yAvanmAtraM bhoktaM parizaTati zakyatepAryate, 'tAvaiyaM tAvaiyaM bhukkhAmo vA 'tAvanmAtraM tAvanmAtraM bhopAmahe vA 'pAhAmo vA' pAsyAmo vA 'savvameyaM parisaDai' sarva vA yadi etat-azanAdikaM parizaTati-upayujyate tarhi 'savvameyaM bhukkhAmo vA pAhAmo vA' sarvametat-AhArajAtaM bhokSyAmahe yA pAsyAmo vA // 100 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTe samANe he AyuSman ! bhagavan ! zramaNa ! ime me asaNe yA pANe vA, khAime vA sAime vA' ye mere azanAdi caturvidha AhAra jAta 'bahupariyAvaNNe, bahuta adhika Agaye haiM isaliye 'taM bhuMjahaNaM' ina saba AhAra ko Apa loga khAiye, 'se sevaM vayaMtaM paro vaijjA-AusaMto samaNA ! AhArameyaM asaNaM yA pANaM vA khAimaM vA vA sAimaM vA jAvaiyaM jAvaiyaM parisarai tAvaiyaM bhokkhAmo vA pahAmo yA' isa prakAra kahate hue usa sAdhu ko dUsarA sAdharmika sAdhu kahe ki-he AyuSman bhagavan ! zramaNa ! isa atyadhika azanAdi caturvidha AhAra jAta meM jitanA ho sakegA utanA hama loga khApI leMge 'savvameyaM parisaDai savvameyaM bhokkhAmo vA, pAhAmo vA' athavA yadi sabhI azanAdi AhAra upayoga meM AsakegA arthAta upayukta hogA to sabhI ko khApI lege isa taraha usa adhika AhAra ko sabhI sAdhu khApIle kintu phe ke nahIM // 100 // khAimaM vA sAimaM vA' mA bhane prApta yayesa 2mazana maa|2 dravya 'bahupariyAvaNNe' padhAra prabhAmA mApI gaye cha tethI 'taM bhuMjahaNa' 20 mA.2 dravyana mA5 upayogamA so 'se evaMAyataM parA vaijjA' se pramANe 4hatA te sAdhune bhI sAdhama sAdhu 3 3-'Au. saMte samaNA' hai |yuSman zrama 'AhArameya asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAima vA' mA 54AnA zanA ||2maathii 'jAvaiya jAvaiyaM parisaraha' reTa 54ya harI 'tAyaiyaM tAvaiyaM' te 'bhokkhAmo vA pAhAmo vA' mAzumane pAzu, 'savvameya parisaDaha' mA saghaNe mADA2 75mA bhI taya tebha mAnI to saghanAne 'bhokkhAmo vA vA vA' khAI laIzuM ane pII laIzuM A rIte banatA prayAse saghaLA AhAra ke piya dravyane khAI pII levuM paraMtu pheMke nahIM sU. 100 che zrI sAgasUtra :4 Page #270 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 9 sU0 101 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 259 se jaM puNa evaM jANijA, asaNaM vA pANaM vA khAdimaM vA sAimaM vA paraM samudista bahiyA NIhaDaM taM parehiM asamaNunnAyaM aNisiTuM apphAsuyaM aNesaNijjaM jAva No paDigAhijjA, taM parehiM samaNunnAyaM saMNisiTuM phAsuyaM jAva lAme saMte paDigAhijA sU0 101 // chAyA-'sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yadi punarevaM jAnI. yAt, azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA paraM samuddizya bahinihataM tat paraiH asamanujJAtam anisRSTam aprAmukam aneSaNIyaM yAvad no pratigRhNIyAt tat paraiH samanujJAtaM saMnisRSTaM prAsukaM yAvat lAbhe sati pratigRhNIyAt // sU0 101 // ___TIkA-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto saMyamavAn bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhabaikulaM' gRhapatikulam-gRhasthagRhaM 'jAva paviDhe samANe' yAvat-piNDapAtapratijJayA-bhikSAlAbhArtham praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa saMyamavAbhikSuryadi punarevaM-vakSyamANarItyA jAnIyAt 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM yA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA catu. vidhamAhArajAtaM 'paraM samuddissa' param-anya bhATaprabhRti samuddizya 'bahiyA NIhaDaM' bahinihUM TIkArtha-aba bhI piNDaiSaNA ke viSaya meM hI kucha vizeSa bAta batalAte hai'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, gAhAvaikulaM jAva paviDhe samANe se jaM puNa evaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSuka-sAdhu aura bhikSukI-saMyamazIla sAdhvI, gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvatU-piNDapAtakI pratijJA se arthAt bhikSAlAbha kI AzA se anupraviSTa hokara vaha sAdhu aura sAdhvI yadi aisA-vakSyamANarUpa se jAnale ki-'asaNaM cA, pANaM vA, khAimaM vA sAimaM vA' azanAdi caturvidha AhAra jAta 'paraM samuhissa' anya bhATa vagairaha ko uddeza karake dene ke liye 'pahiyA NIhaDaM' bAhara lAyA gayA hai kintu bAhara lAye gaye usa cata. vidha azanAdi AhAra jAta ko 'parehiM asamaNuNNAyaM' dene ke liye para gRhastha zrAvaka ne anumati nahIM dI hai aura 'aNisi' apane adhIna meM hI rakhA hai piMDeSaNanA saMbaMdhamAM ja vizeSa kathana kare che - - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvAta sAdhu 2012 sAlI 'gAhAvaikulaM jAva' gRhastha shraa14n| gharamA yAvat lakSAmAlanI thI. 'paviTe samANe' praveza zana 'se jaM puNa evaM jANijjA' tmn| vAmAM se mAhai 'asaNaM yA pANaM vo khAima yA sAima vA' azanAhiyatuvidha mADAra 'paraM samuhissa' manya mATayAne dezIra 'bahiyA NIiDaM' bhane mAyA 482 sAvadhAmA mAvesa cha. taM parehiM asamaNuNNAyaM' 52tu bahAra lavAyela caturvidha AhAra jAta ApavA mATe para-gRhastha zrAvake anumati Apela nathI. tathA 'aNisiTuM' potAnA madhisabhA ra rAmela cha arthAt bhItane sApesa nayI zrI mAyArAgasUtra :4 Page #271 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 260 AcArAMgasUtre tam bahirAnItam vartate kintu 'taM parehiM asamaNunAya' tat-bahirAnItam azanAdikaM paraiHanyaiH gRhasthaiH yadi asamanujJAtaM-nAnumatam, aNisiTuM' anisRSTam-svAdhInI kRtaM na parAdhInIkRtam 'vartate tarhi 'apphAmuyaM aprAsukam sacittam 'aNesaNijja' aneSaNIyamAdhAkarmAdidoSayuktam 'jAva' yAvata-manyamAno jJAtvA lAbhe sati 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt, tathAvidhAhArajAtasya gRhasthairananumatatvena anisRSTatvena ca sacittAdhAkarmAdidoSaduSTatvAt tadgrahaNe saMyamavirAdhanA syAt, parantu 'taM parehiM samaNunnAyaM' tat-tathAvidhamAhArajAtam paraiH gRhasthaiH samanujJAtam 'saMNi siTTa' sannisRSTam tadadhInIkRtam tarhi 'phAsuyaM' prAmukam acittam 'jAva' yAvat eSaNIyam-AdhAkarmAdidoSarahitaM manyamAnaH jJAtvA 'lAbhe saMte' lAbhe sati 'paDigAhijjA' pratigRhNIyAt, AdhAkarmAdidoSarahitatvAt // sU0 101 // arthAt dUsare ke adhIna meM nahIM kiyA hai to isa prakAra ke svAdhIna kRta azanAdi AhAra jAta ko 'apphAsuyaM' aprAsuka sacitta samajhakara aura 'aNesaNijja jAva' aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSa se yukta yAvat-mAnate hue sAdhu aura sAdhvI milane para bhI 'No paDigAhijjA' nahIM grahaNa kare kyoMki isa taraha ke AhAra ko gRhastha zrAvakoM ne dene ke liye anumati nahIM dene se aura apane hI adhIna meM rakhane se sacitta AdhAkarmAdi doSa yukta hone ke kAraNa usa ko lene para saMyama Atma virAdhanA hogI kintu 'taM parehiM samaNunnAyaM saMNisiha phAsuyaM jAva lAbhe saMte paDigAhijjA' yadi tathAvidha-azanAdi caturvidha AhAra jAta ko dene ke liye gRhastha zrAvakoM ne anumati dedI hai aura dUsare ke adhIna meM bhI kara diyA hai to isa taraha ke azanAdi AhAra jAta ko prAsuka acitta tathA yAvat eSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se rahita mAna kara milane para le lenA cAhiye kyoMki AdhAkarmAdi doSo se rahita hai isaliye isa prakAra kA zrAvakoM se anumata aura parAdhInI kRta azanAdi caturvidha AhAra jAta ko milane para lene se saMyama Atma virAdhanA nahIM hogI // 101 // to mAyA prAranA svAdhInI dUta manAhi mADAra jatane 'alphAsuya' mAsu tathA aNesaNijja' aneSaNIya AdhAdiSavANI yAvat bhAnI sAdhu sane sAvI te2|| AhAra maLe te paNa tene grahaNa kare nahIM. kAraNa ke evA AhArane grahastha ApavA anu mati na Apela hovAthI ane pitAne AdhIna rAkhela hovAthI amAsukAdi doSa yukta hovAne raNe tasepAthI sayama mAma virAdhanA thAya che. 52 tu taM parehi samaNuNNAya' ne tev| mAhA2 maa51|| bhATa 28 anumati mApI jAya bhane saMnisiTuM' manyAnA madhina pAmA 24 jAya to te mA2 phAsuyaM jAva' bhayitta tathA yAvat aSaNAya mAyA. BAdiSayI 2ta mAnIne 'lAbhe saMte paDigAhijjA' prA. thAya tasvIrI sevA. kema ke sacirAdi deSa rahita hovAthI tevI rIte zrAvakoe anumata karela tathA parAdhIni kRta anAdi AhAra jAtane prApta thatAM te levAthI saMyama Atma virAdhanA thatI nathI, pAsa, 101 zrImAyA sUtra:4 Page #272 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 9 sU0 102-103 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 261 mUlam-esa khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM tibemi ||suu0 102 // navamoddeso samatto // chAyA-etata khalu tasya bhikSukasya bhikSukyA vA sAmagryam iti bravImi ||suu 0 102 // TIkA-'navamoddezavaktavyatA mupasaMharanAha-'esa khalu tassa bhikkhussa' etata khalu piNDaiSaNAviSayakasaMyama niyamapAlanaM tasya pUrvoktasya saMyamavAn bhikSukasya 'bhikkhuNIe vA' bhikSukyA vA 'sAmaggiyaM' sAmagyam samagratA sAdhubhAvastha sampUrNatA vartate sAghutvaM sampanna bhavatIti bravImi upadizAmi iti bhagavAn mahAvIra Aha ||suu 0 102 // navamoddezaH samApta: dazamoddezaH prArabhyate mUlam -se egaio sAhAraNaM vA piMDavAyaM paDigAhittA, se sAhammie aNApucchittA jassa jasta icchai tassa tassa khaddhaM khaddhaM dalayai, mAiTTANaM saMphAse, No evaM karejA, se tamAyAe tattha gacchejA, tattha gacchittA puvAmeva AloejjA AusaMto ! samaNA ! saMti mama puresaMthuyA vA pacchA saMthuyA vA, taM jahA-Ayarie bA, uyajjhAe vA, pavittI vA, there vA, gaNI vA, gaNahare vA, gaNAvaccheie vA, aviyAI eesi khaddhaM khaddhaM dAhAmi se evaM vayaM paro vaejjA, kAmaM khalu Auso ___TIkArtha-aba isa navama uddezaka kI vaktavpanA kA anta meM upasaMhAra karate hue kahate haiM-'esa khalu tassa bhikkhussa, bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM tiyemi' yaha piNDaiSaNA viSayaka saMyama niyamakA pAlana karanA hI usa pUrvokta bhikSuka bhAca sAdhu aura bhikSukI-saMyamazIla mAdhvI kA sAmagya samagrattA sAdhu bhAya kI sampUrNatA samajhanI cAhiye arthAt niyama pUrvaka piNDaiSaNA viSaya saMyama kA pAlana karanA hI sAdhu kI samAcArI hai aisA vIra bhagavAna mahAvIra svAmI kahate haiM isaliye sAdhu aura sAdhvI saMyama kA acchI taraha pAlana kare // 102 // navana uddezaka kI hindI TIkA samApta huii| have A navamA uddezAnA kathananA upasaMhAra karatAM kahe che - Atha -'esa khalu tassa bhikkhussa bhikkhugIe vA' 2 // 43 viSaya sayama niyamana sana 42 4 the ti sAdhu bhane sAthInu 'sAmaggiya tibemi' samaya-sAdhu bhAvanI samagratA samajavI arthAt niyama pUrvaka piMDeSaNa saMbaMdhI saMyamanuM pAlana karavuM eja sAdhunI samAcArI che. ema vIra bhagavAn mahAvIra svAmI kahe che. tethI sAdhu sAvIe saMyamanuM barAbara pAlana karavuM che sU. 102 / che navame udezaka samApta . zrI mAyAga sUtra:4 Page #273 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 262 AcArAMgasUtre ahA pattaM NisirAhi jAvaiyaM jAvaiyaM paro vayai tAvaiyaM tAvaiyaM NisirejA, savvameyaM paro vayai sambameyaM NisirejA / sU0 103 // chAyA - sa ekataraH sAdhAraNaM vA piNDapAtam pratigRhya sa sAdharmikAn anApRcchaya yaM yam icchati tasmai tasmai adhikam adhikam dadAti, mAtRsthAnaM saMspRzet, no evaM kuryAt, sa tamAdAya tatra gacchet, tatra gatvA pUrvameva Alocayet - AyuSmantaH ! zramaNA ! santi mama purA saMstutA vA pazcAt saMstutA vA, tadyathA - AcAryoM vA, upAdhyAya vA pravartI vA sthaviro vA, gaNI vA gaNadharo vA, gaNAvacchedako vA api ca etebhyaH prabhUtaM prabhUtam dAsyAmi atha tam evaM vadantaM paro vadet, kAmaM khala AyuSyan ! yathA prAptaM nisRja, yAvat yAvat paro vadet tAvat tAvat nissRjet sarvametat paro vadet sarvametat nisRjet // sU0 103 // - TIkA- 'navoddeza piNDagrahaNaprakAraH pratipAditaH etasmin dazamodeza ke sAghAraNAdi bhikSAprAptau satyAM sAdhukartavyatA mupadizannAha - 'se egaio' sa pUrvokto bhAvabhikSuH ekataraH kazcit 'sAhAraNaM vA piMDavArtha paDigAhittA' sAdhAraNaM bahusAdhujanasAdhAraNam piNDapAtam - azanAdikam AhArajAtam pratigRhya 'se sAhammie aApucchittA' sa saMyamavAn bhikSuH sAdharmikAn svasamAnadharmiNaH sAdhUna anApRcchaya-pRcchAmakRtvA anAmantrya 'jassa jassa iccha ' yaM yaM sAdhum icchati yadi yasmai yasmai rocate 'tassa tassa khaddhaM khaddhaM dalayai' tasmai tasmai aba dazamodezaka kI hindI TIkA Arambha kI jAtI hai isa se pahale navama uddezaka meM piNDa grahaNa prakAra batalAyA gayA hai aba isa dazama uddezaka meM bahuta sAMdhu jana sAdhAraNa bhikSA prApta hone para sAdhu kI kartavyatA batalAte haiM TIkArtha- ' se egaio sAhAraNaM vA piMDabAyaM paDigAhittA' vaha pUrvokta koI ekatara sAdhu aneka sAdhu jana sAdhAraNa ke liye piNDapAta-azanAdi caturvidha AhAra jAta lekara 'se sAhammie aNopucchitA' vaha sAghu sAdharmika svasamAna dharmavAle sAdhuoM ko pUche binAhI arthAt vicAra vimarza kiye binA hI 'jassa jassa icchai' jisa jisa sAdhu ko apanA iSTamitra samajhakara 'tassa tassa' dasame uddeze A pahelA navamAM uddezAmAM paDagrahaNa prakAra batAvavamAM Avela che. have mA dazamA uddezAmAM ghaNA evA sAdhu janAne cegya bhikSA prApta thAya tyAre sAdhunA kanyanuM udhana kare che. TIDArtha' - 'se egaio' te pUrvosta ye sAdhu 'sAhAraNaM vA piMDavAyaM paDigAhittA' dha sAdhuene thAya tevuM arthAt khaDuMjana sAdhAraNa evA azanAdi cAra prakAranA AhAra tane bane te sAdhu ' se sAimmie aNApucchitA' sAdhabhiH sAdhuyone pUchayA vinA arthAt kheDabhIlanI sAthai parAmarza vinA na 'jassa jasta icchaI' ne ne sAdhumone zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #274 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 10 sU0 103 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 263 sAdhaye prabhUtaM prabhUtam-adhikamadhikaM dadAti prayacchati tahi 'mAiTTANaM saMphAse' mAtRsthAnammAyAchalakapaTAdidoSa saMspRzet prAyazcittI syAt tasmAt 'No evaM karejjA' no evam kuryAt-sarvasAdhu janasAdhAraNaM piNDapAtaM na kevalaM katipayaiSTa sAdhujanebhya eva dadyAt, apitu kiM kuryAt tadAha-'se tamAyAe tattha gacchijjA' sa bhAvasAdhuH tat sarvasAdhujanasAdhAraNam AhArajAtam AdAya-gRhItvA tatra-sarvasa dhujanasamIpe gacchen 'nattha gacchi ttA' tatra-sarvasAdhujanasamIpe gatvA evaM vaijjA' evam-vakSyamANarItyA vadeta, kayA rItyA vA kiM vadetadAha-'AusaMto ! sapaNA !' AyuSmantaH ! zramaNA: ! 'saMti mama pure saMthuyA' santi mama purAsaMstutAH pUrvaparicitAH vA 'pacchAsaMthue' pazcAt saMstunAH-pazcAt paricitAH vA santi unako yadi 'khaddhaM khaddhaM dalayai' adhika adhika azanAdi caturvidha AhAra detA hai to usa sAdhu ko 'mAiTThANaM saMphAse' mAtRsthAna sparza doSa hogA arthAt mAyA chalakapaTAdi doSa lagegA, isaliye aisA nahIM karanA cAhiye, etAyatA jisa jisa sAdhu ko cAhatA hai usa usa sAdhu ko yadi adhika adhika azanAdi AhAra detA hai to mAyA chalakapaTAdi mAtRsthAna doSa hogA ataH apane iSTamitra sAdhu ko adhika azanAdi AhAra nahIM de kyoMki saba sAdhu jana sAdhAraNa ko dene ke liye prApta azanAdi AhAra kevala apane hI iSTa mitra ko dene se saMyama Atma virAdhanA hogI kintu 'se tamAyAe tattha gacchijjA' vaha sAdhu usa sarva sAdhu jana sAdhAraNa ko dene ke liye prApta azanAdi AhAra jAta ko lekara usa sabhI sAdhu ke pAsa jAya 'tattha garichattA' vahA~ jA kara 'evaM vaijjA' isa prakAra kahe ki 'ArasaMto samANA' he AyuSman ! bhagavan ! zramaNa ! 'saMti mama puresathuyA vA' ina sAdhuoM meM mare pUrva paricita tathA 'pacchA saMthuyA vA' pazcAt pote chi arthAt paTa bhitra samare 'tassa tarasa khaddhaM khaddhaM dalayaI' tebhane mapi pi4 25nA yatuvidha mADA2 mAghe tAta sAdhune 'mAiTANaM saMphAse' mAtRsthAna 25za hoSa mAge cha. arthAt mAyA ch||458 nAmanA hoSa sAge che. tethI 'No evaM karejjA' me pramANe 42 nahIM. sArAMza A kathanane e che ke-je je sAdhuone pitAnA maLatA vaDA mAnIne pote cAhe che te te sAdhune je vadhAre vadhAre azanAdi AhAra Ape che tevA sAdhune mAyA chaLakapaTAdi deSa lAge che. tethI pitAnA ISTa mitra sAdhune vadhAre azanAdi AhAra Apa nahIM kema ke badhA ja sAdhuone sarakhI rIte Apa prApta thayela azanAdi AhAra kevaLa pitAne rUcikara ISTa mitrane ApavAthI saMyama Atma virAdhanA lAge che, 52'tu 'se tamAyAe tattha gacchijjA' te sAdhuse sasAdhuganAne mAvAne prApta thayesa 125. nA mAhAra tana sadhana se sapA sAdhusonI pAse bhane 'tattha gachittA' tyaions 2 eva vaijjA' me zate 43 -'AusaMto samaNA' mAyudhman ! sAyan ! zrama ! 20 sAdhu bhImA 'saMti mama puresaMthuyA vA bhaa| pUrva pariyita tayA 'pacchAsaMthuyA vA' pazcAt 52yita para zrImAyArAgasUtra:4 Page #275 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 264 AcArAMgasUtre iti pUrveNAnvayaH 'taM jahA-Ayarie vA tadyathA-AcAryoM vA-anuyogadharaH 'uvajjhAe vA' upAdhyAyo vA-adhyApakaH, 'pavittI vA' pravartI vA-yathAyogaM sAdhUnAM vaiyAvRttyAdau pravartakaH 'there vA' sthaviro vA-saMyamapAlane viSIdatAM zramaNAnAM sthirasampAdakatvAt sthavira sAdhuvizeSa ucyate 'gaNI vA' gaNI vA-gacchAdhipo vA 'gaNahare vA' gaNadharo vA-AcAryasadRzo gurorAjJayA sAdhugaNaM gRhItvA pRthayaviharaNazIlaH 'gaNAvaccheie vA' gaNAvacchedako vA-gaNakAryacintakaH 'aviyAI eesi khaddhaM khalu dAhAmi' api ca upayuktAcAryAdimuddizya etada vadeta-yada hame tebhya bhavadanujJayA prabhUtaM prabhUtam-adhikamadhikaM dAsyAmi tadevam 'se sevaM vayaMtaM paro vaijjA' atha tam evam-uttarItyA vadantaM sAdhum paraH AcAryAdiH vadeta, kiM vadedityAha paricita bahuta se sAdhu haiM 'taM jahA-Ayarie vA, ujjhAe vA, pavittIcA, there vA, gaNI vA, gaNahare va, gaNAvaccheie cA, aviyAI eesiM khaddhaM kharcA dAhAmi' jaise ki-AcArya-anuyogadhara, evaM upAdhyAya adhyA ka, tathA pravartI-yathA saMbhava sAdhuoM kI vaiyAvRtti-sevA vagairaha kA pravartaka evaM sthavira atyanta pratiSThita sAdhu vizeSa jo ki saMyama kA pAlana karane meM duHkhI hone vAle zramaNoM ko saMyama pAlana meM sthira karate haiM una ko sthavira kahe jAte haiM athavA gaNI-gaccha kA adhipati, yA gaNadhara-AcArya sadRza, joki gurU kI AjJA se sAdhugaNa ko sAtha lekara pRthak vihAra karane vAle hote haiM una ko gaNadhara kahA karate haiM evaM gaNAvacchedaka-gaNakArya kA cintaka, itane hamAre paricita haiM isaliye ina saba ko Apa kI AjJA-anujJA se maiM puSkala-adhika azanAdi caturvidha AhAra jAta denA cAhatA hUM aisA vaha sAdhu uparyukta AcArya vagairaha ko uddeza kara una sabhI sAdhu maNDala ko kahe 'se sevaM vayaMtaM paro caijjA-kAmaM khalu Auso! ahApajjataM NisirAhi' bAda meM usa meM uktasAdhuso cha. 'taM jahA' ma 'Ayarie vA' mAyAya 'uvajjhAe vA' tathA yAya mAta adhyA54 tathA 'pavittI vA' prapatI-yathAsamaya sAdhumAnI sevA vigerenA pravata tathA 'there vA sthApi2 matyata pratiSThita sAdhu vizeSa re sayamAnA pAlana 42yAmA bhI ynaa| zramaNane saMyama pAlanamAM sthira kare che. temane sthavira kahevAmAM Ave athavA "jALI vA' // 27 // madhipati 'gaNahare vA' 52 mAyAnI sa2mA / 23nI sAzAthI sAdhugaNate sAthe laIne jude vihAra karanArA hoya che. temane gaNadhara kahevAya che "Trt vaccheie vA' gaayche|4 arthAta gAnA piyA24 25 / / maa| paricita cha tathA // 'aviyAI eesiM khaddhaM khalu dAhAmi' yAne mAyanI sammatithI hu maEi Hzana yatuvidha AhAra jAta ApavA icchuM chuM. e rIte te sAdhu uparokta AcArya vigerene uddezIne se sapA sAdhu bhagane 3 se sevaMvayaMta paro vaijjA' ye rIte tAM mevA sAdhune sAdhu bhagana bhujya mAyA , 'kAma khalu Auso ahApajjattaM NisirAhi' zrI sAgasUtra :4 Page #276 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 10 sU0 103-104 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 265 'kAma khalu Auso ! AhApajjataM NisirAhi' kAmaM khalu yatheccham. AyuSman ! yathA paryAsam nimRja-dehi, ityevaMrItyA 'jAvasyaM jAvaiyaM paro vadaI' yAvanmAnaM yAvanmAtram azanAdikaM dAtuM paraH AcAryAdi vadet 'tAvaiyaM tAvaiyaM nisirinjA' tAvanmAtraM tAvanmAtrameva azanAdikaM pUrvoktabhyaH iSTebhyaH nisRjet-dadhAt yaditu 'savvamevaM paro vayaI' sarvameva azanAdikaM dAtuM paraH AcAryAdiH vadet tarhi 'savva meyaM NisirijjA' sarvameva azanAdikaM nisajena-dadyAt, AcAryAdInAM sarvadAnAnujJayA sarvadadhAdityarthaH // sU0 103 // ___ mUlam-se egaio maNunnaM bhoyaNajAyaM paDigAhittA paMteNa bhoyaNeNa palicchAeti mAmeyaM dAiyaM saMtaM, daNaM sayamAyae, Ayarie vA uyajjhAe vA pavittI dhA, there vA jAya gaNAvaccheie vA, No khalu me kassa vi kiMci dAyavvaM siyA mAiTANaM saMphAse, No evaM karejjA, se rIti se kahate hue usa sAdhu ko para sAdhu maNDala kA pradhAna AcAryAdi kahe ki he AyuSman ! sAdhu Apa apane icchAnusAra yathA paryApta yatheSTa azanAdi AhAra de sakate ho, isa prakAra kahane para 'jAvaiyaM jAvaiyaM paro badaha, tAiyaM tAvaiyaM nisirijjA' yAvanmAtra yAvanmAna-jitanA jitanA azanAdi AhAra ko dene ke liye, para pradhAna AcAryAdi kahe tAvanmAtra-tAvanmAtra-utanA hI azanAdi AhAra uparyukta apane pUrvaparicita iSTa sAdhuoM ko de. 'sandha meva paro vayai, savyameyaM NisirijjA' yadi sabhI AhAra ko dene ke liye pradhAna AcAryAdi kahe to sabhI azanAdi AhAra ko de de arthAt pradhAnAcArya vagairaha kI aisI AjJA ho kI una pUrva paricita sAdhuoM ko sabhI azanAdi AhAra jAta de do to vaha sAdhu sabhI azanAdi caturvidha AhAra jAta una pUrva paricita sAdhuoM ko de deve // 1.3 // AyuSyan sAdhu Apa tamArI IcchA pramANe yathA paryApta azanAdi AhAra ApI zako ch|. arthAt bhArI 2ch| prabhArI tayAna mA5 mA 2 rIte he tyAre 'jAvaiya jAvaiya paro vadaI' reTako 28so azA mA(2 temana bhA51 pradhAna bhanyA 'tAvaiyaM tAvaiyaM nisirijjA' teso ta azA mA2 52|t pAtAnA parithita STa sAdhumAne yA5yA. 'savvameva paro vayaI savvameyaM sirijjA' ne sapA AhAra ApavA pradhAna AcAryAdi kahe te saghaLo AhAra ApI de arthAt pradhAnAcArya vigerenI evI AzA hoya ke e pUrva paricita sAdhuone saghaLe azanAdi AhAra jAta ApI de te te sAdhue saghaLo AhAra e pUrve paricita sAdhuone ApI de sU. 103 A034 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #277 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 266 AcArAMgasUtre tamAyAe tattha gacchejjA, tattha gacchittA puvAmeva uttANae hatthe paDiggahaM kaTu imaM khalu tti AloejjA, No kiMcivi NigRhejA // 10 // chAyA-sa ekataraH manojJaM bhojanajAtaM pratigRhya prAntena bhojanena praticchAdayati, mA meyaM darzitaM sat dRSTvA khalu svayam AdadyAt, AcAryoM vA upAdhyAyo vA pravartI vA sthaviro cA yAvad gaNAvacchedako vA, khalu kasyApi kizcidapi dAtavyaM syAt, mAtRsthAna saMspRzeta, no evaM kuryAta, sa tadAdAya tatra gaccheta, tatra gatvA pUrvameva uttAne haste pratigrahaM kRtA idaM khalu idaM khalu iti bhAlocayet. no kizcidapi nigUheta // sU0 1.4 // TIkA-sAdhubhiH sAdhvIbhizca mAyAchalakapaTAdikaM na kadApi kartavyamiti pratipAdayitumAha-'se egaio' sa pUrva kto bhAvabhikSuH ekataraH kazcit 'maNunnaM bhoyaNa jAya' manojJam sarasaM svAdiSTaM bhojanajAtam azanAdikamAhArajAtam 'paDigAhittA' pratigRhya-gRhItvA 'paMteNa bhoyaNeNa' prAntena-nIrasena bhojanena 'palicchAeti' praticchAdayati-AcchAdayati AcchAdya yadi vakSyamANarItyA kathayati-mAmeyaM dAiyaM saMta' mA na khalu meyam-AhArajAtam mayAdarzitaM sat AcAryAdibhyo dAtavyaM vartate apitu ' daNaM sayamAyae' dRSTvA khalu svayam Ada. dhAt gRhNIyAda nadAha-'Ayarie vA' AcAryoM vA anuyogadharaH 'ujjhAe vA' upAdhyAyo kArtha-aba sAdhu aura sAdhvI ko chalakapaTAdika kabhI bhI nahIM karanA cAhiye yaha batalAte haiM 'se egaio maNunnaM bhoyaNajAyaM paDigAhittA, paMteNa bhoyaNeNa palicchA yeti' vaha pUrvokta ekatara koI eka sAdhu manojJa-sarasa svAdiSTa yojana jAta azanAdi caturvidha AhAra jAta ko grahaNa kara yadi prAnta arthAta nIrasa bhojana se usa ko AcchAdita kara-DhAMka kara aisA vakSyamANa rIti se kahe ki-mAmeyaM dAiyaM saMtaM, daTTaNaM sayamAyae' isa AhAra jAta ko meM AcArya vagairaha ko dikhalAkara nahIM dUgA kyoMki yaha bhojana bahuta nIrasa arthAt kharAba hai isaliye AcAryAdi ko denA ThIka nahIM hai apitu dekhakara svayaM le leveM, AcAryAdikA nAma lekara batalAte haiM-'Ayarie vA uvajjhAe vA, pavittI vA, there vA, jAva gaNAvaccheie vA, No khalu kassavi kiMcivi dAyavvaM siyA' cAhe AcArya have sAdhu ane sArvIe chaLakapaTAdi karavAnA niSedhanuM kathana sUtrakAra kare che TItha-se egaio' te pUrvarita 4 sAdhu 'maNunnaM bhoyaNajAya' manojJa svAdiSTa mazana yatuvidha mAhAra tane, 'paDiggAhittA' gRha parIne 'paMteNa bhoyaNeNa' le prAnta arthAta nirasanAsanathI 'palicchati' tana Dha2 me -'mAmeyaM dAiyaM saMta' mA hAra jAta huM AcArya vigerene batAvIne ApIza nahIM kema ke A AhAra bikula nirasa bhane ma che tethI daLUNa sayamAyae' mAyA vayAte mana se mAyAryA. hinA nAma niza za2 matAva cha 'Ayarie vA' mAthAya jAya 'ubajjhAe vA adhyA. zrI sAgasUtra :4 Page #278 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 10 sU. 104-105 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 267 vA adhyApakaH 'pavittI vA' pravartI vA vaiyAvRttyAdau sAdhUnAM pravartakaH there vA' sthaviro vAsaMyamapAlane viSIdatAM sAdhUnAM sthirIkArakA, 'jAva' yAvat-gaNI vA gaNadharo vA 'gaNAvaccheie vA' gaNAvacchedako bA-gacchakAryacintako vA bhavatu 'Na khalu me kassavi' no khalu me mama kasyApi AcAryasya vA upAdhyAyasya vA yAvat gaNAvacchedakasya vA 'kiMcivi dAyavvaM siyA' kizcidapi AhArajAtaM dAtavyaM syAt, kebhyaH api AcAryAdibhyaH kizcidapi nIrasam azanAdikaM mayA na dAtavyaM vartate itikRtvA yadi svayameva sarvamadyAt tarhi 'mAihANe saMphAse' mAtRsthAnam-mAyAchalakapaTAdidoSAn saMspRzet-prAyazcittI syAta, tasmAda 'go evaM karejA' no evaM kuryAta-manojJaM svAdiSTa mazanAdikaM nIrasena bhojanena AcchAdya na sarva svayameva bhuJjIta, kiM kuryAdityAha-'se tamAyAe' sa sAdhuH tad-svAdiSTamAhArajAtam anuyogadhara hoM yA upAdhyAya-adhyApaka hoM yA pravartI-vaiyAvRtti sevA vagairaha ke liye sAdhuoM kA pravartaka hoM, yA sthavira hoM yA yAvat-gaNI yA gaNadhara hoM athavA gaNAvacchedaka hoM arthAt gaNakArya kA cintaka hAM, inameM kisI ko bhI kucha bhI nIrasa azanAdi meM nahIM dUgA cAhe AcArya hI kyoM nahIM hoM, yA upAdhyAya hI kyoM nahIM hoM, isI prakAra yAvat-pravartI hI kyoM nahIM ho, athavA sthavira hI kyoM nahIM hoM, evaM gaNI hI kyoM nahIM hoM, tathA gaNadhara hI kyoM nahIM hoM, yA gaNAvacchedaka hI kyoM nahIM hoM, aisA chalakapaTa pUraka kaha kara svayaM sabhI manojJa sarasa svAdiSTa bhojana jAta ko vaha sAghu khAle to usa sAdhu ko 'mAiTThANaM saMphA se, No evaM karejjA' mAtRsthAna-chalakapaTAdi doSa hogA, isaliye aisA nahIM kare arthAtU acchA sarasa manojJa svAdiSTa bhojana jAta ko nIrasa bhojana se DhAMkakara una sAdhu maNDala ko dikhalAye binA hI svayaM yadI baha sAdhu khA jAya to chalakapaTAdi rUpa mAtRsthAna doSa lagane se prAyazcita lagegA ataH uktarIti se chalakapaTakara svayaM nahIM khAnA cAhiye 54 pAdhyAya DAya athavA 'pavittI vA' prati sevA vayAtta bhATe sAdhusaunA apata DAya athavA 'there vA' sthA12 DAya yAvat gI DAya , gadhara DAya 424 / 'gaNAvacchedae rA' gaNAyachedaka heya arthAta gaNakAryanA ciMtaka heya A paikI kaIne koI paNa prakAranuM nirasa azanAdika huM ApIza nahIM. A rIte chaLakapaTa pUrvaka kahIne pite ja e sarasa svAhiTa gADA2 saya sAdhuna 'mAiTThANaM saMphAse' mAtRsthAna 7545oSa mAga cha. tethI 'No evaM karejjA' mA rIte 4458pANI vyavasA2 423 // nahI mAta saa| sarasa majJa svAdiSTa AhAra jAtane nIrasa evA anicchanIya AhArathI DhAMkIne e sAdhu samudAyane batAvyA vagara ja je svayaM te sAdhu khAI le te te sAdhune chaLakapaTAdi mAtRsthAna deSa lAgavAthI pAyazcitta lAge che tethI ukta prakArathI chaLakapaTa karIne dhAta bhADA na . 52tu 'se tamAyAe' se pUla sAdhuNe mAranA spAdi zrImAyA sUtra:4 Page #279 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 268 AcArAMgasUtre AdAya-gRhItvA tattha gacchejjA' tatra- AcAryAdi samIpe gacchet, 'tattha gacchittA' tatraAcAryAdinikaTe gatvA 'gubbAmeva uttANae hatthe' pUrvameva-bhojanAtprAgeva uttAne haste 'yaDigAI kaTu' pratigraham-bhojana-bhojanasahitaM pAtram kRtvA 'imaM khalu imaM khalu tti oloijjA' idaM khalu AhArajAtam idaM khalu AhArajAtaM vartate iti rItyA yathA'vasthitameva Alocayet-darzayena 'No kiMciviNigRhijjA' no kimapi AhArajAtaM nigRheta-gopayet AcchAdayediti // 104 // mUlam-se egaio aNNayaraM bhoyaNajAyaM paDigAhittA, bhaddayaM bhayaM bhoccA vivannaM virasamAharai, mAiTANaM saMphAse, No evaM karejA // 105 // chAyA-sa ekataraH anyatarada bhojanajAtaM pratigRhya bhadrakaM bhadrakaM bhuktvA vivarNa virasam Aharati mAtRsthAnaM saMspRzet, no evaM kuryAt / / sU0 105 // TIkA-prakArAntareNa mAtRsthAnabhUta mApAchalakapaTAdi pratiSedhamAha-'se egaio' saapitu 'se tamAyAe tattha gacchenjA' yaha pUrvokta sAghu usa svAdiSTa AhAra jAta ko lekara vahAM para AcArya vagairaha sAdhu maNDala ke nikaTa calA jAya aura 'tattha gacchittA puyAmeva' vahAM jAkara bhojana karane se pahale hI 'uttANae hatthe' uttAna hasta meM 'paDiggahaM kaTu' bhojana sahita pAtra ko rakhakara 'imeM khalu imaM khalutti' yaha sabhI AhAra jAta hai' aisA vAraM vAra usa AhAra jAta ko yathA'vasthita rUpa meM ho jaisA ho vaisA hI 'AlAejjA' dikha. lAye, usa meM kucha bhI 'No kiMcici NigUhejjA' AhAra ko nahIM chipAye arthAt usa azanAdi caturvidha AhAra jAta meM se thoDA bhI svAdiSTa AhAra ko nIrasa AhAra se nahIM DhAke apitu samI ko ko dikhalAve aisA karane para usa sAdhuko chala kapaTAdi rUpa mAtRsthAna doSa nahIM hotA // 104 // TIkArtha-aba dUsare DhaMga se mAyA chalakapaTAdi rUpa mAtRsthAna doSa kA niSedha karate haiM-'se egaio aNNayaraM bhoyaNajAyaM paDigAhittA' vaha pUrvokta Ta mA 22 ra 'tattha gacchejjA' mAyA (vagaire sAdhu samudAyanI pAsa na bhane 'tattha gacchittA' tyai 442. 'puvAmeva' pote mAhAra sIdhA pakhai 24 'uttANae htthe| uttAna mA 'paDiggahaM kaTUTu' vANA pAtrane 142 'ima khalu ima khalutti Aloejja' A saghaLe AhAra che ema kahI te badhA AhAra jAtane yathAvasthita rIte je hoya tava matA 'No kicivi NigUhejjA' temAMthA 44 555 pahAtha chupA nahI arthAta se azanAdi caturvidha AhAra jAtamAMthI DApaNu svAdiSTa AhArane nirasa AhArathI DhAMkayA vagara badho je hoya te AhAra batAve ema karavAthI te sAdhune chaLakapaTAdirUpa mAtRthAna doSa lAgatuM nathI. sU. 104 have bIjA prakArathI mAyA chaLakapaTAdi mAtRsthAna deSane niSedha karatAM sUtrakAra kahe che.sjaay -se egaio te pUrita 23 sAdhu 'aNNayara bhoyaNajAya paDigAhitA' re zrI sAgasUtra :4 Page #280 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 10 sU. 105-106 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 269 pUrvokto bhAvabhikSuH ekataraH kazcit sAdhuH 'aNNayaraM bhoyaNa nAyaM' 'anyatarad-yat kimapi bhojanajAtam 'paDimAhittA' pratigRhya gRhItvA tatra paryaTanneva 'bhayaM bhayaM bhoccA' bhadrakaM bhadrakam susvAdumanojJaM bhojanajAtaM bhuktvA 'vivaNaM virasamAharai' vivarNam--abhadrakam, virasam asvAdiSTam azanAdikamAhArajAtam Aharati-upAzraye yadi samAnayati tarhi 'mAihANaM saMphAse' mAtRsthAnam-mAyAchala kapaTAdidoSAn saMspRzet-prAyazcittI syAt tasmAt 'No evaM karejA' no evaM kuryAt paryaTanneva susvAdumuktvA virasamAhArajAtam upAzraye nAnaye diti, tathAsati chalakapaTAdi mAtRsthAna saMsparzena saMyamAtmavirAdhanA syAditi bhAvaH / sU0 105 // __mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva pavi? samANe se jaM puNa evaM jANijjA, aMtarucchiyaM vA, ucchugaMDiyaM vA, unchucoyagaM vA, ucchumeragaM vA, ucchRtAlagaM vA, ucchuDAlagaM vA, siMbaliM vA, siMbala thAlagaM vA, assi khalu paDiggahiyaMsi appe siyA bhoyaNajAe, bahu. ujjhiya dhammie, tahappagAraM aMtarucchuyaM, ucchugaMDiyaM, ucchucoyagaM ekatara koI eka sAdhu anyatara jo kucha bhI bhojana jAta ko grahaNa kare usa meM bhayaM bhaddayaM bhoccA' bhadraka-bhadraka-acchA acchA susvAdu bhojana jAtako khAkara yadi 'vivaSNaM virasamAharaI' vivarNa asvAdiSTa bhojana jAta ko upA. zraya meM lAve to mAtRsthAna doSa lagegA isaliye 'No evaM karijjA aisA nahIM karanA cAhiye kyoMki yadi yaha sAghu svAdiSTa bhojana ko svayaM khAkara khaTTA virasa AhAra jAta ko dUsare sAdhu ke liye upAzraya meM le jAtA hai uktarIti se mAyA chalakapaTAdi rUpa mAtRsthAna doSa hone se prAyazcitta karanA paDegA, ataH svAdiSTa bhojana ko kevala svayaM akelA hI nahIM khAya apitu dUsare sAdhu ko bhI de evaM asvAdiSTa bhojana bhI kevala anya sAdhu ko hI nahIM de apitu svayaM bhI le, taba ukta doSa nahIM hogA // 105 // is sonAta thAya te aDa 4rIna tamAthA 'bhaddayaM bhaddayaM bhoccA' tamAthI sA21 saa2|| svAhA pAkha2 natane .4ne 'vivaNaM virasamAharaI' ne 44 ni22 23 // 12nA mozana ne pAzrayamA to 'mAiTThANaM saMphAse' mAtRsthAna ghoSa sAye che. tethI 'mA evaM karejjA mA rIte 42 nahI bha ne sAdhu svAdiSTa mArane pote bhArAne nirasa be svAda AhAra jAtane bIjA sAdhuo mATe upAzrayamAM lAve te ukta prakArathI tene mAyA chaLakapaTAdi rUpa mAtRsthAna deSa lAgavAthI prAyazcita karavuM paDe che. tethI svAdiSTa AhArane kevaLa pite ja ekalAe na khAve paraMtu bIjA sAdhuone paNa Apa. tathA asvAdiSTa AhAra paNa badhe bIjAone na ApatA pote paNa le tethI ukta deSa lAgatuM nathI. che sU105 che zrI sAgasUtra :4 Page #281 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 270 AcArAMgasUtre ucchumeragaM jAva siMbalIthAlagaM vA apphAsuyaM jAva lAbhe saMte No paDigAhijjA ||suu0 106 // __chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yadi punarevaM jAnIyAta-antarikSukaM vA, ikSugaNDikA vA, ikSucoyakaM vA ikSumerukaM vA, ikSuzAlakaM vA, ikSu. DAlakaM vA, sibaliM vA siMbalasthAlakaM vA asmin khalu pratigrahe alpe bhojanajAte bahajjhitadharmake tathAprakAram antarikSukam ikSuNDikAma, ikSucIyakam ikSa merukA yAvat siMbalI sthAlakam aprAmukaM yAvat lAbhe sati no pratigRhNIyAt // sU0 106 // TIkA-piNDaiSaNAmadhikRtya ikSudaNDAdiniSedhaM vaktumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto saMyamavAn bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulam-gRhasthagRham 'jAva paviDhe samANe' yAvat-piNDapAtapratijJayA-bhikSAlAbhArtha praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa bhikSuH yadi punre| vakSyamANarItyA jAnIyAt tadyathA 'aMtarucchiyaM' antarikSakam vA ikSuparvamadhyam vA 'ucchugaMDiyaM vA' ikSugaNDikAM vA tvacArahita sarvekSukhaNDa vA 'ucchu coyagaM vA' ikSucyotaka vA rasarahiteSu tvacA vA 'unchu meragaM vA' ikSumerukaM vA ____TIkArtha-piNDeSaNA ko hI lakSyakara ikSu 'zeDIM' daNDa vagairaha kA pratiSedha karate haiM-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, gAhAvai kulaM jAva-pabihe samANe se jaM puNa evaM jANijjA' sa-vaha pUrvokta bhikSuka-bhAva sAdhu aura bhikSukI-bhAva sAdhvI gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat-piNDapAta kI pratijJA se arthAt bhikSAlAbha kI AzA se anupraveza kara, sa-vaha sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se jAna leki-'aMtarucchiyaM thA, ucchugaMDiyaM vA, ucchuco. yagaM thA, ucchumeragaM vA, ucchusAlagaM vA, ucchuDAlagaM vA' antarikSuka-ikSu ganne kA parva madhya bhAga ko yA ikSu gaNDikA-tvacA-chilakA se rahita ganne kA pora kA khaNDa ko evaM ikSu cyotaka-rasa rahita ganne kA chilakAko, yA ikSu meraka-rasa rahita ganne kA bAhara kA agrabhAga ko evaM ikSu zAlaka-ganne kI zAkhA DAla ko, yA ikSu zAkhA khaNDa-ganne kI DAla kA TukaDA ko evaM siMva. piDaeNSaNane uddezIne zelaDI khAvAno niSedha kare che - TI-'se bhikkhU vA bhikkhuNI yA' te pUrita sAdhu sApI 'gAhAyaikulaM jAva' pati zrAvanA ghanAM yAvat nikSA sAmanA 24AthI 'pavidve samANe' praveza 4zana se jaM puNa evaM jANijjA' tamanai oneyAmA meyu mA 'aMtarucchiyaM vA khAnI is marthAt madhyamamA) 2424 / 'icchugaMDiya vA' ch| vinAnI 22InA Tu4Ane 25541 'icchu coyaga yA' 2sa vinAnI sAnA chAne atha41 'icha meragaM vA' 2sa vinAnA sahana mAga taya 'ucchusAlagaM yA' sahAnI zamAne athavA 'ucchuDAlagaM vA' sahAnI in zrI.mAyA sUtra:4 Page #282 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 10 sU. 106 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 271 nicyotitekSubAhyAgramAgaM vA 'ucchusAlagaM vA' ikSuzAlakaM vA-ikSuzAkhAM vA 'ucchuDAlagaM vA' ikSuzAkhAkhaNDa kA 'siMbaliM vA' simbalI vA-mudgAdInAmacittaphalI vA 'siMbaLathA lagaM vA' simbalI sthAlakaM vA-bAlaprabhRtInAmacittaphalikAM vA yadi jAnIyAditi pUrve NAnvayaH tadupasaMhAraphalitamAha-'assi paDiggahayaMsi' asmin khalu pratigrahe-gRhasthapAtra. sthApitaM 'appesiyA bhoyaNajAe' alpaM syAt bhojanajAtaM alpamAtragrAhyA hAra jAtaM 'bahuujjhiyadhammie bahUzitadharmika' adhikatyAjyanistArabhAgaM labhyamAnaM sati 'tahappagAraM aMtarucchuyaM vA' tathApakAram antarikSukam vA ikSuparvamadhyam 'ucchugaMDiyaM vA' ikSugaNDiko vA bagrahita saparvekSukhaNDaM vA 'ucchu boyagaM vA' ikSacyotakaM vA niSyiSTekSuniH sAratvacam vA 'ucchu meragaM vA' ikSumerukaM vA nicyoti te kSubAhyAgrabhAgaM vA 'unchusAlagaM vA' ikSuzAlakamliM cA, siMbali thAlagaM vA, simbalI-mUMga bagairaha kI phalI ko yA simbalI sthAlaka-mUga vagairaha kI acita phalI ko vakSyamANa rUpa se jAna le ki isa pUrvakriyA se anvaya samajhanA cAhiye, aba una sabakA upasaMhAra karate hue kahate haiM-'assi paDiggahayaMsi, appe siyA bhoyaNajAe, bahu ujjhiya dhammie' asmin pratigrahe-isa gRhastha zrAvaka ke pAtra meM sthApita-- rakkhA huA, alpa mAtra grAhya bhojana jAta-azanAdi caturvidha AhAra jAta yadi baharajjhita dhArmika-adhika tyAga karane yogya nissArabhAga ho arthAt thoDA ho bhAga grahaNa karane yogya ho aura adhika bhAga choDane yogya AhAra jAta ho to isa prakAra ke bhojana jAta ko milane para bhI nahIM lenA cAhiye aisA batalAte hue kahate haiM-'tahappagAraM aMtarucchuyaM bA, ucchucoyagaM vA, ucchumeragaM cA' tathA prakAra-isa taraha kA antarikSuka-gannA ke pora kA madhya bhAga, jo ki adhika tyAjya bhAga vAlA hai aura thoDA hI grAtya bhAga cAlA hai isa prakAra kA 'ucchu. gaMDiyaM vA gannA ke pUrva kA madhya bhAga ko evaM ikSugaNDi kA-chilakA se rahita ganne kA pUrva khaNDa ko tathA 'ucchu coyagaM vA' ikSucyotaka-rasa nicorA huA 447ne tathA 'siMbaliM yA' bhAvagerenI sIne mth| 'siMbalithAlagaM vA' bhaga vizeranI acitta sIMgane je nIce kahevAmAM AvyA pramANe jANavAmAM Ave ke-AnI sAthe saMbaMdha smy| 62 75 DA2 42ta 43 cha, 'assi paDiggahiyAsi' mA yatinA patramA 2|saami Paa 'appesiyA bhoyaNajAe' rAmesa 25zanAta maa|2 2565mAtra bAhya DAya 'bahuujjhiyadhammie' madhi4 tyaa|| 425 // yogya DAya arthAt 231 21 mA devAne yogya DAya bhane padhAre ch|u4| yogya mAhA2 saya to 'tahappagAraM' taka prA2nA 'aMtarucchuya vA' sAhanI hanI madhyama bhAga 2 padhAre nAmI hevA vo DAya che. tathA thaa| 4 devA sAyaDAya cha mA praznA zamIna madhyabhAgane tathA 'ucchugaMDiyaM yA' ch|| pinAnA zasaDIna 44Ane tathA 'ucchacoyagaM vA' 2sanI yAveda zInA zrI sAgasUtra :4 Page #283 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 272 AcArAMgasUtre -simbalIM ikSuzAkhAM vA 'ucchuDAlage vA' ikSuzAlakAgraM vA ikSuzAkhAprabhAgaM vA 'jAva' yAvat - vA mudgAdInAmacittaphalIM vA 'siMbalathAlage vA' simbalIsthAlakaM vA - vAlaprabhRtInAmacittaphalika vA 'aSkAsurya' aprAkam sacittam ' aNesaNijjaM' aneSaNIyam - AdhA karmAdidoSaduSTam 'jAva' yAvat - manyamAnojJAtvA lAbhe sati 'jo paDigAhijjA' jo pratigRhNIyAt, teSAM khalu ikSuparva madhyaprabhRtimudgAdiphalInAm alpagrAhya sArabhAgatayA atyadhika parityAjya nissArabhAgatayA ca sAdhUnAM saMyamavirAdhakatvenAkalpyatvAt / / sU0 106 / / mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTThe samANe se jaM puNa evaM jANijA, bahubIyagaM bahukaMTagaM phalaM assi khalu paDihisi appe siyA bhoyaNajAe bahuujjhiya dhammie-tahappagAraM bahugannA kA chilakA ko evaM 'ucchumeragaM vA' ikSumeraka-rasa rahita ganne kA agrabhAga ko yA 'icchusaligaM vA' ikSu zAlaka- ganne kI DAla ko evaM 'uDAlagaM vA' ikSu zAkhA khaNDa- ganne kI DAla kA choTA choTA TukaDe ko 'jAva' yAcat dUsare bhI ganne ke bhAga ko joki adhika bhAga sAra rahita hone se choDane yogya hai aura thoDA hI bhAga sAra yukta hone se grahaNa karane lAyaka hai isa taraha ke sabhI ganne kA bhAga ko evaM 'sibaliM vA' simbalI mUMga vaheraha kI chomI ko aura 'siMbalIthAlagaM vA' siMbalI sthAlaka-chImI ke gucchA ko bhI isa prakAra ke hone para 'alphAsurya' aprAsuka-sacita aura 'aNesa NijjaM ' aneSaNIya- AdhA karmAdi doSa yukta 'jAva No paDigAhijjA' yAvat-samajhakara sAdhu aura sAdhvI nahIM grahaNa kare kyoMki una ganne ke parva kA madhya bhAga vagairaha ke aura mUMga- kerAva - maTara vagairaha kI phalI ke thoDe hI bhAga sArayukta aura adhika bhAga sArahIna hone se una saba ko bhikSA ke rUpa meM grahaNa karane para saMyama virAdhaka hone se sAdhu aura sAdhvI ko nahIM lenA cAhiye, anyathA lene para saMyama kI virAdhanA hogI // 106 // choDAne tathA 'ucchumeraMga vA' rasa vinAnA zeraDInA AgaNanA lAgane athavA 'ucchusAlagaM vA' zeraDInI zAmAne tathA 'ucchuDAlaMga vA' zeraDInI DojanA nAnA nAnA bhuDAne tathA 'jAva sibaliM vA' yAvat bhagavaTAthA vigerenI siMgane tathA 'siMbaliyAlagaM vA' sIMganA gucchAne ? sevI rItanI hoya to 'apphAsuya' sacitta bhane bhaneSaNIya bhASA mahi doSa yukta yAvat samajI ne sAdhu ke sAdhvIe grahaNa karavA nahI kema ke-evA zeraDInI gAMThanA madhyabhAga vigere tathA maga cALA vaTANA vigerenI sIMganA ceDA ja bhAga sAra vALA ane vadhAre bhAga sAra vagarane hevAthI te badhAne bhikSA tarIke levA na joie, te pAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. // sU. 106 // zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #284 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA thutaskaMdha 2 u. 10 sU0 107 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam bIyagaM bahukaMTagaM falaM jAva lAme saMte No paDigAhijjA // sU0 107 // chAyA - sa bhikSu bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yadi punarevaM jAnIyAtU - bahubIjakaM bahukaNTakaM phalam asmin khalu pratigrahe alpaM syAt bhojanajAtaM bahU jjhitadharmika tathAprakAraM bahubIjakaM bahukaNTakam phalaM yAvat lAbhe sati no prtigRhnniiyaat|| m0 107 // TIkA-piNDaiSaNAyA adhikArAt bahubIjakAdiphalaM niSedhitumAha se mik vA bhikkhuNI vA' sa pUrvoktI saMyamavAn bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAvaikula' gRhapatikulaM - gRhasthagRham ' jAva' yAvat - piNDapAtapratijJayA - bhikSAgrahaNArtha 'paviTThe samANe' praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa bhAva bhikSuH yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIya t tadyathA- 'bahubIjagaM' bahubIjakam - adhikacIjayuktam 'bahukaMTagaM' bahukaNTakam - adhikakaNTakayuktam ' phalaM' phalam jAmbaphalaprabhRti bahubIjam zRGgATakaprabhRtiphalaM bahukaNTakaM bodhyam 'ahiMsa khalu paDigahiyaMsi' asmin khalu pratigrahe- gRhasthapAtre sthApitam 'appesiyA bhoyaNajAe' alpaM syAta bhojanajAtam - alpameva grAhyAhArajAtaM bhavet 'bahujjhiyadhammie' bahUjjhitadharmikaM atyadhikatyAjyanissAramAgaM syAt, ataeva 'tahappagAraM' tathAprakAram-tathAvidham pUrvoktarUpam 273 TIkArtha-piNDeSaNA kA adhikAra hone se adhika vIja vAle phaloM kA bhI pratiSedha karate haiM-' se 'bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, gAhAvaikulaM jAva paviTThe samANe' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI gRhapati gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat-piNDapAta kI pratijJA se arthAt bhikSAlAma kI AzA se anupraviSTa hokara vaha 'se jaM puNa evaM jANijjA' vaha sAdhu aura sAdhvo yadi aisA vakSyamANa rUpa se jAna leki- 'bahubIyarga' yaha jAmaphala sItA phala vagairaha phala bahuta bIja bAlA hai evaM 'bahukaMTagaM bA' yaha zRMgATaka siMgArahAra kA phala adhika kaSTaka- phAMTavAlA hai isaliye 'assi khalu paDiggahiyaMsi' isa pratigraha meM arthAt gRhastha zrAvaka ke pAtra meM sthApita - rakkhA huA bhojana jAta 'appesiyA' thoDA hI grAhya bhAga vAlA hogA kintu 'bahuujjhiya dhamme' bahuta to adhika tyAga karane yogya nissAra bhAga vAlA hI hogA isaliye 'tahappagAraM bahubIyagaM TIkA -piDeSaNAnA adhikAra hAvAthI adhika khI vALA phaLAnA pazu niSedha karavAmAM mA . - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTTe samANe' te pUrvokta saMyama vAna sAdhu ane sAdhvI gRhapati gRhastha zrAvakanA gharamAM cAvat piMDapAtanI pratijJAthI arthAt likSa jhAlanI AzAthI praviSTa thardhane ' se jaM puNa evaM jANijjA' te sAdhunA sItAija vigere ijo jahu kI pAnA hoya che tathA 'bahukaMTagaM vA' mA sI gADAnA jo adhika aMTAvANA che. tethI 'ahiMsa khalu paDigahiyaMsi' mA pratigrahamA arthAt grahastha zrAvanA pAtramAM rAjI bhUla AhAra ta 'apesiyA' thoDe lAga sevA sAya: che, paraMtu 'bahuujjhimme' padhAre lAgate yuvA le me rIte yAve ! - 'bahubIyagaM' yA labha A0 35 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #285 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ra7e AcArAMgasUtre 'bahucIyagaM' bahuvIjakam-adhikabIjayuktam 'bahukaMTagaM' bahukaNTakam-adhikakaNTakayuktam 'phalaM' phalam 'jAva' yAvata-aprAsukam sacittam, aneSaNIyam AdhAkarmAdidoSayuktaM manyamAnaH jJAtvA 'lAme saMte' lAbhe sati 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt tathAvidha bahubInakAdiphalAnAM sacittatvena AdhAkarmAdidoSaduSTatvena saMyamAtmavirAdhakatayA sAdhubhiH sAdhvIbhizca tad na grAhyam // sU. 107 // ___mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI yA gAhAvaikulaM jAva paviTe samANe se jaM puNa evaM jANijjA siyA NaM po bahubIyaeNa bahukaMTageNa phaleNa upaNimaMtejjA AusaMto ! samaNA ! abhikaMkhasi ? bahubIyaaM bahukaMTagaM phalaM paDigAhittae ? eyappagAraM nigghosaM soccA Nisamma se puvyAmeva AloejjA Auso tti vA, bhagiNi tti vA, No khalu me kappar3a se bahukaMTae bahubIyaaM phalaM paDigAhittae, abhikakhasi me dAuM jAvatiyaMtAyatiyaM phalassa sArabhAgaM puggale dalayAhi, mA ya vIyAiM, se sevaM vayaM tassa paro abhihaTu aMto paDiggahiyaMsi bahubIyaaM bahukaMTagaM phalaM apari bhAettA NihaTTa dalaejjA, tahappagAraM paDiggahagaM parahatthaMsi vA parapAyaM si vA apphAsuyaM aNesaNijjaM lAbhe saMte No paDigAhijjA, se Ahacca bahukaMTagaM phala jAva lAbhe saMte No paDigAhijjA' isa prakAra kA bahuta adhika bIjavAlA aura bahuta adhika kAMTAvAlA ukta phala ko yAvat aprAmuka-sacitta evaM aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajha kara milane para bhI sAdhu aura sAdhvI usa adhika vIja cAle jAmaphala vagairaha phaloM ko evaM adhika kAMTAvAle siMgArahAra vagairaha phala ko nahIM grahaNa kare kyoMki usa taraha ke adhika bIjavAle jAmaphala vagairaha phaloM ko aura adhika kAMTAvAle siMgAra hAra vagairaha phaloM ko grahaNa karane se saMyama virAdhanA hogI // 107 // tyA 421 // sAya: cha. sA2 512 nA 4 mA cha. tathA 'tahappagAraM bahubIyagaM vahukaMTagaM phalaM jAva lAbhesaMte No paDigAhijjA' mA prA2nu padhAre bhImale. vadhAre sient evA prakAranA phaLone yAvat aprAsuka sacitta ane aneSaNaya-AdhAkarmAdi devALo samajIne maLe te paNa sAdhu ke sAdhvIe tevA adhika bIvALA jAmaphaLa vigere phaLo ne tathA vadhAre kAMTAvALA sIMgheDA vigere phaLone grahaNa karavA nahIM kemake AvA prakAranA vadhAre bIvALA jAmaphaLa vigere phaLone tathA vadhAre kAMTAvALA sIgheDA vigere phaLone levAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. A sU. 107 che zrI sAgasUtra :4 Page #286 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 10 sU0 108 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 275 paDigAhie siyA taM No hiMtti vaejjA, se tamAyAya egaMtamavakamejA egaMtamavakamittA ahe ArAmaMpti vA ahe upassayaMsi vA, appaMDae appapANe, appavIe appaharie, appose appodae, jAva appasaMtANae phalassa sArabhAgaM bhuccA bIyAI kaMTae gahAya se tamAyAe egaMtamavakamijA, ahe jjhAbhathaMDilaMsi vA kiTTarAsili vA, tulagarAsisi yA, sukkagomayarAsisi vA aNNayaraMsi vA tahappagAraMsi jAva pajiya pamajiya paridRvijA ||suu. 108 // ___ chAyA-'sa bhikSurvA bhikSakI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yadi punarevaM jAnIyAt syAt khalu paraH bahucIjakena bahu pa NTakena phalena upanimantrayet-AyuSman ! zramaNa ! abhikAGkSasi bahuvIjakaM bahukaNTakaM phalam pratigrahItum ? etatprakAraM nirghoSa zrutvA nizamya sa pUrvameva Alocayet-AyuSman ! iti vA, bhagini ! iti vA, no khalu me kalpate tat bahubIna bahukaNTakaM phalaM pratigrahItum, abhikAGkSasi me dAtum-yAvanmAtraM tAvanmAnaM phalasya sArabhAgaM pudgalam dehi, mA ca bIjAni, atha tasya evaM vadataH paraH abhihRtya antaH pratigrahe bahubInakaM bahukaNTakaM phalam aparibhAjya AhRtya dadyAt, tathAprakAram pratigrahaka parahaste vA parapAtra vA aprAsukam aneSaNIyam lAbhe sati no pratigRhNIyAt, atha Ahatya pratigrAhitaH syAta, tam no hi iti vadeva, no nahi iti vadeva, sa tadAdAya ekAntam apakrAmeta, ekAntamapakramya atha ArAme vA upAzraye vA alpANDe vA alpaprANe vA, alpabIje vA alpaharite yA alpause vA alpodake vA yAvat alpasantAnake vA phalasya sArabhArga muktyA bIjAni kaNTakAni gRhItvA sa tAnyAdAya ekAntam apakrAmet, atha dhmAtasthaNDile cA kiTTharAzau vA tuSarAzau vA zuSkagomayarAzau vA anyatarasmin vA tathAprakAre yAvat pramRjya pramRjya pariSThApayet // sU. 108 // TIkA-piNDaiSaNAyA adhikArAt bahubIjakaM phalamadhikRtya taniSedhaM kartumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA sa bhikSurvA mikSakI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapanikulaM 'jAva paviTe samANe' yAyan-piNDapAtapratijJayA-bhikSAlAbhArya praviSTaH san 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa___TIkArtha-aba vizeSa rUpa se bahu bIjaka phaloM ko tathA bahu kaNTaka phaloM ko niSedha karate haiM 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, gAhAvaikulaM jAva pavidvesamANe, se jaM puNa evaM jANijjA, vaha pUrvokta bhikSuka-saMyamavAn sAdhu aura bhikssukiihave bahubIvALA phaLe ane bahu kAMTAvALA phaLane levAne niSedha karatAM sUtrakAra kahe che - -se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvota sAdhu bhane sAyI 'gAhAvaikulaM jAva' tine 32 yAta bhikSAmanI 27thI 'paviTe samANe praveza se jaM puNa zrI sAgasUtra :4 Page #287 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 276 AcArAMgasUtre saMyamavAn bhikSaH yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAta, tadyathA 'siyA khalu paro bahubIyageNa bahukaMTageNa phaleNa' syAt-yadi kadAcit paraH gRhasthaH bahubIjakena-adhikabIjayuktena, bahukaNTakena-adhikakaNTakayuktena phalena 'uvaNimaMtejjA' upanimantrayeta-Amantrayeta, upanimantraNaprakAramAha-'AusaMto samaNA' AyuSmantaH ! zramaNAH ! 'abhikaMkhasi' abhikA kSasi vAgchasi 'bahuvIyaaM bahukaMTagaM phalaM' bahubIjakaM bahukaNTakaM phalaM 'paDiggahittae' pratigrahItum-AdAtuM-vAJchasi ? 'etatprakAram-uparyuktarUpam 'NigyosaM' nighopaM dhvani 'muccA' zrutyA 'Nisamma' nizamya-hRdaye vicArya se puvAmeva AloijjA' sa-bhAvabhikSuH pUrvamevabahuvIjakaphalagrahaNAtprAgeva Alocayet-paryAlocya kathayet, kathanamakAramAha-'Ausotti vA bhagiNitti vA' AyuSman ! iti vA, bhagini ! iti vA kramazaH puruSaM striyazca sambodhya kathayet-'No khalu me kappai' no khalu me mahyam kalpate upayujyate 'bahubIagaM bahukaMTagaM sAdhvI gRhapati gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat piNDapAta kI pratijJA se arthAt bhikSA lene kI icchA se anupraviSTa hokara vaha sAdhu aura sAdhvI aisA vakSyamANa rUpa se yadi jAna le ki-'siyA NaM paro' yadi kadAcit para koI gRhastha zrAvaka 'bahubIyae vA bahu bIjaka-adhika bIjavAle phala se aura 'bahukaMTageNa yA' bahu kaNTaka bahuta kAMTAyAle 'phaleNa' phala se 'uvaNimaMtejA'upanimantraNa-AmantraNa kare ki 'AusaMto'AyuSmanta bhagavAn !'samaNA' zramaNa ! sAdho ! Apa abhikaMkhasi bahubIyaM bahukaMTageM phalaM' bahuta bIja vAle tathA bahuta kATAvAle phavoM ko 'gahittae' lenA cAhate haiM ? arthAt Apa bahu bIja yukta evaM bahu kaNDaka yukta phala leMge? 'eyappagAraM nigdhosaM soccA, Nisamma' isa prakAra kA zrAvaka kA upayukta svarUpa nirghoSa-zabda ko sunakara aura hRdaya meM vicAra kara 'se puvAmeva aloejjA' vaha bhAva sAdhu aura bhAva sAdhvI bahuta bIja vAle phala ko lene se pahale hI soca vicAra kara kahe ki 'Ausotti vA bhagiNitti vA' he AyuSman ! zrAvaka yA he bhagini ! bahina ! isa prakAra puruSa jAti ko aura strI jAti ko sambovaMjANijjA' tamanA gAmA megAva, 'siyA NaM paro vahubIyaeNa' 44Aya 31 sya zrA padhAre bhI zyAthI mana 'bahukaMTageNa phaleNa' ghan xicANA jI dhana 'uvaNimaMtejjA' mAtraya 42 cha hai 'AusaMto samaNA' 3 zrama bhagavan ! 'abhikaMkhasi bahubIyaaM bahukaMTaga phalaM paDigAhittae' mA5 / paGa mI tathA maTAyA jAne yA dhrch| ch|? 'eyappagAraM NigyosaM soccA' mA prabhArI shraapune| savA sAMsajIna 'Nisamma' mana iyamA viyA2 3rIne te sAdhu sAdhI 'se puvvAmeva' ye bahumI ma in vAmA jAna kheta paDeai or 'Aloejjo' maayn| 42cI mane mAyanA 4 mA he 'Ausotti vA bhagiNitti vA' 3 mAyuSman zrApa ! 2555 / u mana mA prabhAnu samAdhana 4rI yu -'No khalu me kappai se bahukaMTae bahubIya phalaM paDigAhittae' zrI sAgasUtra :4 Page #288 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 10 sU0 108 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 277 phalaM' bahuvI jakaM bahukaNTakaM phalaM 'paDigAhittae' pratigrahItum iti, apitu 'abhikaM khasime dAuM' yadi tvam me mahyam dAtum abhikAGkSasi vAJchasi tarhi 'jAvaiyaM tAvaiyaM phalassa. sArabhAyaM puggalaM dalayAhi' yAvanmAnaM tAvanmAtraM phalasya sArabhArga pudgalaM dehi 'mAyabIyANi' mAca bIjAnI-bIjAni na dadasva se sevaM vayaMtassa' atha tasya bhikSukasya evamuktarItyA vadataH 'paro abhihaTu aMto paDiggahaMsi' paraH gRhasthaH yadi abhihRtya AnIya antaH pratigrahe-'pAtrAbhyantare 'bahubIyagaM' bahubIyakaM 'bahukaMTagaM' bahukaNTakaM 'phalaM' phalam 'aparibhAittA' aparibhAjya-'vibhAgamakRtvaiva 'nihaTUTu dalaijjA' nihelya-AhRtya dadyAt tarhi 'tahappagAraM' tathAprakAram tathAvidham 'paDiggahaM' pratigraham-pratigrahAntaH pAtitam pAtrAbhyantarasthApitam bahubIja bahukaNTakaM phalam 'parahatthaMsi vA' parahaste vA gRhastha dhitakara ke bole ki-'No khalu me kappaI' bahuta bIja vAlA phala aura se bahu kaMTae bahabIyoM phalaM paDigAhittae' bahuta kaNTakavAlA phala ko hama nahIM grahaNa kara sakate kyoMki isa prakAra ke bahuta bIja vAle phala ko aura bahuta kAMTe cAle phala ko lene se saMyama virAdhanA hogI, 'abhikaMkhasi me dAuM jAvayatAvazya phalassa sArabhAyaM puggalaM dalayAhi mAya bIANi' yadi tuma mujhako bhikSA denA cAhate hoM to jitanA phala kA sAra bhAga pudgala ho utanA hI do, kintu bIja mata do 'se sevaMcayaM tassa paro abhihaTTa aMto paDiggahaMsi bahubIyageM, baha kaMTagaM phalaM aparibhAitto nihaTUTu dalahajjA' isa prakAra uparyatarIti se bolate hae saMyamazola sAdhu ke manA karane para bhI yadi vaha zrAvaka tathA zrAvikA lAkara pAtrake andara bahuta bIja vAle tathA bahuta kaNTaka vAle phala ko vibhAjana kiye binA hI de deto 'tahappagAraM paDiggahaM parahatthaMsivA' isa prakAra ke bahuta bIja vAle phala ko tathA bahuta kAMTe vAle phala ko cAhe sAdhu ke pAtra ke andara DAla bahu bIvALA ane bahu kAMTAvALA phaLa levAne amane kahapatA nathI eTale te amo grahaNa karI zakatA nathI. kema ke AvA prakAranA bahu bIvALA ane bahu kAMTAvALA phaLone levAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. paraMtu 'abhikakhasi me dAu' tame bhane se lakSAmA maa51|| 424tA DAta 'jAvaiyaM tAvaiyaM phalassa sArabhAya' sAno sAramA DAya meTasa 'puggalaM' pusalA DAya 'dalayAhi' ma mAthI 55 'mA bIyANi' mI aa5| nahI se sebaMdhayaM tasta' 20 zate mAsatA sevA sAdhu bhane sAvIme na san chatai 'paro abhihaTu ato paDiggahaMsi' 5 te zrA54 te jo lAvIna pAnI ma2 'bahubIyagaMbahukaMTagaM phalaM' ma. mI maIyANA ne 'aparibhAittA nihaTu dalaijjA' mAna , ziTAne / 4aa 52 4 tebhane mApI he to 'tahappagAraM paDiggaha' mA 42 maI bIvALA ke bahu kAMTAvALA phaLane je te sAdhunA pAtranI aMdara nAkhI dIdhela heya "ratatthNsi vA' athavA gRhastha zrIyana mA ya mayA 'parapAya si vA' zrApanA zrI sAgasUtra :4 Page #289 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 278 AcArAMgasUtre hastagaM vA 'parayAyaMsi vA' parapAtre vA-gRhasthapAtragataM vA 'aphAsuyaM' aprAsukam savittam 'aNesaNijja' aneSaNIyam-mAdhAkarmAdidoSayuktaM matvA lAbhe sati 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAta, tathAvidhasya bahubIjakAdiyuktaphalasya sAdhUnAM sAdhvInAJca saMyamavirAdhakatayA akalpyatvAt, yaditu 'se AhaJca paDigAhie siyA' sa bhikSuH Ahatya-haThAt gRhasthena bahubIjakaphalaM pratigrAhitaH syAt narhi 'taM no hitti vaijjA' taM-paraM gRhasthaM bahubIjaphalapratigrAhayitAraM no hi iti, bADha miti vA vadeva, No aNihitti vA pahajjA' no vA nahi iti na bADham iti vA vadet, apitu maunaH san 'se tamAyAya' sa bhAvabhikSuH tam sabIjaphalarUpAhAram AdAya-gRhItvA 'egaMtamavakamijjA' ekAntam nirjanasthAnam apakAmetnirgacchen, 'egaMta mavakkamittA' ekAntam apakramya-nirgatya 'ahe ArAmasi vA' atha ArAme diyA ho, yA gRhastha zrAvakake hAtha meM hI ho yA 'parapAyaMsi cA' gRhastha zrAvaka ke pAtra ke andara hI kyoM nahIM ho usako 'apphAsuyaM aNesaNijja' aprAsuka sacitta aura aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta 'maNNamANe' samajha kara 'lAbhe saMte' milane bhI saMyamazIla sadhu aura sAdhvI 'No paDiggAhijjA' nahIM grahaNa kare, kyoMki usa prakAra kA bahuta bIja cAlA phala tathA vaDuta kAMTAvAlA phala sacitta aura AdhAkarmAdi doSoM se yukta hone se sAdhu aura sAdhvI ke saMyama kA virAdhaka hotA hai isaliye sAdhu aura sAdhvI ko vaha nahIM khapatA hai, kintu isataraha manA karane para bhI yadi vaha gRhastha zrAvaka-'se Ahacca paDigAhie siyA, taM No hitti yaijA, No aNihittivA vaijA' usa sAdhu ko haTha se bahuta vIja vAlA phala tathA bahuta kaNTaka yukta phala de de to yaha sAdhu usa gRhastha zrAvaka ko, bahuta acch| aisA bhI nahIM kahe aura 'bahuta kharAba hai acchA nahIM' aisA bhI nahIM kahe kintu mauna hokara hI 'se tamAyAya' vaha pUrvokta saMyamazIla sAdhu usa bahuta bIja vAle tathA bahuta koTe vAle phala ko lekara 'egaMtapAtramA DAya 5 te 'appAsuya' te sathitta bhane 'aNesaNijja maNNamANe' maneSaNIyamAyA hAthI yuddhata sabhane 'lAbhe saMte prAnta yatu DAyata 55 'No paDigAhijjA' sAdhu sAdhIe te levuM nahIM, kAraNa ke e rIta nA bahu bIvALA ke bahu kAMTAvALA phaLo sacitta ane AdhAkarmAdi devALA hovAthI sAdhu sAdhIne saMyamanAM bAdhaka che. tethI sAdhu sAthI te 55tA nathI. 2 // zate nA yA chatai ne 725 zrA54 'se Ahacca paDigAhie siyA' se sAdhu sAdhyAna 4 pUrva se hu mIyAma TANA bhASI hai to sAdhu , savA te gRhasthAne 'taM No hittivaijjA' ma sA3' temana he mane 'No aNihitti vA vaijjA' 'ma marAma cha sA3 nathA' sebha 55 na 4 . 52'tu mauna mAra se tamAyAya' te sAdhu hai sAthI se mahu mINAmadu sil pAsa yAne sana 'egatamavakamijjA' meitama yAsyA 'ahe ArAmaMsi vA' yA zrI mAyArAgasUtra :4 Page #290 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutakasdha 2 u. 10 sU. 108 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 279 cA-udyAne vA 'ahe uvassayaMsi vA' yatha upAzraye vA 'appaMDe vA' alpANDe vA aNDarahitapradeze vA 'appapANe vA' alpaprANe vA-prANirahitasthAne vA 'appabIe vA' alpabIje vA bIjarahitapradeze vA 'appaharie vA' alpaharite vA haritarahitapradeze vA 'appose vA' alpa himakaNe vA himakaNarahita sthAne yA 'appodage yA' alpodake vA zItodakarahitapradeze cA 'jAva appasaMtANage vA' yAvat-alpottiGgapanakodakamRttikA markaTasantAnake vA-uttiGgapanakodakamRttikAlatAtantu jAla rahitasthAne vA 'phalassa sArabhAgaM poggalaM bhuccA' phalasya bahubIjaka bahukaNTayuktaphalasya sArabhAgaM pudgalaM muktvA 'bIyAI kaMTae gahAya' bIjAni kaNTakAni gRhItvA se tamAyAya' sa-bhAvabhikSuH, tadAdAya bIjakaNTakAni nItvA 'egaMtamavakkayejjA' ekAntam apakrAmet 'egaMtamakamittA' ekAntamapakramya 'ahejjhAmathaMDilaMsi vA' mavakamijjA' ekAnta meM calA jAya, aura cAhe 'ahe ArAmaMsivA'-udyAna bagIcA meM yA 'aheuvassayaMsi vA' upAzraya meM athavA 'appaMDe appapANe' aNDAse rahita pradeza meM yA prANI se rahita sthAna meM yA 'appathIe vA' bIja rahita sthAna meM athavA 'appaharie yA harAbharA rahita pradeza meM 'appose vA' hima kaNa rahita sthAna meM yA 'appodage vA' zItodaka rahita pradeza meM athavA 'jAba appasaMtA. jage vA' yAyat-uttina-choTI choTI ciTI pipaDI, evaM panaka-phanigA, aura udakamRttikApAnI se mizrita miTTI tathA markaTa latA tantu saMtAnaka-makarA kA tantu jAla se rahita pradeza meM usa bahu bIja tathA bahuta kaNTaka yukta 'phalassa sArAgaM' phalakA sAra bhAga rUpa 'poggalaM bhuccA' pudagala ko khAkara 'bIyAI kaMTage gahAya' usa ke bIjoM ko aura kAMTeko lekara 'se tamAyApa egaMtamayakamejA' vaha pUrvokta saMyamazIla sAdhu usako grahaNa kara ekAnta meM calA jAya aura 'egaMta mavakkamittA' ekAnta meM jAkara una sabhI bIjoM aura kAMToM ko 'ahe jjhAmathaMDi to mazIyAmA mayA 'ahe uvassayasi vA' pAzrayamA athavA 'appaMDe vA appapANe vA' DA vinAnA pradezamA mA2 prA vinAnA sthAnamA 'appatrIe vA appaharie vA' yA bhI vimAna sthAnamA atha dIvinAnA pradezamA matha'appose vA appodage vA' 523 // // vinAnA sthAnamA athavA 4. pAya pAnA sthAnamA athavA 'jAva appasaMtANake vA' yAvat nAnI nAnI (uyo mI pana ane bhUti pothI bhaNehI bhATI mtt-suut| mAnA tu vinAnA pradezamA ne 'phalassa sAramArga poggalaM bhuccA' semI tathA maTiyANA ne sAramA 35 ghusane pAine 'bIyAi kaMTae gahAya' tenA mI mane sAmAna 2 'se tamAyAya egaMtamavakkamejjA' se pUrvAta sayamAsa sAdhu ke sAdhavIe te bahu bIvALA ke bahuM kAMTAvALA phaLane laIne ekAMtamAM cAlyA javuM bhane 'egaMtamavakkamittA' mema ne ye mAmI sana yAne 'ahe jjhAmathaMDilaMsi vA' zrI sAgasUtra :4 Page #291 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 280 AcArAMgasUtre atha dhmAtasthaNDile vA dagdhasthaNDilapradeze vA 'kiTTharAsisi vA' kiTTarAzau vA 'tusarAsi sivA' tuSarAzau vA 'mukkagomayarAsisi vA' zuSkagomayarAzau kA 'jAva' yAvat-anyatarasmin vA tathAprakAre nirjIve sthaNDile pratilihya pratilihya punaH punaH pratilekhanaM kRtvA 'pamajiya pamajjiya' pramRjya pramRjya punaH punaH pramArjanaM vidhAya 'parihavijjA' pariSThApayet-parityajet // sU0 108 // mUlam-se bhikkhU vA bhikSuNI vA gAhAvaikulaM jAya paviTe samANe se jaM puNa evaM jANijA, siyA se paro abhihaTTa aMto paDiggahie bilaM vA loNaM ubhiyaM vA loNaM paribhAettA NIha1 dalaejjA, tahappagAraM paDiggahagaM parahatthaMsi vA, parapAyaMsi vA apphAsuyaM aNesaNijjaM jAva lAbhe saMte No paDigAhijjA, se Ahacca paDiggAhie siyA. taM ca NAidUragae jANijjA se tamAyAe tattha gacchijjA, tattha gacchittA puvAmeva AloejA Ausotti vA, bhagiNitti vA, imaM te kiM jANayA dinnaM udAhu ajANayA? so ya bhaNejA, No khalu me jANayA dinnaM ajANayA dinnaM, kAmaM khalu Auso idANi NisirAmi, taM bhuMjaha ca NaM, paribhAe haca NaM, taM parehiM samaNunnAyaM samasiTuM tao saMjayAmeva bhuMjeja vA pIeja vA, jaM ca No saMcAeti bhottae vA pAyae vA sAhammiyA tattha vasaMti saMbhoiyA samaNunnA aparihAriyA adUragayA, tesiM aNupayAyavvaM, siyA No jattha laMsi' dagdha sthaNDila pradeza meM yA 'kiTarAsiMsiyA' kiTTarAzi-purAne atyanta jIrNazIrNa nakamme lohe kA Dhera para athavA 'tusarAsisi vA' tuSarAzI kussA chilakA ke Dhera para yA 'sukkagomayarAsiMsi vA'-sUkhegobara chANAke Dhera para yA 'jAya-pamajjiya pamajjiya parihavijjA' yAvat-isI taraha ke dUsare bhI kisI nirjIya sthaNDila para bAra bAraprati lehana kara ke aura bAra bAra pramArjita kara yatanA pUrvaka hI rakhade yAne choDade ! pheka de // 108 // 425 sthAna pradezamA 'kiTurAsisi vA' hunA atyanta tha gayesA nabhA sAmanA DhamA 52 athavA 'tusarAsisi vA' hai| sonA 752 mathavA 'sukkagomayarAsiMsi vA' su| chAnA dAtA 52 43n 'jAya pamajjiya pamajjiya' yAvat mArItanA bIjA keI nirjIva IMDila upara vAraMvAra prati lekhanA karIne ane vAraMvAra pramArjanA zana parida vijjA' yatA pUrNa / tyA bhUmI arthAt 34ii he // sU. 108 // zrI mAyArAgasUtra :4 Page #292 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutasya 2 u. 10 sU0 109 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 20 sAhammiyA, jaheva bahupariyAvanne kIrati taheva kAyavvaM siyA // sU0109 // chAyA - bhikSu bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yadi punarevaM jAnIyAt syAt tasya paraH abhihRtya aMtaH pratigrahe vilaM vA lavaNam, udbhijjaM vA lavaNam paribhAjya nirhRtya dadyAt tathAprakAraM pratigrahagatam parahaste vA parapAtre vA aprAsukam aneSaNIyaM yAvat no pratigRhNIyAt sa AhRtya pratigrAhitaH syAta, taM ca nAtidUragataM jAnIyAt 'jJAtvA' sa tamAdAya tatra gacchet tatra gatvA ca pUrvameva Alocayet, AyuSman ! iti vA, bhagini ! iti vA, idaM kiM tvacA jAnatA dattam, uta ajAnatA ? sa ca bhaNet no khalu mayA jAnatA dattam, ajAnatAdattam, kAmaM khalu AyuSman ! idAnIM nisRjAni, taM bhuGgadhvam vA paribhAjayata tat paraiH samanujJAtaM samanusRSTaM tataH saMyatameva muMjIta pibed vA, yacca no zaknoti moktuM vA pAtuM vA, sAdharmikA yatra vasanti sAMbhogikAH samanojJAH aparihAriyAH adUragatAH tebhyaH anupradAtavyaM syAt no yatra sAdharmikAH yathaiva bahuparyApannaM kriyeta tathaiva kartavyaM syAt // sU0 109 // TIkA- 'piNDaiSaNAyA adhikArAt Akarastha lavaNamadhikRtya tad bhojanavidhiM pratipAdayitumAha-' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto saMyamavAn bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAvaDa kulaM' gRhapatikulaM 'jAva paviTThe samANe' yAvat-piNDapAtapratijJayA - bhikSAgrahaNArtha praviSTaH san 'sejaM puNa evaM jANijjA' sa bhikSuH yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt tadyathA ' siyA se paro abhi' syAt kadAcit tasya bhikSukasya tasmai sAdhave ityarthaH paraH - gRhasthaH abhihRtya - AnIya 'aMto paDiggahe' antaH pratigrahe - pAtrAbhyantare 'bilaM vA loNaM' viDaM vA aba piNDeSaNA kA adhikAra hone se Akara-khAna meM utpanna hone vAle namaka ko lakSyakara usa kI bhojanavidhi batalAte haiM TIkArtha- ' se bhira vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTThe samANe se jaM puNa evaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamavAn sAdhu aura bhikSukIsAdhvI gRhapati- gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat piNDapAta kI pratijJA se arthAt bhikSA lene kI icchA se anupraviSTa hokara vaha sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se jAna leki- "siyA se paro abhihadu aMto paDiggahie' yadi have paDaiSaNAnA ja adhikAra cAlatA haiAvAthI Akara-khANumAM utpanna thanArA mIThAne uddezIne bhAjana vidhinuM kathana kare che. TIartha' - ' se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' te pUrvosta sAdhu sAdhvI 'gAhAba ikulaM jIva ' gRhapatinA gharabhAM yAvat likSAvAlanI icchA thI 'paviTTe samANe' praveza rIne 'se jaM puNa evaM jANijjA' tebhanA zupAmA le me Ave hai "siyA se paro abhihaTu aMto paDiggAhiyaMsi ' uhAtha se sAdhunA pAtranI sahara ardha gRhastha zrAvaDe 'bilaM vA loNaM' mANu vizeSemAM utpanna A0 36 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #293 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 282 AcArAMgasUtre khanivizeSotpannaM lavaNam 'ubhiyaM vA loNaM' ubhijjaM vA-lavaNAkarajaM vA lavaNam, Akaramudbhidya jAyamAna mudbhijamityucyate tathAvidhaM vA lavaNaM 'paribhAittA' paribhAjyavibhajya 'NIhaTTu dalaijjA' nihRtya samAhRtya dadyAt tahi 'tahappagAraM' tathAprakAram-tathAvidham viDaM vA udbhijja vA vibhajya dIyamAnam 'paDiggaha' pratigrahagatam lavaNam 'parahatya sivA' parahaste vA-gRhasthahastagataM vA 'parapAyaMsi vA parapAtre vA-gRhasthapAtragataM vA 'aphA. muyaM' aprApnukam akalpanIyaM sacitaM vA zastra pariNatatvAd acitaM vA 'aNesaNijja' ane. paNIyam AdhAkarmAdidoSaduSTaM 'jAva' yAvat-mattvA 'lAbhe saMte' lAbhe sati 'No paDigA. hijjA' no pratigRhNIyAt tathA vidhasya lavaNasya sAdhanAM sAdhvInAzca akalpyatvAt saMyamavirAdhanA syAt yaditu 'se AhaJca paDigAhie siyA' sa bhikSuH AhRtya kadAcit pratikadAcita usa sAdhu ke antaH pratigRha-pAtra ke andara koI gRhastha zrAvaka 'biDaM vA loNaM' viDalavaNa-khAna vizeSa meM utpanna viDanamaka ko lAkara athavA 'ubhiyaM vAloNaM' ubhijalavaNa, lavaNAkara meM utpanna honevAlA namaka, joki Akara khani ko ubhedana kara nikalane vAlA hotA hai usako udabhijjalavaNa kahate haiM arthAt sindhA namaka ko 'paribhAettA' vibhAjana karake ikaTThA kara 'NIhaTTu' lAkara 'dalainjA' lAkara de debe to 'tahappagAraM paDiggaha' isa taraha kA biDanama kakA yA sindhA namaka ko, jo ki uktarIti se vibhAjanakara diyA jAtA hai usa prakAra ke sAdhu ke pAtra meM rakkhe gaye namaka ko athavA 'parahasthaMsi vA' para gRhastha zrAvaka ke hastagata namaka ko yA 'parapAyaMsi bA' gRhastha zrAvaka ke pAtra gata namaka ko 'apphAsuyaM' aprAsuka akalpanIya-nahIM khapane yogya yA sacitta athavA zastrapariNata hone se acitta hI kyoM naho phira bhI 'aNesaNijjaM jAva' aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta yAvatU-samajha kara milane para bhI sAdhu aura sAdhvI ko 'No paDigAhijjA' nahIM lenA cAhiye kyoMki usa prakAra kA namaka sAdhu aura sAdhvI ke yogya nahIM hone se lene para saMyama virAdhanA hogI 'se Ahacca paDigAhie siyA' yadi kadAcit usa bhAva sAdhu ko vaha gRhastha thayesa miDanAbhanu 1 (bhI) athavA 'ubhiyaM vA loNe' bhAbhAthI mAdIna 3 samarthAt sidhArane 'paribhAettA' vilAsa pUrNa 'nihaTu dalaijjA' khAvIna sAye to 'tahappagAra' tev| 42 minabha bha12 sidhAbu ta zata laina mApera hoyata 'paDiggaha' pAtramA mApasa bhIDA athavA 'parahatthaMsi vA' stha zrAyana sAyamA 27sa bhIne athavA 'parapAyasi vA' sthAna pAma te bhI ya ta 55 te 'apphAsuya aNesaNijja' sacitta pAthI bhayanIya mayA zastra pariNata thayesa pAthI mayittAyata 5 te maneSaNIya-AdhAra hoSothI yukta 'jAca' yAvat samalane 'NA paDigAhijjA' bhaNe te 5 te sAdhu sImeve nahI bha hai ye zatanu mI te sAdhu mana sAmAna sayabhanI virAdhanA thAya che. 'se Ahacca paDigAhie siyA' hAya the zrI. // // 2 // sUtra:4 Page #294 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 10 sU0 109 piNDaiSaNAvyayananirUpaNam 283 grAhitaH gRhasthena tathAvidhaM lavaNaM dattaM syota tarhi 'taM ca nAidaragae jANijjA' taJca gRhasthaM nAti dUragataM samIpavartinaM jAnIyAt jJAtvA 'se tamAyAya' sa sAdhuH tad-lavaNam, AdAya - gRhIkhA 'tatya gacchijjA' tatra-gRhastha samIpe gacchet 'tattha gacchittA' tatra gatvA 'punnAgeva AloijjA' pUrvameva-tallakSaNabhakSaNAt prAgeva Alocayet-pratipAdayeta, pratipAdana prakAramAha-'Ausotti vA, bhagiNitti vA' AyuSman iti vA bhagini iti vA kramazaH puraSaM striyaM ca sambodhya brUyAta, kiM yAdityAha-'imaM kiM te jANayAdiNNaM' idaM lavaNaM viDaM yA udbhijja vA kiM tvayA jAnatA dattam ? 'uyAhu ajANayA' uttAho ajAnatA dattam ? ityevaM pRcchAnantaram 'seya bhaNijjA' sa ca gRhastho bhaNeta-kathayetU 'No khalu me jANayAdiNNaM no khalu mayA jAnatA dattam, api tu 'ajAgayA diNNaM' ajAnatA eva dattam 'kAmaM khalu Auso ! iyANi NisirAmi' kAmaM khalu AyuSman ! idAnIM nisajAmi-jJAkhA bhoktum anujJApayAmi, anujJAdAnaprakAramAi--'taM bhujahavA gaM-' tad lavaNaM bhuzya vA khalu paribhAzrAvaka usa prakAra kA namaka dedeto 'taMca nAidUragae jANijjA' usa gRhastha zrAvaka ko nikaTa vartI dekhakara yA jAna kara 'se tamAyAya' yaha sAdhu usa namaka ko lekara 'tattha gacchijA' usa gRhastha zrAvaka ke pAsa calA jAya aura 'tatthagacchittA' vahAM jAkara usa namaka ko khAne se "puvyAmeva AloIjjA' pahale hI kahe ki-'Auso tti vA, bhagiNi tti vA, imaM kiM te jANayA diNNaM ? uyAhu ajANayA?' he AyuSman ! zrAvaka ! he bhagini! bahina ! kyA tumane jAnate hue yaha viDa namaka yA sindhA namaka diyA hai ? athavA vinA jAne hI diyA hai ? isa taraha pUchane para 'se ya bhaNijjA-No khalu me jANayA diNNaM' vaha gRhastha zrAvaka kaheki- maine jAnate hue yahaviDa namaka yA, sindhA namaka Apako nahIM diyA hai apitu 'ajANayA diNNaM nahIM jAnate hue hI diyA hai isaliye 'kAma khalu Auso' he ayuSman ! bhagavAn ! zramaNa ! 'iyANiM NisirAmi' abhI meM jAna kara Apa ko usa namaka ko khAne ke liye anumati detA hUM 'taM bhuMjaha vANaM' sAdhu sadhyAna te 925 zrA54 2 zatanu bhAI mAyA dete| 'taMca nAiduragae jANijjA' me gR725 zrAvane sabhI525 najara se tamAyAya tatthagacchijjA' sAdhuye te bhI asa me mApanA2 sthanI pAMse bhane 'tatthagacchittA' tyai /na. 'puvAmeva AloijjA' te 1bhASA pakhai De -'Ausotti vA; bhagiNitti vA mAyudhman zrApa ! athavA De mADena 'ima kiM te jANayA diNNaM' zutame tIna / mIunama athavA sI dhAsu mAya cha' udAhu ajANayA 2521 mata 4 mAvasa cha ? ke pramANe pUchapAthI se ya bhaNijjA' te gRhastha zrApa 33-'No khalu me jANayA diNNaM' meM tIna 20 mAranu bhI mApasa nathI. paraMtu 'ajANayA diNNaM' mataior te mApe cha rathI 'kAma khalu Auso' mAyuzman bhagavan zrama ! 'iyANiM NisirAmi' ve hu~ tIna mApane ye bhI zrI sAgasUtra :4 Page #295 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 284 AcArAMgasUtre eha vA NaM' paribhAjayata vA khallu-parasparaM vibhAjayata yA 'taM parehiM samaNuNNAyaM samaNusarTa' tad lavaNaM paraiH gRhasthaiH samanujJAtam anujJApitam, samanusRSTam-jJAtvA dattam 'tao saMjayAmeva' nataH samanujJAdAnAnantaram saMyata eva 'a~jijja vA pIijja vA' bhuJjIta vA pibed vA 'jaM ca No saMcAei bhottae vA pAyae vA' yat ca lavaNaM no zaknoti bhoktuM vA pAtuM vA samarthoM na bhavati, tad lavaNaM 'sAdhammie nattha vasaMti' sAdharmikAH svasamAnadharmiNaH sAdhava tatra vasanti tadyathA 'saMbhogikAH 'samaNunA' samanojJAH 'aparihAriyA' aparihArikAH aparihAyoH parihatumazakyA ityarthaH 'adUragayA' adaragatAH samIpavartinaH ye sAvadhaH santi 'nesi aNuppayAyavya siyA' teSAM-tebhyaH sAdharmikebhya anupradAtavyaM syAta, sAMbhogikAdibhyaH sAdharmikebhyastallavaNaM dAtavya mityarthaH / kintu 'No jattha sAhammiyA' no yatra sAdharmikAH 'paribhAeha vANaM' aba Apa usa namaka ko khAya yA paraspara meM vibhAjana karale arthAt sabhI sAdhu Apasa meM vAMTa le, yaha ApakI icchA para nirbhara hai| 'taM parehiM samaNuNNAyaM samaNusaha' bAda meM vaha saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI usa biDa namaka yA sindhA namaka ko una gRhastha zrAvakoM se samanujJA pita aura jAna kara diyA huA samajhakara 'tao saMjayA meva bhuMjijja vA' saMyata saMyama pUrvaka hI khAya aura 'pIijja cA' pIye kintu 'yaM ca No saMcAei bhottae cA, pAyae cA, jisa, namaka ko khA nahIM sake yA pI nahIM sake to usa namaka ko 'sAhammie tattha vasaMti' jo vahAM para sArmika-apane samAna dharma vAle sAdhu hoM jaise 'saMbhoiyA' sAMbhogika hoM athavA 'samaNuNNA' samanojJa hoM yA 'aparihAriyA aparihArika hoM jina ko ki vaha choDa nahIM sakate aise sAdhu hoM aura 'adara gayA' adaragata-nikaTavartI sAdhu ho 'tesiM aNuppayAyavvaM siyA' una sAdhArmika vagairaha sAdhuoM ko de denA cAhiye arthAt sAMbhogika vagairaha bhAvAnI samati mA chu 'taM bhujaha vA gaM' to 5 me 15 mA my| 'paribhAeha vA NaM' me jIta pAyI se samarthAt mayA saadhume| 52252 payo dete mAnI 42chAnI pAta cha. 'taM parehiM samaNuNNAya samaNusaTuM' te 54ii meM sAdhu ? sAvIsa mina. maka athavA siMdhavanamakane e gRhasthathI samanujJAta thaIe ane jANIne Apela che tema samalane 'tao saMjayAmeva bhujjijja vA' saMyama pUrva te mAya mathavA 'pIijja vA' pIva 'jaMca No saMcAei bhottae vA pAyae vA' paraMtu 2 bhIne pAnaza magara pI naI meM bhI 'sAhammie tattha vasaMti' tyAMce sAdhabhiH sAdhu DAyama 'sAMbho. iyA' salAnis sAdhu DAya mayA 'samaNuNNA' samanAzaya mayA 'aparihAriyA' aparihA24 saya arthAt 22 choDI - zaya sevA sAdhu DAya mayA 'adUragayA' sabhI525 27sa sAdhu ya 'tesiM aNuppayAyavvaM siyA' ye sAmi vigaire sAdhusone e ApI devuM. arthAt te lIdhela mIThuM sAMgika vigere sAdharmika sAdhuone ApI devuM zrI sAgasUtra :4 Page #296 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 10 sU0 109-110 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 285 syustarhi 'jaheva bahupariyAvannaM korai' yathaiva yahuparyApannaM kriyate kRtam 'taheva kAyacvaM siyA' tathaiva kartavyaM syAt tathA ca pUrvokta bahuparyApannabhaktAdi viSayakAlApakavadeva lavaNaviSayako'pyAlApako vaktavyaH, tad lavaNaM dagdhasthaNDilAdipradeze pariSThApanIyamityarthaH ||suu0 109 // mUlam-esa khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM ttibemi ||suu0 110 // // navamo uddeso samatto // chAyA-etat khalu tasya bhikSukasya bhikSukyA vA sAmagryam iti bravImi // sU0 110 // TIkA-'dazamoddezavaktavyatAmupasaMhamAha-esa khalu tassa bhikkhussa' etat khalu AhAraviSayakaniyamapAlanaM tasya pUrvoktasya bhikSukasya saMyamavAn sAdhoH 'bhikkhuNIe yA sAmaggiyaM' bhikSukyAH sAdhvyA vA sAmagyam-samagratA, sAdhusaMyamasampUrNatA bodhyA 'tti bemi' iti bravImi-upadizAmi iti mahAvIraprabhurAha ityarthaH / sU0 110 // dazamoddezaH smaaptH| sAdhuoM ko vaha bacA huA namaka de deve, kintu-'No jattha sAhammiyA, jaheva bahupariyAvanna kIrai, taheva kAyavvaM siyA, jahAM para sAdharbhika sAdhu nahIM ho to jaise hI pahale bahuta paryApanna bacA huA bhakta-bhAta vagairaha viSayaka AlA. paka kahA hai, vaise hI namaka viSayaka AlApaka bhI kahanA cAhiye arthAt usa bacA huA namaka bhI dagdha sthaNDilAdi pradeza meM hI pheMka denA cAhiye athavA rakha denA cAhiye // 109 // TIkArtha-aba dazamoddezaka vaktavyatA kA upasaMhAra karate haiM-'esa khalu tassa bhikkhuspta bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM ttibemi' yahI arthAtU AhAra viSayaka saMyama kA pAlana karanA hI usa bhikSuka-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukIsAdhvI kA sAmagrya-samagratA hai yAne sAdhu saMyama kI sampUrNatA samAcArI hai aisA bhagavAn mahAvIra svAmI ne kahA hai / / 110 // // dazamoddezaka samApta huA // paraMtu 'No jattha sAhammiyA' yA sAmi vigere sAdhu na hAya ta 'jaheca cahapariyAvaNNa kIrai' rebha pahesa maI paryApana mayera bhADA2nA samayamA 5 43yAmA Aveta cha. 'taheva kAyavvaM siyA' me pramANe namabhA samAM mAtA sama sevA arthAta e bacela mIThAne paNa dagdha UhilAdi pradezamAM ja rAkhI devuM joIe. je sU109 che have A dasamA uddezAnA kathanane upasaMhAra karatAM sUtrakAra kahe che. Asttha-'esa khalu tassa bhikkhussa bhikhuNIe vA' mA 752|4t mA.2 saya sayamanu pAsana 427 me the mAya sAdhu mana lA sAyInu 'sAmaggiyaM ttibemi' samayamA cha. arthAt sAdhunA saMyamanI saMpUrNatA che. ema bhagavAn mahAvIrasvAmIe kahyuM che. sU 110 dasame uddeza samApta zrI AyA sUtra:4 Page #297 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 286 __ AcArAMgasUtre ekAdazodezakaH prAramyate mUlam-mikkhAgANAmege evamAhaMsu samANe vA vasamANe vA gAmANugAmaM vA dUijjamANe maNuNNaM bhoyaNajAyaM labhittA, se ya bhikkhU gilAI sehaMdaha NaM tassAharaha se ya bhikkhU No muMjijA, AharijA, tumaM ceya NaM bhujijjAsi se egaio bhokkhAmitti kaTu paliuMciya paliuMciya AloejjA, taM jahA-ime piMDe ime loe ime tittae ime kaDue ime kasAe ime aMbile ine mahure No khalu etto kiMci gilANassa sayaitti, mAiTThANaM saMphAse, No evaM karejA, taheva taM AloejA, jaheva taM gilANasta sayaitti, taM jahA-tittayaM tittaetti vA, kaDuyaM kaDuetti vA, kasAyaM kasAetti vA, aMbilaM aMbiletti thA, mahuraM mahureti vA ||suu0 111 // chAyA-bhikSAkA nAma eke evamAhuH samAnA vA vasanto vA grAmAnugrAmaM vA vajanto manojJaM bhojanajAtaM labdhvA sa mikSuH glAyati, tad gRhIta yUyam khalu tasya Aharata, sa ca bhikSuH no bhuGkte Aharet tvaJcaiva khalu bhuva, sa ekako bhokSye itikRtvA parikuJcya parikurucya Aloka yet tadyathA-ayaM piNDaH ayaM rukSaH ayaM tiktaH ayaM kaTukaH ayaM kaSAyaH, ayam amlaH ayaM madhuraH, no khalu itaH kizcid glAnasya svadate iti mAtRsthAnaM saMspRzeta, no evaM kuryAta, tathAsthitam Alokayeda yathAsthitaM glAnasya svadate iti, tat tiktaM tiktamiti yA, kaDukaM kaTukamiti vA kaSAyaM kaSAyamiti, amlam amlamiti, madhuraM madhuramiti |sU 0 111 / / TIkA-'dazamoddezake labdhasya , piNDasya grahaNavidhiH pratipAditaH Asminnapi ekA dazoddezake vizeSataH tameva piNDagrahaNavidhi pratipAdayitumAha-'bhikkhAgANAmege evamAhaM su' ekAdazoddezaka kI hindI TIkAdazamoddezaka meM prAptapiNDa grahaNa kI vidhi batalAyI gayI hai isaliye isa ekAdazoddezaka meM vizeSa rUpa se piNDa grahaNa kI vidhi ko hI batalAte haiM TIkartha-'bhikkhAgANAmege evamAhaMsu'-koI bhikSATana karane vAle sAdhu isa prakAra vakSyamANa rItise sAdhu ke nikaTa Akara bole 'samANe vA yasamANe vA' agIyAramo uddezaka dasamA uddezAmAM prApta thayela piMDagrahaNanI vidhI banAvela che. tethI A agIyAramAM udezAmAM vizeSa rIte piMDagrahaNanI vidhI ja batAve che. sAtha-'bhikkhAgANAmege evamAhaMsu nakSaTana 4254 sAdhuse nIce pramANe bhI sAdhunI pAMse mApIra . 'samANe vA vasamANe vA' bhA5 saialis ch| zrI mAyArAgasUtra :4 Page #298 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 11 sU0 111 piNDaipaNAdhyayananirUpaNam 287 mikSAkAH misATanazIlAH nAma eke-kecana sAdhavaH sAdhyo vA evam-vakSyamANarItyA Ahu:-sAdhunikaTamAgatya uktavantaH, te khalu sAdhavaH 'sapANe vA vasamANe vA samAnAH vA-sAMbhogikAH vA syuH, vasanto vA-ekatra vAstavyA vA bhaveyuH 'gAmANugAmaM vA dUijja mANe' grAmAnugrAmaM vA-grAmAdnAmAntaraM vA vajanta:-anyasmAd grAmAt samAgatA vAsyuH 'maNunnaM bhoyaNajAyaM' manojJa-susvAdu bho janajAtam - prazanAdikamAhArajAtam 'labdhvA' teSu ca 'se mikkhU gilAI sa-kazcina bhikSuH sAdhuH glAyati rugNo vartate glAnimanu bhavatItyarthaH, tadarthaM manojJasusvAdu mojanalAbhe sati tAn sAMbhogikAdIn vakSyamANarItyA te bhikSATA Ahuriti pUrveNAnvayaH kimAhurityAha-'sehaMdaha NaM' tad-manojJamazanAdikamAhArajAtaM yUyaM gRhIta khalu 'tassAhAraha tasya Aharata, tasya-glAnasya kRte nayata, tasmai glAnAya prayacchata ityarthaH 'se ya bhikkhU no a~jijjA' sa ca glAno bhikSuryadi no bhuJjIta na bhuGkte tahi AharittA 'tumaM cevaNaM a~jijjAsi' AhRtya tvacava khalu bhukSva 'se egaio bhokkhAmitti ve sAdhu samAna arthAta sAMbhogika hoM yA eka hI jagaha basane vAle hoM 'gAmANu gAmaM vA dUijjAmANe' athavA eka grAma se dUsare grAma vihAra kara Ane vAle hoM 'maNuSaNaM bhoyaNajAyaM labhittA' manojJa-susvAdu bhojana jAta-azanAdi caturvidha AhAra jAta kA lAbha kara 'se bhikkhU gilAI, sehaMdahaNaM, tassAharaha' una sAdhuoM meM se yadi koI sAdhu rugNa hai to usa ke liye manoja susvAdu bhojana milane para una sAMbhogika vagairaha sAdhuoM ko ve bhikSATana zIla sAdhu ne nimna prakAra kahA ki-usa manojJa susvAdu azanAdi AhAra jAta ko tuma grahaNa kara usa glAna-bimAra sAdhu keliye lejAo aura usa glAna bimAra rugNa sAdhu ko de do 'seya bhikkhU no bhujijjA' kintu yadi vaha glAna sAdhu usa manojJa AhAra jAta ko nahIM khAya to 'AharijA tumaM cevaNaM suMjijjAsi' use lekara tuma hI khA lenA isa taraha kahane para 'se egaio bhokkhAmitti kaTu' vaha sAdhu yadi 'akelA hI meM isa manojJa susvAdu bhojana jAta ko / sthaNe vasanArA chI. 'gAmANugAmaM vA duijamANe' bhayA ye mAmayI mA ma vihAra 42vANA ch| ? 'maNuNNaM bhAyagajAya lamittA' 2424 / manojJa svAdiSTa bhazanAhi yAra 54 // 2 // mArane vAma 42 ch| ? 'se bhikkhU gilAi' the saadhu| pai ts sAdhu bimAra hoya te temane mATe mane svAdiSTa AhAra maLavAthI e sAMgika vigere sAdhumAna nikSATana 42vAyANA sAdhu - sehaMdahaNaM' 24 bhanAjJa susvAha mazanA mAhA2 sAtaye tabhI sana 'tassAharaha' se prabhAra sAdhune mATa sa va bhane te bhAra sAdhune mAthe 'seya bhikkhU No bhujijjA' yahI 22 mAhArane mimA2 sAdhu na mAya to 'AharijaH tuma ceva NaM bhuji jAsi' 22 mAhA ra tame 25 mA sana 2mA zate te sAdhunA hyAthI se egai bho bhokkhAmittikaTUTu' me 20 haTa zrI sAgasUtra :4 Page #299 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 288 AcArAMgasUtre kaTu' sa ca bhikSuH ekakaH ekAkI eva ahaM bhokSye iti kRtvA bhikSoIstAd glAnAtha susvAdu AhArajAtaM gRhItvA 'paliuMciya paliuMciya' parikucya parikuccya-manojJamAhAraM saMgopya saMgopya tatrAsaktaH san tasya vAtAdirogavarddha katvamudbhAvya 'AloijjA' Alokayet, tathA pradarzayati yathA glAnasya apathyo'yamAhAra iti buddhirutpadyate tadAha-'taM jahA-ime piMDe ime loe' ayaM piNDaH tvadartha sAdhunAdattaH kintu rUkSaH khalu ayaM piNDo vartate 'imetitte' ayaM piNDaH tiktaH 'ime kaDuyae' ayaM piNDaH kaTukaH, 'ime kasAe' ayaM piNDaH kaSAya: 'ime aMbile' ayaM piNDa: amlaH, ime mahure' ayaM piNDo madhuraH vartate ata eva 'No khala itto kiMci' no khalu ita:-asmAt piNDa nAtAt kizcit kimapi piNDajAtam 'gilANassa sayaitti' glAnAya svadate-hitakArakaM syAt ityevaM chalakapaTaM vidhAya yadi manojJamAhArajAtaM svayaM bhuGkte tarhi 'mAiTANaM saMphAse' mAtRsthAna-mAyAchala kapaTAdidoSAn saMspRzet prAya khAuMgA' aisA vicAra kara usa sAdhu ke hAtha se glAna rugNa ke liye lAyA huA susvAdu bhojana jAta ko grahaNa kara usa manojJa AhAra ko svayaM khAnekI icchA se 'paliuMciya paliuMciya' chipA chipAkara adhika Asakti hone ke kAraNa usa manojJa AhAra ko vAtAdi roga barddhaka kahakara usa glAna sAdhu ko 'AloijjA' isa taraha dikhalAve ki, jisa se usa glAna sAdhu ko 'yaha AhAra mere liye apathya-ahita kAraka haiM' aisI buddhi utpanna ho jAye aisA batalAte hue vaha chala kapaTa karane vAlA sAdhu svayaM manojJa susvAdu AhAra ko khAne kI icchA se kahatAhai-ki 'ime piMDe ime loe' yaha piNDa-azanAdi AhAra tumhAre liye yadyapi sAdhune diyA hai kintu yaha piNDa-AhAra rUkSa hai 'ime titte' yaha piNDa tikta hai-tIkhA hai, 'ime kaDae' yaha piNDa kaDavA hai, yaha 'ime kasAe' piNDa kaselA hai 'ime abile' yaha piNDa khaTTA hai, 'ime mahure' yaha piNDa mIThA hai isaliye 'No khalu itto kiMci gilANassa sayaiti' isa piNDa jAta se kucha bhI piNDa glAna-rugNa ko hita kAraka nahIM hai aisA chala, kapaTa karake yadi usa manejhu bhajanane khAIza ema vicAra karIne e sAdhunI pAsethI lAna bimAra sAdhune bhoTenA 2. svAdiSTa lonane se pote pAnI 42chAyI 'paliuciya 2' chupAtI chupAvIne temAM vadhu paDati Asakti hovAthI e mane jJa AhArane vAtAdi roga vadhAranaar cha tama mahIne meM bhImAra sAdhune 'AloijjA' mevI zate matAva mamArane / mAlA2 mAre mATe 55thya cha tabha ANe te sU2 matAva cha taM jahA' gama hai 'ime piMDe ime loe' 24mA 2 tAre bhATe sAdhu sApe cha 52tu 241 bhADA2 mAre che. 'ime titte' mA tI che. 'ime kaDue' mA 44 cha. 'ime kasAe' mA 3SAya che. 'ime aMvile' mA mATo che. 'ime mahure' mA bhIDa cha. 'No khalu itto kiMcigilANassa sayaitti' tethI A AhAramAMthI kaI paNa bhAga bimArIvALAne hitakara nathI. A rIte chaLakapaTathI zrI sAgasUtra :4 Page #300 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 11 sU0 111 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 289 cittI syAt tasmAt 'No evaM karejA' no evaM kuryAt-manojJamAhArajAtaM chalakapaTavaJcanAdvArA glAnApadezena na svayaM bhuJjIta api tu 'tahAThiyaM AloijjA' tathAsthitaM tathAvasthita meva AhArajAtam Alocayet-pradarzayet 'jahAThiyaM gilANassa sayaitti' yathAsthitaM yathAvadavasthitaM tadAhArajAtam glAnasya--glAnAya svadate-hitakaraM bhavet 'taM tittayaM tittaetti vA' tat-tasmAt kAraNAt tiktakaM tiktakamiti vA 'kaDuyaM kaDuyaM' kaTukaM kaTukam 'kasAyaM kasAyaM' kaSAyaM kaSAyam 'aMbilaM' amlam amlam 'mahuraM mahuraM' madhuram madhuram itirItyA manojJa AhAra jAta ko svayaM khAle to 'mAiTThANaM saMphAse' mAtRsthAna-mAyA chalakapaTAdi doSoM kA bhAgI banegA, aura prAyAzcittI hogA, isaliye-'No evaM karejjA' aisA nahIM kare arthAt manojJa susvAdu AhAra jAta ko chala kapaTa vazcanA dvArA glAna-rugNa ke bahAne se svayaM na khAle, kyoMki isa prakAra chala kapaTa se khAne meM mAtRsthAna doSa hotA hai| apitu 'tahAThiyaM AloijjA, jahAThiyaM gilANassa sayaitti' tathAsthita tathAvasthita arthAt usI svarUpa meM avasthita azanAdi caturvidha AhAra jAta ko dikhalAve jisa svarUpa meM ava sthita vaha azanAdi AhAra ho, jisa se ki glAna rugNa sAdhu ke liye hita kara ho sake, arthAtU jaisA AhAra jAta ho vaisA hI dikhalAnA cAhiye, tabhI usa bimAra rugNa sAdhu ko hitakAraka ho sakatA hai isIvAta ko spaSTa rUpa se batalAte haiM 'taM tittayaM tittae ttivA' isaliye yadi vaha azanAdi caturvidha AhAra jAta vAstava meM tikta ho to usako tikta rUpa meM hI dikhalAnA cAhiye evaM yadi vaha azanAdi AhAra jAta vAstava meM 'kaDuyaM kaDuyaM' kaDavA hai to usa ko kaDayA hI rUpa meM dikhalAnA ucita hai isI taraha yadi vaha AhAra vAstava meM 'kasAyaM kasAyaM' kaselA hai to usako kaselA rUpa meM hI kahanA ThIka se sAdhune chatarIna pote the pAhiSTa mA 22 mA le ta ta mAnA22 'mAiTrANaM saMphAse' maay|| 7 // 45835 mAtRsthAna hoSa sANe che. ane prAyazcitI mane che. tathA 'No evaMkarijjA' - / rIte na 42. arthAt manojJa susvAda mAhA22 71458 // 2 // regInA bahAnAthI laIne pite khAve nahIM kema ke AvI rIte chaLakapaTathI laIne khAvAthI bhAtRsthAna hoSa sANe cha. 52'tu 'tahAThiya AloijjA' tathAsthita arthAt revaDIya eja svarUpe rahela e AzanAdi AhAra jAtane te bimArane batAva eTale ke je rItane e azanAdi AhAra hoya jema ke bimAra sAdhune hitakara -pacce hoya te tema batAvavuM. arthAt jevo AhAra haiya teja rItane kahe joIe te ja e bimAra sAdhune ti:2 / zahe. me pAta sUtrA2 25 te matapatai De cha. 'taM tittaya tittaeti vA' ne te mAhAra garI zate tI ya ta tane tImA 4aa . 'kaDuyaM kaDuya' 543 thAhA2 DAya te 473 / 430. 'kasAya kasAya' 4Aya mAhArane 4Aya / mana 'maharaM A0 37 zrImAyArAgasUtra:4 Page #301 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre yathAyasthitameva darzayet natu madhurAdikaM manojJamAhArajAtaM tiktakaSAyAdirUpeNa chalakapaTAdinA pradarzayan viparItaM samudbhAvayet / / sU0 111 / / ___mUlam-mikkhAgANAmege evamAhaMsu samANe vA vasamANe vA, gAmANugAmaM dUijamANe vA maNuNNaM bhoyaNajAya lamittA se mikkhU gilAi se haMdahaNaM tassAharaha se ya bhikkhU No bhuMji jA, AharijjA, seNaM No khallu me aMtarAe AharissAmi icceyAiM AyataNAI ubAikakamma / sU0 112 // chAyA-bhikSAkA nAma eke evamAhuH samAnAnH vA vasato vA grAmAnugrAma bajato yA manojJaM bhojanajAtaM labdhvA sa bhikSuH glAyati tat yUyaM gRhNIta khalu tasya Aharata, sa ca mikSuH no bhuGkte, Aharet, atha khalu no me antarA ya AhariSyAmi ityetAni AyatanAni upAtikramya // 112 // ___TIkA-'pUrvasUtroktameva viSayaM kizcid vizeSeNa atipAdayitumAha 'bhikkhAgANAmege evamAsu' bhikSAkAH bhikSaNazIlA: nAmeti vAkyAlaMkAre eke-kecana evaM vakSyamANarItyA AhuH 'samANe vA casamANe vA' samAnAn vA samAnadharmikAna sAMbhogikAn vA, vasato vA hai isI taraha yadi vaha azanAdi AhAra vAstava meM 'aMbilaM aMbila' khaTTA hai to usa ko khaTTA hI kahanA cAhiye aura 'mahuraM mahure ttivA' yadi mIThA hai to usa ko mIThA hI dikhalAnA cAhiye isa taraha yathAvasthita hI azanAdi catu. vidha AhAra jAta dikhalAnA cAhiye naki madhurAdi manojJa AhAra jAta ko tikta kaTuka kaSAyAdi viparIta rUpa se chalakapaTAdi dvArA dikhalAte hue usa rugNa sAdhu ko bhrAnti meM nahIM DAle // 111 // __TIkArtha-aba pUrva sUtra meM batalAye hue viSaya ko hI kucha vizeSa rUpa se batalAte haiM-'bhikkhAgANAmege eyamAhaMsu' koI bhikSATanazIla mAdhune manojJa-susvAdu bhojana jAta kI prApta kara apane samAna sAdhArmika sAMbhogika sAdhuoM ko athavA ekahI jagaha para 'vasamANe yA' basane vAle sAdhuoM ko mahuretti vA' manana se azanAhi mAhA2 ne bhI hAya ta taka bhii| 4o bhane mATe hoya te khATo kahe, e rIte je pramANe hoya te ja pramANe tene kahevo joIe. paNa madhurAdi manejha AhArane tIkho, kaDe ke kaSAyela kahe nahIM. arthAt viparIta rIte ulaTA guNavALa kahIne te bimAra sAdhune bhramamAM nAkhavA nahIM ! s 111 che pUrvasUtramAM batAvela viSayane ja vizeSa rIte sUtrakAra batAve che. Attha-'bhikkhAgANAmege evamAsu' lakSA zale sAdhu se 'maNuNNaM bhoyaNajAya labhittA' bhnaa| svAdiSTa bhADA2 tara prArata zara 'samAge vA' potAnA sAmi sAdhuna 44 'vasamANe vA' sAye snaa2| sAdhumAna mA 'gAmANugAmaM dUijjamANe vA' zrI. // // 2 // sUtra:4 Page #302 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 11 sU0 112 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 291 ekasminneva kSetre nivAsaM kurvato vA 'gAmANugAma duijjamANe vA' grAmAnugrAma vrato yAgrAmAdnAmAntaraM vihAraM kurvato vA sAdhUna Ucurini pUrveNAnvayaH kiM kRtvA ityAha-'maNuNNaM bhoyaNajAyaM labhittA' manojJa-musvAdu, bhojanajAtam-AhArajAtaM labdhvA, kimAha ityAha'se bhikkhU gilAi' sa-kazcideko bhikSuH yuSmAkaM savidhe glAyati glAno vartate tasmAt 'se haMdaha NaM tastAharaha' tat-manojJaM bhojamajAtaM yUyaM gRhIta tasya glAnasya kRte Aharata nayata yadi 'se ya bhikkhU No bhuMjjijjA' sa ca glAno bhikSuH no bhuGkte tarhi AharijjA' Aharet madantikameva glAnArtha parAvartayet bhavAn iti kathane sati "se NaM No khalume aMtarAe' sa khalu AhartA sAdhuH kathayati yadi me mama kazcid antarAyo vighno na bhavedAgamane tarhi 'AharissAmi' AhariSyAmi-bhavadantike parAvartayiSyAmi ityuktvA glAnAntike AhArAdirUkSAdidoSAda-bhAvanadvArA glAnAya adayA svayameva gAddharyAt tanmanojJamAhAraathavA 'gAmANugAmaM dUijjamANe' eka grAma se dUsare grAma meM vihAra karane vAle athavA 'maNuNNaM bhoyaNajAyaM labhittA' manojJa susvAdu bhojana jAta ko prApta kara sAdhuoM ko kahA ki 'se bhikkhU gilAi' vaha bhikSuka sAdhu rugNa hai isaliye manojJa-susvAdu azanAdi caturvidha AhAra jAta ko tuma se haMdahaNaM, tassAharaha' usa rugNa sAdhu sAdhvI ke liye lejAo, arthAt tumhAre pAsa eka sAdhu bimAra hai isaliye usa bimAra sAdhu ke liye manojJa AhAra jAta ko lejAo kintu yadi 'se ya bhikkhU No bhujijA AharijjA' yaha glAna-bimAra sAdhu sAdhvI usa manojJa susvAdu bhojana jAta ko nahIM khAya to mere pAsa hI glAna-bimAra sAdhu ke liye vApasa lauTA denA aisA kahane para 'se NaM No khalu me aMtarAye AharissAmi' vaha azanAdi lene vAlA AhRtA sAdhu kahane lagA ki-yadi mujhe Ane meM koI vighna-bAdhA nahA~ upasthita hogA, to Apa ke pAsa vApasa lauTAdUgA, aisA kahakara glAna-rugNa sAdhu ke nikaTa azanAdi AhAra ko rUkSAdi doSoM kA se gAmayI mAre gama vihAra 42 // 2 // sAdhune 4hyu : 'se bhikSa gilAi' te sAdhu marDa bhibhA2 cha. tathA 'sehaMdahaNaM tassAharaha' svAdiSTa mana mA 2 tamA me nibhA2 sAdhu mATe laI jAva arthAt tamArI pAse eka sAdhu bimAra che te e bimAra sAdhu bhATa 240 svAdiSTa bhADA2 Non5 'seya bhikkhu No bhujijjA AharijjA' 52'tu ne se bimAra sAdhu A svAdiSTa AhArane na khAya to mArI pAse paNa bimAra sAdhu che tamana bhATe paach| bhane mApI he| yama 4DayAthI se NaM No khalu me aMtarAe' te manA levAvALA AhartA sAdhue kahyuM ke je mane ApavAmAM koI aMtarAya vina nahIM thAya 'AharissAmi' to bhI mADA2 pA. sAdhI 47 sema DIna bhimA2 sAdhunI pAMse azanAdi e AhArane rakSAdi devALo batAvIne bimArane na ApatAM lebhavazAta zrI sAgasUtra :4 Page #303 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 292 __AcArAMgasUtre jAtaM bhuGkte tarhi chalakapaTAdi mAtRsthAnadoSasparzabhAka syAt tathA ca karmAgamanadvArodghATakavAda karmabadhnAti ityAzayenAha- 'icceyAiM AyataNAI' iti etAni pUrvoktAni chalakapaTapUrvakabhojanAdIni AyatanAni-karmabandhanasthAnAni santi, ata eva tAni 'karmopA dAna sthAnAni uvAikamma' upAtikramya-sarvathA parityajya mAtRsthAnadoSaparityAgapUrvakaM pUrvoktaM manojJaM bhojanajAtaM glAnAya vA dadyAt, dAta sAdhunikaTe vA parAvartayeditibhAvaH sU0 112 // mUlam-aha bhikkhU jANijA satta piMDe saNAo satta pANesaNAo tattha imA paDhamA piMDesaNA asaMsaTTe hatthe asaMsaTTe matte, tahappagAreNa asaMsaTreNa hattheNa vA matteNa vA, asaNaM yA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA sayaM vANaM jAejA, paro vA se dijA, phAsuyaM jAba paDigAhijjA ||suu0 113 // ti paDhamA piNddesnnaa| chAyA-atha bhikSu jarjAnIyAt sapta piNDaiSaNAH sapta pAnaiSaNAH, tatra khalu iyaM prathamA piNDaiSaNA, asaMsRSTo hasta: asaMbhRSTaM amatram tathAprakAreNa asaMsaSTena hastena vA amatreNa yA azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA svayaM vA yAceta, paro vA tad dadyAt, prAmuka yAvat pratigRhNIyAt iti prathamA piNDaiSaNA // sU0 113 // TIkA-piNDAdhikArAta sapta piNDaiSaNAH saptapAnaiSaNAzca adhikRtya prathama pradhamAM piNDaiSaNAmuddizya pratipAdayitumAha-'ahabhikkhU jANijjA' atha-anantaram bhikSuH saMyamavAn sAdhuH udabhAva na karake glAna ko na dekara svayaM hI lobha se usa manojJa AhAra ko khA jAya to mAtRsthAna rUpa chala kapaTAdi doSa vAlA honA paDegA, kyoMki chala kapaTa kara khAne se sAdhu prAyazcittI hotA hai aura karmAgamana dvAra kA udghATaka hotA hai arthAt karmako bAMdhatA hai usI tAtparya se kahate haiM 'iccejhyAiM Ayata NANi ucAikamma' arthAt ye pUrvokta chalakapaTa pUrvaka bhojanAdi karanA karma bandhana sthAna haiM, isaliye ina karmopAdAna sthAnoM ko sarvathA parityAga kara chalakapaTa rUpa mAtRsthAnadoSoM kA parityAgapUrvaka pUrvokta manojJa susvAdu bhojana jAta ko glAna sAdhu ke liye de deve, yA dAtA sAdhu ke nikaTa hI lauTAde // 112 // pite ja e AhAra khAI le te te khAnAra sAdhune mAtRsthAnarUpa chaLakapaTAdi deva lAge che. kema ke chaLakapaTa karIne khAvAthI sAdhu prAyazcittavALA thAya che. ane karmAgamana dvArane aghAunA2 mane che. arthAt mana mAMdhe cha. mena yAta suutr4|2 De che.-iJceiyAiM AyataNAI uvAikamma' 20 pUrvarita 71458 554 mADAra 423 te 4 madhanu sthAna che. tethI A karmane ApAdAna sthAnane sarvathA parityAga karIne pUrvokta svAdiSTa bhajana bimAra sAdhune ja ApI devuM joIe. athavA dAtA sAdhune pAchuM ApI devuM jethI mAtRsthAna deSa lAgato nathIche sU. 112 . zrI mAyArAgasUtra :4 Page #304 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 11 sU0 113 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 293 jAnIyAt kati vA piNDeSaNAH ? kati kA vA pAnaiSaNAH ? tAH jJAtumAha- 'satta piMDesaNAo tapAsaNAo saptapiNDeSaNAH santi sapta pAtaiSaNAtha santi 'tattha khalu imA padamA piMDesaNA' tatra khalu tAsu saptapiNDaipaNAsu iyaM tAvat pratipAdyamAnA prathamA piNDaiSaNA bodhyA, tathAhi 'asaM paTTe hatthe' asaMsRSTo hasto- grAhyapadArthena lipto hasto nAsti, evam 'asaMsaTTe matte ' asaMmaSTam amatram pAtramapi grAhyabhojyavastunA liptaM nAsti 'tahappagAreNa' tathAprakAreNaevaMvidhena 'asaMsaNa hattheNa vA' asaMsRSTena - grAhyamojyapadArthAliptena hastena 'amatteNa vA ' amatreNa vA grAhyapadArthAliptena pAtreNa vA 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA caturvidha mAhArajAtaM 'sayaM vA NaM jAejjA' svayaM vA aba piraiSaNA ke adhikAra hone se sAta piNDeSaNA kA pratipAdana karate haiM TIkArtha- 'aha bhikkhU jANijA satta piMDesaNAo, sattapANesaNAo' atha - isa ke bAda bhikSuka - saMyamazIla sAdhu jAna le ki-sAta piNDeSaNAeM aura sAta pAnaiSaNAeM hotI haiM 'tattha khalu imA paDhamA piMDesaNA' una sAtoM piNDeSaNAoM meM yaha prathama piNDeSaNA cakSyamANa rUpa se samajhanI cAhiye- 'asaMsaTTe hatthe' asaM - sRSTa hasta- yadi grahaNa karane yogya padArtha ke sAtha hAtha lipta nahIM hai evaM 'asaMsaTTe mante' asaMsRSTaamatra - pAtra bhI grahaNa karane yogya vastu ke sAtha lipta nahIM hai to 'tapagAreNa asaMsaTTeNa hattheNa vA' isa prakAra ke asaMsRSTa hasta se arthAt grAhya bhojya padArtha ke sAtha alipta hAtha se evaM 'mateNa vA' asaMsRSTa amatra arthAt grAdyapadArtha ke sAtha alipta pAtra se 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'sayaMvA NaM jAejjA' svayaM yAcanA sAdhu kare athavA 'paro vA se dijjA' para - gRhastha zrAvaka hI azanAdi caturvidha AhAra piDaeNSaNAnA ja adhikAra hAvAthI sAta piMDaiSaNA ane sAta pAnaiSaNAne uddezIne pahelAM pahelI piMDaiSaNAnuM pratipAdana kare che. artha- 'aha bhikkhU jANijjA' pUrvoti sAdhu sAdhvI samala se } 'satta piMDeMsa' NAo sattapAsaNAo' sAta piDaiSaNA bhane sAta pAnaiSaNA hoya che. 'tattha khalu imA paDhamA piMDesaNA' me sAte piDaiSaNAyAM sA vakSyamANu paDelI piu~SA yA pramANe samabhavI 'asaMsaTTe hatthe' le zraDuNu 42vAne yogya pahArthanI sAthai hAtha lAgejha na hoya 'asasaTTe matte' tathA pAtra yazu zraNu urapAne yogya vastunI sAthai sAgesa na hoya 'tahappagAreNa asaMseTTe hatthe vA matteNa vA' bhASA prahAranA asaM spRSTa hAthathI arthAt devAnA lobhya padAnI sAthe alipta hAthathI tathA asatkRSTa amatrathI arthAt brAhya padArthInI sAthe sipta pAtrathI 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' manAhi maDArane 'sayaM vANaM jAejjA' svayaM sAdhu yAyanA mere athavA 'paro vA se dijjA' 52 - gRhastha zrApa ja azanAdi AhAra Ape A rIte ApavAmAM Avela e azanAdi AhAra jAta zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #305 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 294 AcArAMgasUtre khalu yAceta 'paro vA se dijjA' paro vA gRhasthaH tat-caturvidhamazanAdikamAhAra jAtaM dadyAt, tathAsati 'phAsutha' prAsukama acittam 'jAva' eSaNIyam-AdhAkarmAdidoSarahitaM manyamAno. jJAtvA lAbhe sati paDigAhijA' pratigRhNIyAt tasya saMyamavirAdhakatvAbhAvAt iti prathamA piNDaiSaNA / atredaM yodhyam sapta tAvat piNDaiSaNAH pANaiSaNAzca tadyathA-asaMsaTTA 1 saMsaTThA 2 uddhaDA 3 appale vA 4 uggahiA 5 paggahiyA 6 ujjhiyadhammA 7 ya iti / asaMsRSTA saMsRSTA, uddhatA, alpalepA, avagRhItA, pragRhItA, ujjhitarmikA ceti / tatra sAdhavo dvividhAH gacchAntargatAH gacchavinirgatAzca tatrAdhAnAM kRte saptApi upayujyante dvitIyAnAM naathdvym| suu0113|| ko deve isa taraha diye gaye usa azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'phAsuyaM jAva paDigAhijjA' prAsuka-acitta aura yAvat-eSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se rahita samajhakara milane para saMyamavAn sAdhu aura sAdhvI usa ko grahaNa karale kyoMki isa prakAra kA prApta azanAdi caturvidha AhAra jAta saMyama kA virAdhaka nahIM hotA isaliye saMyama virAdhaka nahIM hone se usa ko lene meM koI doSa nahIM hai 'paDhamA piMDesaNA' yaha prathama piNDaiSaNA kA svarUpa samajhanA cAhiye / yahA~ para prasaGgavaza sAta piNDaiSaNA aura sAta pAnaiSaNAoM kA svarUpa vakSya mANa rIti se nimna prakAra samajhanA cAhiye 1asaMsaTThA-asaMsRSTa, 2saMsaTThAsaMsRSTA, 3-uddhaDA-uddhRtA,4-appalevA-alpalepA, 5-uragAhiA-avagRhItA, 6-paggahiyA-pragRhItA, aura 7-ujjhiyadhammA ya- ujjhita dharmikA isa prakAra sAta piNDaiSaNA aura sAta pAnaiSaNA hotI haiN| unameM gacchAntargata sAdhuoM ko sAtoM hI piNDaiSaNA tathA pAnaiSaNA upayoga meM AtI haiM kintu gacchavinirgata sAdhuoM ko Arambha ke do nahIM hote // 113 // una meM gacchAntargata sAdhuoM ke liye pahalI piNDaiSaNA pUrvameM batalAyI jA 'phAsuya jAva' athitta bhane yAvat apanIya mAyAmAha Sa binA samalane prApta thAya to sAdhu bhane sAyIce 'paDiggAhijjAtti' te aDa 43 // zata prApta thayela azanAdi AhAra jAta saMyamanA viradhaka thatuM nathI tethI saMyama virAdhaka nApAthI te sevAmA / hopa nathI 'paDhamApiDesaNA' 2 paDasI piuSayAnu 2135 samanyu ahiyAM prasaMgavazAt sAtapiMDeSaNa ane sAta pAnaiSaNAonuM svarUpa vakyamANa zata nIya pramANe sabha... 'asaMsaTTA' asa saTa 1, 'saMsaTTA' saMsaTa 2, uddhaDA' udhRtA 3, 'appalevA' 258535 // 4, 'uggahiyA' shit| 5, 'paggahiyA' prayaDIta6 mane 'ujhiyadhammAya' ta thAmi 4 7 2 // sAtabhiSA! ane sAta pniss| DAya che. temAM ga7mAM rahenArA sAdhuone sAte piMDeSaNa ane sAte pAraiSaNAo upagamAM Ave che. paNa gacchathI nIkaLelA sAdhuone AraMbhanI be heta nathI sU. 113 che gacchAntargata sAdhuo mATe pahelI pikaeNSaNa batAvI have A bIjI piMDeSaNa paNa zrI mAyArAgasUtra :4 Page #306 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 11 sU0 114 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 295 mUlam-ahAvarA doccA piMDesaNA, saMsaTTe hatthe saMsaTTe mattae taheva doccA piMDesaNA iti doccA piMDesaNA // 10 114 // chAyA-atha aparA dvitIyA piNDaiSaNA, saMsRSTo hastaH, saMsRSTam amatram, tathaiva dvitIyA piNDaiSaNA, iti dvitIyA piNDaiSaNA // sU0 114 // TIkA-gacchAntargatAnAM sAdhUnAM kRte prathamA piNDaiSaNA pUrva pratipAditA atha teSAmeva kRte dvitIyAM piNDaiSaNAM pratipAdayitumAha-'ahAvarA doccA piMDesaNA' atha aparA-anyA dvitIyA piNDaiSaNA pratipAdyate-'saMsaTe hatthe saMsaTe mattae' saMspRSTaH grAhyapadArthAdinA upalipto hastaH, evaM saMsRSTam-grAhyapadArthAdinA upaliptam amatram pAtram syAt, 'taheva doccA piMDesaNA' tathaiva-prathamapiNDaizNAvadeva avaziSTavaktavyatA viSayiNI dvitIyA piNDeSaNA avagantavyA tathA ca dravyaM tAvat prathamapiNDaiSaNAyAmapi sAvazeSa vA syAt niravazeSaM vA tatra yadyapi niravazeSadravye pazcAtkarmadoSaH saMbhAvyate tathApi gacchasya bAlAdivyAptatvAt taniSedho na kRtaH, evaM dvitIyapiNDaiSaNAyAmapi dravyaM tathaivAgantavyam // sU0 114 // cukI hai aba unake liye dUsarI piNDaiSaNA ko batalAte haiM TIkArtha-'ahAvarA doccA piMDesaNA, saMsaTTe hatthe saMsaTe mattae' atha-isa ke bAda apara-anya arthAtU dUsarI piNDaiSaNA ko kahate haiM-saMsRSTa grAhya padArtha vagairaha ke sAtha upalipta hasta-hAtha aura saMsRSTa-grAhya padArtha vagairaha ke sAtha upalipta amatra-pAtra bhI ho to 'taheca doccA piMDesaNA' usa ko dasarI piNDe. SaNA kahate haiM aura pUrvottarIti se prathama piNDaiSaNA ke samAna hI isa dUsarI piNDaiSaNA meM bhI avaziSTa vaktavyatA samajhanI cAhiye jaise ki prathama piNDaiSa. NA meM dravya sAvazeSa aura niravazeSa patalAyA gayA hai una meM yayapi niravazeSa dravya meM pazcAtkarma doSa kI saMbhAvanA rahatI hai phira bhI gaccha meM bAla vRddha sabhI hote haiM isaliye usakA niSedha nahIM kiyA gayA hai, isI taraha dUsarI piNDaiSaNA meM bhI dravya sAvazeSa aura niravazeSa samajhanA cAhiye, isa prakAra temanA mATe batAvavAmAM Ave che.__Axt-'ahaavraa doccA piMDesaNA' ve mI piu15| 4AmA mAve che. saMsaTTe hatthe saMsaTTe mattae' pADaya pahA virenI sAthai Sular 14 rAya bhane sasUTaprAya pahA virenI sAthai 75siyata pAtra ya taheSa doccA piDesaNA' to tene bhI piDa paNa kahevAya che ane pUrvokta rIte pahelI piMDeSaNa pramANe ja A bIjI pi vaiSaNAnuM paNa bAkInuM kathana samajI levuM jema ke prathama piDeSaNAmAM dravya sAvazeSa ane niravazeSa batAvela che. temAM je ke niravazeSa dravyamAM pazcAt karma doSanI saMbhAvanA rahe che te paNa gacchamAM bAla, vRddha badhA hoya che tethI tene niSedha karela nathI. te ja rIte bIjI pike zrI sAgasUtra :4 Page #307 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 296 AcArAMgasUtre mUlam-ahAvarA taccA piMDesaNA, iha khalu pAINaM vA paDINaM vA, dAhiNaM vA, udINaM vA saMtegaiyA sar3A bhavaMti, gAhAvai vA gAhAvai bhAriyA vA gAhAvaiputte vA gAhAvai dhUe yA suNhA vA jAya kammakarI vA, tesiM ca NaM aNNataresu virUvarUvesu bhAyaNajAesu uvaNikkhittapuve siyA, taM jahA-thAlaMsi vA, piDharaMsi vA saragaMsi vA, paragaMsivA, varagaMsi vA, aha puNa evaM jANijA, asaMsaTTe hatthe saMsaTTe matte, saMsaTe hatthe, asaMsaTre matte se ya paDiggahadhAri siyA, pANipaDiggahie vA, se puvvAmeva AloejjA Auso tti vA, bhagiNi tti vA, eeNaM tumaM asaMsaTreNa hattheNa saMsaTeNa matteNa saMsaTreNa vA hattheNa asaMsaTTeNa matteNa assi paDi. ggahagaMsi bA, pANisi vA, NihaTu ucittu dalayAhi tahappagAraM bhoyaNajAyaM sayaM vA NaM jAejjA, paro vA se dejjA, phAsuyaM esaNijjaM jAva paDigAhijjA, taccA piMDesaNA ||suu0 115 // chAyA-atha aparA tRtIyA piNDaiSaNA, iha khalu prAcInaM vA pratIcInaM vA dakSiNaM vA udIcInaM vA santi eke zrAddhAmavanti, gRhapatirvA gRhapatibhA vA gRhapatiputro vA gRhapatiduhitA vA snuSA bA yAvat karmakarI vA, teSAM ca khalu anyatareSu virUparUpeSu bhAjanajAteSu upanikSiptapUrvaH syAt, tadyathA--sthAle vA, piThare vA, sarake vA, parake vA, varake vA, aba punarevaM jAnIyAtu-prasaMsRSTo hastaH saMspRSTam amatraM, saMsRSTo hasta:-asaMpRSTam amatram, saca pratigrahadhArI syAt, pANipratigrahito vA, sa pUrvameva Alocaye d-AyuSman ! iti vA, bhagini ! iti cA, etena tvam asaMpRSTena hastena saMsRSTena amatreNa, saMsRSTena vA hastena asaMsRSTena amatreNa, asmin pratigrahe vA pANau vA nihatya uccitya dadasva,' tathAprakAra bhojana nAtaM svayaM vA khalu yAceta, paro vA tasya dadyAta, prAmukam eSaNIyaM yAvat pratigRhNI. yAt, tRtIyA piNDaiSaNA / / sU0 115 // prathama piNDaiSaNA kI taraha 'iti doccA piMDesaNA' dvitIya piNDaiSaNA meM bhI avaziSTa vaktavyatA samajhAyI gayI hai|| 114 // aba gagchAntargata sadhuoM ke liye aura gaccha vinirgata sAdhuoM ke liye paNamAM paNa dravya sAvazeSa ane niravazeSa samajavuM joIe. A rIte pahelI piMDeSaNa pramANe 25 'iti doccA piDesaNA mA 5 upAmA 54 4Inu 4thana samalava cha |suu 114 // have gaSThAntargata ane gacchanI bahAra nIkaLelA sAdhu ane sAdhvIo mATe A trIjI pivaiSaNAnuM sUtrakAra kathana kare che. zrI mAyA sUtra : 4 Page #308 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mamaMprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 11 sU0 115 piNDeSaNAdhyayananirUpaNam 297 TIkA-atha gacchAntargatAnAM gacchavinirgatAnAJca sAdhUnAM kRte tRtIyAM piNDeSaNAM pratipAdayitumAha-'ahAvarA taccA piMDesaNA' atha aparA- pranyA tRtIyA piNDaiSaNA pratipAdyate'iha khalu pAINaM vA paDINaM vA, dAhiNaM vA udINaM vA' iha khalu prAcInaM yA pratIcInaM yA dakSiNaM vA udIcIna vA, prajJApakapuruSApekSayA prAcIprabhRtidikSu 'saMte gaiyA sar3A bhavaMti' santi-vidyamAnA eke-kecana zrAddhAH zraddhAlavaH zrAvakAH bhavanti vartante tAnAha-'gAhAyai vA' gRhapatirvA-gRhastho vA 'gAhAvai bhAriyA vA' gRhapatibhAryA vA 'gAhAvaiputto vA' gRhapatiputro vA 'gAvAvaidhRe vA' gRhapatiduhitA yA 'suNhA vA' snuSA cA-putravadhULa 'jAva' yAvat-dAso vA dAsI vA karmakaro vA 'kammakarI vA' karmakarI vA-paricArikA pA syAt 'te siM ca NaM' teSAM ca khalu gRhapatiprabhRtInAm 'aNNayaresu' anyatareSu anyeSu 'virUvarUvesu' virUparUpeSu nAnAprakAreSu 'bhAyaNajAesu' bhAjanajAteSu pAtrasamudAyeSu tIsarI piNDaiSaNA kA pratipAdana karate haiM ttiikaarth-'ahaay| taccA piMDe saNA' atha-isake bAda tIsarI piNDaiSaNA batalAyI jAtI hai 'ihakhalu pAINaM vA' yahAM para prajJApaka puruSa kI apekSA se pUrvadizA meM yA 'paDINaM cA' pazcimadizA meM athavA 'dAhiNaM vA udINaM vA' dakSiNa dizA meM yA uttaradizA meM rahane vAle 'saMte gaiyA sar3A bhavaMti zraddhAlu zrAvaka gRhastha hoM 'gAhAvai vA, gAhAvaimAriyA vA, gAhAvaiputto vA, gAhAvaidhUe vA, suNhA cA, jAva kammakarI vA' jaiseki-gRhapati-gRhastha zrAvaka ho yA gRhapati-gRhastha zrAvaka kI bhAryA dharma patnI ho yA gRhapati kA putra ho athavA gRhapati kI laDakI ho yA gRhapati kI snuSA-putravadhU ho, yA yAvat-gRhapati kA dAsa ho yA gRhapati kI dAsI ho yA gRhapati kA karmakara-nokara ho yA gRhapati kI karmakarI-nokarAnI ho 'tesiM ca NaM aNNayaresu vA' una gRhapati vagairaha gRhastha zrAvaka prabhRti ke anyatara 'virUvarUvesu bhAyaNajAe' kisI bhI sAtha-'ahAvarA taccA piMDesaNA' // zrI 5 355 // matAvAmAM Ave cha, 'ihakhalu pAINaM vA' maDIyA prajJA55 535nI apekSAthI pUrva (zAma mathA 'paDIgaM vA' pazcima zAma 424 / 'dAhiNaM vo' dakSiNa dizAma 424 / 'udINaM vA uttara dizAmA 'saMtegaiyA saDDhA bhavaMti' tamAsA 29vAvA zraddhANu zrI54 12tha DAya cha 2ma 'gAhAvai vA' pati ya 'gAhAvai bhAriyA' 1325 zrAvanI patnI jaya , 'gAhAvai putte vA' patino putra DAya 'gAhAvai dhUe vA' patinI putrI DAya 'suNhA vA' rupatinA putravadhU DAya ath| 'jAva kammakarI vo' yAvat rupatinA dAsa DAya 3 mayA hAsI DAya n|42 DAya mth| gRhapatinI nakSI DAya 'tesiM ca NaM aNNayaresu' se . pati vizthI manyAya tamAye "virUvarUvesu bhAyaNajAesu' 75 bhane vidhAmA A038 zrI sAgasUtra :4 Page #309 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 298 AcArAMgasUtre 'uvaNikkhi pu0 siyA' upanikSiptapUrva pUrvamutkSiptamazanAdikaM syAt, tAnyeva nAnAprakArakANi bhAjanAni Aha- 'taM jahA thAlaMsi vA piTharaMsivA' tadyathA-sthAle vA piThare vA pAtravizeSe (baTohI itibhASA) 'saragaMsi vA' sarake vA vaMzAdinirmitasUrye vA 'paragaMsiyA' parake vA-vaMzanirmita pAtravizeSe (piTArI iti bhASA) 'varagaMsi vA' varake vA- - mahArghyapAtra vizeSe azanAdikaM pUrva sthApitaM yadi bhavedityarthaH 'aha punarevaM jANijjA' 'atha punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt tathAhi - 'asaMsaTTe hatthe saMsaTTe matte' asaMsRSTaH grAvAhArajAtAnupaliptaH hasto vartate, kintu saMsRSTam - grAhyAhArajAtopaliptam amatraM bhAjanaM vartate, athavA 'saMsaTTe vA hatthe asaMsaTTe matte' saMsRSTa:- grAhyAhArajAtopaliptaH hasto vartate kintu asaMsRSTam-grAhyAhArajAtAnupaliptam amatram - bhAjanaM vartate ityevaM jJAtvA 'seya DiggahadhArI siyA' sa ca bhikSuH pratigrahadhArI - pAtraghArI sthavirakalpI vA syAt 'pANipaDigmahie vA' pANipratigrAhito vA nAnA prakAra ke pAtra samudAya meM 'uvaNikkhitapugve siyA' pahale se hI azanAdi caturvidha AhAra jAta rakha diyA gayA ho 'taM jahA' jaise ki 'thAlaMsi vA' sthAlacaTalohI ho yA 'piDharaMsi vA' piThara- pAtra vizeSa karAhI ho yA 'saragaMsi vA' saraka - vAMsa vagairaha se banAyA huA zUrpa-sUpa ho yA 'paragaMsi vA' paraka-yAMsa kA nirmita pAtra vizeSa piTArI ho, 'varagaMsi vA' varaka- bahuta kImata vAlA pAtra vizeSa ho, una saba meM pahale hI rakkhA huA azanAdi caturvidha bhojana jAta ho ' ahapuNevaM jANijjA aura aisA vakSyamANa rUpa se jAna leki 'asaM saTTe hatthe' asaMsRSTa- grAhyAhArajAta se anupalipta hasta hai kintu 'saMsaTTe matte' saMsRSTa- grAhyAhArajAta se upalipta pAtra hai, yA 'saMsadve vA hatthe' saMsRSTa hasta hai kintu 'asaMsaTTe matte' asaMsRSTa pAtra hai aisA jAna kara 'seya paDiggahadhArI siyo' vaha sAdhu pratigrahadhArI - pAtradhArI arthAt sthavirakalpI ho athavA 'pANiDiggahie vA' pANipratigrAhita arthAt jinakalpI sAdhu ho to 'se puccAmeva samudAyamA 'uvaNikkhittapuvve siyA' pahelethI 4 azanAhi caturvidha AhAra lata rAjI bhUla hoya 'taM jahAM' prema hai - 'thAliMsi vA' thAjIbhAM athavA 'piDharaMsi vA' tasImAM athavA 'saragaMsi vA' vAMsa vigerethI manAvesa sUpaDAmA athavA 'paragaMsi vA' 524-vAMsanu manAvesa eka prakAranA pAtra vizeSamAM athavA 'varagaMsi vA' 125 - DImatI pAtra vizeSabhAM the pair3I mAM paDesetha rANI bhUIsa azanAhi lokana hoya 'aha puNa evaM jANijjA' ne me vakSyabhAe~] prAre tebhanA vAmAM Ave ! 'asaMsaTTe hatthe saMsaTTe matte' aspRSTa-sepAnA AhAra latathI hAtha bharaDAyesa che athavA 'saMsaTTe vA hatthe asasamatte' hAtha saMspRSTa che arthAt hAne lAgela che, paNa pAtra asa'pRSTa che. pAtramAM lAgela nathI evuM jANIne 'seya DiggahadhArI siyA' te sAdhu pratigrahadhArI - yAtradhArI arthAt sthApara udayI hoya 'pANiSaDitAhiyA' nayI sAdhu hoya to 'se puvvAmeva AlojA' me yUpeti stha * zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #310 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutakaMsgha 2 u. 11 sU. 115 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 29 jinakalpI vA pUrva peva bhikSAgrahaNAtmAgetra Alocayet-vicAraM kuryAt kathayed vA, tathAhi 'Ausotti vA, bhagiNitti vA' he AyuSman ! iti vA, he bhagini ! iti vA sambodhya 'eeNa tuma' etena tvam 'asaMsaTeNa hattheNa saMsaTeNa matteNa' asaMsRSTena hastena saMsRSTena amatreNa athavA 'saMsaTeNa vA hattheNa asaMsaTeNa matteNa' saMsRSTena hastena asaMsRSTena amatreNa 'assi paDiggahagaMsi vA pANisi vA' asmin pratigrahe-pAtre, pANau vA 'NihaTu ucitu dalayAhi' nihatya-AnIya, uJcitya-uccayaM kRtvA dadasva-dehi 'tahappAraM' tathAprakAra tathAvidhaM pUrvoktarUpam 'bhoyaNajAyaM' bhojanajAtam azanAdikaM caturvidhamAhArajAtam 'sayaM vA NaM jAijjA' svayaM vA sAdhuH khalu yAceta 'paro vA se dijjA' paro vA gRhasthaH tasmai sAdhaye dadyAt. tathAvidham 'kAnuya' prAsukam acittam 'esaNijja' eSaNIyam-AdhAkarmAdiAloejjA-Ausotti vA, bhagiNittiyA' vaha pUrvokta sthavirakalpIyA jinakalpI sAdhu bhikSA lene se pahale hI vicAra kara kahe ki he AyuSman ! zrAvaka! he bhagini ! bahina ! isa prakAra saMbodhita kara bole ki 'eeNaM tumaM asaMsaTeNa hattheNa' isa asaMmRSTa hAtha se aura 'saMsaTeNa vA matteNa' saMsRSTa pAtra se athavA 'saMsaTTeNa hattheNa' saMmRSTa hAtha se aura 'asaMsaDeNa matteNa' asaMsRSTa pAtra se 'assi paDiggahagaMsi yA, pANisi vA NihaTu ucitta dalayAhi' isa pratigraha-pAtra meM athavA hAtha meM lAkara aura ekatritakara dedo, isa taraha kahane ke bAda tahappagAraM bhoya. NajAyaM' usa prakAra kA pUrvokta svarUpa bhojana jAta-azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'sayaMvA NaM jAijjA' svayaM hI sAdhu yAcanA kare athavA 'paro vA se dijjA' para-gRhastha zrAvaka hI usa sAdhu ko deve aura isa prakAra kA svayaM yAcita yA gRhastha zrAvaka ke dvArA diye gaye azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'phAsuyaM esaNijjaM jAya' prAsuka-acitta aura eSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se rahita (12 pI gayA wixeyii sAdhu MA kheta pasai - piyAra 4rIne 49 3-'Ausotti vA bhagiNiti vA' AyuSman zrApa athavA 53na ! rIte samadhana zana hetu 3-'eeNa tumaM asaMsaTTeNa hatthe' 23 // 25STa nahI 1212 yathI bhane 'saMsadreNa matteNa' saSTa 521ye pAtrayI 25thavA 'saMsaTTeNa vA matteNa' susstt-42.ye| pAthI bhane 'asasaTTeNa matteNa' masa sUTanahI 527.ye pAtrathI 'assi paDiggahaMsi vA' mA pAtramA 'pANisi vA' 555 / thamA NihaTUTu' sAbIna 'ucittu dalayAhi' ye 43rIne mAyA. yAma ujhA pachI 'tahappagAraM bhAyaNa jAya' se prA2nu pUti 2535vANu 20zanAhi yataviya mApana tane 'sayaM vA NaM jAijjA' sAdhu spaya tenI yAyanA re athavA 'parovA se dinA gRhastha zrAvaka ja e sAdhu sAdhvIne Ape te A prakAre pite yAcanA karela athavA sthe svayamApasa AzanAta tuvidha mADAra jatane 'phAsuya' prAsu ayitta bhane 'esaNijjaM jAva' meSIya-mAyA hAthI 2ti yAvat a5 425 // yogya samalane zrI sAgasUtra :4 Page #311 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre doSarahitaM 'jAva' manyamAno jJAtvA lAbhe sati 'paDigAhijjA' pratigRhNIyAt evaM vidhasyAhArajAtasyAcittatvena AdhAkarmAdidoSarahitatvena ca saMyamavirAdhakatvAbhAvAt iti tRtIyA piNDaiSaNA bodhyA atra saMsRSTAsaMsRSTa sAvazeSadravyaraSTabhaGgA bhavanti tatra cASTamo bhaGga:-'saMsRSTo hastaH asaMsRSTam amatram sAvazeSa dravyam' ityevaMrUpo gacchanirgatAnAmapi sAdhanAM kalpate zeSAstu saptamaGgA gacchAntargatAnAM sUtrArthahAnyAdikaM kAraNamAzritya kalpante ityavadheyam / sU0 115 // ___ mUlam-ahAvarA cautthA piMDesaNA, se bhikkhU cA bhikkhuNI yA gAhAvaikulaM jAva papiTe samANe se jaM puNa jANijjA, pihuaM vA bahurayaM vA bhujiyaM yA, mathu vA jAva cAulapalaMbaM vA, assi khalu paDi. ggahiyaMsi appe pacchA kamme, appe pajavajAe, tahappagAraM pihuyaM yA bahurayaM vA bhujiyaM vA maMthu vA jAva cAulapalaMbaM vA, sayaM vA jAejA paro vA se dejA, phAsuyaM eNijja jAva paDigAhijjA // 116 // iti cautthA piMDesaNA // yAvat-samajhate hue sthavirakalpI yA jinakalpI sAdhu milane para 'paDigAhijjA' grahaNa kare kyoMki isa prakAra kA AhAra jAta acitta tathA AdhAkarmAdi doSoM se rahita hone ke kAraNa saMyama kA virAdhaka nahIM hotA, isaliye isa prakAra ke acitta aura eSaNIya AhAra jAta ko grahaNa karane se saMyama kI virA. dhanA nahIM hogii| yahAM para saMmRSTa asaMmRSTa aura sAyazeSa dravya ke sAtha ATha bhaGga samajhanA cAhiye una meM AThavAM bhaMga nimna prakAra kA hotA hai'saMsRSTo hastaH, asaMsRSTam amatram, sAvazeSa dravyam' yaha AThavA bhaGga gaccha nirgata jinakalpI sAdhuoM ke liye bhI hotA hai aura bAkI sAta bhaMgato gacchAntargata sthavirakalpika sAdhuoM ko sUtrArtha kI hAni Adi kAraNa se hote haiM aisA samajhanA cAhiye // 115 // 'paDigAhijjA' sthavira 485 : 45ii sAdhu te| mAhA2 bhaNethI tara asa 42vA. kema ke AvA prakArane AhAra acitta tathA AdhAkarmAdi doSa vinAne hevAthI saMyamane bAdhaka thato nathI. tethI tevA AhArane levAthI saMyamanI virAdhanA thatI nathI. ahIM saMskRSTa asaMskRSTa ane sAvazeSa dravyanI sAthe ATha bhage samajavA te paikI bhAbhI manIye matAvAmA bhAcyA pramANe thA5 che. 'sasUSTo hastaH! asaM spRSTam amatram sAvazeSam dravyam' 41 46 la20thI mA2 nANesA nI sAdhumAna paNa lAgu paDe che. ane bAkInA sAta bhaMga te ga7mAM rahenArA sthavira kapita sAdhuone sUtrArthanI hAnI vigere kAraNethI thAya che. tema samajavuM ke sU. 115 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #312 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 11 sU0 116 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 301 chAyA-atha aparA caturthI piNDaiSaNA, sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yadi punaH jAnIyAt-pRthukaM vA, bahurajo vA, bharjitaM vA manthu vA yAvat taNDulapralambaM vA, asmin khalu pratigrahe alpaM pazcAtkameM, alpaM paryAyajAtam, tathAprakAram pRthukaM vA bahurajo vA nitaM vA manthu vA yAvat taNDulapralamba vA svayaM vA yAceta paro vA tasya dadyAta, prAsukam eSaNIyaM yAvat pratigRhNIyAt iti caturthI piNDaipaNA / / sU0 116 / / TIkA-atha caturthI piNDaiSaNAM vaktamAha-'ahAvarA cautthA piMDesaNA' atha aparAanyA caturthIpiNDaiSaNA pratipAdyate alpaleSAnAma, tathAhi 'se bhikkhU vA bhiAkhuNI vA' sa pUrvokto bhAva bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulaM'-gRhasthagRham 'jAva' yAvat - piNDapAtapratijJayA-bhikSAlAbhArtham 'pavitu samANe' praviSTaH san 'se jaM puNa jANijjA' sa bhikSuH yadi punaH evaM vakSyamANarItyA jAnIyAt 'pihavA' pRthakaM vA-tuparahitapRthupA bharjitazAlyAdi 'bahurayaM vA bahurajo vA-bahurajaH kaNayuktaM zAlyAdi 'bhujjiyaM vA' bhaninaM vAM' agniparipakvaM taNDulaM vA 'cAulapalaMbaM vA 'mathu vA' manthuvA pUrvoktabharjitalAjAdikaM __TIkArtha-aba cauthI piNDaiSaNA ko batalAte haiM-'ahAvarA cautthA piMDesaNA se bhikkhU cA, bhikkhuNI vA, gAhAvaikulaM jAva paviDhe samANe se jaM puNa jANijjA' atha-isake bAda aparA anya caturthI piNDaiSaNA batalAyI jAtI haivaha pUrvokta bhikSuka saMyamavAna sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat-piNDapAta kI pratijJA se arthAt bhikSA lene kI icchA se anupraviSTa hokara vaha sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se jAna leki-'pihuaM vA' pRthuka-pauA cUrAko athavA 'bahurayaM vA bahuraja adhika kaNa se yukta zAli ko yA 'bhujiyaM vA maMthu vA' jAva cAulapalaMvaM vA' bharjita-bhuGgA huA cAvala ko evaM bhuGgA huA bhamarA ko yA yAvata-cAvala ko athavA taNDula have thI piDeSaNa batAvavAmAM Ave che - TI. -'ahAvarA cautthI piMDesaNA' ve mA yothI (559 / / yAmAM mAve cha.-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUti sAdhu athavA sAdhI 'gAhAvaikulaM jAva' 25 zrAvanA gharamA bhikSAsAlAnI 42chAyA 'pavidve samANe' praveza 4zana se jaM puNa evaM jANijjA' tamanA lAmA ne me mA 'pihuaM vA bahurayaM vA' paupAne atha! aghi 204pANIzANI. 2551 / 'bhujjiyaM vA' suresA zasA yAmAna tathA 'mathuvA' zerDA bhamarAna 'jAva cAulapalaMbaM vA' athv| yAvat yomAne yomAnA hone 'assiM khalu paDiggahaya si' sevA chatai 55 'appe pacchAkamme' thaa| pazcAt 4 thaze. 'appe pajjavajAe' mane the| 1 tuSa virene tyA thaze. 2 // te 65 khepatha lita thAne 42 'tahappagAraM' pihuyaM vA bahuraya vA' se 42nu bha65 depA pomA (432 mana adhi4 21:465 pAsa bhbh| vigerene athavA 'bhujjiya vA' zetA 'madhu vA' yA virene pUrita yana zrI sAgasUtra :4 Page #313 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 302 AcArAMgasUtre 'jAva' yAvat-taNDulaM vA 'cAulapalaMbaM vA' taNDulapralamba vA 'assi khalu paDiggahiyaMsi' asmin khalu pratigrahe pAtragate pRthukAdike gRhIte'pi 'appe pacchAkamme' alpaM pazcAtkama syAt 'appe pajavanAe' alpam paryAya jAtam tuSAdikaM tyAjyaM syAt ityevarItyA alpalepa yuktatvAt 'tahappagAraM' tathAprakAram tathAvidhamalpalepayuktaM 'pihuyaM vA' pRthukaM vA 'bahurayaM vA' bahurajo vA-bahurajaH kaNayuktaM lAjAdikaM 'bhujjiyaM vA' bharjitam 'maMthu vA' manyu vA 'jAva' yAvat-taNDulaM vA 'cAulaelaMbaM vA taNDulapralambaM vA evaM ballacaNakAdikaM 'sayaM vA jAejjA' svayaM yA sAghuH yAceta 'paro vA se dejA' paraH gRhasthaH zrAvako vA tasya tasmai sAdhave dadyAt 'phAsuyaM' prAmukam acittam 'esaNijja' eSaNIyam-AdhAkarmAdidoSarahitaM 'jAva' yAvat-manyamAnaH jJAtvA lAbhe sati 'paDigAhijA' pratigRhNIyAt, tathAvidhasya pRthukAderacittatvena AdhAkarmAdidoSarahitatvena ca saMyamavirAdhakatvAbhAvAt // sU0 116 // iti caturthI piNDaiSaNA mUlam-ahAvarA paMcamA piMDesaNA-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA kaNa ko 'assi khalu paggihiyaMsi' isa pAtra meM lene para bhI 'appe pacchAkamme' thoDA hI pazcAtkarma hogA, aura 'appe pajayajAe' thoDA hI tuSa vagairaha tyAjya hogA, isa prakAra alpa hI lepa se yukta hone ke kAraNa 'tahappagAraM pihuyaM vA, bahurayaM vA, bhujiyaM vA' usa prakAra kA alpa lepayukta pRthuka ko aura adhika rajaHkaNa yukta lAjA-mamarA vagairaha ko yA bharjita-bhuGgA huA cAvala vagairaha ko 'maMthu vA' aura maMdhu pUrvottarIti se bhajita caNA vagairaha ko yA 'jAva cAulapalaMbaMdhA yAvatU-cAvala ko evaM cAvala kaNoM ko evaM bAla vagairaha ko 'sayaMyA jAejbA' svayaM hI sAdhu yAcanA kare yA 'parovA se dijjA' para gRhastha zrAvaka ho usa sAdhu ko deve to isa prakAra ke pauAM vagairaha ko 'phAsuyaM esaNi jnaM jAya' prAsuka- acitta tathA eSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se rahita yAvat samajhate hue sAghu aura sAdhvI milane para 'paDigAhijjA' le leve kyoMki isa taraha ke pRthukAdi ko acitta aura AdhAkarmAdi doSoM se rahita hone se saMyama kI virAdhanA nahIM hogI caturthI piNDaiSaNA samApta huI // 116 // prabho ! yA virene athavA 'jAva cAulapalaMba vA' yAvat yamAne yAnI 4ii tathA 1 virene 'saya vA jAejjA' sAdhu 25yama 2424 // 52-'parovA se dijjA' pati 14 14 me sAdhune mAghe nA l prA2nA po / vigerene 'phAsuya' Asu4ayitta tathA 'esaNijjaM jAva' 250Iya-mAyAmAta hoSAdhI 2hita yAvat samalane 'paDigAhijjA' sAdhu sAvAye prati yAyata asa'. 3 mA zatanA pIyA vire acitta ane AdhAkarmAdi doSa rahita hovAthI saMyamanI virAdhanA thatI nathI. sU. 116 che A cethI piDaeNSaNA samApta thaI zrI mAyArAgasUtra :4 Page #314 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - - marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 11 sU0 117 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 303 gAhAvaikulaM jAva paviThU samANe uggahitameva bhoyaNajAyaM jANijjA taM jahA-sarAvaMsi yA, DiDimaMsi vA, kosagaMsi vA, aha puNa evaM jANijjA bahupariyAvannaM pANIsu udagaleve tahappagAraM asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA sayaM vA NaM jAejjA, paro vA se dejjA phAsuyaM saNijjaM jAya paDigAhijjA paMcamA piMDesaNA ||suu0 117 // chAyA-atha aparA paJcamIpiNDaiSaNA, sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san upagRhInameva bhojanajAtaM jAnIyAt tadyathA-zarAve vA, DiDime (kAMsye) vA, kozake vA, atha punarevaM jAnIyAt bahuparyApanaH pANiSu udakalepaH, tathAprakAram azanaM vA pAnaM yA khAdima vA svAdimaM vA svayaM vA khalu yAceta, paro vA tasya dadyAt, prAsukam eSaNIyaM yAvat pratigRhNIyAt, paJcamI piNDaiSaNA / / sU0 117 // TIkA-atha paJcamI piNDaiSaNAM pratipAdayitumAha-'ahAvarA paMcamA piMDesaNA' atha aparA-anyA pazcamI piNDaiSaNA pratipAdyate tathAhi 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto bhikSurvA bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulam-gRhastha zrAvakagRham 'jAva paviTe samANe' yAvat-piNDapAtapratijJayA-bhikSAlAbhArtham praviSTaH san 'uggahitameva bhoyaNajAyaM jANijjA' upagRhItameva pAtre saMsthApitameva bhojanajAtam azanAdikamAhArajAtaM jAnIyAt, tAni aba paJcamI piNDaiSaNA kI hindI TIkA Arambha kI jAtI hai TIkArtha-isa ke bAda pAMcavI piNDaiSaNA kA nirUpaNa karate haiM-'ahAvarA paMcamA piMDesaNA-se bhikkhU vA, bhikkhuNI yA gAhAyaDkulaM jAva paviDhe samANe' atha-aba apara-anya pAMcavI piNDaiSaNA kahI jAtI hai-yaha pUrvokta bhikSuka saMyamavAn sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvat piNDapAta kI pratijJA se arthAta bhikSA lAbha kI AzA se anupraviSTa hokara 'uggahitameva bhoyaNajAyaM jANijA' upagRhIta-pAtra meM saMsthApita-rakkhA huA hI bhojana jAta-azanAdi caturvidha AhAra jAta ko jAna le 'taM jahA' jaise ki 'sarAvaMsi vA-zarAya-sikorA meM rakkhA haA yA 'DiDimaMsi vA' DiDima pAMcamI piMkaiSaNa have pAMcamI piMDeSaNanuM nirUpaNa karavAmAM Ave che. -'ahAvarA paMcamA piMDesaNA' 3 pAMyamI pie yAmAM Ave che. 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pati sayabhayAna sAdhu sAvA 'gAhAvaikulaM jAva' 725 zrA1nA gharabhAM yAvat bhikSAvAmanI 424AthI 'paviTTe samANe' praveza aryA 5chI 'uggahitameva bhoyaNajAya jANijjA' G5DIta arthAt mAM rAmela azanAhi yatuvidha mAhAra Maa arga a. 'taM jahA' te bhA prabhArI sarAvasi vA' zArAmA rAme zrI mAyArAgasUtra:4 Page #315 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 304 AcArAMgasUtre pAtrANi A6-'taM jahA-sarAvaMsi vA nadyathA-zarAve vA (sikorA iti bhASA) 'DiMDimaMsi vA' DiMDimevA-kAMsyapAtre 'kosagaMsi vA' kozake vA upasthApitamazanAdikaM bhojanajAtaM pazyet 'aha puNa evaM jANijjA' atha punarevaM vakSyamANarItyA yadi jAnIyAt 'bahupariyAvanne pANIsu udagale ve' bahuparyApanaH bahupariNataH, pANiSu-hasteSu udakalepo natu hastaH udakAdroM vartate tahiM tathA jJAtvA tahappagAraM' tathAprakAram tathAvidham zarAvAdI saMsthApitam 'asaNaM vA pANaM cA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdima vA svAdimaM vA bhojanajAtam 'sayaM vA NaM jAejA' svayaM vA khalu sAdhuH yAceta 'paro vA se dejA' paro vA-gRhastho vA tasyatasmai sAdhave dadyAt 'phAya' prAmukam acittam 'esaNijja' eSaNIyam AdhAkarmAdidoSarahitaM 'jAva' yAvat-pratimanyamAno jJAtvA lAbhe sati 'paDigAhijA' pratigRhNIyAt tathAkAMsyapAtra meM rakkhA haA athavA 'kosagaMsi vA' koza-DhakanA meM rakkhA huA azanAdi caturvidha AhAra jAta ko dekha le 'ahapuNa evaM jANijjA' atha yadi aisA vakSyamANa rIti se jAna le ki hAtha meM udaka lepa 'bahu pariyAyaNNe' bahu paryApanna-bahuta adhika kAla se pariNata ho gayA hai arthAt 'pANIsu udga leve' hasta meM pAnI kA lepa sUkha gayA hai isaliye hAtha pAnI se gIlA AI nahIM hai arthAt hAtha jala se bhIgA huA nahIM hai aisA jAnakara 'tahappagAraM asaNaM cA, pANaM cA, khAimaM vA, sAimaM vA' isa prakAra kA azanAdi caturvidha AhAra jAta ko sAdhu 'sayaM cANaM jAejA' svayaM yAcanA kare yA para-gRhastha zrAvaka hI usa sAdhu ko deye, isa prakAra svayaM yAcanA kare athavA 'parovA se dejjA' gRhastha zrAvaka ke dvArA hI diye gaye azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'phAsuthaM esaNijjaM jAva' prAsuka acitta tathA eSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se rahita yAvat-samajhate hue sAdhu aura sAdhvI milane para 'paDigAhijjA' grahaNa karale, kyoMki isa prakAra kA pAlA vagairaha meM rakkhA huA azanAdi AhAra 'DiDimaMsi vA' 38 utA sAnA pAsamA rANe mth| 'kosagaMsi vA' 12 mata DhAM49mA rAmesa 25zanAyatuvi5 hArane / a 'aha puNa evaM jANijjA' ne to ye samo -'bahupariyAvaNNe pANIsu udagaleve' yama pAyIna ghan airi samayathI pariNata thaI gayela che. arthAt hAtha pANIthI palaLela nathI sukAI gayela che. tathA 75 pAfiqANe bhAna nathI mema samajhane 'tahappagAraM' te pramANenu 'asaNaM vA pANaM yA khAimaM yA sAimaM vA' azana, pAna mAhima ma2 svAhima se zatanA yatuvidha sAhAra jatane 'saya vA NaM jAejjA' sAdhu pote yAyanA 42 2012 'parovA se dejjA' zrA14 bhane sAye to shtne| mADA2 'phAsuya' mayata tathA 'esaNijjaM jAya' aSaNIyabhAbhA pA pArane yAvat samalane 'paDigAhijjA' sAdhu bhane sAdhI prApta thAya te te grahaNa karI le. kema ke A rIte pavAlA vigeremAM rAkhavAmAM Avela aza zrI mAyArAgasUtra :4 Page #316 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 11 sU0 117-118 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 305 viSasya zarAbAdau sthApitasya azanAdikasya bhojanajAtasya prAsukatvena acittatvAt eSaNIyatvena cAdhAkarmAdidoSarahitatvAt saMyamavirAdhakatvAbhAvAt / / sU0 117 // iti paJcamI piNDaiSaNA bodhyA mUlam -ahAvarA chaTThA piMDesaNA, se bhikkhU vA mikkhuNI vA paggahirameva bhoyaNajAyaM jANijjA, jaM ca sayaTTAe paggahiyaM jaM ca paraTrAe paggahiyaM taM pAyapariyAvannaM taM pANipariyAvaNaM phAsuyaM jAya paDigAhijjA, chaTA piMDesaNA ||suu0 118 // chAyA-atha aparA SaSThopiNDaiSaNA, sa bhikSurvA bhikSukI pragRhItameva bhojanajAtam jAnIyAt yacca svArthAya pragRhItaM yacca parArthAya pragRhItam tat pAtraparyApannaM tat pANipapinnaM prAsukaM yAvat pratigRhNIyAt SaSThI piNDaiSaNA // sU0 118 // TokA -atha SaSThI piNDaiSaNAM pratipAdayitumAha-'ahAvarA chaTA piMDesaNA' atha aparAanyA SaSThI piNDaiSaNA pratipAdyate-tathAhi 'se bhikkhU vA bhikkhugI vA sa pUrvokto bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatigRhaM praviSTaH san yadi 'paggahiyameva bhoyaNajAyaM' pragRhItameva pAtrAt sayaH uddhRtameva natu kenacidapigRhItam evaMvidhaM bhojanajAtam-azanAdikamAhArajAtam jAta acita hone se aura eSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se rahita hone ke kAraNa saMyama cirAdhaka nahIM hotA, isaliye saMyamavAn sAdhu aura sAdhvI zarAvAdi meM sthApita bhojana le leve, yaha paMcamI piNDaiSaNA samApta huI // 117 // ___TIkArtha-aba chaThThI piNDaiSaNA kA nirUpaNa karate haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, paggahiyameva bhoyaNajAyaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSuka-saMyamavAn sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI gRhastha zrAvaka ke ghara meM piNDapAta kI pratijJA se anu praviSTa hokara pragRhIta-vaTalohI tapelI vagairaha pAtra se turata hI nikAlA huA bhojana jAta-azanAdi caturvidha AhAra jAta hai arthAt abhI taka kisI ne nAdi AhAra jAta acita hovAthI ane eSaNIya-AdhAkarmAdi da vinAnA hovAthI saMyama virAdhaka thatA nathI. tethI saMyamavAna sAdhu ane sAdhvI zarAva vigeremAM rAkhela AhAra laI lene A rIte A pAMcamI piMDeSaNa samApta thaI che sU. 117 che have chaThThI piMDeSaNAnuM nirUpaNa karavAmAM Ave che.- TA--'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA te pUrita prazna sayamAsa sAdhu bhane sAdhyA gR925 zrAvanA 52bhA mA 2 prAlitanI 42ch|thii praveza 4re tyAre 'paggahiyameva' pragRhIta arthAt tapelI vigeremAMthI tarata ja tAju bahAra kADhayuM hoya tevA ane A pahelAM 2 yApekSA na DAya tavA 'bhoyaNajAya jANijjA' HzanAhi yatudeg5 mA 2 jatane onglna marthAt ma paDasA ye ahae aresa DAya se prabhAye gaye bhane 'jaM ca sayadAe A0 39 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #317 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 306 AcArAMgasUtre 'jANijjA' jAnIyAt 'jaM ca sayaTTAe panAhiyaM' yaba-azalAdikaM bhojanajAtam svArthAya pratigRhItam-sthAlItaH sadyaH samuddhRtaM natu kasmaicit pradattam 'jaM ca paravAe paggaddiyaM' yacca azanAdikam AhArajAtam parArthAya pragRhItam-sthAlIprabhRtitaH sadyaH samuddhRtaM vartane 'taM pAyapariyAvaNNaM' tat-azanAdikaM pAtraparyApanam gRhasthapAtrasthitam 'taM pANipariyAvaNaM' tat-azanAdikaM bhojanajAtam pANiparyApanam gRhasthahastasthitaM 'phAsuyaM prAsukama acittam 'jAva' yAvat-eSaNIyam-AdhAkarmAdidoSarahitaM manyamAno jJAtvA lAbhe sati pratigRhNIyAt tathA viSasya AhArajAtasya sthAlIpabhRtipAtrAdibhyaH sadyaH samuttAritasya gRhasthapAtrahasta sthitasya prAsukatbena acittatvAt, eSaNIyatvena AdhAkarmAdidoSarahitvAca saMyamavirAdhakatvA bhAyAt, iti SaSThI piNDaiSaNA avagantavyA // mU0 118 // bhI nahIM grahaNa kiyA hai isa prakAra jAna le ki 'jaM ca sayaDhAe paggahiyaM jo svArtha ke liye arthAt apane liye azanAdi caturvidha AhAra jAta sthAlIvaTalohI tapelI vagairaha se tAjA nikAlA hai abhI taka kisI ko bhI nahIM diyA aura 'jaMca paraTThAe paggahiyaM' jo azanAdi caturvidha AhAra jAta parArtha ke liye sthAlI vagairaha se turata hI nikAlA hai 'taM pAyapariyAvanna' usa azanAdi caturvidha AhAra jAta cAhe pAtra paryApanna gRhastha zrAvaka ke pAtra meM rakkhA ho yA 'taM pANi pariyAvaNaM' pANiparyApanna gRhastha zrAvaka ke hAtha meM rakkhA ho usako 'phAsuyaM jAva' prAsuka-acitta samajha kara aura yAvat-eSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se rahita samjha kara milane para paDigAhijjA' grahaNa kara. lenA cAhiye kyoMki isa prakAra kA azanAdi caturvidha AhAra jAta sthAlI vagairaha pAtra se prApsuka acitta aura eSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se rahita hone ke kAraNa saMyama virAdhaka nahI hotA, isaliye isaprakAra ke AhAra ko lene meM koI doSa nahIM hai, yaha chaTThI piNDaiSaNA samajhanI cAhiye / / 118 // paggahiya" 2 potAna bhATa mana yatu5 mA 12 thANI tI vagarebhAyA tarata mahAra 383DIya satyAra paDasAda sApesa nahAya tathA 'jaM ca paradvAe pagahiya" je anyanA mATe pAtramAMthI bahAra kahADela hoya evI rItanA azanAdi catuvidha AhAra ta taM pAyapariyAvanna sAI 262thanA pAtramA rANesa DAya athavA 'pANipariyAvaNaM' sthanA DAyamA sameta DAya tamArane 'phAsuyaM jAva' prAsu-mAyatta samalane ane yAvata eSaya AdhAkarmAdi dethI rahIta samajIne te AhAra prApta thAya te grahaNa karI levuM kema ke A prakArane azanAdi catuvidha AhAra jAta thALI tapelI vigere pAtramAMthI tarata kahADela hovAthI ane gRhastha zrAvakanA pAtrane hAthamAM rahevAthI acitta ane eSaNaya-AdhAkarmAdi dethI rahita hevAthI saMyama virAdhaka thatuM nathI. tethI evA prakAranA AhArane levAmAM kaI doSa nathI sU. 118 ! A cha ipiMDeSaNa kahI che. zrI mAyArAgasUtra :4 Page #318 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 11 sU0 119 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 307 mUlam-ahAvarA sattamA piMDesaNA, se bhivaskhU vA mikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTe samANe bahuujjhiyadhammiyaM bhoyaNajAyaM jANijjA, jaM ca anne bahave duppaya-cauppaya-samaNa-mAhaNa-atihi-kivaNavaNImagA NAvakhaMti, tahappagAraM ujjhiyadhammiyaM bhoyaNajAyaM sayaM vA NaM jAejA, paro vA se dijjA, phAsuyaM jAva paDigAhijjA // 119 // icceyAo satta piNddesnnaao|| chAyA-atha aparA saptamI piNDaiSaNA, sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulam yAvat praviSTaH san bahUjjhitadharmikam bhojanajAtam jAnIyAt, yacca anye bahavo dvipada catuSpadazramaNa-brAhmaNa-atithikRpaNa-vanIpakA na avakAGkSanti, tathAprakAram ujijhatadharmikam bhojanajAtam svayaM vA khalu yAceta paro vA taspa dadyAt, prAsukaM yAvat pratigRhNIyAt, saptamI piNDaiSaNA // sU0 119 // ityetAH sapta pinnddaissnnaaH| TIkA-atha saptamI piNDaipaNAM pratipAdayitumAha-'ahAvarA sattamA piMDesaNA' athAparAanyA saptamI piNDaiSaNA pratipAdyate tathAhi 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulam 'jAva paviDhe samANe' yAvat-piNDapAtapratijJayAbhikSAlAbhArtham praviSTaH san 'bahuujjhiyadhammiyaM' bahUjjhitarmikam-aneka manuSyapazupakSi. prANi parityakta 'bhoyaNajAyaM' bhojanajAtam-azanAdikamAhArajAtam 'jANijjA' jAnI TIkArtha-aba sAtavIM piNDaiSaNA kA nirUpaNa karate haiM-'ahAvarA sattamA piMDesaNA-se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, gAhAvaikulaM jAva paviDhe samANe atha-isa ke bAda sAtavIM piNDaiSaNA kahI jAtI hai-vaha pUrvokta bhikSakasaMyamavAn sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI gRhapati- gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAvatpiNDapAta kI pratijJA se arthAt bhikSA lene kI icchA se anupraviSTa hokara 'bahuujjhiyadhammiyaM bhoyaNajAyaM' bahu ujhita dharmika-arthAt aneka manuSya pazu pakSI prANiyoM se parityakta bhojana jAta-azanAdi caturvidha AhAra have sAtamI piMDeSaNAnuM nirUpaNa karavAmAM Ave che - ___ -'ahAvarA sattamA piMDesaNA' va sAtamI 5 42vAya che. 'se bhikkha yA mikkhuNI vA' te pUrita samaya sAdhu sane sAthI 'gAhAvaikula jAva' gRhastha zrApanA gharabhA yAvat lakSa apanI 727thI 'pavitu samANe' praveza 4Ina 'bahuujjhiya ghammiya bhoyaNajAya' anebhAseo bhane pazupakSI vizezye tyA azanA yatuvidha mA 2 ta bha3-'jaM cAnne bahabe duppayaca uppaya' re manA mAhArane mIna zrI sAgasUtra :4 Page #319 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 308 AcArAMgasUtre yAt-yadi uktarItyA vakSyamANarItyA ca avagacchet, tathAhi 'jaMcAnne bahave' yaccaazanAdikaM bhojanajAtam anye bahavaH aneke 'duppaya ca uppaya-samaNa mAhaNa atihi viNa caNImagA' dvipada-catuSpada - zramaNa-brAhmaNa - atithi kRpaNa yAcakadaridrAH 'NAvakakhati' nAvakAGkSanti na vAcchanti 'tahappagAraM' tathAprakAram - evaMvidham pUrvoktarUpam 'ujjhiyadhammiyaM ' ujjhitadharmikam bahuprANiparityaktam ' bhoyaNajAyeM' bhojanajAtam - azanAdikamAhArajAtam 'sayaM vA NaM jAejjA' svayaM vA khalu sAdhuH yAceta, 'paro vA se dijjA' paro vA gRhasthaH, tasmai bhikSave dadyAt, tathA sati 'phAsuyaM' prAsukam acittam ' jAva' yAvat - eSaNIyam - dhAkarmAdidoSarahitam manyamAnaH jJAtvA 'paDigAhijjA' pratigRhNIyAt, tathAvidhasya bahujjhitadharmikasya bhojanajAtasya acittatvena AdhAkarmAdidoSarahitvena ca saMyamavirAdhakatvAbhAvAt iti 'sattamA piMDesaNA' iti saptamI piNDeSaNA avagantavyA 'icceyAo satta piMDesaNAoM' iti etAH pUrvoktarUpAH sapta piNDaiSaNAH pratipAditAH / / sU0 119 // - kRpaNa yAcaka jAta ko 'jANijjA' jAna le jaise kI 'jaM cAnne bahave, duSpayacauppaya-mamaNa mAhaNa atihikivaNavaNImagA NAvakakhati' jisa azanAdi caturvidha AhAra jAta ko dUsare bahuta se dvipada-catuSpada - zramaNa-brAhmaNa- atithi- kRpaNa-vanIpaka - manuSya pazupakSI zAkya caraka vagairaha bhramaNa brAhmaNa atithi-va dIna garIba vagairaha nahIM cAhate haiM 'tahapagAraM ujjhiyadhammiyaM bhoSaNajAyaM sarAMcA NaM jAijjA, paro vA se dijA- phAsUyaM jAva paDigAhijA' isa prakAra ke pUrvokta svarUpa bahutaprANI se parityakta bhojana jAta - azanAdi caturvidha AhAra jAta ko saMyamavAn sAdhu aura sAdhvI 'sayaM vA jAejA ' svayaM yAcanA kare, athavA 'parovA se dijA' para-gRhastha zrAvaka hI deve to usa prakAra ke azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'phAsuyaM jAya paDigAhijjA' prAzuka-acitta, aura yAvat - eSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se rahita samajhate hue sAdhu aura sAdhvI milane para la leve, kyoMki isa taraha ke aneka prANiyoM se parityakta azanAdi caturvidha AhAra jAta acitta hone se tathA AdhAkarmAdi doSoM se rahita hone dhAdviyaha, yatuSha 'samaNamAhaNa' zrabhaNu, zrAhmA 'atihi kivaNa vaNImagA' atithi pazu bAya! hIna garI vigere 'NAvakakhaMti' sevA chatA nathI. 'tahappagAraM ' ' ujjhiyadhammiya' ye rItanuM dhA Aziyo tyannetu' 'bhoyaNajAya' azanAhi caturvidha mahAra latane 'saya' vANaM jAijjA' saMyamazIla sAdhu ne sAdhvIye svayaM gRhastha pAMse yAthanA ravI 'paro bA se dijjA' athavA 52-gRhastha zrApa temane Apako se adhAranA azanAhi yaturvidha sAhAra tane 'phAya' jAtra paDigAhijjA' atti bhane yAvat zeSaSThIya-sAdhArmAhi hoSa vinaane| samajIne maLe te sAdhu ane sAdhvIe grahaNa karI levA kema ke A rIte aneka prANiyAe tyajele zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #320 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 11 sU0 120 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 309 mUlam - ahAvarAo satta pANesaNAo, tattha khalu imA paDhamA pANesaNA, asaMsaTTe hatthe asaMsaTTe matte, taM caiva bhANiyavvaM, NavaraM cautthAe NANattaM, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM jAva paviTTe samANe se jaM puNa pANagajAyaM jANijjA, taM jahA tilodagaM vA, tusodagaM vA, javodagaM vA, AyAmaM vA, sovIraM vA, suddhaviyarDa vA asti khalu paDigahiyaMsi appe pacchA kamme, taheva paDigAhijjA // sU0 120 || chAyA - atha aparAH sapta pAneSaNAH, natra khalu iyaM prathamA pAneSaNA - asaMsRSTaM hastam, asaMsRSTam amatram, taccaiva bhaNitavyam, navaraM caturthyAM nAnAtvaM sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM yAvat praviSTaH san sa yadi punaH pAnakajAtaM jAnIyAt, tadyathA-tilodakaM vA, tuSodakaM vA, yavodakaM vA AyAmaM vA sauvIraM vA, zuddhavitataM vA, asmin khalu pratigrahe alpaM pazcAt karma, tathaiva pratigRhNIyAt // sU0 120 // TIkA - atha sapta piNDaiNAvat sapta pAnaiSaNA api pratipAdayitumAha- 'ahAvarAo sata pANesaNAo' atha sapta piNDaiSaNAyA anantaram sapta pAnaiSaNAH pratipAdyante 'tattha khalu imA padamA pANesaNA' tatra khalu saptasu pAnaiSaNAsu ithaM prathamA pAnaiSaNA avagantavyA tathAhi 'asaMsaTTe hatthe, asaM matte' asaMsRSTaH grAhyapadArthena aliptaH hastaH, asaMsRSTam - grAhya padArthAlasam se saMyama virAdhaka nahIM hotA hai / 'icceyAo sattapiMDesaNAoM isa taraha itanI pUrvokta svarUpA sAta piNDeSaNA samajhanI cAhiye // 119 // TIkArtha - aba sAta pAnaiSaNAoM kA prarUpaNa karate haiM 'ahAvarAo satta pANesaNAo, tattha khalu imA paDhamA pANesaNA-' pUrvokta sAta piNDeSaNA kI taraha sAta pAnaiSaNA bhI samajhanI cAhiye jaise ki-'asaMsaTTe hatye asaMsaTTe matte taM caiva bhANiyavyam' asaMsRSTa hasta- grAhya padarthake sAtha alipta hAtha ho, aura asaMsRSTa amantra-grAhya vastu ke sAtha alipta pAtra ho yaha pahalI pAnaiSaNA samajha azanAdi catudhi AhAra jAta acitta heAvAthI saMyama virAdhaka thatI nathI 'icceyAosatta piMDesaNAo' yA rItanI A pUrvoti sva3pavAjI sAta piMDeSA sabhavI. sU. 118 // have sAta pAnaiSaNAonu nirUpaNu sUtrakAra kare che.~ TIDArtha-'ahAvarAo sasta pANesaNAo' pUrvokta sAta ciDepAnI prema sAta paanaislaa| pazu sabhI. 'tattha khalu imA paDhamA pAgesaNA' temAM A paDesI pAnaiSaNA nIce pramANe che. nema }-'asaMsaTTe hatthe' zrAya pahArthanI sAthai alipta hAtha hoya 'asaMsaTTe matte' zrAya vastunI sAthe pAtra lAgela na heAya A pahelI pAnaiSaNA samajavI. eja pramANe khIjI trIjI, ceAthI pAMcamI chaThThI ane sAtamI pAnaiSaNAone paNusAta paDhaNunA kathana zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #321 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre amatram pAtram iti prathamapAnaiSaNA svarUpam 'taM ceva bhANiyavyaM' tacaiva-piNDaiSaNoktavadeva pAneSaNAyAmapi sarva bhaNitavyam tathA ca-saMsRSTo hastaH, saMsRSTam amatram iti dvitIyapAnaSaNAsvarUpam, evam-bhasaMsRSTo hastaH saMsRSTam amatram, saMsRSTo hastaH asaMsRSTam amatram iti tRtIya pAnaiSaNAsvarUpam, ityAdirItyA saptAnAmapi pAnaipaNAnAM svarUpANi AgantavyAni kintu vizeSamAha-'navara cautthAe nANattaM' navaram-vizeSastu caturyA paanessnnaayaaN nAnAtvamvizeSatvam avagantavyam tAmeva vizeSatAM pratipAdayitumAha- se bhivatra vA bhivakhuNI vA' sa bhikSurvA abhigrahadhArI sodhurvA bhikSukI vA sAdhvI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulam gRhastha. gRham 'jAva' yAvat-piNDapAtapratijJayA-bhikSAlAbhArtham praviSTaH san 'se jaM puNa evaM pANagajAyaM jANijjA' sa-abhigrahadhArI bhikSuH yadi punarevaM vakSyamANarItyA pAnakajAtam jAnIyAt 'taM jahA-tilodagaM vA' tadyathA-tilodakaM vA-tilaprakSAlanajalaM vA, 'tusodagaM vA' tuSodakaM vA nI cAhiye, isI taraha dUsarI tIsarI cauthI pAMcavIM chaTThI sAtavIM pAneSaNA 'taccaiva bhaNitavyam' arthAt-saMpRSTahasta-liptahAtha, amatra-liptapAtra, yaha dUsarI pAnaiSaNA samajhalenI cAhiye, evaM sRSTahasta-alipta hAtha aura saMsRSTa amatra-liptapAtra yaha tIsarI pAnaiSaNA samajhanI cAhiye, tathA anya bhI piNDai. paNA kI taraha samajha lenI cAhiye, kintu cauthI pAnaiSaNA meM cauthI piMDaiSaNA se kacha vizeSatA batalAnA cAhate haiM-'navaraM cautthAe nANattaM' navaraM-arthAt vizebatA cautho pAnaiSaNA meM samajhanI cAhiye, arthAt pUrvoktarIti se batalAyI gayI cauthI piNDeSaNA se cauthI pAnaiSaNA kucha vilakSaNa mAnI jAtI hai isI vize SatA ko batalAte haiM-se bhikkhU bA bhikkhuNI vA, gAhAvaikulaM jAva pavihe samANe se jaM puNa pANagajAyaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSuka abhigraha dhArI saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM yAyata -piNDapAta kI pratijJA se arthAt bhikSA lAbha kI AzA se anupraviSTa hokara vaha sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANarUpa se pAnaka jAta-peyavastu ko jAna le 'taM jahA-tilodagaM vA jaile ki-tilodaka-tilakA prakSAlana pAnI ko, prabhAva samazyA bhATa sa5 te 4 cha.-'taM ceva bhANiyavvam' arthAt sitAtha, and pAtra A bIjI pauSaNA samajavI tathA bAkInI pAraiSaNAo paNa piDeSaNanI mAphaka samajI levI. paraMtu cothI pAneSaNamAM cethI piDeSaNAthI kaMIka vizeSatA che. te satra matAva cha.-'navaraM cautthAe NANataM' yAthI pAneSayAmA vizeSatA cha te yA pramANe 'se bhikkhU vA bhikkhugI vA' ta pUrvota mAladhArI sayabhavAn sAdhu sana sAkI gAhA vaikulaM jAva' 25 shraavn| gharamA yAvat likSAlanI 24AthI 'paviDhe samANe' praveza zaka se jaM puNa pANagajAya jANijjA' yA nIya vyA pramANe pAnAta-24 paratuna me), 'taM jahA' bha - 'tilodagaM yA' tara poye pANIne 'tusodagaM vA' susAnA pIna zrI sAgasUtra :4 Page #322 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 11 sU0 120-121 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 311 'javodagaM vA' yavodakaM vA yavaprakSAlanajalaM vA 'AyAmaM vA' AyAmam vA uSNavastunaH zaityA. pAdakaM jalaM vA 'sovIraM vA' sauvIraM vA-kAJjIjalam 'suddhavigraDaM vA' zuddhavitataM vA svacchaM jalam 'assi khalu paDiggahiyaMsi' asmin khalu pratigrahake evaMvidhasya pAnakajAtasya grahaNe kRne sati 'appe pacchAkamme' alpaM pazcAt karma syAt tasmAt 'taheva paDigAhijjA tathaivacaturtha piNDaiSaNApadeva pratigRhNIyAt evaMvidhasya tilodakaprabhRtipAnakajAtasya acittatvena AdhAkarmAdidoSarahitatvena ca saMyamavirAdhakatvAbhAyAt / / sU0 120 // mUlam-icceyAsiM sattaNhaM piMDesaNANaM sattahaM pANesaNANaM aNNayaraM paDimaM paDivajjamANe No evaM vaejjA micchApaDivaNNA khalu ete bhayaMtAro ahamege samma paDivanne, je ete bhayaMtAro eyAo paDimAo paDijittANaM viharaMti, jo ya ahamaMsi eyaM paDimaM paDivajittANaM viharAmi, samvevi teu jiNANAe uvaTriyA annonnasamAhIe evaM ca NaM viharati ||suu0 121 // ___ chAyA-ityetAsAM saptAnAM piNDaiSaNAnAM saptAnAM pAnaiSaNAnAm anyatarAM pratimA prati. padyamAno no evaM vadeta-mithyApratipannAH khalu ete bhagavantaH, ahameva ekaH samyaka pratipannaH, ye ete bhagavantaH etAH pratimAH pratipadya khalu viharanti yAMcAham etAM pratimA yA 'tusodgaM vA' tuSodaka-bussA kA pAnI ko athavA 'jayodagaM vA' yavodakajaya kA prakSAlana jalako yA 'AyAmaM vA' AyAdha-garama vastu ko ThaMDA karane cAlA pAnI ko athavA 'sovIraM vA' sauvIra-kaJcI kA jala koyA 'suddhaviyarDa yA' zuddhacitata-svaccha pAnI ko isa prakAra jAne ki-'assiM khalu paDiggahiyaMsi appe pacchA kamme, taheca paDigAhijjA' isa pratigraha-pAtra meM isa prakAra ke tilodaka vagairaha pAnaka jAta ko grahaNa karane para thoDA ho pazcAtkarma hogA isaliye tathaiva-cauthI piNDaiSaNA ke samAna hI grahaNa kara lenA cAhiye, kyoMki isa taraha ke tilodaka vagairaha pAna jAta ko acitta hone se aura AdhAkarmAdi doSa rahita hone se saMyama virAdhanA nahIM hogI, isaliye tilodaka prabhRti pAnaka jAta ko lene meM koI doSa nahIM hai, // 120 // mayA 'javodagaM vA' 41 dhoyesa pANI athavA 'AyAmaM vA' 125 12tuna 4.1 42vA rANesa paNa 'sovIraM vA' 4iod pANI 424 / 'suddhaviraDaM vA' zuddha pANI yA pramANe to hai 'assiM khalu paDiggahiyaMsi' / pAtramA tanA tilA vigerenA pAna jatane Dara 421AthI 'appe pacchA kamme' yA 21 pazcAt bhayarI. 'taheva paDigAhijjA' te me pramANe AgaLa kahela pAneSaNa pramANe grahaNa karI levuM kema ke A pramANenA tile daka vigere pAnaka jAtane acitta hovAthI ane AdhAkarmAdi doSa rahita hovAthI saMyamanI virAdhanA thatI nathI. tethI e rItanA tiledaka vigere pAnaka dravyane levAmAM kaI paNa doSa nathI ke sU. 120 zrI sAgasUtra :4 Page #323 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 312 AcArAMgasUtre pratipadya khalu viharAmi sarve'piete tu jinAjJAyAM jinAjJayA vA utthitAH anyonya samAdhinA, evaJca khalu viharanti / / sU0 121 // TIkA- 'piNDepaNAH sapta, pAnaiSaNAzca sapta upasaMharannAha - 'icceyAsi sattaNDaM piMDesaNANaM' iti uktarItyA pratipAditAnAm etAsAM saptAnA piNDeSaNAnAM 'sattaNDaM pANesaNANaM' saptAnAM pApaNAnAJca madhye 'anaparaM paDimaM paDivajjamANe' anyatarAm - ekatarAm yAM kAmapi piNDaipaNAviSayaka pAnaiSaNAviSayakapratimAm pratijJAm abhigraharUpAM pratipadyamAnaH svIkurvan pAlayan vA sAdhuH 'No evaM vaijjA' no evaM vakSyamANarItyA vadet kiM na vadedityAha - 'micchApavinA khala ee bhayaMtAro' mithyApratipannAH na samyaktayA piNDaiSaNA pAnaiSaNAviSayapratijJAvantaH ete bhayatrAtAraH saMsArabhayAd rakSakAH ime bhagavantaH sAdhavaH santi, apitu 'ahamege sammaM paviNe' ahameva ekakaH samyaktayA pratipannaH- piNDaiSaNA pAnaiSaNAviSayakAbhigrahapAlako'smi ityevaM na vadet tathAvadane vakkurahaMkAraH pratibhAseta tannayuktam kintu kiM vade TIkArtha - aba sAta piNDeSaNA aura sAta pAnaiSaNA kA upasaMhAra karate haiM'iccepAsi sattaNhaM piMDesaNANaM' sattavhaM pANesaNANaM' itane pUrvokta sAta piNDaiSaNAoM meM aura sAta pAnaiSaNAoM meM jisa kisI bhI 'aNNayaraM paDimaM' ekapiMDeSaNA viSayaka abhigraharUpa pratijJA ko yA jisa kisI mI eka pAnaiSaNA viSaka pratijJA ko 'paDivajjamANe No evaMbaejjA' svIkAra karate hue sAdhu aura sAdhvI vakSyamANa rUpa se nahIM bole ki 'micchA paDivannA khalu ee bhayaMtAro, ahamege samma paDi vaNNe' ye bhaya trAtA - arthAt saMsAra ke bhaya se trANa karane vAle sAdhuloga mithyA pratipanna haiM arthAt piNDeSaNA pAnaiSaNA viSaya kI saccI pratijJA karane vAle nahIM hai apitu jhUThe hI DhoMga kara pratijJA karane vAle ye sAdhu loga haiM kevala akelaa| meM hI piNDeSaNa aura pAnaiSaNA viSaya kI saccI pratijJA karane vAlA hUM arthAt piNDaiSaNApAnaiSaNA kA vAstavika abhigraha kA pAlana karane vAlA hUM aisA nahIM have sAta piOMSaNA ane sAta pAnaiSaNAnA upasaMhAra kare che.---- artha - icceyAsi sattaNhaM piMDesaNANaM' yA pUrvokta sAta viSayamA bhane 'sattaNhaM pANA' sAta pAnaMSAmA 'aNNayaraM paDimaM pazu yAnaiSaNA saMbaMdhI prati jJAne 'paDivajjamANe No evaM vaejjA' svara arIne sAdhu ne sAdhvIye vakSyamANu rAte arthAt nIce havAmAM bhAvanAra rIte molavu nahIM', 'micchApaDivaNNA khalu ee bhayaMtAroM' AlayaMtrAtA arthAt saMsAranA bhayathI rakSaNa karanAra, sAdhu mithyA pratipanna che. arthAt piOMSaNA ane pAnaiSaNA sa'kha'dhI sAcI pratijJA karanArA nathI. paraMtu juThA DhoMga ne pratijJA 42nArA mA sAdhuo hai. ' ahamege sammaM paDivaNNe va humlA ja piOMSaNA ane pAnaiSaNA sa badhI sAcI pratijJA karavAvALe chuM arthAt pi'DaeNSaNA ane pASaNA saMbadhI kharekharA abhigrahanu pAlana karavAvALA huM ja chuM ema kahevu joie. nahI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #324 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 11 sU0 121 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 33 dityAha-'je ee bhayaMtAro' ye tAvat ete bhayatrAtAro bhagavantaH sAdhavaH 'eyAo paDimAo' etAH pratimAH-pratijJAH piNDaiSaNA pAnaiSaNAviSayakAbhigrahAn 'paDivajittANaM viharaMti' pratipadya khalu viharanti 'jo ya amaMsi eyaM paDimaM paDivajjittANaM viharAmi' yAM aham etAm pratimAM-piNDaipaNA pAneSaNAviSayakapratijJA pratipadya-svIkRtya khalu viharAmi 'savve'vi teu jiNANAe' sarve'pi ete vayaM sAdhavaH jinAjJAyAm 'uvaThiyA' upasthitAH abhyudyatavihAriNa: 'annonnasamAhIe' anyonyasamAdhinA-yo yasya gacchAntargatasya gaccha. nirgatasya vA sAdhoH samAdhiruktaH tena rUpeNa tathAhi gacchAntargatAnAM saptApi piNDaiSaNAH pAleSaNAthoktAH, gacchanirgatAnAMtu dvayorAdyayoragrahaH paJcasu cAntimeSu abhinahauktaH 'evaM bole kyoMki isa prakAra bolane se vaktA kA ahaMkAra-abhimAna ghamaMDa pratIta hotA hai isaliye aisA vakSyamANa rUpa se bole ki-'je ee bhayaMtAro, eyAo paDimAo paDivajjittA NaM viharaMti' jo ye sabhI bhaya trAtA-saMsAra ke bhaya se trANa karane vAle sAdhu aisA pratimA-pratijJA arthAt piNDaiSaNA viSayaka aura pAnaiSaNA viSayaka abhigrahoM ko svIkAra kara vihAra karate haiM aura jo ya ahamaMsi eyaM paDimaM paDi vajjittA theviharAmi, samve'pi teu jiNANAe ughaDiyA' maiM jisa pratimA-pratijJA arthAta piNDaiSaNA viSayaka aura pAnaiSaNA viSayaka abhigraha ko svIkAra kara vicaratA hUM, ye sabhI hama sAdhu jinAjJA meM upasthita hai arthAt abhyudyata vihArI hokara 'aNNoNNa samAhie evaM ca NaM viharaMti' anyonya samAdhi se arthAt gacchAntargata yA gacchanirgata sAdhuoM ke liye Arambha ke do piNDeSaNA tathA pAnaiSaNA kA niSedhakiyA hai aura antima pAMca piNDaiSaNA tathA pAneSaNA kA pratijJArUpa abhigraha kahA gayA hai isa prkaar-uktkema ke A pramANe bolavAthI vaktAne ahaMkAra jaNAI Ave che. tethI temane bolatAM 24 // pakSyamA rIte yAsa 'je ee bhayaMtAro' 2 // sA sasAnA yathI cyaapnaa| sAdhuso 'eyAo paDimAo paDivajjittA' mA pra42nI pratimA arthAt pipa bhane paaness| saMdhI miDAna thArI arthAt dhA264' viharati' vihA2 42 che. bhane 'je ya ahamaMsi' hune pramANe 20 'paDivajjittANaM viharAmi' piu~pa sAmane paaness| sabhI pratimAmAne dhAraNa 4za viya3 chu 'sabve vi teu jiNANAe uvadriyA' mA saghA sAdhu nAma upasthita 2hA chIme arthAt mayudhata vihArI ne 'annA nnasamAhie' 52252nI samAdhiyI parthAta 127tata athavA chanita saadhu| mATe samAthi 44ii cha. 'evaM ca gaM viharaMti' se zate viyarI chIme. arthAt ||2chaa-tsht sAdhuone mATe sAte piDaMbaNAo ane sAte pAneSaNAo kahela che. paraMtu ga7thI bahAra nIkaLelA sAdhuone prAraMbhanI be piSaNa ane be pAnaiSaNAone niSedha karela che. tathA chellI pAMca piMDeSaNa tathA pAMca pAneSaNane pratimA rUpa abhigraha kahela che. A A040 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #325 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 314 AcArAMgasUtre caNaM viharaMti' evaJca khalu uparyuktarItyA piNDaiSaNA pAnaiSaNAviSayakAbhigrahavantaH sAdhavaH viharanti yatante, tathAyatamAnAzca sarve'pite jinAjJAM nollaMdhayanti, taduktam 'jo'pi dubatthativatyo bahuvattha acelabhovva saMtharai na hute hIlaMti paraM savve'vi aMte jiNANAe // 1 // yo'pi dvivastrastrivastro bahuvastro'celako vA saMstarati / naiva te hIla nti parAn sarve'pi ca te jinAjJAyAm // iti // sU0 121 // mUlam-eyaM khalu tassa bhikkhussa mikkhuNIe vA sAmaggiyaM ttibemi ||suu0 122 // chAyA-etata khalu tasya bhikSukasya bhikSukyA vA sAmagryam, iti bravImi // sU0 122 // rIti se piNDaiSaNA aura pAnaiSaNA viSayaka abhigraha vAle sAdhu vihAra yatna karate haiM etAvatA piNDaiSaNA viSayaka aura pAnaiSaNA viSayaka yatanA karanevAle sabhI sAdhu jina bhagavAna kI AjJA kA ullaMghana nahIM karate haiM, kahA bhI hai 'jo 'vi duvathativattho bahuvattha acelaovva saMtharaI, na hute hIlaMti paraM savve 'viaMte jiNANAe tti' jo bhI dvivastradhArI yA trivastradhArI, yA bahuta vastradhArI athavA acelaka-vastra ke vinA hI saMtharA lete haiM, ve sabhI sAdhu dUsaroM kA apamAna yA anAdara nahIM karate haiM, apitu sabhI sAdhu jina bhagavAn kI AjJAmeM hI rahate haiM jinAjJA kA ullaMghana nahIM karate isa taraha sAta pAnaiSaNA kA nirU. paNa kiyA gayA hai ||suu0 121 / / / aba prathama piNDaiSaNAdhyayana kA upasaMhAra karate haiM-'eyaM khalu tassa bhikkhu. ssa, bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM tti bemi, pramANe ukta prakArathI piMDeSaNa ane pAnaiSaNa saMbaMdhI abhigrahavALA sAdhu yatna kare che. e rIte piDeSaNa ane pAnaiSaNa saMbaMdhI yatanA karanArA saghaLA sAdhuo jInabhagavAnanI yAjJAnu pAsana rIme chIye 55 che. 'jo vi duvatthativattho' 2 patra dhAra! 42nA2 3 ra vastra dhAraNa 42nA2 'bahuvattha acelaovya' 554 dha patrona pA21 42nAra m5|| manyesa 4-patra 2lita 'saMtharai' sthaa| ve che. 'na hu te hIlaMti' te tamAma saadhume| bhI mAnu 255mAna , manA2 42tA nathI 52'tu para savve vi te jiNANAetti' sapA sAdhuo bhagavAnanI AjJAmAM ja varte che. janAjJAnuM ulaMghana karatA nathI. A pramANe sAta piMDeSaNAo ane sAta pAnaiSaNAonuM nirUpaNa karavAmAM Avela che. sU0 121 puNpe| dhyayananA S52 12 cha.- 'eyaM khalu tassa bhikkhussa' mA pUrvarita viSaya sadhI niyamAnu pAlana 42 me the sAdhunu bhane 'bhikkhuNIe vA' sApAna zrI mAyArAgasUtra :4 Page #326 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutakaMsdha 2 u. 11 sU. 122 piNDaiSaNAdhyayananirUpaNam 315 TIkA piNDaiSaNAdhyayana mupasaMhanAha-eyaM khalu tassa bhikkhussa' etat khalu pUrvoktarUpaM piNDaiSaNAviSayaka niyamapAlanaM tasya bhikSukasya 'bhikkhuNIe' bhikSukyAzca 'sAmaggiyaM ttibemi' sAmayyam samagratA sampUrNatA sAdhutvasya iti bravImi-upadizAmi iti bhagavato mahAvIsyopadezaM granthakAra Aha ? iti piNDaiSaNAyAmekAdaza uddezaH samAptaH // 90 122 // // piMDesaNA NAmajjhayaNassa egArasamoiso samatto // biiyasuyakkhaMdhassa piMDesaNA NAma paDhamajjhayaNaM // 21 // itizrI vizvavikhyAta-jagadvallabha-prasiddhavAcakapaJcadazabhASAkalita-lalitakalApAlApakapravizuddhagadyapadyAnaikagranthanirmApaka-vAdimAnamardaka-zrI-zAhU chatrapatikolhApurarAjapradatta-'jainazAstrAcArya'-padavibhUSita-kolhApurarAjaguru-bAlabrahmacArI jainAcArya jainadharmadivAkara-pUjyazrI-ghAsIlAla-vrativiracitAyAM zrI AcArAMgasUtrasya dvitIyazrutaskandhasya marmaprakAzikAkhyAyAM vyAkhyAyAM piNDaiSaNAdhyayanaM nAma prathamamadhyayanaM samAptam // 1 // yaha pUrvokta piNDaiSaNA viSayaka kahehuve niyama kA pAlana karanA hI usa sAdhu kA aura usa sAdhvI kA sAdhutA kA sAmagya arthAt samagratA sampU. rNatA hai arthAt piNDaiSaNA viSayaka niyama pAlana karane se saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI ke sAdhupanA kI paripUrNatA-samAcArI samajhI jAtI hai aisA bhagavAn, mahAvIra svAmI kahate hai yaha granthakAra kahate haiM // 122 // zrIjainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAla vrativiracita AcArAMgasUtra ke dUsare zrutaskaMdha kI marmaprakAzikAvyAkhyA meM piNDaiSaNA nAma kA prathama adhyayana samApta / 1 // 'sAmaggiya' sAdhutAnu sAmaya rAta pUrNatA cha, arthAt pidde19]| sadhI niyama pAlana karavAthI saMyamazIla sAdhu ane sAdhvInI sAdhu paNAnI paripUrNatA-saphaLatA gaNAya OM tibemi' tathA mA sabhAyArInu yogya te pAdana 425 lApAna mahAvIra svAmI cha. sema a-242 43 cha. 'piMDesaNA NAmajjhayaNassa egArasamode so' mA zata (pa. paNa nAmane adhyayanane A agIyArame uddeze kahyo che. A sR. 122 che jainAcArya jainadharmadivAkara pUjayazrI ghAsIlAlajI mahArAja viracita AcArAMgasUtranA bIjA zrutaskaMdhanI marmaprakAzikA vyAkhyAmAM piDeSaNa nAmanuM prathama adhyayanuM samApta che Wan zrI aayaa| sUtra : 4 Page #327 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 316 ___ AcArAMgasUtre atha dvitIyaM zayyaiSaNAkhyamadhyayanam / mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA abhikakhejjA uvassayaM esittae, se aNupavisijjA gAmaM vA NagaraM vA, kheDaM vA kabbaDaM vA maDaMbaM vA, paTTaNaM vA, AgaraM vA, doNamuhaM vA jAva rAyahANi vA ||suu0 1 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA abhikAkSet upAzrayam epitum, sa anupravizet, grAmaM vA nagaraM vA kheTaM vA kabeTaM vA maDaMbaM vA, pattanaM vA AkaraM vA droNamukhaM vA yAvat rAjadhAnI vA / / sU0 1 // __TIkA-piNDaiSaNA nAmake prathame'dhyayane AdhyAtmikacintanArtha zarIrasaMrakSaNasya paramAvazyakatayA tadartha piNDagrahaNaprakAraH pratipAditaH, sa ca piNDarUpa AhAro gRhItaH san nUnamalpasAgArike upAzraye bhoktavya iti kRtvA dvitIya zayyaiSaNAnAmakam adhyayanaM prArabhyatezayyA tAvat catuvidhA prajJaptA-dravya zayyA, kSetrazayyA, kAlazayyA, bhAvazayyA ca, tatra dravyazayyA trividhA-sacittA acittA mizrA ca, tatra sacittA dravyazayayA pRthivIkAyAdiH, acittA dravyazayyA sa eva prAsujhapRthivIkAyaprabhRtiH, mizrA ca dravyazayyA sa evArdhapariNataH aba dvitIya zayyaSaNA nAmake adhyayana kI hindI TIkA Arambha kI jAtI hai TIkArtha-aba piNDaSaNA nAma ke prathama adhyayana meM AdhyAtmika cintana ke liye zarIra kA saMrakSaNa paramAvazyaka hotA hai isaliye zarIra saMrakSaNArtha piNDagrahaNa prakAra batalAyA gayA hai usa piNDarUpa AhAra kI bhikSA rUpa meM grahaNa kara thoDe hI sAgArika-gRhastha ho to upAzraya meM khAnA cAhiye isa tAtparya se dvitIya zayyaiSaNA nAmakA adhyayana Arambha kiyA jAtA hai-zayyA cAra prakAra kI hotI hai-1 dravya zayyA, 2-kSetrazayyA, 3-kAlazayyA, aura 4 bhASazayyA, una meM bhI dravyazayyA tIna prakAra kI hotI hai-1 sacittA, 2-acittA aura 3 mizrA, unameM pahalI sacittA dravyazayyA pRthivIkAya vagai raha hotI hai, dUsarI acittA dravyazayyA vahI prAmuka-acitta arthAt jIva bIjuM zaSaNa adhyayana TikAtha-have piDaeNSaNa nAmanA pahelA adhyayanamAM AdhyAtmika ciMtana mATe zarIranuM saMrakSaNa AvazyakIya hoya che. tethI zarIranA saMrakSaNa mATe piMDagrahaNa prakAra batAvela che. e piMDarUpa AhArane bhikSArUpe grahaNa karIne thoDA ja grahastha hoya te upAzrayamAM ja khAI levuM joIe e hetuthI A bIjA zamyuSaNa nAmanA adhyayanane prAraMbha karavAmAM Ave che. zA cAra prakAranI hoya che. 1 kacarAyA 2 kSetrazagyA 3 kAlazamyA 4 bhAva zadhyA emAM paNa dravyazA traNa prakAranI hoya che. 1 sacitA 2 acittA ane 3 mizrA temAM pahelI sacittA dravyazayyA pRthvIkAya vigere hoya che, bIjI acittA dravyazagyA zrI sAgasUtra :4 Page #328 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 1 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 317 pRthivIkAyAdiH, grAmAdirUpA ca kSetrazayyA, kAlazayyA tu Rtu saMbaddhakAlikI bhavati bhAvazayyA dvividhA-paibhAvaviSayA kAyaviSayA tatra yo jIvaH yasmin audayikAdau bhAve yadA vartate tadA tasya SaDbhAvarUpA bhAvazayyA, syAdikAyagata garbhastha jIvasya syAdikAya eva dvitIyA kAyaviSayA bhAvazayyA bodhyA, tathAcoktamgAthA-iye khitte kAle bhAve sijjA ya jA tarhi pagayaM / kerisiyA sijjA khalu saMjaya jogatti nAyavvA // 1 // tivihAya davvasijjA sacitA'cittamIsagA ceva / khittaMmi mi khitte kAle jA mi kAlaMmi // 2 // duvihAya bhAvasijjA kAyagae chavihe ya bhAvaMmi / bhAye jo jattha jayA suha duha gabbhAi sijjAsu // 3 / / iti, chAyA-dravyaM kSetraM kAlaH bhAvaH zayyA ca yA tasyAM prakRtam / kIdRzIzayyA khalu saMyata yogye ti jJAtavyA / / trivighA ca dravyazayyA sacittA'citta mizrakAzcaiva / kSetramiti yasmin kSetre, kAle yA yasmin kAle iti / / dvividhA ca bhAvazayyA-kAyagatA, pavidhA ca bhAve iti / bhAve yo yatra yadA sukha duHkha garbhAdizayyAsu / / iti / rahita pRthivIkAyika vagairaha hotA hai, aura mizrA dravyazayyA vahI ardhapariNata pRthivIkAyika vagairaha kahI jAtI hai| kSetrazayyA grAmAdirUpa kahI jAtI hai| kAla zayyA to Rtu sambaddha kAlika hotI hai, aura bhAvazayyA do prakAra kI mAnI jAtI hai-1-SaDbhAva viSayA aura 2 kAya, una meM bhI jo jIya jisa audayikAdi bhAva meM java rahatA hai taba usako SaD bhAva viSayA bhAva zayyA kahate haiM aura strI vagairaha ke zarIragata garbhastha jIva kA strI AdikA zarIra ko hI dUsarI kAyaviSayA nAmakI bhAva zayyA kahate haiM, kaho bhI hai___ 'davve khitte kAle bhAve sijAya jA tahiM pagayaM / kerisiyA sijjA khalu saMjaya jogatti nAyabvA // 1 // tivihAya davvasijjA sacittA'cittamIsagA eja prAsuka-citta arthAta jIvarahita pRthvIkAyika vigere hoya che, ane mizrA dravya zavyA eja ardha pariNata pRthvI kAyika vigere hoya che, kSetrazasyA prAmAdirUpa kahevAya che. tathA kaLazamyA te Rtu saMbaMdhita kALavALI hoya che. ane bhAvazamyA be prakAranI mAnavAmAM Ave che. 1 SaDrabhAva viSayaka ane 2 kAya viSayaka emAM paNa je jIva je audayikAdi bhAvamAM jyAre rahe che tyAre tene SaDrabhAvazamyA kahe che ane strI vigerenA zarIramAM rahela garbhastha jIvanA stra vigerene ja bIjI kAyaviSayA nAmanI bhAvazagyA kahe che. 55 -davye khitta kAle bhAve' yA gAthA sasta mAha pramANa sama sevI, zrI sAgasUtra :4 Page #329 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 318 AcArAMgasUtre tatra kSetrazayyAmadhikRtya pratipAdayitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'abhikaMkhejjA uvassayaM esittae' abhikAGkSan yadi upAzrayam vasatim eSi tum tahiM 'aNupavisijjA' anupravizet 'gAmaM vA' grAmam vA 'NagaraM vA nagaraM vA 'kheDaM vA' kheTam vA 'kabaDaM vA' karbaTa vA 'maDavaM vA' maDaMba vA 'paTTaNaM vA' pattanaM vA 'AgaraM vA' AkaraM vA 'doNamuhaM vA' droNamukhaM vA 'jAva' yAvat-saMnivezaM vA 'rAyahANi vA' rAjadhAnI vA anupravizediti pUrvaNAnvayaH ||suu0 1 // ___mUlam-se jaM puNa uvassayaM jANijjA, saaMDaM sapANaM sabIe saharie sose sodae jAva sasaMtANayaM tahappagAre ubassae No ThANaM vA ceva / khitami mi khitte kAle jA jaMmi kaalNmi,||2|| divihAya bhAvasijjA kAyagae chabdhihe ya bhAmi' bhAye jo jattha jayA suha duha gambhAi sijjAsu // 3 // dravya kSetra kAla aura bhAva zayyA meM prakRta meM kaunasI zayyA saMyata ke yogya hai yaha jAna lenA cAhie sacitta acitta evaM mizra ke bheda se dravya zayyA tIna prakAra kI hai / kSetra zayyA kauna kSetra meM evaM kisa kAla meM isa prakAra do prakAra kI hai bhAvazayyA bhI do prakAra kI hai kApagata bhAvazayyA cha prakAra kI hai| bhAva meM jo jahAM jaba sukha duHkha Adi se bhikkhU vA bhikkhu. NI vA abhikaMkhejA-uvassayaM esittae, se aNuravisijjA gAmaM vA, NagaraM vA kheDaM vA, kabbaDaM cA, maDaMbaM bA, paTTaNaM vA, AgaraM cA, doNamuhaM bA, jAva-rAyahANiM vA' vaha pUrvokta bhikSuka-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI yadi rahane ke liye upAzraya rUpa AvAsa kI abhikAMkSA kare arthAt Thaharane ke liye upA. zraya ko DhUMDhe to grAma meM yA nagara meM yA kheTa-choTA grAma meM athavA karbaTa-choTe nagara meM yA maDaMba-choTI jhopaDI meM yA pattana-vizAla nagara meM yA AkarakhAna meM yA droNamukha-parvata kI guphA meM yA yAvat-saMniveza-choTe se kasabA meM yA rAjadhAnI-rAja mahala meM anupraveza kare, isa prakAra kSetra zayyA kA pratipA. dana kiyA gayA hai // 1 // have kSetrazadhyAne uddezIne tenuM sUtrakAra nirUpaNa kare che. 10-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayamazIsa sAdhu mane sAthI 'abhikakhejjA uvassayaM esittae' se 22 // mATe upAya 35 nivAsasthAnanI 42ch| 42 arthAta 27 // bhoTa 3Azraya zodhe 'gAma vA NagaraM vA' abhimAnAmA 'kheDa vA kabbaDaM vA' meTa-nAnA gAmamA mth| maTa-nAnA nagaramA matha41 'maDaMbaM vA paTTaNaM vA' bha -nAnI 5DImA a55 5ttana-vizAsa nagaramA 'AgaraM vA doNamuhaM vA' 5|32maa65maa parthatanI mubhA 'jAva rAyahANiM vA' yApat saniveza, nAnA samAmA bhy| rApAnImA 'aNuparisijjA' pradeza 4233. // prabhAva kSetrazayyAnu pratipA- 421 bhArata cha. // 1 // zrI sAgasUtra :4 Page #330 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 2 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam sejja vA NisohiyaM vA cetejjA ||su0 2 // ___ chAyA-sa yadi punaH upAzrayaM jAnIyAt, sANDaM saprANaM sabIjaM saharitaM sauSam sodakaM yAvat sa santAnakaM, tathAprakAre upAzraye no sthAnaM vA zayyAM vA nipIdhiko vA cetayet ||suu. 2 // TIkA-'se jaM puNa uvasmayaM jANijjA' sa-bhAvabhikSuH yadi punarevaM vakSyamANarItyA upAzrayaM-vasati jAnIyAt tathAhi 'saaMDaM sapANaM sabIra' sANDaM saprANaM prANiyuktam, sabIjam 'saharie sose sodae' saharitam sauSam-oSakaNabindusahitam, sodakam-zItodakasahitam 'jAva' yAvat-sotiGga sapanaka-sodaka-samRttikamarkaTa sasaMtAnakam upAzrayaM jAnI. yAhi 'tahappagAre' tathAprakAre tathAvidhe sANDe sapANe bIjAdisahite 'uvassae' upAzraye 'No ThANaM vA sejjaM vA NisIhiyaM vA' no sthAnam vA kAyotsargasthAnam no zayyAM vA TIkArtha-aba upAzraya rUpa kSetra zarapA ke viSaya meM hI jIva vizeSa ke rahane para sAdhu ko vahAM para nahIM rahanA cAhiye yaha batalAte haiM-'se jaM puNa evaM uvassayaM jANijjA' yaha pUrvokta saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se upAzraya ko jAna leki-yaha upAzraya 'saaMDaM jIvoM ke aNDA se yukta hai yA choTe choTe yA baDe baDe 'sapAgaM' prANiyoM se yukta hai athavA 'sabIe' bIjoM se yukta hai yA 'saharie' hare bhare tRNa ghAsa se yukta hai athavA barpha 'saose' oSakaNoM se yukta hai yA 'sodae jAva sasaMtAgayaM' zItodaka se yukta hai yA yAvata-uttiGga-choTI choTI cITI pipIli tathA panaka-phanagA evaM zIta jala se mizrita gilI miTTI se yukta hai, yA markaTa-makoDA-lUtA tantujAla rUpa santAna paramparA se yukta hai aisA dekhakara yA jAna bUjhakara 'tahappagAre uvassae No ThANaM vA, sejjaM yA, jisIhiyaM yA cetenjA' isa prakAra ke aNDe prANI jIva jAta have upAzrayarUpa kSetrazasyAnA saMbaMdhamAM ja jIva vizeSa tyAM rahetA hoya to sAdhune tyAM rahevAnA niSedha karatAM sUtrakAra kahe che - ___ -'se jaM puNa evaM uvassayaM jANijjA' se pUrvarita sayamazIla sAdhu bhane sAdhvI se pakSyamA zata pAyane meve| samare haiM-'saaMDaM sapANaM sabIe saharie' mA upAzraya nA iMDAothI yukta che. athavA nAnA nAnA prANiyathI yukta che. athavA bhIyAmAthI yuddhata cha. athavA dArI ghAsathI yukta che. 'sose sodae' ath| yosa 523 // 4thI yuddhata cha. 2424zItathI yuta che. 'jAva sasaMtANagaM' yAvat nAnI nAnI kIDI makaMDI tathA panaka tathA ThaMDA pANIthI mizrita lIlI mATithI yukta che athavA makeDAnA samUharUpa santAna paraMparAthI yukta che. A pramANenA upAzrayane joIne ke lIne 'tahappagAre uvassae' te 42 // arthAta chAme, prANiyo vigaire sAthI yuta upAzrayamA 'No ThANaM vA sejjaM vA' yosa 35 thAna mATe sthAna 42 nalI. tathA zacyA sthaa| 55 tyA 421 // nahIM 'NisIhiya vA cenejjA' nidhi-2yAyAya zrI mAyArAsUtra :4 Page #331 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 320 AcArAMgasUtre saMstArakasthAnamano vA niSIdhikAM svAdhyAyabhUmi vA 'cetejA' cetayeta kuryAta tathA sati agrAsukatvena sacitta nIva hiMgA saMbhavAt saMyamAtmavirAdhanA syAt ||mu0 2 // mUlam-se bhivaskhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa uvastayaM jANijjA appaDaM appapANaM appabIyaM appahariyaM apposaM appodayaM jAva appasaMtAgayaM tahappagAre ubassae paDilehitA pamajjittA, tamao saMjayAmeva ThANaM vA sejja vA NisIhiyaM vA cetejjA ||suu0 3 // chAyA-sa bhikSuryA bhikSukI vA sa yadi punaH upAzrayaM jAnIyAt-alpANDam alpa. prANam alpabIjam alpaharitam alloSam alpodakaM yAvat-alpasaMtAnakam, tathAprakAre upAzraye pratilikhya pramRjya tataH saMyata eva sthAnaM vA zayyAM vA nivI dhikAM vA cetayet // 0 3 // TIkA-'se bhikkhU vA bhivakhuNI vA' samikSurvA bhikSukI vA "se jaM puNa upassayaM jANijjA' sa-bhikSuH yadi punarevaM vakSyamANarItyA upAzrayaM-vasatim jAnIyAt tathAhi 'appaDaM appANa' alpANDam --aNDarahitama, alpaprANAm-prAgirahitam 'appabIyaM' alpa se yukta upAzraya meM kAyotsarga rUpa dhyAna ke liye sthAna nahIM kare evaM zayyA saMtharA bhI vahAM para nahIM bichAve aura niSIdhikA-svAdhyAya bhUmi rUpa sthAna bhI vahA~ para nahIM kare kyoMki isa prakAra ke aNDe prANI jIva jAta se bharA huvA upAya aprAsuka-sacitta jIvoM se bhare hue hone ke kAraNa vahAM para hiMsA hone kI saMbhAvanA rahatI hai isaliye isa taraha ke sajIva upAzraya meM rahane se saMyama Atma virAdhanA hogI, isaliye aise upAzraya meM saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI ko nahIM rahanA cAhiye, // 2 // TIkArtha-aba aNDe prANI jIva jAta se rahita upAzraya meM saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI ko rahane ke liye pratipAdana karate haiM___ 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, se jaM puNa uvasmayaM jANijjA' vaha pUrvokta bhUmi rUpa sthAna paNa tyAM na karavuM kema ke-A rItanA iMDAo, prANio ane jIva. jaMtuothI bharela upAzraya sacitta jIthI bharela hovAthI tyAM hiMsA thavAnI saMbhA. vanA rahe che. tethI A pramANenA sajIva upAzrayamAM saMyamazIla sAdhu ane sAvIe rahevuM nahIM ! sU rA have iMDA ane jIvajaMtuo vinAnA upAzrayamAM saMyamazIla sAdhu ane sAdhvIne rahevA mATe sUtrakAra pratipAdana kare che. ___ -se bhikkha vA bhikkhuNI vA' se pUjita sayamayI sAdhu mane sAdA se jaM puNa uvAsayaM jANijjA' te 2 naye 4AmA bhAvanA2 rIte pAzrayane taNe - 'appaDaM appapANaM' - upAzraya 565 cha. arthAt 4thI, vyAta nathI, tathA 65 zrI sAgasUtra :4 Page #332 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU. 3 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 321 pIjam-bIjarahitam 'appahariyaM' alpaharitam-haritarahitam 'apposa' alpoSam-oSakaNavarjitam 'appodagaM' alpodakam-zItodakarahitam 'jAva'-appasaMtANayaM' yAyat-alpottiGgapanakada kamRttikAmarkaTa alpasantAnakam-uttiGgapanakodakamRttikAlUtAnantujAlavarjitam upAzrayaM yadi janIyAt tarhi tahappagAre' tathAprakAre-tathAvidhe aNDaprANibIjAdivajite 'uvassae' upAzraye 'paDile hittA' pratilikhya-pratilekhanaM kRtvA 'pamajjittA pramRjya pramArjanaM vidhAya 'to saMnayA meva' tataH tadanantaram saMyata eva saMyamaniyamapAlanatatparo bhUtvA 'ThANaM vA sthAna vA-kAyotsargasthAnaM 'sejjaM vA' zayyAM vA-saMstArakasthAnam 'NisIhiyaM vA' niSIdhikAM vA-svAdhyAyabhUmi 'cetenjA' cetayet-vicintya nirdhArayet // sU0 3 // bhikSuka--saMyamazIlasAdhu aura bhikSukI-sAdhvI vaha yadi aisA vakSyamANa rUpa se upAzraya ko jAna le ki-yaha uyAzraya 'appaMDaM' alpANDa hai arthAt aNDA se yukta nahIM hai evaM 'appapANaM' alpa prANI choTe choTe prANiyoM se bhI yakta nahIM hai tathA 'appavIyaM' alpavIja-bojoM se bhI yukta nahIM haiM evaM 'appahariyaM' alpa harita-hare bhare ghAsa tRNa vagairaha se bhI yukta nahIM hai aura 'apposaM' alpa oSa-dharpha oSa kaNoM se bhI yukta nahIM hai evaM 'appodayaM' alpodaka-zItodaka se bhI yukta nahIM hai evaM 'jAva appasaMtANayaM' yAvat-alpa uttiGga panaka udaka mRttikA makara santAna uttiMga choTe choTe jIva jantu aura panaka-phanagA pataGga tathA zItodaka se mizrita gilI miTTI se bhI yukta nahIM hai evaM markaTasantAnamakarA lUnA tantu jAla paramparA se bhI yukta nahIM hai aisA dekhakara yA jAna kara 'tahappagAre ughassae paDilehittA, pamajittA, tao saMjayAmeva,' tathA prakAre upA. zraye isa prakAra ke aNDe prANI jIva jantu se rahita upAzraya meM pratilekhana aura pramArjana-oghA se sApha sutharAkara ne ke bAda hI 'taosaMjayA meva' saMyata -saMyama-niyama pAlana pUrvaka 'ThANaM vA' sthAna-dhyAnarUpa kAyotsarga kare, aura prA-nAnA nAnA prANiyothI 55 yujana nathI. tathA 'appabIyaM apahariyaM' 585 miibIyAe thI paNa yukata nathI. tathA alpAharita lIlerI ghAsa tRNa vigerethI paNa yukta nathI. tth| 'aposa appodayaM' 565oSa, 525nA jazathI 55 yuta nathI. tathA sahayA 45 47 pANIthI 55 yuta nathI. 'jAva appasaMtANaya' yAvat 65 lAta', pnpataMga tathA kaMThA pANIthI mizrita lIlI mATIthI paNa yukata nathI. e pramANe joIne FongIna 'tahappagAre uvassara' // 2 // , prANI, tu vinAnA pAzrayamAM 'paDilehittA pamajjittA' pratimana bhane pramA- sAdhAthI sAsu 422 'saMjayAmeya ThANaM vA sejjaM vo' sayata-sayama niyama pAlana pUrva sthAna-dhyAna35 yatsA 42vA. bhane zayyA satA24 pAtha21! sthAna 429. 'NisIhiyoM vA cetejjA' tathA niipi||-sthaa. dhyAya sUbhine bhAre nivAsa 4231. // sU. 3 // A041 zrI aayaa| sUtra : 4 Page #333 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 322 AcArAMgasane ___mUlam-se jaM puNa uyastayaM jANijjA, assi paDiyAe egaM sAha. mmiyaM samuhissa pANAI bhUyAI jIyAI sattAI samArabbha samudissa kIyaM pAmiccaM Acchijja aNisaTTe abhihaDaM AhaTTa ceeti tahappagAre upassae purisaMtagaDe yA apurisaMtaragaDe vA bahiyA NIhaDe yA aNIhaDe yA ataTThiye vA aNataTriye vA paribhutte vA aparibhutte vA jAva aNAseviye vA No ThANaM vA sejjaM vA NisIhiyaM vA cetejjA evaM bahave sAhammiyA egA sAhammiNI bahave sAhammiNIo ||suu0 4 // chAyA-sa yadi punaH upAzrayaM jAnIyAt-anayA pratijJayA ekaM sAdharmikama samuddizya prANAn bhUtAni jIvAn sacAna samArabhya samuddizya krItaM prAbhityam Acchedyam anisRSTam abhihatam AhRtya ca cetayati tathAprakAre upAzraye puruSAntarakRte vA apuruSAntarakRte yA pahinihate vA anihate vA atadarbhike anatadapike vA paribhukte vA aparibhukte vA yAvat anAsevite vA no sthAnaM vA zayyAM vA niSIdhiko cA cetayet, evaM bahavaH sAdharmikAH, ekA sAdharmiNI, vayaH sAdharmiNyaH // sU0 4 // TIkA-punarapi kSetrazayyAmadhikRtya upAzrayagatAna udgamAdidoSAn vaktumAha-'se jaM puNa uvasmayaM jANijjA' saMyamavAna bhikSuH yadi punarevaM vakSyamANarItyA upAzrayaM vasatiM sthAnaM jAnIyAt kIdRzamupAzrayaM jAnIyAdityAha-'assi paDiyAe' anayA vakSyamANayA pratijJayA-vicAraNayA 'ega sAhampiyaM' eka sAdharmikaM samAnadharmAzrayaM sAdhu 'samudissa' samuddizya vicArya 'sejja vA' zayyA-saMtharA bichAne ke liye sthAna kare tathA 'NisIhiyaM vA cetejA niSIdhikA-svAdhyAya bhUmi keliye nirdhAraNa kare // 3 // TIkArtha-aba phira bhI prakArAntara se kSetra zarayA ko hI lakSyakara upAzraya gata udgamAdi doSoM kA pratipAdana karate haiM-'se jaM puNa uvassayaM jANijjA' vaha pUrvokta saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI, yadi aisA vakSyamANa rUpa se vasati sthAna rUpa upAzraya ko jAna le ki 'assi paDiyAe egaM sAhammiyaM' isa upAzraya meM isa prakAra kI vakSyamANa rUpa se vicAraNA rUpa pratijJA se eka sAdharmika-samAna dharmavAle sAdhu ko 'samuddissa' uddezyakara arthAt lakSyakara pharIthI prakArAntarathI kSetrazasyAne ja uddezIne upAzrayagata udgamAdi denuM prati pAhana 3re che. TI-'se jaM puNa ubastayaM jANijjA' te pUrvarita sayabhavAya sAdhu sane sAmI 2. 2pakSyamAe rIte sAta sthAna35 upAya adela -'assi paDiyAe egaM sAhammiyaM samuddissa' 240 zrayamA 2 // 16yamA 35 viyaa29|| 35 pratijJAthI zrI sAgasUtra :4 Page #334 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU. 4 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 323 'pANAI bhUyAI' prANAn-prANinaH, bhUtAni 'jIvAI sattAI' jIvAn sattvAn 'samArabbha' samArabhya-hiMsanarUpasamArambha kRtvA upAzrayArthamupamartha 'samudissa' samuddizya-lakSyIkRtya upAzrayaM kuryAt 'kIya' kotam-dravyavinimayena sampAditam 'pAmiccaM' prAmityam-dravyaparyudazcanena (paisA udhAra iti bhASA) nirmitam 'acchijja' Acchedyam haThAt svAyattIkRtam 'aNisaTuM' anisRSTam-sarvasvAmyananumatam 'abhihaDaM' abhihRtam-niSpannamevAnyataH samAnItam evaMbhUtamupAzrayam 'AhaTu ceeti' Ahatya-upetya cetayati yadi gRhasthaH sAdhava dadAti tarhi 'tahappagAre tathAprakAre tathAvidhe prANiprabhRtIn samArabhya krIyaNAdinA sampAdite 'uvassae' upAzraye-pratizrayarUpe 'purisaMtaragaDe vA' puruSAntarakRte vA dAtR apekSayA puruSAntaranirmite mana meM vicAra kara etAvatA eka sAdhu ke nimitta 'pANAiM bhUyAI prANiyoM ko aura bhUtoM ko evaM 'jIvAI sattAI' jIvoM kI tathA satvoM kI hiMsA ke liye 'samArabbha' samArambha karake arthAt upAzraya ke liye prANI vagairaha kA upamardana karake usa eka sAdhu ko lakSyakara zrAvaka upAzraya ko banAve 'kIyaM pAmicaM' dravya kA vinimaya karake rupayA paisA dekara upAzraya ko taiyAra kare athavA rupayA paisA udhAra lekara upAzraya nirmANa kare yA 'acchijjaM aNisaTTe' haThAta jabaradastI kisI dUsare ke adhikAra hone para bhI 'abhihaDaM AhaTu ceti' usa se chIna kara apanA adhikAra meM karale athayA sabhI mAlika kI anumati ke binA hI lele yA bane banAye hue upAzraya ko kahIM se le Ave isa prakAra ke upAzraya ko yadi koI gRhastha zrAvaka sAdhu ko dekheM 'tahappagAre uvassae' isa prakAra ke prANI jIva jantu kA upamardana karake kharIda vikrI vagairaha ke dvArA sampAdika upAzraya meM cAhe vaha upAzraya 'purisaMtarakaDe vA' puruSAntara kRta-dAtA sAdhamika sAdhunA nimitte arthAta manamAM vicAra karIne eTale ke eka sAdhunA nimitte 'pANAI bhUyAI jIvAI sattAI' prANiyona tathA bhUtAne mana vAna tathA satvAne 'samArambha' hiMsA mATe samAraMbha karIne arthAta upAzraya mATe prANi vigerenuM upamardana karIne se 23 sAdhune 'samuddissa' dezAne zrApa gRhastha upAzraya mAnAve athavA 'kIya' paisAnA vinimaya-masa-rai 4zana upAzraya taiyAra 42 2221 // 'pAmiccaM' paisA dhAra chInA sana. 3 // manA athavA 'acchija' 14242tI sAthI 5 m adhiAra DApA chatAM tenI pAMsathI duTapAna upAzraya anAre 250 / 'aNisaTuM' yA mAlinI samatI 12 / sa mA 'abhihaDaM' taiyAra nAve pAzrayane bhI pAMthI meLavI lIdhela AvA prakArane upAzraya ke gRhastha zrAvaka sAdhune Ape te "taeg. gAre ubassae' mA 42nA prANI 750tunu bhaIna za parI 420 pira 752 argue prArathI bhegamA pAzrayamA yADe to ta pAzraya 'purisaMtarakaDe' hAtI zrImAyA sUtra:4 Page #335 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 314 AcArAMgasUtre 'apurisaMtaragaDe vA' apuruSAntarakRte vA-dAtR puruSanirmite vA 'bahiyA NIhaDe vA' bahinihane vA 'aNIhaDe vA' anirhane vA 'ataTThiye vA' atathike vA na tadarthanirmite 'aNataTThiye vA' anatadapike vA tadarthanirmite vA 'paribhutte vA' parimukte vA 'aparibhute vA' aparibhukte vA 'jAva' yAvata-Asevite vA 'aNAsevie vA' anAsevite vA upAzraye itizeSaH, 'No ThANaM vA sejja vA NisIhiyaM vA' no sthAnaM vA kAyotsargasthAnam, zayyAM vA saMstArakasthAnam, nipIdhikAM vA svAdhyAyabhUmi 'cetenjA' cetayen, na kuryAdityarthaH, iti eka sAdharmikaviSayako'yamAlApakaH 'evaM bahave sAhammiyA' evam-uktarItyA bahavaH sAdharmikAH bahUn sAdharmikAn sAdhUn samuddizya prANibhUtAdisamArambheNa krayaNAdinA sampAdite upAzraye kAyotsargasthAnaM zayyAsaMstArasthAna svAdhyAyabhUmi ca bhAvasAdhu vA na kuyurityarthaH iti bahusArmikasAdhuviSayako dvitIya AlAse bhinnapuruSa se banAyA gayA ho 'apurisaMtarakaDe vA' apuruSAntara kRta dAtA se hI banAyA gayA ho 'bahiyA nIhaDe vA' evaM bahinihata-bAhara upayoga meM lAyA gayA ho yA upayoga meM 'aNIhaDe vA' nahIM lAyA gayA ho isI taraha 'atasthie yA' atadarthika-usa sAdhu ke liye nahIM banAyA gayA ho 'aNataTThie vA' yA anatadarthika-usI sAdhu ke liye banAyA gayA ho 'paribhutte vA' evaM paribhuktaupabhoga meM lAyA gayA ho yA 'aparibhutte vA' aparibhukta-upabhoga meM nahIM lAyA gayA ho tathA jAya yAyatU- Asecita vyavahAra meM istemAla kiyA gayA ho yA anAsevita-vyavahAra meM istemAla nahIM kiyA gayA ho isa prakAra ke upAzraya meM dhyAnarUpa kAyotsarga ke liye 'No ThANaM vA sejjaM vA sthAna nahIM kare evaM zayyA saMtharA bichAne ke liye bhI sthAna nahIM grahaNa kare evaM 'NisIhiyaM vA cetenjA' niSodhikA-svAdhyAyake liye bhI bhUmi grahaNa nahIM kare isa taraha eka sArmika sAdhu viSayaka yaha uparyukta AlApaka batalAyA gayA hai isI taraha 'bahave sAhamanya pu3Se manAvara DAya 52 / 'apurisaMtarakaDe vA' ma53pAntarakRta-hAtA manAvara DAya ath| 'bahiyA NIhaDe vA' mahinata-ma(2 5yogamA kAma mAvasa DAya 'aNIhaDe vA' 2412 75ye bhA na sAla DAya tathA 'atadviAe' satahathi- sAdhu bhATe sana manAta DAya athavA 'aNataTriyaM vA' manataha4i ye 4 sAdhu bhATa manAvesa hAya mathavA 'paribhutte vA' 52muta-34ninqiwi PAvasAya athavA 'aparibhutte vA' aparibhuta-6pamA sAsa na DAya 'jAva No ThANaM vA sejjaM vA' yAvat maasevitvyavahAramAM istemAla karela hoya ke anAsevita--vyavahAramAM istemAla na karela hoya AvA prakAranA upAzrayamAM dhyAnarUpa kAryotsarga mATe sthAna na karavuM. tathA zA saMstA24 paath21| bhATe 55] sthAna pra na 2. tathA 'NisIhiyaM vA cetejjA' nidhi:svAdhyAya mATe paNa bhUmigrahaNa karavI nahI. A rIte eka sAdhamika sAdhu saMbaMdhI mA 52 / 30 mArA cha. prabhAge-'bahabe sAhammiyA' 5 sAmi zrI sAgasUtra :4 Page #336 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU. 4 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 325 pako bodhyaHH, tathA 'egaM sAhammiNi' ekAM sAdharmikI sAdhvI samuddizya prANibhUta jIva. satvasamArammeNa krayaNAdinA sampAdite upAzraye kAyotsargasthAnaM zayyAsaMstArakasthAnaM svAdhyAyabhUmi ca bhAvasAdhvo na vidadhyAditi ekasAdharmika sAdhvIviSayakastRtIya AlApako bodhyaH, evaM 'bahave sAhammiNI o' bAH sAdharmiNya:-bahvIH sAdharmikI: sAdhvIH samuddizya prANibhUtajIvasava samArambheNa krayaNAdinA sampAdite upAzraye bhAvasAcyaH kAyo. tsargasthAnaM zayyAsaMstArakasthAnaM svAdhyAyabhUmiM ca na kuryuriti bahusAdharmikasAdhvI viSayakazcaturtho'yamAlApako'vagantavyaH // sU0 4 // mmiyA egaM sAhammiNiM, bahave sAhammiNIo' vahuta-aneka sArmika sAdhu oM ko lakSyakara prANI bhUta jIva jantu kA upamardana karake kharIda vikrI vagairaha ke dvArA gRhastha se sampAdita upAzraya meM saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI dhyAna rUpa kAyotsarga ke liye AvAsa nahIM kare evaM zayyA-saMtharA bichAne ke liye bhI AvAsa nahIM kare aura svAdhyAya ke liye bhI AvAsa sthAna nahIM kare, isa prakAra aneka sAdharmika sAdhu viSayaka yaha dUsarA AlApaka samajhanA cAhiye isa taraha eka sAdharmika sAdhvI bhI isa prakAra ke prANI bhUta jIva jantu kA upa. mardana karake kharIda vikrI vagairaha ke dvArA sampAdita upAzraya meM dhyAna ke liye yA svAdhyAya karane keliye sthAna nahIM kare, isa prakAra yaha eka sAdharmika sAdhvI viSayaka yaha tIsarA AlApaka samajhanA cAhiye, isI taraha aneka sAdhvI bhI isa prakAra jIvajantuoM kA upamardana karake zrAvaka gRhastha ke dvArA kharIdavikrI vagairaha karake sampAdita upAzraya me dhyAna karane ke liye yA sAdhuone uddezIne prANI, bhUta, jIvajaMtuonuM upamardana karIne kharIda karela, adalabadalo ke udhAra vigere prakArathI gRhastha saMvAdana karela upAzrayamAM saMyamI sAdhu ane sAdhvIe dhyAnarUpa kAtyAga nivAsa karavo nahI tathA zayyA saMthArA pAtharavA mATe paNa nivAsa na kare. tathA svAdhyAya mATe paNa nivAsa na kare A pramANe aneka sAdharmika sAdhu sadhI mA mIne mAtA54 sabhA . me pramANe 'egaM sAhammiNi' OM saami| sAdhI paNa A pramANenA prANuM, bhUta ane jIvajaMtunuM upamaIka karIne kharIda, vikraya karela heya vigere prakAre meLavela upAzrayamAM dhyAna mATe agara zA mATe ke svAdhyAya karavA mATe sthAna karavuM nahI. A pramANe A eka sAdharmika sAdhvInA saMbaMdhane trIjo bhAsA54 samanyA. 24 pramANe 'bahave sAhammiNI o' mane sAmAyo 22 59 // rItanA jIvajaMtuone pIDA karIne zrAvaka gRhastha dvArA kharIda karela, vecela, vigere prakArathI meLavela upAzrayamAM dhyAna karavA mATe ke saMskAraka pAtharavA mATe athavA svAdhyAya karavA mATe nivAsa kare nahI. A pramANene A aneka sAdharmika sAdhvIye saMbadhI A ceAthe AlApaka samaja che . 4 zrI sAgasUtra :4 Page #337 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 326 AcArAMgasUtre mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa uvassayaM jANijjA, asaMjae bhikkhupaDiyAe bahave samaNamAhaNa atihi kivaNavaNImae pagaNiya paNiya samudissa pANAiM bhUyAiM jIvAiM sattAI samArabbha samuhissa kIyaM pAmiccaM acchijjaM aNisaTuM abhihaDaM jAva ceei tahappagAre uslae apurisaMtaragaDe bahiyA aNIhaDe jAva aNAsevie No ThANaM vA sejjaM vA NisIhiyaM vA cetejjA, aha puNa evaM jANijjA purisaMtarakaDe bahiyA nIhaDe jAva Asevie paDilehittA pamajjittA tao saMjayAmeva ThANaM vA sejja vA NisIhiyaM vA cetejA ||suu0 5 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yadi punaH upAzrayaM jAnIyAt-asaMyataH bhikSupratijJayA bahUn zramaNabrAhmaNa atithikRpaNa vanIpakAn pragaNya pragaNya samuddizya prANAni bhUtAni jIvAn satvAn samArabhya samuddizya krItam prAmityam Acchedyam anisRSTam abhihatam yAvat cetayen tathAprakAre upAzraye apuruSAntarakRte bahiranihate yAvat-anAsevite no sthAnaM vA zayyAM vA niSIdhikAM vA ceta yet, atha punarevaM jAnIyAt-puruSAntarakRte bahinihate yAvat-Asevite pratilikhya pratilikhya pramRjya tataH saMyataeva sthAnaM vA zayyAM vA niSIdhikAM vA cetyet|| 5 // TIkA-'punarapi kSetrazayyAmevAdhikRtya vizeSaM vaktumAha-'se bhikhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA mikSukI vA 'se naM puNa upassayaM' sa-saMyamavAn mikSuH yadi punarevaM vakSyamANarItyA upAzrayaM pratizrayaM 'jANijjA' jAnIyAt tathAhi 'asaMjae' asaMyataH gRhasthaH 'bhikkhupaDi. yAe' bhikSupratijJayA-sAdhUnAM kRte 'bahave' bahUn 'samaNamAhaNa atihikivaNavaNImae' zAkya saMdharA bichAne ke liye yA svAdhyAya karane ke liye AvAsa nahIM kare, isa taraha yaha aneka sAdharmika sAdhvI viSayaka yaha cauthA AlApaka samajha nA cAhiye // 4 // TIkArtha-phira bhI kSetrazayyA ko hI lakSyakara kucha vizeSA batalAte haiM -se bhikkhU yA, bhikkhUNI vA, se jaM puNa uvasmayaM jANijA' vaha pUrvokta mikSaka-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI yadi aisA vakSyamANarUpa se upAzraya ko jAna leki 'asaMjae bhikkhupaDiyAe' asaMyata-gRhastha zrAvaka bhikSukI pratijJA se arthAt sAdhuoM ke nimitta bahuta se 'bahave samaNa mAhaNa' kSetrazasyAne ja uddezIne kaMIka vizeSatA batAve che - 22.14-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' se pUti mA sAdhu mane lA sakI 'se jaM puga uslaya jANijjA' yahI 241kSyamA prare pAya on , 'asaMjae bhikkhu paDiyAe' 1925 zrA54 minunI pratijJAthI arthAt sAdhuna nibhitte 'bahave samaNamAhaNa atihi' abha-ya24Aya vizeSa sAdhumAra tathA brAhmayoga tathA matiyi masyA zrImAyAga sUtra:4 Page #338 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 327 - marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU05 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam carakaprabhRti zramaNa-brAhmaNa-pratithi-kRpaNa-vanIpakAn 'paNiya pagaNiya' pragaNya pragaNya tAn zAkyAdIna pratyekaM gaNayitvA 'samuhissa' samuddizya lakSyIkRtya 'pANAI bhUyAI jIvAI sattAI' prANAn-prANinaH, bhUtAni, jIvAn satvAn 'samArabma' samArabhya samArambhaM kRtvA 'samuddissa' samuddizya lakSyIkRtya 'kIya' krItaM dravyavinimayena sampAditaM 'pAmicca prAmityam-paryudazcanena (paiMsA-udhAra iti bhASA) sampAditam 'acchejja' Acchedyam-haThAta bhRtyAdeH sakAzAd gRhItaM 'aNi sirTa' anisRSTam sarvasvAmyananumatam 'abhihaDaM' abhihatamniSpannameva kutazcid AnItam 'jAva' yAvad-AhRtya ca 'ceei' cetayati-sAdhaye dadAti 'tahappagAre' tathAprakAre tathAvidhe uparyuktarUpe prANiprabhRtInAM samArambheNa krayaNAdinA sampAdite 'uvassae' upAzraye pratizraye 'apurisaMtarakaDe' apuruSAntarakRte-dAtRpuruSanirmite 'bahiyA zramaNa-sAdharmika-carakazAkya prabhRti sAdhuoM ko evaM brAhmaNoM ko tathA 'atihikivaNa vaNImae' atithi-abhyAgata ko evaM kRpaNa-garIba dIna duHkhI ko aura vanIpaka-yAcakoM ko 'pagaNiya pagaNiya' gina gina kara arthAt caraka zAkya prabhRti pratyeka kI bAra bAra ginakara tathA 'samuddissa' pratyeka ko lakSyakara 'gaNAI bhUyAiM sattAI' prANoM ko arthAt prANiyoM ko evaM bhUtoM kA tathA jIvoM ko evaM satyoM ko 'samArabbha' samArambha kara tathA 'samuddissa kIyaM' lakSyakara krIta 'rUpayA se kharIdA gayA, evaM 'pAmiccaM' prAmityaM rupayA udhAra paisA lekara sampAdita kiyA gayA, tathA 'acchejjaM' Acchedya-haThAt jabaradastI bhRtyAdi se chinakara liyA gayA 'aNimiTTa' anisRSTa-sabhI mAlika kI anumati ke vinA hI le liyA gayA, evaM 'abhihaDaM jAva ceei' abhihata-niSpanna-ghanA banAyA hI kahIM se lAkara rakkhA gayA evaM yAvat-isa prakAra ke upAzraya ko yadi gRhastha zravaka sAdhu ke liye deveto 'tahappagAre uvassae' isa prakAra ke prANiyoM bhUtoM jIvoM aura satvoM ko satA kara, kharIda vikrI vagairaha ke dvArA liye gaye gatAna tathA 'kivaNavaNImae' 5 gamahIna mI mane panI 54 yAyAne pagaNiya pagaNiya' NI gayI. arthAt y24||4y vigere 424ne pAra pA2 mazIna tathA 427ne 'samuddissa' 16 urIna 'pANAiM bhUyAI jIvAI sattAI samArabha' prAliyAnA sUtAnA yAne bhane satvAnA sabhA2ma zata arthAt bhane pIDA paDAyAI tathA tebhane 'samudissa' AA N2 'kIya pAmicce acchejja' jIta-paisAthI bharI 420 pramisa-3piyA dhAra 252chedha mAthI na42 vigairenI pAMsethI chInavI sIdhesa tathA 'aNisidraM abhihaDaM' bhanisaSTa sA mAlinI sabhAta vina as dIyesa tathA amihana-taiyAra manAvara 315 re rAme 'jAva ceie' va yAvat saav| 2 GIRL stha zrI saadhume| bhATa mAghe to 'tahappagAre ubassae' mA 54:2thI prANiyo, bhuute| vo bhane satvAna pIDita zata marI 20 vigere bhagave pAzrIyamA 'apurisaMtarakaDe 2 zrI sAgasUtra :4 Page #339 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 328 AcArAMgasUtre aNIhaDe' bahiH anihate 'jAva' yAvat-atadapike aparibhukte 'aNAsevie' anAsevite upAzraye iti pUrveNAnvayaH 'No ThANaM vA seja vA NisIhiyaM vA' no sthAnaM vA-kAyotsarga sthAnaM zayyAM vA saMstArakasthAnam niSodhikAm vA-svAdhyAyabhUmi ceejjA' cetayet-kuryAta. tathAsati jIvasamArambheNa saMyamAtmavirAdhanA saMbhavAt' kintu 'aha puNa evaM jANijjA' athayadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt-'purisaMtarakaDe' puruSAntarakate dAtRbhinnapuruSanirmite 'bahiyA nihaDe' bahinihate upayogaviSayIbhUte 'jAva Asevie' yAvat-paribhukte Asevite upAzraya meM jo ki 'apurisaMtarakaDe' puruSAntara kRta bhI nahIM hai arthAt dAtA se anya vyakti se nahIM banAyA gayA hai arthAt dAtA se hI banA gayA hai aura 'bahiyA aNIhaDe jAca' bAhara bhI nahIM lAyA gayA hai aura yAvat tadarthika-usa sAdhu ke liye hI banAyA gayA hai evaM aparibhukta-upabhoga meM bhI nahIM lAyA gayA hai aura 'aNAsepie' anAsevita-kisI se bhI sevita nahIM hai isa taraha ke upAzraya meM 'No ThANaM cA' dhyAnarUpa kAyotsarga ke liye AvAsa nahIM kare evaM 'sejjaM vA' zayyA-saMtharA bichAne ke liye bhI sthAna grahaNa nahIM kare tathA 'NisIhiyaM cA cerajA' niSIdhikA svAdhyAya ke liye bhI bhUmi grahaNa nahIM kare kyoMki isa prakAra ke upAzraya meM rahane se jIvoM kI hiMsA hone kI saMbhAvAnA se saMyama-Atma virAdhanA hogI, kintu 'aha puNa evaM jANijjA' yadi aisA vakSyamANa rUpa se usa upAzraya ko saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI jAna leki-yaha upAzraya 'purisaMtarakaDe jAva' puruSAntara kRta hai arthAt dAtA se bhinnapuruSa ke dvArA hI kiyA gayA hai evaM bAhara bhI upayoga meM lAyA gayA hai tathA paribhukta upabhoga bhI kiyA gayA hai evaM 'Asevie' Asevita arthAt sevana bhI purUSAntaraskRta paNa na hoya arthAt dAtAthI anya vyakti e banAvela na hoya eTale ke hotA se manAvara hAya 'bahiyA aNIhaDe' mA2 sAsa na DAya 'jAva aNAsevie' yAvat tadarthika e sAdhu mATe ja banAvela hoya tathA aparibhakta-upabhogamAM levAyela paNa na hoya tathA anAsavita-pahelAM keIe upaga karela na hoya AvA prakAranA upAzrayamA 'No ThANaM vA sejja vA' yAna35 4Ayotsarga mATa nivAsa na 423 / tathA saMsmAraka pAtharavA paNa sthAna grahaNa na karavuM. tathA niSAdhikA-svAdhyAya mATe paNa bhUmi grahaNa karavI nahIM. kema ke A prakAranA upAzrayamAM rahevAthI jInI hiMsA thavAnI samApanA 29 che. tethI sayama aAtma virAdhanA thAya che. paraMtu 'ahapuNa evaM jANijjA' je vaphTamANa rIte e upAzrayane saMyamazIla sAdhu ane sAva jANI le ke A upAshry 'purisaMtarakaDe' 53SAntarakRta cha. arthAt tA zivAyanI vyatithe mana vesa che. tathA 'bahiyA nIhaDe' ma82 555 rupaye sevaaye| cha. 'jAva Asevie' tathA apane para karela cheA sevita arthAt sevana paNa karela che. A pramANe joIne ke jANIne AvA zrI mAyArAgasUtra :4 Page #340 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 1 sU0 5-6 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 329 evaM bhUte upAzraye 'paDi le hittA paDi lehittA' pratilikhya pratilikhya paunaH punyena pratilekhanaM kRkhA 'papajjittA' pramRjya-pramArjanaM vidhAya to saMjayAmeva' tataH tadanantaram saMyataH eva saMyamayatanApAlanatatparo bhUtvA 'ThANaM vA sejja vA' sthAnaM vA kAyotsargasthAnaM, zayyAM yA saMstArakasthAnam 'NisIhiyaM kA' nipIdhikAM vA svAdhyAyabhUmi 'cetejjA' cetayet tathAsati jIvAdi samArambhAbhAvena tatra sthitikaraNe saMyamAtmavirAdhanA'saMbhavAt // sU0 5 // mUlam-se bhikkhU vA bhikSuNI vA se jaM puNa upassayaM jANijjA, asaMjae bhikkhupaDiyAe kaDie vA ukkaMbie vA channe vA litte yA ghaTe yA maTTe vA saMsaTTe vA saMpadhUmie vA, tahappagAre uvassae apurisaMtarakaDe bahiyA anIhaDe aparibhutte jAva aNAsevie, No ThANaM vA sejjaM vA, NisIhiyaM vA cetejjA, aha puNa evaM jANijjA purisaMtarakaDe bahiyA nohaDe paribhutte jAva Asevie paDilehittA pamajittA to saMjayAmeva ThANaM vA sejjaM vA jAva cetejA ||suu0 6 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yadi punarevam upAzrayaM jAnIyAt, asaMyato bhikSukiyA gayA hai aisA dekhakara yA jAna kara isa prakAra ke upAzraya meM 'paDilehittA' paDilehittA' bAra bAra pratilehana arthAta pratilekhana karake aura 'pamajittA pamanjittA' oghA se pramArjana karake 'tao saMjayAmeva saMyata ArthAtU saMyama yatanA kA pAlana karane meM tatpara hokara 'ThANaM vA' dhyAnarUpa kAyotsarga ke liye sthAna ko grahaNa kare tathA 'sejjaM vA' zayyA-saMtharA bichAne ke liye bhI sthAna grahaNa kare evaM 'nisIhiyaM bA cettejA' niSIdhikA svAdhyAya ke liye bhUbhI bhi. grahaNa kare kyoMki isa taraha ke puruSAntarakRta tathA bAhara lAyA gayA evaM paribhukta tathA Asevita upAzraya meM rahane se jIya vagairaha kI hiMsA kA saMbhava nahiM hone se sAdhu aura sAdhvI ko saMyama Atma birAdhanA nahIM hogI ||suu0 5 // 421 6 pAzrayamA paDilehittA paDilehittA' pAvA2 prativemana 4zana tathA pamajjittA pamajjittA sAdhAthI pramAna za2 'tao saMjayAmeva' sayama yatanAnu pAsana yAmA tat52 ne 'ThANaM vA' dhyAna35 4Ayotsaga mATe sthAna prANu 42 tathA 'sejjaM vA nisIhiya vA cetejjA' shvyaa-sthaa| paay2|| mATe 59me| prA2 thAna 15 427 temaja niSAdhikA-savAdhyAya mATe paNa bhUmi grahaNa karavI kema ke A rIte purUSAntarakRta tathA bahAra lAvavAmAM Avela tathA paribhakta tathA Asevita upAzrayamAM rahevAthI jIva vigerenI hiMsAne saMbhava na hovAthI sAdhu ke sAdhvIne saMyama Atma virAdhanA yatI nathI. // sU. 5 // A042 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #341 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 330 AcArAMgasUtre pratijJayA kaTakito bA, utkambito vA, chAdito vA, lipto vA, dhRSTo vA mRSTo vA, saMsRSTo vA, saMpradhUpito vA, tathAprakAre upAzraye apuruSAntarakRte bahiranimUha te aparimukte yAvat anAsevite no sthAnaM vA zayyAM vA niSIdhiko vA cetayeta, atha punarevaM jAnIyAtpuruSAntarakRtam bahinihatam paribhuktaM yAvat-Asevitam, pratilehya pramRjya tataH saMyata eva sthAnaM vA zayyAM vA niSIdhiko vA cetayet // suu06|| ___TIkA-punarapi kSetrazayyAmadhikRtya vizeSa vaktumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSaryA bhikSukI vA 'se jaM puNa evaM upassayaM jANijA' sa saMyamavAn bhikSu yadi punarevaM vakSyamANarItyA upAzrayaM jAnIyAt tathAhi 'asaMjae' asaMyataH gRhasthaH 'bhikkhupaDiyAe' bhikSupratijJayA sAdhunimittam upAzrayaM vidadhyAt, sa ca kIdRzaH kRtaH syAdityAha 'kaDie vA' kaTakito vA-kASThAdinA kuDayabhittyAdau saMskAritaH, 'ukaMbie vA' utkambita:-vaMzAdInAM kambAbhiH saMbaddhaH 'channe vA' darbhatRNAstaraNAdinA chAditaH 'litte vA' gomayAdinA lipto vA 'ghaTTe vA' sudhAdikharapiNDe na ghRSTo vA 'maDhe vA' mRSTo vA lepanakAdibhiH samIkRto vA ___ aba dUsare prakAra se kSetra zayyA ko hI lakSyakara vizeSa vaktavyatA kA pratipAdana karate haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, se jaM puNa ubassayaM jANijjA' vaha pUrvokta saMyamazIla bhikSuka-sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI yadi aisA vakSyamANarUpa se upAzraya ko jAna le ki-isa upAzraya ko 'asaMjae bhikkhu paDiyAe' asaMyata-gRhastha zrAvakane bhikSu kI pratijJA se arthAt sAdhu ke liye 'kaDie vA' kaTakita-kASTha vagairaha se bhItti dIvAla vagairaha meM saMskArita kiyA hai arthAt alacArI vagairaha banavAyA hai evaM 'ukkaMpie dhA' ukkaSita kiyA hai arthAt vAMsa vagairaha ke kaiMcI se sambaddha kiyA hai tathA 'channe vA' chAdita-darbha tRNa sUkhA ghAsa ke AstaraNa se DhAkA hai lipta litte vA' gobara miTTI vagairaha se lIpA hai tathA 'ghaTTe vA ghRSTa-cUnA vagairaha kharatIkSNa vastu se ghIsA hai arthAt cUnA vagairaha se ghIsa kara cikanA kiyA hai have prakArAntarathI kSetrazAne ja uddezIne vizeSa kathana kare che. Attha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sAdhu mane sAdA se ja. puNa evaM uvassayaM jANijjA' ne sevI zate upAya A se hai-'asaMjae bhikkhupaDiyAe' 5 zrApa sAdhumAna bhATa 1 'kaDie vA ukaMbie vA' 4831 arthAt visthI bhIMta vigeremAM durastI karAvela che. arthAt chaju vigere banAvela hoya tathA utkaMbita maTale, pAMsa vizthA madheza cha athavA 'channe vA litte vA' chati arthAt hAla ghAsa tuna mAstarathI dita . tayA 'litte vA ghaTe vA' 51 bhATIyA sIkha jaya mA zrI sAgasUtra :4 Page #342 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 6 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 331 vartate, 'saMsaDhe vA' saMsRSTo vA bhUmikarmAdibhiH saMskRtaH 'saMpadhUmie vA' saMpradhUpito vA-durgandhAdyapanayanAya dhUpAdibhiH sugandhimiH dhRpito tahappagAre' tathAprakAre tathA vidhe upayuktarUpe 'upassae' upAzraye-pratizraye, 'apurisaMtarakaDe' apuruSAntarakRte asaMyatadAtRnirmite 'bahiyA anIhaDe' bahiranihate 'aparibhutte' aparibhukte 'jAva anAsevie' yAyata-anAsevite upAzraye iti pUrveNAndhayaH 'No ThANaM vA sejja vA nisIhiyaM vA' no sthAnaM vA kAyotsargasthAnamA. zayyAM vA saMstArakasthAnaM, nipIdhikAm vA-svAdhyAyabhUmi vA 'ceijjA' cetayet-kuryAta, tathAsati aprAmukatvena AdhAkarmAdidoSaduSTatvena ca saMyamAtmavirAdhakalasaMbhavAta kintu evaM mRSTa lepana vagairaha se lIpakara samatala kiyA hai tathA saMmRSTa-bhUmikarma vagairaha saMskRta parimArjita kiyA hai athavA saMmadhUpita-durgandha vagairaha ko dUra karane ke liye dhUpa agara tagara vagairaha se suvAsita kiyA hai 'tahappagAre upassae' isa prakAra ke uttarIti se sAdhu sAdhvI ke liye sajAye gaye upAzraya meM jisa ko ki 'apurisaMtarakaDe apuruSAntarakRta dAtA asaMyata gRhastha zrAvaka ne hI banAyA hai evaM jo ki 'bahiyA anIhaDe' bahiH anihata-bAhara bhI upayoga meM nahIM lAyA gayA hai tathA 'aparibhutte jAva' aparibhukta-dUsare kisI ne bhI abhItaka upabhoga nahIM kiyA hai evam yAvat-tadarthika-usI sAdhu ke nimitta banAyA gayA hai tathA 'anAsevie' anAle vita-dUsaroMne usakA istemAla bhI nahIM kiyA, isa taraha ke upAzraya meM 'No ThANaM vA sthAna-dhyAna rUpa kAyotsarga ke liye AvAsa nahIM karanA gahiye evaM 'sejjaM vA' zayyA-saMstAraka-saMthArA bichAne ke liye bhI vAsa nahIM karanA cAhiye tathA 'nisehiyaM vA ceijjA' niSedhikA-svAdhyAya ke liye bhI bhUmi AvAsa nahIM karanA cAhiye kyoMki yuna vizethI ghANera ya tathA 'maDhe vA saMsaTTe vA saMpadhUmie vA' bhRSTa arthAt pana vigerethI lIpIne samatala sara karela hoya tathA saMsaSTa-bhUmikarma vigerethI saMskRta arthAt vALIcoLIne taiyAra karela hoya athavA saMpradUSita arthAt durgadha vigerene dUra 425 // bhATa 55 vigezthI suvAsita 42 hAya 'tahappagAre uvassae' 2 // pramANe pUrvarita zate sAdhuna bhATa samaveda upAzrayamA 2 upAzraya 'apurisaMtarakaDe' 5535AntarakRta maryAta hotAye arthAt asayata zrApa 5 manAve DAya tathA 'bahiyA anIhaDe' mAha mAnita-maryAta mahA2 mA sAvada na DAya tathA 'aparibhutte jAva anAsevie' bIjA koIe paNa atyAra sudhI upara karela na hoya tathA yAvata tadaki-e ja sAdhu mATe banAvavAmAM Avela hoya temaja bIjAoe tene uga karela na hoya mAyA ra pAzrayamai No ThANaM vA sejja vA' sthAna-yAna35 yAsa bhATe nivAsa kare nahIM temaja zA-saMstAraka saMthAro pAtharavA mATe paNa vAsa karaze nahIM 'nisIhiya yA ceijjA' nimAmi svAdhyAya bhATe 55 yai napAsa 423 // nahI : zrI mAyArAgasUtra :4 Page #343 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 332 AcArAMgasUtre 'ahapuNa evaM jANijjA' atha-yadi punarevaM vakSyamANarItyA upAzrayaM jAnIyAt kIdRzaH upAzrayo gRhasthena kRto'sti ityAha-'purisaMtarakaDe' puruSAntarakRtaH dAtRbhinna puruSanirmitaH evaM 'bahiyA nohaDe' bahinihato vartate tathA paribhutte' paribhuktaH sAdhvAdibhirUpabhukto vartate 'jAva' yAvata 'Asevie' Asevito vartate tarhi 'paDile hittA' prati lehya pratilehanaM kRtvA isa taraha ke upAzraya ko aprAsuka sacitta hone se aura AdhAkarmAdi doSoM se yukta hone se sAdhu aura sAdhvI ko saMyama AtmavirAdhanA hogI, kyoMki ukta rIti se sajAye gaye upAzraya meM aneka jIva jantu kI saMbhAvanA rahatI hai aura asaMyata se usI sAdhu yA sAdhvI ke liye banAye hue hone se adhAkarmAdi doSa kI bhI saMbhAvanA rahatI hai anaeca isa taraha ke bilakula naye rUpa se banAye gaye aura usI sAdhu ke liye sajadhaja kara taiyAra kiye gaye upAzraya meM saMyama. vAn sAdhu aura sAdhvI ko dhyAna-zayana-svAdhyAya ke liye nahIM rahanA cAhiye kintu 'aha puNa evaM jANijA' atha-yadi aisA vakSyamANa rUpa se upAzraya ko jAna le ki 'purisaMtarakaDe' yaha upAzraya puruSAntarakRta hai arthAt dAtA asaMyata gRhastha zrAvaka se bhinna hI puruSa se banAyA gayA hai, aura 'bahiyA nIhaDe' bAhara vAle se bhI upayoga meM lAyA gayA hai tathA paribhutte jAva Asecie' paribhukta bhI hai arthAt dUsare sAdhu vagairaha se bhI upabhoga meM lAyA gayA hai evaM yAvatatadarthika bhI hai arthAt kevala usI sAdhu ke liye hI banAyA gayA hai tathA Asevita bhI hai yAne dUsare sAdhu yahA~ rahakara dhyAnAdi bhI kara cuke haiM isa liye isa taraha ke upAzraya meM 'paDilehittA' pratilehana karake aura 'pamajjittA' A rItane upAzraya aprAsuka-sacitta hovAthI tathA AdhAkarmAdi dethI yukta hovAthI sAdhu ane sAdhvI ne saMyama Atma virAdhanA thAya che. kema ke ukata prakAre sajAvela upAzrayamAM aneka prakAranA jIvajaMtunI hiMsAne saMbhava rahe che. ane gRhAthe e ja sAdhu sAdhvIne uddezIne banAvela hovAthI AdhAkarmAdi deSane paNa saMbhava che. tethI A pramANenA ekadama navA jevA banAvela tathA eja sAdhu sAdhvI mATe sajAvIne taiyAra karAvela upAzrayamAM saMyamazIla sAdhu ane sAdhvIe dhyAna, zayana, svAdhyAya mATe nivAsa kare na ye 52'tu 'aha puNa evaM jANijjA' ne GAyane / yakSyamA rIte MYpAmA bhAva hai 'purisaMtarakaDe' 25 / 85 tA 925 zrApathI anya 7 manAta che. 'bahiyA nIhaDe' mAranAmA 75yogamA sIdhe DAya 'paribhutta' tathA parisarAta 54 428 DAya arthAt bhI sAdhu vigere the 55 upAya 428 lAya 'jAva Asevie' the' yAvat atadarthika-arthAt kevaLa eja sAdhu mATe banAvela na hoya tathA bIjA sAdhue tyAM rahIna dhyAna mA zana mAsevita 55 42 DAya to mA 2 upAzrayamA 'paDilehittA' pratimAna zana tathA 'pamajjittA' sAdhAyI prabhA nA hIna 'ThANaM vA sejjaM vA' zrI sAgasUtra :4 Page #344 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 6-7 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 333 'pamajjittA' pramRjya-pramArjanaM vidhAya 'to' tataH tadanantaram 'ThANaM vA sejjaM vA nisIhiyaM vA' sthAnaM vA-kAyotsargasthAnaM vA, zayyAM vA-saMstArakasthAnaM vA, nipIdhikAM vA-svAdhyAyabhUmi 'ceijjA' cetayet - kuryAt tathA sati prAsukatvena AdhAkarmAdidoSarahitatvena ca saMyamAtmavirAdhanA saMbhavAt // sU0 6 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa evaM uvassayaM jANijjA asaMjae bhikkhupaDiyAe khuDDiyAo duvAriyAo mahalliyAo kujjA, jahA piMDesaNAe jAva saMthAragaM saMthArijA, bahiyA vA NipaNakkhu tahappagAre uvassae apurisaMtarakaDe bahiyA anIhaDe aNisiTe jAva aNAsevie No ThANaM vA sejjaM vA nisIhiyaM vA cetejjA aha puNa evaM jANijA purisaMtarakaDe bahiyA nIhaDe gisiTe jAva Asevie paDilehittA pamajittA tao saMjayAmeva ThANaM vA sejjaM vA jAva ceijjA ||suu0 7 // ___ chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yadi punaH upAzrayaM jAnIyAt asaMyataH bhikSupratijJayA kSudradvAraM mahAdvAraM kuryAt yathA piNDaiSaNAyAM yAvat saMstArakaM saMstaret bahirvA nissArayati, nathAprakAre upAzraye apuruSAntarakRte bahiranihate anisRSTe yAvat anAse vite no sthAnaM vA zayyAM vA niSIdhiko vA cetayet, atha punarevaM jAnIyAn puruSAntarakRtaM bahinihataM nisRSTaM yAvat AsevitaM prati lehya pramRjya tataH saMyataeva sthAnaM vA yAvat cetayet ||suu0 7 // TIkA-atha kSetrazayyAmeva prakArAntareNa pratipAdayitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu bhikSukI yA 'se jaM puNa uvassayaM jANijjA' sa bhAva bhikSuH yadi punareva vakSyaAvAse pramArjana karake dhyAna rUpa kAyotsarga ke liye sthAna kare evaM zayyAsaMtharA bhI bichAye tathA svAdhyAya ke liye bhUmi ko bhI grahaNa kare kyoMki prati. lekhana pramArjana karane se prAssuka acitta hone se aura puruSAntarakRta vagairaha hone ke kAraNa AdhAkarmAdi doSa bhI nahIM hosakatA ata: isa taraha ke upAzraya meM saMyamavAn sAdhu aura sAdhvI dhyAna-zayana-svAdhyAya ke liye raha sakate hai||6|| aba kSetrazayyA ko hI lakSya kara prakArAntara se pratipAdana karate haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA, bhikhuNI cA se jaM puNa evaM ubastayaM jANijjA' vaha pUrvokta saMyamavAn bhikSuka sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI yadi aisA vakSyamANa dhyAna35 yAsa bhATa sthAna 42 tathA zayyA sastA25 55 5 / 02. tayA 'nisIhiya vA ceijjA' 21||dhyaay mATe 54the bhUbhane yaha 4251.. prAsuka ane acitta hevAthI tathA purUSAntarakRta hovAthI AyAkarmAdi deva lAgata nathI tethI A prakAranA upAzrayamAM saMyamazIla sAdhu ane sAdhI e dhyAna zayana ane pAyAyAma bhATa 23 // . // zrImAyAgasUtra:4 Page #345 -------------------------------------------------------------------------- ________________ % 3D 334 AcArAMgasUtre mANarItyA upAzrayaM jAnIyAt tadyathA-'asaM nae' asaMyataH gRhasthaH 'bhikkhupaDiyAe' bhikSupratijJayA sAdhunimittaM 'khuDDAo duvArAo' kSudradvAram laghudvAram 'mahalliyAo duvArAo' mahAdvAraM dIrghadvAraM 'kujjA' kuryAt 'jahA piMDesaNAe jAva' yathA piNDaipaNAyAM pUrvoktapiNDaiSaNAprakaraNe yAvat-mahAdvAraM kSudradvAraM kuryAt samAH zayyAH viSamAH kuryAt viSamAH zayyAH samAH kuryAt, pravAtAH zayyAH nivAtAH kuryAt nivAtAH zayyAH pravAnAH kuryAt antarvA rahirvA upAzrayasya haritAni chittvA chittvA vidArya vidArya 'saMthAraMgeM saMthArijjA' saMstArakaM zayyAM saMstaret 'bahiyA vA NiNakkhu' upAzrayAda bahirvA nissA. rayet niSkAzayet 'tahappagAre' tathAprakAre tathAvidhe upayuktarUpe 'uvassae' upAzraye pratirUpa se upAzraya ko jAna le ki 'asaMjae bhikkhupaDiyAe' asaMyata-gRhastha zrAvaka bhikSukI pratijJA se arthAtU sAdhu ke nimitta 'khuDDiyAo duvAriyAo' upAzraya ke kSudradvAra-choTA dvAra ko 'mahalliyAo kujA' baDA dvAra kara rahA hai arthAt sAdhu ko acchI taraha pavana lage isIliye usake liye hI choTA daravAjA yA ghAranA-khiDakI vagairaha ko pavana saMcAra ke liye baDA kara rahA hai 'tahapiMDesaNAe jAva' jaise ki piNDaiSaNA ke prakaraNa meM pahale kaha cuke haiM vaise hI yahAM para bhI kSetrazayyA ke zilazile meM samajhanA cAhiye isIliye yAvata zabda se vahAM ke sabhI bAtoM kA UhApoha kara lenA cAhiye jaise ki adhika pavana sAdhu ko nahIM lage isaliye upAzraya ke baDe dvAra ko choTA dvAra karatA ho evaM samazayyA ko viSama rUpa se bichAtA ho kyoMki zirAnhe meM UMcA aura pIthAna meM kucha nIcA rahane se zayana meM sAdhu ko ezaArAma hogA isa bhAvanA se 'saMthAragaM saMthArijA' samatala rUpa se vichAI huI zayyA ko viSama rUpa se UMcA nIcA have kSetrazasyAne udezIne prakArAntarathI tenuM pratipAdana kare che thi- se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' se pUrvAta sayamazIda sAdhu mane sAthI se jaM puNa evaM uvassayaM jANijjA' 22 GAyane mevI rIte gANe -'asaMjae bhikkhupaDiyAe' 25 zrApa sAdhune nibhitte 'khuDDiyAo duvAriyAo' pAzrayanA kSudrA2 arthAt nAnA dvArane 'mahalliyAo kujjA' moTara vAra 42 arthAt sAdhune sArI rIte 5vana mAve te bhATa 24 nAnA mAraNAne hai mArIna moTI manAcyA hAya 'jahA piMDesaNAe' bha (43. paNanA prakaraNamAM pahelAM kahevAmAM AvI gayela che. e ja pramANe ahIMyA paNa kSetra zayAnA sabaMdhamAM samajI levuM tethI yAvata zabdathI tyAMnA tamAma kathananI vicAraNA karI levI jema ke vadhAre pavana sAdhune na lAge tethI upAzrayanA moTA daravAjAne nAnA manAyatA DAya 'jAya saMthAragaM saMthArijjA' tathA sabhI zayyAne viSama zate pAyatA DAya kema ke zirobhAgamAM ucca ane pagane bhAga kaMIka nIce rahevAthI suvAmAM sAdhune zrI sAgasUtra :4 Page #346 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 1 sU0 7 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 335 zraye 'apurisaMtarakaDe' apuruSAntarakRte na puruSAntaranirmite dAtRpuruSaniSpAdite 'pahiyA anIhaDe' bAhiranihate bahirupayogAviSaye anisi? anisRSTe-sarvasvAmyananumate 'jAva' yAvat aparimuka se 'aNAsevie' anAse vite upabhogAviSaye upAzraye iti pUrveNAnvayaH 'No ThANaM yA sevA nisIhiyaM vA' no sthAna vA kAyotsargasthAnam zayyAM vA saMstArakam karake vichAtA ho evaM viSama rUpa se bichAI huI zayyA ko sIdhA karane ke liye samarUpa se bichAyI jAtI ho evaM pravAta zayyA ko niryAta zayyA kI jAtI ho arthAt adhika pavana se sAdhu ko bacAne ke liye adhika pavana ko sAmane se haTAkara bilakula hI kamatI AnevAle pavana ke tarapha kI jAtI ho aura upAzraya ke hAtA ke andara yA bAhara harebhare ghAsa kI chIlacAla kara sApha sutharA karake saMstAraka zayyA saMtharA ko vichAve athavA 'bahiyA vA NiNNakkhu' upAzraya se bAhara hI le jAya arthAta vichAnA ko sukhAne ke liye yA jhArane ke liye bAhara nikAlatA ho aisA dekhakara yA jAnakara 'tahappagAre uvassae apurisaMtarakaDe' isa prakAra ke uparyukta upAzraya meM jo apuruSAntarakRta hai arthAt dAtA se hI niSpAdita hai aura 'bahiyA anIhaDe' usakA bAhara bhI upayoga nahIM kiyA gayA hai aura 'aNisiDhe jAva' sabhI svAmI adhikArI se anumata svIkRta bhI nahIM hai evaM yAyata-'aNAsevie' usa upAzraya kA upabhoga bhI kisI mI sAdhu ne nahIM kiyA hai aura Asevita bhI nahIM hai arthAt kisI sAdhune isa upAzraya kA istemAla bhI nahIM kiyA hai isaliye isa taraha ke upAzraya meM dhyAna ke liye 'No ThANa vA' sthAna grahaNa nahIM karanA cAhie evaM 'sejjaM vA zayana ke liye saMdharA ko bhI nahIM bichAve tathA 'NisIhiyaM yA ceijjA' svAdhyAya karane ArAma maLazee bhAvanAthI sarakhI rIte pAtharela zayAne viSama rIte uMcAnIcA karIne pAtharatA hoya ane viSama rIte pAtharela zayAne sIdhI karavA mATe sarakhI rIte pAtharavAmAM AvatI hoya pavanavALA pradezamAM Avela zAne pavana vinAnA pradezamAM karAtI heya arthAtu vadhAre pavanathI sAdhune bacAvavA mATe vadhAre pavana taraphathI haTAvIne bilakula thoDa 51 lAge tema pAtI hAya tathA 'bahiyA vA NigNakkhu' pAzrayana mana bhAgamAM ke bahAra lIlA ghAsane ukhADI laIne sAphasupha karIne zayyA bichAve ke upAzrayanI bahAra laI jAya arthAta pathArIne sukavavA mATe ke jhATakavA mATe bahAra kahADatA hoya e pramANe nidhana kI 'tahappagAre ubassae' se zatanA upayuta upAyama 2 53SAntarakRta nathI arthAta haataaye| manAsa cha tathA 'bahiyA anIhaDe' mahAra paNa tanA 655 42pAmA mAvasa na DAya 'anisiTre' tathA 55 mAniye manumati mApesa nAya 'jAva aNAsevie' tathA yAvat se paashryne| 85 / 555 sAdhuNe 42 nAya tethI mAsepita 55 na hAya tathA mAyA prAranA GIzrayamA 'No ThANaM vA senja' yA' yAna bhATa zayana bhATa sthAna a5 427 nahI' tathA 'nisIhiyaM vA zrI sAgasUtra :4 Page #347 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre nipIdhiko yA-svAdhyayabhUmi vA 'cehajjA' cetayet-kuryAt tathA sati AdhAkarmAdidoSayuktatvena saMyamavirAdhanAsyAt kintu 'aha puNa evaM jANijnA' atha-yadi punarevaM vakSyamANa rItyA upAzrayaM nimnadarzitasvarUpaM jAnIyAt tathAhi 'purisaMtarakarDa' puruSAntarakRtam dAta puruSApekSayA bhinna puruSeNa nirmitaM evaM 'bahiyA nihaDaM' bahinihataM 'NisiTuM' nisRSTamasarvasvAmyanumataM 'jAtra' yAvat 'AseviyaM' Asevitam-upamogaviSayI kRtam evaMvidham upAzrayam 'paDilehittA' pratileA pratilehanaM kRtvA pratilekhya ityarthaH, 'pamajjittA' prama. jya-pramArjana vidhAya 'nao saMjayAmeva tataH tadanantaram 'saMyata eva saMyamaniyamapAlanatatpara. eva 'ThANaM vA sejja vA nisIhiyaM vA' sthAna yA zayyAM vA niSIdhikAM vA 'ceijjA' cetayet-kuryAdityarthaH ||suu0 7 // ke liye bhUmi grahaNa nahIM kare kyoMki uktarIti se AdhAkarmAdi doSoM se yukta hone ke kAraNa saMyama AtmavirAdhanA hogI, kintu 'ahapuNa evaM jANijjA' yadi aisA vakSyamANa rUpa se usa upAzraya ko sAdhu aura sAdhvI jAnale ki yaha upAzraya 'purisaMtarakaDe' puruSAntarakRta hai arthAt dAtA rUpa gRhastha zrAvakane hI isa upAzraya ko banAyA hai aura 'pahiyA nIhaDaM' bahinihRtam-bAhara bhI vya. vahAra meM lAyA gayA hai aura 'Nisiha nisRSTa sabhI svAmI-mAlika adhikArI se svIkRta kiyA gayA hai 'jAva 'AseviyaM' yAvat atadarthika-kevala usI sodhu ke liye hI nahIM banAyA gayA hai evaM Asevita isa upAzraya kA Asevana bhI kiyA gayA hai aisA jAna le to 'paDilehittA pamajittA' pratilekhana karake aura pramArjana karake 'tao saMjayAmeva' saMyata hokara hI arthAt saMyama ke niyama kA pAlana karane meM tatpara hokara hI dhyAna rUpa kAyotsarga ke liye 'ThANaM cA sejja vA' sthAna grahaNa karanA cAhiye evaM zayyA-vistarA arthAtU saMtharA bhI vichAnA cAhiye tathA 'nisIhiyaM vA ceijjA' svAdhyAya karane ke liye bhUmi grahaNa ceijjA' 256yAya 425 // bhATe 55 me bhUmi aha 12vI nahIM hai t54|2| upAzraya AdhAkarmAdi devALe hevAthI saMyama Atma virAdhanA thAya che. paraMtu "kahyuM puNaevaM jANijjA' le the 30zraya nIye upAmAM Ave che te prA2ne pAma mA rema hai 'purisaMtarakaDe' 241 3Azra5 53SAntakRta cha arthAta hAtA zivAya anya 05tiye manAvata nathI tathA 'bahiyA nIhaDaM' 1912 vyavahAramA 56] savAye DAya tathA 'NisiTuM' mA svAbhImAse manumata 42 DAya 'jAva Aseviya' yAvat 55 6 me sAdhune uddezAne manApAmA mAvata nAya to tev| pAzrayane 'paDilehittA' pratimana rIna tathA 'pama jjittA' prabhAna rIne tao saMjayAmeva ThANaM vA sejja vA' sayata ne arthAta sayamanA niyamonA pAlana pUrvaka ja dhyAnarUpa kAryotsarga mATe sthAna grahaNa karavuM temaja zamyA arthAt yaa| 54 paay25|| 25Ana a5 426 bhane 'nisIhiyaM vA, yeijjA' 25yAya bhATa 5y zrI mAyA sUtra : 4 Page #348 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 8 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam mUlam - se mikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa uvassayaM jANijjA, asaMjae bhikkhupaDiyAe udagappasUryANi vA, kaMdANi vA, mUlANi vA, pattANi vA puSpANi vA phalANi vA, bIyANi vA, hariyANi vA, ThANAo ThANaM sAharati, bahiyA vA NiNNakkhu tahappagAre uvassae apurisaMtaragaDe bahiyA anIhaDe aNisiTTe jAva anAsevie No ThANaM vA sejjaM vA NisIhiyaM vA cetejA, aha puNa evaM jANijjA, purisaMtarakaDe bahiyA NIhaDe nisiTTe ataTTie jAva Asevie ThANaM vA sejjaM vA nisIhiyaM vA cetejA // sU0 8 // chAyA - sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yadi punaH upAzrayaM jAnIyAt asaMyataH mikSupratijJayA udakaprasUtAni vA kandAni vA mUlAni vA patrANi vA puSpANi vA phalAni vA, bIjAni vA haritAni vA, sthAnAt sthAnaM samAharati, bahirvA nissArayati, tathA prakAre upAzraye apuruSAntarakRte bahiranihRte anisRSTe yAvat anAsevite no sthAnaM vA zayyAM vA niSIdhikAM vA cetayet atha punarevaM jAnIyAt puruSAntarakRtaM bahirnihRtaM nisiSTam atadayikam yAvat AsevitaM sthAnaM vA zayyAM vA niSedhikAM vA cetayet // 8 // TIkA - punarapi prakArAntareNa kSetrazayyAmevAdhikRtya vizeSaM vaktumAha-' se bhikkhU vA mikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa uvassayaM jANijjA' sa saMyamavAn bhikSuyadi punarevaM vakSyamANarItyA upAzrayaM jAnIyAt tadyathA 'asaMjae' asaMyataH gRhastha : 'bhikkhu paDiyAe' mikSupratijJayA sAdhunimittam 'udagappasyANi vA' udakaprasUtAni vA jalajAtAni, bhI karanA cAhiye, kyoMki isa taraha ke upAzraya meM rahane se saMyama Atma virAdhanA nahIM hogI, isaliye dhyAnAdi ke liye sthAna grahaNa karane meM doSa nahIM ||7|| TIkArtha - aba bhI prakArAntara se kSetra zayyA ko lakSya kara hI vizeSa vakta vyatA batalAte haiM - ' se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, se jaM puNa evaM uvasmayaM jANijjA' vaha pUrvokta saMyamazIla bhikSuka-sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI yadi aisA e bhUmi grahaNa karavI. kema ke AvA prakAranA upAzrayamAM rahevAthI saMyama Atma virAdhanA thatI nathI. tethI dhyAnAdi mATe sthAna grahaNa karavAmAM kAipaNa prakArane doSa nathI ! sU. 7 337 prakArAntarathI kSetrazayyAne uddezIne ja vizeSa kathana kare che. TIartha '--' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu mane bhAva sAdhvI 'seja' puNa evaM jANijjA' tetheo sevA prahArathI upAzrayane Aye hai- 'asaMjaya bhikkhu paDiyA' gRhastha zrApa sAdhumonA nibhitte 'udgappasyANi vA labha pehA thApAjI A0 43 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #349 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 338 AcArAMgasUtre kaMdANi vA' kandAni vA 'mUlANi vA' mUlAni vA 'pattANi yA' patrANi vA 'puSpANi vA' puSpANi yA 'phalANi vA' phalAni vA, 'bIyANi vA' bIjAni vA 'hariyANivA' haritAni cA-zabdalAni 'ThANAzro ThANaM' sthAnAt sthAnam-sthAnAntaram 'sAharati' samAharati bahiyA yA NiNNakkhu' bahirvA nissArayati niSkazAyati 'tahappagAre' tathA prakAre tathA vidhe uparyukta rUpe 'ukssae' upAzraye pratizraye 'apurisaMtarakaDe' apuruSAntarakRte dAtupuruSanirmite 'bahiyA aNIhare' pahiranihRte bahinonIte 'aNi si?' anisaSTe sarvasyAmyanumate 'jAva' yAvat anatadaryike aparibhukte 'aNAsevie' anAsevite upabhogAviSayIkRte upAzraye 'No ThANaM vA sejjaM vANisIhiyaM vA no sthAnaM vA kAyotsargasthAnaM, zayyAM vA saMstArakasthAna, niSI. vakSyamANa rUpa se upAzraya ko jAnale ki 'asaMjae' asaMyata-gRhastha zrAvaka 'bhikkhupaDiyAe bhikSu kI pratijJA se arthAt sAdhu ke nimitta 'udagappasUyANi vA' jala meM utpanna hone vAli vastuoM ko yA 'kaMdANi yA kando ko tathA 'mUlANi vA' mUloM ko yA 'pattANi vA pupphANi vA' pattoM ko evaM puSpoM ko yA 'phalANi vA bIyANi vA hariyANi vA' phaloM ko athavA bIjoM ko tathA haritoM ko arthAt hare bhare tRNa ghAsoM ko 'ThANAo ThANaM sAharati' eka sthAna se dUsare sthAna para lejA rahA hai yA 'bahiyA vANiNNakhu' bAhara nikAla rahA hai to 'tahappagAre ucassae' isa prakAra ke upayukta rUpa upAzraya meM jahAM ki jalotpanna kandamUla patra puSpa phala bIja hare bhare ghAsa ko eka sthAna se dUsare sthAna para gRhastha asaMyata zrAvaka usa upAzraya meM rahane ke liye Ane vAle sAdhu ke nimitta le jA rahA ho isa taraha ke upAzraya meM joki 'apurisaMtarakaDe' puru. SAntara kRta nahIM hai arthAta dAtA puruSa ne hI banAyA hai evaM 'bahiyA anIhaDe' bAhara bhI upayoga meM nahIM lAyA gayA hai tathA 'aNisiTTe jAva' anisRSTa hai arthAt sabhI adhikArI svAmI mAlika se jisa ke liye anumati bhI nahIM pastumAna, 'kaMdANi vA' hone 'mUlANi vA' bhUjAne athavA 'pattANivA pupphANi vA' patrAne puNyAne 'phalANi vA bIyANi vA' gAne 25thA bhAnana athavA 'hariyANi vA' dIand my ghAsAne 'ThANAo ThANaM' 24 42yAmethI bhI 42yA 'sAharati' RSonya che athavA 'bahiyo vA NiNNakkhu' mA2 493 cha, to 'tahappagAre ubassae' e upara jaNAvela upAzrayamAM ke jyAM jaLamAM pedA thanAra kaMda, mULa, patra, puSpa, phaLa ke bI athavA lIlA ghAsane eka sthAnathI bIje sthAna para gRhastha zrAvaka e upAzrayamAM 29yA bhaavnaa2|| sAdhubhAne bhATa santa rAya me pra42na! pAzrayamA re 'apurisaMtarakaDe' hAta 53the 24 manAvara DAya tathA 'bahiyA anIhaDe' mA2 75yogamai aide nahAya tathA 'aNisiddhe' maniSTa arthAt maghA bhAsI 22 bhATa anumati pANu bhAbhI naya tathA 'jAya aNAsevie' yAvat sAdhuna dezIra manAyasAya tayA zrI aayaa| sUtra : 4 Page #350 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 1 sU0 8 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 339 dhikAm vA-svAdhyAyabhUmi 'cetejjA' cetayet-kuryAt kintu 'aha puNa evaM jANijjA' athayadi punarevaM vakSyamANarUpam upAzrayaM jAnIyAt tathAhi 'purisaMtarakaDe' puruSAntarakRtam dAta bhinnapuruSanirmita 'bahiyA NIhaDe' bahinihatam-bahirAnItam 'NisiTTe' nisRSTam sarvasvAmyanu. matam 'atahie' atadarthikam na tadarthaniSpAditam 'jAva' yAvat-paribhuktam 'Asevie' Asevitam-upabhuktaM vA upAzrayaM jAnIyAhi 'ThANaM vA sejnaM vA nisIhiyaM vA' sthAnaM vAmilI hai evaM yAvat-anatadarthika hai arthAt usI sAdhu ke nimitta banAyA gayA hai evaM aparibhukta hai arthAta jisa upAzraya ko upabhoga meM bhI abhI taka nahIM lAyA gayA tathA jo ki 'aNAsecie' anAsevita hai abhI taka kisI bhI sAdhu ne usa upAzraya ko istemAla bhI nahIM kiyA hai isa prakAra ke upAzraya meM 'No ThANaM vA dhyAna rUpa kAyotsarga ke liye sthAna grahaNa nahIM karanA cAhiye evaM 'sejjaM vA'-saMstAraka-saMtharA bhI nahIM bichAnA cAhiye arthAt zayana karane ke liye bhI AvAsa nahIM karanA cAhiye tathA 'NisIhiyaM cA cetenjA' niSIdhi kA-svAdhyAya karane ke liye bhI bhUmi-vAsa nahIM karanA cAhiye kyoM ki ukta rIti se kanda mUla phala puSpa harita ghAsa vagairaha ko idhara udhara karane se jIva jantu kI hiMsA hone kI saMbhAvanA rahatI hai isaliye aprAsuka sacitta tathA apuruSAntarakRtAdi hone se aneSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se yukta hone ke kAraNa saMyama Atma virAdhanA hogI ataH uparyukta rUpa upAzraya meM saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI ko nahIM rahanA cAhiye kintu 'aha puNa evaM jANijjA'-atha yadi lasa upAya ko aisA vakSyamANarUpa se jAna leki-yaha upAzraya 'purisaMtarakaDe' puruSAntarakRta hai arthAt dAtA se bhinna puruSa ke dvArA hI banAyA gayA hai evaM 'bahiyA nIhaDe' bahinihRtam bAhara bhI upayoga meM lAyA gayA hai tathA 'nisiDhe' aparibhakta arthAta pahelAM upayogamAM levAyela paNa na hoya tathA je anAsevita che. arthAta keI sAdhue A pahelAM upayogamAM lIdhela na hoya AvA prakAranA upAzrayamAM 'No ThANaM vA seja yA' yAna35 yotsaga bhATe sthAna graha 427 nahI tathA sastAraka-pAtharaNuM paNa pAtharavuM nahIM. arthAt suvA mATe paNa vAsa kare nahIM tathA 'NisIhiyaM vA ceijjA' svAdhyAya 421 // bhATe 5 tyo pAsa 423 / nahI bha ye pramANenA kaMda mULAdine AghA pAchA karavAthI jIvajaMtuonI hiMsA thavAne saMbhava rahe che. tethI sacitta tathA apurUSAntarakRtAdi hovAthI AdhAkarmAdi deva yukta hovAthI saMyama Atma virAdhanA thAya che. tethI uparokta prakAranA upAzrayamAM saMyamazIla sAdhu ke sAdhvI pAsa 42 // nahI 52 tu 'ai puNa evaM jANijjA' 52'tuta pAzraya sevA ne yAmAM Aye -'purisaMtarakaDe' yA upAzraya 531AntarakRta che. arthAta hAtAthI // 535 manA cha tathA 'bahiyA NIhaDe' mahA2 payomA mA cha. tathA 'NisaTe zrI sAgasUtra :4 Page #351 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 340 AcArAMgasUtre kAyotsarga sthAnaM 'zayyAM vA-saMstArakasthAnaM, niSodhikAM vA-svAdhyAyabhUmi 'cetejjA' cetayet-kuryAt // sU0 8 // mUlam-se bhikkhU vA mikkhuNI vA se jaM puNa uvasmayaM jANijjA, asaMjae bhikkhupaDiyAe pIDhaM vA phalagaM vA NisseNiM vA udUhalaM vA ThoNAo ThANaM sAharai, bahiyA vA NipaNakhu, tahappagAre ubassae apurisaMtarakaDe bahiyA anihaDe aNisiTe aNatadahie jAva anAse. nisRSTa bhI hai yAnI sabhI usa upAzraya ke svAmI mAlika adhikAriyoM ne isa sAdhu ko rahane ke liye anumati bhI dedI hai evaM 'attaTTie' atadarthika bhI hai arthAta kevala isa sAdhu ke vAste hI banAyA nahIM gayA hai aura 'jAva Ase vie' yAvat paribhukta bhI hai arthAt anya sAdhu bhI isa upAzraya meM pahale raha cuke haiM tathA Asevita bhI hai yAne dUsare sAdhu bhI yahAM raha kara upayoga kara cuke haiM aisA yadi jAnale to dhyAnarUpa kAyotsarga ke liye 'ThANaM vA sejja vA' sthAnaAvAsa kara sakate haiM evaM zayyA-saMstAraka-saMtharA bichAne ke liye vAsa kara sakate haiM tathA 'nisIhiyaM cA cetejjA' svAdhyAya karane ke liye bhI bhUmi grahaNa kara sakate haiM kintu pratilekhana aura pramArjana karanA atyAvazyaka samajhanA cAhiye anyathA uktarIti se kandamUlAdi ke saMmparka se jIva jantu kI saMbhAvanA ho sakatI hai isaliye pratilekhana aura pramArjana karake hI rahe yaha bAta yAvat zabda se bItarAga bhagavAn mahAvIrasvAmI ne sUcita karadI hai aura puruSAntara kata vagairaha kahane se usa upAzraya meM rahane para AdhAkarmAdi doSa nahIM ho sakatA yaha samajhanA cAhiye ||suu0 8 // nisRSTa eTale ke e upAzraya banAvanArA badhAe e sAdhune tyAM vAsa karavA Apela hAya tathA auiI aMtaradarthika arthAtu kevaLa A eka sAdhu mATe banAvela na hoya tathA 'jAva Asevie' mI sAdhumAge paDela mAsevita 32 DAya arthAt bhI saadhuse| se tyA 2hI 65 // 42 DAya tathA upAzrayamA 'ThANaM vA' yAna35 4AyosA mATe te sthAna aha 4 sayu tathA 'sejja vA' se thaa| paathr| mATe 5 tyo pAsa 423 // mana 'nisIhiyaM vA cetejjA' 215ya 421 // bhATa 55 sthAna aDa 32. 52'tu prati lekhana ane pramArjana karavuM te khAsa jarUrI che. nahIM te pUrvokta prakArathI kaMda mUlAdinA saMparkathI jIvajaMtuonI hiMsAnI saMbhAvanA rahe che, tethI pratilekhana ane pramArjanA karIne ja rahevuM e vAta "jJAA' zabdathI mahAvIra prabhue sUcita karela che tathA purUSAntarakRta vigere kahevAthI te upAzrayamAM rahevAthI kAmAdivikAra thatuM nathI. tema samajavuM sU0 lA zrI sAgasUtra :4 Page #352 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 9 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 341 vie jo ThANaM vA sejjaM vA nisIhiyaM vA ceijjA aha puNa evaM jANijjA, purisaMtarakaDe bahiyA NIhaDe atadaTTie jAva Asevie tao saMjayAmeva ThANaM vA sejjaM vA nisIhiyaM vA ceijjA // sU0 9 // chAyA - sa bhikSu bhikSukI vA sa yadi punaH upAzrayaM jAnIyAt asaMpataH bhikSu pratijJayA pIThaM vA phaLakaM vA nizreNi vA udukhalaM vA sthAnAt sthAnaM samAharati, bahirvA nissArayati, tathA prakAre upAzraye apuruSAntarakRte bahira nihRte anisRSTe anatadarzike yAvat anAsevite no sthAnaM vA zayyAM vA niSIdhikAM vA cetayet atha punarevaM jAnIyAt puruSAntarakRtam bahiranihRtam atadarthikam yAvad Asevitam tataH saMyata eva sthAnaM vA zayyAM vA niSIdhikAM vA cetayet // 9 // TIkA - atha prakArAntareNa kSetrazayyAmadhikRtya vaktumAha-' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa uvassayaM' sa-saMyamavAn bhikSuH yadi punarevaM vakSyamANasvarUpam upAzrayaM ' jANijjA' jAnIyAt tadyathA 'asaMjae' asaMyataH gRhasthaH ' bhikkhupaDiyAe' bhikSu pratijJayA - sAdhunimittam 'pIDhaM vA phalagaM vA' pIThaM vA kASThaM nirmitam kalakaM vA-kASThapaTTa kam 'NisseNi vA' nizreNi vA kASThanirmita sopAnarUpAm 'udahalaM vA' udukhalaM vA aba dUsare DhaGga se kSetrazayyA ko hI lakSyakara vizeSa batalAte haiM TIkArtha - ' se bhikkhU yA, bhikkhuNI vA, se jaM puNa uvassayaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSuka-saMyamazIlasAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se upAya ko jAna le ki- 'asaMjae bhikkhupaDiyAe' asaMyata- gRhastha zrAcaka bhikSu kI pratijJA se arthAt sAdhu ko usa upAzraya meM rahane ke liye 'pIDhaM vA phalagaM vA' pIDha-kASTha nirmita pATha ko yA phalaka-caukI ko yA 'NisseNiM vA' nizreNI kASTha kI sIDhI ko yA 'udUhalaM vA' udUkhala - ukhala muzala vagairaha ko 'ThANAo ThANaM sAharai' eka sthAna se dUsare sthAna meM le jA rahA hai athavA upAzraya ke 'bahiyA cA' bAhara nikAla rahA hai to 'tahapagAre upassae' isa prakAra ke upAzraya meM, have prakArAntarathI kSetrazayyAne ja uddezIne vizeSa kathana kare che. - TIDArtha' - ' se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' te pUrvota saMyamazIla sAdhu athavA sAdhI 'se jaM puNa uvassayaM jANijjA' tethe| le upAzrayane sevA prhaar| samate - 'asaMjae bhikkhupaDiyAe' gRhastha zrApa sAdhune me upAzrayabhAM rahevA bhATe 'pIDhaM vA phalagaM vA ' pATane } lAuDAnI thoDIne athavA 'NisseNi vA' lAuDAnI nIsaraNIne athavA 'udahalaM vA bhArIyo bhusane 'ThANAo ThANaM sAharai' se sthajethI jIne sthaNe saI bhavAtA hoya athavA 'bahiyA vA NiNNakkhu' upAzrayanI mahAratA hoya to 'tahapagAre ussae ' evA prakAranA upAzrayamAM ke jyAM sAdhunA nimitte gRhastha zrAvaka pADha ke pADhiyA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #353 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 342 AcArAMgasUtre 'ThANAo' sthAnAt ekasthAnAt 'ThANaM' sthAnam-sthAnAntaram 'sAharai' samAharati-nayati 'bahiyA' vA NiNNakkhu' bahirvA nissArayati niSkAzayati 'tahappagAre' tathAprakAre-evaM bhUte uparyuktarUpe 'uvassae' upAzraye 'apurisaMtarakaDe' apuruSAntarakRte-dAtRpuruSaniSpAdite 'bahiyA anihaDe' bahiraniha te-bahirnAnIte 'aNisiTe' anisRSTe sarvasvAmyananumate 'aNatadahie' anatadarthika tadartha niSpAdite 'jAva' yAvat-'aparibhukte 'aNAsevie' anAseviteanupabhukte upAzraye 'No ThANaM vA sejjaM vA nisIhiyaM vA' no sthAnaM vA-kAyotsargasthAnaM, zayA-saMstArakasthAnaM niSIdhikam vA svAdhyAyabhUmi 'cetejjA' cetayet-kuryAt kintu 'aha puNa evaM jANijjA' atha-yadi punarevaM vakSyamANasvarUpam upAzrayaM jAnIyAt tadyathAjahAM ki sAdhu ke nimitta asaMyata-gRhastha zrAvaka pITha-pATa, phalaka caukI sIDhI udUkhala-ukhala muzala vagairaha ko ekasthAna se dUsare sthAna para le jA rahA hai yA upAzraya se bAhara nikAla rahA hai isa taraha ke upAzraya meM tathA jisako ki 'apurisaMtarakaDe' usI dAtAne banAyA hai evaM 'bahiyA aNIhaDe' bAhara bhI vyavahAra meM nahIM lAyA gayA hai tathA 'aNisiTTe' sabhI svAmI adhikArIne anumati bhI nahIM dI hai aura 'aNatadahie jova' usI sAdhu ke nimitta banAyA bhI gayA hai tathA yAvat-abhItaka kisI bhI-gRhasthone usa upAzraya meM nivAsa bhI nahIM kiyA hai aura kisI se abhItaka 'aNAsecie' Asevita bhI nahIM huA hai isa taraha ke upAzraya meM 'No ThANaM vA seja vA dhyAna rUpa kAyotsarga ke liye sthAna grahaNa nahIM karanA cAhiye tathA zayyA-zayana ke liye saMtharA bhI nahIM bichAnA cAhiye aura 'nisohiyaM vA ceijjA' svAdhyAya karane ke liye bhI bhUmi grahaNa nahIM karanA cAhiye kyoMki uktarIti se aprAsuka sacitta kA saMparka se jIvajantu kI hiMsA kI saMbhAvanA rahatI hai aura apuruSAntara kRta vagairaha hone se AdhAkarmAdi doSa bhI laga sakatA hai kintu 'ahapuNa evaM jANijjA' nisaraNI ke khAraNIye, sAMbelu vigere eka sthaLethI bIje laI jatA hoya ke upAzrayanI maDAra 46utA DAya me nA upAzrayama tathA 'apurisaMtarakaDe' 22 hAtAye manAvara DAya tathA 'bahiyA aNIhaDe' mahAra vyavahAramA sApAmA mAvasa nAya 'aNisiddhe' yA mAlise samati mApasa na DAya tavA tathA 'aNatadadie the| sAdhuna uddezAne anAveda hAya 'jAva aNAsevie' tathA satyA2 sudhI ye mAsevita karela na hoya yAvata atyAra sudhI koI gRhasthoe tyAM vAsa karela paNa na hoya e rItanA upAzrayamA 'No ThANaM bA' pAna 35 yAsa bhATa sthAna ra 42 nahI, 'seja vA' tathA zavyA-- Tasa hai supA mATe sthaa| 595 paathr| nahI. 'nisIhiyaM vA ceijjA' tathA svAdhyAya karavA mATe paNa e sthAna grahaNa karavuM nahIM. kema ke ukta prakArathI sacittanA saMparkathI jIvajaMtuonI hiMsAnI saMbhAvanA tyAM hoya che tathA apurUSAntarata vigere bAthI mAyAha hoSA 5 sAgavAnA sala5 27 cha. 52'tu 'aha puNa evaM zrI sAgasUtra :4 Page #354 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 9 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam ___ 343 'purisaMtarakaDe' puruSAntarakRtam-dAtRbhinnapuruSanirmitam 'bahiyA anIhaDe' bahiranihRtam-cahinAnItam 'atadaTie' atadarthikam na tadarthaM niSpAditam 'jAva' yAvat-paribhuktam 'Asevie' Asevitam upabhuktam upAzrayaM jAnIyAt tarhi 'saMjayAmeva' saMyata eva saMyamaniyamapAlana tatpara eva 'ThANaM vA sejja vA nisIhiyaM vA sthAna vA kAyotsargarUpaM, zayyAM vA saMstArakarUpAm, niSIdhikAM cA svAdhyAyabhUmirUpAM 'ceijjA' cetayet kuryAt tathA sati saMyamavirAdhanAmeti // sU0 9 // atha-yadi aisA vakSyamANa rUpa se jAna le ki-'purisaMtarakaDe' yaha upAzraya puruSAntara kRta hai arthAt dAtA se bhinna puruSane hI isa upAzraya ko banAyA haiM aura 'bahiyA NohaDe' bAhara bhI upayoga vyavahAra meM lAyA gayA hai tathA 'ata. hie' atarthika bhI hai arthAt kevala isI sAdhu ke nimitta hI nahIM banAyA gayA hai apitu anya sAghu atithi ke liye bhI banAyA gayA hai evaM 'jAya Asevie' yAvat-paribhukta bhI hai etAvatA anya sAdhune isa upAzraya meM pahale rahakara upabhoga bhI karaliyA hai aura Asevita bhI ho cukA hai arthAt dUsare sAdhu ke rahana sahana meM bhI A gayA hai aisA yadi vaha saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI jAna le to 'tao saMjayA meva' saMyata hokara-saMyama niyama kA pAlana karatA huA hI 'ThANaM vA' sthAna-dhyAnarUpa kAyotsarga ke liye AvAsa kare evaM 'sejjaM vA' zayyA-zayana keliye saMtharA vagairaha bhI pAthare tathA 'nisIhiyaM vA ceijjA' svAdhyAya keliye bhUmi grahaNa bhI kareM kyoMki puruSAntara kRta vagairaha hone se AdhAkarmAdi doSa nahIM ho sakatA aura pratilekhana aura oghA vagairaha se pramArjana karalene para jIva jantu kI hiMsA bhI nahIM hosakatI // 9 // jANijjA' ne teyAnA napAmA me mA 3-241 upAzraya 'purisaMtarakaDe' 53SAntara ita che. mAt tathA anya 53 24 2 // 5||shryne manAveta . tathA 'bahiyA NIhaDe' mA2 054hAramA sApAmA mAvasa cha, tathA 'ataTrie' 340 15 23 sAdhune dezIna banAvela na hoya tevA tathA anya atithi evA sAdhuo mATe banAvela hoya tathA 'jAva Asevie' yAvat paribhuta 52 thaye DAya arthAt mA sAdhumAse se upAzrayamA rahIne tene upabhoga karI lIdhela hoya tathA Asevita arthAt bIjA sAdhuonA nivAsa mATe upayogamAM AvI gayela hoya e pramANe te saMyamazIla sAdhu ane sAdhanA jANavAmAM Aye to 'tao saMjayAmeva ThANaM vA sejja vA' sayama niyamAnusArI zata pAlana 42tA rahIne dhyAnarUpa kAryotsargane mATe nivAsa kara tema ja zayyA zayana mATe saMstAraka vigere paNa pAtharavA tethI svAdhyAya mATe paNa bhUmi grahaNa karavI kema ke-purUvantarakRta vigere prakArathI hovAthI AdhAkarmAdi doSa thato nathI. tathA pratilekhana ane AghAthI pramArjana karI levAthI jIvajaMtuonI hiMsA paNa thavAno saMbhava nathI. . . . . zrI mAyArAgasUtra :4 Page #355 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 344 AcArAMgasUtre mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI yA, se jaM puNa upassayaM jANijjA, taM jahA-khaMdhaMsi yA maMcaMsi vA, mAlaMsi vA, pAsAyasi vA hammiyatalaMsi vA aNNayaraMsi vA tahappagAraMsi aMtalikkhajAyaMsi, NapaNattha AgADhANAgAdehiM kAraNehi, ThANaM vA seja vA NisIhiyaM vA No cetejjA ||sU0 10 // ___ chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yadi punaH upAzrayaM jAnIyAt, tadyathA-skandhe yA mace vA NAle vA prAsAde vA harmyatale vA anyatarasmin vA antarikSajAtenAnyatra agADhA. gAr3haH kAraNaiH sthAnaM vA zayyAM vA niSodhikA vA no cetayet // mU. 10 // TIkA-atha punarapi kSetrazayyAmadhikRtya vizeSaM vaktumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa ubassayaM' sa bhAvamikSuH yadi punarevaM vakSyamANasvarUpam upAzrayaM 'jANijjA' jAnIyAt 'taM jahA'-tadyathA 'khaMdhaMsi vA' skandhe vA ekasmin kASThastambhe 'maMcaMsi vA' maJca vA 'mAlaMsi vA' mAle vA mAlArUpe kASThavizeSe 'pAsAyaMsi vA' prAsAde vA-dvibhUmikAdau 'hammiyatalaMsi vA' har2yAtale vA 'aNNayaraMsi vA anyatarasmin vA-anyasmin 'tahappagAraMsi' tathAprakAre-evaMvidhe 'aMtalikkhajAyaMsi' antarikSajAte-upa ritanabhAge 'NANattha ApADhANAgA DhehiM kAraNaihi' nAnyatra AgATAnAgar3haH kAraNaiH kasyApi phira bhI kSetra zayyA ko hI lakSyakara kucha vizeSatA batalAte haiMTIkArtha-'se bhivarakha vA, bhikkhuNI vA, se jaMpuNa evaM uvasmayaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se upAya ko jAna le ki-'taM jahA jaile eka 'khaMdhasi vA maMcaMsi vA mAlaMsi vA' kASTha stambha para yA maJca-macAna para yA mAlArUpa kASTha vizeSa (malitthama) para athavA 'pAsAyaMsi vA' prAsAda-domahalA koThA para yA 'hammiyatalaMsi vA' harmya. tala-UparakA mahala para 'aNNayaraMsi vA tahappagAraMsi aMlikkha jAyaMsi' inameM se kisI bhI isa prakAra ke antarikSa jAta meM arthAta AkAza ce sthita upAzraya ke Upara bhAga meM stambha vizeSa para yA macAna para yA mAlA, para yA kSetrazayAne ja uddezIne vizeSa kathana kare che TI-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayabhazIta sAdhu bhane sAkSI 'se ja puNa evaM uvarasayaM jANijjA' ne mAnIya DipAmA bhAvanA2 zatanA pAzrayana anid taM jahA' , 'khaMdhaMsi vA' 3 as nA stamAnI 52 mathavA 'maMcaMsi vA' mAyA 652 3 'mAlaMsi vA' bhAga 752 mA 35 4104 vizeSanI 752 2012 pAsAyaMsi' prAsA- bhAjI52 mA 'hammiyatalasi vA' 52nA bhaDasanI 752 5541 'aNNaya raMsi yA tahappagAraMsi' l mA us Y nA 'aMtalikkhajAyaMsi' 752 zrI sAgasUtra :4 Page #356 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 10 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 345 vizeSaprAgADhakAraNasya upasthiti binA 'ThANaM vA sejja vA NisIhiyaM vA' sthAnaM vA kAyo. tsargarUpam, zayyAM vA saMstArakarUpAma, niSodhikAM vA svAdhyAyabhUmirUpAm 'No ceijjA' no cetayet kuryAt, pragADhaglAnAdikAraNavizeSopasthitau tu uparyuktarUpe upAzraye uparitanamAge'pi sthAnAdikaM kartumarhati saMyato'pi paristhitivazAt / / sU. 10 // mUtram-se Ahacca cetite siyA No tattha sIodagaviyaDeNa vA, usiNodagaviyaDeNa vA, hatthANi vA, pAdANi vA, acchINi vA, daMtANi vA, muhaM yA, accholeja vA, pahoeja vA, No tattha UsaDhaM pagarejA, taM jahA-uccAraM vA pAsavaNaM vA, khelaM vA, siMghANaM vA, vaMtaM vA, pittaM vA, pUyaM vA, soNiyaM vA, aNNayaraM vA sarIrAvayavaM kevalI brUyAAyANameyaM se tattha UsaDhaM pagaremANe payaleja vA, pavaDeja vA, se tattha payalemANe vA pavaDemANe vA, hatthaM vA pAyaM vA acchi vA daMtaM vA muhaM vA jAva sIsaMvA aNNayaraM vA kAyaMsi iMdiyajAlaM lUsejjA, pANANi yA bhUyANi vA jIvANi vA sattANi vA abhihaNeja vA jAva vavaroyejja prAsAda-do majalA para, mahala ke Upara meM kisI bhI 'NaNNastha AgADhANAgADhehiM kAraNehi atyanta bimArI vagairaha AgADha pragADha kAraNa ke vinA dhyAna rUpa kAyotsarga ke liye yA zayyA-saMtharA pAtharane ke liye yA svAdhyAya karane ke liye sthAna AvAsa nahIM karanA cAhiye kyoMki isa taraha ke mahaloM ke Upara ke bhAga meM AvAsa karane se saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI kI saMyama Atma virAdhanA hone kI saMbhAvanA rahatI hai isaliye isa prakAra ke upAzraya ke Upara ke bhAga meM sAdhu aura sAdhvI ko nahIM rahanA cAhiye kintu bimArI vagairaha vizeSa paristhiti vaza to upAzraya ke Upara bhAga meM bhI dumajale vagairaha para AvAsa karane meM koI doSa nahIM hotA // 10 // tarikSamA 29 pAzrayI 52nA bhAbhA 'NaNNattha AgADhANAgADhehiM kAraNehiM' stana vizeSanI upara ke mAMcAnI upara mALa upara ke be mALanI upara athavA mahelanI upara koI atyaMta mAMdagI vigere khAsa kAraNa vinA dhyAnarUpa kAyotsarga mATe agara zayA saMthAro pAtharavA mATe agara svAdhyAya karavA mATe sthAna arthAt nivAsa karavo nahIM kema ke AvA prakAranA mahelenI uparanA bhAgamAM nivAsa karavAthI saMyamazIla sAdhu ane sAdhIne saMyama Atma virAdhanA thAya che. tethI AvA prakAranA upAzrayanI uparanA bhAgamAM sAdhu ke sAvIe rahevuM nahIM paraMtu mAMdagI vigere vizeSa kAraNavaza te upA. zrayanA uparanA bhAgamAM paNa be mALa vigerenI upara nivAsa karavAmAM keIpaNa prakArane hopa lAgata nathI. // sU. 10 // A045 zrI maay||22|| sUtra :4 Page #357 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 346 AcArAMgasUtre vA, aha bhikkhUNaM puNyavadiTThA esa paiNNA jAya jaM tahappagAre uvassae aMtalikkhajAe jo ThANaM vA sejjaM vA NisIhiyaM vA cetejA // sU0 19 // chAyA - sa Ahatya cetitaH syAt no tatra zItodakavikaTena vA uSNodakavikaTena bA hastau vA pAdau vA akSiNI vA dantAn vA mukhaM vA utkSAlayed vA, prakSAlayed vA, no tatra utsRSTam prakuryAt, tadyathA - uccAraM vA prasravaNaM vA, khelaM vA siMghANaM vA vAntaM vA pittaM vA pUrti vA zoNitaM vA anyatarad vA zarIrAvayavam vA, kevalI brUyAt - AdAnametat sa tatra utsRSTam prakurvan pracaled vA, prapatet yA, sa tatra pracalana vA prapatana vA hastaM vA pAdaM vA yAvat zIrSa vA anyatarad vA kAye indriyajAlam lUpayed vA, pArNi vA pAdaM vA yAvat zIrSa vA abhihanyAd vA yAvad vyaparopayed vA, atha bhikSUNAM pUrvopadiSTA eSA pratijJA eva hetu:, etat kAraNam, ayamupadezaH, yat tathAprakAre upAzraye antarikSajAte no sthAnaM vA zayyAM vA niSadhi vA cetayed // sU0 11 // TIkA- 'kSetrazayyAmevAdhitya vizeSaM vaktumAha se AhahTu ceie' siyA sa - pUrvokto upAzrayAntarikSa bhAgaH dvibhUmikAdiH Ahatya - lAnAdiparisthitivazAd yadi cetitaH gRhItaH sAdhubhirAzritaH svAt tarhi 'go tattha sIodagaviyaDeNa vA' zItodakavikaTena vA prAsuka zItalajalena 'usigodagaviyaDena vA uSNodakavikaTena vA prAsukoSNodakena 'hatthANi vA' hastau vA 'pAyANi vA' pAdau vA 'acchINi vA' akSiNI vA 'daMtANi vA' dantAn vA 'muhaM vA' mukhaM vA 'uccholijja vA' utsAlayed vA - sakRt prakSAlayed 'pahoejja vA' pradhA TIkArtha- phira bhI prakArAntara se kSetra zayyA kohI lakSyakara vizeSatA batalAne ke liye prArambha karate haiM- 'se Ahacca cetite siyA' sa-vaha upAzraya kA Upara bhAga kA dumajalA vagairaha yadi kadAca Ahatya - lAcArI se glAnAdi paristhiti yaza bimAra sAdhuoM se gRhIta -Azrita kiyA jAya to usa 'No tattha sIodagaviyaDeNa vA' upAzraya ke Upara bhAga meM prAka zItodaka se athavA 'usiNodagaciyaDeNa vA' prAsuka uSNodaka se hatthANi vA pAyANi vA hAthoMko yA pAdo ko yA 'acchINi vA daMtANivA' AkhoM ko yA dAMtoM ko yA 'muhaM vA Accholeja vA paho pharI paNa prakArAntarathI kSetrazayyAne ja uddezIne vizeSatA khatAvavA mATe punaH thana kare che. artha- 'se Ahacca cetitesiyA' te upAzrayanI uparanA lAgabhAM me bhAga vigerenI upara kadAca lAcArIthI arthAt glAnAdi paristhitine laI khimAra sAdhuI Azrita muravAmAM Ave meTale } mimAra sAdhu tyAM vAsa 4re to 'No tattha soodgaviyaDeNa vA ' me upAzrayanI uparanA lagabhAM prAsu haTA pANIdhI athavA 'usiNodgaviyaDeNa vA' Asu garama pANIthI 'hatthANi vA pAyANi vA sAthIne he yagone athavA 'acchINi vA' mAMgane 'daMtANi vA' hAMtAne 'muhaM vA' bhoDhAne 'acacholejja vA pahoejja va vAra zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #358 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 11 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 347 ved vA, punaH punaH prakSAlayed vA 'go tattha UsadaM pakarejjA' no tatra-antarikSasthita dvibhUmikopAzrayoprabhAge utsRSTam - mUtrapurIpotsargam prakuryAt-vidadhyAt, 'taM jahA-uccAraM vA pAsavaNaM vA' tadyathA-uccAraM vA prasravaNaM vA tatra uccAraM-malotsargam, prasravaNam-mUtraNam 'khelaM yA siMghANaM pA' khelam-kapham, siGghANam-nAsikAmalam, 'vaMtaM vA pittaM vA vAntam-vamanama, pittam 'pUyaM vA soNiyaM vA' pUrti vA vikRtazoNitam, zoNitaM vA 'annayaraM vA sarIrAvayavaM vA' anyatarad vA anyat kimapi zarIrAvayavam-zarIrAvayavavikAram no tatra kuryAditi pUrveNAnvayaH 'kevalI bUyA' kevalI kevalajJAnI bhagavAn zrImahAvIraH brUyAt-bravIti-upadiSTavAna kimityAha-'AyANameyaM' AdAnam karmAgamanadvAram karmabandhanakAraNam, etat-upAzrayadvibhUmikAdau malamUtrAdityAgaH tatra malamUtrAdityAgena karmabandhanadvArA saMyamAtmavirAdhanA saMbhavaeja yA' mukha ko eka vAra yA aneka vAra bhI nahIM prakSAlita kare arthAt bimAra sAdhu hasta pAda vagairaha ko upAzraya ke Upara bhAga para zItodaka vagairaha se nahIM dhoe aura 'No tattha UsadaM pakarejA' tathA usa upAzraka ke Upara antarikSa bhAga meM sthita dumajale vagairaha mahaloM para utkRSTa-mUtrapurISotsarga-zaucamala mUtra syAga nahIM kare kyoMki Upara bhAga meM mala mUtrAdi tyAga karane se gandA hone ke kAraNa jIva jantu kI utpatti kI saMbhAvanA rahatI hai isaliye usa malamUtrAdi ko niSedha karane ke liye eka eka kA nAma lekara batalAte haiM 'taM jahAuccAraM vA pAsavaNaM yA' jaise-uccAra-malatyAga, prastravaNa-mUtratyAga pezAba karanA tathA 'khelaM yA siMghANaM vA' khela kapha tathA siMghANa-nAsikA mala tathA 'caMta yA' pittaM vA vAnta-vamana (ulTI karanA) evaM pitta yA pUya-pUti vikRta zoNita (paru pyUja) tatho 'soNiyaM vA aNNayaraM vA sarIrAvayavaM vA' zoNita isa taraha ke zarIrAvayava kA vikAroM ko vahAM para nahIM karanA cAhiye kyoMki 'kevalI brUyA-AyANameyaM kevalI-kevala jJAnI vItarAga bhagavAn zrImahAvIra svAmIne pharamAyA hai ki-etata-yaha upAzraya ke dumajale vagairaha mahaloM ke Upara anekavAra dhovA nahIM arthAt bimAra sAdhue hAthapaga vigerene upAzrayanA uparanA bhAgamAMthI zIta visthI dhAvA nahI tathA 'No tattha UsaDhaM pakarejjA' 2 pAzrayAnA S52 mAM rahIne malamUtrano tyAga karavo nahIM e malamUtrAdinA nAme lekha karIne nirdeza kare che. 'taM jahA' bha3-uccAraM vA pAsavaNaM vA' upyAra-bhAtyAga prasava-bhUtratyArA 'khelaM vA siMghANaM vA' -tyAga 5 // vigere tathA sA-nAne me sITa vigaire athavA 'vaMtaM vA vAnta vamana TI pitaM vA' tathA pitta 'pUya' vA' 53 my| 'soNiya vA' 3ghira 'aNNayara vA sarIrAvayavaM vo' mArA zarIrAvayavanA virAne tyA 42vA nahI bha. 'kevalIbUyA AyANameya' vijJAnI sevA pIta bhAvAna mahAvIra 21AmI ch| A upAzrayane be majalA vigere mahelenI upara malamavAdine tyAga karave e karmAgamananuM zrI sAgasUtra :4 Page #359 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 348 AcArAMgasUtre tIti bhAvaH tadupapAdayitumAha-'se tattha UsadaM pagaremANe' sa sAdhuH tatra-upAzrayadvibhUmikAdau utsRSTam-malamUtrAdityAgaM prakurvana 'payalijja vA pavaDijja vA' pracaled vA prapatet vA 'se tattha payalamANe vA pavaDamANe vA' sa sAdhuH tatra-upAzrayA dvibhUmikAdau pracalan vA prapanan vA 'hatthaM vA pAyaM vA jAva sIsaM vA' hastam vA pAdam vA yAvat-urUM vA bAhuM vA zIrSa vA 'annayaraM vA kAyaMsi' anyatarada vA-anyatkAye-zarIre 'iMdiyanAlaM' indriyajAlam akSyAdIndriyajAtam 'lUsijja vA lUpayed vA vinAzayed vA 'pANiM vA bhUyAI vA jIvAI vA sattAI vA' prANino vA bhUtAni vA jIvAn vA sattvAn vA 'abhihaNijja vA' abhihanyAdvA 'jAva cavarovijja vA' yAvad vyaparopayedvA vinAzayedvA atha 'bhikkhuNaM puvyovadivA mala mUtrAdi tyAga karanA AdAna-karmAgamanakA dvAra mAnA jAtA hai arthAta karmabandhana kA kAraNa samajhA gayA hai isaliye upAzraya ke dumajale vagairaha para malamUtrAdi kA tyAga karane se karmabandhana dvArA saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI ko saMyama Atma virAdhanA hotI hai isaliye saMyama niyama vratakA pAlana karane vAle sAdhu aura sAdhvI ko bimAra vagairaha glAnAvasthA meM bhI upAzraya ke Upara ke mahaloM para malamUtrAdi tyAga nahIM karanA cAhiye kyoMki 'se tattha UsadaM pagaremANe payalija vA, pavaDija vA' sa-vaha pUrvokta sAdhu yahA~ para arthAt upAzraya ke Upara bhAga meM dumajale vagairaha para utsRSTa malamUtrAdi tyAga karatA huA pracalita ho jAyagA yA girajAyegA aura vaha sAdhu 'se tattha payalamANe yA' vahAM para pracalita hokara yA 'pavaDemANe vA girakara 'hatthaM vA pAyaM cA jAva sIsaM yA hAtha ko yA pAda ko yA yAvatU-uru-jaMghAko yA bAha ko yA zIrSa mastaka ko 'aNNayaraM vA kAyasi' anya bhI jisa kisI aGga ko zarIra meM 'iMdiyajolaM lUsijja vA' indriya-jAla-AMkha vagairaha indriyoM ko svayaM vinaSTa kara DAlegA athavA 'pANiM vA bhUyAiM vA' prANIyoM ko yA bhUtoM ko yA 'jIvAI dvArarUpa mAnavAmAM Avela che. arthAt karmabaMdhanA kAraNarUpa mAnavAmAM Ave che. tethI upAzrayanA be mALa vigerenI upara malamavAdine tyAga karavAthI karmabaMdha thAya che. ane tethI sAdhu sAdhavIne saMyama Atma virAdhanA thAya che. tethI saMyama niyama natanuM pAlana karavAvALA sAdhu ane sAdhvIe bimAra vigere rUSNa avasthAmAM paNa upAzrayanI uparanA bhaL G52 2DIne tyA mAhitI tyA 4 nahI. bha. 'se tattha UsaDhaM pgremA" te pUrvokta rUNa sAdhu tyAM arthAt upAzrayanA uparanA bhAgamAM be majalA vigerenI 652 bhasahinA tyAsa 42i 42tA 'payalijja vA pavaDijja vA' prayasita tha ya : 43ya bhane 'se tattha payalamANe vA pavaDamANe vA' sAdhu tyAM prayasita nepAla . 'hatthaM vA pAyaM vA' DAyane 3 5ne 'jAva sIsaM vA' yAvat pAne , mAvAne bharatane athavA 'aNNayara vA kAyaMsi' manya 4 5 magara athavA 'iMdiyajAlaM lUsijja vA' driya one arthAt in vizere driyAnAsya vinA428 5541 zrI sAgasUtra :4 Page #360 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 11 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 349 esa paiNNA' atha bhikSUNAM sAdhUnAM kRte pUrvopadiSTAH pUrvaM tIrthakuduktA eSA saMyamaniyamapAlanarUpA pratijJA - kartavyapAlananiyamo vartate 'esa heU' eSa - hetuH 'eyaM kAraNe' etat kAraNam, 'esa uvadese' eSa upadezaH jIvAdihiMsAtyAgapUrvakaM saMyamapAlanaM kartavyamiti tIrthakRdupadezaH bhAvaH, tadAha - 'jaM tahapagAre ubassae' yat tathAprakAre - uparyuktarUpe upAzraye 'aMta likkhajAe' antarikSajAte - antarikSasthite dvibhUmikAdau 'No ThANaM vA sejjaM vA fusIhiyaM vA' no sthAnaM vA kAyotsargarUpaM, zayyAM vA saMstArakam, niSIdhikAM vA svAdhyAyabhUmiM ceijjA' cetayet kuryAt, antarikSasthitopAzrayadvi bhUmikAdau malamUtrAdityAge upagattyA prANijIvAdInAM hiMsA saMbhavena saMyamAtmavirAdhanA syAt / / sU0 11 // yA sattAI vA' jIvoM ko yA satvoM ko 'abhihaNija vA' mAra DAlegA, yA 'jAba vavarovijja vA' yAvat- vinAzakara DAlegA, kintu 'ahabhikkhUrNa puvvo badiTThA esa iNNA' atha aura bhikSukoM ke liye bhagavAn vItarAga mahAvIra svAmIne pahale hI saMyama niyamakA pAlana karane kI pratijJA batalAyI haiM aura 'esa heU' yahI bhagavAn kA hetu yA 'eyaM kAraNe' kAraNa mI yahI batalAyA hai ki sAdhu aura sAdhvI ko jIvoM kI hiMsA kA tyAga pUrvaka hI saMyama niyamakA pAlana karanA cAhiye / arthAt bhagavAn mahAvIra prabhune sAdhu sAdhvI ke liye 'esa ubadese' yahIM upadeza kiyA hai ki jIva mAtra kI hiMsA tyAga pUrvaka hI saMyama kA pAlana karanA cAhiye isaliye 'jaM tahapagAre uvassae' isa prakAra ke upAzraya meM 'aMtalikkhajAe' antarikSa- AkAza meM sthita do majalA vagairaha Upara bhAga meM 'No ThANaM vA' kAyotsarga rUpa dhyAna yA 'sejjaM vA NisIhiyaM vA' zayyA - saMstAraka-saMdharA 'ceijjA' yA svAdhyAya ke liye sthAna grahaNa nahIM kare kyoMki upAzraya ke Upara ke bhAga meM dumajale vagairaha para malamUtrAdi kA 'pANi vA bhUyAI vA' AziyAne bhUtAne 'jIvAI vA sattAI vA' bhavana satvani 'abhihaNijja vA' bhArI nAmaze athavA 'jAva vavarovijja vA' yAvat temano vinAza 42, paraMtu 'aha bhikkhuNaM puvvovadiTThA esa paiNNA' tethI sAdhu bhane sAdhvIo bhATe viitrAga bhagavAn mahAvIra svAmIe pahelethI ja sayama niyamAnu pAlana karavAnI AjJA che. 'esaheu eyaM kAraNe' ane se bhagavAnano upadeza ane hetu tathA bharAyacA eja batAvela che ke sAdhu ane sAdhvIe jIvAnI hiMsAnA tyAga pUrNAMka ja sayama niyamo pAsana 12vu lAye. tethI 'tahaSpagAre uvahasae' tevA prAranA upAzrayamAM haiM ne 'aMta likkhajAe' Aza tara sthita me bhAvigere uparanA lAgabhAM 'No ThANaM vA, sejjaM vA' yetsarga 35 dhyAna athavA zayyA saMthAro ! svAdhyAya bhATe sthAna grahaNa karavu' nahI' kema ke upAzrayanA uparanA bhAgamAM e majalA vigerenI upara malamUtrAdino tyAga karavAthI ukta prakArathI prANa jIvajaM tuonI hiM'sA thavAnI sa'bhAvanAthI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #361 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 350 350 AcArAMgasUtre mUlam-se bhikkha yA bhikkhuNI vA se jaM puNa evaM uvassayaM jANijA, saisthiyaM sa khuDDa sapasubhattapANaM tahappagAre sAgArie uvassae No ThANaM vA sejjaM vA NisIhiyaM vA cetejjA, AyANameyaM, bhikkhussa gAhAyaikuleNa saddhiM saMvasamANassa alasae vA, visUiyA vA chaDDI vA uvAhijjA annatare vA se dukkhe rogAyake samuppajjejA asaMjae kaluNapaDiyAe taM bhikhusta gAtaM telleNa vA, ghaeNa vA, uvvaTTaNeNa vA, abmaMgejja makkhijja vA, siNANeNa vA kakkeNa vA, loddheNa yA, caNNeNa vA, cuNeNa vA, paumeNa vA, AghaMsejja vA, paghaMsejja vA ucvalejavA, ucaTTejja vA sI modagaviyaDeNa vA, usiNodagaviyaDeNa yA uccholejja vA, paccholeja vA, pahoejja yA, siNAvijja vA, siMcijja vA, dArugA vA dArupariNAma kaTu, agaNikAyaM ujjAlejja vA pajjAlijja vA, ujjAlittA pajAlittA kAyaM AyAvejja vA payAvejja vA, aha bhikkhUNaM puvovadiTThA esa painnA esa heU eyaM kAraNe esa ubadese jaM tahappagAre sAgarie uvassae No ThANaM yA sejja vA NitIhiyaM vA cetejA ||suu0 12 // chAyA-sa bhikSuryA bhikSukI vA sa yat punarevam upAzrayaM jAnIyAt, sastriyaM sakSudraM sapazubhaktapAnaM tathAprakAre sAgArike upAzraye no sthAnaM vA zayyAM vA niSIdhikAM vA cetayet, AdAnametat, bhikSukasya gRhapatikulena sArddham saMvasataH alasakaM vA visUcikA vA, chardI vA udvAdheran, anyatarad vA nasya duHkhaM rogAtaGkaH samutpadyeta, asaMyataH kAruNyapratijJayA tadbhikSoH gAtraM tailena vA, ghRtena vA navanItena vA vasayA vA abhyaMjpAt vA mrakSayed vA, snAnena vA kalkena vA logheNa vA varNana vA cUrNena vA pona vA, AgharSata, pragharSata, uda. varteta vA zItodakavikaTena vA uSNodakavikaTena vA utkSAlayed vA prakSAlayed vA, snapayed vA siJced vA, dAruNaM vA dArupariNAmaM kRtvA agnikAyam ujjvAlayed vA prajvAlayed vA, ujjvAlya prajvAlpa kAyaM vA AtApayed vA, pratApayed vA, atha bhikSaNAM pUrvopadiSTA eSApratijJA eSa hetuH, etat kAraNam, eSa upadezaH, yat tathAprakAre sAgArike upAzraye no sthAnaM vA zayyAM vA nidhIdhikAM vA cetayed // sU0 12 // tyAga karane para uktaroti se prANI jIva jAta kI hiMsA hone kI saMbhAvanA se saMyama AtmA kI virAdhanA hogii|| 11 // saMyama AtmAnI virAdhanA thAya che. A sU. 11 zrI sAgasUtra :4 Page #362 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 0 12 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 351 TIkA-atha prakArAntareNa kSetrazayyAmevAdhikRtya vizeSa vaktumAha-'se bhikhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI yA 'se jaM puNa evaM uvassayaM' sa bhAvabhikSuH yadi punarevaM vakSyamANasvarUpam upAzrayam 'jANijjA' jAnIyAt tadyathA 'saitthiyaM sakhuIM sapasubhatapANaM' sastriyam-- strI bAlakAdikuTumbaparivArasahitam sakSudram-zvAnaviDAlamAriprabhRtiSudraprANiyuktam, sapa zubhaktapAnaM gomahiSAdipazuyuktam, tad bhakSyarUpabhaktapAnasahitaJca upAzrayaM jAnIyAditi pUrveNAnvayaH tarhi 'tahappagAre sAgArie' tathAprakAre-pUrvoktarUpe sAgArike-gRhasthakuTumbaparivArayukte 'uvassae' upAzraye 'No ThANaM vA sejja vA nipsIhiyaM vA' no sthAnaMvA kAyotsargarUpam, zayyAM vA saMstArakama, niSIdhikAM vA svAdhyAyabhUmi 'cetejA' cetayeda-vidadhyAta, yatastatra vasataH sAyoH ete vakSyamANadoSA-bhavanti tathAhi 'AyANameyaM' AdAnametat-karmopAdAnam TIkArtha-aba prakArAntara se kSetra zayyA ko lakSya karake hI kucha vizeSatA batalAte haiM-'se bhikkhU yA, bhikkhuNI yA, se jaM puNa evaM uvasmayaM jANijA' vaha pUrvokta bhikSuka-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI- sAdhvI yadi aisA vakSya mANa rUpa se upAzraya ko jAna le ki-yaha upAzraya 'saitthiyaM' strI bAlaka vagairaha kuTumba parivAra se yukta hai, evam 'sakhuDDaM' zvAna-kuttA, viDAla-billI, vagairaha kSudra-choTe choTe prANiyoM se bhI yukta hai tathA 'sapasumattapANaM' gAya bhaiMsa vagairaha pazuoM se bhI bharA hai aura una strIbAlaka zvAna gAya baila bhaiMsa vagairaha ke bhakSya bhakta pAna cArA vagairaha se bhI bharA huA hai to 'tahappagAre sAMgArie' isa prakAra ke sAgArika-strIbAlaka gAya meMsa vagairaha se bhare hue 'uvassae' upAzraya meM 'No ThANaM vA' sthAna dhyAna rUpa kAyotsarga ke liye tathA 'sejjaM vA' zayyA-zayana saMtharA bistarA karane ke liye evaM 'nisIhiyaM vA niSIdhikA 'ceijjA' svAdhyAya karane ke liye sthAna grahaNa nahIM karanA cAhiye, kyoMki 'AyANamayaM' etat-isa prakAra ke sAgArika upAzraya meM rahanA sAdhu ke liye haja prakArAntarathI kSetrazasyA viSe ja vizeSatAnuM kathana kare che - Ta -se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te sayamA sAdhu , sAyI se jaM puNa evaM jANijjA' mA yakSya bhA55 upAzrayAne gae haiM 21 upAzraya 'saithiya" zrI mA vigere 445 parivAra pANI che. tathA 'sakhuDa' ta, Mal), vigere prANayothI 5 yukta cha. tathA 'sapasubhattagANaM' Aya meM vigere 5zumAthI 55 mata che. tathA e strI, bALake, kutarA, bilADAo ane gAya bheMsa vigere pazuone bhaya sanA ni2 vigairethA 55 bhare cha. to 'tahappagAre sAgArie ubassae' 12nA saa||23 arthAt strI mANa pazu vigerethI mare zrayamANo ThANaM vA sejja vA' sthAna-marthAt dhyAna35 yatsA bhATe zayyA sastA24 paathr| , 'nisIhiyaM vA cetejjA' pAdhyAya 421 // bhATe sthAna ara) 42 nahI ma. -'AyANameya' mA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #363 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre karmAgamanadvAram etat-sAgArikopAzrayanivAsaH, tadevAha-bhikkhussa gAhAvaikulena saddhi' bhikSukasya sAdhoH gRhapati kulena sAddham 'saMvasamANassa' saMvasataH nivAsaM kurvataH 'alasage vA' alasakaM vA hastapAdAdisvambharUporogavizeSaH, zvayathurvA 'visUiyA vA chaDDI yA' visUcikA vA, chardiA virecanarUpA 'uvAhijjA' udbAdheran-pIDayeyuH, 'aNNayare vA se dukkherogAyake samupajjijjA' anyatarad vA anyat yat kimapi tasya duHkhaM rogAtako vA samu padyeta, atha ca 'asaMjae' asaMyato-gRhasthaH 'kaluNapaDiyAe' kAruNyapratijJayA dayAbhAvena 'taM bhikkhussa gAyaM tada bhikSukasya glAnasya rogAtaGkitasya gAtram zarIram 'tilleNa vA' AdAna-karmAgamana ka dvAra mAnA jAtA hai arthAt karmabandhana kA kAraNa hotA hai| isaliye isa taraha ke sAgArika-sakSudra sapazu bhaktapAna vAle upAzraya meM saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI ko nahIM rahanA cAhiye isI ko upapAdana karake batalAte hae kahate haiM 'bhikkhussa gAhAyaikulena saddhi saMghasamANassa' gahapati gRhastha zrAvaka ke parivAra ke sAtha nivAsa karate hue bhikSuka-sAdhu ko alasage yA' alasakahAtha pAdAdi kA stambha rUpa (akaDa jAnA) vAta vizeSa roga kadAcit ho jAya, yA zvayathu sUjana ho jAya athavA 'vishayA vA chaDDI vA chardA virecana-visUcikA (atyadhika zauca TaTTI) hone lage 'uvyAhijjA' ulTI jhADA vagairaha hone laga jAya aura 'aNNayare vo se dukkhe' isa prakAra ke anekoM rogoM se sAdhu pIDita ho jAya arthAt sAdhu ko anekoM duHkha yA 'rogAyaMke samupajjijjA rogoM kA AtaGka trAsa utpanna ho jAya aura aisI sAdhukI bimArI avasthA meM 'asaMjae' yadi asaMyata-gRhastha zrAvaka arthAt usI upAzraya meM rahane vAlA sakuTumba parivAra gRhastha 'kaluNapaDiyAe taMbhikkhussa gAyaM' dayA bhAva se rugNa sAdhu ke gAtra zarIra ko 'tilleNa vA ghaeNa vA nayaNIeNa vA' tela se yA ghRta se yA navanIta prakAranA sAgArika nivAsasthAnamAM rahevuM te sAdhu sAdhvIne mATe AdAna-kamagamananuM dvAra mAnavAmAM Ave che. arthAt karmabaMdhanuM kAraNa gaNAya che. tethI A prakAranA sAgarikasakSudra, sapazu tathA bhakta pAna vALA u mzrayamAM saMyamazIla sAdhu ke sAdhvIe nivAsa 423 / nahI ta / pAta upasthita 4zana ve sUtra42 matA che. "bhikkhussa gAhAvaikuTena saddhiM' pati 25 zrAvanA parivAranI sAthe 'saMvasamANassa' nipAsa 42naa2| sAdhune 'alasage vA' sAtha pAnA 43315014 / 35 pAta vizna zA hAya jaya athavA 'visUiyA vA' visuuyi| arthAt ni| za ya ya athavA 'chaDDI vA' TI / vigaire 'uvyAhijjA' pAu! 42 -424 / 'aNNayare vA se dukkhe' 141 12 // bhne| gAthA sAdhu ne duH|| 4 // 24 'rogAyake samupajjijjA' / nA trAsa 34re ana / 2nI sAdhunI mAnI 312thAmA 'asaMjae kaluNapaDiyAe' gRhastha zrA54 2 me pAzrayamA 29nA2 sahamapANI 715 yA lAthI 'taM bhikkhussa gAyaM tilleNa yo zrI mAyAga sUtra :4 Page #364 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 12 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 353 tailena vA 'ghaNa vA' ghRtena vA 'navaNIraNa vA' navanItena vA 'basAe vA' vasayA vA snigdha cUrNavizeSeNa 'abhaMgijja vA' amyaMjyAt vA - abhyaJjanaM kuryAt 'makkhijja vA' mrakSayed vA kSaNa vidadhyAt 'siNANeNa vA snAnena vA sugandhita dravya mizritazItalajalasnAnena 'kakkeNa vA' kaSAyeNa vA kaSAyadravya mizrita zItalajalena 'ludveNa vA' lodhreNa vA 'vaNNeNa vA' varNena ar kampallakAdi varNana 'cuNNeNa vA' cUrNena vA yavAdi cUrNavizeSeNa 'parameNa vA' padmena vA 'AdhaMsijja vA' AgharSayed vA 'pasijja vA' pragharSayed vA sakRd vA vAraMvAraM vA gharSaNaM kuryAt kariSyatItyarthaH 'uccalina vA' udbaled vA 'uvyahejja vA' udvartayed vA yavAdi * cUrNadvArA udvelanam udvartanaM vA kuryAt 'sIodagaviyaDeNa vA' zItodakavikaTena vA prAkazItalajalena 'usiNodagaviya DeNa vA uSNodakavikaTena vA prAsukoSNa jalena vA 'uccholejja yA' utkSAlayed vA - sakRtprakSAlanaM kuryAt 'pakkhAlina vA' prakSAlayed vA punaH punaH prakSAlanaM kuryAt 'siNAvijja vA' snapayed vA vAraMvAraM mastakAdi prakSAlanaM vA kuryAt 'siMcejja vA ' siJcad vA jalAdinA zarIrAdi secanaM kuryAt 'dAruNA vA dAruAriNAmaM kaTTu' dAruNA vA makkhana se yA 'vasAe vA cuNNeNa vA' snigdha cikkaNa cUrNa vizeSa se abhyaM jana aura mAliza kare yA sugandhita dravya mizrita zItala jala se 'abhaMga'jja vA' makkhijja vA' snAna karAve yA kaSAya dravya mizrita zItala jala se yA se yA kampillakAdi varNa se yA yavAdi cUrNa vizeSa se yA pAuDara se 'siNANeNa vA kakkeNa cA' eka vAra yA bArabAra gharSaNa kare yA udbalana kare yA udvartana kare arthAt yavAdi cUrNa vizeSa yA pAuDara vagairaha se auMgaTana kare 'sIodagaviyaDeNa vA usiNodagaviyaDeNa vA' zItodaka vikaTa-acitta zItodaka se yA acitta uSNodaka se eka bAra yA 'ucchojja vA' anekavAra mastadika kA 'pakkha lijja vA' prakSAlana kare athavA 'siNAvijja vA' snAna karAve athavA 'siMcejja vA' jala vagairaha se sivana kare 'dAruNA vA dArupariNAmaMkaTu' athavA 'ghaNa vo' te sAdhunA zarIrane tesathI hai dhothI 'NatraNIeNa vA' athavA mAthI 'vasAe bo' snigdha dizA yUrSu vizeSathI 'abbhaMgijja vA, makkhijja vA' asya jana mane bhAtIza 42 'siNANeNa vA' suga Mdhita dravyavAjA DaMDA pANIthI navarAve tathA 'kakkeNa vA' upAya dravyavAlA auSadha mizrita ThaMDA pAzuthI navarAve athavA 'ludveNa vA' bothI hai 'vaNNeNa vA ' asthisAhi pAthI athavA 'cuNNeNa vA' yavAhinA yUrya vizeSathI athavA 'paumena vA ' pAvaDarathI bhaNathI 'AvaMsijja vA' pAra ghase athavA 'padhesijja bA' vAraMvAra ghase athavA 'uvalijja vA' uddavAna re athavA 'uvvaTTejja vA' uddavartana hare arthAt yavAhinA yUrNa vizeSathI pAvaDara vigerethI bhAlIza pure. athavA 'sIyodgaviyaDeNa vA ' athitta 'DApAyI 'usiNodagapiyaDeNa vA' atti unA pAzothI 'uccholejja vA pakkhAlejja vA me pAraDe vAraMvAra bhakta vigerene dhAve athavA siNAvijja vA' snAna urAve A0 45 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #365 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 354 AcArAMgasUtre manthanakASTha vizeSeNa dArupariNAmam araNimanthanaM kRtvA 'agaNikArya' agnikAyam agnikAyikajIvam 'ujjAlejja vA' ujjvAlayed vA 'pajjAlijja vA' prajvAlayed vA sakRd vA vAraMvAraM vA prajvAlanaM kuryAt 'ujjAlittA pajjAlittA' ujjyAlya prajvAlya 'kArya AyAvijja vA payAvijja vA' kArya sAdhuzarIram AtApayed vA pratApayed vA sakRd vA vAraMvAraM vA pratApanaM kuryAt 'aha bhikkhUNaM' atha bhikSUNAm sAdhUnAm 'puNvoSadiTThA esa paNA' pUrvopadiSTA - pUrvatIrthakRdupadiSTA eSA pratijJA - sAdhu saMyamapAlananiyama : 'esa heU' eSa hetuH 'eyaM kAraNe' etat kAraNam ' epa upadese' eSa upadezaH 'jaM tahappagAre sAgArie' yat tathAprakAre pUrvItarUpe sAgArike - AgArikagRhastha kuTumba parivArayukta 'uvassae' upAzraye 'No ThANaM vA' no sthAnaM vA kAyotsargarUpam 'sejjaM vA' zayyAM vA saMstArakarUpAM 'nisIhiyaM vA' niSIdhikAM vA svAdhyAyabhUmiM vA 've tejjA' cetayed vidadhyAt // sU0 12 // manthana kASTha se araNimanthana karake 'agaNikArya ujjAlejja vA' agnikAyikajIvoM ko eka bAra yA aneka vAra 'pajAlijja vA' prajvAlita kare tathA 'ujjAlittA pajjAlittA' eka cAra yA anekacAra agnikAyika jIva ko prajvAlita kara usa rugNa - bimAra sAdhu ke 'kArya' AyAvijja vA' zarIra ko ekavAra yA anekavAra 'payAvijja vA' tApita kare arthAt tapAve to amAsuka sacitta agni kAyika vagairaha ke samparka se aura uttarIti se saMyamI muni ko AdhAkarmAdi doSa lagane se saMyama Atma virAdhanA hogI isaliye 'aha 'aha bhikkhUNaM pugyo diTThA esapaNA, kintu bhikSukoM ke liye pahale upadiSTa- batalAyI gaI aisI pratijJA hai ki saMyama kA pAlana karanA cAhiye 'esaheU' yaha mukhya hetu yA 'esakAraNe' mukhya kAraNa aura 'esauvade se' bhagavAn zrImahAvIrasvAmI kA upadeza hai ki 'jaM tapagAre sAgArie ubassae No ThANaM vA sejjaM vA nisIhiye vA cetejjA' isa prakAra ke sAgArika gRhasthagRha meM sAdhu ko sthAna - zayyA aura athavA 'siMcejja vA' pANi vigerenA chaTA re 'vAruNA vA dAru parimANa kaTTu' athavA maMthana aSTathI maMthana harIne 'agaNi kArya abhibhavati 'ujjAlejja vA pajjAlijja bA' vAra ne vAra anvasita ure tathA 'ujjAlittA pajjAlittA' bheTavAra nevAra ani vane avasita urIne 'kArya AyAvijja vA payAvijja vA' the rogI sAdhunA zarIrane ekavAra ke anekavAra tapAve. arthAt e rIte tapAvavAthI aprasuka sacitta agnikAyika vigerenA sapathI ane ukta prakArathI saMyamI munine AdhAkarmAdi doSa sAgapAdhI saMyama Atma virAdhanA thAya che. tethI 'aha bhikkhUNaM putrovadiTThA' sAdhu mane sAdhvIne yA paDelA upadezena 'esa paiNNA' sevI pratijJA che 'esaheU' saMyamanu' pAsana mukhya hetu che bhane 'esakAraNe' bheTa mukhya ara che. ane 'esa ubadese' lagapAn zrImahAvIra prabhu upadeza che. 'jaM tahappagAre sAgArie' bheSA prahAranA sAgArika zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #366 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 1 sU0 13 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 355 mUlam-AyANameyaM bhikkhusta sAgArie uvassae vasamANassa iha khalu gAhAvai vA gAhAyaibhAriyA vA gAhAvaiputto vA gAhAvaighUyA yA suNhA vA jAya kammakarI vA annamannaM akosaMti vA, pacaMti vA, saMbhaMti thA, udaviti vA aha bhikkhaNaM uccAvayaM maNaM NiyaMchejjA, ete khallu annamannaM ukosaMtu vA mA vA ukkosaMtu paceMtu vA mA vA pacaMtu, saMbhaMtu vA mA vA rumaMtu jAva mA vA uddaviMtu, aha bhikkhUNaM puvvoya. diTThA esa paiNNA esa heU, jAva jaM tahappagAre sAgArie upassae No ThANaM vA sejjaM vA nisIhiyaM vA cetejjA ||suu013|| ___ chAyA-AdAnametat bhikSukasya sAgArike upAzraye vasataH iha khalu gRhapatiryA gRhapatibhAryA vA gRhapatiputro vA gRhapatiduhitA vA snuSA vA yAvat karmakarI vA anyonyam utkrozaMti vA pacanni vA, rundhanti vA udrAyayanti vA, atha bhikSuH uccAvacaM manaH kuryAt ete khalu anyonyam utkrozantu vA mA vA utkrozantu, pacantu vA mA kA pacantu, rundhantu vA mA vA rundhantu yAvad mA vA udrAvayantu atha bhikSaNa pUrvopadiSTA eSA pratijJA, eSa hetu: yAvat yat tathAprakAre sAgArike upAzraye no sthAnaM vA zayyAM vA niSIdhikAM vA cetayed // 13 // TIkA-sAgArikopAzraye sAdhornivAsaH karmavandha hetu bhavatItyAha-'AyANameyaM' AdA. nama-karmopAdAnakAraNam etat-sAgArikopAzrayavAso bhavati tadAha-'bhikkhussa sAgArie ubassae vasamANassa' bhikSukasya sAdhoH sAgArike kuTumbaparivArayukte upAzraye vasataHnivAsaM kurvataH karmabandho mavatItyAha 'iha khalu gAhAvai bA' iha khalu-sAgArikopAzraye gRhaniSIdhikA nahIM karanI cAhiye kyoMki uktarIti se sAgArika nivAsasthAna meM rahane se saMyama Atma virAdhanA hotI hai // 12 // TIkArtha-aba sAgArika upAzraya arthAt gRhastha ke makAna meM rahane se sAdhu kokarmabandha hotA hai yaha batalAte haiM-'AyANameyaM, mikkhussa sAgArie uyassae vasamANassa' sAgArika-arthAt kuTumba parivAra yukta upAzraya meM rahane se bhikSuka ko karmabandhana hotA hai-arthAt sAgarika ghasati meM saMyamazIla 'uvassae' nivAsasthAnamA 'No ThANa vA sejavA' sAdhume. sthAna za tathA 'nisIhiyaM vA cetejjA' nipAdhi-svAdhyAya bhATe sthAna aDa 427 naDI. bha . ta prAthI sA. rika vasatImAM rahevAthI saMyama Atma virAdhanA thAya che. sU. 12 che have sAgarika nivAsasthAnamAM rahevAthI sAdhune karmabaMdha thavAnuM sUtrakAra kathana kare-che. ____Ta -'AyANameyaM bhikkhussa sAgArie' muTu 5 parivAramA 'uvassae vasamANassa' upAzrayamAM rahevAthI saMyamazIla sAdhu ane sAdhIne karmabaMdhana thAya che. arthAt sAgA zrI sAgasUtra :4 Page #367 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 356 AcArAMgasUtre patirvA 'gAhAvaimAriyA vA' gRhapatibhA vA 'gAhAvaiputto vA' gRhapatiputro vA 'gAhAyai dhRyA vA' gRhapatiduhitA vA 'suNDA' snuSA vA-putra vadhUH 'jAva' kammakarI vA 'yAvat-dhAtrI cA' dAso vA dAsI vA kamekaro vA karmakarI vA 'annamannaM' anyonyam-parasparam 'ukosaMti vA' utkrozanti vA-AkozaM kariSyanti, te gRhapatyAdayaH parasparaM kalahaM kariSyanti 'pacaMti vA, ruMbhaMti vA, uddaviMti vA' pacanti vA-pAkaM kariSyanti, rundhanti vA, avarodhaM kariSyanti, uvAvayanti vA-udadrAvaNaM kariSyanti vA, teSAzca gRhapatyAdInAmAkrozAdikaM dRSTrA 'aha bhikkhuNaM' atha sa mikSuH sAgArikopAzraye vasan sAghuH khalu 'uccAvayaM maNaM niyaMchijjA' uccAvacam manaH kuryAt, tatra uccaM tAvad mA evaM kurvantu, avacaM tAvat evam AkrozAdikaM kurvantu ityevam uccAvacaM manaH kariSyati, tadAha-ee khalu annamannaM ukkosaMtu vA, mA vA sAdhu kA rahanA karmabandhana kA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki 'iha khalu' isa sAgarika nivAsasthAna meM 'gAhAvai vA' gRhapati-gRhastha zrAvaka yA 'gAhAyai bhAriyA vA' gRhapati kI bhAryA yA 'gAhAvai putto vA' gRhapati kA putra athavA 'gAhAvaidhUyA vA' gRhapati kI duhitA kanyA yA gRhapati kI 'suNhA vA' snuSA putra vadhU 'jAva kammakarI vA' yA yAvat-dAsa bhRtya yA dAsI yA karmakara-nokara yA karmakarI-naukarAnI 'aNNamaNNaM' anyonya-paraspara Apasa meM 'ukosati vA' Akroza kareMge arthAt gRhapati vagairaha Apasa meM kalaha kareMge yA zora gula macAyeMge, yA 'pacaMti vA' pAka kareMge athavA 'rUbhaMti vA' avarodha kareMge athavA 'uddaviMti vA' eka dUsare ko udrAvita kareMge arthAta upadrava karake bhagAyeMge isa taraha una gRhapati vagairaha kA kalahAdi ko dekhakara 'aha bhikkhu gaM uccA vayaM maNaM niyaMchijjA' bhikSuka saMyamazIla sAdhu usa sAgArika upAzraya meM rahate hae apane mana ko uccAvaca karane lagegA arthAt 'pasa khalu annamannaM' ye loga gRhapati vagairaha isa prakAra kA 'ukosaMtu vA mA yA ukkosaMtu' kalaha nahIM kare 'rika nivAsasthAnamAM sAdhunuM rahevuM karmabaMdhananuM kAraNa mAnavAmAM Ave che kema ke khalu gAhAvai vA' mA sA24 2mAzrayasthAnamA gRhapati 725 zrApa thA 'gAhAvai bhAriyA vA' 75tinI strI athavA 'gAhAvai putte vA' patinI putra 2551 / 'gahovai dhUyA' tinI putrI athavA 'suNhA vA' tinI putravadhU 'jAva kammakarI vA' ! yAvat hAsa, n|42, hAsI 22 4 42 23 2nI strI 'annamannaM ukkosaMti vA' 52252 316 47yA 42ze zA25312 42ze 4thavA 'pacaMti vA pAya 32ze matha to 'rUbhaMti vA' 512 / 5 42ze athavA 'uddaviMti vA' 4 bhAgane upadrava 12 arthAt upadrava karIne bhagADavA prayatna karaze A rIte e gRhapati vigerenA kalahAdine mana 'aha bhikkhuNaM putvovadiTTA esa paiNNA' 52 tu sAdhu sApAyAne pUrvApATa meyI pratizata arthAt sayama pAlana 42yAne niyama cha. 'esahe U' bhane sayama pAsana 427 zrI sAgasUtra :4 Page #368 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 1 sU0 13 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 357 ukkosaMtu' ete khalu gRhapatyAdayaH sAgArikopAzraye anyonyam-parasparam utkrozantu vAAkrozaM kurvantu, mA vA utkrozantu-Akroza mA kurvantu 'pacaMtu vA mA vA pacatu' pacantu vA, pAkaM kurvantu, mA vA pavantu-pAkaM mA kurvantu 'jAva' yAvat-rundhantu vA mA vA rundhantu uddrAvayantu 'mA vA uda vitu' mA vA uddAvayantu ityevaM manasi dvaividhyaM vicikitsA vA syAt tathA ca saMyamAtmavirAdhanA bhavedityAzayenAha-'aha bhikkhUNaM puyovadiTThA esa paipaNA' atha mikSUNAM sAdhUnAM kRte pUrvopadiSTA-pUrva tIrthakRdupadiSTA epA pratijJA saMyamapAlananiyamaH 'esa heU' eSa hetuH, 'eyaM kAraNe' etat kAraNam 'esa uvadese' epa upadezaH bhagavatastIrthakRtaH kIdRzaH upadeza ityAha-'jaM tahappagAre sAgArie uvassae' yat tathAprakAre pUrvoktarUpe sAgArike gRhasthakuTummaparivArayukte upAzraye 'No ThANaM vA sejjaM vA nisIhiyaM vA' no sthAnaM vA-kAyotsargarUpam, zayyAM vA saMstArakam, niSIdhiko vA-svAdhyAyabhUmi 'ceijjA' cetayet-kuryAt // sU0 13 // yA kareM isa taraha kA anekoM UMcAnIcA vicAra mana meM hone lagegA, isI tAtparya se kahate haiM ki ye sabhI gRhapati vagairaha isa sAgArika upAzraya meM paraspara meM kalaha kareM yA nakareM 'pacaMtu mA vo pacaMtu' pakAve yA nahIM pakAyeM 'jAvamA vA uddaciMtu' yAvata-avarodha kareM yA nahIM kareM upadrava karake eka dUsare ko khadereM yA nahIMkhadere isa taraha mana meM aneka prakAra kA vaividhya yA vici. kitsA utpanna hone se saMyama Atma virAdhanA hogI isa Azaya se kahA hai'aha bhikkhUNaM pucovadihA esapaiNNA, esa heU, evaM kAraNe, eka ubadese' atha kintu bhikSukoM ke liye pUrvopadiSTa-pahile batalAyI gayI aisI pratijJA-saMyama pAlana karane kA niyama hai yahI saMyama pAlana karanA ho sAdhu kA mukhya hetu hai yA mukhya kAraNa batalAyA gayA hai aura bhagavAn vItarAga zrImahAvIra svAmIne upa. deza diyA hai ki-'jaM tahappagAre sAgArie' isa prakAra ke sAgArika 'uvassae' upAzraya meM 'No ThANaM vA sthAna-dhyAna rUpa kAyotsarga ke liye tathA 'sejja vA' zayyA-zayana saMtharA karane ke liye tathA 'nisIhiyaM vA ceijjA' niSodhikAsvAdhyAya karane ke liye bhI AvAsa nahIM karanA cAhiye, kyoM ki sAgArika nivAsasthAna meM rahane se saMyama Atma virAdhanA hotI hai // 13 // me4 saadhun| mukhya utu cha. athavA 'esa kAraNe' me bhubhya 4 / 29 49 cha. 'esa uvadese' tathA pIta mAvAn zrImahAvIra svAmIye me upadeza mAyA cha hai 'jaM taha pagAre sAgArie ubassae' mAyA prA2nA sA24 nivAsasthAnamA 'No ThANa vA' sthAnadhyAna35 yo bhATe ta5'sejja vA' 1850 zayana sthaa| 421 // bhATe tathA 'nisIhiya vA ceijjA' nipI431 mAt svAdhyAya 421 // bhATa 54 pAsa 423 / nahI hai sA. rika upAzrayamAM rahevAthI saMyama Atma virAdhanA thAya che. sU. 5 13 che zrI mAyA sUtra : 4 Page #369 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 358 AcArAMgasUtre mUlam-AyANameyaM bhikkhussa gAhAvaihiM saddhiM saMvasamANasta iha khalu gAhAvai appaNo sa aTThAe agaNikAyaM ujjAleja vA pajjAleja vA, vijjhAleja vA, aha bhikkhU uccAvayaM maNaM NiyachejjA, ete khalu agaNikAyaM ujjAleMtu vA mA vA ujjAletu pajjAleMtu vA mA vA pajjAleMtu jAya mA vA vijjAvetu aha bhikkhUNaM puvyodiTTA esa paiNNA esa heU jAva jaM tahappagAre uvastae No ThANaM vA NisIhiyaM vA cetejA ||suu0 14 // ___ chAyA-AdAnametat bhikSukasya gRhapatimiH sArddham saMvasataH, iha khalu gRhapatiH AtmanaH svArthAya agnikAyam ujjvAla ye d vA prajvAlayed vA vidhyApayed vA atha bhikSuH uccAvacaM manaH kuryAt, ete khalu agnikAyam uvajjyAlayantu vA mA vA ujjyAlayantu, prajyAlayantu mA pA prajvAlayantu yAvad mA vA vidhyApayantu, atha bhikSaNAM pUrvopadiSTA eSA pratijJA, eSa hetu :, yAvad-yat tathA prakAre upAzraye no sthAnaM yA zayyA yA niSodhikA vA cetayed / suu014||| TIkA-punarapi sAgArikopAzraye sAdhUnAM nivAsaniSedhamAha-'AyANameya' AdAnam karmopAdAnakAraNam etat-sAdhUnAM sAgArikopAzraye vAsaH tadevopapAdayannAha-'bhikkhussa gAhAvaihiM sadi' bhikSukasya sAdhoH gRhapatibhiH sArddham 'saMvasamANassa' saMvasataH, kathaM karmopAdAnaM syAt tadAha-'iha khalu gAhAvaI' iha khalu gRhapatiH 'appaNo sayaTTAe' AtmanaH TIkArtha-phira bhI sAgArika upAzraya-gRhasthakamakAna meM sAdhu kA nivAsa kA niSedha batalAte haiM-'AdhANameyaM bhikkhussa' etat-arthAt sAdhuoM kA sAgArika upAzraya meM nivAsa karanA AdAna-karmAdAna kA kAraNa mAnA jAtA hai arthAt sAghu ko sAgArika AzrayasthAna meM rahane se karma bandha hotA hai kyoMki 'gAhAvai saddhiM' gRhapati-gRhasthoM ke sAtha upAzraya arthAt gRhastha ke nivAsa sthAna meM nivAsa karate hue sAdhu ke mana meM anekoM udvega utpanna ho sakate haiM kyoM ki 'iha khalu gAhavAi' usa upAzraya meM rahane vAle gRhapati-gRhastha zrAvaka appaNo sa aTThAe' apane svArtha ke liye 'agaNikAya' agnikAya pharIthI sAgArika vasatImAM sAdhunA nivAsanA niSedhanuM kathana kare che. 2014-'AyANameya bhikkhussa' sAdhu, sAthI sA4i upAzrayamA nipAsa kare e AdAna arthAt karmopadAnanuM kAraNa mAnavAmAM Ave che. arthAt sAdhu ke sAcI sAmA2i4 nivAsasthAnamA 2upAthI dhana thAya che. bha 'gohAyaihiM sadi saMvasamANassa' gRhapAta gRhasthAnI sAtha pAzrayamA niyAsa 42naa2| sAdhunA bhanamA mana 2Sal Grpanna yA sana 23 cha. bha'iha khalu gAhAvai appaNo saaTTAe' se mAyasthAnamA 2khnaa| pati zrI pAtAnA 75ye| bhATa 'agaNikAya ujjAleja zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #370 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 14 zanyeSaNAdhyayananirUpaNam 359 svArthAya - svAryamityarthaH 'agaNikArya' agnikA yam-agnikAyikajIvam agnimityartha: 'ujjAlijjA vA' ujjvAlayed vA 'pajjAlijja vA' prajvAlayed vA 'vijjhAvijja vA' vidhyAyad vA - nirvApayedityarthaH 'aha bhikkhu uccAvayaM maNaM niyaMchijjA' atha sa bhikSuH uccAvacaM manaH kuryAt, tatra ucca tAvad manaH agnikArya mA ujjvAlayantu, avacaM tAvad manaH agnikAyam ujjvalayantu ityevaMrUpam uccAvacaM mano bodhyam, tadeva sphuTIkurvannAha - 'ee khala agaNikArya ujjAtu vA mA vA ujjAletu' ete tAvat gRhapatyAdayaH agnikAyam ujjyAlayantu vA, mA vA ujjvAlayantu 'evam 'pajjAleMtu vA mA vA ejjAletu' prajvAlayantu vA mAvA prajvAlantu evam 'vijjhAviMtu vA mA vA vijjhAviMtu' vidhyApayantu vA mA vA vidhyApayantu ityevaM manasi dvaividhyaM vicikitsA vA syAt tathA ca saMyamAtmavirAdhanA bhavet, ataevAha - 'aha bhikkhUNaM puvvoSadiTThA esa paiNNA' atha bhikSUNAM sAdhUnAM kRte pUrvopadiSTA pUrva taduktA eSA pratijJA saMyamapAlananiyamaH 'esa heU' epa hetuH 'eyaM kAraNe' etat kAraNam 'esa uvadese' eSa upadeza: 'jaM tahapagAre uvassae' yat tathAprakAre gRhapatibhiH ujjAlejja vA pajjAlejja vA' ko ujjvalita tathA prajvalita karegA aura 'vijjhAvejja vA' usa prajvalita agniko yujhAvegA, isaliye 'aha bhikkhu uccAvayaM maNaM niyaMchijjA' vaha bhikSuka-bhAva sAdhu uccAvaca aneka prakAra kA manameM tarka vitarka yA UMcA nIcA vicAra karegA -'esa khalu agaNikArya ujjA tu vA' jaise ki ye gRhastha agni ko bhale hI ujjvalita kareM yA 'mA vA ujjAleMtu' nahIM kare evaM 'pajjAle tu vA mA vA pajjAleMtu' prajvalita kareM yA nahI kareM, tathA 'vijjhAviMtu vA, mA vA vijjhAbaMtu' usa prajvalita agni ko bujhAveM yA nahIM bujhAveM isa prakAra ke mana meM dvaividhya yarthAt duvidhA yA vicikitsA saMzaya utpanna hone se saMyama Atma virAdhanA hogI isIliye kahA hai ki 'aha bhikkhU NaM putryovadiTThA esa paiNNA' usa bhikSuka-saMyamazIla sAdhu ke liye pUrvopadiSTa-bhagavAn tIrthakRta ne pahale batalAyI gayI yaha pratijJA hai vA pajjAlejja vA' abhiyane saNagAvaze ane pratyakSita haraze tathA 'vijjAvejja vA me avakSita bhanine kholavaze tethI 'aha bhikkhu uccAvayaM magaM niyaMcchijjA meM saMyamazIla sAdhu ke sAkSInA manamAM tarka vitarka thaze ane uMcAnIce vicAra karaze jema De'es khalu agaNikAya ujjAleMtu vA pajjAleMtu vA' mA gRhastha agnine lale sajagAve anvasita re athavA 'mAvA pajjAleMtu' na samajAve he anvasita na ure tathA 'bijjhA ciMtu vAmA vA vijjhAviMtu' me avasita agnine mosave agara na sosave bhASA prahArathI manamAM dugdhA arthAt sazaya utpanna thavAthI sayama Atma virAdhanA thaze tethI kahyuM che - 'aha bhikkhUNaM pumbodiTTA esa paiNNA' meM saMyamazIla sAdhu hai sAhacI bhATe lagavAn tItha kare pahelethI upadezela A prakAranI pratijJA che ke sayama niyama vratanuM pAlana zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #371 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 360 AcArAMgasUtre sahite upAzraye 'No ThANaM vA seja vA nisIhiyaM vA' no sthAnaM vA kAyotsargarUpam, zayayAM vA saMstArakam, nipIpikA vA svAdhyAyabhUmi 'cetejjA' cetyed vidadhyAt // 14 // mUlam-AyANameyaM bhikkhussa gAhAvaihiM saddhi saMvasamANassa iha khalu gAhAvaissa kuMDale vA, guNe vA, maNI vA, mottie vA, hiraNNe vA, suvaNNe vA kaDagANivA, tuDiyANi yA, tisaragANi vA, pAlaMbANi vA hAre vA, addhahAre yA egAvalI vA, muttAvalI vA, rayaNAvalI vA, taruNiyaM vA, kumAri alaMkiyavibhUsiyaM pehAe aha bhikkhU uccAvayaM maNaM NiyaM chejA, erisiyA vA sA, No vA erisiyA' iti vA bUyA, iti vA NaM maNaM sAejjA, aha bhikkhU NaM puThavovadiTThA esa paiNNA, esa heU jAva jaM tahappagAre uvassae No ThANaM vA sejjaM vA nisIhiyaM vA cetejA ||suu015|| chAyA-AdAnametat bhikSukasya gRhapatibhiH sArddham saMvasataH iha khalu gRhapateH kuNDalaM vA, guNaM vA, maNiM vA, mauktikaM yA, hiraNyaM vA, suvarNa vA, kaTakAni vA truTikANi vA, prAlaMbAni vA, hAraM vA, arddhahAraM vA, ekAvalI vA, muktAvalI vA, kanakAvalI vA, ratnAvalI ki saMyama niyama vrata kA pAlana karanA hI sAdhu kA parama kartavya mAnA jAtA hai aura tIrthakarane upadeza bhI diyA hai ki sAdhu avazya saMyamaniyama kA pAlana kareM jisase una sAdhuoM ko saMyama Atma virAdhanA nahIM hoto hai 'esa he u esakAraNaM' yahI mukhya hetu aura kAraNa bhI samajhA jAtA hai evaM esa ubadese' yahI tIrthakara bhagavaMtoM kA upadeza hai ki 'tahappagAre uyassae' ki usa prakAra ke sAgArika upAzraya meM sAdhu 'ThANaM vA sthAna-dhyAna rUpa kAyotsarga ke liye tathA 'sejjaM vA nisIhiyaM cA cetejA' zayyA-zayana saMdhAraka pAtharane ke liye aura niSIdhikA svAdhyAya karane ke liye nivAsa nahIM kare kyoMki uktarIti se sAgArika upAzraya meM rahane se sAdhu ko saMyama Atma virAdhanA hotI hai isaliye yahAM nahIM rahe // 14 // karavuM eja sAdhuonuM parama kartavya manAya che. ane bhagavAna tIrthakare upadeza paNa karela che ke-sAdhue avazya saMyama niyamanuM pAlana karavuM. jethI e pramANe saMyama niyamanu pAsana 42pAANA sAdhuyAna sayama mAma virAdhanA yatI nathI. 'esa heU eya kAraNe' se bhumya utu mana 4 // 26 pa samasyAmA mA cha. 'esa ubadese' me01 maanne| phe| cha. 'jaM tahappagAre uvassae' hai taprAranA sAmA2i4 pAzrayamA 'No ThANaM vA sejja vA' sAdhu sAdhvI sthAna-pAna35 yAtsaga mATatathA zayyA zayana saMthAro pAtharavA mATe nivAsa kare nahIM. ke make-ukta prakAre sAgarika upAzrayamAM rahevAthI sAdhune saMyama Atma virAdhanA thAya che, tethI sAgarika upAzrayamAM rahevuM nahIM sU. 14 zrI sAgasUtra :4 Page #372 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 15 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam ___361 vA, taruNI vA, kumArI alaMkRtavibhUSitAM prekSya atha bhikSuH uccAyacaM manaH kuryAt, idRzI yA sA no vA IdRzI' iti vA khalu brUyAta, iti vA manaH svadeta, atha bhikSaNAM pUrvopadiSTA eSA pratijJA, eSa hetuH, etat kAraNam, eSa upadezaH yat tathAprakAre upAzraye no sthAna yA zayyAM vA nipodhikAM vA cetayet / / suu015|| ____TIkA-kSetrazayyAmevAdhikRtya vizeSaM vaktumAha-'AyANameyaM' AdAnam karmopAdAna kAraNam etat-sAgArikagRhapatyAdibhiH sArdham sAdhUnAmupAzraye nivAsaH, tadevAha'mikkhussa gAhAyaihiM saddhi bhikSukasya sAdhoH gRhapatibhiH sArddham 'saMvasamANassa' saMvasataH upAzraye nivAsaM kurvataH AdAnametaditi pUrveNAntrayaH, tathAhi iha khalu gAhAvaissa' iha khalu upAzraye vasatIgRhapateH gRhasthasya 'kuMDale vA guNe vA maNI vA' kuNDalaM bA, guNo vA rasanArUpaM gugam, maNiM vA-padmarAgamarakataprabhRtimaNi 'mottie vA' mauktikaM vA mauktikamaNim 'hiraNNesu vA mukNNesu vA kaDagANi vA' hiraNyeSu vA suvarNeSu vA racitAni kaTakAniklayarUpahastabhUSaNAni, 'tuDiyANi vA truTitAni vA aGgadarUpa bAhubhUSaNAni 'tisarANi phira bhI kSetra zayyA ko hI lakSya kara vizeSa bAta batalAte haiM TIkArtha-'AyANameyaM bhikkhussa gAhAvaihiM saddhiM saMvasamANassa' etat yaha sAgArikaupAzraya meM nivAsa karanA sAdhuoM ke liye AdAna hai arthAt karma bandhana kA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki gRhapati-gRhastha AvakoM ke sAtha upAzraya meM nivAsa karate hue bhikSu-sAdhu ke mana meM vakSyamANarIti se anekoM saMkalpa vikalpa ho sakatA hai jaise ki 'ihakhalu gAhAvaisma kuMDale vA' usa upAzraya meM rahate hue gRhapati-gRhastha Ayaka ke kuNDala ko yA 'guNe vA' razanA-kandorA rUpa guNa ko yA 'maNI vA parAga marakata vagairaha maNi ko yA 'mottie cA' mauktika-motI ko arthAtU muktAmaNI ko yA 'hiraNe cA suvaNNe vA kaDagANi cA' hiraNya suvarNa kA racita kaTaka-valaya yA 'tuDiyANI vA' truTita ko yA aMgada-keyUra bAjUbandha ko arthAt bAha bhUSaNoM ko athavA 'tisaragANi vA trisare tIna laDI kI hAToM kSetrazasyAne ja uddezIne vizeSa kathana kare che. -'AyANameyaM bhikkhussa' sAmA2i4 upAzrayamA seTa hai 23thanA mAnA nivAsa kare te sAdhu ke sAdhvIne AdAnanuM kAraNa che. arthAt karmabaMdhanuM kAraNa mAnavAmAM Ave che. bhaI 'gAhAvaihiM saddhiM saMvasamANassa' ya zrApAnI sA upAzrayamA nivAsa 421 // 4 // sAdhu sAdhvInA bhanamA mane pra02nA sa465 yAya che bha3-'iha khalu gAhAvaissa kuMDale vA' 2 pAzrayamA rhen|2| pati 25 zrA54 jAne 2554 'guNe vA harAne hai 'maNI vA mottie vA' 5522 // bha24ta vigere bhAyo / bhAtAna. arthAt mutAmalina 424'hiraNNe vA suvaNNe vA' yAMsI sonAthI manAvesI 'kaDagANi vA tuDiyANi vA' 41 mA bha' maryAta sAyanA mAsUpaNAne athavA 'tisaragANi vA' ra sa2pAmA ne mathA A056 zrI sAgasUtra :4 Page #373 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 362 AcArAMgasUtre vA' dAmatrayayuktahArAn 'pAlaMbANi vA prAlambAni vA kaNThAbharaNavizeSAn 'hAre vA addhahAre vA' hArAn vA arddhahArAn vA egAvalI vA' ekAvali yA 'kaNagAvalI vA kanakAvali vA 'muttAvalI vA' muktAvali vA 'rayaNAvalI vA' ratnAvali vA 'taruNIyaM vA' taruNI vA 'kumAri yA' kumArI vA 'alaMkiyavimUsiyaM' alaMkRtavibhUSitAma-nAnA''bharaNAlaMkRtAm 'pehAe' prekSya dRSTvA 'aha bhikkhU uccAvayaM maNaM niyaMchijjA' atha sa bhikSuH sAdhuH uccAvaca mana: kuryAt tathAhi 'erisiyA vA sA' IdRzI vA sundarI sA taruNI kumArI No vA erisiyA iyaM vA NaM bUyA' no vA IdRzI sundarI iyaM vA taruNI kumArI vartate ityevaM khalu brUyAta, tathAvidhamalaMkArajAtaM dRSTvA yuvarti kanyakAM vA tathAvidhAM dRSTvA sAdhuH manasi nAnA prakAraka take. vitarka kurvan mama gRhe'pi iMdRzamalaMkArajAtamAsIt tathA mama bhAryA'pi IdRzI sundarI AsIt ityevaM cintayan manasi kSobhotpatyA saMyamAtmavirAdhanAsyAt tadAha-'iyaM vA maNaM koM yA 'pAlaMbANi vA' kaNThAbharaNa vizeSa rUpa prAlamboM ko yA hAre vA' hAra ko 'addhahAre vA' yA ardhahAra ko yA 'egAvali vA' ekAvalI-eka laDI ko yA kanakAvalI ko yA 'kaNagAvalI vA muttAvali vA' muktAvalI ko athavA 'rayaNAvalI vA' ratnAvalI ko athavA 'taruNiyaM bA kumAriM vA' taruNI-yuvatI ko yA kumArI ko 'alaMkiyavibhUsiyaM pehAe' alaMkRta vibhUSita-arthAt anekoM AbharaNoM se vibhUSita dekhakara 'aha bhikkhU uccAyaya maNaM niyaMchijA' vaha bhikSuka sAdhu apane mana ko uccAvaca-UMce nIce anekoM acche bure saMkalpa vikalpAsmaka vicAroM se kaluSita karadegA-jaise ki 'sarisiyA vAsA No vAsa risiyA' aisI sundarI strI vaha merI bhI dharmapatnIthI yA merI dharmapatnI ke samAna sundarI yaha taruNI yuvatI strI yA kumArI nahIM hai isa taraha mana meM anekoM tarkavitarka kutarkAtmaka saMkalpa vikalpa karane lagegA 'iyaMcA NaM bUyA' isI taraha una maNi kuNDala vagairaha alaMkAroM ko bhI dekhakara anekoM vicAra karane lagegA ki mere bhI ghara meM isa taraha ke anekoM alaMkAra bhUSaNa jAta the 'pAlaMbANi vA' ma2 vizeSa prAsamAna athavA 'hAre vA' hArane, 'addhahAre vA' madhaDArane athavA 'egAvali vA' pakSI-meM savAra hArane 'muttAvali vA' bhuttA bhAvAna 'ka gagAvali vA' unI mA 'rayaNAvali vA' 2nAala mathavA 'taruNiya vA' ta34I strIne 252 // 'kumAri vA' supArI 4-yAne 'alaMkiya vibhUsiya pehAe' mata vibhUSita arthAt mane mAbhUSaNAthI suzobhita nana 'aha bhikkhussa uccAvaya maNaM niyaMcchijjA' ta sAdhunu bhana mane nA 465 vipathI duSita 4rI dRza. ma hai 'sarisiyA vA sA' mAnavI su42 bhArI 555 zrI tI. matha to 'jo vA sarisiyA iyaM vA gaM bUyA' bhArI strI samAna // strI hai bhArI su42 nathI. 'iyaM vA maNaM sAijjA' mA pramANunA bhanamA bhane prAranA itatmi: 2465 qi465 thadha Avaze. jema ke-mArA gharamAM paNa A pramANenA aneka prakAranA AbhUSaNo hatA. A rItane zrI. saay|||| sUtra :4 Page #374 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutakastha 2 u0 1 sU. 15 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 363 sAijjA' etad vA manaH svadeta rocayet manasi rAgadveSotpAdaH syAt 'ahabhikkhUNaM punvodiTThA esa iNNA' atha kintu bhikSUNAM sAdhUnAM kRte pUrvopadiSTA pUrva tIrthakuduktA yathAsaMyamapAlananiyamarUpA pratijJA vartate 'esa heU' eSa hetuH 'eyaM kAraNe' etat kAraNam 'esa uvadese' epa upadezaH ko'sau upadezaH ? ityAha- 'jaM tahappagAre uvassae' yat tathA prakAre tathAvidhe gRhapati sahite upAzraye 'No ThANaM vA sejjaM vA nisIhiyaM vA' no sthAnaM vA kAyotsargarUpam, zayyAM vA saMstArakarUpAm nipIdhikAM vA svAdhyAyabhUmirUpAm 'cetejjA' cetayet kuryAt etAvatA gRhapati prabhRtibhiH saha upAzraye nivasataH sAdhoH gRhasthAnAM suvarNAdi bhUSaNAlaMkRta yuvati darzanena manasi kSobhotpacyA saMyamAtma virAdhanA syAditi phalitam // 15 // 'iyaM vA ma sAijjA' isa prakAra mana meM kSobha utpanna hone se saMyama Atma virAdhanA hogI kyoMki aise alaMkAroM ko aura yuvatI kumArI ko dekhakara mana meM rAgadveSa utpanna hone kI saMbhavanA rahatI hai 'aha bhikkhUNaM puvyovadiTThA esa paNNA, esa heU, eyaMkAraNe, esa uvadese' atha-kintu bhikSukoM ke liye bhagavAn tIrthakara ne pahale aisI pratijJA batalAyI hai ki sAdhuoM ko saMghama niyama kA pAlana karanA hI parama kartavya hai aura mukhya hetu yA mukhya kAraNa hai aisA upadeza diyA hai ki 'jaM tahapagAre uvassae' isa prakAra ke sAgArika upA zraya meM sAdhu ko 'No ThANaM vA' sthAna-dhyAna rUpa kAyotsarga ke liye nivAsa nahIM karanA cAhiye aura 'sejjaM vA' zayyA - zayana ke liye saMtharA bhI nahIM pAtharanA cAhiye tathA 'nisIhiyaM vA cetejjA' niSIdhikA - svAdhyAya ke liye bhI nahIM rahanA cahiye kyoMki uktarIti se saparivAra gRhasthoM ke sAtha upAzraya meM rahate hue sAdhu ke mana meM gRhastha kI suvarNAdi jevara jAta se vibhUSita yA susajjita sundarI yuvatI strI ko dekhakara kSobha utpanna hogA jisa se saMyama Atma virAdhanA hogI // 15 // manamAM kSeAbha thavAthI sayama Atma virAdhanA thAya che. kema ke evA alakArAne ane yuvatI } kumArIne lehane bhanabhAM rAgadveSa thavAnI saMbhAvanA rahe che. 'aha bhikkhU NaM puvvodiTThA esa iNNA' sAdhugone mATe bhagavAn tIrtha re sevI pratijJA matAcIche haisAdhuye saMyama niyama pAlana na parama urtavya che. 'esaheU' bhane mena bhuya hetu che. 'e' kAraNe' mena mukhya 25 che. 'esa uvaese' 4 upadeza che - 'jaM tapagAre ussae mA prabhASenA sAmAri upAzrayamA 'No ThANaM vA sejjaM vA' sAdhu ke sAdhvIe dhyAna rUpa kAcesa mATe nivAsa karavA nahI. ane zayyA arthAt zayana bhATe sauNthaa| pazu pAyaravo nahIM' athavA 'NisIhiyaM vA' niSadhi arthAt svAdhyAya mATe paNa rahevu' nahIM. kema ke evI rItanA parivAravALA gRhasthanI sAthe upAzrayamAM rahevAthI sAdhunA manamAM gRhasthanI alaMkAravatI suMdara yuvatI zrIne ke zaNugArela kanyAne joIne kSeAbha thaze ane tethI saMyama Atma vidhinA thAya che. sU. 15 // zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #375 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre mUlam-AyANameyaM bhikkhussa gAhAvaihi saddhiM saMvasamANassa iha khalu gAhAvaiNIo vA, gAhAvaidhUyAo kA, gAhAvaisuNhAo vA, gAhAvaidhAIo vA, gAhAvai dAsIo vA, gAhAvaikammakarIo vA, tAsiM ca NaM evaM vRttapuvvaM bhavai, je ime bhavaMti samaNA bhagavaMto jAya uvarayA mehuNadhammAo No khalu etesi kappai mehuNadhamma pariyAraNAe Auhittae jA ya khalu eehiM saddhi mehuNadhamma pariyAraNAe AuTTA vijA puttaM khalu sA labhejA, oyassi teyassi yaccasi jasasli saMparAiyaM AloyaNadarisaNijjaM eyappagAra jigghosa socA Nisamma tAsi ca NaM aNNayarI saDDI taM tavassi bhikkhu mehuNadhammapariyAraNAe AuTTAvejA, aha bhikkhU NaM puvyovadidA esa paiNNA, esa heU jAva jaM tahappagAre sAgArie ubastae No ThANaM vA sejjaM vA nisIhiyaM cetejaa|suu016|| sejAjjhayaNassa paDhamodeso samatto // chAyA-AdAnametat bhikSukasya gRhapatibhiH sArddha saMvasataH, iva khalu gRhapatnyo vA, gRha pati duhitaro vA gRhapati snuSA vA gRhapati dhAcyo vA, gRhapati dAsyo vA, gRhapati karmaH koM vA, tAsAM ca khalu evam uktapUrva bhavati-ye ime bhavanti zramaNAH bhagavantaH yAvat uparatA maithunadharmAt no khalu eteSAM kalpase maithunadharmaparicAraNAya AkUTa yitum yA ca khalu etaiH sArddham maithunadharma paricAraNAya AkUTa yet putra khalu sA labheta, ojasvinaM tejasvinaM varcasvinam yazasvinam saMparAyam AlokanadarzanIyam etatprakAram ni?SaM zrutvA nizamya tAsAJca khalu anyatarA zrAddhA taM tapasvinaM bhikSu maithunadharmaparicAraNAya AkUTayet atha bhikSuNAM pUrvopadiSTA eSA pratijJA, eSa hatuH yAvat yat tathAprakAre sAgArike upAzraye no sthAnaM cA zayyAM vA niSIdhiko vA cetayet // 16 / TIkA-kSetrazayyAmadhikRtya punarapi vizeSa vaktumAha-AyANa meyaM' AdAnam-karmoMpAdAnam karmabandhakAraNam etata-vakSyamANo gRhapatibhiH sAdha bhikSukasya upAzraye nivAsa:, kSetrazayyA ko hI lakSyakara vizeSa kucha phira batalAnA cAhate haiMTIkArtha-'AyANameyaM bhikkhussa gAhAvaihiM saddhiM saMvasamANassa' etat arthAt sAdhu kA saparivAra gRhapati-gRhastha zrAvaka ke sAtha upAzraya meM rahanA, aadaankSetramAne ja udezIne pharIthI vizeSa kathana kare che. thi--'AyANameya bhikkhussa gAhAvaihiM saddhiM saMvasamANassa' parivA2yA 25 zrAvakanA sAthe upAzrayamAM rahevuM e sAdhune mATe karmabaMdhanuM kAraNa che. kema ke saparivAra vALA gRhasthanI sAthe upAzrayamAM nivAsa karatAM evA sAdhune karmabaMdha e mATe zrI sAgasUtra :4 Page #376 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 16 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 365 3 tadupapAdayannAha - bhikkhussa gAhAvairhi sAda saMvasamANassa' bhikSukasya sAdhoH gRhapatibhiH sArddham saMvasataH upAzraye nivAsaM kurvataH tathAhi 'iha khalu gAhAvaiNIo vA' iha khalu gRhapati sahite upAzraye gRhapatnyo vA gRhapati bhAryAH, 'gADAvara ghyAo vA' gRhapatiduhitaro vA gRhapati kanyakAH 'gAhAvasuhAo vA' gRhapatisnupAH vA--gRhapati putravadhvaH, ' TreasurIo vA' gRhapatidhAtryo vA 'gAhAvaidAsIo vA' gRhapatidAsyo vA 'gAhAvar3a kammakarIo ar' gRhapatikarmakarSo vA gRhapatiparicArikAH syuH, 'tAsi ca NaM evaM vRttapuSvaM bhavaI' tAsAM ca khalu gRhapatnI prabhRtInAm evam vakSyamANarItyA ukapUrvam - pUrva kathitaM bhavati, kimityAha - 'je ime bhavati samaNA bhagavaMto' ye tAvad ime bhavanti bhagavantaH zramaNaH 'jAva uvArayA mehuNAo dhammAo' yAvat - zIlavantaH vratavantaH guNavantaH saMyatAH saMvRtAH brahmacAriNaH uparatAH sarvathaiva nivRttAH maithunAd dharmAt viSayabhogavarjitAH bhavanti, tasmAt 'No khalu etesiM kappai' no khalu eteSAM - sAdhUnAM kalpate yujyate 'mehuNadhammapariyAraNAe AuTTittae' maithunadharmaparicAraNAya - viSayabhoga sevanAya AkUTayitum - arthAt karmabandha kA kAraNa hotA hai kyoMki gRhapati- saparivAra gRhastha zrAvaka ke sAtha upAzraya meM nivAsa karane vAle sAdhu ke liye karmabandha isaliye hotA hai ki 'iha khalugAhAvaiNIo bA gAhAvaidhUyAo vA' isa saparivAra gRhapati-gRhastha sahita ke nivAsaraNAna meM kadAcit gRhapati kI bhAryA strI yA gRhapati kI kanyA yA 'gAhAvaI sunhAo vA' gRhapati kI putravadhU yA 'gAhAvaI dhAiyo vA' gRhapati kI dhAI ( dhAtrI) yA ' gAhAvaidAsIo vA' gRhapati kI dAsI yA ' gAhA vaikammakarIo vA' gRhapati kI karmakarI 'tAsi ca NaM evaM ghutta putryaM bhavaI naukarAnI ko aisA pahale se patA ho kI 'je ime bhavati samaNA bhagavaMto jAva uvarayA mehuNadhammAo' jo ye sAdhu mahAtmA zIla vAle vratavAle guNavAle saMyata saMvRta brahmacArI hote haiM ve sabhI maithunadharma viSayabhoga se thAya che hai- 'iha khalu gAhAvaiNIo vA' parivAravANA gRhasthanA nivAsavANA sthAnabhAM rahevAthI hAtha gRhayatinI khI 'gAhAvai dhUyAo vA' gRhapatinI unyA athavA 'gAhAvaI suhAo vA' zRDapatinI putravadhU athavA 'gAhAvai dhAIo vA' gAthApatinI ghAI ghAIpAkhI) athavA 'gohAvai dAsIo vA' gRhasthanI hAsI athavA ' gAhAas kammakarIo vA' gRhasthanI ubharI arthAt nAmrAzIne 'tAni ca NaM evaM vuttapuvvaM bhavai' pothI jevI bhASa hoya ! je ime bhavaMti samaNA bhagavaMto' ne bhI sAdhu mahAtmA zosavANA, vratavANA, guyuvANA saMyaMta saMvRta brahmayArI hoya che, 'jAva uvarathA mehuNadhammAo' tethe| maithunadharma ipIlogathI arthAt sAMsArika strI sevana 35 viSaya logothI ta hoya tethI 'No khalu kapaI etesiM mehuNadhammapariyAraNAe Au TTittara' yA sAdhu mahAtmAne viSaya loga sevana karavA bhATe taiyAra 42vA yogya nathI. 'jA ca khalu eehiM saddhi' paraMtu ne zrI mA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #377 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 366 AcArAMgasUtre abhimukhIkartum, 'jA ya khalu eehiM saddhi' yA ca khalu taruNI etaiH sAdhubhiH sArddham 'mehuNa pariyAraNAe' maithunadharmaparicAraNAya viSayabhogasevanAya 'AuhAvijjA' AkUTayet - abhimukhIkuryAt 'putta khalu sA labhijjA' putraM khalu sA taruNI labheta kIdRzaM putra mityAha - 'ossi' ojasvinam - jalavantam 'teyassi' tejasvinam - dIptimantam 'vaccariMsa' varcasvanam - rUpasaundaryavantam ' jasassi' yazasvinam - kIrtimantam ' saMparAiyaM' sAMparAyikam saMgrAme zUravIram 'AloyaNadarasaNijjaM' AlokanIyaM darzanIyaJca putraM labhate 'eya pagAraM etatprakAram - uparyuktarUpam NigdhosaM succA' nirghoSaM zabdazrutvA 'Nisamma' nizamya - hRdaye saMpradhArya 'tAsi ya NaM aNNayarI' tAsAJca taruNInAM madhye khalu anyatarA kAcidekA 'saDDI' zrAddhA - putrecchAvatI faar 'taM aati frakhuM' taM tapasvinam bhikSum sAdhum nivRta arthAt sAMsArika strI sevana rUpa viSaya bhoga se varjita hote haiM isaliye 'No khalu kappara etesi mehuNadhammaparidhAraNAe Auhittae' ina sAdhu mahAtmAoM ko viSaya bhoga sevana karane ke liye abhimukha nahIM kiyA jA sakatA, 'jA ca khalu eehiM saddhiM mehuNadhammaM paridhAraNAe AuhAvijA, puttaM khalu sA labhijjA' kintu jo strI ina sAdhu mahAtmAoM ke sAtha maithuna dharma viSayabhoga karane ke liye abhimukha karegI arthAt una sAdhuoM ko viSaya bhoga meM pravRti karAyegI, vaha strI nizcaya hI putra ko prApta karegI, 'oyasi, teyariMsa, vaccasiM jasassi, saMparAiyaM' jo putra ojasvI balavAn hogA evaM tejasvI diptizAlI hogA tathA varcasvI atyanta rUpa saundarya zAlI hogA, tathA yazasvI kIrtizAlI bhI hogA evaM saparAyika - saMgrAma meM zUravIra bhI hogA 'AloyaNadarasaNijjaM' AlokanIya evaM darzanIya putra hogA 'eyapagAraM NigghosaM succA' isa taraha ke nirghoSa zabda ko sunakara aura 'Nisamma' hRdaya meM vicAra kara 'tAsi ca aNNayarI saDrI' una taruNI yuvatI striyoM meM koI eka strI putra kI icchAvAlI zrAvikA 'taM tavasi bhikkhu' usa tapasvI bhikSuka sAdhu ko 'mehuNadhammapariyAraNAe' maithuna dharma-viSaya bhoga karane ke liye 'Au sAdhu mahAtmAmAnI sAthai 'mehuNadhammaM pariyAraNAeM' maithuna dharma seva4 52vA 'AuTTAvijjA' taiyAra 2 'putaM khalu sAlabhijjA' te strI 432 putra mejavaze ane putra 'uyassiM' gospI jaNavAna thaze 'teyarisa' tetrasvI aMtIvANI yaze 'vaccasi' atyaMta 35 ane sauMdhyavANI thaze. tathA 'jasassi' yazasvI arthAt prItipANo thaze. tathA 'saM 'parAiya' sAMparAyiGa arthAt saMgrAmamA zUkhIra pazu thaze tathA 'AloyaNa darasaNijja' Alo4nIya bhane harzanIya putra thaze 'eyapagAraM NigghosaM succA' kA prahAranA nirdhAza arthAt zabda sAMbhAjIne 'Nisamma' bhane hRdayamA dhAraNa rIne 'tAsiM ca aNNayarI saDUDhI' me yuvatI strIyAmA ardha putranI icchAvAjI strI 'taM tavassiM bhikkhu' te tapasvI sAdhane 'mehuNadhamma pariyAraNAra' maithuna urmAnA sevana bhATe 'AuTTAvijjA' tatra re te ne zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #378 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 16-17 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 367 'mehuNadhammapariyAraNAe' maithunadharmaparicAraNAya viSayabhogasevanArtham 'AuTTAvijjA' AkUTayet abhimukhI kuryAt tasmAd etad doSa bhayAd 'aha bhikkhU NaM puvyovadiTThA esa cahaNNA' atha bhikSUNAM sAdhUnAM kRte pUrvopadiSTA pUrva tIrthakRduktA epA maithunadharmanivRtti viSayiNI pratijJA vartate 'esa heU' eSa hetuH 'eyaM kAraNe' etat kAraNam 'esa uvadese' eSa upadezaH tadAha-'jaM tahappagAre sAgArie uvassae' yat tathAprakAre tathAvidhe pUrvoktarUpe sAgArike gRhasthakuTumbaparivArayukte upAzraye 'No ThANaM vA sejjaM yA nisIhiyaM vA' no sthAnaM vA kAyotsargarUpam zayyAM vA saMstArakarUpAm nipIdhikAM vA svAdhyAyabhUmim 'cetejjA' cetayet kuryAta tathAvidhasAgArikopAzraye nivAse sati uktarItyA sAdhanAM saMyamAtmavirAdhanA syAt tasmAt sAdhubhiH sAgArikopAzraye nivAso na kartavya iti / 16 / mUlam-eyaM khalu tasta bhikkhussa bhikkhuNIe ya sAmaggiyaM tibemi ||suu0 17 // paDhamA sijjA samattA // 2-1 // chAyA-etata khalu tasya bhikSukasya bhikSukyAzca sAmagryam iti bravImi, |suu017|| prathamA zayyA smaaptaa| dvitIyAdhyayanasya prathamoddezakaH samAptaH hAvijjA' abhimukha kara sakatI hai isaliye isa prakAra ke doSa ke bhaya se 'aha bhikkhUNaM puvyovadiTThA esa paiNNA, esa he U, eyaM kAraNe' esa uvadese, atha usa bhikSuka sAdhuoM ke liye vItarAga bhagavAna tIrpakara ne pahalehI isa prakAra kI pratijJA-ghatalAyI hai arthAt saMyamaniyama kA paripAlana karanA hI sAdhu kA parama kartavya hai yahI mukhya kAraNa yA hetu bhI hai aisA upadeza bhI diyA hai ki 'jaM tahappagAre sAgArie uvassae' isa prakAra ke sAgArika upAzraya meM 'No ThANaM yA' sAdhu sthAna dhyAnarUpa kAyotsarga ke liye sthAna grahaNa nahIM kare evaM 'sejjaM vA' zayyA--zayana karane ke liye saMtharA bhI nahIM pAthare aura 'nisIhiyaM yA cetejjA' svAdhyAya karane ke liye bhUmi grahaNa bhI nahIM kare kyoMki sAgA. tathA mA 42nA hoSAnA bhayathI 'aha bhikyaNaM puvvo divA esa paiNNA' ye saadhume| mATe bhagavAna tIrthakare pahelethI ja A pratijJA kahela che. ke saMyama niyamanuM pAlana 42 me sAdhunu 52ma 4tavya cha. 'esaheU' 20 sAdhutAnA hetu cha. tathA 'esa kAraNe' me 26 cha arthAt me 125 siddha 425 // sAdhu bhanera che bhane 'esa uvaese bhagavAne 4 apaheza 426 cha. hai 'tahappagAre sAgArie uvassae' mA 52nA 1925 5satA DAya tekA 224 upAzrayamA arthAt bhAnamA sAdhu me 'No ThANaM vA' dhyAna 35 yotsA bhATe sthAna hara 427 nahI. tathA 'sejja vA' zayana 421 / bhATe sthaa| 5 5 / 12 / nahI mayA 'NisIhiya vA cetenjA' 25||yaay bhATe sUbhi pa 42pI nahIM. ubha zrI aayaa| sUtra :4 Page #379 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 368 AcArAMgane TIkA-zayyAdhyayanasya prathamoddezakavaktavyatA mupasaMharabAha-'eyaM khalu tassa bhikkhussa' etat khalu pUrvokta rUpam tasya 'bhikkhussa bhikkhuNI e ya sAmaggiya bhikSukasya bhikSukyAzca sAmagryam-samagratA samagraM sAdhutvamavagantavyam 'tti bemi' iti bravImi upadizAmi iti bhagavAn Aha 'paDhamA sijjA sammattA' prathamA zayyA samAptA sU0 17 // zayyAdhyayanasya prathamodezaH samAptaH dvitIyoddezaH prArabhyate mUlam-gAhAvai NAmege suisamAyArA bhavaMti se bhikkhU ya asiNA NAe se taggaMdhe duggaMdhe paDikUle paDilome yAvi bhavai, jaM putvakammaM taM pacchA kammaM jaM pacchA kammaM taM puvakammaM taM bhikkhupaDiyAe baTTamANe karejA vA No karejA vA. aha bhikkhUNaM puvvovadiTTA esa paiNNA, esa heU, jAya jaM tahappagAre uvassae No ThANaM vA sejja vA nisIhiyaM yA cetejjA ||suu0 18 // ___ chApA-gRhapatayo nAma eke zucisamAcArA bhavanti, sa bhikSuzca asnAnatayA teSAM tadgandho durgandhaH pratikUla pratilomazcApi bhavati, yat pUrvakarma tat pazcAtkarma yat pazcAt karma tat pUrva karma rika upAzraya meM rahane se sAghu ko saMyama AtmavirAghanA hogI isaliye sAdhu sAgArika upAzraya meM nahIM rahe // 16 // TIkArtha-aba zayyA adhyapana ke prathamoddezaka kI vaktavyatA kA upasaMhAra karate haiM-'eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe ya sAmaggiyaM tti bemi, paDhamA sijjA sammattA' yaha pUrvokta svarUpa hI usa bhikSuka sAdhu aura bhikSukI sAdhvI kA sAmagya -samagratA hai arthAt samagra sAdhupanA kI samAcArI hai aisA maiM kahatA hUM arthAt upadeza detAhUM yaha bAta bhagavAn vItarAga mahAvIra svAmI ne kahI hai| isa taraha pahalI zayyA kI vaktavyatA pUrI hogyii| suu017|| __ zayyAdhyayana kA prathamodezaka bhI pUrA ho gayA // 2-1 // ke sAgArika upAzrayamAM rahevAthI sAdhune saMyama Atma virAdhanA thAya che. tethI sAdhue sArika upAzrayamAM rahevuM nahIM. tA. 16 have zamAM adhyayananA pahelA uddezAno upasaMhAra karatAM sUtrakAra kahe che TI-eya khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe ya' 2 // pUrvAta te 4 the sAdhu mane sApAnI sAmaggiya' sAbhayaya samatA arthAt samaya sAdhupayAno samAyArI cha 'ttibemi' ema huM kahuM chuM arthAta mAroe upadeza che A vAta vItarAga bhagavAna mahAvIra svAbhIme 4DI che. 'paDhamAsijjA samattA' yA rIta paDasA zayyAnu 4thana 53 thayu ||suu017|| zavyAdhyayanane pahele udeze paNa pure thaye re 2-1 zrI mAyA sUtra : 4 Page #380 -------------------------------------------------------------------------- ________________ % 3E marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU. 18 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 369 tadbhikSupratijJayA vartamAnaH kuryAd vA no kuryAt vA, atha bhikSuNAM pUrvopadiSTA eSA pratijJA, eSahetuH yAvad yat tathA prakAre upAzraye no sthAnaM vA zayyAM vA nipIdhiko vA cetayat // 18 // TIkA-zavyAdhyayanasya prathamoddezake sAgArikasambaddhopAzrayasya doSAH pratipAditAH, asmin dvitIyodezake'pi tathAvighopAzrayasya doSavizeSAna pratipAdayitumAha-'gAhAvai NAmege suisamAyArA bhavaMti' gRhapatayo nAma eke kecana zucisamAcArAH zaucasnAnAdi pavitrAcArantaH bhAgavataprabhRtibhaktAH bhavanti 'se bhikkhU ya asiNANAe' sa bhikSuzca asnA. natayA snAnAdivarjitatayA 'se taggaMdhe duggaMdhe' teSAM gRhasthAnAM kRte tadgandhaH snAnAdi rahitasAdhuzarIragandhaH durgandhaH ata eva 'paDi kUle' anabhipretaH 'paDilome' pratilomaH gRhasthagandhAd viparItagandhaH 'yApi bhavati' cApi bhavati, evam 'jaM punakamma taM pacchAkamma' dUsarA uddezaka TIkArtha-zayyAdhyayana ke pramatha uddezaka meM sAgArika sambandhI upAzraya ke doSa batalAye gaye haiM aba isa dUsare uddezaka meM bhI sAgArika sambaddha upAzraya ke doSa vizeSoM kA pratipAdana karate haiM 'gAhAvaiNAmege, suisamAyArA bhavaMti, koI prasiddha do eka atyanta pavitra vizuddha zauca snAnAdi AcAra vAle bhAgavatU prabhRti bhakta jana hote haiM aura 'se bhikkhU ya asiNANAe' yaha pUryokta bhikSuka saMyamazIla sAdhu snAnAdi kiyAoM se varjita hone se una sucIsamAcArI vigairaha gRhasthoM ko snAnAdi kriyA rahita 'se tagaMdhe duggaMdhe' sAdhuke zarIrakA gaMdha durgadha hogA aura paDikale pratikUla anabhipreta bhI hogA evaM una gRhasthoM ke gandha se 'paDilomeyAvi bhavaI' viparIta gaMdha bhI hogI, isIliye 'jaM puvvakammaM taM pacchA kammaM una gRhasthA kA pUrva karma pahale karane yogya karma hotA hai usako ye loga zapyA adhyayananA pahelA udezAmAM sAgarika saMbaMdhI nivAsasthAnamAM nivAsanA denuM kathana karela che. have A bIjA udezAmAM paNa sAgarika yukta upAzrayanA doSa vizeSanuM pratipAdana karavAmAM Ave che. TI -'gAhAvai NAmege, suisamAyAga bhavaMti' ma na prasiddha me 25 satyata vizuddha zAyanAnA sAyAvA zuthIsamAyA virore DAya che. 'se bhikkhUya asiNANAe' bhane se pUrita mApa sAdhu snAnA yAmAthI 2hita pAthI 'se tagaMdhe dugaMdhe' se zucIsamAcArI vigere gRhasthane snAnAdithI rahita sAdhunA zarIranI gaMdha durgadha lAgaze. tathA 'paDikUle paDilomeyAvi bhavaI' pratisa arthAt manabhipreta sArI. mane te sthanA yathA // 54|2nii ze. tethI 'jaM pubvakammaM taM pacchA kamma' 2 megasthAnu pUrvakama arthAta pahelAM karavA yogya karma hoya tene e leke pAchaLathI karaze. tathA "s pacchA kammaM taM puvvakamma' re pazcAt ma marthAta pachIthI 425 // yogya bhAya cha. 'jaM A047 zrI. aayaa| sUtra:4 Page #381 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 370 AcArAMgasUtre yat pUrva karma gRhasthAnAM kartavyaM vartate tat pazcAtkarma gRhasthAH kariSyanti, 'jaM pacchAkammaM taM puvva kamma' yat pazcAtakarma kartavyaM tat pUrva karma prathamameva karma 'taM bhikkhUpaDiyAe' tad bhikSu pratijJayA sAdhanAmanurodhAt -'vaTTamAge karejA vA' vartamAnAH pravartamAnAH kuryuH kari vyanti vA 'No karejjA vA' no vA kuryuH, kartavyakarmaNaH samayAtikramenApi tatkarma kariSyanti etAvatA sAdhUnAmanurodhAt gRhasthA pUrvakAlikasnAnAdikaM pazcAtkariSyanti pazcAtkAlikaM bhojanAdikaJca pUrva kariSyanti taduparodhAdeva prApta kAlamapi bhojanAdikaM na kariSyanti tathA ca mahAntarAya manaH pIDAdidoSa samudbhavaH, sAdhavo vA gRhasthAnurodhAt pUrvakAlikamapi pratyupekSaNAdikaM pazcAtkariSyanti kAlAtikrameNa viparItaM vA kariSyanti na kariSyanti vA, tathA ca saMyamAtmavirAdhanA syAditi phalitam tasmAt 'aha bhikkhU NaM puvo. yadiTTA esa paiNNA' atha bhikSaNAM kRte pUrvopadiSTA pUrva tIrthakudaktA eSA saMyamapAlana viSayiNI pratijJA vartate 'esaheU' eSa hetuH 'eyaM kAraNe' etat kAraNam 'esa uvadese' eSa upadezaH pIche bAda meM kareMge aura 'jaM pacchA kammaM taM puScakammaM jo pazcAt karma pIche karane yogya karma hotA hai usako sAdhu ke anurodha se pahale hI kareMge yA 'mikkhu paDiyAe vaTTamANe karejA vA No karejA vA' samaya bIta jAne se nahIM kareMge arthAt sAdhuoM ke anurodha se usa upAzraya meM rahane vAle gRhastha loga pUrvakAlika snAnAdi karmoM ko pIche kareMge aura pazcAtkAlika bhojanAdi ko pahale hI kareMge athavA una sAdhuoM ke anurodha se hI avasara prApta hone para bhI bhojanAdi nahIM kareMge isa prakAra baDA hI antarAya vighna bAdhA manaH pIDAAdi doSa hone lagegA athavA sAdhu hI una gRhasthoM ke anurodha se pUrvakAlika pratyupekSaNAdi karmoM ko pIche kareMge yA samayAtikama hone se viparIta bhI kareMge yA nahIM bhI pratyupekSaNAdi kareMge isa prakAra una sAdhuoM ko saMyama Atma virAdhanA hogI, isaliye 'aha bhikkhUNaM puvovadiTThA esa paiNNA, esa heU, evaM bhikkhupaDiyAe vaTTamANe' te paDasaian saadhun| manurodhathI 4za ze. bhA2 'karejjA vA No karejjA vA' samaya vAtI sAthI / 56 12. arthAt sAdhubhAnA anurodhathA se upAzrayamAM rahevAvALA gRhastha pUrvakALamAM karavA gya snAnAdi karmone pachI kare ane pazcAt kAlika bhejanAdine pahelAM ja karI leze. athavA e sAdhuonA anurodhathI ja avasara prApta hovA chatAM paNa bhejanAdi na paNa kare A rIte ghaNe ja antarAya arthAt vigha bAdhA ane mananI pIDA vigere deSa thavA lAgaze. athavA sAdhu ja e gRhasthanA anurodhathI pUrvakALamAM karavA gya pratyupekSaNAdi karmone pAchaLathI kare ane samayAti. kama thavAthI tethI viparIta paNa kare athavA pratyupekSaNAdi na paNa kare A rIte te sAdhumAne sayama mAma virAdhanA thAya che. tethI 'aha bhikkhUNaM puvovadivA esa paiNNA' bhAva sAdhuo mATe bhagavAna vItarAga evA mahAvIra prabhue pahelethI ja saMyama pAlana zrI sAgasUtra :4 Page #382 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 18-19 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 371 'jaM tahappagAre' yat tathA prakAre tathA vidhe sAgArike 'uvassae' upAzraye 'No ThANaM vA sejja vA nisIhiyaM vA' no sthAnaM vA zayyAM vA nipIdhikAM vA 'cetenjA' cetayet kuryAt ||suu018|| mUlam-AyANameyaM bhikkhumsa gAhAvaihiM saddhiM saMvasamANassa iha khalu gAhAvaissa appaNo saaTAe virUvarUve bhoyaNajAe uvakkhaDie siyA aha pacchA bhikkhupaDiyAe asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA uvakkhaDejja vA uvakareja vA, taM ca mikkhU abhikaMkhejA mottae cA pAyae vA viyaTTittae vA, aha bhikkhUNa puvvovadiTThA esa paiNNA, esa heU jAva jaM No tahappagAre uvassae ThANaM vA sejja vA nisIhiyaM vA cetejA ||suu0 19 // chAyA-AdAnametat bhikSakasya gRhapatibhiH sArdham saMvasataH, iha khalu gRhapateH AtmanaH svArthAya virUparUpaM bhojanajAtam upaskRtaM syAt atha pazcAt bhikSupratijJayA azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA upasaMskuryAt vA, upakuryAt vA, tacca bhikSuH abhikAGkSeta bhoktuM vA pAtuM vA vivartituM vA, atha bhikSUNAM pUrvopadiSTA eSA pratijJA, eSa hetuH yAvat yad no tathA prakAre upAzraye sthAnaM vA zayyAM vA niSIdhikA vA cetayet // 19 // ___TIkA-'AdAnam-pharmopAdAnam karmAgamana dvAram etat sAdhoH gRhapatibhiH saha upAzraye kAraNe, esa uvadese' bhikSukoM ke liye bhagavAn vItarAga zrImahAvIra prabhune pahale hI saMyama pAlana karane kI pratijJA batalAyI hai aura hetu tathA kAraNa bhI batalAyA hai evaM upadeza bhI diyA hai ki 'jaM tahappagAre uvassae' isa taraha ke sAgArika upAzraya meM 'No ThANaM vA' sAdhu kA sthAna dhyAna rUpa kAyotsarga ke liye sthAna nahIM grahaNa karanA cAhiye 'evaM sejja vA' zayyA saMtharA nahIM pAtharanA cAhiye tathA 'nisIhiyaM cA' niSidhikA svAdhyAya karane ke liye bhUmi grahaNa bhI 'cetejA' nahIM karanA cAhiye kyoMki sAgArika nivAsasthAna meM rahanese uktariti se saMyama niyama kA pAlana nahIM ho sakegA // 18 // 42vAnI pratijJA matApI cha. ana esa he me sAdhupAnA hetu cha. tathA 'eyaM kAraNe' se 129 56 matAvara cha. tathA 'esa uvadese' se paheza 595 Apesa cha. hai 'jaM tahappagAre ubassae' 42nA sA4i nivAsa sthAnamA sAdhuse dhyAna 35 4yotsaga bhATa 'No ThANaM vA' sthAna 1 427 nAhI. tathA 'senjaM vA' yA sthaa| pA paathrve| nahI. tathA 'nisIhiyaM vA cetejjA' nissidhi| svAdhyAya 425 // mATe 5 bhUmiyara karavI nahIM. kema ke-sAgarika nivAsasthAnamAM rahevAthI ukta prakArathI saMyama niyamanuM pAlana thaI zakatuM nathI. je sU18 zrI mAyA sUtra : 4 Page #383 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 372 AcArAMgasUtre nivAsaH nadupapAdayannAha-'bhikkhussa gAhAvaDa hi saddhiM saMva samANassa' bhikSukasya sAdhoH gRhapatibhiH sArddham upAzraye saMvasataH karmabandhanaM bhavatIti bhAvaH,tathAhi 'iha khalu gAhAvaissa' iha khalu upAzraye gRhapateH 'appaNo sa aTThAe' AtmanaH svArthAya ninArtham 'virUvarUve bhoyaNajAe' virUparUpam nAnAprakArakam bhojanajAtam azanAdikamAhArajAtam 'uvaksaDie siyA' upaskRtaM saMskRtaM syAt bhavet 'aha pacchA bhikkhupaDiyAe' atha-anantaram pazcAt - svAthepAkAnantaram bhikSupratijJayA sAdhunimittam 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA caturvidhamAhArajAtam 'uvakkhaDe javA' upaskuryAd vA 'paced vA ukarejA cA' upakuryAt vA-dApayet vA 'taM ca bhikkhU abhikaMkhijjA' tacca upaskRtam azanAdikaM bhojanajAtaM bhikSuH abhikAkSet vAJchet, 'bhottae vA' bhoktum vA 'pAyae vA' pAtuM vA 'biyaTTittae vA vivartituM vA, tatraiva bhojanagAyana AsituM sthAtuM vA AkAGgakSeta kintu 'aha bhikkhU NaM' atha sitUNAM sAdhUnAM kRte 'punyovadiTTA esa paiNNA' pUrvo TIkArtha-aba pUrva sUtrokta viSayakA hI upasaMhAra karate haiM 'AyANameyaM bhikkhu. ssa gAhAvaihi' saMvasamANassa 'etat' yaha bhikSuka kA gRhapati gRhastha ke sAtha upAzrayameM nivAsa karanA sAdhu ko karmabandhakA kAraNa mAnA jAtA hai, kyoMki-iha khalugAhAvaista appaNo sa aTTAe' isa sAgArika nivAsasthAna meM gRhapati ke liye 'virUvarUve bhoyaNajAe ukkhaDie siyA' ke nAnA prakAra ke bhojana banAye jAyeMge aura 'aha pacchA bhikkhupaDiyAe asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA uva. khaDeja yA usake bAda mAne apane liye pakAne ke bAda sAdhu ke nimitta azanAdi caturvidha AhArajAta pakAyA jAyagA yA 'uvakareja vA' sAdhu ko diyA jAyagA, aura pakAye hue 'taM ca bhikkhU abhikaMkhejA bhottae vA' usa azanAdi catu. vidha AhAra ko bhikSuka khAne ke liye yA pAna karane ke liye cAhegA 'viyadvi. ttae vA' vivartita-parivartita karanA cAhegA arthAtU vahAM para miSTAnnAdi bhojana ke lobha se ThaharanA cAhegA, kintu yaha ThIka nahIM hogA kyoMki 'aha bhikkhU have pUrvasUtramAM kahela viSayane upasaMhAra karatAM sUyakAra kahe che TI -'AyANameya bhikkhussa gAhovaihiM saddhiM saMvasamANassa' mA saadhume| me - nI sAthe upAzrayamAM nivAsa kare te karmabaMdhanuM kAraNa mAnavAmAM Ave che. kema ke 'iha khalu gAhAvaissa appaNo saaDhAe' 2 // sAri4 nivAsasthAnamA sthane bhATa 'virUva. rUve bhoyaNajAe uvakkhaDie siyA' mane prAranA nA manApAmA mA 'aha pacchA bhikkhupaDiyAe' te pachI arthAt potAnA bhATe manAcyA pachI sAdhunA nimitta 'asaNaM vA, pANaM vA, khAimaM vA sAimaM vA uvakkhaDejja vA' manAhi yatuvidha mA 12 manApAmAM mA 121 // 'uvakarejja vA' sAdhuna 25vAmAM Ave 'taM ca bhikkhU abhikakhejjA bhottae vA pAyae vA' mana te 2ia Hzana yatuvidha mAhArane sAmA0 pIpAnI 27 zrI sAgasUtra :4 Page #384 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU. 19-20 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 373 padiSTA pUrva tIrthakanA bhagavatA mahAvIreNa upadiSTA eSA saMyamapAlanaviSayiNI pratijJA asti 'esaheU' eSa hetuH 'jAva jaM No tahappagAre ubassae' yAvat-etat kAraNam eSa upadezaH, yat no tathAprakAre sAgArikasambaddhe upAzraye 'ThANaM vA sejjaM vA nisIhiyaM vA' sthAnaM vA kAyotsargarUpam zayyAM vA saMstAkarUpAm niSIdhiko vA svAdhyAyamUrmi 'cetejjA' cetayet kuryAt / / sU0 19 // mUlam-AyANameyaM bhikkhussa gAhAvaiNA saddhiM saMvasamANassa iha khallu gAhAvaissa appaNo sayaTAe virUvarUvAiM dAruyAI bhinnapuvAI bhavaMti, aha pacchA bhikkhupaDiyAe virUvarUvAiM dAsyAiM bhiMdeja vA kiNeja vA pAmiccejja vA dAruNA vA dArupariNAmaM kaTu agaNikAyaM ujjAlejja vA pajAleja vA, tattha bhikkhU abhikaMkheja vA AtAvettae vA, payAvettae vA, viyaTTittae vA, aha bhikkhUgaM puvovadiTTA esa paiNNA jAva jaM tahappagAre uvassae No ThANaM vA sejjaM vA nisIhiyaM vA cetejjA ||suu0 20 // chAyA-adAnametat bhikSukasya gRhapatinA sArddham saMvasataH iha khalu gRhapateH AtmanaH NaM puvyovadiTThA esa paiNNA, esaheU jAya' pahale hI bhagavAn vItarAga mahAvIra svAmIne saMpamaniyama pAlana karane kI pratijJA batalAI hai aura hetu tathA yAvat kAraNa bhI batalAyA hai evaM upadeza bhI diyA hai ki 'jaM No tahappagAre uvassae' isataraha ke sAgArika nivAsasthAna meM sAdhu 'ThANaM vA seja vA' sthAna-rUpa kAyotsarga ke liye nivAsa nahIM kare evaM zarayA-zayana karane ke liye bhUmi grahaNa bhI nahIM kare kyoMkI pUrvokta rIti se sAgArika nivAsasthAna meM rahane se sAdhu ko Atma virAdhanA hogii|| 19 // 42 mA 'viyaTTittae vA' parivartita 125 42cha arthAt bhiSTAnnAdinA sAmathI mAsata tha ya 4 22 // 424 / 2 te yogya nathI. bha3- 'aha bhikkhaNaM purovadiTTA esa paiNNA' saadhume| bhATa pIta mAvAn mahAvIra svAmI sayama niyama pAlana 42pAnI pratijJA 4ii che. ane. "esaheU jAva' ora se dhupyaane| tumane yAvat kAraNa kahela che. tathA eja upadeza Apela che. te A prakAranA sAgArika nivAsasthAnamAM sAdhue dhyAnarUpa sthAna kAyotsarga mATe nivAsa kare nahIM. tathA zayyA-zAna karavA mATe saMstAraka-saMthAre paNa pAthara nahIM. ane niSAdhikA svAdhyAya karavA mATe bhUmi grahaNa paNa karavI nahIM. kema ke pUrvokta prakArathI sAgArika upAzrayamAM sAdhue rahevAthI saMyama Atma vigadhanA thAya che. e sU, 19 zrI sAgasUtra :4 Page #385 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 374 AcArAMgasUtre svArthAya virUparUpANi bhinna pUrvANi bhavanti, atha pazcAt bhikSupratijJayA virUparUpANi dArukANi bhindyAd vA krINIyAd vA pramimIta vA dAruNA vA dArupariNAmaM kRtvA agnikAyam ujjvAlayed vA prajvAlayed vA, tatra bhikSuH abhikAGakSet vA AtApayituM vA pratApayituM vA vivartituM vA, atha bhikSaNAM pUrvopAdiSTA eSA pratijJA yAvat yat tathA prakAre upAzraye no sthAnaM vA zayyAM vA nipIdhikAM vA cetayed // 0 20 // TIkA- 'gAhAvaraNA saddhiM saMvasamANassa bhikkhussa' gRhapatinA sArddham upAzraye saMvasataH nivAsaM kurvataH bhikSukasya sAdhoH 'AyANameyaM' AdAnam karmabandhanam etat tathAhi 'iha khalu gAhAvaissa' iha khalu upAzraye gRhapateH gRhasthasya 'appaNo sayadvAe' AtmanaH svArthAya nijArtham 'nirurutrA' virUparUpANi nAnAprakArakANi 'dAruyAI' dAruNi kASThenbanAni 'bhina puvAI bhavaMti ' bhinna pUrvANi pUrvameva vibhidya vyavasthApitAni bhavanti 'aha pacchA' atha pazcAt 'bhikkhupaDiyAe' bhikSupratijJayA sAdhunimittam ' virUtrarUvAI' virUparUpANi nAnAprakArakANi 'dArupAI' dArukANi kASThendhanAni 'bhiMdejja vA' bhindyAt vA 'kiNejja vA ' TIkArtha - ava prakArAntara se sAgArika nivAsasthAna meM sAyu ko nahIM rahanA cAhiye yaha batalAte hai ' AyANameyaM bhikkhussa gAhAvaiNA saddhiM saMvasamANassa' yaha gRhapati gRhastha zrAvaka ke sAtha nivAsasthAna meM rahanA sAdhu ke liye AdAna arthAt karmabandha kA kAraNa hotA hai kyoMki 'ihakhalu gAhAvaissa apaNo sa aTTAe' usa sAgArika upAzraya meM rahate huve gRhapati gRhastha zrAvaka ko apane svArtha ke liye 'cirUvarUvAI dAruyAI' nAnA prakAra ke kASTha lakar3I indhana vagairahakA 'bhinna puvAI bhavaMti' cIra cAra kara pahale hI rakkhe jAyaMge aura 'aha pacchA bhikkhu paDiyAra virUvarUvAI dAruNAI bhideja vA' bAda meM pIchese sAdhu ke nimitta nAnA prakAra ke kASTha indhanoM ko cIregA aura 'kiNeja cA' kharIdegA yA 'pAmicceA vA' udhAra paisA le gA aura 'dAruNA vA dArupariNAmaM kaTTu' have prakArAntarathI sAgArika nivAsasthAnamAM sAdhue nivAsa na karavA viSe sUtrakAra udhana re che. TIDArtha' - 'AyANameyaM bhikkhussa gAhAvaiNA saddhiM saMtrasamANassa' mA rIte gRhastha zrAvakanI sAthe upAzrayamAM rahevuM te sAdhune AdAna arthAt ka dhanu' kAraNa kahevAya che. bha -' iha khalu gAhAvaissa appaNo saaTTAe' yA sAmArie nivAsasthAnamA rahenArA gRhapati gRhastha AvaDe potAnA upayoga bhATe 'virUvarUvAI' bhane aAranA 'dAruyAI' sA vigere dhandhanane 'bhinnapuvvAI' bhavaMti, pahelethI cIrI jhaDIne rAje hai. 'aha pacchA bhikkhu paDiyAe' mAbhAM pAchaNathI sAdhunA nimitte 'virUvarUvAI dAruvAI bhidejja vA' ane ahAranA SThAne thIre jhaDe 'kiNejja vA' athavA marIhe 'pAmiccejja vA' athavA udhAra rAjIne marIhe athavA to 'dAruNA vA dArupariNAmaM kaTTu' meDa sAiDAne pIna zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #386 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u.2 sU. 20 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 375 krINIyAd vA 'pAmicceja vA' pramimIta vA paryudaJcanaM kuryAd vA 'dAruNo vA dArupariNAma kaTu' dAruNA vA kASThavizeSeNa dArupariNAmam araNimanyanaM kRtyA 'agaNikAyaM' AgnikAyam-agnim 'ujjAleja vA' ujjvAlayed vA 'pajjAleja vA prajvAlayeda vA 'tattha bhikkhU' tatra-agnau prajvalite bhikSuH sAdhuH 'amikheja vA' abhikAGkSeta vAJchet 'AtAvettae vA' AtApayituM vA zaityApanodAya AtApanAM kartum 'payAvettae vA' pratApayituM 'viyaTTittae bA' vivartitam vA-agni tAegAdarthena tatra AsituM vA Akajhediti pUrveNAnvayaH 'ahabhikkhU NaM pubbovadiTThA' atha bhikSaNAM sAdhUnAM kRte pUrvo radiSTA pUrva tIrthakaduktA eSA pratijJA 'jAva' yAvat-eSa hetuH, etat kAraNam eSa upadezaH 'jaM tahappagAre' yat tathAprakAre sAgA 'eka lakaDI se dUsarI lakaDI ko araNimanthana ke dvArA 'agaNikAyaM ujjAleja vA pajjAlejja vA'-agnikAya arthAt agni ko prajvalita karegA-'tattha bhikkha abhikakheja vA AtAvettae vA' usa prajvalita agni meM vaha sAdhu zaitya ThaMDaka ko dUra karane ke liye tApane kI icchA karegA aura 'payAvettae cA viyahittae vA' Agako tApane ke liye yahAM hI baiThane kI akAMkSA karegA-'aha bhikkhU NaM puvyovadiTThA esa paiNNA jAva'-aura sAdhu ke liye bhagavAn mahAvIra svAmIne pahalehI saMyama niyama pAlana karane kI pratijJA batalAi hai yAvata upadeza bhI diyA hai ki 'jAva jaM tahapaggare uvassae No ThANaM vA' usa prakAra ke sAgArika upA. zraya meM sthAna-dhyAnarUpa kAyotsarga karane ke liye sthAna grahaNa nahIM karanA cAhiye, 'sejjaM vA' evaM zayyA-zayana karane ke liye saMstAraka-saMtharA bhI nahIM pAtharanA cAhiye tathA 'nisIhiyaM vA cetejA' niSIdhikA-svAdhyAya karane ke liye bhUmi grahaNa bhI nahIM karanA cAhiye kyoMki sAgArika nivAsasthAna meM rahane se uktarIti ke anusAra saMyama virAdhanA hogI // 20 // sA. sAthe ghasina 'agaNikAya ujjAlejja vA' 12 bhayana / aniya arthAt bhanina 'pajjAlejja vA' lata 420 'tastha bhikkha' bhane te palita mazina 'abhikakhejja vA otAvejja vA' zAtatAna 2 421 // bhATe arthAt 84 31341 bhATa tA5 merI mane simAM t55|| mATe tyAM mesarI. 'aha bhikkha NaM puvyovadiTThA esa paiNNA' ane sAdhu mATe bhagavAna mahAvIra svAmIe pahelethI ja saMyama pAlana karavAnI pratijJA isa cha, 'jAva' yAvat apaheza 5 me24 pramANe mApesa cha. hai 'ja' tahappagAre uvassae' se prA2nA saa||24 pAzrayamA 'No ThANaM vA sthAna yAna35 yosa 42 // bhATe sthAna grahaNa 42 nahI 'sejja vA nisIhiya vA cetejjA' tathA zayyA-zayana 421 // bhATa paNa saMstAraka-saMthAre pAthare nahIM, tathA niSadhikA-svAdhyAya karavA mATe paNa bhUmi grahaNa karavI nahIM. kema ke sAgArika nivAsasthAnamAM rahevAthI ukta prakArathI saMyamanI virAdhanA thAya che. ||suu. 20 // zrI sAgasUtra :4 Page #387 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 376 AcArAMgasatre rika samraddhe 'uvassae' upAzraye 'ThANaM vA' sthAnaM yA kAyotsargarUpam 'sejjaM vA' zayyA yA saMstAraka rUpAm 'nisIhiyaM vA' niSIdhiko vA svAdhyAyabhUmim 'cetejjA cetayet-kuryAt sAgArikasambaddho pAzraye nivAsena pUrvoktarItyA sAdhUnAM saMyamAtmAvirAdhanA syaaditi|suu 020 / mUlam -se bhikkhU vA bhikkhuNI vA uccArapAsapaNeNaM uvvAhijjamANe rAo vA viAle vA, gAhAvaikulassa duvAravAhaM avaguNejA teNe ya tassaMdhicArI aNupavisejjA, tassa mikkhussa No kappai evaM vadittaeayaM teNe parisai vA No vA payisai, uvalliyai vA No vA uvalliyai, Avayati vA NovAAvayati, vadati vA No vA vadati, teNahaDaM aNNeNa haDaM, tassa haDaM aNNassa haDaM, ayaM teNe ayaM uvayarae, ayaM haMtA, ayaM etthamakAsI taM tavassi bhikkhU ateNaM teNaM ti saMkai, aha bhikkhUNaM puThavovadiTThA esa vaipaNA, esa heU jAva No ThANaM vA nisIhiyaM vA cetejA ||suu0 21 / / ___ chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA uccAraprasravaNena udyAdhyamAnaH rAtrau vA vikAle vA gRhapatikulasya dvArabhAgam apAvRNuyAt stenazca tatsandhicArI anupravizeta tasya bhikSukasya no kalpate evaM vaditum-'ayaM stenaH pravizati vA no vA pravizati, upalIyate vA no vA upalIyate, Apatati vA no vA Apatati, vadati vA no vA vadati, tena hRtam anyena hRtam tasya hRtam anyasya hRtam ayaM stenaH ayam upacArakaH ayaM hantA, aya matra akA. pIt taM tapasvinaM bhikSukam astenaM stenam iti zaGketa, atha bhikSUNAM pUrvopadiSTA eSA pratijJA, eSa hetuH yAvad no sthAnaM vA zayyAM vA nipIdhikAM vA cetayet // 021 // TIkA-sAgArikasambaddhe upAzraye prakArAntareNa sAdhunAM nivAsaM pratiSedhitumAha-'sa bhikkha cA bhikkhuNI vA sa bhikSurvA bhikSuko vA sAgArikasambaddhopAzraye nivasan 'uccAra pAsavaNeNaM' uccAraprasravaNena mUtrapurIpotsargavegena 'uvvAhijjamANe' udvAdhyamAnaH pIDayamAnaH 'rAo vA viAle vA' rAtrau vA vikAle vA vikaTasamaye 'gAhAvai kulassa' gRhapati kulasya gRhastha sambaddhopAzrayarUpagRhasya 'duvArabAI' dvArabhAgam dvAramukham 'avaguNejjA' TIkArtha-aba sAgArika upAzraya meM dUsare DhaMga se sAdhu ke liye nivAsa kA pratiSedha karate haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI cA uccAra pAsavaNeNa uccAhijjamANe' yaha pUrvokta bhikSuka aura bhikSukI usa sAgArika upAzraya meM rahate hue malamUtra have sAgarika nivAsasthAnamAM sAdhune nivAsa karavAno niSedha prakArAntarathI sUtrakAra kahe che TI-- 'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayabhAra sAdhu mana sAkA 'uccArapAsavaNeNa' sA2i4 nivAsasthAnamA 24Ina 'uvvAhijjamANe rAo v| viole vA' bhasamUtra tyAga 42vAnA thI rAne 400 masabhaye 'gAhAvaikulassa duvAravAhaM avaguNejjA' zrI. Aga sUtra :4 Page #388 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 21 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 377 apAvRNuyAt-udghATayet 'teNe ya tassaMghicArI' sonazca cauraH tatsandhicArI tacchidrAnveSI 'aNupavisenjA' anupravizeta-yadi anupravezaM kuryAtahi 'tassa bhikkhussa' tasya bhikSukasya' 'No kappaI evaM vadittae'-no kalpate evaM vakSyamANarItyA vaditam-tadyathA 'ayaM teNe pavisai vA' ayaM stenazcauraH gRhaM pravizati yA 'No vA pavisaI' no yA pravizati, pravizati na vA pravizati iti kimapi na brUyAt evam 'uvalliyai vA No vA uvalliyai' upalIyate vA no vA upalIyate, upakIno bhavati no vA upalIno bhavati ityapi na vadet tathA 'Avayati vA go vA Avayati' Apatati vA no Apatati, 'vayati vA No vA, vayati' vadati vA mo vAvadati ityapi na brUyAt, evaM 'teNa haDaM aNNeNa haDaM' tena hRtam dravyaM vastu kA, anyena vA kenacid hRtam 'tassa haDaM aNNassa haDaM' tasya hRtam, anyasya vA hRtam 'ayaM teNe' ayaM stenaH coraH tyAga karane ke vegase bAdhita hokara 'rAodhA viAle vA' rAta meM yA cikAla meM arthAt vikaTa samaya meM 'gAhAvaI kulassa dubArabAhaM avaguNejjA' gRhapati gRhastha ke ghara kA dvAra bhAga khola degA, aura 'teNeya tassaMdhi cArI aNupavisejA' usI khole huve dvAra mAgake chedase cora DAkU usa gRhastha ke ghara meM praviSTa ho jAyegA kintu 'tassa bhikkhussa, No kappai evaM vadittae-vaha sAdhu aisA vakSyamANa rUpa se nahIM bola sakatA hai ki-'ayaM teNe pavisai vA-yaha cora isa gRhati ke ghara meM praveza kara rahA hai yA 'No vA pavisaI' nahIM praveza kararahA hai arthAta ghusa gayA hai yA nahIM ghusa gayA hai esA kucha bhI nahIM bole isI prakAra-'ulliyai yA' yaha cora gRhastha ke ghara meM chipa gayA hai yA 'No vA uvaliyaI-nahIM chipA hai aisA bhI nahIM bole evaM 'Avayati vA' yaha caura A rahA hai dhAvA kara rahA hai 'No yA Avayati'-yA nahIM A rahA hai arthAt nahIM dhAvA kara rahA aisA bhI nahIM bole tathA-' badati vA No vA badati' yaha caura cupake se bola rahA hai yA nahIM bola rahA hai aisA bhI nahIM bole' evaM- teNahaDaM aNNeNa harDa' isI prakAra isI sthn| dharanA 42vA pAsavA 5 teNeya vA tassaMdhicArI aNupavisejjA' mana me bharosA dvAbhAthI yo2 DU the sthana! 52mA pravezI M5 52 'tassa bhikkhuspta No kappai evaM vadittae' te sAdhu mA 165 mA rIte hI na za ayaM teNe pavisai vA No yA pavisaI' mA yAra mA patinA gharamA praveza 42 cha bha25 praveza nathI 42tA. mAt 52mA praveza 4o cha OM nayI 4 te 45 54 yA nahI thA 'ulliyai vA No vA uballiyaI' ko pramANe 25yAra sthn| gharamA saMta gayo cha. athA thI satAye 44 55 yu tathA 'Avayati vA No vA Avayati' mA yo2 mA 12 nathI bhApate! arthAt 32i ort saMtA 2hyo cha. tathA vadati vA No vA vadati' chAnAmA 14 rahyo che hai mo cha. 55 4 nahI. tathA 'teNa haDaM aNNeNa haDaM' eja pramANe e core corIne dravya lIdhuM che ke-kaI bIjAe cAryuM che ema paNa na A068 zrI aay||22|| sUtra :4 Page #389 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 378 AcArAMgasUtre 'ayaM uvacarae' ayam upacArakaH tatparivArako vA vartate 'ayaM hatA' ayaM hantA-ghAtakaH, 'ayaM ityamakAsI' ayamatra ittham akArSIt' ityevaM kimapi vAgavyApAraM na kuryAda, yatastasya caura sya vyApAdanaM syAt, tameva vA sAghu vyApAdayedityAdidoSAH syuriti, atha ca 'taM tavassi bhikkhaM ateNaM teNaMti saMkai' taM tapasvinam bhikSum aste nam stenamitikRtvA zaGketa tathA ca kadAcit sAdhumeva cauraM matvA mithyApracAraM kuryAt tathAsati saMyamAtmavirAdhanA syAt tasmAt 'ahabhikkhUNaM puvyovadiTTA esa paiNNA' atha bhikSUNAm sAdhUnAM kRte pUrvopadiSTA pUrva tIrthakRtA bhagavatA mahAvIreNa upadiSTA epA saMyamapAlanavipayiNI pratijJA 'esa heU' eSahetuH 'jAva' yAyat-etat kAraNam, eSa upadezaH 'jaMtahappagAre' yat tathAprakAre sAgArikasambaddhe 'ukssae' upAzraye 'No ThANaM vA sejaM vA nitIhiyaM vA' no sthAnaM vA corane dravya rupaye paise vagairaha ko curAyA hai yA kisI dUsare ne hI curAyA hai aisA bhI nahIM bole evaM 'tassa haDaM ' isI gRhastha kA dhana daulata vagairaha curA liyA hai yA 'aNNassa vA harDa' dUsare kA hI dhana daulata vagairaha curA liyA hai aisA bhI nahIM bole, evaM-'ayaMteNe' yahI cora hai aura 'ayaM uvacarae' yaha usa corakA upacAraka hai arthAt paricAraka hai aisA bhI nahIM bole, tathA 'ayaM haMtA ayaM itthamakAsI' yahIM ghAtaka mArane vAlA hai athavA isane hI yahAM para se) dekara curAyA hai aisI bhI bAta nahIM bole kyoMki aisA bolane se usa cora kI hatyA kara dI jAyegI yA vaha cora usI sAdhu ko mAra DAlegA ityAdi bahuta se doSa hogeM aura-taM tavassiM bhikkhu ateNaM teNaMti saMkai, aha bhikkhUNaM puvvovadiTTA esa paiNNA esa heU jAva' usI tapasvI bhikSuka sAdhuko jo ke cora nahIM hai corake rUpameM saMdeha karegA, isaliye sAdhu ke liye pahale hI bhagavAna zrImahAvIrasvAmIne saMyama niyama pAlana karane kI pratijJA batalAyI hai aura yAvat upadeza bhI diyA hai ki-'jaM tahappagAre ubassae'-'isa prakAra ke sAgAu tathA 'tassa haDaM aNNassa vA haDaM' se utthanA dhana hasata vigaire yAyu cha / mInA dhana hasata vigere yArI sAdhu cha mema 59 heyu nahI. tathA 'ayaM teNe, ayaM uvacarae' mA yAra cha bhane 31 me yaar| 85 / 24 arthAt mahAra che. sama 55 uyu nahI. tathA 'ayastA' mAravAyA ghAta cha. 'ayaM itthamakAsI' 4241ANe ahIM khAtarIyuM mUkIne khAtara pADela che ema paNa kahevuM nahIM. kema ke ema kahevAthI e ceranI leke hatyA kare agara e cora sAdhune mArI nAkhe vigere ghaNuM hoSAMnA prAdurbhAva thaze. tathA 'taM tavassi bhikkhaM ateNaM teNaMti saMkai' se tapasvI bhikSu sAdhuna re yAra nathA tere yAra tarI bhAnaze 'ai bhikkhUgaM puvyovadivA esa paiNNA' tethI sAdhu mATe pahelethI ja bhagavAna zrI mahAvIra svAmIe saMyama niyama pAlana karavAnI pratijJA 4 cha. 'esa he U jAva' ko sAdhupayAno ratu mana 1265 yAt 512 // 55 zrImAyAgasUtra:4 Page #390 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 21-22 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 379 kAyotsargarUpam, zayyAM vA saMstArakarUpAm, niSIdhikAM vA svAdhyAyabhUmi vA 'cetejjA' cetayet-kuryAt / / sU0 21 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhugI vA se jaM puNa evaM uvasmayaM jANijjA taNapuMjesu vA palAlapuMjesu vA, saaMDe sapANe sabIe saharie sose sodae jAva sasaMtANae tahappagAre uvassae No ThANaM vA sejjaM vA NisIhiyaM vA ceejjA ||suu0 22 // ___ chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yadi punarevam upAzrayaM jAnIyAt-tRNapujeSu vA palAlapubjeSu vA sANDam saprANam sabIjam saharitama sauSam sodakam yAvat sasantAnakam , tathAprakAre upAzraye no sthAnaM vA zayyAM yA niSIdhikAM vA cetayet // sU0 22 // ____TIkA-kSetrazayyAmevAdhikRnya vizeSaM vaktumAha-'se bhikkhU vA bhivakhuNI vA' sa bhikSu bhikSukI vA 'se jaM puNa evaM ubassayaM jANijjA' sa bhAvabhikSuryadi punarevam vakSyamANasvarUpam upAzrayaM jAnIyAt kIdRzamupAzrayaM jAnIyAdityAha-'taNapuMjesu vA palAlapuMjesu vA' tRNapujjeSu vA-ghAsasamUheSu palAlapuJjeSu vA 'saaMDe sapANe' sANDam aNDayuktam saprANam prANisahitam 'sabIe' sabIjam bIjasahitam, 'saharie' saharitam haritazAdvaladUrvAdi rika upAzraya meM-'No ThANaM vA sejjaM vA nasIhiyaM vA cetenjA' sthAna zayyA yAniSIdhikA nahIM kare // 21 // phira bhI kSetra zayyA ko hI lakSya kara kucha vizeSa bAta batalAte haiTIkArtha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa evaM uvasmayaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSuka aura bhikSukI yadi aisA vakSyamANa rUpa se upAzraya ko jAna leki-'taNapuMjesu vA palAlapuMjesu vA' tRNapuJja meM arthAt ghAsa ke Dhera meM yA palAla puJja meM puaranAra DaNTala vagairaha meM arthAt ghAsa aura puthAra vagairaha ke samUha se bharA huA yaha upAzraya 'saaMDe sapANe' aNDoM se yukta hai evaM prANiyoM se bharA huA hai 'sabIe saharie' evaM bIjoM se yukta hai tathA hare bhare me sAsa cha , 'tahappagAre uvassae' bhAvAnA sAvi nivAsasthAnamA 'No ThANaM vA sejjaM vA' sthAna zayyA, nivaadhi| 42vI nahI // sU0 21 // kSetra zayyAne ja uddezIne vizeSa kathana karatAM sUtrakAra kahe che. - ___A:-'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te alxn sayamazIla sAdhu mane sAbI se jaM puNa evaM jANijjA' a // pakSyamA zate yAzrayana one se 'taNapuMjesu vA palAlapujesu vA' ghAsana sAmai , 521nA sAmarthAt ghAsa mane 522 vigerethA mare 240 pAzraya 'saaNDe' mAthI yuddhata cha. 'sapANe' prAyothI yuta cha 'sabIe' mIyAmAthI yukta cha. 'saharie' sIsAtarIthA laresa cha. 'sose' mona zrI sAgasUtra :4 Page #391 -------------------------------------------------------------------------- ________________ -- 380 AcArAMgasUtre sahitam 'sose' sauSam oSakaNayuktam 'sodae' sodakam zItodakasahitam 'jAya' sasaMtANae yAvata-sottiGgapanakadakamRttikA markaTasantAnakam-uttiGgAdilUtAtantujAlasahitam upAzrayaM yadi jAnIyAditi pUrvaNAnvayaH tahi tahappagAre uvassae' tathAprakAre-sANDaprANiprabhRtilUtAtantujAla yuktatRNapuJjapalAlapuJjasahite upAzraye 'No ThANaM vA seja vA nisIhiyaM. yA' no sthAna vA kAyotsargarUpam zayyAM vA saMstArakarUpAm niSI dhikAM vA svAdhyAyabhUmi 'ceejA' cetayeta-kuryAta, evaMvidhe bahuprANiyukte upAzraye nivAse hiMsAsamavena saMpamAtmavirAdhanA syAt / / sU0 22 // mUlam-se bhikkhU vA mikkhuNI vA se jaM puNa evaM uvasmayaM jANi. jjA taNapuMjesu vA palAlapuMjesu vA appaMDe appapANe appabIe alpaharie jAva appasaMtANae tahappagAre uvassae ThANaM vA sejja vA nisI. hiyaM vA cetejA ||suu0 23 // ghAsoM se bhI bharA huA hai evaM-'sose sodae jAva-' osa kaNoM se bhI yukta hai evaM yAvat-uttiGga-choTe choTe prANi cITI piparI se tathA panaka-phanagA se evaM-zItodaka mizrita miTTI se tathA 'sasaMtANae' makare kA jAla-paramparAse bhI bharA huA hai aisA dekha le yA jAna le to 'tahappagAre uthassae-' isa prakAra ke tRNa puJja aura palAla puna vagairaha meM aNDe prANi bijAdi se yukta upAzraya meM sAdhu aura sAdhvI-'No ThANaM vA sthAna dhyAna rUpa kAyotsarga ke liye sthAna nahIM grahaNa kare tathA 'sejja vA zayyA zayana karane ke liye saMstAraka saMtharA bhI nahIM pAthare evaM-'nisIhiyaM vA ceejjA' svAdhyAya karane liye bhUmi grahaNa bhI nahIM kare kyoMki isa taraha ke bahuta prANiyoM se yukta upAzraya meM nivAsa karane se hiMsAkI saMbhAvanA hone ke kAraNa saMyama Atma virAdhanA hogI, isaliye isa aneka prANi yukta upAzraya meM sAdhu aura sAdhvI ko nivAsa nahIM karanA cAhiye // 22 // pAthIsare che. 'sodae' pAthI yuta cha. 'jAba sasaMtANae' seva yAyalA prANi kIDI makaDI tathA panaka tathA zatadakathI maLela mATIthI tathA makoDAnI jALa 52 52rAthI 52 mata cha. ye pramANe vAmAM Ave gAbhA pAveto 'tahappagAre utrassae' 2 zatanA tRpa 4 bhane 5211 dhura vigere tathA !, prAli mane bhI vizthA yukta upAzrayamAM sAdhue sthAna -dhyAnarUpa kAryotsarga mATe sthAna grahaNa karavuM nahIM. tathA zamyA zayana karavA mATe saMstAraka-saMthAro paNa pAthara nahIM. tathA niSAdhikA-svA dhyAya karavA mATe bhUmi grahaNa paNa karavI nahI. kema ke A pramANenA bahu prANiyathI yukta upAzrayamAM nivAsa karavAthI hiMsAnI saMbhAvanAnA kAraNe saMyama Atma virAdhanA thAya che. tethI A rIte aneka prANivALA upAzrayamAM sAdhu ke sAdhvIe nivAsa 322 // nahI. ||suu. 22 // zrI mAyArAgasUtra :4 Page #392 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 2 sU0 23 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 381 chAyA-'sa bhikSu bhikSukI vA sa yadi punarevam upAzrayaM jAnIyAt tRNapujevu vA palAlapuJjeSu vA alpANDam alpaprANam alpabIjam alpaharitam yAvat alpasantAnakam tathAprakAre upAzraye sthAnaM vA zayyAM vA nipodhikA vA cetayet / / sU0 23 // ___TIkA-kSetrazayyAmevAdhikRtya pUrvoktadoSarahite upAzraye vasativirSi pratipAdayitumAha'se bhikkhU vA bhikkhugI vA' sa bhikSu bhikSukI yA 'se jaM puNa evaM uvassayaM jANijjA' sa sAdhuryadi punarevaM vakSyamANasvarUpam upAzrayaM jAnIyAt, kIdRzamityAha 'taNapuMjesu vA' tRNapugnaSu vA-ghAsasamudAyeSu 'palAlapuMjesu vA pAlAla pujeSu vA 'appaMDe' alpANDam aNDarahitam alpazabdastha ISadarthakatayA nathai paryavasAnAt, 'appapANe' alpaprANam-prANirahitam 'appabIe' alpabIjam bIjarahitam 'appaharie' alpaharitam, alpottiGgapanakadakamRttikA rahitam alpasantAnakam lUtAtantujAkarahitam evaMvidham upAzrayaM yadi jAnIyAt vaha TIkArtha-kSetra zayyA ko hI lakSya kara pUrvokta doSoM se rahita upAzraya meM sAdhu aura sAdhvI ko rahane ke liye pratipAdana karate hai-'se bhikkhU yA bhikSuNI yA se jaM puNa evaM ucarasayaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSuka saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se upAzraya ko jAnale ki 'taNapuMjesu yA' isa upAzraya ke tRNaputroM meM arthAt sUkhA huA ghAsoM ke samUha meM 'palAla puMjesu vA' tathA palAla puJja meM puArA nArA uNTala ke samUha meM-Dhera meM 'appaMDe' thoDe hI aNDe hai arthAt bilakula hI aNDe nahIM hai, evaM 'appapANe thoDe hI prANI hai yAne choTe choTe ciTIpiparI vagairaha prANI bhI nahIM hai tathA-'appavIe' alpaSIja thoDe hI bIja hai arthAt aMkura paidA karane vAle bIja bhI nahIM hai, tathA 'appaharie' thoDe hI harita harebhare ghAsa bhI nahIM hai aura-'jAva appa saMtANae'-yAvat thor3e hI oSakaNa hai, arthAt oSakaNa bhI nahIM hai isI prakAra alpattiMga-thoDe hI ciTIpiparI vagairaha prANI bhI hai thoDe kSetrazAne ja uddezIne pUrvokta deSa rahita upAzrayamAM sAdhu ane sAdhvIne nivAsa karavAnuM sUtrakAra samarthana kare che. TI- 'se bhikSa vA bhikkhugI vA' te pUchita mApa sAdhu mana bhA5 sayI 'se jaM puNa evaM upassaya jANijjA' na mAne / 165 mA zata pAzraya . pAma Aye 'taNapujesu vA' susA dhAsonA sAmo tathA 'palAlapuMjesu vA' 52||nnn! sAmA 'appaMDe 'appapANe thI! 1 1 cha bhane yo 1 prAliyo che. arthAt hai 01 131 bhI piNere pAsa nathI, tathA 'appabIe' mI mAta 231 mI che. parthAt 12 a5- 12 // 2 mIyA paNa nazI. tathA 'appaharie' sIsA pAsa 5 nathI. 'jAva appasaMtANae' bhane yAta yo 4 49 che maryAt 5 / 55 nathI. e ja pramANe-apausiMga-kIDI vigere jIvajaMtu ceDA ja che. ane ceDA ja panaka zrI sAgasUtra :4 Page #393 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 382 AcArAMgasUtre 'tahappagAre' tathAprakAre-tathAvidhANDaprANi bIjarahitodakottigapanakadakamRttikAlUtAtantujAlarahite 'uvassae' upAzraye sarvathA prANijIvajAtavarjite 'ThANaM vA sejjaM vA nisIhiyaM vA ceejjA' sthAnaM vA kAyotsargarUpam zayyAM vA saMstArakarUpAm, niSIdhikAM vA svAdhyAya. bhUmi cetayet-kuryAt evaMvidhe sarvathA dopavarjite upAzraye nivAse saMyamAtmanirAdhanA na syAt / / sU0 23 // ___ mUlam-se AgaMtAgAresu vA, ArAmAgAresu vA, gAhAvaikulesu yA, pariyAvasahesu vA abhikkhaNaM abhikkhaNaM sAhammiehiM ovayamANehiM No ovaejjA ||suu0 24 // __ chAyA-sa AgantrAgAreSu vA, ArAmAgAreSu vA, gRhapatikuleSu vA, paryAvasatheSu vA abhIkSNam abhIkSNam sAdharmikaiH avapatadbhiH no avapatet / / sU0 24 // ___TIkA-kSetrazayyAmevAdhikRtya vizeSaM vaktumAha-'se AgaMtAgAresu.vA' sa pUrvokto saMyamavAn bhikSuH AgantrAgAreSu vA atithizAlAsu dharmazAlArUpAsu 'ArAmAgAresu vA' ArAmagAreSu hI panaka-phanagA prANI bhI lezamAtra hI hai, tathA thoDI hI jalamizrita mRtikA hai aura thoDe hI makare kA jAla paramparA hai isaliye-'tahappagAre uvassae' isa prakAra ke alpa prANiyoM se yukta upAzraya meM sAdhu aura sAdhvI dhyAnarUpa kAyotsarga ke liye-'ThANaM vA sejjaM vA' sthAna grahaNa kare aura zayyA zayana karane ke liye saMstAraka saMtharA bhI pAthare evaM-'nisIhiyaM vA cetejjA'-svAdhyAya karane ke liye niSIdhiko bhUmi grahaNa bhI kare kyoMko isa taraha ke prANi rahita hone se doSajita upAzraya meM rahane se saMghama Atma virAdhanA nahIM hogA // 23 // phira bhI kSetra zayyA ko hI abhilakSya kara kucha vizeSa bAta batalAte haiMTokArtha-se bhikkhu vA bhikkhuNI vA AgaMtAgAresuvA, ArAmagAresuvA'-vaha pUrvokta bhikSuka aura bhikSukI dharmazAlA yA atidhizAlAo meM yA ArAmAgAra phanagA vigere prANi che. arthAt jINA jIvajaMtu vigere praNiye paNa nathI. ane jalamizrita mATI paNa thoDI ja che. ane makaDAnI jALa paraMparA paNa cheDI ja che. 'tahappagAre ubassae' tethI mA 2 // 85 prAya vA upAzrayamA sAdhu mana sApAye 45 / 35 yosa 1 bhATe 'ThANaM vA' sthAna 45 427 mana 'sejjaM vA' zayana 425 // bhATe sthaa| 555 5 / 5 temAla 'nisIhiyaM vA cetejjA' sthAyAya 421 / mATa nissiiymATe paNa bhUmi grahaNa karavI. kema ke AvI rIte prANi rahita hevAthI saMyama AtmA virAdhanA thatI nathI, // sU 23 // kSetrazAne ja uddezIne vizeSa kathana kare kare che- TIAya- se bhikkha vA bhiva khuNI yA' te pUrita lA sAdhu bhane mApa sApI zrI sAgasUtra :4 Page #394 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 2 sU0 24-25 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 383 vA udyAnasthitAtithigRheSu 'mAhAvaikulesu vA' gRhapatikuleSu vA gRhasthagRhavizeSarUpAtithigRheSu 'pariyAvasa hesu vA' paryAvasatheSu-parivrAjakasaMnyAsimaTheSu 'abhikkhaNaM abhikkhaNaM' abhIkSaNam abhIkSaNam zazvat 'sAhammiehiM sAdharmikaiH-anyamatAvalambi sAghasaMnyAsibhiH 'teSAmapi anyamatAvalambinAM sAdhusaMnyAsinAm sAdhutvena samAnadhamitvavyavahArAt naiH 'ovayamANehi' avapatadbhiH satatamAgacchadbhiH saha 'go ovaejjA' no avayatet-mAsakalpaM caturmAsakalpaM vA vasatiM na tatra kuryAdityarthaH taiH saha tatra nivAse sati kalahAdi saMbhavena saMyamAtmavirAdhanA syAt / / sU0 24 // mUlam-se AgaMtAgAresu vA ArAmAgAresu vA jAva pariyAvahesuvA, je bhayaMtAro uDubaddhiyaM vAsAvAsiyaM vA kappaM uvAtiNittA tattheva bhuJjo bhujo saMvasaMti, ayamAuso kAlAikkaMta kiriyA bhavai |suu0 25 // chAyA-sa AgantrAgAreSu vA ArAmAgAreSu vA yAvat paryAvasatheSu vA ye bhayatrAtAraH udyAna bagIcA ke andara bane hue atithi gRhomeM thA-'gAhAvaikulesu vA'-gRhapati gRhastha zrAvaka ke gRha vizeSa rUpa atithi gRhoM meM athavA-'pariyAvasahesu vA' paryAvasatha parivrAjaka sAdhu sanyAsI ke maThoM meM-'abhikkhaNaM abhikkhaNaM abhIkSNa hameMzA satata kAla arthAtU adhika samaya una-'sAhammiehi sArmika anya matAvalambI sAdhu saMnyAsIyoM ke sAtha joki-'ovayamANehiM No ovasejjA' hamezAM satatakAla AtejAte rahate hai una carakazAkya saMnyAsIyoM ke sAtha mAsa. kalpa yA cartumAsakalpa vasati nahIM kare kyoMki una anyamattAyalambI sAghu saMnyA. sIyoM ke sAtha una dharmazAlA vagairaha sthAno meM rahane se kalaha jhagaDA ragaDA vagairaha hone kI saMbhAvanA hone se saMyama AtmavirAdhanA hogI, isaliye una sAdhu saMnyAsIyoM ke sAtha una dharmazAlAo meM vasatI nahIM karanI cAhiye // 24 // 'AgaMtAresu vA' maNamai A40 'ArAmAgAresu vA' raam||2 dhAna. yAmai manasA matithiDAmA 'gAhAvaikulesu vA' 725 zrA54mA 7 vizeSa 35 atithi DAmA athavA 'pariyAvasahesu vA' paryAvasatha-meTale sAdhu snyaasiin| mhe| mAM 'abhiva kha NaM abhikkhaNaM' mamIkSyA satata marthAt madhira samaya parya- tathe 'sAhammiehiM' sAghami anya bhatamI sAdhu saMnyAsInI sAthe re| 'ovayamANe hiM' mezA satata AtA satA ra cha. tathA sthAnamA 'No ovasejjA' yaaNc24||4y saMnyA. sIenI sAthe mAsa ka5 athavA cAturmAsa ka9pa sAdhue vasati karavI nahIM kema ke te anya matAvalaMbI sAdhu saMnyAsIyenI sAthe e dharmazALA vigeremAM rahevAthI kalaha jhaghaDe vigere thavAnI saMbhAvanA rahevAthI saMyama Atma virAdhanA thAya che. tethI e sAdhu saMnyAsInI sAthe e dharmazALAomAM vasatI karavI nahIM | sU. 24 zrI sAgasUtra :4 Page #395 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 384 AcArAMgasUtre Rtubaddham varSAvAsaM yA kalpam upanIya tatraiva bhUyo bhUyaH saMvasanti, iyam AyuSman ! kAlA. vikrAntakriyA bhavati // sU0 25 // TIkA-punarapi kSetrazayyAmadhikRtya vizeSaM vaktumAha-'se AgaMtAgAremu vA sa bhAvabhikSuH AgantrAgAreSu vA dharmazAlArUpeSu atithigRheSu 'ArAmAgAresu vA' ArAmAgAreSu vA udhAnasthitAbhyAgana gRheSu 'jAva pariyAvasahesu vA' yAvat-gRhapatikuleSu-gRhasthagRhavizeSAtithyAlayeSu paryAvasatheSu cA-parivrAjakasaMnyAsimaTheSu vA 'je bhayaMtAro' ye bhayatrAtAraH bhavabhItiprANakartAraH bhagavantaH jainasAdhavaH 'uDubar3iyaM' Rtubaddham-zItoSNaRtukAlasambaddhaM mAsa. kalpaM 'vAsAvAsiyaM vA kappaM' varSAvAsaM vA cAturmAsikaM kalpaM va satim 'uvAtiNittA' upanIyayApayitvA ativAdyetyarthaH 'tastheva bhujo bhujjo saMvasaMti' tatraiva-tasminneva upAzraye bhUyo bhUyaH punarapi saMvasanti glAnAdikAraNaM vinaiva Asate 'ayamAuso !' he AyuSman ! iyam 'kAlAikkaMtakiriyA bhavaI' kAlAtikrAntakriyApi kAlAtikramadoSo bhavati tasmAt phira bhI kSetra zayyA ko hI lakSya kara kucha vizeSa bAta batalAnA cAhate hai TIkArtha-'se AgaMtAgAresu vA ArAmAgAresu yA' jAya-vaha pUrvokta saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI AgantrAgAra-AgantA atithi abhyAgatoM ke liye banI huI dharmazAlA yA atiyizAlA meM athavA ArAmagAra udyAna bagIcA meM banAye hue atithigRho meM yA yAvatU gRhapati gRhastha ke ho atithi gRho meM yA-'pariyAvasehesu vA paryAvasatha parivrAjaka carakazakya sAdhu saMnyAsIyoM ke Avasatha maThomeM'je bhayaMtAro'- jo ye bhayatrAtA saMsArarUpa bhavabhIti se trANa karane vAle jaina sAdhu loga-'uDubaddhiya' Rtubaddha zItoSNa RtukAla saMbaddha mAsa kalpakAla aura'vAsAvAsiyaM vA-varSAvAsa cAturmAsika arthAt caturmAsakalpa-kappaM uvAtiNittA'(comAsA) vasati nivAsa ko bitAkara phira bhI-'tattheva bhujjo bhujo saMbasaMti'-uso upAzraya meM glAnAdi vimArI vagairaha kAraNa ke binA hI Thaharate haiM yaha jaina sAdhuoM ke liye ThIka nahIM hai kyoMki 'ayamAyuso' he AyuSman !-'kAlA ikanakiriyA bhavaI'-yaha kAlAtikrama doSa hotA hai isaliye mAsakalpa kAla. pharIthI paNa kSetrazAne ja udezIne vizeSa kathana karatAM sUtrakAra kahe che. TI -'se AgaMtAgAresu vA ArAmAgAresu vA' te pUrita saMyamazIsa sAdhu bhane sAdhvI AvanAra atithi mATe banAvelI dharmazALA athavA atithigRhomAM agara "kAva pariyAvasahesu vA' yA5t syAnA tithimA mth| paryAvasaya meTa 5244 224 // 45 sAdhu sanyAsImAnA mahamA 'je bhayaMtAro' 2 // mayatrAtA arthAt saMsAra 35 apamAtithI bhanyApanA2 jaina sAdhu so 'uDubaddhiya vAsAvAsiya vA' tuma zItA tu macI 'kappaM AtiNittA' mAsa465 bhane varSApAsa yAturmAsa arthAta yAmAsAnA nivAsa pItApIne 'tattheva bhujjobhujjo' zathI 5 04 upAzrayamAM sAnA samArInA 29 binA 'saMvasaMti' nivAsa 42 , 2 52 / 12 nathI bha zrI sAgasUtra :4 Page #396 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 25-26 zayyepaNAdhyayananirUpaNam 385 mAsakalpa kAlAtikrame cAturmAsya kalpakAlAtikrame ca punarapi glAnAdi kAraNamantarA sAdhubhistatra vasatirna vidheya iti bhAvaH / sU0 25 // mUlam - se AgaMtAgAresu vA ArAmagAresu vA jAva pariyAvasahesu yA je bhayaMtAro uDubaddhiyaM vA vAsAvAsiyaM vA kappaM uvAtiNAvittA taM duguNA duguNeNa apariharitA tattheva bhujjo bhujjo saMvasaMti, ayamAuso ! ittarA uvANakiriyA yAvi bhavar3a || sU0 26 || chAyA - sa AgantrAgAreSu vA ArAmAgAreSu vA yAvat paryAvasatheSu vA ye bhayatrAtAraH RtubaddhaM vA varSAvAsaM vA kalpam upAtinIya tam dviguNatriguNena aparihRtya tatraiva bhUyo bhUyaH saMvasanti iyam AyuSman ! itarA upasthAnakriyA cApi bhavati / / 0 26 || TIkA - uparyuktarItyA kAlAtikramadoSamabhighAya upasthAnadoSamabhidhAtumAha se AgaMtAgAre vA' samAvabhikSuH AgantrAgAreSu dharmazAlArUpeSu atithigRheSu 'ArAmAgAresu vA ' ArAmAgAreSu vA udyAnasthitAbhyAgatAlayeSu 'jAva pariyAvasahesu vA' yAvat - gRhapatikuleSu vA gRhasthagRhavizeSarUpAtithigRheSu paryAvasatheSu vA parivrAjaka sAdhusaMnyAsimaTheSu 'je bhayaMtAro' ye bhayatrAtAraH bhavabhItitrANakartAraH bhagavanto jainasAdhavaH 'uDuvaddhiyaM vA' RtubaddhaM vA bIta jAne para evam cartumAsa kalyakAla bIta jAne para bimArI vagairaha kAraNa ke vinA sAghu aura sAdhvI ko vahAM nahI rahanA cAhiye, anyathA kAlAtikrama dASa hogA / / 25 / / TIkArtha - uttarIti se kAlAtikrama doSa batalA kara aba upasthAna doSa batalAte hai - 'se AgaMtAgAresuvA ArAmagAresu vA, jAva pariyAvasa hesuvA' - vaha pUrvokta saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI una atithizAlA rUpa dharmazAlAoM meM tathA udyAna ke atithigRha meM evaM yAvat gRhapati ke atithi gRhoM meM yA paryAvasatha parivrAjaka saMnyAsiyoM ke maTho meM - 'je bhayaMtAro uDubadviyaM vA jo ye bhayatrAtA saMsArika bhaya 'ayamAyusa kAlAitakiriyA bhavai' De AyuSmana ! ma zvAthI asAtibha hoSa lAge che. tethI mAsAlpa kALa vIti gayA pachI tathA cAturmAsa kalpakALa vItI gayA pachI bimArI jevA khAsa kAraNa vinA sAdhu ane sAdhvIe tyAM rahevuM nahIM. sU. 2pA ukta prakArathI kAlAtikrama dveSa batAvIne have upasthAna deSa batAve che. TI artha - ' se AgaMtAgAresu vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu mane sAdhvI te atithizAjA35 dharmazAlAo mAM athavA 'ArAmAgAresu vA' udyAnanA vytithigRhe| mAM 'jAva pariyAvasahesu vA' va' yAvat gRhapatinA atithigRha mAM adhavA paritrA saMnyAsIyonA bhAbhA 'je bhayaM tAroM' saMsAranA layadhI rakSA pAvaNA sAdhu muni mahAtmAyo 'uDa ja0 45 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #397 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre zItoSNakAlarUpa RtusambaddhaM mAsakalpam 'vAsAvAsiyaM vA varSAvAsaM vA varSARtu sambaddhaM cAtumasyiM 'kappaM' kalpaM vasatim 'uvAtiNAvittA' upAtinIya ativAhya anyatra mAsamekaM sthitvA ityabhiprAyeNAha 'taM duguNA duguNeNa apariharittA' tam RtusambaddhaM mAsakalpam varSAsaM ca tu. mAsyakalpaM vA dviguNatriguNAdinA mAsAdikalpena aparihRtya-dvitrairmAsaivyavadhAnamakRtvA 'tattheva' tatraiva tasminneva sthale 'bhujo bhujjo' bhUyo bhUyaH 'saMvasaMti' saMvasanti kAraNamantareNa vasatiM kurvanti 'ayamAuso' he AyuSman ! iyam 'ittarA' itarA anyA uparyuktabhinnA 'uvaTThANakiriyA' upasthAnakriyA 'yAvi bhavaI' cApi bhavati, punastatraiva vasatikaraNe ayamanyaupasthAse trANa karane vAle jaina sAdhu muni mahAtmA loga Rtu baddha-arthAt zItoSNa kAla rUpa Rtu sambaddha mAsakalpa tathA 'vAsAvAsiyaM vA kappaM upAtiNAkttiA ' varSAvAsa arthAt varSARtu sambaddha cAturmAsya kalpavAsa ko bitAkara dUsare sthAna meM ekamAsa Thahara kara usa Rtubaddha mAsa kalpa ko aura 'taM duguNA duguNeNa' varSA saMbaddha cAturmAsya kalpa ko do guNA yA tIna guNA vagairaha 'apariharittA' mAsAdi kalpa se vyavadhAna kiye binA hI arthAtU dvi guNA tri guNAdi mAsAdi kalpoM ko dUsare sthAna meM rahane ke binA hI tattheva' usI sthala meM phira 'bhujjo bhujjo saMvasaMti' bAra bAra Akara glAnAdi kAraNa ke vinA hI ThaharatI haiM yAne Akara vahIM para rahate haiM so ThIka nahIM hai isa abhiprAya se bhagavAn mahAvIra svAmI kahate haiM ki he AyuSpran ! zramaNa ! yaha dUsarI hI pUrvoka prathama doSa se bhinna hI upasthAna-ThaharanA kriyA kahalAtI haiM arthAt eka vAra mAsakalpa yA caturmAsakalpa vAsa karake phira usI upAzraya meM jaldI hI Akara rahanA yaha pUrvokta kAlAtikrama nAma ke doSa se bhinna hI upasthAna kriyA nAma kA doSa kahalAtAhai isaliye saMyama niyama ko acchI taraha pAlana karane vAle ddhiyaM vA' tuma arthAt zItoSNasa35 Rtu samadhI bhAsa465 'vAsAvAsiya vA' tathA varSApAsa arthAt yAturmAsa485 pAsane 'uvAtiNAvittA' pItApIna mAtra sthAnamA samAsa 2hIne me tumaddha mAsa 45ne bhane varSA samadhI yAturmAsa 85ne 'duguNA duguNeNa' mabha 'apariharittA' bhAsApinu vyavadhAna 4aa vinA 4 marthAtU abhe| trae gae bhAsA6485ne mIsthAnamA pAsa 4aa vinA 'tattheSa bhujjo bhujjo' me sthAnamA paa2|2 mAbIna khAna 4251 vinA 'saMvasaMti' tyAM AvIne rahe che. te gya nathI. A abhiprAyathI bhagavAna mahAvIra prabhu kahe che kehe Ayumana zramaNa ! A bIjI pUrvokta prathama daSathI judI ja upasthAnakriyA kahevAya che. arthAt ekavAra mAsaka9pa athavA cAturmAsa ka5 vAsa karIne pAchA eja upAzrayamAM jahida AvIne rahevuM e pUrvokta kAlAtikrama nAmanA deSathI judA prakArane upasthAna kriyA nAmane doSa kahevAya che tethI saMyama niyamanuM sArI rIte pAlana karavAvALA zrI aayaa| sUtra : 4 Page #398 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 26-27 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 387 nakriyArUpadopo bhavati tasmAt glAnAdikAraNaM vinA na tatra punarvAso yuktaH, / sU0 26 // mUlam-iha khalu pAINaM vA, paDINaM vA, dAhINaM vA udINaM vA saMtegaiyA saDDhA bhavaMti, taM jahA-gAhAvai cA, gAhAvaibhAriyA vA gAhAvaiputte vA, mAhAvaidhUyA vA, suNhA vA dhAI vA jAva kammakarIo vA, tesiM ca NaM AyAragoyare No suNisaMte bhavai, taM sadahamANehi, taM pattiyamANehiM, taM royamANehiM bahave samaNamANa atihi kivaNa vaNImae samudissa tattha tattha agArIhiM agArAiM cetiAI bhavaMti, taM jahA-AesaNANi vA, AyataNANi vA, devakulANi vA, sahAo vA, pavANi vA, paNiyagihANi vA, paNiyasAlAo vA, jANagihANi vA, jANasAlAo vA, suhA kammaMtANi vA, dambhakammaMtANi vA, baddhakammatANi vA, vakkayakammaMtANi vA, vaNakammaMtANi vA, iMgAlakammaMtANi vA, kaTakammaMtANi vA, susANakammaMtANi vA, saMtikammaMtANi vA, suNNAgArakammaMtANi vA, girikammaMtANi vA, kaMdarAkammaMtANi vA, selopaTANakammaMtANi vA, bhavaNagihANi vA je bhayaMtAro tahappagArAI AesaNANi vA, AyataNANi vA, devakulANi vA, sahAovA, pavANi 'vA paNiyagihANi vA, paNiyasAlAovA, jANagihANi bA, jANasA. lAo vA, suhAkammaMtANi vA, dambhakammaMtANi vA, baddhakammaMtANi vA, susANakammaMtANi vA jAya bhavagihANi vA, tehiM ovayamANehiM ovayaMti, ayamAuso! abhikkaMtakiriyA yAvi bhavai ||suu0 27 / / ___ chAyA-iha khalu prAcInaM vA praticInaM vA dakSiNaM vA udIcInaM vA santi ekake zrAddhA bhavanti, tadyathA-gRhapatirvA, gRhapati bhAryA vA, gRhapatiputro vA gRhavatiduhitA vA, snuSA vA, dhAtrIvA yAvat karmakarI vA, teSAJca khalu AcAragocaro no sunizcito bhavati, taM zradadhAnaH taM pratIyamAnaiH taM rocamAnaiH bahUn zramaNa brAhmaNaatithikapaNavanIpakAn samuddizya tatratatra sAdhu ko bimArI vagairaha kAraNa ke binA ho phira se zIghra hI usI upAzraya meM Akara nahIM rahanA cAhiye / / 26 // sAdhue khimArI vigere kAraNa vinA ja pharIthI jahiMda pAchA AvIne e ja upAzrayamAM 22 naDI. // 1. 26 // zrI mAyArAgasUtra :4 Page #399 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 388 AcArAMgasUtre agArabhiH agArANi cetitAni bhavanti, tadyathA - AyasAni vA, AyatanAni vA, devakulAni vA, sabhA vA prapA vA paNyagRhANi vA, paNpazAlA vA, yAnagRhANi vA, yAnazAlA vA sudhAkarmAntAni vA, darbhakarmAntAni vA vardhakarmAntAni vA, valkalakarmAntAni vA, vanakarmAntAni vA, aGgArakarmAntAni vA, kASThakarmAntAni vA, zmazAnakarmAntAni vA, zAntikarmAntAni vA zUnyAgArakarmAntAni vA, girikarmAntAni vA kandarAkarmAntAni vA zailopasthApanakarmAntAni vA bhavanagRhANi vA, ye bhayatrAtAraH tathAprakArANi AyasAni vA, AyatanAni vA, devakulAni vA, sabhA vA prapA vA, paNyagRhANi vA, paNyazAlA vA, yAnagRhANi vA yAnazAlA vA, sudhAkarmAntAni vA darbhakarmAntAni vA vardhakarmAntAni vA zmazAnakarmAtAni vA yAvad bhavanagRhANi vA, taiH avapatadbhiH avapatanti, iyam AyuSman ! abhikrAntakriyA cApi bhavati // sU0 27 // TIkA-pUrvamupasthAnakriyAdoSaH pratipAditaH samprati abhikrAntakriyAm upayuktakriyArUpAM pratipAdayitumAha-' iha khalu pAINaM vA paDoNaM vA dAhiNaM vA udINaM vA' iha khalu prAcInaM vA pratIcInaM vA dakSiNaM vA udIcInaM vA prajJApatra prabhRtyapekSayA prAcyAdidikSu 'saMtegaiyA' santi vidyamAnA eka kecana 'saGkA bhavati' zrAddhAH prakRtibhadrakAH zraddhAzIlAH zrAvakA vA bhavanti - syuH, gRhapatyAdayo vA bhaveyuH tAneva nAmagrAhamAha 'taM jahA - gAdAvaI vA ' tadyathA-gRhapatirvA, 'gAhAvaibhAriyA vA' gRhapatibhAryA vA 'gAhAvaiputte vA' gRhapatiputro vA 'gAhAvaidhUyA vA' gRhapati duhitA vA, 'sunhA vA' snuSA vA, gRhapatiputravadhUH 'ghAI vA' dhAtrI vA 'jAva kammakarIo vA' yAvat - dAso vA dAsI vA karmakaro vA karmakarI vA paricArikA vA syAt, 'tesiMca NaM AyAragoyare No sunisaMte bhavai' teSAJca isa se pahale upasthAna nAmakA kriyA doSa batalA cuke haiM abhI upabhukta rUpa abhikrAnta kriyA kA pratipAdana karate haiM TIkArtha- 'iha khalu pAINaM vA, paDINaM vA dAhiNaM vA, udINaM vA, saMtegaiyA saDDA bhavati' isa jagata meM pUrvadizA yA pazcima dizA tathA dakSiNa dizA yA uttara dizA meM koI zraddhAzIla prakRti bhadraka zrAvaka hote haiM, 'taM jahA- gAhA vaI cA, gAhAvara bhAriyA vA, gAhAvara putte vA, gAhAvai dhUyAbA, suNhA vA, dhAIyA, jAva -kammakarIo vA' jaise-gRhapati-gRhastha zrAcaka ho yA gRhapati kI AnAthI pahelA upasthAna nAmanA kriyA doSa kahI dIdhela che. have ubhuMkta rUpa abhikAMta kriyAnuM pratipAdana karavAmAM Ave che.-- TIDArtha - 'iha khalu pAINaM vA paDaNaM vA ' A jagatamAM pUrva zAmAM ke pazcima hizAbhAM ' dAhiNaM vA udIrNa vA' dakSiNu dizAbhAM ke uttara dizAmA 'saMtegaiyA saDDhA bhavati' artha ardha zraddhAzIsa atilaH zrApa hoya he 'taM jahA' prema De ' gAhAvai vA' gRDa pati gRhastha zrApa hoya athavA 'gAhAvai bhAriyA vA' gRhapatitI patnI hoya athavA 'gAhAvai putte vA' gRhapatinA putra hoya athavA 'gAdAvai dhUyA vA' gRhapatinI nyA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #400 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 27 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 389 khalu gRhapatiprabhRtInAm AcAragocaraH sAdhvAcAravicAraH no munizcito bhavati, te kila zrAddhA gRhapatyAdayo vastuto jainamunyAcAravicAraM sunizcita rUpeNa na jAnanti kintu 'taM sadahamANehi' taM jainasAdhuM zraddhAnaH zraddhAvadbhiH 'pattipamaNehiM pratIyamAnaH vizvasadbhiH 'royamANe hiM' rocamAnaiH prItiyuktaiH gRhapatiprabhRtizrAddhaiH 'bahave samaNamAhaNa atihikivaNavaNImae' ban zramaNabrAhmaNa-atithikRpaNavanIpakAn-zAkyacaraka sAdhu. saMnyAsiprabhRtizramaNAn brAhmaNAn' atithIn kRpaNAn vanIpakAn dInayAcakadaridrAn 'samuddissa' samuddizya 'tattha tattha agArIhiM' tatra tatra tattatsthAneSu agAribhiH sAgArikaiH gRhasthazrAddhai rityarthaH 'agArAI' agArANi mandirANi dharmazAlAprabhRtimaThAni 'ceiyAni bhavaMti' bhAryA ho gRhapati kA putra ho yA gRhapati kI kanyA ho yA gRhapati kI putravadhU ho yA dhAtrI-dhAI ho yAvat-dAsa ho yA dAsI ho athavA karmakara-naukara ho yA karmakarI nokarAnI ho ina meM se koI eka zraddhAzIla prakRtibhadra zrAvaka ho sakatA hai / 'tesiM ca NaM AyAragoyare No sunisaMte bhavaI' una sabako sAdhuke AcAra vicAra kA patA nahI rahatA hai arthAt te gRhapati-vagairaha zraddhAzIla zrAvaka vAstava meM jaina muniyoM ke AcAra vicAra ko sunizcita rUpa se yadyapi kahIM jAnate hai tathApi 'taM saddahamANehiM patiyamANehi' kevala usa jaina sAdhu muni mahAtmA ko zrAdvA bhaktipUrvaka dekhate hue aura vizvAsa karate hue aura-roya mANehi-' prItI bhAva rakhate hue-'bahaye samaNamAhaNa atihi' gRhapati atihi' - gRhapati vagairaha zraddhAlu Avaka hatoM zramaNa carakazAkya prabhRti sAdhuko evaM brAhmaNAM ko tathA atithiyoM ko evaM-'kivaNavaNImahi samuhissa-kRpaNa dIna duHkhI daridroM ko evaM banIpaka yAvakoM ko lakSyakara-'tattha tattha' una una Avazyaka sthalo meM ve AgArihI AgArAI' sAgArika gRhastha zraddhAlu zrAvaka rAya mA 'suNhA vA' 75tinI 15 DAya athavA 'dhAI vA' pAhAya mth| 'jAva kammakarI vA' yAvat hAsa DAya a sA DAya 2521 / ma 42 42 DAya 244 // 4bharI ne|42nii patnI heya 'tesiM ca NaM AyAragoyare' tamAmAthI / zraddhAzI pratimA zrApa DAya che. te madhAne 'No sunisaMte bhavai' sAdhu sonA pAyA2 vicAranI jANa hotI nathI arthAtu e gRhapati vigere zraddhAzIla zrAvaka kharI rIte jaina bhuniyAnA yA2 viyA22 nizcita rIta AgtA nathI. to 5 'taM sadahamANehi pattiyamANehiM' hai ye na sAdhu bhanine zraddhA mata pUrva ne vishvaas42|| 'royamANehiM' 42 pratimA 25 / 541 me 195ti vi3 zrAddha gu zrA54 'bahave samaNamAhaNa atihikivaNavaNImae' 5 / mevA shrm-5242||35 vigere saadhume| mana mAjha. zAne tathA matithiyAne tathA 15 dInaduHbhI haridrAne tathA patI54 yAyAne 'samuddissa' zrI sAgasUtra :4 Page #401 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 390 AcArAMgasUtre cetitAni nirmitAni kRtAni bhavanti nAni agArANyAha-'taM jahA-AesaNANi vA' tadyathA-AyasAni vA-lohamayAni, pracuralohanirmitAni, ayasa imAni iti AyasAni, AdezanAni iti vA 'AyataNANi' AyatanAni devakulasya pAvarakarUpANi, 'devakulAni vA' devakulAni tAvat prasiddhAni, 'sahAo vA sabhA vA-sabhAgRhAH cAturvedhAdizAlArUpAH, 'pavANi vA' prapA vA pAnIzAlArUpA, 'paNiyagihANi vA' paNyagRhANi vA paNyApaNarUpANi, 'paNiyasAlAo vA' paNyazAlA vA saMghazAlArUpA, 'jANagihANi vA' yAnagRhANi vA rathAdiyAnanirmANagRhANi 'jANasAkAo vA' yAnazAlA vA rathAdiyAnasthAnagRhANi 'suhAkamma tANi vA' sudhAkarmAntAni vA-sudhAparikarmagRhANi sudhApariSkAra gRhANItyarthaH 'dabbhakammatANi vA' darbhakarmAntAni vA kuzAstaraNakaTAdi nirmANagRhANItyarthaH 'vaddhakammaMtANi' varddhadharmazAlA vagairaha maThoM ko-'cehayAni bhavaMti' banavA dete hai-'taM jahA-AesaNA Ni vA devakulANi vA' jaise ki Arasa patthara ke bane hue, yA Ayatana ho yA devakula ho arthAt ve AgAra gRhavizeSa cAhe adhika loha ke banAye gaye ho athavA devakula ke bagala bhAga ko Dhakane vAle hoM yA devakula hI ho athavA 'sahAovA' sabhAgRha hI ho jo ki cAturvadyAdi zAlA vagairaha kahalAte hai athavA 'pavANi vA' pAnIyazAlA ho yA 'paNiyagihANi cA' paNya gRha ho arthAt dukAna kA hI makAna banavAyA ho yA-'paNiyasAlAovA'-saMghazAlA rUpa paNyazAlA hI banavAyI ho athavA-'jANagihANi vA' yAna gRha hI ho arthAt rathAdiyAna savArI gADI banAne kA ghara ho yA-'jANasAlAo vA' yAnazAlA rathAdiyAna gADI rakhane kA hI gRha banAyA ho athavA-'suhAkammaMtANi yA' sudhA-cUnA ko sApha karane kA hI ghara vanAvAyA ho,-'dabbhakammataNi vA' darma karmAnta arthAt dezIra 'tattha tattha' te te 'agArihiM agArAI' mA125 2thAmA ta sA4i 13stha zraddhA zrI dharmA vigere 'ceiyAni bhavaMti' bhAne nApI hai che 'taM jahA' rebha. 'AesaNANi vA' sArasa pattharanA manAvara DAya 41 'AyataNANi vA' mAyatana DAya 55vA 'devakulANi vA' he DAya arthAt te 25 // 2-8 vizeSa yA aghi lehanA banAvavAmAM Avela hoya athavA devakuLanI bAjunA bhAgane DhAMkanAra hoya athavA 14 4 2mathaq'sahAo vA sabhAgRhAya re yAtuzivigere upAya cha. 240 'pavANi vA' 55-525 DAya 'paNiyagihANi vA' 5556 athavA Ananu bhAna manAyuhAya-athavA 'paNiyasAlAo vA' zANA, 595 zANA DAya mathayA 'jAna gahANi vA' yAnaDa merase , 20 vigerene savArI sAya4 gADI manA5yAnu 32 utya 'jANasAlAo vA' 2544 / yaanshaa|| 2thAhAna 2rAmA bhAnu gha2 manAye jaya bh21| 'suhAkammaMtANi vA' yunAne sAdhu 2|5vaanu 32 manAsa DAya 551'dama kammaMtANi vA' mAnata arthAt manI sI vigere manAyAnu para zrI sAgasUtra :4 Page #402 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 . 2 sU0 27 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 391 karmAntAni carmamaya mazakArinirmANagRhANi 'vakkayakammaMtANi vA' valkalapharmAntAni vA balkalamayavastunirmANagRhANi 'iMgAlakammaMtANi vA' aGgArakarmAntAni vA, aGgAramayakASThanirvANa pariNatavastu (kolasA) nirmANagRhANi, 'kaTThakakammaMtANi vA' kASThakarmAntAni vA kAThamayagRhANi 'susANa kammaMtANi kA' zmazAnakarmAntAni vA-3mazAnagRhANi 'saMtikammaMtANi vA' zAntikarmAntAni yA zAntikarmavidhAnagRhANi 'muNNAgArakammaMtANi vA' zUnyAgArakarmAntAni vA zUnyAgAragRhANi viviktagRharUpANi, 'girikammaMtANi vA' girikarmAntAni vA girigRhANi parvatoparinirmita gRhANItyarthaH 'kaMdarakammaMtANi vA' kandarAkarmAntAni vA-guphA. gRhANi, 'selovaTThANa kammaMtANi vA' zailopasthApanakarmAntAni-pASANamaNDapAni 'bhavaNagihANi vA bhavanagRhANi vA, tadevaMbhUtAni gRhANi zrAddhaiH kaivalya svargepsumiH kriyante tatra 'je kurzI kI caTAI vagairaha banAne kA hI gRha banavAyA ho athavA baddhakammaMtANi vA' barddhakarmAnta-arthAt camaDe kA mazaka caraza vagairaha banAne kA hI ghara banavAyA ho 'vakkayakammaMtANi vA' yA balkala karmAnta valkala chAla kI cIjeM banAnekA hI gRha banavAyA ho athavA 'iMgAlakammaMtANi vA' aGgArakAnta arthAt kolasA banAne kA hI ghara banavAyA gayA ho-'kaTTakambhaMtANi vA' kASTha karmAnta-kASThamaya gRha banavAyA gayA ho, athavA 'susANakammaMtANi vA' zmazAna karmAnta arthAt zmazAna kA hI ghara banavAyA gayA ho athavA 'saMtikammaMtANiyA' zAnti karmAnta-zAMti karmakarane ke liye gRha banavAyA gayA hai arthAt 'suNNAgAraka mmaMtANi yA' zUnyAgAra-karmAnta ekAnta sthAna kA ghara banavAyA ho yA 'girikammaMtANi vA' girikAnta-parvata ke Upara banavAyA gayA ghara ho athavA 'kaMdarakammaMtANi vA' guphAoM kA hI ghara banavAyA gayA ho yA-'selovaTTANakamma tANi vA-zaloprasthAna karmAnta-arthAt pattharakA maNDapa hI banAyA gayA ho manAve hAya athavA 'baddhakammaMtANi vA' pa nti meTa yAbhAnu bhaza vigaire manAvAnu gha2 manavisa DAya athavA 'vakkaya kammaMtANi vA' 14 manti ye hai vRkSanI chAvanI paratu manAvAnu 32 manavisa DAya athavA 'iMgAla kammaMtANi vA' m||2 Anta mAt sa manAvAnu04 52 nAvesa DAya athavA 'kaTukammaMtANi vA' 4473 bhAnta aTo , 417maya 04 32 manAsa DAya athavA 'susANakammaMtANi vA' bhazAna 4 52 nAvAmAM Ave DAya 424! 'saMti kammaMtANi vA' iti nita marthAta zaildsk 421 // bhATe ghara manAveta hAya mathA 'suNNAgArakambhatANi vA' shuuny| // 2 4Anta mati menta stha5 mATenu 32 manAsa saya 25thA 'giri kammaMtANi vA' rinti arthAt patanI 752 manApAmA mAyesa 12 DAya ath| 'kaMdara kamma tANi vA' bhanita arthAt samAnu04 32 manAvesa DAya 24241 'selovadvANakamma tANi vA' zaivopasthApana mAnata arthAt patthara ma 504 manAvara rAya athavA zrI mAyA sUtra : 4 Page #403 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 392 AcArAMgasUtre bhayaMtAro' ye bhayatrAtAraH bhavabhItitrANakartAro bhagavantaH jainasAdhavaH 'tahappagArAI' tathA prakArANi uparyuktarUpANi 'AesaNANi vA' AyasAni vA (AdezanAni yA) 'AyataNANi vA' AyatanAni vA, 'devakulANi vA' devakulAni yA 'sahApro vA' sabhA pA 'pavANi vA" prapA vA, 'paNiyagihANi vA' paNyagRhANi vA 'paNiya sAlAo vA' paNyazAlA vA, 'jANagihANi vA' yAnagRhANi vA 'jANasAlAo vA' yAnazAlA vA 'muhAkammaMtANi vA' sudhAkamantiAni vA 'dabbhakammaMtANi vA' darbhakarmAntAni vA, baddhakammaMtANi vA' varddhakarmAntAni yA 'vakayakammaMtANi vA' valkaLakarmAntAni vA 'iMgAlakamaMtANi vA' aGgArakarmAntAni vA, 'kaTakammaMtANi vA' kASThakAntAni vA 'susANakammaMtANi vA' zmazAnakarmAntani vA 'jAya bhavaNagihANi vA' yAvat-zUnyAgArakarmAntAni vA girikantiAni vA kandarAkAntAni vA zAntikarmAntAni vA zailopasthApanakarmAntAni vA bhavanagRhANi vA 'tehiM uvayamANehi taiH zAkyavarakabrAhmaNasaMnyAsibhiH pUrvam avapatadbhiH abhikrAmabhiH yadi pUrvamabhikrAntAni upabhuktAni tAni gRhANi bhavanti pazcAcca jainamunayaH 'uvayaMti' avapatanti Agacchati tarhi 'ayamAuso !' he AyuSman ! ziSya ! iyam 'abhikaMtakiriyA yAvi bhavaI' abhikrAnta kriyA cApi bhavati, upabhuktakriyArUpA abhikrAntakriyA ucyate tathA ca zAvayAdibhiH pUrvamupabhuktatvAt pazcAd uparyuktAgAreSu jainasAdhUnAapi nivAse na kopidoSa itibhaavH||27|| athavA 'bhavaNagihANiyA' bhavana gRha hI banavAyA gayA ho, isa prakAra ke gRhoM ko svarga aura mokSa ko cAhane vAle gRhastha zrAvakane hI banavAyA ho, una gRhasthoM ke dvArA banavAye gaye ina gRhoM meM 'je 'bhayaMtAro tahappagArAiM AesaNANi vA, ApataNANi vA, devakulANi yA sahAovA, pavANi cAM, paNiyagihANi vA paNiyasAlAo vA, jANagihANi vA, jANasAlAo cA, suhAkammaMtANi vA, dabhakammaMtANi vA, baddhakammaMtANi vA, iMgAlakamaMtANi vA, kaDhakammaMtANi cA, susANakammaMtANi vA, jAva bhavaNagihANi vA' jo ye bhayatrAtA saMsAra ke bhaya se trANa karane vAle jaina sAdhu hote haiM ye saba isa prakAra ke uparyukta lohamaya gRha vagairaha se lekara bhavana gRha paryanta meM yadi 'tehiM uvayamANehiM upayaMti, aya. mAuso! abhikaMtakiriyA yAvibhavaI' pahale una caraka zAkya brAhmaNa saMnyAsI logoM ke rahane ke bAda jaina sAdhu Ate haiM to abhikrAnta kriyA 'bhavaNaNihANi vA' bhavanaDa 24 manAta DAya maa| prA2nA dde| 25 mana mAnI kAmanAvALA gRhastha zrAvakeeja banAvela hoya te te gRhasthAdvArA banAvavAmAM Avela 24 JlamA 'je bhayaM tAro tahappagArAI AesaNANi vA' 2 24 // mayAta sAMsAri bhayathA bacAvanAra sAdhu hoya che te badhA A prakAranA lehamaya gRha vigerethI laIne bhavanagRha 5-tana tamAma DAmA 'tehiM uvayamANehiM uvayaMti' paDasA ko 324||4y brAhmaNa sanyAsI sohanA 2 ayA mArera sAdhu yA to 'athamAyuso' OM mAyubhan 'abhikaMta zrI. mAyAgasUtra:4 Page #404 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmapakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU. 28 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 393 mUlam-iha khalu pAINaM vA paDINaM vA dAhINaM vA udINaM vA saMte. gaiyA saDA bhavaMti taM jahA-gAhAvai vA gAhAvaibhAriyA vA jAya kammakarIo vA, tesiM ca NaM AyAragocare No suNisaMte bhavai taM jAva royamANehiM bahave samaNamAhaNaatihi kivaNavaNImae samuhissa tattha tattha agArIhiM agArAiM cetiAI bhavaMti, taM jahA-AesaNANi vA AyataNANi vA, devakulANi vA jAva bhayaNagihANi vA je bhayaM. tAro tahappagArAiM AesaNANi vA AyataNANi vA devakulANi yA jAva bhavaNagihANi vA tehiM aNovayamANehiM ovayaMti, ayamAuso ! aNabhikkaMtakiriyA yAvi bhavati ||suu0 28 // chAyA-iha khalu prAcInaM vA pratIcInaM vA dakSiNaM vA udIcInaM vA santi ekake zrAddhA bhavanti, tadyathA-gRhapatirvA gRhapatibhAryA kA yAvat-karmakarI vA, teSAJca khalu AcAragocaro no sunizcito bhavati, taM yAvad rocamAnaiH bahUn zramaNabrAhmaNa atithikRpaNavanopakAn samuddizya tatra tatra agAribhiH agArANi cetitAni bhavanti, tadyathA-AyasAni vA (Ade. zanAni vA) AyatanAni vA, devakulAni vA yAvad bhavanagRhANi vA, ye bhaya trAtAraH tathA prakArANi AyasAni (AdezanAni) vA AyatanAni vA devakulAni vA yAvad bhavanagRhANi vA, taiH anavapatabhiH avapatanti, iyam AyuSman / anabhikrAntakriyAcApi bhavati // 28 // TIkA-'atha anupabhuktarUpAm anabhikrAntakriyAM pratipAdayitumAha 'iha khalu pAiNaM vA paDINaM vA dAhINaM vA udINaM vA' iha khalu prajJApakAdyapekSayA prAcInaM vA pratIcInaM vA dakSiNaM vA udIcInaM vA, prAcyAdidikSu 'saMtega yA saDrA bhanti' santi vidyamAnA ekake kecana arthAt carakazAkyAdi se upabhukta hone ke bAda meM una uparyukta gRho meM jaina sAdhu ko bhI nivAsa karane meM koI dASa hotA nahIM hai // 27 // aba anupabhuktA anabhikrAnta kriyA ko batalAte haiTIkArtha-ihakhala pAiNaM vA, paDINaM vA, dAhiNaM vA, udINaM vA, saMte gaIyA sar3A bhavaMti, taM jahA-gAhAyai cA, gAhayaibhAriyA vA, jAva kammakarIo vA' kiriyAyAvi bhavai' ami.in yA arthAta 224 // 4 // paDasI 61 yA pachI e uparokta gRhamAM jaina sAdhune nivAsa karavAmAM keI doSa lAgatuM nathI. sU. 27 have anupabhuta rUpa abhikAMta kriyA batAvavAmAM Ave che - TItha-'iha skhalu pAINaM vA' paDINaM vA' 21 matamA 55 zAma pazcima zimA 'dAhINaM vA udINaM vA' kSizima uttara dizAmA 'saMtegajhyA saDDhA bhavaMti' A0 50 zrImAyArAgasUtra:4 Page #405 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 394 AcArAMgasUtre zrAddhAH prakRtibhadrakAH zrAvakAH zraddhAlavo gRhasthA vA, tadAha- 'taM jahA - gAhAvai vA' tadyathAgRhapati 'gAhAvaibhAriyA vA' gRhapatimAryA vA 'jAva kammakarIo vA' yAvat - gRhapatiputro vA gRhapatiduhitA vA gRhapatisnuSA vA, putravadhU vA dhAtrI vA dAso vA dAsI vA karmakarI vA paricArikA rUpA, 'tesiM caNaM AyAragoyare No suNisaMte bhavaI' teSAJca khalu gRhapatiprabhRti zrAddhAnAm AcAragocara: jaina sAdhvAcAravicAra: jo sunizrito bhavati sunicitarUpeNa jJAto na bhavatItyarthaH kintu 'taM jAva royamANehiM' taM jainasAdhumprati yAvatzraddadhAnaiH zraddhAvadbhiH pratIyamAnaiH rocamAnaiH prIti kurvadbhiH taiH zrAddhaiH 'bahabe samaNamANa atihiviNavaNImae' bahUn zramaNa brAhmaNa atithikRpaNavanIpakAn-zAkya carakaprabhRtizramaNAn brAhmaNAna, atithIn kRpaNAn vanIpakAn dInayAcakadaridrAna 'samuddissa' samuddizya zramaNAdi samuddezena 'tattha tattha agArIhiM' tatra tatra - atyAvazyakatattat sthala vizeSe yahAM para pUrva dizA meM yA pazcima dizA meM yA dakSiNa dizA yA uttara dizA meM koI eka zrAddha bhAvukajana hote haiM jaise ki gRhapati ho sakatA hai yA gRhapati kI bhAryA ho sakatI hai yA yAvat gRhapati kA putra yA gRhapati kI kanyA yA gRhapati kI putravadhU yA dAsadAsI yA karmakara nokara yA karmakarI nokarAnI ho sakatI hai - 'tesiM ca NaM AdhAragAyare No sunisaMte bhavai' - kintu una gRhapati vagairaha zraddhAlu zrAvaka gRhasthoM ko jaina sAdhuoM kA AcAra vicAra sunizcita rUpa se jJAta nahIM hone para bhI 'taM jAva royamANehiM' una jaina muni mahAtmAo ke prati utpanna zraddhAbhakti hone se yAvat AdaraprIti karate hue ve gRhapati atyanta zraddhAlu prakRti bhadra zrAvaka gRhastha vagairaha bahuta se sAgArika- 'bahave samaNamAhaNa atihihiaNa vaNIma' zramaNa carakazAkya vagairaha sAdhu muniyoM ko uddeza karake evaM bahuta se brAhmaNoM atithioM kRpaNoM dIna-duHkhiyoM tathA vanIpakoM yAcakoM koM bhI 'sammudissa tattha tattha uddeza kara una una Avazyaka sthalo meM 'agArihiM artha me zraddhAlu zrI hoya che. 'taM jahA ' prema 'gAhAvai vA gAhAvaI bhAriyA vA ' gRhapati hAya gRhapatinI patnI hoya athavA 'jAva kammakarIo vA' yAvat gRhapatinA putra hAya ke gRhapatinI kanyA Aya ke nRpatinI putravadhU hAya athavA gRhapatine dAsa hAya ke dAsI hAya athavA kakara nAkara hAya ke ka karI nekarANI hAya 'teai 2 NaM AyAragoyare No suNisaMte bhavai' paraMtu me gRhayati vigere zraddhAlu zrAva gRhasthAne sAdhuonA AcAra vicAra niyamanI sunizcitapaNe jANakArI na hovA chatAM paNu 'te nAya royamANehiM' se naina muniyonI atye atyaMta zraddhA hovAthI yAvat zahara sanmAna urIne te gRhapati vigere atyaMta zraddhA pratilam zrAva: gRhastha vigere 'bahave samaNa mAhaNa atihi kivaNavaNImae samuddissa' sAmArie prANA zrama - 24zAhaya vigere sAdhu suniyAne uddezIne tathA ghaNA brAhmaNe atithiA dInadu:khiye tathA vanIpA arthAt zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #406 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 2 sU. 28 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 395 agAribhiH sAgArikaiH zrAddhai: 'agArAI ceitANi bhavaMti' agArANi gRhANi cetitAni kRtAni bhavanti tAnyevAha - 'AesaNANi vA' AyasAni vA lohamayAni (AdezanAni) vA 'AyataNANi vA' AyatanAni vA 'devakulANi vA' devakulAni vA pUrvoktarUpANi 'jAva bhava gihANi vA' yAvat - sabhA vA prapA vA paNyagRhANi vA paNyazAlA vA yAnagRhANi vA yAnazAlA vA sudhAkarmAntAni vA, darbhakarmAntAni vA varddhakarmAntAni vA valkalakarmAntAni vA aGgArakarmAntAni vA, kASThakarmAntAni vA zmazAnakarmAntAni vA zUnyAgArakarmAntAni vA, girikarmAntAni vA kandarAkarmAntAni vA zAntikarmAntAni vA zailopasthApanakarmAntAni vA bhavanagRhANi vA 'je bhayaMtAro tahappagArAI' ye bhayatrAtAraH bhavabhItitrANakartAro bhagavanto AgArAI cetiAIM bhavaMti' AgAro - gRhasthoM ke dvArA gRhoM ko banavA dete haiM jaise ki - ' AesaNANivA, AyAtaNANi vA, devakulANi vA jAva bhavaNagihANi vA' Ayasa- Arasa pattharamaya yA lohamaya AyatanoM ko yA devakuloM ko yAvat - sabhAgRhoM ko yA prapA - pAnIyazAlA ( pyAU) ko yA paNyagRhoM ko yA paNyazA. lAoM koM yA yAnaratha gRhoM ko yA yAna zAlAoM ko cUnA rakhane ko zAlAoM ko yA darma - kuzAstaraNa caTAI vagairaha banAne ke gRhoM yA carmamaya mazaka carasa vagairaha nirmANa ke gRhoM ko yA valkala chAlamaya vastu nirmANa ke gRhoM ko aGgArama kASTha ke jala jAne se pariNata hone vAle kolasA nirmANa gRhoM ko yA kASTha maya gRhoM ko yA zmazAna gRhoM ko yA zAntikarma karane ke liye banAyA gayA gRhoM ko yA zUnyagAra gRhoM ko yA parvatIya gRhoM ko yA guphA nirmANa gRhoM ko yA pASANa maNDayoM ko yA bhavana gRha ko kaivalya mokSa aura svarga ko cAhane vAle zraddhAlu gRhastha loga banavA dete hai isaliye 'je bhayaMtAro tahappagArAI AesaNANi yAya hai|ne uddezIne paNu 'tattha tattha agArIhi agArAIM cetiyAI bhavaMti' te te 43 sthaNobhAM zraddhAlu gRhasthI dvArA gRh| manAvavAmAM Ave che. prema hai - ' AesaNANi vA AyataNANi vA' gyArasa arthAt Arasa pattharabhaya athavA bobhaya AAyatanAne 'devakulANi vA jAva bhavagihANi vA' athavA devaDuNAne athavA yAvat salA gRhone paaniishaajaaparakhane athavA paNyagrahe athavA pahyazALAne athavA cAnagRhAne athavA cAnacALAone ke cUnA rAkhavAnA guDAne athavA darsInI sAdaDI vigere banAvavAnA gRhAne athavA carmamaya mazaka vigere banAvavAnA gRhAne athavA valkala vasa manAvavAnA gRhAne athava agAramaya eTale lAkaDA baLI jaI pariNata thanArA kAlasA rAkhavAnA gRhAne athavA lAkaDAnA gRhane athavA smarA naheAne zAMtikarma karavAnA gRhAne athavA ekAMta gRhone athavA parvatIya gRhene athavA guphA gRhaiAne ke pattharanA maMDapeAte athavA bhavana gRDAne svarga ane meAkSanI kAmanA rAkhavAvALA zraddhALu gRhastha leAkA banAvI Ape che. tethI 'je bhayaMtAro tahapagArAI' sAMsArika layathI rakSaNu uranArI sAdhu te prAranA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #407 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 396 AcArAMgasUtre 7 jainamunayaH tathAprakArANi uparyuktarUpANi 'AesaNANi vA' AyasAni vA ( AdezanAni vA ) 'AyataNANi vA' AyatanAni vA 'devakulANi vA' devakulAni vA 'jAva bhavaNagihANi vA ' yAvat sabhA vA prapA vA paNyagRhANi vA paNyazAlA vA yAnagRhANi vA yAnazAlA vA sudhAkarmAntAni vA darbhakarmAntAni vA varddhakarmAntAni vA valkalakarmAntAni vA aGgArakarmAtAni vA kASThakarmAntAni vA zmazAnakarmAntAni zunyAgArakarmAntAni vA girikarmAntAni vA, kandarAkarmAntAni vA, zAMtikarmAntAni vA, zailopasthApanakarmAntAni vA bhavanagRhANi vA 'tehiM aNovayamANehiM' taiH zAkya varakabrAhmaNapramRtibhiH pUrvam anavapatadbhiH anabhikrAmadbhiH upabhogamakurvadbhiH anupabhuktapUrvANi tAni gRhANi yadi 'upayaMti' avapatanti AgavA AyAtaNANi vA devakulANi vA, sahAo vA, pavANi vA, paNiya gihAI vA, pANiyasAlAo vA, jANagihAI vA, jANasAlAo vA' saMtsarika bhaya se trANa karanevAle jo sAdhu isa taraha ke Ayasa-Arasa pattharoM ke bane hue gRhoM meM yA Ayatanadevakula vagairaha maThamandiroM meM evaM yAna gRhoM meM yA yAnazAlAoM- 'suhAkammaMtaNivA' cUnA rakhane ke gRha meM evaM 'dagbhakampratANivA' kuzAstaraNa caTAI vagairaha banAne ke gRhoM meM evaM 'vadvakammaMtANi vo vakayakammatANivA, carmamayazaka carasa vagairaha kA nirmANa gRhoM meM yA valkala chilakA kI vastu nirmANa gRhoM meM yA 'iMgAlakamaMtANivA' aGgAramaya kASTha ke banane vAle kolasA kA nirmANa gRhoM meM yA 'kaTukammatANi vA' kASThamaya gRhoM meM yA 'susANakammaMtANi vA, zmazAna gRhoM meM yA 'jAva bhavaNagihANi vA' yAvat zUnyAkAra ke rUpa meM banAye gaye gRhoM meM athavA parvata ke upara banAye hue gRhoM meM yA kandarA-guphA meM banAye ye gRhoM meM yA pASANa maNDapo meM yA bhavana maya gRhoM meM 'te'hi aNovayamANehiM 'AsaNANi vA AyataNANi vA' Arasa pattharanA manAvesa gRhamAM somaMDanA manA vela gRhamAM ke devakuLa vigere maTha maMdIreAmAM tathA yAna gRheAmAM athavA yAna zALAomAM 'suhAkANivA' / rAmavAnA gRhobhAM tathA 'davbhakammatANi vA' harlanI sAhaDI vigere manAvavAnA gRhamAM athavA 'baddhakammaMtANi vA bhaDAnA bharAu vigere anAvadhAnA zRDobhAM gathavA 'vakkayakammatANi vA' choDAnA vaDha manAvamAnA gRDobhAM athavA 'iMgAla kammatANivA' aMgAramaya lADAnA asA manApAnA gRhamA athavA 'kaTukamma' tANi b|' DASThebhaya gRdde|maaN athavA 'susANakammatANivA' smazAna gRzamAM jAva bhavaNagihANi vA ' cAvat zUnyAgAra rUpe banAvavAmAM Avela gRDAmAM athavA parvatanI upara banAvelA gRheAmAM athavA guTTA gRhobhAM athavA pattharanA bhaDayomA athavA bhavana gRha mAM 'tehi' aNovayamANehi uvayaMti' me zAhaya 24 (Apa) vigere zramaNa bhikSuH tathA zrAhmaSu sanyAsImothe pahelA AvIne e gRheAnA upabhoga karI lIdhA hoya ane te pachI jaina muni tyAM Ave to AyuSman 'ayamAuso' ! 'abhikka takiriyAyAvi bhavai' nyAyaliaMta diyA uDavAya zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #408 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutakaMsdha 2 u. 2 sU. 29 zayyepaNAdhyayananirUpaNam 397 cchanti teSAmupabhogaM vinaiva yadi upabhogaM kurvanti tarhi 'ayamAuso !' he AyuSman ! ziSya ! iyam 'aNamikkaM takiriyA yAvi bhava' anabhikrAnta kriyA cApi mavati anupabhuktAnAmupabhukta rUpAanabhikrAntakriyA jaina sAdhUnAM kRte doSarUpA iyamanabhikAntakriyA bodhyA / 0 28 // " mUlam - iha khalu pAINaM vA paDINaM vA dAhINaM vA udINaM vA saMtegaiyA saTTA bhavaMti taM jahA - gAhAvai vA gAhAvaibhAriyA vA gAhAputo vA gAhAvaidhUyA vA suNhA vA jAba kammakarI thA, tesi ca NaM evaM vRttapuvvaM bhavai je ime bhavaMti samaNA magavaMto sIlamaMtA guNamantA, baMbhacerA jAva uvarayA mehuNadhammAo, No khalu eesiM bhayaM tArANaM kappar3a AhAkammie uvassae vatthae, se jANi imANi amhaM appaNo sa aTThAe cetitAI bhavaMti taM jahA AesaNANi vA Aya taNANi vA devakulANi vA jAva bhavaNagihANi vA, savvANi tANi samaNANaM NisirAmo aviyAI vayaM pacchA appano saaTThAe cetissAmo taM jahA AesaNANi vA AyataNANi vA devakulANi vA jAva bhavaNagihANi vA, eyappagAraM NigghosaM soccA Nisamma je bhayaMtAro tahappagArAI AesaNANi vA AyataNANi vA devakulANi vA jAva bhavaNagihANi vA uvAgaccheti, uvAgacchittA iyarAiyarehiM pAhuDehi vaTThati ayamAuso ! vajakiriyA yAvi bhavai || sU0 29 // ubapati, amAuso ! abhiktakiriyA yAvi bhavaha' una zAkya caraka vagairaha zramaNabhikSuka evaM brAhmaNa saMnyAsI loga pahale Akara una gRhoM ko upa bhoga meM cAra lete haiM aura bAda meM jaina sAdhu munimAhAtmA vahA~ Ate haiM to he AyuSman ! ziSya ! yaha abhikrAntakriyA hotI hai arthAt upabhuktakriyA rUpa abhikrAnta kriyA hone se caraka zAkya saMnyAsI brAhmaNoM ke upabhoga meM pahale Ane se bAda meM jaina sAdhu bhI una gRhoM meM Akara nivAsa kare to koI doSa nahIM hotA hai || 28 // che. arthAt upabhukta kriyA rUpa abhikAMta kriyA haiAvAthI caraka, zAkaya, sanyAsi ane brAhmaNeAnA upabhAgamAM pahelAM AvI javAthI te pachI bhAva sAdhu paNa e gRheAmAM AvIne nivAsa kare te koI prakAranA deSa lAgatA nathI, 5 285 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #409 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 398 AcArAMgasUtre chAyA-iha khalu prAcInaM vA pratIcInaM vA dakSiNaM vA udIcInaM vA santi ekake zrAddhA bhavanti, tadyathA-gRhapatirvA gahapatibhAryA vA gRhapatiputro vA gRhapatiduhitA vA gRhapati snuSA vA yAvat karmakarI vA, teSAM ca khalu uktapUrva bhavati ye ime bhavanti zramaNA bhagavantaH zIlavantaH guNavantaH brahmacAriNaH yAvat uparatAH maithunAt dharmAt, no khalu eteSAM bhayatrAtRNAM kalpate AdhAkarmi ke upAzraye vasitum, atha yAni imAni asmAbhiH AtmanaH svArthAya cetitAni bhavanti tadyathA-AyasAni vA (AdezanAni vA) AyatanAni vA devakulAni vA yAvada bhavanagRhANi cA, sarvANi tAni zramaNAnAM nisRjAmaH, api ca vayaM pazcAd AtmanaH svArthAya cetayiSyAmaH, tadyathA-AyasAni vA (AdezanAni vA) AyatanAni vA devakulAni vA yAvad bhavanagRhANi vA, etatprakAraM nidhoMSa zrukhA nizamya ye bhayatrAtAraH tathAprakArANi AyasAni vA (AdezanAni vA) AyatanAni vA devakulAni vA yAvad bhavanagRhANi vA upAgacchanti upAgamya itaretaraiHprAbhRtakaiH vartante iyam AyuSman ! vayakriyAcApi bhavati // 29 // TIkA-samprati vayakriyAdoSamabhidhAtuthAha-iha khalu pAiNaM vA paDINaM vA dAhINaM vA udINaM vA' iha khalu prajJApakaprabhRtya pekSayA prAcInaM vA pratIcInaM vA dakSiNaM vA udIcInaM vA, prAcyAdidikSu 'saMtegaiyA saTTA bhAMti' santi vidyamAnA ekake kecana zrAddhAH bhadraprakRtikAH zrAvakA gRhasthA vA zraddhAvanto bhavanti tAnAha 'taM jahA-gAhAvai cA' tadyathA-gRhapatirvA 'gAhAvaibhAriyA bA' gRhapatibhAryA vA 'gAhAvaiputto vA' gRhapatiputro vA 'gAhAvaidhRyA vA' gRrapatidahitA vA 'gAhAvaisuNhA vA' gRhapatisnuSA vA gRhapatiputravadhUH 'jAva kammagakarI vA' yAvata-dhAtrI vA, dAso vA dAsI yA karmakaro vA karmakarI vA 'tesiM ca NaM evaM vRttapuvvaM aba varNya kriyA rUpa doSa ko batalAne ke liye kahate hai TIkArtha-iha pAINaM vA paDINaM cA, dAhINaM thA udINaM vA,' yahAM para pUrva dizA meM yA pazcima dizAmeM yA dakSiNa dizAmeM yA uttara dizAmeM-'saMtegaiyA sahA bhavaMti' koI do eka aise zraddhA vAle gRhastha hote hai 'taM jahA gAhAvai vA' jaise ki gRhapati-'gAhAvaibhAriyA' yA gRhapati kI bhAryA-'gAhAvaiputto vA' yA gRhapati kA laDakA 'gAhAvaIdhUyA' yA gRhapati kI laDakI 'sUNhA yA jAya kammakarI vA' yA gRhapati kI snuSA pUtravadhU yA dhAtrI dhAI yA dAsa yA dAsI have vajarya kriyArUpa deva batAvavA satrakAra kathana kare che.- 22 -'iha pAIgaM vA paDINaM vA maDIyA pUrva zAma hai pazcima dizAmA 'dAhiNaM vA udINaM vo' 25 kSiNa dizAmA uttara dizAmA 'saMtegaiyA saDDhA bhavaMti' it zraddhApANazrApa4 DAya che. 'taM jahA' ma 'gAhAvai vA' pati ath| 'gAhAvaimAriyA vA' 5tinI patnI. 2424'gAhAvai putto vA' gupatino putra athA 'gAhAvai dhUyA vA' gRhapatinI putrI athavA 'suNhA vA' 5tinI putra55 mA 'jAva kammakarI vA' 5 554 sa 2442 hAsI 420 yati 242 3 22nI patnI zrI aayaa| sUtra : 4 Page #410 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - marmaprakAzikA TIkA jhutaskaMgha 2 u. 2 sa. 29 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 399 bhavai' teSAJca khalu gRhapatyAdInAm evam vakSyamANarItyA uktapUrvam pUrvam uktaM bhavati tAnprati pUrva vakSyamANavacanAni Aha 'je ime bhavaMti samaNA bhagavaMto sIlamaMtA guNamaMtA jAva' ye tAvata prasiddhAH ime bhavanti zramaNAH jainamunayo bhagavantaH zIlavantaH guNavanta yAvat brahmacAriNaH nigranthAH saMyatAH saMyamadhanAH 'uvarayA mehuNAo dhammAo' uparatAH-sarvathA maithunAd dharmAt viSayabhogAt, tasmAt 'No khalu eesiM bhayaMtArANaM' no khalu eteSAM bhayatrAtRRNAM bhavabhItitrANakartRNAM sAdhUnAM 'kappai AhAkammie uvassae vatthae' kalpate AdhAkarmika AdhArmikAdidoSaduSTe upAzraye vasitum sthAtuM na kalpate ityanvayaH-'se jANimANi amhaM appaNo' atha-tasmAta yAni imAni agArANi asmAkam AtmanaH 'sa aTThAya ceiyAI bhavani' svArthAya nijArtha cetitAni nirmitAni bhavanti, tAnyAha-'taM jahA-AesaNANi yA karmakara naukara yA karmakarI naukarAnI paricArikA bhI zraddhA bhakti bhAvazAlI ho sakatI hai kintu-'tesiM ca NaM evaM vuttapuvvaM bhabaI' una gRhapati vagairaha ko pahale hI kaha diyA jAtA hai ki 'je ime bhavaMti samaNA bhagavato ye jo zramaNa bhagavAn jaina sAdhu loga 'sIlamaMtA guNamaMtA' zIlavAna aura guNavAn 'jAva uvarayA mehaNAo dhammAo' yAvat brahmacArI nirgantha saMyata saMyamadhana vAle hote haiM ve jaina sAdhu munigaNa maithuna dharma se viSaya bhoga se bilakula hI uparata nivRtta hote haiM sarvathA hI maithuna se rahita hote haiM arthAt viSayabhoga se bilakula hI vaJcita hote haiM 'No khalu eesiM bhayaMtArANaM kappai AhAkammie ughassae batthae' isaliye ina bhaya trAtA-saMsAra ke janma maraNa bhaya se trANa karane vAle jaina sAdhu muni mahAtmAoM ko AdhAkarmika doSoM se yukta upAzraya meM nivAsa karanA nahIM kalpatA hai arthAt atyanta saMyama kA pAlana karane vAle jaina ghuni gaNako AdhA karmika doSa yukta upAzraya meM rahanA ThIka nahIM samajhA jAtA hai isaliye 'se jANimANi amhaM appaNo aTAe ceiyANi bhavaMti' jo ye hama apane liye gRha zraddhAvA DA za cha. 52tu tesiM ca NaM evaM vuttapuvaM bhavaI' se pati vigairene pahale yI 5 4ii hemA mA2 3-'je ime bhavaMti samaNA bhagavaMto' re 20 zramAya - pAn haina sAdhu cha tes| 'sIlabhaMtA' zAsavAn 'guNamaMtA' guNavAn 'jAva uvarayA mehuNAo dhaHTgo' yAvata brahmacArI nigraMtha saMyata saMyamarUpI dhanavALA hoya che. teo maithuna dharmathI arthAta viSayabhegathI bilakula nivRtta hoya che. eTale ke maithunane sarvathA tyAga 425 // jaya cha 'No khalu eesi bhayaMtArANaM kappai' tethI 25sa sAnA meTa ma bhen| yathI myaanaa2|| namuniyAne 'AhAkammie ubastae vatthae' mAyAbhi doSavALA upAzrayamAM nivAsa karavAnuM kalpatu nathI. arthAt atyaMta saMyamanuM pAlana karavA 1 // namunimAra mAyAbhix hSA upAzrayamA 22 te yogya nathI. tethI se jANi imANi amhaM apaNo saaTThAya ceiyANi bhavaMti' 2 20 seme mamAre bhATe gha2 manAvA . zrI sAgasUtra :4 Page #411 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 400 AcArAMgasUtre vA' tadyathA-AyasAni vA (AdezanAni vA) 'AyataNANi vA' AyatanAni vA 'devakulANi vA' devakulAni vA 'jAva bhavaNagihANi vA' yAvat-sabhA vA prapA vA sudhAkarmAntAni vA varddhakarmAntAni vA valkalakarmAntAni yA zmazAnakarmAntAni vA zUnyAgArakarmAntAni vA girikAntAni vA kandarAkarmAntAni vA zailopasthApanakarmAntAni vA bhavanagrahANi vA 'savvANi tANi' sarvANi tAni imAni bhavanagRhAntAni 'samaNANa nisirAmo' zramaNAnAM jaina. munInAm jainamunibhyaH ityarthaH nisRjAmaH dadAmaH 'aviyAI vayaM pacchA' api ca vayaM pazcAt 'appaNo sayaTThAe ceissAmo' AtmanaH svArthAya nijAyaM cetayiSyAmaH nirmAsyAmaH kariSyAma ityarthaH tAnyAha-'taM jahA-AesaNANi vA' tadyathA-AyasAni vA (AdezanAni vA) "AyataNANi vA' AyatanAni vA 'devakulANi vA' devakulAni vA 'jAva bhavaNagihANi vA' yAvatbanavAye haiM-'taM jahA' jaise ki 'AesaNANi yA' Ayasa loha ke gRha hai yA 'AyataNANi vA' Arasa patthara ke gRha hai, athavA-'devakulANi vA' devAyatana maThamandiro vagairaha haiM yA devakula hai yA 'jAya bhayaNagihANi vA' yAvat sabhA. gRha hai yA prapA-pAnIya zAlA hai yA sudhA cunA ko pariskAra gRha hai yA carmamaya carasamazaka banAne kA gRha hai yA valkala chAla kI ToparI vagairaha banAne kA ghara hai yA zmazAna gRha hai athavA zUnya agAra ke rUpa meM banAye hue ghara hai yA parvata ke Upara banAye hue ghara hai, yA kandarA-guphA ke andara banAye hue ghara yA pattharoM ke banAye hue maNDapa hai yA bhavana gRha hai-'savyANi tANi samaNANaM nisIrAmo' una sabhI gRhoM ko zramaNa jaina sAdhu munigaNa ke liye dedete haiM aura bAda meM 'aviyAiM vayaM pacchA apaNo saaTTAe ceiMssAmo' apane liye banavA leMge'taM jahA-AesaNANi vA, AyataNANi vA, devakulANi vA jAva bhavaNagihANi vA' jaise ki-Ayama lohamaya gRhoM kA yA Arasa pattharoM ke banAye hue gRhoM 'taM jahA' 2 // hai-'AesaNANi bA' pArasa patthanA 52 athavA 'AyataNANi vA' sAnimita ghara 555 / 2|ytn theTa , ma madIra vigaire athavA 'devakulANi vA' hai| 28 2424 / 'jAva bhavaNagihANi vA' yAvat sabhA pAnIya gRha ma2 yunA pakavavAnA gRha athavA cAmaDA mazaka vigere banAvavAnA gRha athavA valkalanA vastro ke sAdaDI vigere banAvavAne gRDa athavA smazAna gRha athavA zUnya gRha eTale ke eka na nivAsa mATenuM mRDa athavA pattharanA banAvela maMDapa ke parvata upara banAvela ghara athavA zuAnI 2 anAvasa 32 thA sapana gRha che te 'savvANi tANi samaNANaM nisIrAmo' e badhA gRho jainamuniyonA nivAsa mATe ApIe chIe ane amAre mATe pharI banAvI sazu taM jahA' te // prabhArI 'AesaNANi vA' sArasa pattharanA bhAna ath| 'Ayata NANi vA' vADamaya / athavA maaytn| bha3 mhi| vigaire athavA "devakulANi yA' 15 gii| 20 'jAva bhavaNagihANi vA' yA5t smaar| athavA pAnIya gRhe| athavA yune| zrI aayaa| sUtra : 4 Page #412 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutakaMsgha 2 u. 2 s. 29 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 01 sabhA vA prapA vA sudhAkarmAntAni vA baddhakarmAntAni vA valkalakarmAntAni yA zmazAnakarmA. tAni vA zUnyAgArakarmAntAni vA girikAntAni vA kandarAkAntAni vA zailopasthApana karmAntAni vA bhavanagRhANi vA 'eyappagAraM nigdhosaM' etatprakAram-uparyuktarUpam nirghoSa zabdaM 'socA nisamma' zrutvA nizamya hRdaye avadhArya 'je bhayaMtArI' ye bhayatrAtAraH bhagavanto jaina munayaH 'tahappagArAI tathAprakArANi pUrvoktarUpANi 'AesaNANi vA' AyasAni vA (AdezanAni) 'jAva bhavaNagihANi' yAvata AyatanAni vA devakulAni vA bhavanagRhANi vA 'upAgacchaMti' upAgacchanti 'uvAgacchittA' upAgamya upasthAya 'iyareyarehiM pAhuDehi' athavA AyatanoM ko arthAt maThamandiroM kA yA devakuloM ko yA yAvat sabhAgRhoM ko yA prapA-pAnIya zAlAoM ko yA sudhA cUnA banAne ke gRhoM ko yA bar3e camaDe kA carasa mazaka vagairaha banAne ke gRhoM yA valkala chAla vagairaha se banAne jAne vAle TokarI vagairaha ke gRhoM yA smazAna gRhoM ko zunyAgAra ke rUpa meM banAye gaye gharoM ko carma yA parvatoM ke Upara ke bhAga meM banAye jAne vAle gharoM ko yA kandarA-guphA ke andara banAye jAne vAle gharoM yA pattharoM ke TukaDoM se banAye jAne vAle maNDapoM ko athavA bhavana gRhoM ko apane vAste banabAne lage aisA-'eyappagAraM nigghosaM soccA nisamma' isa prakAra kA nirghoSa-zabdoM ko sunakara aura hRdaya meM avadhAraNa vicAra kara jo ye-'je bhayaMtAro' bhayatrAtA sAMsArika bhaya se trANa karane vAle jaina sAdhugaNa 'tahappa. gArAiM AesaNANi vA, jAva bhavagihANi vA' isa taraha ke AyasagRha vagairaha meM yAvat bhavana paryanta gRhoM meM 'uvAgacchaMti' rahane ke liye AjAte haiM aura 'uvAgacchitA iyareyarehiM Akara paraspara 'pAhaDehi vasa'ti' upAyana bheTa ke meM prApta ina bhavana gRhoM ko upayoga meM lAte haiM 'ayamAuso' he AyuSman banAvavAnA gRho athavA cAmaDAnA mazaka vigere banAvavAnA gRha athavA valkala-chAla vigerethI banAvavAmAM AvatI repalI sAdaDI vigerenA nirmANa gRho athavA smazAna gRhe athavA zUnyAgArarUpe banAvela ghare athavA parvatanI uparanA bhAgamAM banAvavAmAM Avela gRha athavA guphAnI aMdara banAvavAmAM AvanAra gRho athavA pattharothI banAyaamaa mApanA2 mapona 141 mana gaDAne mAre mATa manApI zu. 'eyappagAraM nigdhosaM soccA nisamma' 20 4 / 2 / zahAne samAjAne mAne yama tena dhA265 mAt viyA2 4zana 'je bhayaMtAro tahappagArAI' 2 // mayatA theTa , sasAnA mayA bhayAnA2 jaina sAdhu // prAranA 'AesaNANi vA' sArasa pattharanA nAvesa vire gRDAmA 'jAva bhavaNagihANi vA' yAvat mayana paya-tanA DAmA 'uvAgacchaMti' pAsa re cha mana 'uvAgacchittA' pAsa 4zane 'iyareyarehiM pAhuDehiM vaTuMti' 52052 leTa 33 prApta thye| 40 41 DAna bhI atithi saadhun| 65yogamA devarAva cha. 'ayamAuso' A0 51 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #413 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre itaretaraiH anyonyaiH prAbhRtakaiH upAyanarUpeNa prAptaiH taiH bhavanagRhaiH yadi 'paTTati' vartante vyavaharanti upayogaM kurvanti tarhi 'ayamAuso' he AyuSman ! ziSya ! iyam 'vajjakiriyA yAvi bhavaI' vayakriyA cApi bhavati, evaMvidhe upAzraye nivAse zramaNAnAM jainamunInAM vayaMkriyAdoSo bhavatItyarthaH / tasmAnnatAdRze upAzraye sAdhubhirvAso vidheyaH / sU0 29 // mUlam-iha khalu pAINaM vA paDINaM vA dAhiNaM vA udINaM vA saMte. gaiyA saDDA bhavaMti, tesiM ca NaM AyAragoyare No suNisaMte bhavai, taM sadahamANehiM jAva taM royamANehiM bahave samaNamAhaNaatihikivaNavaNImage pagaNiya pagaNiya samudissa tattha tattha AgArIhiM agArAiM cetiAI bhavaMti taM jahA-AesaNANi vA AyataNANi vA devakulANi thA, sahAo vA pavANi vA jAva bhavaNagihANi vA, je bhayaMtAro tahappagArAiM AesaNANi vA AyataNANi vA devakulANi bA jAva bhavaNagihANi yA uvAgacchaMti, uvAgacchittA iyarAiyarehiM pAhuDehiM vaTuMti ayamAuso! mahAvajjakiriyA yAvi bhavai ||suu0 30 // chAyA-iha khalu prAcInaM vA pratIcInaM vA dakSiNaM vA udIcInaM vA santi ekake zrAddhA bhavanti, teSAzca khalu AcAragocaro no nizcito bhavati, tam zraddadhAnaH yAvat taM rocamAnaiH bahUn zramaNabrAhmaNaatithikRpaNavanIpakAn pragaNya pragaNya samuddizya tatra tatra agAribhiH agArANi cetitAni bhavanti, tadyathA--AyasAni vA AyatanAni vA devakulAni vA sabhA vAprapA yA yAvat bhayanagRhANi vA ye bhayatrAtAra tathAprakArANi AyasAni vA AyatanAni vA devakulAni vA yAvad bhaknagRhANi vA upAgacchanti, upAgamya itaretaraiH prAbhRtakaiH cartante iyam AyuSman ! mahAvaya'kriyA cApi bhavati // sU0 30 // ___TIkA-'samprati mahAvaya'kriyA nAmadoSaM pratipAdayitumAha-'iha khalu pAINaM vA paDINaM yA dAhINaM vA udINaM vA' iha khalu prajJApakAdyapekSayA prAcInaM vA pratIcInaM vA dakSiNaM vA ziSya yaha ina jaina sAdhu ke liye 'vajjakiriyA yAvi bhavaI' vaya'kriyA nAma kA doSa hotA hai arthAt ina prakAra ke nivAsasthAna meM Akara rahane se jaina sAdhu ko vayakriyA nAma kA doSa lagatA hai isaliye isa taraha ke upAzraya meM Akara jaina sAdhu muni mahAtmAoM ko nahIM rahanA cAhiye // 29 // upAyuman ziSya sAthI sAdhumAra 'vajjakiriyA yAvi bhavaI' 4re (nAmanA doSa lAge che. arthAt AvA prakAranA upAzrayamAM AvIne rahevAthI sAdhuone vajya kriyA nAmane pa sArI cha. tathA mAyA // 2 // 6pAyamA mApAna nanimA) 22 nahI ||suu. 26 // zrI sAgasUtra :4 Page #414 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA taskaMdha 2 u. 2 sU. 30 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 403 udIcInaM vA, prAcyAdiSu dikSu 'saMtegaiyA' santi ekake kecana prasiddhAH 'saDDA bharvati' zrAddhAH zraddhAvantaH prakRtibhadrakAH zrAvakA gRhasthA bhavanti 'tesi ca NaM AyAragoyare' teSAJca khalu AcAragocaraH sAdhvAcAravicAra: 'No suNisaMte bhavai' no sunizcito bhavati sunizcitarUpeNa jJAto na bhavatItyarthaH, kintu 'taM saddahamANehiM' tam sAdhum zraddadhAnaiH 'jAva royamAhi' yAvat-pratIyamAnaiH vizvasadbhiH rocamAnaiH prItiM kurvadubhiH taiH zrAddhaiH 'bahave samaNamAhaNa atihi viNaNIma' bahUn zramaNabrAhmaNa atithikRpaNavanIpakAn 'pagaNiyapagaNiya' pragaNya pragaNya - pratyekaM teSAM vibhAgena 'samuddissa' samuddirasa 'tattha tattha' tatra tatra atyAvazyaka abhI mahAcakriyA nAmakA doSa kA pratipAdana karate haiM / TIkArtha- 'iha khalu pAINaM vA, paDINaM vA dAhiNaM vA, udINaM vA' yahAM para prajJApaka jana kI apekSA se pUrva dizA meM yA pazcima dizA meM yA dakSiNa dizAmeM yA uttara dizA meM 'saMtegaIyA saDDhA bhavati' koI do eka atyaMta zraddhAlu bhaktibhAva vAle loga hote haiM jaise ki gRhapati vagairaha kintu - 'tesiM ca NaM AyAra goyare No suNisaMte bhavai' ina gRhapati gRhastha vagairaha ko jaina sAdhu muni mahAtmAoM ke AcAra-vicAra kA sunizcita rUpa se patA nahIM hotA hai phira bhI ve- 'taM saddahamANehiM jAya taM royamANehiM' - gRhastha loga una jaina sAdhu ke prati atyanta zraddhA Adara karate hue yAvat-pratIti vizvAsa aura premasatkAra karate hue be AgArI - sAgArika gRhastha loga - 'bahave samaNamAhaNaatihi kivaNa vaNImage' - bahuta se zramaNa carakazAkya prabhRti sAdhu saMnyAsIyoM ke liye aura bahuta se brAhmaNa atithi dIna anAtha kRpaNa dayA pAtra vanIpaka zrAvakoM ke liye bhI - 'pagaNiya pagaNiya' - eka eka ko alaga alaga gina ginakara - 'samuddissa' - una sabake uddeza se - 'tattha tattha agArihiM agArAI- cetitAiM bhavaMti'- una have mahA vaya kriyA nAmanA daiSanuM kathana kare che.- artha- 'iha khalu pAiNaM vA paDINaM vA dAhiNaM vA uhINaM vA' yA bhagatamA ajJAya dakSiNa dizAmAM athavA uttara tivAjA hoya che. prema - paraMtu me guDayati vigerene te paNa e gRhastha zrAvaka e jananI apekSAthI pUrva dizAmAM agara pazcima dizAmAM ke dizAbhAM 'saMtegaiya' saDDhA bhavati' / / atyaMta zraddhA zRddhayati vigere 'tesiM caNaM AyAragoyare No suNisaMte bhavai' jainamuniyAnA AcArAnI nizcitapaNAthI jANu hAtI nathI. nainamuniyA pratye 'saddahamANehiM zraddhA pUrva AdarabhAva harIne 'jAva taM royamANehi ' yAvat pratIti vizvAsa ane premapUrva satkAra 42tA sevA gRhastha zrApa hai| 'bahave samaNamANa atiei faaraNImage' dhA zramaNa, 22, zAya, vigere sAdhu saMnyAsIyA bhATe tathA shraahm| bhane atithiyoM meM hIna manAtha pazu yAtho bhATe 'pagaNiya pagaNiya' Ga yeUne alaga alaga gAyatrI rIne 'samuddissa' tetheni uddezAne 'tattha tatha zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #415 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 404 AcArAMgasUtre tattatsthaleSu 'agAribhiH sAgAribhiH sAgArikaiH gRhasthai: 'agArAI' agArANi gRhANi 'cetitAI bhavati' cetitAni nirmitAni bhavanti 'taM jahA AesaNANi vA' tadyathA - AyasAni vA lohamayAni (AdezanAni vA ) 'AyataNANi vA' AyatanAni vA 'devakulANivA' agart vA 'sahAovA' sabhA vA 'pavANi vA' prapA vA 'jAva bhavaNagihANi vA' yAvatpaNyagRhANi vA paNyazAlA vA yAnagRhANi yAnazAlA vA sudhAkarmAntAni vA darbhakarmAntAni yA varddhakarmAntAni vA valkalakarmAntAni vA smazAnakarmAntAni vA zUnyAgArakarmAntAni vA girikarmAntAni vA kandarAkarmAntAni vA zailopasthApanakarmAntAni vA bhavanagRhANi vA tatra 'je bhayaMtArI' ye tAvat bhayatrAtAraH bhavabhItitrANakartAraH bhagavanto jainamunayaH 'tahappagArAI' tathAprakArANi uparyuktarUpANi 'AesaNANi vA' AyasAni vA ( AdezanAni vA) ' Ayatauna atyAvazyaka sthaloM meM bahuta se agAra gRhoM maTha maMdiroM ko banavA dete hai 'taM jahA - AesaNANi vA' jaise ki loha ispAta ke gharoM ko aura 'AyataNANi cA' Arasa patthara ke TukaDe se banAye jAnevAle gharoM ko aura AyatanoM ko yA 'devakulANi vA sahAo vA' yA devakuloM ko yA sabhAgRhoM ko- 'pavANi vA' yA prapA-pAnIya- zAlAoM ko 'jAva bhavaNagihANI vA-yA yAvat paNya gRhoM ko yA paNyazAlAoM ko yA yAna gRhoM ko yA rathAdi yAna zAlAoM ko sudhA cunA pariskAraka gRhoM koM yA darbha-kuza DAbha ke banAye jAne vAle kaTa caTAI ke gRhoM ko yA valkala chAla vagairaha se banAye jAnevAle khoralA yA TokarI vagairaha ko gRhoM ko yA smazAna gRhoM ko yA parvata ke upara bhAga banAye jAne vAle gharoM ko kandarA guphA ke aMdara ke gharoM ko yA pattharoM ke maNDapoM ko yA bhavana gRhoM ko banavA dete hai, 'je bhayaMtAroM tahapagArAI AesaNANi vA, AyataNANi deva kulANi vA jAva bhavaNagihANi vA' jo ye bhagavAtA saMsAra ke bhaya se trANa 43 sthAmA agArihi agArAI cetitAI bhavati' isthA dvArA ne hAranA bha bhadviza vigere manAvI he che. 'taM jar3A' te yA pramANe 'AesaNANi vA' mArasanA ptthre|thii janAvesa dhazene ane 'AyataNANi vA' AyatanAne 'devakulANi vA' athavA deva dharIne athavA 'sahAo vA' sabhA gRhone athavA 'patrANivA' 525 vigere pAnIyazANAne athavA 'jAva bhavaNagihANa va yAvat gRDDe ne athavA paya zAjAyane athavA yAna guDAne athavA ratha vigere rAkhavAnI yAnazALAone athavA cune manAvavAnA gRhene athavA DAbha phigerenA TApalI sAdaDI vigere manAvavAnA gRhAne athavA smazAna gRhene athavA paryaMtanA uparanA bhAgamAM manAvavAmAM Avela gharane athavA guddAnI aMdara manAvelA gharane athavA pattharanA maDapeAne athavA bhavana gRhAne banAvarAvI Ape che. ke bhayaMtAro taha pagArAI' saMsAranA ayathI yathAvanAra ne saadhuo| bhASA aAranA 'oesa. NANi vA' mAyasa gRhone athavA 'AyataNANi vA' bhAyatanAne athavA 'devakulANi vA' hai| zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #416 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 2 sU. 30 - 31 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 405 " jANivA' AyatanAni vA 'jAva bhavaNagihANi vA' yAvat devakulAni vA sabhA vA prapA vA paNyagRhANi vA paNyazAlA vA yAnagRhANi vA, yAnazAlA vA, sudhAkarmAntAni vA, dakarmAntAni vA vardhakarmAntAni vA valkalakarmAntAni vA zmazAnakarmAntAni vA zunyAgArakarmAntAni vA girikarmAntAni vA kandarAkarmAntAni vA zailopasthApanakarmAtAni vA bhavanagRhANi vA pUrvoktazrAddhanirmitAni agArANi 'uvAgacchaMti' upAgacchanti 'uvAgacchattA' upAgamya 'iyarAiyarehi' itaretaraiH anyonyaiH 'pAhuDehi' prAbhRtakaiH upAyanarUpaiH 'varhati' vyavaharanti yadi upayogaM kurvanti tarhi 'ayamAuso ?' he AyuSman ! ziSya ! iyam 'mahAvajjakiriyA yAvi bhava' mahAvarjyakriyA cApi bhavati, tasmAt sAdhumiH mahAvarjya - kriyAnAmadoSabhiyA tatra vAso na kartavyaH, anyathA saMyamAtmavirAdhanA syAt // sU0 30 // mUlam - iha khalu pAINaM vA paDINaM vA dAhiNaM vA udINaM vA saMtegaiyA saGgrA bhavaMti tesiM ca NaM AyAragoyare No suNisaMte bhavai, taM jAva royamANehi bahave samaNamAhaNaatihikivaNavaNImae jAva samuddista tattha tattha agArIhiM agArAI cetiAI bhavaMti taM jahAApasaNANi vA AyataNANi vA devakulANi vA, jAva bhavaNagihANi vA, je bhayaMtAro tahappagArAI AesaNANi vA AyataNANi vA devakulANi vA sahAo vA patrANi vA jAva bhavaNagihANi vA uvAgakarane vAle jaina sAdhu loga isa prakAra ke Apasa gRhoM ko AyatanoM ko yA devakuloM ko yA yAvat sabhA gRha vagairaha tathA prapA pAnIya zAlA prabhRti bhavanagRha paryanta meM 'ubAgacchati' - A jAte hai aura yahA~ 'uvAgacchittA' vahAM Akara 'iyarAiyarehiM pAhuDehiM vati' paraspara meM prAbhRta upAyana bheMTa ke rUpame paraspara una gRhoM ko upayoga meM lAte hai- 'athamAuso' he AyuSman ziSya ! una jaina sAdhuoM ke liye - 'mahAvajjakiriyA yAvi bhavadda' yaha mahAvajya kriyA nAma kA doSa mAnA jAtA hai isaliye saMyama pAlana karane vAle jaina sAdhu isa prakAra ke upAzraya meM nahI raheM ||30|| DAne 'jAva bhagihANi vA' yApat sabhAgRha tathA pAnIyazANA vigere lapanagRDa 'paryantabhAM 'uvAgacchaMti' khAvI laya he bhane 'uvAgacchittA' tyAM vyAdhIne 'iyarAiyare hiM pAhuDehiM vaTTaMti' manyo anya leTa 3ye me gRhone upayogamA sAve che. 'ayamAuso !' De AyuSman 'mahAvajjakiriyA yAvi bhavai' the pramANe 42pAthI yA jaina sAdhuyAne bhA vaya kriyA nAmanA deSa lAge che. tethI sayamanuM pAlana karavAvALA sAdhue AvA prArA upAzrayamanivAsa puraSo nahIM // sU. 30 // zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #417 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre cchaMti, uvAgacchittA iyarAiyarehiM pAhuDehiM vaTuMti ayamAuso ! sAyajakiriyA yAvi bhavai |suu0 31 // chAyA-iha khalu prAcInaM vA pratIcInaM vA dakSiNaM vA udIcInaM vA, santi ekake zrAdAH bhavanti, teSAM ca khalu AcAragocaro no sunizcito bhavati taM yAvad rocamAnaiH bahUn zramaNabrAhmaNa matithikRpaNavanIpakAn yAvat samuddizya tatra tatra agAribhiH agArANi cetitAni bhavanti tadyathA-AyasAni vA (AdezanAni pA) AyatanAni vA devakulAni vA yAvad bhavanagRhANi cA, ye bhayatrAtAraH tathAprakArANi AyasAni vA (AdezanAni vA) AyatanAni vA devakulAni vA sabhA vA prapA vA yAvad bhavanagRhANi vA upAgacchanti upAgamya itaretaraiH prAbhRtakaiH iyam AyuSman ! sAvadhakriyA cApi bhavati // sU0 31 // TIkA-sAmprataM sAvadhakriyA nAmadoSamabhidhAtumAha-'iha hi pAiNaM vA paDINaM vA dAhiNaM yA udINaM vA' iha khalu prajJApakaprabhRtyapekSayA prAcInaM yA pratIcInaM vA dakSiNaM vA udIcInaM vA, prAcyAdidikSu 'saMtegai yA sar3A bhavaMti' santi ekake kecana zrAddhA bhavanti, 'tesi ca NaM AyAragoyare No mugisaMte bhavati' teSAJca khalu zrAddhAnAM yadyapi AcAragocaraH sAdhvAcAravicAro no sunizcito bhavati sunizcitarUpeNa jJAto na bhavatItyarthaH 'taM jAva royamANehiM' tathApi taM sAdhu yAvat zraddadhAnaH pratIyamAnaiH rocamAnaiH zrAddhaiH 'bahaye samaNamAhaNa atihi kivaNa vaNImae' bahUn anekAn zramaNa brAhmaNaatithikRpaNavanIpakAn aba sAyadyakriyA nAma ke doSa ko batalAte haiMTIkArtha-'iha khalu pAINaM yA, paDINaM vA, dAhiNaM vA, udINaM vA saMtegaDyA sar3A bhavaMti, tesiMcaNaM AyAragoyare No suNisaMte bhavai yahA~ para prajJApaka puru. SakI apekSA se pUrvadizA meM yA pazcima dizAmeM yA dakSiNa dizAmeM yA uttara dizAmeM koI do eka zrAddha-zraddhAlu zrAvaka gRhapati vagairaha hote haiM, kintu una gRhapati zraddhAla zrAvaka ko jaina sAdhuoM ke AcAra vicAra kA sunizcita rUpa se patA nahIM rahatA hai tathApitaM jAva royamANehiM'-una sAdhu ko yAvat zraddhA pUrvaka Adara karate hueaura vizvAsa karate hue ve agArI sAgArika gRhapani vagairaha gRhastha zrAvaka-'bahave samaNamAhaNaatihi kivaNavaNImae' bahuta se zramaNa caraka have sAvaghakriyA nAmane deSa batAvavAmAM Ave che - Asttha-iha khalu pAINaM vA paDINaM vA' mahI yA arthAt prajJA54 53panI apekSAthI pUrva 6zAmA mayA pazcima dizAmA 12 'dAhiNaM vA udINaM vA' kSira zAma uttara dizAmA 'saMtegaiyA saDDhA bhavaMti' s zraddhAvAn zrApa DAya che. 52'tu 'tesiM ca NaM AyAragoyare' meM zraddhA zrApa4ne sAdhumAnA AyA2 viyAnI 'No suNisaMte bhavaI' nizcita te taya hAtI nathI. to pay 'taM jAva 'royamANehi me sAdhu pratyenA yAtU zraddhA pUrvakanA AdarabhAvathI temanA pratye vizvAsa karIne e zrAvaka gRhapati vigere zrI sAgasUtra :4 Page #418 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 2 sa. 31 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 407 zAkyacarakaprabhRti zramaNAn brAhmaNAn atithIn kRpaNAn vanIpakAn dInayAcakadaridrAn 'jAva' yAvat-pragaNya pragaNya pratyeka vibhAgena 'samuhissa' samuddizya 'tattha tattha' tatra tatra atyAvazyaka tattatsthaleSu 'agArihiM' agAribhiH 'agArAI agArANi 'ceiyANi bhavati' cetitAni nimitAni bhavanti tAnyAha-'taM jahA-AesaNANi vA' tadyathA-AyasAni yA (AdezanAni vA) 'AyataNANi vA' AyatanAni vA 'devAlAI vA' devakulAni vA 'jAya bhavaNagihANi yA' yAvat sabhA vA prapA vA bhavanagRhANi vA, 'je bhayaMtAro' re bhayatrAtAraH bhavabhItitrANakartAraH bhagavanto jainamunayaH 'tahappagArAI' tathAprakArANi tathAvidhAni pUrvoktarUpANi' AesaNANi vA' AyasAni vA Adeza nAni vA 'bhavaNagihANi vA' yAyadaAyatanAni vA bhavanagRhANi vA 'uvAgacchaMti' upAgacchanti 'uvAgacchittA' upAgamya 'iyazAkya vagairaha sAdhu saMnyAsIyo ko tathA brAhmaNa atithi abhyAgata, kRpaNa, dIna, anAtha duHkhI vaNIpaka yAvako ko 'jAya samuddissa' uddeza karake 'tastha tattha' una una atyA AvazyakasthaloM meM 'agArarihiM bhagArAiM cetiAI bhavaMti' bahuta se AgAra dharmasAlA vagairaha ko banavA dete hai-'taM jahA' jaise ki 'AesaNANi yA' AyasalohaisphAta ke gRhoM ko 'AyataNANi vA' Arasa pattharoM ke gRhoM ko athavA AyatanoM maThamaMdiroM ko 'deva kulANi vA jAva' yA devakuloM deva sthAnoM ko yAvat-sabhAgRhoM ko yA prapA pAnIyazAlAoM ko yA dUsare prakAra ke bhI "bhavaNa gihANiyA' pUrvokta bhavana gRhoM ko banavA dete hai kintu 'je bhayaMtAro tahApagArAiM AesaNANi cA jAca bhayaNagihANi vA uvAgacchaMti' jo ye bhayatrAtA saMsAra ke bhaya se trANa karane vAle jaina sAghu muni mahAtmA isa prakAra ke Ayasa lohe ke gRhoM meM yA yAvat AyatanoM meM yA deva kulo meM yA ukta prakAra ke dUsare bhI naye banavAye gRhoM meM yA bhavana gRhoM meM Akara 25 'bahave samaNamAhaNa atihi kivaNavaNImae jAva' / zrama 2242 // 45 vigere sAdhu sanyAsIyAne tathA pramANa mAtAtha lyAgata dIna manAtha humI yAyAne 'samuddi ssa' dezIra 'tattha tattha' te te Avazya sthaNAmA 'AgArIhiM agArAiM cetiAI bhavaMti' dhamA vigere maa2-| Dastha zrApa manAvI mApe che. 'taM jahA' nema :'AesaNANi vA' bohamaya athavA sArasa pattharonA / mayA 'AyataNANi vA' mAyatana paTale , maTha mhi| athavA 'devakulANi yA' hekdd| arthAt devasthAnAna 'bhavaNagihANi vA' yAvat smaa| 125 / pAnIya tathA anya 542nA pUti mana vigere manApI mApe che, 52'tu 'je bhayaMtAro tahappagArAI' sAMsA64 sayathA sone yAcanA2 arthAt 2 sAdhu // 54 // 2 // 'AesaNANi cA' AyasamA athavA 'jAva bhavaNagihANi vA' yAvat mAyatanAmA dveSAmA athavA pUrita 4.2nA anya nayA manAvA gRDAmA 'uvAgacchati' sApIra pAsa 42 cha. tathA 'uvAgacchittA' zrI mAyA sUtra :4 Page #419 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 408 AcArAMgasUtre rAiyarehi' itaretaraiH 'pAhuDehiM prAbhRtakaiH upAyanarUpaiH 'vaTuMti' vartayanti upayogaM kurvanti 'ayamAuso' he AyuSman ! ziSya ! iyam 'sAvajjakiriyAyAvi bhavai' sAvadhakriyA cApi bhavati, sAdhunAM kRte uparyuktavasatiH sAvadhakriyA nAmadoSayuktA bhavati, tasmAt tatra sAdhubhirvasati na kartavyeti // sU0 31 // mUlam-ii khallu pAINaM vA paDINaM vA dAhiNaM yA udINaM vA saMtegaiyA saDA bhavaMti, taM jahA gAhAyai vA gAhAvaibhAriyA vA, gAhAvaI putto vA, gAhAvaidhUyA vA suNhA vA jAva kammakarI vA tesiM ca NaM AyAragoyare No suNisaMte bhavai, taM sadahamANehiM, taM pattiyamANehiM, taM royamANehiM ekkaM samaNajAyaM samudissa tattha tattha agArohiM agArAI cetitAI bhavati, taM jahA-AesaNANi vA AyataNANi yA devakulANi vA, sahAo vA pavANi vA jAva bhavaNagihANi vA, mahayA puDhavIkAyasamAraMbheNaM evaM mahayA Au-teu-bAu-vaNassai-tasakAyasamAraMbheNaM mahayA saMraMbheNaM mahayA AraMmeNaM mahayA virUvarUvehiM pAvakammehiM taM jahA-chAyaNao levaNao, saMthAraduvArapihoNAo, sItodae vA pariTThaviyapuvve bhavai, agaNikAe vA ujjAliyapuvve bhavai, je bhayaMtAro tahappagArAiM AesaNANi vA AyataNANi vA devakulANi vA jAya bhavarahate haiM aura-'uvAgacchitA iyarAiyarehiM pAhuDehiM vaTuMti' vahAM Akara paraspara una Ayasa gRhAdi rUpaprAbhRta ko upAyanoM arthAt bheMTa rUpa meM samajha kara upayoga meM lAte hai-'ayamAuso' he AyuSman ziSya una jaina sAdhuoM ke liye yaha- sAvajakiriyA yAvi bhavaI' sAvadya kriyA nAmakA doSa hotA hai isa liye isa prakAra ke Ayasa gRha vagairaha meM paraspara upAyana rUpa meM vasati nahIM karanI cAhiye // 31 // tyAM mAvAna 'iparAiyarehiM pAhuDehiM vaTuMti' me4 52:52 se pAyasa vagere prAmRta arthAt leTa 35 samalane upayogamA se che. 'ayamAuso!' 3 sAyujman ziSya ! 'sAvajjakiriyA gAvi bhavaI' se prabhArI partanA2 mA raina sAdhu sApachaThiyA nAmanA deSa yukta thAya che. tethI AvA prakAranA Ayasa gRha vigere guDomAM paraspara upAyana rUpe vasati karavI nahIM. sU. 31 ! zrImAyA sUtra:4 Page #420 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutakaMsgha 2 u. 1 sU. 32 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 09 gihANi yA uvAgacchaMti iyarAiyarehiM pAhuDehiM vaTuMti dupakkhaM te kamma sevaMti, ayamAuso ! mahAsAvajakiriyA yAvi bhavai ||su0 32 // chAyA-iha khalu prAcInaM vA pratIcInaM vA dakSiNaM vA udIcInaM vA santi ekake zrAdAH bhavanti, tadyathA-gRhapatirvA gRhapatibhAryA vA, gRhapatiputro vA gRhapatiduhitA vA snuSA yA yAyata karmakarI vA, teSAM ca khalu AcAragocaro no sunizcito bhavati, taM zradadadhAnaH taM rocamAnaiH ekaM zramaNajAtaM samuddizya tatra tatra agAribhiH agArANi cetitAni bhavaMti, tadyathA-AyasAni vA (AdezanAni vA) AyatanAni vA devakulAni vA sabhA vA prapA yA yAvad bhavanagRhANi vA, mahatA pRthivI kAyasamArambheNa, evaM mahatA aptejovAyu-vanaspati sakAyasamArambheNa mahatA saMrambheNa mahatA AraMbheNa mahadabhiH virUparUpaiH pApakarmabhiH tadyathAchAdanataH, lepanataH, saMstArakadvArapidhAnataH zItodakaM vA pariSThApitapUrva bhavati, agnikAyo vA ujjyAThitapUrvo bhavati, ye bhayatrAtAraH tathAprakArANi AyasAni vA (AdezAnAni vA) AyatanAni vA devakulAni vA yAvad bhavanagRhANi vA upAgacchanti, itaretaraiH prAbhRtakaiH vartante dvipakSaM te kamasevante iyam AyuSman ! mahAsAvadhakriyA cApi bhavati // 32 // TIkA-'samprati mahAsAvadhakriyA nAmadoSaM pratipAdayitumAha-'iha khalu pAINaM vA paDINaM cA dAhINaM vA udINaM vA' iha khalu prajJApakaprabhRtyapekSayA prAcInaM vA pratIcInaM vA dakSiNaM cA udIcInaM vA, prAcyAdidikSu 'saMtegAyA sar3A bhavaMti' santi ekake ke vana zrAddhAH prakRtibhadrakAH zrAvakA gRhasthA bhavanti 'taM jahA-gAhAvai vA' tadyathA-gRhapatirvA 'gAhAvaibhAriyA vA' gRhapatibhAryA vA 'gAhAvai putto vA' gRhapati putro vA 'gAhAvai dhUyA vA' gRhapati aba mahA sAvadhakriyA nAma ke doSa ko batalAte haiM TIkArtha-'iha khalu pAINaM vA, paDINaM vA dAhiNaM vA, udINaM vA, saMtegaiyA saDrA bhavaMti, taM jahA-gAhAvaha vA, gAhAvai bhAriyA vA, gAhAyai puttovA, gAhAvadhUyA vA, suNhA vA, jAva-kammakarI vA,' yahAM para prajApaka puruSa kI apekSA se pUrva dizA meM yA pazcima dizAmeM yA dakSiNa dizA meM yA uttara dizA meM koI do eka zrAddha-zraddhAlu zrAvaka hote haiM jaise gRhapati gRhastha puruSa yA gRha pati kI bhAryA-dharmapatnI yA gRhapatikA putra athavA gRhapati kI laDakI yA gRha have mahA sAvadya kriyA nAmanA dezanuM kathana kare che.- TI -'iha khalu pAINaM vA paDINaM vA' mA gatamA prajJA55 53panI mAyA 55 zima ath| pazcima mA 'dAhiNaM vA udINaM vA' kSi zAma , tara hizamAM 'saMtegaiyA saDUDhA bhavaMti' 30 zraddhANu zrApa DAya che. 'taM jahA' ma hai 'gAhAvaI vA' zRpati zastha zrA54 athavA 'gAhAvaibhAriyA vA' 725 zrAnI patnI 'gohAyai putto vA' yA putra bhayo 'gAhAvaidhUyA cA' pati A0 52 zrI sAgasUtra :4 Page #421 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre duhitA yA 'muNhA vA' snuSA yA gRhapati putra vadhUH 'jAva' yAvat-dhAtrI vA, dAso vA dAsI vA karmakaro yA 'kammakarI yA karma karI vA, 'tesiM ca NaM AyAragoyare' teSAzca khalu gRha. patiprabhRtInAm AcAragocaraH sAdhvAcAravicAraH 'No suNisaMte bhavai' no munizcito bhavati, sunizcitarUpeNa jJAto na bhavatItyarthaH kintu te zrAddhAH upAzrayadAnasya svargAdiphale jJAnAro bhavanti ata eva 'taM saddahamANehi' taM sAdhaM zradadhAnaH 'taM pattipamANehi taM jaina muni pratIyamAnaH vizvasadbhiH 'taM royamANehiM taM sAdhu rocamAnaiH prIti viSayaM kurvadbhiH taiH 'egaM samaNajAyaM' evam zramaNa nAtaM sAdhu 'sAdissa' sAdizya 'tattha tattha agArihiM' tatra tatra tattadasyAvazyakasthaleSu agAribhiH-sAgArikaiH zrAddhaiH 'agArAI ceitAI bhavati' AgArANi gRhANi upAzrayarUpeNa cetitAni nirmitAni bhavanti 'tAnyAha-'taM jahA Ae. saNANi vA' ayasAni yA lohamayAni 'AdezanAni vA 'AyataNANi yA' AyatanAni yA pati kI putravadhU yA yAvat-dhAtrI dhAI yA dAsa-sevaka yA dAsI-sevikA yA karmakara-nokara cAkara yA karmakarI-nokarAnI paricArikA zraddhA bhakti vAlI ho sakatI hai arthAt gRhapati vagairaha koI eka Ada zrAvaka yA zrAvikA atyanta zraddhA bhakti vAle ho sakate haiM kintu 'tesiM caNaM AyAragoyare No suNisaMte bhavaI' una gRhapati vagairaha puruSoM ko yA gRhapati bhAryA vagairaha striyoM ko una jaina sAdhu saMbaMdhI AcAra vicAra kA sunizcita rUpa se patA nahI hotA hai isaliye kevala 'taM saddahamANehiM' una jaina sAdhu ke prati zraddhA bhakti karate hue evaM-taM patti. yamANehiM' pratyaya vizvAsa karate hue tathA-'taM roSamANehiM ruci prIti prema Adara bhAva karate hue ye 'ekkaM samaNajAyaM samuddissa' AgArI sAgArika gRhapati vagai. raha kisI eka zramaNa jAta sAdhumuni mahAtmA ko uddeza karake lakSya kara ke 'tatya tattha agArihiM agArAiM cetitAI bhavaMti' kisI eka sAdhu ke nimitta una una sthaloM meM agAroM gRhoMko banayA dete hai 'taM jahA AesaNANi yA' jaise ki Aya nyA m24| 'suNhA vA' patinI putravadhU 'jAva kammakarI vA' yAvat pA 2 hAsa ke dAsI athavA karmakara nekaracAkara agara kamakarI paricArikA nekarANa zraddhALu hoya che. arthAt gRhapati vigere pikI koI ekAda zrAvaka ke zrAvikA atyaMta zraddhA bhaktivALA hAya che. 52'tu tesi ca NaM AyAragoyare' 22 pati vizere 53 // athavA gRhapatinA zrI vizeSa niyo meM sAdhuna mAyA2 viyAra 'No suNisaMte bhayai' sArI te yatA nathI. tathA 'taM sadahamANe hi' temanA pratyenI zraddhAthI tathA 'taM pattiyamoNehi tmn| pratyenA vizvAsathI 'taM royamANehi tamanA pratyenA ||2maathii 'ekaM samaNajAyaM samuhissa' se gRhapati viNe3 / / 23 sAdhu bhanina 76202 'tattha tattha' arthAt 4 the sAdhu nibhitteta te yogya sthAnamA agArihi 'agArAiM cetitAiM bhavaMti' 172the / manApI mApe che. 'taM jahA' 25, 'AesaNANi yA' nimita 22sa zrI sAgasUtra :4 Page #422 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 1 sU0 32 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 411 pasiddhAni devakulAni, 'devakulANi vA' devakulapArthAvarakarUpANi 'sahAo yA' sabhA vA samAgRhANi, 'pavAni vA' prapA vA pAnIyazAlA 'jAva' paNyagRhANi vA paNyazAlA vA yAnagahANi vA yAnazAlA vA sughAkAntAni vA varddhakarmAntAni vA valkalakarmAntAni yA zmazAnakarmAntAni vA zUnyAgArakarmAntAni vA, girikAntAni vA kandarAkAntAni yA zailopasthApanakarmAntAni vA 'bhavaNagihANi' bhavanagRhANi vA, teSu cAgAreSu 'mahayA puTavI kAyasamAraMbheNa' mahatA pRthivIkAyasamArambheNa evaM 'mahayA AuteuvAuvaNassai tasakAyasamAraMbheNaM' mahatA apkAya tejaskAyavAyukAyavanaspatikAyatrasakAyasamArambheNa 'mahayA sAni-loha ispAta ke gRhA~ ko 'AyataNANi yA' yA Arasa pattharoM ke gRhoM ko yA AyatanoM ko 'decakulANi vA' devakula-vyaMtarAyatanarUpa 'sahAo vA' yA sabhAgRhoM ko-'pavANi vA' yA prapA pAnIyazAlAoM ko 'jAva bhavaNagihANi cA' yA yAvat paNya gRhoM ko yA paNyazAlAoM ko yA yAna ratha banAne ke gRhoM ko yA yAna zAlAoM ko yA sudhA cUnA banAne ke gRhoM ko yA carddha camaDe kA mazaka varasa vagairaha banAne ke gRhoM ko yA valkala chAla yA chilakA zaNa vagairaha se banAye jAne vAle vastu piTArI TokarI ke liye banAye gRhoM ko yA darbha kuza-DAbha vagairaha se banAye jAne vAle kA caTAI rajju vagairaha ke nirmApaka gRhoM ko yA zmazAna gRhoM ko yA zUnyAgAra ke rUpa meM banAye jAnevAle gRhoM ko yA giriparvata ke Upara bhAgameM banAye jAnevAle gRhoM ko thA kandarA guphA ke andara banAye jAnevAle ghara vizeSa ko yA patthara ke TukaDoM se banAye jAne vAle maNDapa vageraha gRhavizeSa ko yA bhavanagRhoM ko vanabA dete haiM aura una una banavAye gaye agAroM meM 'mahayA puDhavIkAyasamAraMbheNaM' atyaMta baDe pRthvIkAya jIvake samArambha se aura 'evaM mahayA Au-teu-cAU-vaNassaI-atyaMta vaDe apkAya-tejaskAya vAyukAya vanaspati kAya evaM-tasakAya samAraMbheNaM trasakAya jIvoM ke samAraMbha se evaM 5.52nA gaDI athavA 'AyataNANi vA' bhaaytn| ma bhari vizere gRh| mayA 'devakulANi bA' heygRhe| athavA 'sahAo cA' sADI mayA 'pavANi vA' pAnI gii| 'jAva bhavaNagihANi vA' yApat 555 gii| 3504 / 59yaannaa| athavA yAna garI mAta ratha vigere banAvavAnA gRhe ke yAnazALAo arthAt cune banAvavAnA gRho athavA cAmaDAnI mazaka vigere banAvavAnA gRho athavA chAla ke cheDA athavA zANu vigerethI banAvavAmAM AvanAra TapalI sAdaDI vigere nirmANa gRhe athavA smazAna gRhe ke zUnyAgAra gRhe athavA parvatanI uparanA bhAgamAM banAvela gRhe athavA guphAmAM banAvelA gahe athavA pattharanA kakaDAothI banAvavAmAM AvatA maMDapAkAra gRhe athavA bhavana gRha manAcI mApe cha. mane te manAyAmA pAsa gRDamA 'mahayA puDhavIkAyasamAraMbhe gaM' satyata moTara pIya khAnA sabhA mathI tathA 'evaM mahayA Au-teu-vAu vaNassai tasakAya zrI sAgasUtra :4 Page #423 -------------------------------------------------------------------------- ________________ thara ___ AcArAMgasUtre saMraMbheNa' mahatA saMrambheNa SaTkAyasaMrambheNetyarthaH 'mahayA AraMbheNaM' mahatA ArambheNaSaTakAyArambheNa ityarthaH evaM 'mahayA virUvarUve hiM' mahadbhiH virUparUpaiH nAnAprakArakaiH 'pAvakammakiccehi pApakarmakRtyaiH pApakarmAnuSThAnaH tAnyAha-'taM jahA-chAyaNao levaNao' tadyathA-chAdanataH chAdanakarmataH, lepanataH lepanakamataH tathA 'saMthAraduvArapihaNao' saMstA. rakadvArapidhAnataH saMstArakArtha sthalabhUmi samIkaraNam dvArapighAnArthazca lepanAdikriyAtaH ityAdi prayojanAnyuddizya 'sI bhodae vA paradvaviyapuvve bhavai' zItodakaM pariSThApitapUrva bhavati secanadvArA uSNatApanivAraNArya zItodakaM pUrva vyavasthApitaM bhavati zItatauM ca 'aga NikAye ujjAliyapuvye bhavai' agnikAyaH zaityApanodArtha ujjyAlinapUrvo bhavati, agniH pUrvam uSNatArtha prajvAlito bhavatItyarthaH-ityevaM SaTkAya saMrambhArambhasamArambhaiH saMyama'mahayA saMraMbheNaM' atyaMta baDe apkAya jIvoM ke AraMbha se evaM 'mahayAbhArambheNaM' baDe hI SaTkAya jIvoM ke AraMbhase evaM-'mahayA virUvarUvehi' baDe hI virUpa-rUpa nAnAprakAra ke 'pAvakammehi'-pApakarmoM ke anuSThAna AvaraNa se 'taM jahA' jaise ki 'chAyaNao-chAdanakarma se evaM-'levaNao-lepanakarma se tathA-'saMthAradvAra gahANAo' saMstArakadvAra pidhAna ke dvArA arthAt saMstAraka saMgharAzayyApAtharane ke liye sthala-bhUmiko samatala karanA aura dvAra daravAjAko pidhAna banda karane ke liye lepana karanA ityAdi ane ko prayojanoM ko lakSyakara 'zIodae vA pariThaviyapuvye bhavaI' zItodaka ko pahale se hI rakhanA paDA hai arthAt secana dvArA uSNatApa nivAraNa ke liye pahale se hI ThaNDA pAnI ko vyavasthApita karanA paDatA hai| aura ThaNDI Rtu siyAlA meM 'agaNikAe vA ujjAliyapugve bhayai' agnikAya ko pahale se hI zaitya ko dUra karane ke liye prajvAlita karanA paDatA hai arthAt uSNatA ke liye agni ko prajvAlita kiyAjAtAhai isa taraha SaTkAya jIvoM ke samAraMbhe ' moTara 2054Aya, te424||y, pAyuya, panapatiya, mane saya thAnA sabhA lathI 'mahayA saMraMbhe gaM' ! moTA 54Aya yAnA samayI tathA 'mahayA AraMbhe ' moTApaT4Aya vAnA mAra mathI tathA 'mahayA virUvarUvehi pAvakammehi moTA bhane 42nA pA5 rbhAnA mAyathA 'taM jahA' / -'chAyaNao levaNao' chAhana bhathI tathA bepana 4thI tathA 'saMthAra duvArapihANAo' sastA24 dvAra piyAnA arthAt saMthAro pAtharavA mATe bhUmine sarakhI karavI ane dvAra daravAjAne pidhAna eTale 55 321 // dI 5 vigaire ane prayAsanAne uddezAne 'sIodaeNa vA paraviyapubbe mA' zItAdaka pahelethI ja rAkhavuM paDe che. arthAt chAMTavA mATe garamInA nivAraNa bhATa pasethI / 4 pAe bhI bhU4vAmAM Avesa DAya che. tathA 'agaNikAe vo ujjAliyapubve bhavaI' yAnI 32 *tumA pothI zIta nivAraNa mATa mshikAya prajavalita karavAmAM Ave che arthAta uSNatA mATe agni paTAvIne taiyAra karavAmAM zrI sAgasUtra :4 Page #424 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 413 marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u0 1 sU0 32 zayyepaNAdhyayananirUpaNam virAdhanAbhayena 'je bhayaMtAro' ye bhayatrAtAraH bhavatIti trANakartAro bhagavanto nirgranthAH sAdhavaH 'tapagArANi' ye bhayatrAtAraH bhavabhItitrANakartAro bhagavanto nirgranthAH sAdhavaH 'tahaSpagArANi' tathA prakArANi tathAvidhAni pUrvoktarUpANi 'AesaNANi vA' AyasAni vA lohamayAni AdezanAni vA 'AyataNANi vA' AyatanAni vA devakularUpANi gRhANi 'jAva' yAvat - devakulapArzvAvarakarUpANi vA sabhA vA prapA vA paNyagRhANi vA yAnagRhANi vA yAnazAlA vA sudhAkarmAntAni vA varddhakarmAntAni valkalakarmAntAni vA yAvad bhavanagRhANi vA 'uvAgacchati' upAgacchanti, tatropAgamya 'iyarAiyarehiM' itaretaraiH 'pAhuDehi ' prAmRtakaiH upAyanarUpeNa pradatteH upAzrayaiH 'vahaMti' vartante vartayanti 'dupakkhate kammaM sevaMti' saMrambha evaM Arambha tathA samArambhoM se saMyamakI virAdhanA kA bhaya rahatA hai isaliye 'je bhayaMtAro tahapagArANi' jo ye bhayatrAtA bhavabhIti se trANa karane vAle bhagavAn nirgrantha jaina sAdhumuni mahAtmA 'tahapagArANi' usa prakAra ke pUrvokta rUpa vAle 'AesaNANi bA' ApasAni lohe yA ispAta ke banAye hue gRhoM meM yA 'AyataNANi vA' devakula gRha rUpa AyatanoM meM yA 'jAva' devakula pArzvArika rUpa gRhoM meM yA sabhAgRhoM meM yA prapA panIyazAlAo meM yA paNyagRhoM meM yA paNya. zAlAoM meM yAna rathoM ke banAne ke gRhoMke athavA yAnazAlAo meM yAnarathoM rakhane ke gRhoM meM yA sudhA cUnA ke nirmANa gRhoM meM yA varddha-camaDe ke banAye jAne vAle mazaka carasa vagairaha ke nirmANa gRhoM meM yA valkala chAla yA chilakA zaNa vagairaha se banAye jAne vAle piTArI-TokarI vagairaha ke nirmANa gRhoM meM yA bhavana gRhoM meM 'uvAgacchati' A jAte hai aura 'ucAgacchittA iyarAiyarehiM pAhuDehiM vahati' Akara paraspara meM prAbhRtaka upAyana bheMTake rUpa meM diye gaye una upAzraya rUpa gRhoM ko upayoga meM lAte hai tathA vyavahAra meM amala karate haiM ye Ave che. A rIte SaTkAyanA jIvAnA saMrabha ane AraMbha tathA samAraMbhAthI saMyamanI virAdhanA thavAno laya rahe che. tethI 'je bhayaM tAro tahapagArANi' ne A lavalayazrI mayAbanAra nirthantha sAdhu bhuni tevA prAranA 'AesaNANi vA' boDa nirmita gRhazamAM hai sArasthI manAvesa gRha mAM athavA 'AyataNANi vA' bahu35 AyatanamAM athavA heva gRheAmAM ke sabhAgRDAmAM athavA pAnIyazALAomAM athavApaNya zALAomAM arthAt dukAnanA gRhamAM ke yAna guDAmAM eTale ke rathA manAvavAnA gRDAmAM athavA yAnazALAomAM arthAt yAna rathA vigere rAkhavAnA gRheAmAM athavA cunA banAvavA gRhemAM athavA chAla ke cheDA ke zaNu vigerethI khanAvavAmAM AvanAra TApalI kaDIyA vigere anAvavAnA zraheobhAM tathavA bhavana gRheobhAM 'uvAgacchaMti' bhAvI bhaya che bhane 'utrAgacchittA' bhAvIne 'iyA iyarehiM' pAhuDehiM vaTTaMti' paraspara leTa tarI Apesa me upAzraya 35 guDeni upayogabhAM teSAbhAM Ave che, tathA vyavahAramAM se che te sAdhu bhuni jarI rIte 'dupakha te zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #425 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre dvipakSaM karma-dravyataH sAdhurUpaM, bhAvato gRhastharUpazcetyevaM dvipakSaM karma te sAdhavaH sevante, veSamAtreNa sAghutvaM paTkAyasamArambhAdinA ca gRhasthatvaM bhajanti tasmAt 'ayamAuso !' he Ayupman ! ziSya ! iyam 'mahAsAvajakiriyA yAvi bhavaI' mahAsAvadhakriyA cApi bhavati, tasmAt SaTakAyasamArambhAdinA saMyamAtmavirAdhanAsaMmavena etAdRze upAzraye sAdhu bhivasati na vidheyA, anyathA tatravAse teSAM mahAsAvadhakriyA doSaH syAt ||suu0 32 // mUlam -iha khallu pAINaM vA paDINaM vA dAhINaM cA udoNaM vA saMte. gaiyA saDDhA bhavaMti, tesiM ca NaM AyAragoyare No suNisaMte bhavai, jAya taM royamANehiM appaNo saaDDAe tattha tattha agArIhiM agArAiM cetitAI bhavaMti taM jahA-AesaNANi vA jAva bhavaNagihANi vA, mahayA puDhayIkAyasamAraMbheNaM, evaM mahayA AuteuvAuvaNassai tasakAya. samAraMmeNaM jAva agaNikAye yA ujAliyapuThave bhavai, je bhayaMtAro jaina sAdhumuni mahAtmA 'dupakkhaM te kammaM sevaMti' vAstavameM dvipakSakA sevana karate haiM arthAt dravya rUpa se sAdhu rUpa kA bhAvarUpa se gRhastha rUpakA sevana isataraha dvipakSa karmakA ye sAdhu sevana karate hai etAvatA veSamAtra se sAdhupana ko aura uktarIti se SaTkAya jIvoM ke saMraMbha AraMbha aura samAraMma ke dvArA gRhasthapanA ko bhajate haiM isaliye 'ayamAUtto' he AyuSman ziSya yaha 'mahAsAvaja kiriyAyAvi bhayai mahAsAvadhakriyA nAmakA doSa una sAdhuoM ko lagatA hai, aisA vItarAga bhagavAn zrImahAvIra svAmI apane ziSpa rUpa gaNaghara zrIgautamAdi ko upadeza dete haiM isaliye uktarIti se SaTkAya jIvoM kA samArammAdi se saMyama AtmavirAdhanA kI saMbhAvanA, hone se isaprakAra ke upAzraya meM jaina sAdhu gaNa ko nahIM rahanA cAhiye, kyoMki isa taraha ke upAzraya meM rahane se una sAdhu gaNoM ko mahA sAyadyakriyA nAma kA doSa hogA // 32 // kamma sevati' vi56 4Atu sevana re cha. arthAt dravyapAthI sAdhu55nu bhane lAya rUpathI grahastha paNAnuM sevana kare che A rIte e sAdhu dvipakSa kamanuM sevana kare che. eTale ke veSa mAtrathI sAdhupaNAne ane ukataprakArathI SaGAyanA jInA saMraMbha-AraMbha bhane samAna dvaa2| J725 59||ne seve che. tethI 'ayamAuso ! 7 mAyubhan ziSya ! 'mahA sAvajjakiriyAyAvi bhavaI' mA sAvadha yA nAbhana hoSo sAghumunIne dANe cha, A pramANe vItarAga bhagavAna mahAvIra svAmIe potAnA ziSyane upadeza Apela che. tethI e prakArathI SakAyanA jInAM samAraMbhAdi saMyama Ama virAdhanA thavAno saMbhava hevAthI AvA prakAranA upAzrayamAM jainamunioe rahevuM nahIM. kema ke AvA prakAranA upAzrayamAM rahevAthI e sAdhune mahA sAvadya kriyA nAmane deSa lAge che. A 32 che zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #426 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 1 sU0 32-33 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 415 tahappagArAiM AesaNAgi vA bhavaNagihANi yA uvAgacchaMti iyarAiyarehiM pAhuDehiM vaTuMti egapakhaM te kamma seyaMti ayamAuso ! appa. sAvajAkiriA yAvi bhavai ||suu0 33 // ___ chAya-iha khalu pracInaM vA pratIcInaM vA dakSiNaM yA udIcInaM vA santi ekake zrAdA bhavanti, teSAJca khalu AcAragocaro no sunizcito bhavati, yAvat taM rocamAnaH AtmanaH svArthAya tatra tatra agAribhiH agANi cetitAni bhavanti tadyathA-AyasAni vA yAvada bhavanagRhANi vA, mahatA pRthivIkAyasamArambheNa evaM mahatA aptejovAyuvanaspatitrasakAyasamArambheNa yAvad agnikAyo vA ujjcAlitapUrvo bhavati, ye bhayatrAtAraH tathAprakArANi AyasAni vA yAvad bhavanagRhANi vA upAgacchanti itaretaraiH prAbhRtakaiH ekapakSaM te karma sevante, iyam AyuSman ! alpasAvadhakriyA cApi bhavati // 33 // TokA-'atha alpasAvadhakriyA nAma zayyaSaNAmadhikRtya pratipAdayitu mAha-'iha khalu pAINaM vA paDINaM yA dAhINaM cA udINaM vA' iha khalu prajJApakaprabhRtyapekSayA prAcInaM yA pratIcInaM vA dakSiNaM vA udIcInaM vA, prAcyAdi dikSu 'saMtegaDyA sar3A bhavaMti' santi ekake kecana zrAddhAH prakRtibhadrakAH zrAvakA gRhasthA vA bhavanti te ca pUrvoka rItyA gRhapatyAdayo codhyAH, 'tesiM ca NaM AyAragoyare No suNisaMte bhavai' te vAzca khalu gRhapatyAdi zrAddhAnAM aba alpa sAyadyakriyA nAma kI zayyaiSaNA ko lakSya kara pratipAdana karate haiM TIkArtha-'ihakhalu pAINaM cA, paDINaM cA, dAhiNaM vA, udINaM vA, saMtegaiyA saTTAbhavaMti' yahAM para prajJApaka puruSakI apekSA se pUrva dizA meM yA pazcima dizAmeM yA dakSiNa tathA uttara dizAmeM kisI bhI eka dizAmeM koi eka Ada zrAddha zraddhAlu puruSa hote haiM jaise gRhapati vagairaha-'je tesiM ca NaM AyAragoyare No suNisaMte bhavaI' kintu una gRhapati vagairaha zraddhAlu puruSoM ke jaina munimahAtmAoM ke acAra vicAra kA sunizcitarUpase patA nahIM rahatA haiM-' jAya taM royamANehiM' tathApi una jaina sAdhuoM ko zraddhAdRSTi se dekhate hue evaM vizvAsa karate hue evaM prIti prema Adara bhAva karate hue ve agArI sAgArika gRhapati vagairaha 'appaNo have a85 sAvadha kriyA nAmanI zayeSaNAne uddezIne sUtrakAra kathana kare che ttha-'iha khalu pAINaM vA paDINaM vA' mA AtabhA prajJA55 535nI apekSAyI 56ma 2544 / pazcima dizAma 4441 'dAhiNaM vA udINaM vA' kSi zAmai bhaya utta2 6zamA 'saMtegaiyA saDUDhA bhavaMti' Sts dvApA 35 DAya che. rema hai pati zrI54 vigere 'tesi ca of Ayagaragoyare' 52'tu se zraddhazu gRhapati virene sAdhusonA pAyAnI 'No suNisaMte bhavaI' Ae nizcita 35 tI nathI, 'jAva taM royamANehiM' to paNa sAdhumuni pratyenI zraddhA thI tathA tabhanA pratyenA vizvAsathI zrI sAgasUtra :4 Page #427 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 AcArAMgasUtre AcAragocaraH sAdhyAcAravicAro no sunizcito bhavati yadyapi sunizcitarUpeNa jJAto na bhavati tathApi 'jAya taM royamANehi' yAvata taM sAdhu zradadadhAnaH taM pratIyamAnaiH taM rocamAnaH prItiviSayaM kurvabhiH samAdaradRSTayA jAnabhiH upAzrayadAnasya svargAdiphalaM kAmayamAnaiH 'appaNo saaTThAe' AtmanaH svArthAya nijArtha 'tattha tattha agArIhi agArAiM cenitAni bhayaMti' tatra tatra tattadatyAvazyaka sthAneSu agAribhiH sAgArikaiH zrAddhaiH agArANi gRhANi cetitAni nimitAni bhavanti 'jAva' yAvat-tathA-AyasAni vA AdezanAni vA Ayata. nAni vA devakulAni vA sabhA vA prapA vA paNyagRhANi vA paNyazAlA vA yAnagRhANi yA, yAnazAlA vA sudhAkarmAntAni vA varddhakarmAntAni vA valkalakarmAntAni vA zmazAnakarmAntAni saaTThAe' apane svArtha ke vAste 'tattha tattha agArihiM AgArAiM cetiyAI bhavaMti' una una sthalo meM agAroM gRhoM ko banavAte haiM 'taM jahA AesaNANi vA' jaise ki AyasAni lohe ke gRhoM ko yA yAvat AyatanoM ko yA devakuloM ko yA sabhA. gRhoM ko prapA-pAniyazAlAoM ko athavA paNyagRhoM ko yA paNyazAlAoM ko yA varddha-carmamaya mazaka carasa nirmANagRhoM ko yA valphala chAla nirmANa gRhoM ko yA darbha-kuza-DAbha AstaraNa nirmANa gRhoM ko yA zmazAna gRhoM ko yA parvata gRhoM ko yA kandarA gRhoM ko zailopasthApana gRhoM ko yA bhavana gRhoM ko ve sAgArika gRhapati vagairaha banavAte hai aura "mahayA puDhavIkAyasamAraMbheNa' atyaMta adhika pRthivIkAya jIvoM ke samAraMbha se-'evaM mahayA Au teU vAu. vaNassaI' evaM atyaMta hI adhika apkAya-tejaskAya-bAyukAya vanaspati kAya 'tasakAya samAraMbheNaM jAva' trasakAya jIvoM ke samAraMbha se yAvat atyaMta hI adhika samAraMbha se tathA atyaMta hI adhika AraMbha se evaM atyaMta adhika virUpa rUpoM arthAta aneka prakAra ke pApakarmoM se jaise ki chAdanA karanA tathA tathA tamanA pratyenA prItilAyI 'appaNo saadAe' te saa||24 hapati vizezye potAnA apaye vATa 'tattha tattha' agArihiM agArAI cetiyAI bhavati' te te sthAmA gRha manAve che 'taM jahA' , 'AesaNANi vA jAva bhavaNagihANi vA' 424 / yAvat Ayatanene athavA deva gRhane athavA sabhAgRhone athavA pAnIyazALAone athavA paryA gRhone athavA puNyazALAone athavA carmamaya mazaka vigerenA nirmANa gRhone athavA valkala vastra banAvavAnA grahone athavA dAbha vigerenI sAdaDI vigere banAvavAnA gRhane athavA parvata para banAvela gRhone athavA bhavana gRhene sAgarika gRhastha zrAvaka vigere manAve che. 'mahayA puDhavIkAyasamAraMbhe gaM' tathA te te gR| moTA mevA pRthvIya yAnA samAlathI mana 'evaM mahayA Au-teu-vou-vaNassai tasakAyasamAraMbheNaM jAva' tathA atyaMta vadhAre apUkAya, tejaskAya, vAyukAya, vanaspatikAya ane trasakAya chanA samAraMbhathI yAvat atyaMta adhika saMraMbhathI tathA atyaMta adhika AraMbhathI tathA atyaMta zrI sAgasUtra :4 Page #428 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU. 33 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 417 vA zUnyAgArapharmAntAni vA girikandarA zailopasthApanakarmAntAni vA bhavanagRhANi yA mahatA pRthivIkAyApakAyatejaskAyavAyuvanaspatitrasakAyasamArambheNa mahatA saMrambheNa mahatA ArambheNa mahadbhiH virUparUpaiH pApakarmakRtyaiH tadyathA-chAdanataH lepanataH saMstArakadvArapi. dhAnataH zItodakaM pariSThApitapUrva bhavati 'gaNikAe ujjAliyapuvve bhavaI' agnikAyaH ujjyAlitapUrvo bhavati 'je bhayaMtAro' ye bhayatrAtAro bhagavanto nirgranthAH jainamunayaH 'tahappagArAI tathAprakArANi zrAddhaiH AtmanaH svArtha nirmitAni 'AesaNANi vA' ayasAni vA AdezanAni vA 'jAva bhavaNagihANi vA yAvata-AyatanAni vA devakulAni vA bhavanagRhANi vA 'uvAgacchaMti' upAgacchanti 'uvAgacchittA' upAgatya ca 'iyarAiyarehiM 'pAhuDe hiM' itaretaraiH lepana karanA evaM saMstAraka dvArapidhAna arthAta saMstAraka zayyA saMtharA pAtharane ke liye zayana sthAna ko samatala karanA aura dvAra ko baMda karane ke liye lepana kriyA karanA ityAdi anekoM prayojanoM ko abhilakSya kara pahale se hI sevana dvArA uSNatA garmI ko dUra karane ke liye zItodaka ko rakhanA par3atA hai aura siyAlA ThaNDaka RtumeM zaitya ko dUra karane ke liye 'jAya agaNikAye vA ujAliyapuvye bhavai' pahale se hI agni ko prajvalita karanA paDatA hai isaliye'je bhayaMtAro tahappagArAI AesaNANi vA jAva bhavaNagihANi vA,' jo ye bhaya vAtA-bhava bhIti se trANa karane vAle jaina sAdhu muni mahAtmA usa prakAra ke apane svArtha ke liye gRhasthoM dvArA banavAye gaye upAzraya rUpa Ayasa gRhoM meM yA yAvat AyatanoM meM yA devakuloM meM yA samA gRhoM meM yA prapA-pAnIyazAlAoM meM athavA paNya gRhoM meM yA paNya zAlAoM meM yA rathayAna nirmANa gRhoM meM yA yAna ratha sthApana gRhoM meM yA va carma maya mazaka carasa nirmANa gRhoM meM yA valkala chAla chilakA zaNa vagairaha se banane vAle vastunirmANa gRhoM meM yA imadhika aneka prakAranA pApakarmothI jema ke DhAMkavuM, lIpavuM, tathA saMskAraka dvArapidhAna arthAt saMstAraka zayyA saMthAre pAtharavA mATe suvAnA sthAnane sarakhuM karavuM. tathA dvArA baMdha karavA mATe lepana kriyA karavI vigere aneka prakAranA prajanene uddezIne pahelethI ja 'agaNikAyaM vA ujjAliyapubve bhavai' pAjI chaTIna gabhIna. 62 421 // mATe 4pAna rAkhavuM paDe che. ane ziyALAmAM ThaMDIne dUra karavA mATe pahelethI ja agni saLagAvavAmAM mAya che. tethI 'je bhayaMtAro tahappagArAiM' 2 20 sanItithI yAcanA2 sAdhu muni se 2 potAnA svArtha bhATa sthAye manAvA pAya 35 'AesaNANi vA' sAyasa mAM mathavA 'jAva bhavaNagihANa vA' yAvat maaytn| 252 5 sabhA mathavA sabhAgRhamAM athavA pAnIyazALAomAM athavA 5NyagRhamAM athavA paNyazALAomAM athavA rathAdi nirmANanI yAnazALAomAM athavA rathAdi yAna sthApana gRhamAM athavA carmamaya bhazakAdi nirmANa gRhomAM athavA vahakala chAla zaNu vigerethI bananArI vastunA nirmANa A. 53 zrI sAgasUtra :4 Page #429 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 29 AcArAMgasUtre prAbhRtakai :- upAyanarUpeNa prAptairupAyaiH 'vaddhati' vartayanti 'egapakkhate kammaM sevaMti' ekapakSaM kevalaM sAdhutvarUpaM karma te sAdhavaH sevante, na tu dvipakSaM karma sevante ataeva 'ayamAuso !' he AyuSman ! ziSya ! iyam 'appasAvajjakiriyA yAvi bhavai' alpasAvadya kriyA cApi bhavati, tasmAd zrAddhaiH etAdRze svArthanirmite upAzraye alpasAvadyakriyAttAt sAdhubhiH vasatirvidhAtuM zakyA atra alpazabdasya ISadaryakatayA naJarthe paryavasAnAta abhAva - rUpo'rtho bodhyaH / tathA ca alpasAvadyakriyA zabdena niravadyakriyArUpo'rthaH phalati // 33 // mUlam - eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM tibemi // sU0 34 // sejAjjhayaNassa vitIyodeso samatto // chAyA - etat khalu tasya bhikSukasya bhikSukyA vA sAmayyam, iti bravImi zayyAdhyayanasya dvitIyoddezaH samAptaH / / sU0 34 / / zAna gRhoM meM yA dUsare bhI isI prakAra ke parvatAdi gRhoM meM yA kandarA gRhoM meM athavA bhavana gRhoM meM 'ubAgacchaMti' A jAte hai aura 'ucAgacchittA iyarAiyarehiM pAhuDehiM cati' vahAM Akara paraspara meM prAbhRtamAne upAyana rUpa bheTake rUpa meM diye gaye una upAyoM ko upayoga meM lAte haiM to isase - ' egapakvaM kammaM sevaMti' ve sAdhugaNa eka pakSIya karmakA hI sevana karate haiM dvipakSIya karmakA sevana nahIM karate kyoM kI gRhasthoM ne apane svArtha ke liye hI una gRhavizeSoM banavAyA thA, isaliye 'ayamAuso ! appasAvajakiriyA yAvi bhavai' he AyuSmana ! ziSya ! yaha alpa sAvadya kriyA doSa hI unako lagatA hai ataH isaprakAra ke upAzraya meM sAdhuoM ko rahane meM koI doSa nahIM hotA, kyoMki yahAM para alpa zabda kA iSadarthaka najartha meM hI paryavasAna samajhA jAtA hai isaliye alpa kA artha abhAva hI samajhanA cAhiye arthAt alpa sAvadha kriyA zabda se niravadya kriyA rUpa hI artha phalita hotA hai / / 33 / gRDAmAM athavA smazAna gRheAmAM athavA bIjA paNa e prakAranA patAdi gRhamAM athavA gujhe gRDobhAM athavA bhavana gRDobhAM 'uvAgacchaMti' bhAvI laya che bhane 'uvAgacchittA' tyAM bhAvIne 'iyarAiyareDiM pAhuDehiM vaTTeti' parasparabhAM leTa3ye Apesa me upAzrayAne upayogabhAM se che, to mevI rIte vAthI te saadhuye| 'aura te kammaM sevaMti' pakSaya kanuM ja sevana kare che. dvipakSIya karmInu sevana nathI karatA kema ke gRhasthAe peAtAnA svArtha bhATe gRha vizeSa manAvesa hutA tethI 'ayamAuso !' he AyuSman ! ziSya ! 'appasAvajjakiriyA yAvi bhavaI' mA daya sAvadha DiyA nAbhA hoSa 4 temane lAge che tethI AvA prakAranA upAzrayamAM sAdhuee rahevAmAM koi prakAranA doSa nathI. kema ke ahIyAM apazabda iSadaka naImAM ja pasita mAnela che. tethI apa sAvadha kriyA e zabdathI nirava kriyA rUpaja arthe kUlita thAya che. 5 sU. 33 // zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #430 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU. 34 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam TIkA-zayyAdhyayanasya dvitIyoddeza vaktavyatAmupasaMharanAha-'eyaM khalu tassa bhikkhussa' etat khalu uparyuktarUpe navavidhaM kAlAtikrAntAdirUpaM karma tasya bhikSukasya sAdhoH 'bhikkhuNIe vA' bhikSukyA vA 'sAmaggiyaM' sAmagyam samagratvam sampUrNa bhikSutvaM sAdhutvarUpaM bodhyam, tAzva navavidhAH vasati kriyA:-'kAlaikkaMtu 1 vaTThANa 2 abhikatA 3 ceva aNabhikaMtA 4 ya / vajjAya 5 mahAvajjA 6 sAvajja 7 maha 8 appakiriA 9 ya // 1 // kAlAtikrAntA 1 upasthAnA 2 amikrAntA 3 caivAnamikrAntA ca 4 / vA ca 5 mahAvA 6 sAvadyA 7 mahAsAvadyA 8.alpakriyA ca 9 // iti / etAzca nava vasatayo navabhiH sUtrairyathA. kramam pratipAditAH, tAsu ca abhikrAntAlpakriye sAdhUnAM yogye zeSAstu ayogyAH prati aba zayapAdhyayana ke dvitIyoddezaka kI vaktavyatA kA upasaMhAra karate haiM TIkArtha-'eyaM khalu tassa bhikkhussa vA bhikkhuNIe vA, sAmaggiyaM tti be mi' yahI pUrvokta kAlAtikrAntAdi rUpA karma usa saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI kA sAmagrya-samagratA sampUrNa sAdhutva samajhanA cAhiye arthAt-nava prakAra kI pUrvokta vasati kriyA jaise ki kAlAtikrAntarUpA1, upasthAnarUpAra, abhikAnta rUpA3 anabhikAntarUpA4, bajyarUpA5, mahAvajyarUpA6, sAvadyarUpA7, mahA sAvadyarUpA8 aura alpa kriyArUpA vasatikriyAoM kA nau sUtroM ke dvArA yathAkrama se pratipAdana kiyA gayA hai una meM dohI abhikrAntarUpA casati aura alpakriyArUpA vasati jaina sAdhu aura jaina sAdhvI ke liye yogya samajhI jAtI hai aura cAkI sAta prakAra kI vasati sAdhu aura sAdhvo ke yogya nahIM mAnI jAtI hai aisA upadeza cItarAga bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ne gautamAdi gaNadhara ziSyoM ko diyA hai, // 34 // dvitIya zayyAdhyayana kA dvitIyodezaka samApta huA have zavyAdhyayananA bIjA uddezAnA kathanane upasaMhAra kare che. 2014 - 'eyaM khalu tassa bhikkhussa vA bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM tibemi' mA pUrvAta kAlAtikAntAhi rU5 karma e saMyamazIla sAdhu ane sAkSInI samagratA arthAt saMpUrNa sAdhupaNuM samajavuM. arthAt nava prakAranI pUrvokta vasati kriyA jema ke-kAlAtikAntarUpa 1 upasthAnarUpA 2 abhikrAntarUpa 3 anabhikAntarUpA vajya rUpa 5 mahAvaryarUpa 6 sAvavarUpa 7 mahAsAvadha rUpA 8 ane alapa kriyArUpa 9 vasati kriyAonuM nava sUtra dvArA yathAkrama pratipAdana karavAmAM Avela che. temAM beja abhikAMtarUpA vasati ane alpa kriyArUpa vasati jaina sAdhu ane jaina sAdhvIne mATe yogya mAnavAmAM Avela che. ane bAkInI sAta prakAranI vasati sAdhu ane sAdhvI mATe meM gya mAnela nathI, A rItane upadeza vItarAga bhagavAna mahAvIra svAmIe gautamAdi gaNadharane Apela che. A rIte A bIjA adhyayanane bIjo uddeza samApta thayo. sUtra 34 zrI sAgasUtra :4 Page #431 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre pattavyAH / 'ttibemi' iti bravImi-upadizAmi iti bhagavAn mahAvIra Aha / iti dvitIyasya zayyAdhyayanasya dvitIyodevAH samAptaH // sU0 34 // tRtIyoddezakaH prArabhyatemUlam-se ya No sulabhe phAsue uMche ahesaNijje, No ya khallu suddhe imehiM pAhuDehi, taM jahA-chAyaNao, levaNao saMthAraduvArapihANao piMDavAesaNAo se ya bhikkhU cariyArae ThANarae misIhiyArae sejjAsaMthArapiMDavAesaNArae saMti bhikkhuNo eksakkhAiNo ujjuyA NiyAgapaDivannA amAyaM kuvyamANA viyAhiyA ||suu0 35 // chAyA-sa ca no sulamaH prAsukaH uchaH atha eSaNIyaH, no ca khalu zuddhaH ebhiH prAbhRtakaiH, tadyathA-chAdanataH, lepanataH, saMstAraka dvArapidhAnataH piNDa pAtaiSaNAtaH, sa ca bhikSuH caryArataH sthAnarataH nipIdhikArataH zayyAsaMstArapiNDapAtaiSANArataH santi bhikSukAH evamAkhyAyinaH RjukAH niyAgapratipannAH amAyAM kurvANA: vyAkhyAtAH sU0 35 // ___TokA-'zayyaiSaNAnAmaka dvitIyAdhyayanasya dvitIyodeza ke antimasUtre zuddhavasativarNanaM kRtam asmin prastute tRtIyodezake azuddhavasativarNanaM prastUyate-'se ya No sulabhe phAsue uMche ahesaNijje' AhAragrahaNArthaM sthAtuM prArthayamAnaM zrAvakaM sAdhuH durlabhazuddhavasati pratipAdayanAha-sa ca upAzrayo no sulabhaH prAsukaH acittaH, ucha: chAdanAdi-uttaraguNIya doSa dvitIya zayyAdhyayana ke tRtIyoddezaka kI hindI TIkAzayyaiSaNA nAmaka dvitIya adhyayana ke dvitIyoddezaka ke antima sUtra meM zuddha vasati kA varNana kiyA gayA hai, isaliye prasaMgavaza isa prastuta tIsare uddezaka meM azuddha vasati kA varNana karate haiM-- TIkArtha-'se ya No sulame phAsue uMche ahesaNijje' azanAdi caturvidha AhAra grahaNArtha jaina sAdhu ko Thaharane ke liye prArthanA karane vAle zrAvaka ko sAdhu kahatA hai ki-zuddha vasati milanA durlabha hai athati usa prakAra kA zuddha vasatirUpa upAzraya apAsuka acitta aura uccha-chAdanAdi-uttaraguNa sambandhI doSa rahita, evaM eSaNIya-mUlottara guNa sambandhI doSa rahita aura AdhAkarmAdi uddeze trIjo zaSaNa nAmanA bIjA uddezAnA chellA sUtramAM zuddha vasatinuM varNana karavAmAM AvI gayuM che. tethI prasaMgavazAt A prastuta trIjA uddezAmAM azuddha vasatinuM varNana 32vAmAM Ave che TIkArtha--azanAdi caturvidha AhAra grahaNArtha sAdhue rahevA mATe prArthanA karavA pA zrA54ne sAdhu 43 3-se ya No sulabhe phAsue' zuddha pasatI 35 upAzraya prAsura mazrita ara. 'uMche' chAvanA uttara gura samadhIhapa vinAnI tathA 'ahesaNijje' meSa. zrI sAgasUtra :4 Page #432 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 3 sa. 35 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam rahitaH, atha-evam eSaNIyaH malottaraguNIyadoSarahitatvAt AdhAkarmAdidoSarahitatvAcca zuddhaH upAzrayo no sulabhaH saMbhavati apitu durlabha eva, tathA 'joya khalu suddhe imehiM pAhaDehi' no ca khalu zuddhaH upAzrayaH ebhiH prAbhRtakaiH pApakarmakRtyaiH niSpAdita zuddhaH saMbhavati tAnyeva pApakarmakRtyAnyAha-'taM jahA-chAyaNao levaNao saMthAraduvArapihANao' tadyathAchAdanataH sAdhvartham AcchAdanakarmataH le panataH-gomayAdinA lepanAmataH, saMstAradvArapidhAnataH-saMstArakabhUmi samIkaraNAdikriyAtaH dvArapidhAnArthakapATAdinirmANanazca, 'piMDavAe. saNAo' piNDapAtaiSaNAtaH piNDapAtaipaNA dRSTayApi zayyAtarapiNDagrahaNAgrahaNataH zuddhopAzrayo durlabha iti 'se ya bhikkhU cariyArae' te ca bhikSukaH nigranthAH sAdhavaH caritAH-narakalpi. vihAracaryAratA bhavanti tathA 'ThANarae' sthAnaratAH-kAyotsargAdirUpa dhyAnaratAH 'NisIhidoSa rahita 'joya khalu suddhe imehiM pAhuhehiM' isa prakAra ke prabhRtakoM se arthAt pApakarma se niSpAdita upAyoM se zuddha upAzraya nahIM ho sakatA-'taM jahA chAyaNao levaNaoM jaise ki sAdhu ke liye AcchAdana karma aura gomaya gobara vagairaha dvArA lepana karma se evaM 'saMthAra dudhArapihANao' saMtharA bistara pAtharane ke liye bhUmitala ko samatala karane kI kriyA se arthAt-chIla chAla karane se evaM dvAra ko banda karane ke liye kapATAdi kA nirmANa karane se evaM 'piMDavAesaNAo' piNDapAta bhikSAko eSaNA dRSTi se arthAt zayyAtara kA piNDa kA grahaNa karanA yA grahaNa nahIM karane ke vicAra se bhI zuddha upAzraya durlabha hai kyoki-'seya bhikkhU cariyArae' ve bhikSuka nigrantha jaina sAdhu loga caryArata arthAt navakalpi vihAra caryA meM tallIna rahate haiM evaM 'ThANarae'-sthAnarata arthAt dhyAna rUpa kAyotsarga meM bhI tallIna rahate haiM evaM 'misIhiyArae' niSIdhikArata arthAt svAdhyAya karane meM tallIna rahate haiM aura 'sejjAsaMthArapiMDavAesaNArae'-zayyA saMstAra pinnddpaateNIya arthAt mUttara guNa saMbaMdhI doSa rahita ane AdhAkarmAdi deSa rahita zuddha upAa5 'No ya khalu suddha' sukhADAta nathI 52 huna che. tathA 'imehi pAhuDehiM' AvA prakAranA prAbhUtathI arthAt pApakarmathI saMpAdita upAyathI zuddha upAzraya thaI zate nathI. 'taM jahA' 25 hai-'chAyaNao' sAdhune bhoTe 24 2524Ana thA 'leSaNaoM ch| vigere / vepana 4thI va 'saMthAgduvArapihANao' sastA24 pathArI paay21|| mATe bhUminalane samatala karavAnI kriyAthI arthAta ThIkaThAka karavAthI tathA dvArane baMdha karavA bhATe 4mA vigairenu nibhAya 42vAthI tathA 'piMDavAesaNAo' (pAta mikSAnI mess| daSTithI athavA zayyAtaranA piMDane grahaNa karavA ke grahaNa na karavA tevA vicArathI paNa zuddha pAya duma che. bha. -'seya bhikkhU cariyArae' ninya sAdhu yArata arthAt caryAmAM tallIna rahe che. temaja kALarg' sthAnarata arthAt dhyAnarUpa kAryotsargamAM 54 TIna 2 cha. tathA 'NisIhiyArae' pApita arthAt 216yAya 42vAmA tIna zrI sAgasUtra :4 Page #433 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 422 yArae' niSIdhikAratAH svAdhyAyalInAzca bhavanti, evaM 'sijjAsaMthArapiMDavAyaesaNArae' zayyAsaMstAra piNDapAtaiSaNAratAH glAnAdikAraNataH zayanArthaM saMstArakaratAH aGgAradhUmAdi do parahitAhAragrahaNaratAzca mavanti, 'saMti bhikkhuNo evamakkhAigo' santi vidyante bhikSukAH sAdhavaH evam - uparyuktarItyA AkhyAyinaH - yathAvasthitaupAzrayadoSavaktAraH 'RjuyA ' RjukAH saraLAH chalakapaTAdi doSavarjitAH 'NiyAgapaDivannA' niyAgapratipannAH niyAgaH saMyamaH mukti tatpratipannAH tadratA bhavanti 'amAyaM kuvyamANA viyAhiyA' amAyAM kurvANAH amAyinaH mAyArahitAH sAdhavaH vyAkhyAtAH pratipAditAH / uktaJca mUlluttaraguNasuddhaM thI pasupaMDagavivajjiyaM vasahiM / sevejja savvakAlaM vivajjae huMti dosAu || 1 || mUlottaraguNa zuddhAM strIpazupaNDakavivarjitAM vasatim / seveta sadAkAlaM viSaryayetu bhavanti doSAH // 1 // iti, mUlocaraguNAstu- 'paTTI baMso do dhAraNAo cattAri mUlavelIo / mUlaguNehiM visuddhA, esA 1 AcArAgasUtre paNArata - arthAt glAna bimAra sAdhu ke liye saMdhAra pAtharane meM bhI lIna rahate haiM aGgadhUmAdi doSa rahita AhAra grahaNa karane meM tallIna rahate haiM aura 'saMti bhikkhuNo evamakhAiNo RjupA' isa prakAra ke bhI bahuta se jaina sAdhumuni mahAtmA gaNa hote haiM joki uktarIti se yathAvasthita upAzraya ke doSoM ke vaktA evaM chalakapaTAdi doSoM se rahita Rju khala svabhAvavAle aura 'NiyAgapaDinA' - niyAgapratipanna arthAt saMyama yA muktirata tathA 'amAyaM kuvyamANA' mAyA rahita aura mAyA nahIM karane vAle bhI 'viyAhiyA' bahuta se sAdhu hote haiM isIliye kahA bhI hai- 'mUlluttaraguNa suddhaM' mUlottara mUlaguNoM se aura uttaraguNoM se zuddha aura 'thIpasupaMDagavivajjiyaM vasahiM' strI pazu tathA napuMsaka se rahita upAzraya rUpa vasati ko 'sevejjhasavvakAla' sarvakAla sevana kare anyathA 'viva jiehuti dosAU' arthAt viparyaya mUlottara guNoM se zuddha nahIM ho aura strI, rahe che. mane 'sejjAsaMthArapi paDavAesaNArae' zayyA saMstAra piMDapAtaiSArata arthAt glAna bimAra sAdhu mATe sathAro pAtharavAmAM paNa lIna rahe che. ane aMgAra dhUma vigere dveSathI rahita AhAra grahaNa karavAmAM tallIna rahe che. tathA 'saMti bhikkhuNo evamakhAiNo' mA prahAranA yAtru dhagA sAdhu gae hoya cheu aArathI yathAvasthita upAzrayanA hotrone anAra tathA 'RjuyA NiyAgapaDivannA' chapaTa vigere doSothI rahita Rju saraLa svabhAvavALA ane niyAga pratipanna arthAt saMyama athavA muktirata tathA 'amAyaM kumANA viyAhiyA' abhAyI - bhAyA rahita arthAt bhAyA nahIM puravAvAjA mevA ghAlu sAdhuyo hoya che. teSI udhuM che.- 'mulluttaraguNasuddha' bhUNa bhane uttara guNuthI zuddha tathA 'thI pasupaMDagavivajjiyaM vasahiM' strI pazu tathA napuMsaha vinAnA upAzraya35 vasatine 'sevejja savvakAlaM' sAdhuye sarvakSaNa sevana 12' 'vivajjie huti dosAu' zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #434 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 35 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 423 AhAgaDA vasahI // 1 // vaMsagakaDaNo kaMpaNachAyaNa levaNa duvArabhUmI bho| parikammayippamukkA esA mUluttaraguNesu // 2 // dumima dhUmibha vAsia ujjovia balikaDAa vttaa| sittA sammaTThAvidha visohi koDIgayA vasahI // 3 // pRSTivaMzo dve dhAraNe carasro mUlavelyaH / mUla. guNairvizuddhA eSA yathAkRtA vstiH|| vaMzakakaTanotkampanacchAdana lepanaM dvArabhUmeH / parikarmapazu napuMsakoM se vivarjita bhI nahIM ho isa prakAra kI upAzraya rUpavasati doSa yuktahI mAnI jAtI hai aba mUlotara guNoM ko batalAte haiM_ 'paTTIvaMso do dhAraNAo' pRSTi UparakA chAdana aura vaMza cAMsa-do dharaNa aura 'cattArimUlavelIo' aura cAra mUlavallI stambha honA cAhiye aisI vasati arthAt-upAzraya vagairaha 'mUlaguNehiM visuddhA' mUlaguNoM se vizuddha 'esA ahA. gaDA vasahI' yathAkRta samajhanI cAhiye aura-'vaMsagakaDaNo kaMpaNachAyaNa' aura vaMza cAMsa kaTana varSAvaraNa tathA utkampana evaM chAdana tathA 'levaNa duvArabhUmIo' dvArabhUmikA lepana 'parikamma vippamukkA esA mUlattaraguNelu' parikarma vipramukta aura mUlottaraguNoM se vizuddha tathA 'dUmiya dhUmiya vAsia ujjoviya' dhavalita dhUpita aura vAsitta aura 'ujjoviya' udyotita aura-'balikaDA AvattA a'-kRta valita evaM vyakta tathA 'sammaTTAviya visohI koDigayA vasahI-sikta aura samRSTa vasati vizodhikoTigata samajhanI cAhiye / isa taraha mUlottara guNoM ko samajha kara jo upAzraya rUpa basati mUlottara guNoM se zuddha nahIM ho aura strI-pazu-napuMsaka se bhI vivarjita bhI nahIM ho usa upAzraya meM doSa yukta hone anyathA viparyaya arthAt mulattara guNothI zuddha na hoya ane strI pazu ane napuMsakAthI rahita paNa na hoya AvA prakAranI upAzrayarUpa vasati deSa yukta ja mAnavAmAM Avela che. have mUttara guNo sUtrakAra batAve che. -'paTTIvaMso' pRSTi meTale 52nu chana bhane 50 peTa pAsa do dhAraNAo' meM ghara bhane 'cattArimUlavelIo' yAra sU pI arase st| ye mevI satI arthAta pAzraya vigere 'mUlaguNehiM visuddhA' bhUbanagAthA vizuddha 'esA ahA. gaDAvasahI' yAta samAvI naye tathA 'vaMsakaDaNo' pAMsanu 4Tana varSAvara tathA 'kaMpa NachAyaNa' 6.45na 2mane chAina tathA 'levaNa duvArabhUmIo' dvA2 bhUbhinu khepana 'parikamma vippamukkA' paribha muhUta 'esA mUlattaraguNesu' mane bhUottara guthI vizuddha tathA 'dRmia dhUmia vAsia' sita, dhUpita mana pAsita tathA 'ujjotriya balikaDA AvattIya' dhotita ta pasita tathA vyata tathA 'sittAsammaTThAvia' ext bhane sasUTa vasati 'visohikoTigayA vasahI' vizati samavI. // prabhArI musottara guNAne sabhane je upAzraya rUpa vasati malattara guNethI zuddha na hoya ane strI pazu napuMsakathI rahita zrI AyA sUtra:4 Page #435 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre vipramuktA eSA mUlottarairguNaiH // dhavalitA dhUpitA vAsitA udyotitA kRtabalikA ca vyaktA ca / sikkA saMmRSTA'pi ca vizodhi koTIgatA vasatiH / iti / / 0 35 // mUm - saMtegaiyA pAhuDiyA ukttipuvvA bhavai, evaM NikhittapuvvA ras, paribhAiyaputrA bhavai, paribhuttapuNvA bhavai, parihaviyapuvvA bhavai, bhavai, evaM viyAgaremANe samiyAe viyAgarei ? haMtA, bhavai // sU0 36 // chAyA - santi ekake prAbhRtikA utkSiptapUrvA bhavati, evaM nikSiptapUrvA bhavati, paribhA jitapUrvA bhavati, paribhuktapUrvA bhavati pariSThApitapUrvA bhavati, evaM vyAkurvan samyag vyAkaroti hanta ! bhavati // sU0 36 // TIkA - atha upAzrayaviSaye sAdhumprati gRhasthAnAM chalakapaTAdikaM pratipAdayitumAha'saMtegaiyA' santi-vidyante ekake kecana evaM bhUtA gRhasthAH, ye vakSyamANarItyA chalakapaTAdikaM kuryuH tathAhi 'pAhuDiyA uktti puthvA bhavai' prAbhRtikA pApakarmakRtyaiH niSpAditA upAzrayarUpA vasatiH utkSiptapUrvA pUrvameva udghATaya darzitA bhavati yathA asmin upAzraye se sAdhu ko nahIM rahanA cAhiye kintu jo upAzraya rUpa vasati mUlottara guNoM se zuddha ho aura strI pazu napuMsaka se rahita ho usa upAzraya rUpa vasati meM jaina sAdhu suni mahAtmA ko rahane meM koI doSa nahIM hai kyoMki saMyama kA pAlana karanA paramAvazyaka samajhA jAtA hai ||35|| 424 aba upAzraya ke viSaya meM sAyu ke prati gRhastha zrAvakoM ke chalakapaTAdi kA pratipAdana karate haiM- TIkArtha- 'saMtegaiyA pAhuDiyA uvikhattapunvA bhabaI, evaM Nikkhitta puNyA bhavaI' - koI do eka isa prakAra vakSyamANaroti se chalakapaTAdi karane vAle gRhastha zrAvaka hote haiM jo ki isa taraha chalakapaTa karate hue sAdhuko kahate haiM ki prAkRtika arthAt pApakarma kRtyoM se banAyI gayI upAzraparUpa vasati utkSipta pazu na hai!ya e upAzraya deSa sukta hAvAthI sAdhue tyAM rahevuM nahIM. para Mtu je upA zraya rUpa vasati mUlettara guNethI zuddha hAya ane strI pazu napuMsaka vinAnI hAya e upAzraya rUpa vasatimAM sAdhune rahevAmAM keI paNa DhaSa nathI kema ke saMyamanu' pAlana karavu te khAsa jarUrI mAnavAmAM Avela che. sU. 355 have upAzraya viSe sAdhunI pratye gRhastha zrAvakonA chaLakapaTanuM pratipAdana kare che 'saMterAiyA pAhuDiyA ukttiputrvA bhavai' / arthamA vakSyamA prAthI chaTa vigere karavAvALA gRhastha zrAvaka hrAya . ke je A rIte chaLakapaTa vagere karavAvALA gRhastha zrAvaka DeAya che. ke je A rIte chaLakapaTa karatAM karatAM sAdhune kahe che ke-prAkRtika arthAt pApakarma kRtyathI banAvavAmAM Avela upAzraya rUpabasatine ukSipta pUrvA eTale ke pothI mosIna tAve he mI upAzrayabhAM Apa rhe| ' evaM nikkhittapuvvA bhavai' zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #436 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutakaMsdha 2 u. 3 sa. 36 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 425 yUyam vasata iti, 'evaM Nikkhitta puyA bhavai' nikSiptapUrvA bhavati asmAbhiH pUrvameva AtmArtha niSpAditA vartate iti, tathA 'paribhAiyapuyA bhavai' paribhAjitapUrvA bhavati asmAbhiH pUrvameva parasparaM vibhAjitA vasatiriyaM vartate iti evaM paribhuttapuvvA bhavai' paribhuktapUrvA bhavati asmAbhiranyaizca pUrvameva paribhuktA upabhoga viSayI kRtA vartate iti, tathA 'paridvaviya puSvA bhavaI' pariSThApitapUrvA bhavati pUrvameva asmAbhiH parityaktA iyaM vasati vartate iti, yadi bhagavantaH tatra bhavanto vasatimetAM nopayokSyante tahi vayamenAM parityakSyAmaH ityevaM rItyA gRhasthakRtacchalakapaTAdikaM samyag vijJAya sAdhubhiH sA upAzrayarUpA vasatiH pariharttavyA iti bhAvaH, atha chalakapaTAdi saMbhave'pi yathA'vasthita vasati guNadoSAdikaM vyAkurvan sAdhuH gRhasthena pRSTaH san kiM samyageva vyAkaroti ? ityAha-'evaM viyAgaremANe samiyAe viyAgarei ?' evam uktarItyA vasati guNadoSAdikaM kurvan kiM samyageva vyAkaroti ? iti ziSyeNa pRSTaH san AcArya Aha-'haMtA, bhavai' hanta ! samyageva byAkartA sAghu bhavanti ityrthH||36|| pUrvA pahale kholakara sAdhu ko dikhalA dete haiM ki isa upAzraya meM Apa loga rahiye 'NikkhittapuvvA bhavaI' kyoMki hamalogoMne nikSiptapUrvA apane liye hI pahale banavAyA hai 'paribhAiya puvvA bhavaI aura paribhAjita Apasa meM bAMTa bhI liyA hai 'paribhuttapuvA bhavaI' aura hama logoMne isa upAzraya rUpa vasati-ko pahale upayoga bhI kara liyA hai 'pariviya puccA bhavaI' hamalogoM ne bahuta pahale hI pariSThApitapUrvA isa upAzraya rUpa vasati kA parityAga bhI kara diyA hai isaliye yadi Apa jaina sAdhu loga isa vasati rUpa upAzraya kA upabhoga nahIM kareMge to hamako isa upAzraya rUpa vasati ko choDa degeM evaM viyAgaremANe' isa prakAra gRhastha Avaka ke dvArA chalakapaTAdi ko jAnakara sAdhu loga ko isa prakAra ke upAzraya meM nahI rahanA cAhiye aba uktarIti se chalakapaTAdika hone para bhI yathAvavasthita vasati ke guNa doSoM kA varNana karane vAle sAdhu ke viSaya meM ame e nikSipta purvA eTale ke amArA mATe ja pahelAM banAvarAvela che. temaja 'paribhAiya puvA bhavaI' 52mA pUrNa sarase , 52252 mA pADI bAdherA che. tathA 'paribhuttapuvvA bhavai' parisurata pUrvA-meTale amAye 40 pAzraya35 satinA paDasA apane 55] bIgheta cha. tathA 'pariviya puvvA bhavaI' ameye pahelethI pa2i04Apita pUrvA eTale ke A upAzraya rUpa vasatine parityAga paNa karI dIdhela che. tethI je A5 A vasatirUpa upAzrayane upaga nahIM kare te ame A upAzraya rU5 vasatine choDI daIzuM A pramANe gRhastha zrAvake dvArA karAtA chaLakapaTAdine jANIne sAdhuoe AvA 42nA pAzrayamA 29 nahI 'evaM viyAgaremANe samiyAe viyAgarei' ve ta prakArathI chaLakapaTAdine saMbhava hovA chatAM paNa yathAvasthita vasatinA guNanuM varNana karavAvALA sAdhunA viSayamAM ziSya AcAryane pUchyuM ke A sAdhu vasatinA guNadeSAdinuM A. 54 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #437 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 426 AcArAMgasne mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNo vA se jaM puNa evaM upassayaM jANijjA khuDDiyAo khuDduvAriyAo nIyAo saMniruddhAo bhavaMti, tahappa. gAre uyastae rAo vA viAle vA NikkhamamANe vA pavisamANe vA purA hattheNa vA pacchA pAeNa yA tao saMjayAmeva Nikkhameja vA pavi. seja vA, kevalIbrUyA 'AyANameyaM' je tattha samaNANa vA mAhaNANa yA chattae vA mattae vA daMDae vA laTriA vA bhisiyA vA nAliyA yA cele vA cilimilI vA cammae vA cammakolae vA cammachedaNae vA dubbaddhe vA duNNikkhitte yA aNikape calAcale bhivarakhU ya rAo vA viyAle vA NikkhamamANe vA pavisamANe cA payalijja vA para Deja vA, se tattha payalemANe yA pakDemANe yA, hatthaM yA pAyaM vA jAva iMdiyajAyaM vA lUseja vA, pANANi vA bhUyANi yA jApa sattANi vA, abhihaNejja vA, jAva vavaroyeja vA, aha bhikkhUNaM puThavovadiTThA jAva jaM tahappagAre upassae purA hattheNaM pacchA pAeNaM tao saMjayAmeva Nikkhameja yA pavisejja cA ||suu0 37|| chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punaH upAzrayaM jAnIyAt, kSudrikAH kSudradvArAH nIcAH saMniruddhA bhavanti, tathAprakAre upAzraye rAtrau vA vikAle vA niSkramamANeH vA prabi. zan vA purA hastena vA pazcAt pAdena vA tataH saMyata eva niSkrAmed vA pravized vA, kevalI brUyAd-'AdAnametat' yat tatra zramaNAnAM vA brAhmaNAnAM vA chatrakaM vA amatraM vA daNDako vA yaSTi va zikA vA nalikA vA cailaM vA cilimilI vA camakaM vA carmakozako vA carma cchedanaM vA dubaiddhaM dunikSiptam aniSkampam calAcala bhikSuzca rAtrau vA vikAle yA niSkramamANe vA pravizan vA praskhaled vA prapated vA sa tatra praskhalan vA prapatan vA hastaM vA lUpayed vA prANino vA bhUtAni vA jIvAn vA satvAni vA yAvad vyaparopayeda vA, atha bhikSaNAM pUrvopadiSTaM yat tathA prakAre upAzraye purA hastena vA niSkrAmevA pravized vA pazcAt pAdena, ziSyane acArya se pUchA ki 'samiyAe viyAgarei ? haMtA bhavaI ye sAdhu vasati ke guNadoSAdi kA kyA ThIka hI varNana karate haiM ? isa prazna ke uttara meM AcAryane kahA ki sAdhu loga satya hI varNana karate haiM // 36 // zu m3|52 1 - 42 cha ? 255 praznamA uttaramA mAyAye 4yuM hai-'haMtA bhavaI' saadhume| satyanuM ja varNana karatA hoya che. sU. 36 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #438 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 37 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 427 tataH saMyata eva niSkrAmed vA pravized vA / / 0 37 // TIkA-glAnAdi paristhitivizeSavazAt zAkya carakAdibhiH saha saMvAse vidhi pratipAdayitu mAha-'se 'bhikkhU vA bhikkhuNI vA' pUrvokto bhAvabhikSu bhikSukI vA 'se jaM puNa uvassayaM jANijjA' sa sAdhuH yadi punarevaM vakSyamANasvarUpam upAzrayaM jAnIyAt tathAhi 'khuDDiyAo' kSudrikAH laghyaH tathA 'khuDDaduvAriyAo' kSudradvArAH laghudvArasahinA: 'niya. yAoM' nIcAH uccastva rahitA 'saniruddhAoM' saMniruddhAH zAkyacarakAdibhiH vyAptAH 'bhayaMti' bhavanti vartante tarhi 'tahappagAre uvassae' tathAprakAre tathAvidhe kSudre kSudradvArasahite zAkya carakAdibhiH saMniruddha copAzraye 'rAo vA viyAle vA' rAtrau vA vikAle vA vikaTasamayetrA 'nikkhamamANe vA pavisamANe vA' niSkramamANo vA pravizan vA 'purA hAtheNa vA' purA pUrva aya glAni bimArI vagairaha ke kAraNa paristhiti vizeSa vaza zAkya caraka vagairaha ke sAtha rahane kI vidhi batalAte haiN| TIkArtha-se bhikkhU yA, bhikkhuNI vA, se jaM puNa uvasmayaM jANijjA-khuDDiyAmI khuDaduvAriyAo nIyAo saMniruddhAo bhavaMti' vaha pUrvokta bhikSukasaMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI yadi aisA-vakSyamANa rUpa se upAzrayako jAna le ki-yaha UpAzraya rUpa vasati kSudrikA-bahuta choTI aura kSudra dvAra choTe dvAra vAlI hai aura nIcA bahuta nIce hai aura saMniruddhA bahuta se zAkya caraka vagairaha zramaNoM se vyApta hai arthAt bharI huI hai isaliye 'tahappagAre uvassae rAo cA, ciyAle cA, NikkhamamANe vA, pavisamANe yA purA hattheNa vA, pacchA pAyeNa yA, tao saMjayAmeva Nikkhamijja vA, pavisijja vA' isa prakAra ke choTe dvAra vAle aura nIce choTe upAzraya meM jo ki zAkya carakAdi zramaNoM se bharA huA bhI hai isa taraha ke upAzraya meM rAta meM yA vikAla samaya meM bAhara nikalate - have bimArI vigerene kAraNe paristhiti vizAt zAkya, caraka vigerenI sAthe rahevAnI vidhinuM kathana kare che. -se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te sayabhazIya sAdhu bhane sAthI se puNa uvassaya' jANijjA' le 16yabhAe prathAzrayane , 'khuDiyAo' mA upAzraya 35 sati ghI nAnI cha. 202 'khuDDaduvAriyA o' ghara nAnA pAyavANI cha. tathA 'nIyAoM' nIyA cha. tathA 'saMniruddhAo bhavati' sani35 arthAt 5 / 45 224 vigere zramaNethI |yhii cha. meTa , tamanAthI maresI che. tethI 'tahappa. gAre uvassae' mA prA2nA nAnA pArAvAsa mane nIyA anenAnA paayaa| 2 41 224 vigere zramaNe yesa , prA2na pAzraya 'rAo vA rAtra' mA 'viyAle vA' (4avi ra ? 'NikkhamamANe vA mahA2 nAndi, 'pavisamANe yA' 52 pradeza 72paane| samaye 'purA hattheNa vA' 57sA yathI se pAyanA sthAnana zrI aayaa| sUtra : 4 Page #439 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 428 AcArAMgasUtre hastena vA upAzrayasthAna saMspRzya 'pacchA pAeNa vA' pazcAt pAdena vA gamanAgamanaM kurvan 'to saMjayAmeva nikkhamija vA pavisijja vA' tataH saMyata eva yatanApUrvakameva niSkA. med vA pravized vA, anyathA etAdRze upAzraye yatanApUrvakaniSkramaNAmAve pravezAbhAve vA 'kevalIbUyA' kevalI kevalajJAnI bhagavAn brUyAt-bravIti upadizati kimityAha 'AyANameyaM' AdAnaM karmabandhanakAraNam etat bhavati tathAhi 'je tattha samaNANa vA mAhaNANa vA' yat tatra tathAvidhe upAzraye zramaNAnAM vA zAkyacarakaprabhRtisAdhUnAm brAhmaNAnAM vA 'chattae vA chatrakaM vA 'mattae vA' amatrakaM vA bhAjanavizeSaH 'daMDae vA' daNDako vA 'laTThiyA vA' yaSTi vA 'bhisiyA vA' yogAsanavizeSaH 'nAliyA vA' nalikA vA bRhad yaSTiH, 'celaM vA' vastraM vA 'cilimilI vA' cilimilI vA yavanikA 'cammae vA' carmakaM vA mRgacarma vizeSaH 'cammakosae vA' carmakozakA vA mRga carmapuTakam 'cammacchepaNae vA' carmacchedanaM hue yA andara meM praveza karate samaye pahale hAtha se usa upAzraya sthAna ko sparza ke dvArA TaTola kara bAda meM pAda se yAtAyAta karake taba saMyama pUrvakahI bAhara nikale yA andara jAya, anyathA isa prakAra ke upAzraya meM yatanA pUrvaka nahIM nikalane yA nahIM praveza karane se kevalI bUyA AyANa meyaM kevalI-kevala jJAnI vItarAga bhagavAna mahAvIra svAmI kahate haiM ki yaha AdAna hai arthAt karmabandha kA kAraNa hai etAvatA isaprakAra ke choTe dvAra vAle atyaMta nIce aura atyaMta choTe tathA zAkya carakAdi zramaNoM se bhare hue upAzraya meM rahanA karmAgamana kA hetu mAnA jAtA hai kyoMki 'je tattha samaNANa vA mAhaNANa vA' usa upAzraya meM carakazAkya vagairaha zramaNoM kA aura brAhmaNo kA 'chattaebA' chatra-chAtA tathA 'mattaeyA' amatra bhAjana pAtra vizeSa hogA yA-'daMDa evA' daNDa-yaSTi chaDI hogI yA 'laTiyA pA' yA lAThI hogI yA 'bhisiyA vA' yogAsana hogA yA 'nAliyA vA' nAlikA baDI yaSTi hogI yA 'celaM vA vastra hogA tathA 'cilimili 25za 4zana 15. ma 'pacchA pAeNa vA' te 5chI 5thI gamanAgamana zana 'tao saMjayAmeva' te 57 sayama pUrva 24 'nikkhamijja vA parisijja vA' 52 nIkaLavuM athavA aMdara praveza kare AvA prakAranA upAzrayamAM yatanA pUrvaka na nIkaLavA na praveza 42vAthI 'kevalobUyA AyANameya' vijJAnI bhagavAna mahAvIra prabhu 43 cha ke e AdAna arthAt karmabaMdhanuM kAraNa kahevAya che. eTale ke AvA prakAranA nAnA bAraNAvALA ane atyaMta nIcA tathA ghaNA nAnA tathA carakazAkaya vigere zramaNothI bharelA upAzrayamAM rahevuM e karmAgamananuM kAraNa mAnavAmAM Avela che, kema ke e upAshrymaa 'je tattha samaNANa vA mAhaNANa vA' 524 4ya vigere zramanA mane prAjhInA 'chattae vA' chatriya athavA 'mattae vA' amatra arthAt pAsa pAtra vizeSa hAya matha4'daMDae vA' 4 sArI khAya mA 'laTTiyA vA' // 31 424 / 'bhisiyA vA' mAsana viSaya athavA 'nAliyA vo' moTI DI DAya athavA 'celaM vA' para zrI sAgasUtra :4 Page #440 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 37 zayyepaNAdhyayananirUpaNam 429 vA 'dubbaddhe' durbaddham zithilabandham 'dubhivikhate' durnikSiptam na samyaktayA sthApitam 'aNikaMpe' aniSkampam sakampam 'calAcale' calAcalam vicalitam bhaved, atha ca 'mikkhU ya' bhikSu saMyamavAn bhikSuH 'rAo vA' rAtrau vA 'viyAle vA' vikAle vA 'nikkhamamANe vA' niSkrAman vA 'pavimANe vA' pravizan vA 'payalijja vA pavaDejja vA' praskhaled vA prapated vA 'setattha palemANe vA pavaDemANe vA' sa sAdhuH tatra praskhalana vA prapatan vA 'ityaM pAva' hastaM vA pAdaM vA 'lusijja vA' lUpayed vA troTayed, 'pANANi vA bhUyANi vA ' prANino vA bhUtAni vA 'jIvANi vA sattANi vA' jIvAn vA satvAni vA 'jAva vavazevijja yAvad vyaparopayed vA vinAzayed vA, 'aha bhikkhuNaM puvvovadiTTha atha bhikSUNAM pUrvopadiSTaM yA' pardA - yavanikA hogI yA 'cammaevA' yA mRgacarma hogA yA cammakosa e vA ' carmakoza mRgacarma puTaka hogA yA 'cammallepaNae vA' carmachedana hogA yA ye sabhI chAte vagairaha 'dubaddhe' acchI taraha usa upAzraya meM bandhe hue nahIM hoge tathA 'dunikhate' acchI taraha nahIM rakkhe hoMge aura 'aNikaMpe' niSkampa bhI nahIM hoMge tathA 'calAcale' vicalita bhI ho jAyegeM aura- bhikkhU ya, rAo vA viyAlevA, NikkhamANe, pavisamANe vA' bhikSuka jaina sAdhu rAtameM yA vikAla samaya meM usa upAzraya se nikalate samaya yA upAzraya meM praveza karate samaya 'payalija vA pavaDejjavA' prakkhalita hogA yA gira jAyegA 'se tattha payalamANe bA' vaha sAdhu usa upAzraya meM praskhalita hotA huA yA 'pavaDemANe vA hatthaM vA pAyaMvA lUsivA' giratA huA hAtha ko yA pAda ko toDa DAlegA athavA 'pANANi vA bhUyANi vA' bahuta se prANoM arthAt prANiyoM kA tathA bhUtoM kA evaM 'jIvANivA sattANivA jAva' jIvoM ko aura satvoM ko yAvat 'vayarovijavA' vinAza kara bhRgayarbha hoya athavA DAya athavA 'cilimilI vA' pa hoya athavA 'cammae vA' 'cammakosa vA' arbha meza hoya athavA 'cammacheyaNa vA' tharma chedana hoya se mavA goTale } chatra vigere upara usa madhA 'dubaddhe' sArI rIte se upAzrayamAM jAna hAya tathA 'duSNakkhitte' sArI rIte mahoNastathI rAjesa na hoya tathA 'aNikaMpe' niSThaya pazu na hoya arthAt hAsata asatA hoya tethI 'calAcale' rAjesa sthaNethI yakSita pazu ya 'bhikkhU rAo vA viyAle vA' chaina sAdhu zatabhA ke samaya meM samaye vidvANamAM ye upAzrayamAMthI 'NikkhamamANe vA pavisamANe vA' nIjjatI vaSate upAzrayamAM praveza ra 'payalijja vA pavaDejja vA' jasI laya athavA paDi naya 'se tattha payalamANe vA pamANe vA' mane te sAdhu se upAzrayamAM sapatAM pati 'hRtthaM vA pAvA' hAtha gane 'lUsijja vA' lAMgI nAmaze athavA 'pANANi vA bhUyANi vA ' dhA AziyAne athavA lutone athavA 'jIvANi vA sattANi vA' bhavana satvAne 'jAva varovijja vA' yAvat virAdhita harI nAmaze bhane bhArI nAmaze. 'aha bhikkhUNaM pugyo zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #441 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 430 AcArAMgasUtre 'jaM tahapgagAre' yat tathA prakAre pUrvoktarUpe 'upassae' upAzraye 'purA hattheNa' pUrva hastena vA saMspRzpa niksamijja vA pavisijja vA' niSkrAmed vA pravized vA' 'pacchA pAeNa' pazcAt pAdena niSkrAmed vA pravizeda bA, 'tao saMjayAmeya nikkhamijja vA pavisijja vA' tataH tadanantaraM saMyata eva yatanApUrvakameva niSkrAmed vA pravized vA iti ||suu0 37 // mULam-se AgaMtAgAresu vA aNuvIi uvassayaM jAejA, je tattha Isare je tattha samahiTThAe, te upastayaM aNuNNavejjA, kAmaM khalu Auso ahAlaMdaM ahApariSNAta vasissAmo jAca AusaMto jaMvA AusaMtassa uyastae jAya sAhammiyAe tao uvastayaM gihissAmo teNa paraM viharissAmo ||suu0 38 // DAlegA aura mAra DAlegA 'aha bhikkhUNaM puvvocadiTuM' atha aura bhikSukoM ke liye pUrvopadiSTa arthAt vItarAga bhagavAn zrImahAvIra svAmIne pahale hI upadeza diyA hai ki jaM tahappagAre uvassae' isa prakAra ke choTe dvAra vAle aura atyaMta choTe tathA nIce evaM carakazAkya vagairaha zramaNoM se ThasamaThasa bhare hue upAzraya meM 'purA hattheNa' pahale hAthoM se upAzraya sthona ko saMsparzake dvArA acchI taraha TaTolakara dekhabhAla karake usa upAzraya se 'Nikkhamija vA pavisija vA' nikale tathA aMdara praveza kareM 'pacchA pAyeNa' bAdameM pAdoM se yAtAyAta kare aura 'tao saMjayAmeva' aura usake bAda saMyata hokara hI yatanA pUrvaka usa napAzraya se 'niksamija vA parisijja vA' bAhara nikale yA usa upAzraya ke aMdara praveza kareM kyoMki saMyama kA pAlana karanA hI sAdhuoMkA parama kartavya mAnA jAtA hai isaliye saMyama niyama pAlanArtha yatanA pUrvaka hI Ave jAveM anyathA dekha bhAla kiye vinA jAne Ane se saMyama Atma virAdhatA hogii||37|| yadidaM tathA sAghumAne pUrva pahiSTa mAt pIta mahAvIra prabhu paramethI 01 apakSa 434 cha ... 'jaM tahappagAre uvassae' 250 zatanA nAnA dvArA taya satyata nAnA bhane nii| meya' ya24 45 vigere mAthI sAsa laresA pAzrayamA 'purA hattheNa' pasai lAyAthI 60yanA 2thAnane 25 vaa| sArI za sa yA pachI 'nikkhamijja vA pavisijja vA' se 34005 572 nii|| 2512 praveza 72i Ane 'pacchA pAeNa vA' 5chIthI pAyI gamana samana 42 'tao saMjayAmeva Nikkhamijja vA pavisijja vA' te pachI saMyama pUrvaka yAtanAthI e upAzrayamAMthI bahAra javuM athavA e upAzrayamAM praveza kare kema ke-saMyamanuM pAlana karavuM eja sAdhuonuM parama kartavya mAnavAmAM Avela che. tethI saMyama niyamanA pAlana mATe yatanA pUrvaka ja AvavuM javuM. dekhyA ke joyA vinA javA AvavAthI saMyama Atma virAdhanA thAya che. A 37 zrI. mAyAgasUtra:4 Page #442 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 38 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam chAyA-sa Agantu-AgAreSu vA anuvicintya upAzrayaM yAceta, ya statra IzvaraH, ya samadhiSThAtA tAn upAzrayam anujJApayet kAma khalu AyuSman ! yathAlandam yathAparijJAtaM vatsyAmaH, yAvad AyuSmantaH ! yAvad AyuSmata upAzraya yAvat sAdharmikAH tataH upAzrayaM grahISyAmaH, tataH paraM vihrissyaamH|| sU0 38 // TIkA-'atha upAzrayayAcanAprakAraM pratipAdayitumAha-'se AgaMtAgAresu yA aNuvIya' sa bhAva sAdhuH Agantu-AgAreSu vA atithizAlArUpeSu dharmazAlAprabhRtiSu anuvicintya kIdRzaH ayamupAzrayaH ? ko vA asya svAmI ? ityevaM paryAlocya 'uvasmayaM jAejjA' upAzrayaM yAceta upAzraye vasituM yAcAM kuryAt, tadanantaraM 'je tastha Isare' yastatra IzvaraH tadupAzrayasya svAmI 'je tattha samahiTThAe' yastatra samadhiSThAtA saMrakSaNAdhikArI syAt sa 'teuvarasayaM aNuNNavinjA' tAna sAdhUna upAzrayam upAzraye vasitum anujJApayet anumati dadyAt, tataH sAdhuH upAzrayAdhikAribhiH vasitum anujJApitaH san tAnprati pratijJAvidhi pratipAdayitumAha-'kAmaM khalu Auso ! ahAlaMdaM ahApariNAyaM baptissAmo' kAmaM khalu AyuSman ! aba sAdhu ko upAzraya kI yAcanA karane kA prakAra batalAte haiM TokArtha-'se AgaMtAgAresuvA aNuvIi' vaha pUrvokta saMyamazIla sAdhu AgantrAgAreSu AgantA atithi zAlArUpa dharmazAlA bagairaha upAzrayoM kA patA lagAve ki yaha upAzraya kisa prakArakA hai aura isa upAzraya ke svAmI-mAlIka kauna hai isa taraha jAMca par3atAla kara 'uvassayaM jAejA' upAzraya kI yAcanA kareM arthAt upAzraya meM rahane ke liye vaptati kI yAcanA kare ghAda meM sAdhuke yAcanA karane para 'je tattha Isare je tattha samahiTThAe' upAzraya kA svAmI aura adhiSThAtA arthAta saMrakSAdhikArI muni vagairaha 'te ucassayaM aNuNNavijA' una sAdhuoMko upAzraya meM rahane ke liye anujJA anumati de bAda meM ve sAdhu loga upAzraya ke adhikArIyoM dvArA basane ke liye anujJApita hokara una adhikArIyoM ke sAtha have upAzrayanI yAcanA karavAno prakAra batAve che -'se AgaMtAgAresu vA aNuvII' te pAta sayabhazAsa sAdhu mana sapA AgaMtrAgAra eTale ke atithizALA ke dharmazALA vigere A upAzraya kevA prakAra che. e prabhArI piyArIna 2 49|3vii. tathA 'je tattha Isare' 21 6paayn| bhAtI hai| cha ? ||sht 552 472. 'uvassaya jAejjA' upAzrayanI yAyanA 52vI. arthAt pAzrayamA rahevA mATe vasatinI yAcanA karavI. te pachI eTale ke sAdhue yAcanA karyA pachI tattha samahidAe' upAzrayana bhAsi4 2524samAdhiyArI bhunIma vizere hAya 'te uvassayaM aNuNNavijjA' teyAye the sAdhumAna 5zrayamA 2 // bhATe mA 2|5vii te pachI e sAdhuo upAzrayanA adhikArIoe rahevA mATe AjJA maLyA pachI e adhikAsiimaa pAse pratijJA 42 hai 'kAmaM khalu Auso' 3 AyuSman zrApa ! tabhArI 42ch| zrI. Aya sUtra : 4 Page #443 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 432 AcArAMgasUtre tavecchAnusAram yathAlandam yathAsamayam yathAparijJAtam jJApanAnusAram vatsyAmaH ityevaM kathayeta, tataH sAdhumprati gRhastho brUyAt-'jAva AusaMto' he AyuSmantaH ! pUjyAH ! yAvat kiyatkAlaparyantaM bhavanto vatsyanti ? iti, tataH sAdhuH brUyAt-'jAva AusaMtassa uvassae' yAvat kAlaparyantam AyuSmatastava upAzrayaH upAzraye adhikAraH 'jAva sAhammiyAe' yAvat, mama sAdharmikAH-sAdhavaH santi 'to uvasmayaM gihispAmo' tataH tAvatkAlaparyantama upAzrayaM grahISyAmaH 'teNa paraM viharissAmo' tataH vihariSyAmaH vihAraM kariSyAmaH ||suu0 38 // mUlam-se bhivakhU vA bhikkhuNI vA jassuvastae saMvasijjA tassa NAmagoyaM puThyAmeva jANijjA tao pacchA tasla gihe NimaMtemANasta abhimaMtemANassa vA asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM yA aphA. suyaM aNelaNijjaM jAva No paDigAhijjA ||su0 39 // ___chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA yasya upAzraye saMvaset tasya nAmagotraM pUrvameva jAnIyAt pratijJA kare ki 'kAmaM khalu AUso' he AyuSmana ! zrAvaka 'ahAlaMdaM ahA. pariNAta' Apa ke icchAnusAra hI yathA samaya anujJApana ke mutAbika hamaloga 'casirasAmo jAva' isa upAzraya meM rahege aisA kahe tadanantara sAdhu ke prati gRhastha zrAvaka adhikArI kahe ki 'AUsaMto AusaMtassa jAya' he AyuSman bhagavanyAvat paramAdaraNIya pUjya Apaloga kitane dinoM taka isa upAzraya meM rahegeM aisA pUchane para sAdhujana usa zrAvaka gRhastha adhikArI ko uttara de ki 'ussae jAva' jaba taka AyuSmana ApakA yaha upAzraya hai arthAta upAzraya meM jaba taka ApakA adhikAra rahegA aura 'sAhammiyAe tao uvasmayaM gihissAmo' jaba taka mere sAdharmika sahavAsI sAdhu gaNa hai taba taka hama loga isa upAzraya meM rahege 'teNa paraM viharissAmo' usake bAda bihAra kara deMge isa prakAra upAzraya kI yAcanA karake tadanusAra hI upAzraya meM rahanA cAhiye // 38 // pramANe 1 'ahAlaMda' yathA samaya meTa 4 42sa samaya pramANe tathA 'ahApariNAtaM vasisAme pratijJA karyA pramANe ame A upAzrayamAM rahIzuM. te pachI sAdhune gRhastha zrApa4 De , 'jAva AusaMto!' he mAyumata lagavan yAvat 2|429iiy 'jAva AusaMtassa uvassae' laya mA5 24SpAzrayamA vi sudhI 23 / / ? mema 57 // pachI sAdhuse uttara he| -'jAva sAhammiyAe' mAyumana yAM sudhI Apano mA upAzraya che. arthAta upAzrayamAM jyAM sudhI Apane adhikAra che. ane jyAM sudhI sbhaa2| sAbhi 4 sayAsI sAdhu Ae cha. 'tao uvassaya gihissAmo' tyA sudhI mI mA pAzrayamA 2hIzu teNa para viharissAmo' te 57. mI vihA2 4zazu'. / prabhArI upAzrayanI yAcanA karIne te pramANe ja upAzrayamAM rahevuM. 38 che zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #444 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutakaMsgha 2 u. 3 s. 39 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam tataH pazcAt tasya gRhe nimantrayato vA animanvayato vA azanaM vA pAnaM vA khAdima vA svAdimaM vA aprAmukam aneSaNIyaM yAvad no pratigRhNIyAt / sU0 39 // TIkA-atha zayyAtarasya upAzrayasvAmino nAmagotrapRcchAvidhi sAdhusamAcArIrUpaM pratipAdayitumAha 'se bhikkhU vA bhivakhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'jassuvassae' yasya upAzraye 'saMvasijA' saMvaset 'tassa NAmagoyaM puDyAmeva jANijjA' tasya zayyAtarasya upAzraya svAmi no nAmagotrajJAnAnantara mityarthaH 'tassa gihe' tasya zayyAvarasya gRhe 'NimaMtemANassa aNimaMtemANassa vA nimantrayataH nimantraNaM kurvantaH, animantrayato vA nimantraNam akurvato vA 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA etaccaturvidhamAhArajAtam 'aphAmuyaM' aprAmukam sacittam 'aNesaNijja' aneSaNIyam-AdhAkarmAdi ___aba zayyAtara arthAt upAzraya--svAmI mAlika kA nAma gotra pUchane kI vidhi kI samAcArI ke anusAra batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' jassuvassae saMvasijjA' vahapUrvokta bhikSuka-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI jisa gRhastha zrAvaka ke upAzraya meM rahe 'tassa NAmagoyaM pucAmeya jANijjA' usa zayyAtara gRhastha zrAvaka ke nAma aura gotra ko upAzraya meM rahane se pahale hI jAna lenA cAhiye to pRcchA' arthAt gotranAma ko jAna lene ke bAda meM tassa gihe NimaMtemaNassa' usa zayyAtara gRhastha zrAvaka upAzraya svAmI ke gharameM cAhe nimaMtraNa de 'aNimaMtemANassavA' yA nimaMtraNa nahIM de kintu kisI bhI avasthA me usa zayyAtara kA 'asaNaM vA pAgaMvA khAimA sAimaM vA' azanAdi caturvidha AhAra jAtako 'apphAsuyaM aNesaNijjaM jAva' aprAsuka sacitta aura aneSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se yukta yAvat samajhakara saMyama virAdhaka hone se jo paDigAhijjA' nahIM - have zayyAtara arthAt upAzrayanA mAlIkanuM nAma ane gotra pUchavAnI vidhi sAdhunI samAcArI pramANe kathana kare che. -se bhikkhU vA mikkhuNI vA' te pUrita sayamazIsa sAdhu mana sAvI 'jassuvassae saMvasijjA' he gRhastha zrAvana zrayamA 23 'tassa NAmagoyaM puvAmeva jANijjA' se zayAta2 122 zrAvanu nAma bhane gotra upAzrayamA 29tA pAyo / one le 'tao pacchA tassagihe' te pachI meTale nAma ane gotra yA pachI se 125 zrApa pAzrayana bhAsAne tyAM 'nimaMtemANassa aNimaMtemANassa vA' nimatrA Ape athavA nimaMtraNa na Ape paraMtu kaI paNa avasthAmAM e zayyAtara gRhasthane tyAMthI 'asaNa vA pANaM, khAimaM vA sAimaM vA' mana, pAna, mAhima meM sthAhima yatuvidha mAhAra 'apphAsuyaM aNesaNijjaM jAva' mAsu sayita mane aneya bhASAmA yI yuta yApat 1 sayabhanA vi215 thI 'No paDigAhijjA' 7 527 A0 55 zrI aayaa| sUtra : 4 Page #445 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtra doSaduSTaM 'jAva' yAvat-manyamAnaH saMyamavizayakatvAt 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt, anyathA zayyAtarasya gRhe bhikSAgrahaNe saMyamavirAdhanA syAt tasmAt zayyAtarasya nAmagotrajJAnena bhikSAmaTituM tadgRhe na gacchet / / sU0 39 // ___mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa uvassae jANijjA sasAgAriyaM sAgaNiyaM saudayaM No paNNassa NikkhamaNapavesaNAe No papaNasta vAyaNa jAya ciMtAe, tahappagAre uvassae No ThANaM vA sejja vA NisIhiyaM vA cetejjA ||suu0 40 // __chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yadi punaH upAzrayaM jAnIyAt sa sAgArikaM sAgnikaM sodakaM na prAjJasya niSkramaNapravezAya yAvad anucintayai, tathAprakAre upAzraye no sthAnaM vA zayyAM vA niSIdhiko vA cetayet // sU0 40 // TIkA-'samprati gRhasthAdi yuktopAzraye sAdhanAM vAsaniSedhaM pratipAdayitumAha-'se bhikkhu vA bhikkhuNI vA sa bhikSurvA bhikSukI kA 'sAdhurvA sAdhvI vA 'se jaM puNa uvassayaM jANijjA' sa yadi punarevaM vakSyamANarItyA upAzrayaM jAnIyAt tadyathA 'sasAgAriyaM sa sAgArikam sa gRhastham sa parivAragRhasthayuktam 'sAgaNiyaM sAgnikam agnisahitam 'saudayaM' sodakam zInodakasahitam upAzrayaM yadi jAnIyAditi pUrveNAnvayaH tarhi 'No paNNassa' no prAjJasya lenA cAhiye, anyathA zayyAtara ke ghara meM bhikSA lene para saMyama virAdhanA hogI isaliye zayapAtara ke nAmagotra jAnakara bhikSA ke liye usa ke gharameM nahIM jAya // 39 // gRhastha vagairaha se yukta upAzraya meM sAdhu ko nahIM rahanA cAhiye yaha batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhUNI cA se jaM puNa uvasmayaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSuka aura bhikSukI, jaina sAdhu aura jaina sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se upAzraya ko jAnale ki 'sasAgAriyaM' yaha upAzraya sasAgArika gRhastha parivAra se yukta hai evaM 'sAgaNiyaM' sAgnika-agniyukta hai tathA 'saudayaM' sodaka kaccA pAnI se bhI yukta hai to isa prakAra ke upAzraya meM 'No paNNassa nahIM. kAraNa ke zayyAtarane tyAMthI AhAra levAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI zayAtaranA nAmagAtra jANIne gecarI mATe tenA ghera javuM nahIM ! sU. 39 che have gRhastha vigerethI yukta upAzrayamAM sAdhu e na rahevA viSe sUtrakAra kathana kare che -se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayamazIla sAdhu ne sAthI se jaM puNa ubassayaM jANijjA' R. 2. pakSyamA 2thI upAzrayane any , // upAzraya 'sasAgAriya' ssaa||24 meTa , sthn| parivArathI yuta cha. tathA 'sAgaNiya" mAma yuta cha. tathA 'saUdaya' yA vIthI 55 yukta cha. to mA zatanA 5||shrymaaN 'No paNNassa NikkhamaNapavesaNAe' prAmA-sayabhAra sAdhuna nA3040 mane pravezayAna yogya zrI aay||2|| sUtra :4 Page #446 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA sutaskaMdha 2 u. 3 sU. 40 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 435 buddhimataH saMyamazIlasya sAdho, 'NikkhamaNapavesAe' niSkramaNapravezAya tatra praveSTuM niSkra mituzca na kalpate ityarthaH 'jAva'NuciMtAe' yAvad anucintAyai prAjJasya sAdhoH svAdhyAyAnu. cintanArthamapi sAgArikasahitaH upAzrayo na kalpate ityarthaH tadupasaMharanAha-'tahappagAre uvassaye tathAprakAre tathAvidhe sasAgArika sAgnikasodake upAzraye 'No ThANaM vA' no sthAna vA dhyAnarUpakAyotsargaH 'sejja vA' zayyAM vA saMstArakam 'NisIhiyaM vA' niSIdhikAM vA svAdhyAyabhUmim 'cetejjA' cetayet kuryAt dhyAnasaMstAra kasvAdhyAyamUmim 'cetejjA' cetayet kuryAt dhyAnasaMstArakasvAdhyAyAthai na kalpate iti ||suu0 40 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa upastayaM jANijjA iha khalu gAhAvaikulassa majjhaM majheNaM gaMtuM paMthae pae pae paDiraddhaM No paNNasta nikkhamaNapavesAe jAya aNucitAe, tahappagAre uvassae No ThANaM vA sejjaM vA NisIhiyaM vA cetejA ||suu0 41 // NikkhamaNapavesaNAe' prAjJa saMyamazIla sAdhu ko nikalane aura praveza karane ke liye niSedha kiyA gayA hai arthAt gRhastha parivAra se yukta upAzrapameM saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI ko nahIM rahanA cAhiye aura 'No paNNassavAyaNa jAca' yAvat prAjJa saMyamazIla sAdhu ko svAdhyAya ke anucintana manana karane ke liye bhI sAgArika upAzraya meM nahIM rahanA cAhiye kyoMki sAgArika upAzraya meM rahane se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye-'tahappagAre ughassae' usa prakAra ke sAgArika gRhastha parivAra se yukta tathA agni se yukta evaM zItodaka se bhI yukta upAzraya meM saMyamazIla sAdhu aura sAdhvo-'No ThANaM vA' sthAna-dhyAnarUpakAyotsarga ke liye sthAna grahaNa nahIM kare-'sejjaM vA' zayyA zayana karane ke liye saMtharA bhI nahIM pAtharanA cAhiye evaM 'misIhiyaM vA' niSIdhikA svAdhyAya karane ke liye bhUmi grahaNa 'cetejjA' nahIM karanA cAhiye kyoMki saMyama virAdhanA hogii||40|| nathI. arthAt gRhastha parivArathI yukta upAzrayamAM saMyamazIla sAdhu ane sAdhvIe rahevuM nahI tathA 'No paNNassa vAyaNa jAva' yAvat prAza-marthAt sayamA sAdhuye svAdhyAyanA anuciMtana ke manana karavA mATe paNa sAgArika upAzrayamAM rahevuM nahIM. kema ke-sAgA24 pAzrayamA sayabhanI virAdhanA thAya che. tethI 'tahappagAre upassae' sapA prAranA sAgArika gRhastha parivArathI yukta tathA agnithI yukta ane zItakavALA upAzrayamAM sayamazIra sAdhu mane sAdhyAsa 'No ThANaM vA seja vA' sthAna-dhyAna35 Ayotsarga 125 // mATe sthAna grahaNa karavuM nahIM tathA zayA-zayana karavA mATe saMthAro paNa pAtharo na nahI. tathA 'Ni sIhiyaM vA cetejjA' nipI54 arthAt svAdhyAya 422 // bhATe 55 bhUmi grahaNa karavI nahIM kema ke-grahaNa karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che . sa 40 che zrI. saay|||| sUtra :4 Page #447 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yadi punaH upAzrayaM jAnIyAt-iha khalu gRhapati kulasya madhyamadhyena gantum panthAH pade pade pratibaddhaH no prAjJasya niSkramaNapravezanAya yAvad anucintAyai tathAprakAre upAzraye no sthAnaM vA zayyAM vA niSIdhikAM vA cetayet // 41 // TIkA-'gRhasthagRhamadhyamArge sthite'pyupAzraye sAdhubhirvasatirnavidheyeti pratipAdayitumAha-'se bhikkhU vA bhivakhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA-sAdhu vA sAdhvI vA 'se jaM puNa uvassayaM jANijjA' sa yadi punarevaM vakSyamANarItyA upAzrayaM jAnIyAt tadyathA 'iha khalu gAhAvai kulassa' iha khalu upAzraya gRhapati kulasya gRhasthagRhasya 'majjhaM majjheNaM' madhya madhyena 'gaMtuM paMthae paepae paDibaddhaM gantut panthAH padepade pratibaddho vartate tarhi 'No paNNassa NikkhamaNapavesaNAe' no prAjJasya saMyamazIlasya sAdhoH niSkramaNapravezanAya praveSTu nirgantuM vA na kalpate jAva'NucitAe' yAvad anucintAyai svAdhyAyAnucintanArthamapi evaMvidha aba gRhastha zrAvaka ke ghara ke madhya mArga ke bhI upAzraya meM sAdhu ko nahIM rahanA cAhiye yaha batalAte hai TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhUNI vA se jaM puNaM uvassayaM jANijjA' vaha pUrvokta-bhikSuka jaina sAdhu aura bhikSukI jaina sAdhvI yadi aisA vakSyamANarUpa se upAzraya ko jAna leki 'iha khalu gAhAvaIkulassa' isa upAzraya meM jAne ke liye gRhapati gRhastha zrAvaka ke ghara ke 'majhaM majjheNaM gatuM' madhya bhAga meM hI 'paMthae pae pae' pada pada para mArga 'DibaddhaM' pratibaddha rukA huA hai isaliye 'go paNNassa' prAjJa samajhadAra saMyamazIla sAdhu ko isa mArga se 'NikkhamaNapave. saNAe' nIkalanA aura praveza karanA ThIka nahIM hai isa prakAra 'jAva aNuciMtAe' yAvat svAdhyAya ke anucintana manana karane ke liye bhI ThIka nahIM hai arthAt sAdhu aura sAdhvI ko isa prakAra kA upAzraya meM jo ki gRhastha zrAvaka ke ghara ke madhya bhAga se hokara jAte huve mArga vAle upAzraya meM nahIM rahanA cAhiye have gRhastha zrAvakanA gharanI vacamAMnA mArgavALA upAzrayamAM sAdhue na rahevA saMbaMdhI kathana kare che TA-'se 'bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pati saMyamazIla sAdhu bhane sAthI se jaM puNa ubassaya jANijjA'le 565mA prAthI upAzrayane hai-'iha khalu gAhAvai kulassa majjhaM majheNaM' pAzrayamA 11 // bhATa 725 zrAvanA dharanA madhya bhAgamAthA 'gaMtuM paMthae' pAnA bhA cha bhane 'pae pae paDibaddhaM' se use mA pratimA arthAt 3411Ta pANI che. tethI 'No paNNassa NikkhamaNapavesAe' prAjJa meTa , sabhA2 sayama zIla sAdhue evA mArgamAMthI nIkaLavuM ke praveza kare te egya nathI te ja pramANe 'jAba aNuciMtAe' yAvat svAdhyAyanA anutina arthAt manana 425 // bhATa 55 hI nathI marthAt sAdhu ma sAnIya tahappagAre upassae' mA pradhAna zrayamA 2 zrI sAgasUtra :4 Page #448 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 3 sa. 41-42 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 437 upAzrayaH sAdhanAM sAdhvInAzca na kalpate iti zeSa: 'tadupasaMharanAha-tahappagAre uvassae' tathA prakAre pUrvokta rUpe gRhastha gRhamadhyamArgasthite upAzraye 'No ThANaM vA no sthAnaM vA dhyAna rUpakAyotsargam 'sejjaM vA' zayyA yA saMstArakam NisIhiyaM vA nipIdhiko vA svAdhyAyabhUmi 'cetejjA' cetayet kuryAt, tathAvidhe upAzraye vAsena barapAyasaMbhavAt saMyamavirAdhanA syAditi bhAvaH // 50 41 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa upassayaM jANijjA iha khalu gAhAvai vA gAhAvaDbhAriyA vA gAhAvaimagiNI vA gAhAputto vA gAhAvaidhUe vA suNhA vA dhAI bA dAso vA jAva kammakarIo vA aNNamaNamakosaMti vA jAva uddati vA No paNNasta NikkhamaNa pavesaNAe jAvaNuciMtAe sevaM jaccA tahappagAre uvassae No ThANaM vA sejja yA NisIhiyaM yA cetejjA |suu0 42 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yadi punaH upAzrayaM jAnIyAt iha khalu gRhapati vAM gRhapati bhAryA vA gRhapati bhaginI vA gRhapati putro vA gRhapati duhitA yA snuSA vA dhAtrI vA dAso vA yAvat karmakarI vA anyonyam Akrozanti vA yAvad udrayanti vA no prAjJasya niSkramaNapravezanAya yAvada anucintAyai, sa evaM jJAtvA tathA prakAre upAzraye no sthAnaM yA zayyAM vA niSIdhiko vA cetayet // 0 42 // TIkA-kalahAyamAnaprativezikanikaTo pAzraye'pi sAdhUnAM cAsapratiSedhamAha-'se kyoMki-'tahappagAre uvassae' isa taraha ke gRhastha gRha ke bIca rAste ke upAzraya meM rahane se anekoM apAya hone kI saMbhAvanA se saMyama virAdhanA hogI isaliye isa prakAra ke upAzraya meM 'No ThANaM vA sejja yA sthAna dhyAna rUpa kAyo. tsarga ke liye vasati nahIM karanI cAhiye tathA zayyA zayana ke liye saMstAraka saMtharA bhI nahIM patharanA cAhiye evaM 'NisIhayaM vA cetejA' tathA svAdhyAya karane ke liye bhI bhUmigrahaNa nahIM karanA cAhiye // 41 // aba kalaha karane vAle parozI ke nikaTa vartI upAzraya meM bhI sAdhuoM ko gRhastha zrAvakanA gharanA madhyamAMthI mArgavALe che, temAM rahevuM nahIM kema ke A prakAranA gRsthanA gharanI vacamAnA rastA vALA upAzrayamAM rahevAthI aneka bAdhA thavAnI saMbhAvanA pAthI sayabhanI virAdhanA ya che. tethI 240 rana GlyamA 'No ThANaM vA' sthAna-dhyAna35 yasa 4211 mATe satI 42pI naDI tathA 'sejjaM vA' zayyA-suvA bhATe sthaa|555 pAtharavenaDI tathA 'nisIhiya vA cetejjA' tathA nissaadhi| arthAt svAdhyAya karavA mATe paNa bhUmi grahaNa karavI nahIM ke sU, 41 che have kalaha karavAvALA pADozInI samIpanA upAzrayamAM paNa sAdhuone vAsa na zrI aayaa| sUtra : 4 Page #449 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 438 AcArAMgasUtre bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA sAdhurvA sAdhvI vA 'se jaM puNa uvaspayaM jANijjA' sa yadi punarevaM vakSyamANarUpam upAzrayaM jAnIyAt tadyathA 'iha khalu gAhAvai vA ' iha khalu upAzrayasavidhe gRhapati va 'gAhAvara bhAriyA vA' gRhapati bhAryA vA 'gAhAvAi - bhagaNi vA' gRhapatibhaginI vA 'gAdAvaiputo vA' gRhapatiputro vA 'gAhAvaidhUe vA gRhapatiduhitA vA 'suhA vA' snuSA gRhapatiputravadhU va 'ghAI vA' dhAtrI vA 'dAso vA' jA kammakarIo vA dAso vA yAvat dAsI vA karmakaro vA karmakarI vA anyatamAH 'aNNamaNNamako saMti' anyonyam parasparam Akrozanti kalahaM kurvanti 'jAva uddati vA' yAvat udbhavanti vA upadrava kurvanti tatra 'No paNNassa' no prAjJasya saMyamazIlasya sAdhoH 'NikkhamaNapavesaNAra' niSkramaNapravezanAya niSkramituM praveSTuM vA 'jAva NucitAe' yAvad anu cintAyai nahIM rahanA cAhiye aisA batalAte haiM TIkArya - 'se bhikhkhUvA bhikkhuNI vA se jaM puNa uvassayaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSuka saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se upAzraya ko jAna le ki 'ihakhalu' isa upAzraya ke nikaTa 'gAhAvai vA ' gRhastha zrAvaka yA 'gAhAyai bhAriyA vA' gRhapati bhAryA - gRhastha kI dharmapatnI, zrAvikA bhI 'gAhAvaI bhagiNI cA' gRhapati kI bhaginI - bahana yA ' gAhAvaI puso vA' gRhapati kA putra athavA 'gAhAvaI dhUe vA' - gRhapati kI duhitA kanyA yA, - 'suhA vA' gRhapati kI putravadhU yA - 'ghAI vA' - dhAtrI -ghAI yA 'dAso vA' dAsa sevaka aura 'jAba kammakarI vA' paricArikA yA karmakara yA karmakarI naukarAnI - 'aNNamaNamukkosaMti vA' anyAnya paraspara meM Akroza karate haiM lar3ate jhagaDate rahate haiM aura 'jAva uddavaMti vA' yAvat kalaha karate rahate haiM evaM mArapITa bhI karate rahate haiM aura upadrava bhI karate rahate hai- ' No paNNassa karavA kathana kahe che.- TIDArtha' - 'se bhikkhu vA bhikkhuNI vA te pUrvosta saMyamazIla sAdhu ne sAdhvI 'se jaM puNa ussayaM jANijjA' le mA vakSyamANu aArathI upAzrayane naze 'iha khalu gAhAvai vA' A upAzrayanI samIpa gRhastha zrAva athavA ' gAhAvai bhAriyA vA' gRhastha zrAvanI patnI zrAvizra athavA 'gAhAvaibhagiNI vA' gRhastha zrAvanI jaDena athavA 'gAhAvara puto vA' gRhapati putra athavA 'gAhAbai dhUra vA' gRhapatinI putrI athavA 'suhA vA' gRhapatinI putravadhU athavA 'dhAI vA' dhArDa athavA 'dAso vA' hAsa seva ne 'jAva kammakarI vA' yAvat urbha purI nArANI 'aNNamaNNamakosaMti vA' parasparabhAM saDe che, 'jAva uveti vA' yAvat ujhareche khene bhArAbhArI pazu ryA bhane upadrava pazu ryA re che. to bhASA prabhAranA upAzrayamAM ' No paNNassa kkhimaNapavesaNAeM prAjJa- yuddhimAna saMyamazIla sAdhukhe niSThubhASa bhane avezavA bhATe 'jAva zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #450 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU. 42-43 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 439 svAdhyAyAnucintanAya vA tathAvidhopAzrayaH kalpate tadupasaMharannAha-'sevaM NacA sa saMyamazIla: sAdhuH evaM pUrvoktarItyA jJAtvA vijJAya 'tahappagAre uvassaye tathA prakAre pUrvoktarUpe upA. zraye 'No ThANaM vA' no sthAnaM vA dhyAnarUpakAyotsarge 'sejjaM vA' zayyA vA saMstArakam 'NisIhiyaM vA' niSIdhikAM vA svAdhyAyabhUmi 'cetejjA' cetayet kuryAta tatra nivAse svAdhyAyAdhuparodhasaMbhavAt ||shuu0 42 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa uyassayaM jANijjA iha khalu gAhAyai vA gAhAvaibhariyA vA gAhAvaibhagiNI vA gAhAvai putto vA gAhAvaidhUe vA gAhAvai suvhA vA dhAi vA dAlo vA jAva kammakarI vA aNNamaNNassa gAyaM telleNa vA ghaeNa yA navanIeNa yA abbhaMgeti vA makkheti vA No paNNassa NikkhamaNapavesaNAe jAra'NucitAe. tahappagAre uyassae No ThANaM yA sejaM vA jAva cetejjA // 43 // chAyA-'sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yadi punaH upAzrayaM jAnIyAt iha khalu gRhapatirvA gRhapati bhAryA vA gRhapatibhaginI vA gRhapati putro vA gRhapati duhitA vA gRhapati snuSA vA dhAtrI vA dAso vA yAvat karmakarI vA anyonyasya gAtraM tailena vA ghRtena vA navanItena vA NikkhamaNapavesaNAe jAya aNuciMtAe' prAjJa samajhadAra saMyamazIla sAdhu ko isa prakAra ke upAzraya meM niSkramaNa aura praveza ke liye tathA yAvat svAdhyAya kA anucintana manana karane ke liye bhI nahIM rahanA cAhiye kyoMki isa prakAra ke paraspara me laDane jhagaDane kalahAdi karane vAle gRhastha vagairaha ke nikaTavartI upAzraya meM rahane se svAdhyAya vagairaha karane meM vighnabAdhA hone kI saMbhAvanA rahatI hai aura zAnti se sAmAdhika dhyAnAdi bhI nahIM ho sakatA hai-'sevaM NaccA tahappagAre uvassae' isaliye isa prakAra ke upAzraya meM sAdhu aura sAdhvI-'No ThANaM vA-sthAna dhyAnarUpa kAyotsarga ke liye sthAna grahaNa nahIM kare evaM 'sejja cA'-zayyA-zayana saMstAraka saMtharA bhI nahIM pAthareM tathA 'misIhiyaM vA cetejA' niSIdhikA svAdhyAya karane ke liye bhUmigrahaNa bhI nahIM kare // 42 // aNuciMtAe' yAvat syAyanA manuyitana mane manana 425 / bhATe 55 23 nahIM kema ke AvA prakAranA paraspara laDavA jhaghaDavA ke kalaha kaMkAsa karavAvALA gRhasthanI najIkanA upAzrayamAM rahevAthI svAdhyAya vigere karavAmAM vilana bAdhA thavAno saMbhava rahe mana tithI sAmAyi dhyAnAhi 5 26 sht| navI 'seva NaccA' se prabhAena sAdhu ma. sAdhyA 'No ThANaM vA' sthAna-dhyAna35 yosa 425 // sthAna aDae 427 nahI. tabha 'sejjaM vA' zavyA-saratA24 sthaa| 55 paath23| nI tathA 'nisIhiya vA cetejjA' nissiidhi| meTa pAdhyAya 12vA mATe 5 sUmI , 421ii nahI // . 42 // zrI mAyA sUtra : 4 Page #451 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre abhyaGgayanti vA mrakSayanti vA no prAjJasya niSkramaNapravezanAya yAvad anucintAyai, tathA prakAre upAzraye no sthAnaM yA zayyAM vA yAvat cetayet ||suu0 43 // ___TIkA-samprati tailAbhyaGgakartRgRhastha gRhanikaTavarti upAzraye sAdhUnAM vAsaniSedhamAha'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSuryA bhikSukI vA sAdhu vA sAdhvI se jaM puNa uyassayaM jANijjA' sa sAdhuH yadi punirevaM vakSyamANasvarUpam upAzrayaM jAnIyAt tadyathA-'iha khalu' gAhAvai vA' iha khalu upAzrayanikaTe gRhapani vA 'gAhAyaibhAriyA vA' gRhapatibhAryA yA 'gAhAvaibhagiNI vA' gRhapatibhaginI vA 'gAhAvaiputto vA' gRhapatiputro vA 'gAhAvai dhRe yA' gRhapatiduhitA vA 'gAhAvai muNhA vA' gRhapatisnuSA vA gRhapatiputravadhurvA 'dhAI yA' ghAtrI vA 'dAso vA' dAso yA 'jAva kammakarI vA' yAvad dAsI vA karmakaro vA karmakarI vA 'aNNamaNNassa' anyonyasya 'gAyaM tilleNa vA ghaeNa vA' gAtram zarIrAvayavaM tailena vA ghRtena vA 'gavanIeNa vA' navanItena vA haiyaGgavInena jAva abhaMgeMti yA' abhyaGgayanni vA ___ aba zarIra meM tela vagairaha kA mAliza karane vAle gRhastha ke ghara ke nikaTavartI upAzraya meM sAdhu ko nahIM rahanA cAhiye aisA batalAte hai-'se bhikkhU vA mikkhUNI yA' vaha pUrvokta bhikSuka jaina sAdhu aura mikSukI jaina sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpase upAzraya ko jAna le ki 'ihakhalu isa upAzraya ke nikaTa vartI gharameM 'gAhAvaI cA, gAhAvaI bhAriyA vA gAhAvaIbhagiNI vA'-gRhapati gRhastha zrAvaka yA -gRhapati kI bhAryAM dharmapatnI yA gRhapati kI bhaginI yA 'gAhAvaI putto vA'-yA gRhapati kA putra athavA 'gAhAcaI dhUevA' gRhapati kIduhitA-laDakI yA-'gAhAvaIsuNhA vA' gRhapati kI snuSA-putravadhU yA 'dhAI vA' dhAtrI yA 'dAso jAya kammakaro vA' dAsa athavA dAsI yA karmakara yA karmakarI yA 'aNNamaNNasta gAyaM' anyonya paraspara meM gAtra zarIra kA 'telleNa vA ghaeNa vA, naghanIeNa yA'-tela se thA ghRta se yA navanIta makkhana se 'anbhaMge ti have zarIramAM tela vigerenI mAlIza karavAvALA gRhasthanA gharanI pAsenA upAzrayamAM sAdhune na rahevA kathana kare che. - TI-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayamazIsa sAdhu bhane sAthI se jaM puNa uvassaya jANijjA' le 2 // 16yamA 211 / pAzraya on 8-'iha khalu gAhAvai vA' 41 GupanI gharamA 325 zrA14 1541 'gAhAvai bhAriyA vA' 625 zrAvanI patnI 420 gAhAvaibhagiNI vA' 725 zrAvanI mana athavA 'gAhAvai putto vA' 1925 Apane putra maya! 'gAhAvai dhUyA vA' 125 zrApanI putrI a5| 'suNhA vA' gRhastha zrA54nI putravadhU 2424 / 'dhAI vA' cA athavA 'dAso vA' hAsa 555 / 'jAva kammakarI vA' hAsI 472 bhy| bhI 'aNNamaNNarasa gAya te leNa vA' 52052 zarIrane tethI yA 'caeNa vA' thIl yA 'navanIpaNa yA' mAmI zrI mAyA sUtra:4 Page #452 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 3 sU0 43-44 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 41 abhyaJjanaM kurvanti 'makkheti vA' yAvat mRkSayanti vA zarIrAvayavahastapAdAdimardanaM kurvanti yA nahi 'No paNNassa' no prAjJasya saMyamazIlasya sAdhoH "NikSamaNapavesaNAe' niSkamaNapravezanAya niSkramituM praveSTuM vA kalpate 'jAva'NuciMtAe' yAvad anucintAyai svAdhyAyAnucintanArthamapi evaM vidhopAzrayo na kalpate iti zeSaM tadupasaMharabAha-'tahappagAre upassae' tayAprakAre pUrvoktarUpe upAzraye yabhikaTe gRhapatyAdayaH abhyaJjanaM kurvanti tatretyarthaH 'go ThANaM cA' no sthAnaM vA kAyotsargarUpaM dhyAnam 'sejja vA' zayyA yA saMstArakam 'jAva cetejjA' yAvat niSedhikAM vA svAdhyAyabhUmi cetayet kuryAt tathA sati saMyamavirAdhanA syAt // 43 // mUlam -se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa upassayaM jANijA, iha khalu gAhAvai vA gAhAvaibhAriyA vA gAhAvaibhAgiNi vA gAhAyai putto vA gAhAvaidhUe vA gAhAvaisuNhA vA dhAI vA dAso vA jAya kammakarIo vA aNNamaNNassa gAyaM siNANeNa vA kakkeNa vA lodeNa yA vaNNeNa vA cuNNeNa yA paumeNa yA, AghasaMti yA pasaMti yA uvyacA makkhaMti yA abhyaMganasnAna 'mAlIza' karate haiM yA mRkSaNa mardana abhyaMgana snAna (mAlIza) karate hai to 'No paNNassa NikkhamaNapavesaNAe jAva aNuciMtAe' prAjJa saMyamazIla sAdhu ko isa prakAra ke upAzraya meM niSkramaNa nikalane ke liye tathA praveza karane ke liye evaM yAvat svAdhyAya kA manana rUpa anucintana karane ke liye bhI nahIM rahanA cAhiye isa tAptarya se kahate haiM ki 'tahapaggAre uvassae' isa prakAra ke upAzraya meM 'No ThANaM vA sthAna dhyAna rUpa kAyotsarga ke liye sthAna grahaNa nahIM karanA cAhiye evaM 'sejjaM yA zayyA yAvata niSIdhikA svAdhyAya karane ke liye bhrami grahaNa bhI nahIM karanA cAhiye kyoMki usa upAzraya meM nikaTa meM gRhastha vagairaha ko tailAdi mardana karate hue dekhakara saMyama Atma virAdhanA ho sakatI hai // 43 // 'abhaMgeti vA' masyana arthAt mAlIza 42 che athavA 'makkhaMti vA' bhani 42 che. to tathA pAzrayamA 'No paNNassa NikkhamaNapavesaNAe' prAjJa maryAta sayamasAra sAdhume thApA mAranA ||shrymaa ni bhATe pradeza 42v| mATa 'jAva aNuciMtAe' yApat svAdhyAyana bhanana 35 manuyatana 42vA bhATe 5] 22 nahI. 3 34 'tahappagAre uyassae' 24 // 2 // upAzrayamA No ThANaM vA' sthAna-dhyAna35 yosa 721 // bhATa sthAna ghaDaNa 42 nahI tathA 'sejjaM vA' zavyA sthaa| 55 5 / 52 // nahI mana yAvat 'nisIhiyaM vA cetejjA' nipaadhi| arthAt svAdhyAya 425 // bhATa bhUmi 55 549 karavI nahIM kema ke-e upAzrayanI samIpamAM gahastha vigerene tela vigerenuM mardana karatA 2 sayama mAma virAdhana thAya che. sa. 43 // A056 zrI sAgasUtra :4 Page #453 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre laMti yA uvyaTuMti vA No paNNassa NikkhamaNapavesaNAe jAva'NuciMtAe tahappagAre uvassae No ThANaM vA sejjaM yA jAva cetejA ||suu0 44 // __chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yadi punaH upAzrayaM jAnIyAt-iha khalu gRhapani gRhapatimA vA gRhapatibhaginI vA gRhapatiputro vA gRhapatiduhitA yA gRhapati snuSA vA dhAtrI vA dAso vA yAvat karmakarI vA anyonyasya gAtram snAnena vA karkeNa vA loNa yA cUrNena vA padmena vA AgharSayanti vA pragharSayanti yA udvalayanti vA udvartayanti vA no prAjJasya niSkramaNapravezanAya yAyad anucinnAyai, tathAprakAre upAzraye no sthAnaM vA zayyA yA yAvat cetayet ||suu0 44 // TIkA-punarapi upAzrayavizeSe nivAsapratiSedham- pratipAdayitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI yA-sAdhu vA sAdhvI vA 'se jaM puNa ukssayaM jANijjA' sa saMyamavAn bhikSuH yadi punarevaM vakSyamANasvarUpam upAzrayaM jAnIyAt tadyathA-'iha khalu gAhAvaI vA' iha khalu upAzrayanikaTe gRhapati vA 'gAhAvaibhAriyA vA' gRhapatimA vA 'gAhAvaibhagiNi vA' gRhapati bhaginI vA 'gAhAvaiputto vA' gRhapatiputro vA 'gAhAyadhUpa yA' gRhapati duhitA vA 'gAhAvai muNhA yA' gRhapati snuSA vA gRhapati putravadhUH 'dhAIyA' dhAtrI vA 'dAso vA' dAso vA 'jAva kammakarI vA' yAvad dAsI vA karmakaro vA karmakarI phira bhI gRhastha ke gharake nikaTavartI upAzraya meM sAdhu ko nahIM rahanA cAhiye yaha dUsare Dhaga se batalAte haiM TIkArtha-se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, se jaM puNa uvassayaM jANijjA'-iha khalu gAhAyai yA, gAhAvaibhAriyA yA, gAhAyai bhagiNI vA, gAhAvai putto vA gAhAyai dhUe vA, gAhAvaisuNhe vA, dhAI cA dAsA vA, jAya-kammakarIo yA' vaha pUrvokta bhikSuka-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se upAzraya ko jAnaleki-isa upAzraya ke nikaTavartI gRhasthake ghara meM gRhapati-gRhastha zrAvaka yA gRhapati kI bhAryA yA gRhapati kI bhaginI-bahina yA dhAI paricArikA yA gRhapati kA putra yA gRhapati kI duhitA-laDakI yA have prakArAntarathI gRhasthanA gharanI najIkanA upAzrayamAM sAdhune na rahevA viSe kathana kare che.___tty-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayabhazI sAdhu bhane sAyo se jaM puNa uvassayaM jANijjA' 1kSyamA pr4|2thii upAzrayane 103-'iha khalu gAhAvai vA mA 6zrayanI na sthanA 52mA khasya zrA14 mA 'gAhAvai bhAriyA vA' 5 zrAvanI zrI 4241 'gAhAvaibhagiNI vA' gRhastha AyanI mana mayA 'gAhAvai putto vA' rupatinA putra mA 'gAhAvai dhUe vA' 7stha zrAvanI yal bhayayA 'muNhe vA' satyanI putra55 mayA 'dhAI vA' ghAi-pariyA7i mA 'dAso zrI. Aya sUtra : 4 Page #454 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 3 sU0 44 zadhyepaNAdhyayananirUpaNam / vA 'aNNamaNNassa' anyonyasya parasparasya 'gAyaM siNANeNa vA' gAtraM zarIraM zarIrAvayavahastapAdAdikaM vA snAnena jalena 'kakkeNa vA karkeNa vA sugandhitadravyeNa 'loheNa vA lodhreNa vA 'cuNNeNa vA' cUrNana vA 'paumeNa vA' padmena vA padmadravyeNa 'AdhaMsaMti yA paghaMsati yA' AdharSayanti vA mardayanti, pragharSayanti vA prakSAlayanti 'unalaMti vA' uddhalayanti vA mardana kurvanti 'udhvahiti vA' udvartayanti vA udavartanaM kurvanti 'No paNNassa NikkhamaNapasaNAe' no prAjJasya saMyamazIlasya sAghoH niSkramaNapravezanAya nirgantuM praveSTuM vA sa upAzrayaH kalpate 'jAya'NucitAe' yAvada anucintAyai svAdhyAyAnucintanArthamapi sa upAzrayo na kalpate sAdhUnA minizeSaH tadupasaMharamAha-'tahappagAre uvassaye' tathAprakAre evaMvidhe uparyuktarUpe gRhapati kI snuSA-putravadhU yA dhAtrI-dhAI paricArikA, yA dAsa sevaka yAvatdAsI sevikA, yA karmakara nokara yA karmakarI-nokarAnI 'aNNamaNNasa gAyaM' anyonya paraspara ke gAtra zarIra ko 'siNANeNa vA' snAnIya jalase yA'kakkeNa yA' yA karka sugandhita dravya se yA 'loheNa cA' lodhu se-'vaNNeNa yA' cUrNa vizeSa AmalA vagairaha ke 'cUNNeNa vA' cUrNa se yA 'pajameNa' pade dravya pAuDara se-'AghaMsaMti vA, padhaMsaMti cA' gharSaNa karate haiM aura acchI taraha prakSAlana karate haiM yA-'uThyalaMti yA uccati vA' udayalana-mardana karate haiM athavA udvartana karate haiM malate haiM isaliye 'No paNNassa NikkhamaNapavesaNAe jAva aNuciMtAe' prAjJa-saMyamazIla sAdhuko isa taraha ke zarIrAdi meM pAuDara sAbuna vagairaha lagAte hue gRhastha ke gharake nikaTavartI upAzraya meM niSkramaNa nikalane ke liye aura praveza karane liye tathA yAvat-svAdhyAya kA manana rUpa anucintana karane ke liye nahIM rahanA cAhiye kyoMki isa prakAra ke gRhastha gRha se saMbaddha upAzraya meM rahane se uktarIti se gRhasthAdi zarIra ko udvartana karate hue dekhakara saMyama virAdhanA ho sakatI hai isaliye 'tahappagAre uyassae' isa taraha ke vA' hAsa 'jAva kammakarIo vA' yAvat sii-sepi| agara abha72-232 yA bhara 30-3 'aNNamaNNassa gAyaM siNANeNa yA' mInA shrii| nApAnA pAyA ayA 'kakeNa vA' I meTa sugadhita pAya thI athavA lodeNa yA' yA azyA 'yaNNeNa vA' , A2 (kore pAsa pahAyacI athavA 'cuNgeNa vA mAmA varanA thI athavA 'paumeNa vA' 5 dravya arthAt pAuRthI 'AghasaMti vA padhaMsaMti vA dhase cha bhane prazAsana 32 che. mayA 'uvvalaMti yA ubaTuMti vA sana seTa bha re cha bhane tana re the. tethI 'No paNNassa NikkhamaNapasaNAe' prAza-saMyamazale sAdhume A prakAre zarIramAM sugaMdhita padArtho lagAvanArA gRhasthanA gharanI najadIkanA upAzrayamAMthI nI praveza 425 // bhATa 'jAya aNuciMtAe' svAdhyAyanA manana35 manutina 125 // mATe rahevuM nahI. kema ke-AvA prakAranAM ke jenI najIka gRhasthanA ghara Avela hoya evA upAzrayamAM rahevAthI ukta prakAre gRhastha vigerene udvartana karatA joIne saMyamanI zrI mAyA sUtra : 4 Page #455 -------------------------------------------------------------------------- ________________ B AcArAMgasUtre upAzraye 'No ThANaM vA' no sthAnaM vA dhyAnarUpakAyotsargam 'sejjaM vA' zayyAM vA saMstArakam 'jAva cetejjA' yAvat niSIdhikAM vA svAdhyAyabhUmiM cetayet kuryAt tathA sati saMyamavirAdhanA syAditi // su0 44 // mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa uvaslayaM jANijjA, iha khalu gAhAvaI vA gAhAvaibhAriyA vA gAhAvaibhagiNi yA gAhAvaiputo vA gAhAvaidhUe vA gAhAvaisuNhA yA dhAI vA dAso vA jAva kammakarIo vA aNNamaNNassa gAyaM sIodagaviyaDeNa vA usiNodaga viyaDeNa vA uccholaMti vA padhoveMti vA siMcaMti vA siNAyeti vA No paNNassa kvimapabesaNAe jAva'NucitAe, tahappagAre ubassapa jo ThANaM vA sejjaM vA jAya cetejA // sU0 45 // chAyA - sa bhikSurvA bhikSukI vA, sa yadi punarupAzrayaM jAnIyAt vA iha khalu gRhapati va gRhapati bhAryAM vA gRhapati bhaginI vA gRhapati putro vA gRhapati duhitA vA gRhapati snuSA yA dAso vA yAvat karmakarI vA anyonyasya gAtraM zItodakavikaTena vA uSNodakavikaTena vA utkSAlayanti vA pradhAvanti vA siJcanti vA snapayanti vA no prAjJasya niSkramaNapravezanAya yAvad anucintAyai, tathAprakAre upAzraye no sthAnaM vA zayyAM vA yAvat cetayet // 45 // 0 TIkA - punarapi prakArAntareNa upAzrayavizeSe sAdhUnAM nivAsaM pratiSedhati se bhikkhU yA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA sAdhurvA sAdhvI vA 'se jaM puNa uvasmayaM jANijjA' upAzraya meM sAdhu aura sAdhvI sthAna-dhyAna rUpa kAyotsarga ke liye 'No ThANaM vA' sthAna grahaNa nahIM kare evaM 'sejjaM vA jAva cetejjA' zayyA-saMtharA bhI nahIM pAthare tathA svAdhyAya ke liye bhUmi grahaNa bhI nahIM kare // 44 // phira bhI dUsare prakAra se upAzraya vizeSa meM sAdhu ko nahIM rahanA cAhiye yaha batalAte haiM TIkArtha- 'sebhikkhU vA bhikkhuNI yA se jaM puNa uvassayaM evaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSuka jaina sAdhu aura bhikSukI jaina sAdhvI yadi aisA vakSyavirAdhanA thAya che tethI 'tahappagAre uvassae' sevA aDAranAyA zrayamAM 'No ThANaM vA' sAdhu hai sAdhvIye sthAna dhyAnaiya Ayotsarga 12pA sthAna thaha du nahIM', 'sejjaM vA' zayyA saMdhArI pazu pAtharapeo nahIM. 'jAya cetejjA' tathA yApat svAdhyAya bhATe yAzu lubhi zrarapI nahIM || sU. 44 // have upAzraya vizeSamAM sAdhune nivAsa na karavA viSe kahe che.- TIDArtha - 'se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu ne sAdhvI 'se zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #456 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 20 45 zayyeSaNAghyayananirUpaNam 445 sa sAghu: yadi punarevaM vakSyamANasvarUpam upAzrayaM jAnIyAt tadyathA-'iha khalu gAhAvaI vA' iha khalu upAzrayanikaTe gRhapati vA 'gAhAvAbhAriyA vA' gRhapanibhAryA vA 'gAhAvai magiNi vA' gRhapati bhaginI vA gRhapatisvasA 'gAhAvaiputto vA' gRhapatiputro yA 'gAhAvaidhRe yA' gRhapati duhitA vA 'gAhAvaisuNhA vA' gRhapatisnuSA yA 'dhAI vA' dhAtrI vA 'dAso vA dAso vA 'jAva kammakarIo pA' yAvada dAsI vA karmakaro vA kameM karI yA 'aNNamaNNassa' anyonyasya parasparasya 'gAyaM sIodagaviyaDeNa vA' gAtram zarIram zarIrAvayavahastapAdAdikaM vA zItodakavikaTena zItodakavizeSeNa 'usiNodagaviyaDeNa vA' uSNodakavikaTena vA uSNodakavizeSeNa 'uccholaMti vA' utkSAlayanti vA 'pahoyaMti yA' pradhAvanti vA prakSAlayanti vA "siMcaMti vA' siJcanti yA 'siNAvaMti vA' snapayanti vA snAnaM kArayanti 'No paNNasta NikkhamaNapavesaNAe' no prAjJasya saMyamazIlasya niSkramaNa prave. mANa rUpa se upAzraya ko jAna le ki 'ihakhalu uvassae' isa upAzraya kA nikaTavartI gRhastha zrAvaka ke ghara meM 'gAhAI vA, gAhAcaI bhAriyA yA' gRhapati gRhastha zrAvaka yA gRhapati kI bhAryA-dharmapatnI 'gAhAvaI bhagiNI vA' yA gRhapati kI bhaginI-cahana 'gAhAvaI putto pA' yA gRhapati kA putra 'gAhAIdhUevA' yA gRhapati kI duhitA-kanyA 'gAhAvaI suNhAvA'-yA gRhapati kI snuSA putravadhU 'dhAIyA'-yA dhAtrI dhAI paricArikA athavA 'dAso vA jAva' dAsa sevaka yA yAvat 'kamma karIo bA' dAsI sevikA athavA karmakara naukara yA karmakarI nokarAnI inameM se koI eka bhI 'aNNamaNNasa gAyaM sIodagaviyaDeNa vA anyonya paraspara ke gAtra zarIra ko yA zarIrAvayava hAthapAda vagairaha ko atyaMta zItodaka ThaMDA pAnI se yA 'usiNodagaviyaDeNa vA' uSNodaka vizeSa garama pAnI vizeSa se 'accholaMti yA padhoti vA ekavAra prakSAlita kara rahe haiM yA aneka vAra prakSAlita kara rahe haiM 'siMcaMti yA' yA siMcana kara rahe haiM athavA 'siNAceti vA' jaM puNa ubassayaM evaM jANijjA' ne pakSyabhAra 412 me 60zraya ) -'iha khalu upassae gAhAvai bA' 20 ayanI nA rhe| gRhasya zrAya: 55 'gAhAbai bhAriyA yA' 25 zrAyanI khI athavA 'gAhAvai bhagiNI vA' sthanI mana athavA gAhAvai putto vA' gRhasthanI putra mth| 'gAhAvai dhUe vA' gRhapatinI putrI mayA 'gAhAvai suNhA yA' patinI putra55 154'dhAI vA' thA pariyAra athavA 'dAso vA' sase athavA 'jAva kammakarI vA' yAvat sii-sepi| athavA ubha72-72 matha bharI 42 2 mA 48 3 se 4 'aNNamaNNassa gAya sIodagaviyaDeNa thA' eka bIjAnA zarIrane ke zarIranA avayava hAtha paga vigerene ThaMDA pANIthI athavA 'usiNodagaviyaDeNa vA' 12 pAthI 'uccholaMti vA paghoti yA pAra dhune cha athapA pArapAra ghaay| cha. athavA siMcaMti vA siNAti vA' 745 42 cha mA naya zrI sAgasUtra :4 Page #457 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 446 AcArAMgasUtre zanAya nirgantuM praveSTuM vA sa upAzrayaH kalpate, 'jAva'NucitAe' yAvad anucintAyai svAdhyAyAnucintanArthamapi sa upAzrayo na kalpate iti zeSaH tadupasaMharannAha - 'tahappagAre uvassae ' tathAprakAre pUrvoktarUpe upAzraye 'No ThANaM vA sejjaM vA jAva cetejjA' no sthAnaM vA dhyAnarUpaM kAyotsargam zayyA vA saMstArakam, yAvad niSIdhikAM vA svadhyAyabhUmiM cetayet kuryAt tathA sati saMyamavirAdhanA syAt / / 0 45 // nahalA rahe haiM arthAt snAna karA rahe haiM aisA dekha le to usa upAzraya meM 'No paNNassa' saMyamazIla sAdhu ko aura sAdhvI ko- 'nikkhamaNapavesaNAe jAva' fasser nikalanA nahIM cAhiye aura praveza bhI nahIM karanA cAhiye aura yAvat svAdhyAya kA 'aNuciMtAeM' anucintana manana bhI nahIM karanA cAhiye arthAt jisa upAzraya ke nikaTa meM gRhastha vagairaha apane ghara meM eka dUsare ko nahalA rahe haiM aisA dekhane meM AtA ho to usa upAzraya meM nahIM yAtAyAta karanA cAhiye aura svAdhyAya vagairaha karane ke liye rahanA bhI nahIM cAhiye kyoMki isa prakAra ke upAzraya meM rahane se uktarIti se saMyama AtmA kI virAdhanA kI saMbhAvanA rahatI hai isaliye 'tahappagAre uvassae' usa prakAra ke upAzraya meM 'No ThANaM vA' sthAna dhyAna rUpa kAyotsarga ke liye sthAna grahaNa nahI karanA cAhiye aura - 'sejjaM vA jAva cetejA' zayyA zayana ke liye saMstAraka saMtharA bhI nahIM pAtharanA-bichAnA cAhiye tathA niSIdhikA - svAdhyAya karane ke liye bhI bhUmi grahaNa nahIM karanA cAhiye kyoMki usa prakAra ke upAzraya ke nikaTavartI sAgarika gRhastha loga apane apane ghara meM snAnAgAra meM jAkara khule hue bAtharUma meM ThaMDA pAnI se yA garama pAnI se eka gRhastha dUsare gRhastha ko yA eka gRhapatnI vagairaha dUsarI strI vagairaha ko nahalA rahI hai yA sIMca rahI hai yA rAve che. tevu ve to mevA upAzrayamAM 'No paNNassa nikkhamaNapavesaNApa' prAjJa saMyama zIla sAdhuye haiM sAdhvIme nIujavA hai avezavAne yogya nathI. mane 'jAva aNuciMtAe ' cAvat svAdhyAyanuM anuciMtana-manana paNa karavu nahI. arthAt je upAzrayanI najIka gRhastha vigere potAnA gharamAM eka bIjAne navaDAvatA hAya tema jovAmAM Ave te e upAzrayamAM gamanAgamana karavu' nahI' ke svAdhyAya vigere karavA mATe paNa na rahevu. kema } yA prabhAranA upAzrayamAM rahepAthI saMyama AtmAnI virAdhanA thAya che. tethI 'tahappagAre ubassae' se prAranA upAzrayamA 'ThANaM vA' sthAna- dhyAna3ya prAyotsarga bhATe sthAna aDA 2 nahIM' 'sejjaM vA' bhane zayyA-zayana puravA bhATe saMthArA pazu pAtharavo nahIM tathA 'jIva cetejjA yAvata svAdhyAya puravA bhATe yA lUbhigraha 12vI nahIM, Debha Tu mevA prakAranA ke jenI najadIka gRhasthA peAtAnA gharamA ke snAnAgAramAM jaIne ughADA khAtharUmamAM ThaMDA pANIthI eka vyakti khIjI vyaktine athavA eka strI anyazrI vigerene navarAve ke pANInuM sIcana karatA DrAya ke dheAI rahyA hAya tema jovAmAM Ave te zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #458 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sa0 46 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam mUlam-se bhikkhU yA bhikkhuNI vA se jaM puNa uvasmayaM jANijjA, iha khallu gAhAyai vA gAhAvaibhAriyA vA gAhAvaibhagiNI vA gAhAvaiputto vA gAhAvaidhUe vA gAhAvaisuNhA vA dhAI vA jAva kammakarIo yA NigiNA ThiA NigiNA ullINA mehuNadhamma viNNaveMti rahassiyaM vA maMtaM maMteti No paNNassa NikkhamaNapavesaNAe jAva'NuciMtAe tahappagAre uvassae No ThANaM vA seja vA jAya cetejA // 46 // __chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yadi punaH upAzrayaM jAnIyAn iha khalu gRhapati ko gRhapatibhAryA vA gRhapatibhaginI vA gRhapatiputro vA gRhapati duhitA gRhapatisnuSA yA dhAtrI vA yAvat karmaphayoM vA nagnasthitAH nagnAH upalInAH maithunadharma vijJApayanti rahasyaM vA mantraM mantrayante no prAjJasya niSkramaNapravezanAya yAyad anucintAyai, tathAprakAre upAzraye no sthAnaM vA zayyAM vA yAvat cetayet ||suu0 46 // _____TIkA-punarapi prakArantareNa upAzrayavizeSe sAdhUnAM nivAsapratiSedhaM vaktumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA-saMyamavAn sAdhurvA sAdhvI vA 'se jaM puNa uyassayaM jANijjA' sa saMyamavAn sAdhuH yadi punarevaM vakSyamANasvarUpam upAzrayaM jAnIyAt taghaza-'iha khalu gAhAvai vA' iha khalu upAzrayAnikaTe gRhapatirvA gRhastha: 'gAhAyaDa bhAriyA vA' gRhapatimAryA vA 'gAhAvaibhagiNi vA' gRhapatibhaginI yA gRhastha svasA 'gAhA. prakSAlita kara rahI hai aisA dekhalene para sAdhu kA saMyama pAlana nahIM hosakatA // 45 // phira bhI prakArAntara se upAzraya vizeSa meM jaina sAdhu ko nivAsa nahIM karanA cAhiye yaha batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, se jaM puNa upassayaM evaM jANijjA' ihakhalu gAhAvaI vA, gAhAvai bhAriyA vA, gAhAyai bhagiNI vA, gAhAvai putto vA, gAhAi dhUe cA, gAhAbai suNhA cA dhAI cA, dAso vA, jAva kammakarIo vA vaha pUrvokta bhikSuka-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI yadi sAdhune saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI tevA upAzrayamAM vAsa kare nahIM 45 che pharIthI upAzraya vizeSamAM sAdhue vAsa na karavA viSe ja sUtrakAra kathana kare che - Ai-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUxin sayamazIla sAdhu bhane sAthI 'se jaM puNa uvassaya evaM jANijjA' ne 20 pakSyamA 42thI ||shry ourat-'iha khalu gAhAvai vA' mA pAzrayanI na gRhastha zrApa athavA 'gAhAvaI bhAriyA vA' 2yanI zrI mayA 'gAhAvai bhagiNI vA' 75 zrApanI mana athavA 'gAhAyai putto vA' yA putra athavA 'gAhAyai dhUe vA' sthanI putrI mayA 'gAhAvai suNhA zrI sAgasUtra :4 Page #459 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 458 AcArAMgasUtre yaiputto vA' gRhapatiputro vA 'gAhAvaidhae vA' gRhapatiduhitA yA gRhasthakanyA 'gAhApai muNhA yA' gRhapatiranuSA vA gRhasthaputra dhU: 'dhAI vA dhAtrI vA 'jAva kammakarIo yA' yAvad dAso vA dAsI vA karmakaro vA dharmakayoM vA paricArikAH 'NigiNAThio' nagnAH sthitAH 'NigiNA ullINA mehuNadhammaM viSNaveMni' nagnAH upalInAH pracchannAH satyaH maithunadharmam viSayabhogaviSayakavarNanaM vijJApayanti kurvanti 'rahassiyaM yA maMtaM mate ni' rahasyaM vA mantraM mantrayanti rahasyaviSayaka mantraNAM kurvanti tasmAt 'No paNNassa NikkhapamaNapavesaNAe jAva'Nu ciMtAe' no prAjJasya saMyamazIlasya sAdhoH niSkramaNapravezanAya nirgantuM praveSTuM vA sa upAzrayaH kalpate yAvat anucintAyai svAdhyAyAnucintanArthamapi sa upAzrayo na kalpate iti aisA vakSyamANa rUpa se upAzraya ko jAna leki isa upAzraya ke nikaTavartI gRhastha zrAvaka athavA zrAvikA gRhapati kI bhaginI-bahana yA gRhapati kA putra yA gRhapati kI duhitA kanyA athavA gRhapati kI snuSA-putravadhU yA dhAtrI-dhAI-paricArikA baccoM ko dekha bhAla karane vAlI upamAtA aura dAsa-sevaka tathA yAvat-dAsI-sevikA yA karmakara-nokara-yA karmakarI-nokarAnI vagairaha 'NigiNA ThiA,' nagnA naGgI khaDI hai yA 'NigiNA ubalINA mehuNadhammaM viNNaveM ti' nagI hI chipakara maithunadharma viSayabhoga ko batalA rahI hai arthAtU rati bhoga kA varNana kara rahI hai athavA-'rahassayaM vA maMtaM maMti' rahasya ekAnta meM maMtraNA kara rahI hai arthAt ekAnta meM viSaya bhogavilAsa viSaya kI bAta kara rahI hai isaliye 'No paNNassa NikkhamaNapavesaNAe' prAjJa saMyamazIla sAdhu ko isa taraha ke upAzraya meM niSkramaNa praveza karanA nahIM cAhiye aura 'jAva aNucitAe' yAvat svAdhyAya kA anucintana manana bhI nahIM karanA cAhiye kayoMki isa upAzraya ke nikaTavatI gRhastha ke gharameM gRhapati vagairaha yA gRhapati kI bhAryA vagairaha nagna hokara viSaya bhoga kI carcA yA maMtraNA kara rahe haiM isa liye -'tahappagAre uvassae No ThANaM yA' isa prakAra ke upAzraya meM sthAna vA' gRhasthanI putra55 55 'dhAI vA' yA 'dAso vA' hAsa bhAra 'jAva kammakarIo yA' yApat hAsI bha72 ath| bha vigere 'NigiNAThiyA' na 4 mesa cha. athavA 'NigiNA ullINA mehuNadhamma viNNaveti' na avasthAmA // chupAIna bhaithu4 dharma-viSaya sevananu vana 43 // 238 cha. azA 'rahassiyaM vA maMtaM maMte ti' mentamA masalata karI rahela che arthAt ekAntamAM bhega vilAsa viSaya saMbaMdhI vAta karI rahela cha. tabhI to No paNNassa NikkhamaNapabesaNApa' prAza-sayamazIlA sAdhu sAdhyAsa AvA upAzrayamAM niSkramaNa ke praveza kare nahIM eTale ke AvavuM javuM nahIM tathA 'jAva aNuciMtAe' yAvat 25cyAyanu anutina, manana 5 42 nahI 25 upAzrayanI najadIka gRharathanA gharamAM gRharatha vigere ke gRhastha pani vigere nagnAvasthAmAM zrI sAgasUtra :4 Page #460 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TakA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 46-47 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 449 zeSaH tadupasaharanAha-'tahappagAre upassae' tathAprakAre nathAvidhe pUrvoktarUpe upAzraye 'No ThANaM vA sejja vA jAva cetejjA' no sthAnaM vA dhyAnarUpaM kAyotsargam zayyAMcA saMstArakam yAvat niSIdhikAM vA svAdhyAyabhUmi cetayet kuryAt tathA sati sAdhunAM sAdhvInAJca viSayabhogavAsanAviSayakavArtAlApazravaNena nagnAvasthAdarzanena ca viSayavAsanA vardhanAt saMyamavirAdhanA syAt // 90 46 // / mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa upassayaM jANijjA AiNNasaMlikkhaM No paNNasta NikkhamaNapavesaNAe jAva ciMtAe jAva No ThANaM vA sejja yA nisIhiyaM vA cetejA ||suu0 47 // ___ chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punaH upAzrayaM jAnIyAt-AkIrNasaMlekhyaM no prAjJasya niSkramaNapravezanAya yAvat cintAyeM yAvat no sthAnaM vA zayyAM vA nipIdhikAM vA cetayet / 47 / TIkA-pUrva paraspararAtrisaMbhogarahasya mantraNAdi vArtAlApakartastrIpuruSayuktopAzraye sAdhanA vAsaniSedhaH pratipAditaH samprati strIpuruSAdInAM citrayukte'pi upAzraye kAmoddIpakadhyAnarUpa kAyotsarga ke liye sthAna grahaNa nahIM karanA cAhiye tathA-'sejja vA jAva cetejjA' zayyA-zayana ke liye saMthAra pAtharane ke lie bhI nivAsa nahIM. karanA cAhiye evaM yAvat-niSIdhikA-svAdhyAya karane ke liye bhI bhUmi grahaNa nahIM karanA cAhiye kyoMki uktarIti se pAsa meM sAgArika gRhasthoM ke parivAra sAMsArika viSaya bhoga karane kI bAtacita karate rahane se usa ko dekha kara yA sunakara bhAva sAdhu kA bhI mana vicalita ho sakatA hai isa taraha unake saMyama kI cirAdhanA ho sakatI hai isaliye sAdhu loga aise upAzraya meM nahIM rahe // 46 // aba IyAM samiti adhyayana ke prathama uddezaka kI 15. sUtra kI hindI meM vyAkhyA karake 151 sUtra kI vyAkhyA karate haiM-'se bhikkhU yA' ityAdi TIkArtha-isa se pahale paraspara meM rAtri saMbhoga rahasya mantraNA cAtAlApa viSaya lAganI yA bhayA / 22 DAya 'tahappagAre uvassae No ThoNaM vA' mAyA prakAranA upAzrayamAM sthAna-dhyAnarUpa kAryotsarga karavA mATe sthAna grahaNa karavuM nahIM tathA 'sejjaM vA' zayyA-zayana bhATa sthaa| pAyarayA mATe 54 pAsa 423 / nahI. 'jAva cetenjA' evaM yAvatu svAdhyAya karavA mATe paNa bhUmi grahaNa karavI nahIM kema ke pUrvokta rIte najIkamAM sAgArika gRhasthonA parivAra saMsAranA viSaya saMbaMdhI vAte karavAthI te joIne ke sAMbhaLIne saMyamazIla sAdhunuM paNa manacalita thavAnI saMbhAvanA rahe che ane te rIte temanA saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI sAdhuoe AvA upAzrayamAM rahevuM nahIM te 46 parasparamAM rAtribhega rahasyamaMtraNA ke vArtAlApa karanAra strI purUSanA gharanI najIkanA upAzrayamAM sAdhu ke sAdhvIe na rahevA viSe tathA viSayabhega viSayaka khAnagI vArtAlApavALA ATha 57 zrI sAgasUtra :4 Page #461 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgamane tayA sAdhUnAM saMyamavirAdhakatvena vAso na yukta ityAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI yA' ityAdi / sa bhikSuryA bhikSukI vA-sAdhurvA sAdhvI vA-'se jaM puNa uvassayaM jANijjA' sa sAdhuH yat punaH yadi khalu vakSyamANasvarUpam upAzrayaM jAnIyAt-'AiNNasaMli. khaM AkIrNasaMlekhyam-citravyAptam upAzrayaM yadi jAnIyAt iti pUrveNAnyayaH, tahi 'No paNNasta NikkhamaNapavesaNAe' no prAjJasya sAdhoH niSkramaNapravezanAya sa upAzrayaH kalpate iti zeSa: 'jAva ciMtAe' yAvat-vAcana pRcchA parivartanAnuprekSaNamananacintAyai svA. dhyAyavAcanamananacintanArthamapi sa upAzrayaH sAdhanAM na kalpate iti zeSaH "evaM jAva' yAvat tathA prakAre citrayukte upAzraye 'No ThANaM vA sejja vA NisIhiyaM vA cetejjA' no karane vAle strI puruSa ke ghara ke nikaTavartI upAzraya meM sAdhu aura sAdhvI ko nahIM rahanA cAhiye athavA viSaya bhogAdi kA rahasya viSaya kA vArtAlApa karane vAle strI puruSa sambaddha upAzraya meM bhI sAdhu aura sAdhvI ko nahIM rahanA cAhiye yaha batalAkara samprati abhI strI puruSoM ke citra yukta upAzraya meM bhI sAdhu aura sAdhvI ko nahIM rahanA cAhiye yaha batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhU cA, bhikkhUNI vA, se jaM puNa uvasmayaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSuka jaina sAdhu aura bhikSukI jaina sAdhvI yadi aisA yakSyamANa rUpa se upAzraya ko jAna leki 'AiNNa saMlikkhaM yaha upAzraya akIrNa saMlekhya arthAta saMlekhya arthAt citroM se vyApta hai etAvatA isa upAzraya meM aneka prakAra ke citra TaGgehae hai jinako dekhakara mana vicalita ho sakatA hai to isa prakAra ke aneka hI bIbhatsa viSayAkarSaka citroM se yukta upAzraya meM 'No paNNassa' prAjJa saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI ko 'NikkhamaNapavesaNAe jAva ciMtAe jAva' niSkramaNa praveza karanA ThIka nahIM hai aura yAvatU svAdhyAya kA anucintana manana bhI karanA ThIka nahIM hai aura yAvat vAcanA pUchanA AvRtti karanA tathA strIpuruSanA saMbaMdhavALA upAzrayamAM paNa sAdhu ke sAdhvIe na rahevA saMbaMdhI kathana karIne have strI purUSanA citravALA upAzrayamAM sAdhu ke sAvIne na rahevA viSe sUvakAra kathana kare che. rAya-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUti sAdhu ne sayabhavatI sAdhvI se jaM puNa uvassayaM jANijjA' le 1kSyamA prArathI upAzrayane gaNe-'AiNNasaMlikkhaM' mA upAzraya AkarNa saMlekhya arthAt citrathI citrala che. eTale ke upAzrayamAM aneka prakAranA citra citrela ke TAMgela che. ke jene joIne mana vicalita thaI jAya tevA che. te AvA prakAranA aneka bIbhatsa viSayakarSaka citravALA upAzrayamAM "no paNNApta Nikkhama gapavesaNAe' prAjJa-marthAt sayabhazI sAdhu mana savI niyu praveza nahI. 'jAva ciMtAe' bhane yAvat svAdhyAyanu anuyitana manana 54 427 nahI ane yAvat vAMcavuM pUchavuM ke avRtti ke anuprekSaNa paNa karavuM nahIM. arthAt viSayAkarSaka citravALA upAzrayamAM sAdhu ke sAdhvIne rahevA mATe ke svAdhyAyanuM vAMcana manana ane zrI sAgasUtra :4 Page #462 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 47-48 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam sthAnaM vA kAyotsargarUpaM dhyAnam zayya vA saMstArakam, niSodhikAM vA svAdhyAyabhUmi cetayet kuryAt tathA sati svadhyAya saMyamavirAdhanA syAt tasmAt citrayukte upAzraye sAdhubhirvAso na kartavyaH // 0 47 // 451 mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA abhikaMkhejjA saMthAraM esittae se jaM puNa saMthArayaM jANijA saaMDaM jAva sasaMtANagaM tahappagAraM saMthAragaM lAbhe saMte No paDigAhijA || sU0 48 || chAya-sa bhikSurvA bhikSukI vA abhikAGakSet saMstArakam eSitum sa yat punaH saMstArakam jAnIyAt sANDam yAvat sasantAnakam tathAprakArakam saMstArakam lAbhe sati no pratigRhNIyAt sU0 48 // TIkA - samprati- aNDa jIvajantu lUtAjAlA diyuktam saMstArakaM sAdhUnAM niSedhitumAha - 'se bhikkhUvA bhikkhuNI vA' samikSurvA bhikSukI vA - saMyamavAn sAdhurvA, sAdhvI vA, 'abhikaanuprekSaNa karanA bhI ThIka nahIM hai arthAt viSayAkarSaka citra yukta upAzraya sAdhu aura sAdhvI ko rahane ke liye tathA svAdhyAya kA vAcana manana cintana ke liye bhI upayukta nahI samajhA jAtA hai isI tAtparya se yukta upAzraya meM 'No ThANaM vA ' sthAna grahaNa nahIM kare aura 'sejjaM vA' zayyA zayana ke liye saMstAraka saMtharA bichAnA pAtharane ke liye nivAsa nahI kare tathA 'NisIhiyaM vA cetejjA' niSIdhikA svadhyAya karane ke liye bhI bhUmigrahaNa nahIM kare kyoMki uktarIti se svAdhyAya aura saMyama kI virAdhanA hogI // 47 // aba aNDe aura jIva jantuoM se tathA nakaDA jAla vagairaha se yukta upAzraya meM jaina sAdhu aura jaina sAdhvI ko nahIM rahanA cAhiye yaha batalAte haiM 9 TIkArtha- 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA abhikaMkhejjA saMdhAraM esittae' vaha ci'tana mATe paNa upayogI mAnela nathI e hetuthI e pUrvokta viSayanA upasa'hAra ratAM sUtrAraDe che - 'jAva No ThANaM vA' se prAranA mIlatsa citropAnA upAzrayabhAM sAdhu ane sAdhvIe sthAna arthAt dhyAnarUpa kAyAsa karavA mATe sthAna grahaNu karavuM nahIM' athavA 'sevA' zayyA, bheTale suvA bhATe saMstAra arthAt saMsthA pAtharapA mATe vAsa karavA nahI. tathA niSIdhikA--svAdhyAya karavA mATe paNuM bhUmigrahaNa karavI nahI. ukta prakAranA citrAvALA upAzrayamAM vAsa karavAthI svAdhyAya ane sayamanI virAdhanA thAya che. // sU. 47 // have iMDA ane jIvajaMtuvALA tathA karALIyAnA jALAvALA upAzrayamAM sAdhu ke sAdhvIe na rahevA viSe kathana kare che.- TIDArtha' - ' se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu bhane sAthI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #463 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 552 AcArAMgasUtre khejja saMthAraM esittae' abhikAGkSet-vAnchet-saMstArakam phalakAdi zayyArUpaM saMstaraNaM eSitam-gaveSayitum anyeSTum yadi icchet tarhi 'se jaM puNa saMthArayaM jANijjA' sa yat punaH yadi tAvat vakSyamANarUpaM saMstArakam phalakAdikaM jAnIyAt yat 'saaMDaM jAva sasaMtANage' sANDam-aNDayuktam yAvat saprANam savIjama saharitam sodakam sotiGgapanakadakamRttikAmakeTasasantAnakam lUtAtantu jAlasahitam phalakAdi saMstArakaM yadi pazyet tarhi 'tahappagAraM saMthAragaM' tathA prakArakam aNDAdi lUtAtantujAlasahitam saMstArakam phalakAdisaMstaraNam 'lAbhe saMte No paDigAhijjA' lAbhe sati-lAbhe satyapi no pratigRhNIyAt aNDajIvajantu lUtAtantujAlasahitaphalakAdisaMstArakagrahaNe jIyahiMsAsaMbhavet saMyamavirAdhanA syAt ||suu. 48 // pUrvokta bhikSuka saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhdhI yadi saMstAraka phalaka pATa coMkI vagairaha zayyA rUpa saMstaraNa-gaveSaNa anveSaNa karanA cAhe arthAt jaina sAdhu aura jaina sAdhvI yadi zayana karane ke liye pATa vagairaha saMstaraNa ko DhUMDhane kI AkAMkSA karane para 'se jaM puNa saMthArayaM jANijjA' yaha yadi aisA vakSyamANa rUpase saMstAraka pATa caukI vagairaha saMstaraNa ko jAna le yA dekhale ki yaha 'saaMDaM jAca sasaMtANagaM' saMstAraka pATa vagairaha saMstaraNa aNDoM se bharA huA hai yAvat prANiyoM se yukta hai tathA bIjoM se yukta hai evaM harita hare bhare patte ghAsoM se bhI bhareM hai tathA udaka kaccA pAnI se bhI sambaddha hai tathA utti choTe choTe jIva jantu aura panaka ekendriya tathA atyaMta sUkSma jIvoM phanagoM se vyApta hai evaM makaDe kA jAla paramparA se bharA huA hai to 'tahappagAraM saMtharagaM' isa prakAra ke saMstAraka phalaka pATa vagairaha saMstAraka ko dekhakara sAdhu aura sAdhvI 'lAbhe saMte No paDigAhijA' milane para bhI grahaNa nahI kare kyoMki aNDe jIva jaMtuoM se tathA lutAtantu makareM ke jAloM se bhare hue phalakAdi 'abhikaMkhijjA saMthAraM esittae' ne sastA24 meTa pATa yAhI vigaire zacyA 35 saMstaraNanuM gaSaNa ane aveSaNa karavA vicAre arthAta jaina sAdhu ane jaina sAdhvI bhuvA bhATa pATa vigaire sata29 ne bhejA 2ch| se jaM puNa saMthArayaM jANijjA' ane je A vakSyamANa prakAranA pATa vigere saMstArakane jANe ke jeIle ke-A saMstA24 pATa vigaire 'saaMDa' mAthI maresa che. 'jAva sasaMtANagaM' yAvat prANiyothI yuta che, bIyAethI yukta che tathA lIlevarI pattA ghAsathI paNa bharela che. tathA ThaMThA pANIthI paNa yukta che. tathA usiMga nAnA nAnA jIvajaMtuo ane panaka ekendriya ane atyaMta suma jIve phanagAethI vyApta che. tathA karoLIyAnI jALa paraMparAthI paNa yukta che. to 'tahappagAragaM saMthAragaM' mA 42thI 4aa vigere yuta saptA24 544, pATa, vigaire satarane RUR sAdhu mana sAcI 'lAbhe saMte No paDigAhijjA' bhane ta 55 aY zrI. // // 2 // sUtra:4 Page #464 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 49 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam mUlam-se bhikkhU yA bhikkhuNI vA se jaM puNa saMthArayaM jANijjA appaMDaM jAva saMtANagaM garuyaM tahappagAraM saMthArayaM lAme saMte No paDigAhijjA ||suu0 49 // __chAyA-sa bhikSuryA bhikSakI vA sa yat punaH saMstArakaM jAnIyAt alpANDaM yAvat saMstAraka gurukam tathAprakAram saMstArakam lAbhe sati no pratigRhNIyAt / / 90 49 / / TIkA-samprati aNDAdi rahitamapi saMstArakaM yadi gurutvayuktaM vartate tarhi na gRhItavyamityAha-'se bhikhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA-saMyamavAn sAdhuH, sAdhvI yA 'se jaM puNa saMthAragaM jANijjA' sa sAdhuH yat punaH yadi vakSyamANarUpaM saMstArakam phalakAdikaM jAnIyAt 'appaMDaM jAya saMtANAgaM garuyaM' yadyapi phalakAdikaM saMstArakam alpANDam -aNDarahitam alpazabdasya ISadarthakatayA narthe tasya paryavasAnAt yAvat-prANirahitam bIjarahitam haritodakottiGgapanakamRttikAlatAtantujAlarUpasantAmarahitaM saMstAraka zayyA ko grahaNa karane para jIvahiMsA kI saMbhAyanA hone se saMyama virAdhanA hogI isaliye isako usa ko nahIM lenA cAhiye // 48 // abhI aNDAdi rahita bhI saMstAraka yadi bahuta bhArI ho to sAdhu aura sAdhvI ko use grahaNa nahIM karanA cAhiye yaha batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, se jaM puNa saMthAragaM evaM jANijjAappaMDaM' yaha pUrvokta-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi saMstAraka-pATa vagairaha ko isa prakAra vakSyamANarIti se jAnale ki 'appaMDaM jAya saMtANagaM' yaha saMstAraka yadi alpANDa-thoDeM hI aNDoM se yukta hai yahAM para karavA nahIM kema ke iMDA ane jIvajaMtuothI tathA bhUtAtaMtu karoLIyAnI jALathI bharela phalakAdi saMskAraka zayAne grahaNa karavAthI jIva hiMsAnI saMbhAvanA hovAthI saMyamanI virAdhanA thAya che tethI te levA nahIM . sa. 48 IMDA vigere vinAnuM saMsmAraka paNa je bahu bhAre hoya te sIdhu ane sAdhvIe grahaNa na karavA viSe sUtrakAra kathana kare che. TI-se bhikkhU vA bhikkhuNI yA' te pUrita sayamazAda sAdhu bhane sAthI se jaM puNa evaM jANijjA' ne sA24-58 vigerene yA pakSyamA prA2nA onla - sA sA24 'appaMDa jAva' 585is arthAt yau31 04 4 vA che. maDIyo 55 zabdane artha ISada naarthamAM ja samAveza hevAthI iMDAothI rahita ema ja artha zrImAyArAgasUtra:4 Page #465 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 454 AcArAMgasUtre vartate kintu gurukam - gurutvayuktaM tadasti, ata eva gurutvayuktasya phalakAdi saMstArakasya grahaNe bahuvidha klezAdisaMbhavena saMyamavirAdhanApatyA 'tahappagAraM saMyArayaM' tathAprakArakam - gurutvayuktam saMstArakam phalakAdikam 'lAbhe saMte No paDigAhijjA' lAbhe sati-lAbhe satyapi no pratigRhNIyAt gurutvayuktasya phalakAdi saMstArakasya grahaNe AnayanAdau hasta pAdAdi skhalanajanyabhaGgApacyA bahuvidhaklezopadravAdi saMbhavAt // 0 49|| alpa zabda kA ISad arthaka naJartha meM hI paryavasAna hone se aNDoM se rahita artha hI samajhA jAtA hai anyathA jaina siddhAnta ke anusAra ghoDA bhI aNDA vagairaha kA rahanA jaina siddhAnta ke viruddha ho mAnA jAyagA, isaliye alpANDa zabda kA lakSyArtha yA vAcyArtha aNDoM se rahita samajhanA cAhiye isI taraha yAvat zabda se grAhya alpa prANI alpabIja vagairaha zabdoM kA bhI artha prANI rahita tathA bIja rahita ityAdi hI samajhanA cAhiye, isa taraha yAvat - alpaprANa-prANI rahita, alpa bIja-bIja rahita, harita ghAsapattA vagairaha se rahita tathA alpa uttipanaka udaka mRttikA markaTa jAla santAna arthAt usiMga choTe choTe ekendriyAdi Ula vagairaha jIvajantuoM se rahita evaM panaka - choTe choTe lAla lAla jantu vizeSa jo ki varSA ke samaya meM hare hare ghAsa vagairaha ke Upara baiThe rahate haiM aise phanagA vagairaha se bhI rahita evaM pAnI se milo huI gilI mRttikA miTTI se bhI rahita evaM lUtAtantu jAla-makare kA jAla santAna paramparA se bhI rahita hone para bhI yadi vaha 'garuyaM' saMstAraka pATa vagairaha atyanta vizAla tathA atyanta bhArI ho to 'tahapagAraM saMdhArayaM' usa prakAra ke saMstAraka ko atyaMta bhArI hone samajAya che. nahIMtara jaina siddhAnta pramANe thADA paNu IMDA vagere hAya tA te siddhAMta virUddha mAnavAmAM Avela che. tethI alpAMDa zabdanA lakSyAMka ke vAcyA iDAthI rahita emaja samajavA eja pramANe yAvat zabdathI grahaNa thatA alpa prANI alpa khIja e zabdonA artha paNa prANI rahita mauja rahita vigere prakAre ja samajavA. eja pramANe yAvat alpa prANu-prANi rahita tathA alpa khIja-khIja vinAnA lIlA ghAsa pAnaDAthI rahita tathA alpa uttaMga panaka utkramRttikA karALIyAnI jALa paraparA ane utti'ga arthAt nAnA nAnA ekendriya vigere ula vigere jIvajaM tu vinAneA tathA panaka nAnA nAnA lAla lAla jaMtu vizeSa ke je varasAdanA samayamAM lIlA ghAsa vigerenI upara esI rahe che. evA phaeNnagA vigerethI paNa rahita pANIthI bhauni mATIthI rahita tathA 'sasaMtANagaM' 4zajIyAnA lajAyothI rahita hoya to yAgu le ye saMstAra pATa vigere 'garuyaM' dhaSI bhoTI bhane vanahAra hoya to 'tahappagAra' saMthAraya' mevA aAranu saMstAra atya Mta lAre hovAthI 'lAbhe saMte No paDigAhijjA' prApta thAya to sAdhu sAdhvI tevA sastAraka grahaNu karavA nahI. kema ke- A rItanA atyaMta bhAre ane ghaNA meTA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #466 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 50 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa saMthAragaM jANijjA, appaMDaM jAva saMtANagaM lahuyaM apADihAriyaM tahappagAraM sejjAsaMthAragaM lAbhe saMte No paDigAhijA ||suu0 50 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vAsa yat punaH saMstArakaM jAnIyAt-alpANDaM yAvat santAnakaM laghukam apratihArakaM tathAprakArakam zayyAsaMstArakaM lAbhe sati no pratigRhNIyAn // 0 50 // TIkA-punarapi phaTakapaTTapramRti saMstArakavizeSa niSedhitumAha-se bhikkhU vA bhikkhuNI yA' sa pUrvokta bhikSurvA bhikSukI yA 'se jaM puNa saMthAragaM jANijjA' sa yat punaH vakSyamANasvarUpaM saMstArakam phalakAdikaM jAnIyAt tadyathA 'appaMDa jAva saMtANaga' alpANDamaNDarahitam yAvat-prANijIvajanturahitam uttiApanakalUtAtantujAlarUpasantAnara hitam evaM 'lahuyaM appaDihAriyaM' laghukam-gurutvarahitaM saMstArakaM vartate kintu apratihArakam-pratyarpaNa. se 'lAme saMte No paDigAhijjA' milane para bhI sAdhu aura sAdhvI usa saMstAraka ko nahIM grahaNa kareM kyoMki isa prakAra ke atyaMta bhArI tathA atyanta vizAla phalakAdi saMstAraka ko uThAne baiThAne lAne le jAne meM atyaMta AyAsa kleza ke kAraNa hAtha pAda vagairaha kA TUTa jAne kA bhI bhaya rahatA hai aura aisI paristhiti meM saMyama virAdhanA hogI isaliye use grahaNa nahIM kareM // 49 // phira bhI phalaka pATa vagairaha saMstAraka vizeSa ko niSedha karate haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhUNI vA se jaM puNa saMthArayaM evaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSuka saMyamazIla sAghu aura bhikSukI sAdhvI yadi saMstAraka phalakAdi zayyA ko aisA vakSyamANa rUpase jAna le yA dekha le ki yadi yaha phalaka pATa vagairaha saMstAraka-'appaMDaM jAva saMtANagaM'-alpANDa aNDoM se rahita hai evaM yAvat alpa prANI jIvoM se rahita ghAsoM se uttiGga Ula panaka phanagA vagairaha jIva jantu se bhI rahita hai evaM makaDe ke jAla saMtAna paraMmparA se rahita hai evaM phalakAdi saMstArakane upADavA ke lAvavA laI javAmAM ghaNe prayAsa ane kalezanA kAraNe hAtha paga vigerene IjA thavAne paNa bhaya rahe che ane te sthitimAM saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI tene svIkAravA nahIM. je 49 have prakArAntarathI phalaka pATa vigere saMskAraka vizeSano niSedha kare che. TI-se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayabhazI sAdhu bhane sAthI se jaM puNa saMthAraya evaM jANijjA' le satA24- 5146 cyAne 2 // pakSyamA prArathI ong se 2512 nave- 514 pATa vigere sastA24 'appaMDaM jAva saMtANagaM' sapA arthAt IDAethI rahita che. evuM yAvat alpa prANa ane alpa jIvothI rahita che. tathA bIjothI ane lIlA ghAsa usiMga ula--panaka-phanagA vigere jIvaMjatuothI paNa zrI mAyAga sUtra :4 Page #467 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 456 AcArAMgasUtre svIkArarahitaM tadasti iti jJAtvA 'tahappagAraM sejjAsaMthAragaM' tathAprakArakam-pratiharaNa. yogyatArahitam zayyAsaMstArakam-phalakAdikaM 'lAbhe saMte' lAbhe sati lAme satyapi 'No paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt pratyarpaNayogyatA rahitasya phalakAdi saMstArakasya saMrakSaNaprayuktaklezAdhikyasaMbhavena saMyamavirAdhanA syAt // 0 50 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa saMthAragaM jANijjA appaMDaM jAya saMtANagaM lahuyaM paDihAriyaM No ahAbaddhaM tahappagAraM saMthArayaM jAya lAbhe saMte No paDigAhijjA |suu0 51 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punaH saMstArakaM jAnIyAt alpANDaM yAvat saMtAnakaM laghukaM pratihArakaM no yathAbaddhaM tathAprakAraM saMstArakaM yAvat lAbhe sati no pratigRhNIyAt ||suu0 51 // TIkA-'punarapi prakArAntareNa zithilagandhanaM saMstArakaM niSedhitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhugI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa saMyArage jANijjA' sa yat punaH vakSya'lahuyaM' laghuka atyaMta halakA bhI bilakula hI bhArI tathA vizAla bhI nahIM haiM kintu 'apADihAriyaM tahappagAraM sejjAsaMthAraya' apratihArya bAda meM pratyarpaNa vApasa dene lAyaka yA svIkAra karane lAyaka bhI nahIM hai aisA jAnakara yA dekhakara 'tahappagAraM' isa prakAra ke agrAtihArya saMstAraka zayyA ko 'lAbhe saMte vi No paDi. gAhijjA' milane para bhI sAdhu aura sAdhvI ko nahIM lenA cAhiye kyoMki upayoga karane ke bAda vApasa dene lene lAyaka nahIM hone se isa ke zayyA saMstAraka phalaka pATa caukI vagairaha kA saMrakSaNa prayukta adhika kalezAdi kI saMbhAvanA hone ke kAraNa saMyama virAdhanA hogI isIliye use grahaNa nahIM karanA cAhiye // 50 // aba dUsare DhaMga se kamajora baMdhana vAle saMstAraka pATa vagairaha kA niSedhaka karate haiMsahita cha. tathA 42jiyAnI onu 5252rAthI 51 2hita cha, tathA 'lahuyaM' satyata isa cha, tama viza-bahu moTu 55 nayI 52 tu 'apADihAriya' mAtiDAyameTa zathI pAchu mAyA mAya sthIra sAya: 55 nathI tema tIna 8 'tahappagAraM sejjAsaMthAraya' mA prAranA mapratihArya zayyA saMtA24 'lAbhe saMte vi No paDigAhijjA' prApta thAya te 59 sAdhu ? sAvAye yaha 421 // nahI. ma 3-35yogamA lIdhA pachI pAchA ApavA ke levA lAyaka na hovAthI AvA prakAranA zayA saMstAraka phalaka pATa cekI vigerenuM rakSaNa janaka kalezAdinI saMbhAvanA hovAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI tevA saMsmArakAdi grahaNa karavA nahIM. sU. 50 che have kamara baMdhanavALA sastAraka pATa vigere levAno niSedha karatAM sUtrakAra kahe che zrI aayaa| sUtra : 4 Page #468 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU. 51 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 457 mANasvarUpaM saMstArakaM phalakAdikaM jAnIyAt tadyathA 'appaMDaM jAya saMtANagaM' alpANDamaNDarahitam yAvat-uttiGgapanakalUtAtantujAlarUpasaMntAnarahitam 'lahuyaM pADihAriyaM laghu. kama-gurutvarahitam pratihArakam pratyarpaNayogyatA sahitam kintu 'No ahApaddhaM no yathAvaddham pUrvavadvandhanayuktam zithilabandhaM tadastIti jJAtvA 'tahappagAraM saMthAraya' tathAprakAram candhanazaithilyayuktam saMstArakam phalakAdikam bhaGgAdidoSasaMbhavena klezakAritvAt saMyamavirAdhakatayA lAbhe saMte' lAbhe sati, lAbhe satyapi 'No paDigAhijjA' no prati TIkArtha-se bhikkhU vA bhikkhUNI vA se jaM puNa saMthAragaM evaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSuka saMyamazIla jaina sAdhu aura bhikSukI jaina sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se saMstAraka zayyA pATa phalaka vagairaha ko jAna le yA dekha le ki yaha saMstAraka pATa vagairaha 'appaMDaM jAva saMtANagaM' alpANDa arthAta aMNDoM se rahita haiM evaM alpaprANI prANIyoM se varjita hai evaM alpabIja bIjoM se bhI rahita hai evaM alpaharita hare bhare ghAsa pattoM se bhI varjita hai tathA alpa uttiMga, Ula rUpa sUkSma jIva jantuoM se bhI rahita hai tathA alpapanakaphanavA vagairaha kITapataMga vagairaha prANiyoM se bhI varjita hai aura 'lahuyaM laghu aura halakA bhI hai tathA 'pADihAriyaM' prAtihAraka-pratyarpaNa karane yogya bhI hai tathA bhArI bhI nahIM hai kintu No ahAbaddhaM' yathAbaddha pUrvavat majabUta baMdhana vAlA nahIM hai arthAt DhIlAbaMdhana vAlA hai isaliye zIghra hI TUTaphUTa jAyegA aisA samajhakara 'tahappagAraM saMthArayaM' isa prakAra ke zithila baMdhana vAle saMstAraka phalaka pATa caukI vagairaha saMstAraka zayyA ko Tane-phUTane ke Dara se kleza kArI sajhakara saMyama virAdhanA hone se 'lAbhe saMte No paDigAhijjA' milane para bhI sAdhu aura sAdhvI ko nahIM lenA cAhiye 1-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayamazIsa sAdhu sane sapA se jaM puNa saMthAraya evaM jANijjA' mA 53yamA 42thI saratA24 zayyA pATa 34 vigairene angii se hemA se, st|24 pATa vigere 'appaMDaM jAva' 55isdhyA 512nA che. va yAvat 'saMtANagaM' 2565 prANI arthAt prANiyo pAnA che. tathA lIlA ghAsa pAnA vinAnA che. tathA alpa usiMga phalarUpa sUma jIva jaMtuo vinAnA che tathA alpa panaka phanagA vigere kIDA pataMga vigere prANithI paNa rahita che.tathA pANithI maLela mATI tathA kaLIyAnI jALa paraMparathI paNa rahita che. tathA 'lahuya' 734 575 cha bhane 'pADihAriya" pAThi 24 meTa hai paach| 2 // 51 // yogya paae| cha. tathA lAre yahA2 5 nathI paraMtu No ahAbaddhaM' bhabhUta 5 dhanavANa nathA arthAt zithila baMdhanavALA che. tethI jadi tuTi kUTi jAya tevA che tema jANIne "naMdappgaar saMthAragaM jAva' te prAre DhIsadhanA satA24 555 pATa yI vigare zA saMtArakane takyA bhAMgavAnA DarathI kaleza janaka samajIne tathA saMyama virAdhaka zrImAyA sUtra:4 Page #469 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 458 ___ AcArAMgasUtre gRhNIyAt, zithilabandhasaMstArakagrahaNe tadbhaGgesati punanirmApaNajanyabahuvidhAyAsasaMbhavena saMyamavirAdhanA syAt ||muu0 51 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa saMthAraga jANijjA, appaMDaM jAva saMtANagaM lahuyaM pADihAriyaM ahAbaddhaM tahappagAraM saMthArayaM jAya lAbhe saMte paDigAhijA ||suu0 52 // ___TIkA-"atha saMstArakavizeSa grahItumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA sa bhikSuvA bhikSukI vA 'se jaM puNa saMthAragaM jANijjA' sa saMyamavAn mikSuH yat punaH-yadi yAvad vakSyamANasvarUpaM saMstArakam phalakapaTTAdikam jAnIyAt tadyathA 'appaDaM jAva saMtANagaM' alpANDam-aNDarahitam yAvat prANijIvajantu uttiGgapanakalUtAtantujAlasantAnarahitam 'lahuyaM pADihAriyaM' laghukam laghutvayuktam gurutvarahitam pratihArakam-pratyarpaNayogyatA kyoMki zithila DhIle kamajora baMdhana vAle phalakAdi saMstAraka ko lene se usa ko turata ThUTa jAne se duvArA banAne meM bahuta AyAsa kaSTa hogA isaliye saMyama kI virAdhanA hogI isaliye zithila baMdhanavAle phalakAdi saMstAraka ko sAdhu aura sAdhvI nahIM grahaNa kareM anyathA saMyama virAdhanA hogii|||51|| aba saMstAraka vizeSa ko lene ke liye batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhUNI bA, se ja puNa saMthAraeM evaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSuka aura bhikSukI yadi 'evaM' aisA vakSyamANa rUpa se saMstAraka phalaka pATa vagairaha ko jAna le yA dekha le ki yaha saMstAraka 'appaMDaM jAya saMtA. NagaM' alpa aNDavAlA arthAt aNDoM se rahita hai evaM yAvat prANI-bIja harita uttiGga, panaka udaka mizrita miTi makare kA jAla santAna paramparA se bhI varjita bhAnAta 'lAbhe saMte No paDiggAhijjA' prApta thAya to 54 sAdhu, sapA se nahI kema ke DhIlA kamajora baMdhanavALA phalakAdi saMsatArakane levAthI te tarata bhAMgI tUTi javAthI pharI meLavavA AyAsa janaka kaSTa thAya che. tethI saMyamanI virAdhanA thAya che. te mATe zithila baMdhanavALA phalakAdi saMtAraka vigerene sAdhu ke sAdhvIe grahaNa karavAM nahI. kAraNa ke te levAthI saMyama virAdhanA thAya che. ! sU. 51 have kevA saMsmAraka vigere levA te viSe kathana kare che. At- se bhikya vA bhikkhuNI vA' te pUrvarita saMyamazIsa sAdhu bhane sAyA se jaM puNa saMthAragaM evaM jANijjA' ne 20 56yamA prA2yI sastA24 384 58 porena ja nasa mA sastA24 'appaMDaM jAva saMtoNagaM' 55is marthAt DA vinAnA che tathA yAvata prANI, bI ane lIlA ghAsa pAna vigere vinAnA che tathA uniMga pAka mana mizrita bhATI , zaNIyAnI ta 5252|thii 54 2hita cha tathA 'lahuya' 985 55 cha. arthAta khi lAre nathI tathA 'pADihAriya' bhatihA24 mAta zrI. // // 2 // sUtra:4 Page #470 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAziphA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 52-53 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 459 sahitam 'ahAbaddhaM' yathAvaddham-pUrvavad dRDhabandhayuktam zithilabandharahitam tadastIti jJAtvA 'tahappagAraM saMthAragaM' tathAprakAram dRDhabandhisahitam saMstArakam phalakAdikam 'jAca lAbhe saMte' yAvat zayyAdikaM lAme sati 'paDi gAhijjA' pratigRhNIyAt tathAvidhasya aNDa jIva jantuuttiGgapanakalUtAtantujAlagurutvarahitasya dRDhabandhayuktasya pratyarpaNayogyatA sahitasya phalakAdi saMstArakasya grahaNe saMyamavirAdhakatyAbhAvena doSAbhAvAt ||suu0 52 // mUlam-icceyAiM AyataNAI uvAikamma aha bhikkhU jANijjA, imAhiM cauhi paDimAhiM saMthAragaM esittae tattha khalu imA paDhamA paDimA se bhikkhU vA bhikkhuNI vA udisiya udisiya saMthAragaM jAe. jjA, taM jahA-ikaDaM vA, kaDhiNaM vA, jaMtuyaM vA paragaM vA moragaM vA taNaM vA soragaM vA, kusaM vA kuccagaM vA pavvagaM vA pippalagaM vA palAlagaM vA se puvvAmeva AloejjA Ausotti vA, bhagiNI vA dAhisI me itto aNNayaraM saMthAragaM? tahappagAraM sayaM vA NaM jAejjA paro vA se dejjA, phAsuyaM esaNijjaM lAbhe saMte paDigAhijjA, paDhamA paDimA |sU0 53 // __chAyA-ityetAni AyatanAni upAtikramya-atha bhikSuH jAnIyAta-AbhiH catasRbhiH pratimAbhiH saMstArakameSitum tatra khalu iyaM prathamA pratimA-sa bhikSurvA bhikSukI vA uddizya uddizya saMstArakaM yAceta, tadyathA-ikkaDaM vA, kaThinaM vA, jantukaM cA, parakaM vA mayUrakaM vA, tRNakaM cA, sorakaM vA kuzaM vA, kUrcakaM vA, pippalakaM vA, palAlakaM vA, sa pUrvameya Alocayet Ayuhai evaM 'lahuyaM' laghu halakA bhI hai arthAt bilakula bhArI nahIM hai aura-'pADihA. riyaM prAtihAraka patyarpaNa karane yogya bhI hai arthAt upayoga-kara lene ke bAda yA vAparane ke bAda vApasa diyA bhI jA sakatA hai aura 'ahAbaddha' yathAvaddha bhI hai pUrvavat khUba majabUta se baMdhA huA bhI hai aisA jAna kara yA dekhakara-'tahappagAraM saMthArayaM jAva' isa prakAra ke saMstAraka phalaka pATa vagairaha zayyA ko 'lAbhe saMte paDigAhijjA' milane para avazya grahaNa kara lenA cAhiye isaliye isa taraha ke saMstAraka ko lene se saMyama virAdhanA nahIM hogI kyoMki uktarIti se koI doSa nahIM dikhAI detA hai / / 52 // 75yA yA pachI pacha! 2541 sAya: 55 tathA 'ahAbaddha' bhU5 manabhUta rIte mAMdheta 555 che. tama yI dhana 'tahappagAraM saMthAraya jAva' mAthA ||2sstaa2434 paTa vigere zayyAne 'lAbhe saMte paDigAhijjA' prAta yAyata 432 4 mAyA saMtAraka levAthI saMyamanI virAdhanA thatI nathI. kema ke- ukta prakAranA saMtArAdi levAthI keI deSa thatuM nathI ke sU, para che zrI sAgasUtra :4 Page #471 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre man ! iti vA, bhagini ! iti vA, dAsyasi me itto'nyatarat saMstArakam ? tathA prakAraM saMstArakaM svayaM vA yAceta paro vA dadyAt prasukameSaNIyaM yAvat pratigrahIyAt prathamA pratimA // 53 // TIkA-samprati upAzrayasya saMstArakasya ca doSasthAnAni upasaMharanAha-'icceyAI AyataNAI uvAikamma' ityetAni pUrvoktAni AyatanAni-upAzrayasaMstArakadoSasthAnAni upAtikramya atikramaNaM kRtvA upAzrayasaMstArakadoSasthAnAni upAtikramya atikramaNaM kRtyA upAzrayasaMstArakagatadoSAn dUrIkRtya 'aha bhikkhU jANijjA' atha-uktadoSAtikramaNAnantaram bhikSuH sAdhuH jAnIyAta-jJAtuM prayateta tathAhi 'imAhi cauhiM' AbhiH vakSyamANasvarUpAbhiH, catasRbhiH catuH saMkhyakAmiH, pratimAbhiH- pratijJAbhiH abhigrahavizeSarUpAbhiH 'saMthAragaM' saMstArakam phalakapaTTAdikam 'esittae' eSitum gaveSayitu mityarthaH, vakSyamANa prakAracatuSTayAbhigrahavizeSeNasaMstArakasya gaveSaNA kartavyA tatra prathamAbhigrasvarUpaM pratipAda: yitumAha-'tattha khalu imA paDhamApaDimA tatra khalu-abhigraha vizeSarUpapratijJA catuSTamadhye iyaM prathamA pratimA pratijJA, tathAhi 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto mikSurvA bhikSukI aba upAzraya ke aura saMstAraka ke doSa sthAna kA upasaMhAra karate hue kahate haiM TIkArtha-'icceyAI AyAtaNAI' itane pUrvokta AyAtanoM arthAt upAzrayagata doSasthAnoM kA aura saMstArakagata doSa sthAnokA 'uvAikamma aha bhikkhU jANijjA' atikramaNa karake arthAtU upAzraya saMstArakagata doSoM ko dUrakara bhikSu saMyamazIla sAdhu jAnane ke liye prayatna kareM arthAt 'imAhiM caUhiM paDimAhiM' ina yakSya. mANa cAra pratijJA svarUpa abhigraha vizeSa rUpa pratimAoM se 'saMthArayaM esittae' phalaka pATa bagairaha saMstAraka kI gaveSaNA karane ke liye prayAsa karanA cAhiye etAvatA vakSyamANa prakAra ke cAra abhigraha vizeSoM se saMstAra kI gaveSaNA karanI cAhiye una pratijJAo meM prathama pratijJArUpa abhigrahasvarUpa kA pratipAdana karate haiM-'tatthakhalu imA paDhamA paDimA se bhikkhU bA, bhikkhUNI yA una vakSya mANa svarUpavAlI cAra prakAra kI pratijJArUpa pratimAo meM yaha pahalI pratimA have upAzraya ane saMsmArakanA deSa sthAneno upasaMhAra karatA sUtrakAra kahe che TI -'icceyAI AyataNAI' 21 pUrvAta maaytn| arthAt pAzrayAta hoSa. sthAnAnu bhane s||24||t hoSa sthAnAnu 'uvAikkamma' atima 4Ina arthAta pAzraya bhane satA24 gata SAne 'aha bhikkhu jANijA' sayabhazA sAdhuse yA bhATe prayatna 12v| arthAt mA 'imAhiM cauhi paDimAhiM' 1kSyamA s535nI yA2 pratijJA35 mali. aDa vizeSa 35 pratimAmAthI 'saMthAraga esittae' 384 pATa vigere saptA2nI gvessnn| karavA mATe prayatna kara. kahevAne bhAva e che ke vakSyamANa prakAranA cAra abhigraha vizeSethI saMstArakanI gaveSaNa karavI e pratijJAomAM pahelI pratijJArUpa abhigrahanA 11354 pratiyAna 42yAmA sAve. cha. 'tattha khalu imA paDhamA paDimA' pakSyamA 2535 zrI sAgasUtra :4 Page #472 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU. 53 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 461 vA 'uddiliya udditiya' uddizya uddizya nAmagrAhaM gRhItvA 'saMthAragaM jAijjA' saMstArakam phalakAdikaM yAceta, 'taM jahA - ikkaDaM vA, kaDhiNaM vA' kakkaDaM vA' komalatRNavizeSanirmitaM vA phalakAdikaM kaThinaM vA - kaThoravaMzatvacAnirmitaM vA 'jaMtuyaM vA, paragaM vA, moragaM vA' jantukaM vA- tRNasamAnanirmitaM parakaM vA, puSpAdisyUtakatRNavizeSanirmitam, mayUrakaM vA mayUrapiccha nirmitakaTa vizeSarUpam, 'taNagaM vA soragaM vA tRNavizeSarUpam, sorakaM vA mRdutRNavizeSanirmitam, 'kusaM vA kuccagaM vA' kuzaM vA darbhanirmitam, kUrcakaM vA - kUrcavizeSanirmitam, 'pippalai ar' pippalakaM vA pippalakASTharacitam, 'palAlagaM vA' palAlakaM vA - zAlyAdi palAlanirmitam saMstArakam pratyekaM nAmavizeSaM gRhItvA yAcetiti pUrveNAnyaya yAcanaprakArapratijJA samajhanI cAhiye vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'uddisiya uddisiya saMdhAraeM jAijjA' eka eka saMstAraka nAma le lekara yAcanA kare arthAt phalakapATa vagairaha pratyeka saMstAraka kA nAma lekara mAGga kare 'taM jahA jese ki 'ikkaDacA' ikkaDa komala tRNa ghAsa vizeSa se nirmita phalakAdi kI yAcanA kareM 'kaDhiNaM cA' evaM kaThinaatyaMta kaThora vAMsa vagairaha kI tvacA se nirmita phalakAdi kI yAcanA kareM tathA 'ja'tuvA' jaM'tukatRNa sAmAnya se nirmita yA 'paragaM yA' paraka puSpa vagairahakA sIne vAle tRNavizeSa se nirmita tathA 'moragaM vA' - tathA mayUraka morake pichoM se nirmita kaTa-caTAI vizeSa rUpa yA 'taNagaMcA' tRNaka tRNa vizeSa nirmita yA 'soragaM vA' yA soraka mRdu komala tRNa vizeSa nirmita yA 'kusaMvA' kuza darma nirmita athavA kUrca vizeSa nirmita yA 'pippalagaMvA' pippala kASTa nirmita yA 'palAlagaMvA' palAla ke zAli dhAnAdi ke palAla se nirmita saMstAraka ko pratyeka kA nAma vizeSa uccAraNa kara yAcanA kare / yAcanA karane pANI yAra prahAranI pratijJAya pratibhAsabhAM yA paDesI pratibhA uDevAya che. 'sebhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu mane sAdhvI 'uddisiya uddisiya' s s sastA24nu' 'saMthAragaM jAijjA' nAma sahane yAyalA havI arthAt isa pAra vigere hare saMstAraunA nAma vardhane yAyanA 12vI. 'taM jahAM' prema 'ikaDaM vA' chiDa-dumaNA tu ghAsa vizeSathI manAvesa isa4 vigerenI yAyanA 2pI tathA 'kaThiNaM vA atyaMta u pAMsa vigerenI chAArthI manAveda isaahinI yAyanA 2pI tathA 'jaMtuyaM vA' 4tu peTale } sAmAnya tRNuthI manAvesa isa ahinI yAcanA aravI tathA 'paragaM vA' puNya vigerene sAMdhavAvALA arthAt joDavAvALA tRNu vizeSathI 12vI tathA 'moragaM vA' bhAranA pIchAthI manAvesa uTa yaTA 2vI tathA 'taNagaM vA' tRNu vizeSathI manAveda hai 'soragaM vA' vesa athavA 'kusa N vA' harlathI manAvesa } 'kuccagaM vA sUrya vizeSathI manAveta athavA 'pippalagaM vA' pIpaNAnA dAmuDAthI manAvela athavA 'palAlagaM vA' DAMgara vigerenA parAjathI khanAvela phulakAdinI yAcanA vizeSa35 IsaunI yAyanA humaNA tRNu vizeSathI manA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #473 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 462 AcArAMgasUtre mAha-'se puvvAmeva AloijjA' sa sAghuH pUrvameva yAcanAtaH prAgera Alocayet-pazyen bayAcca-ki-brayAdityAha-'pAuso tti vA, bhagiNi tti vA' he AyuSman ! ityevaM puruSa saMyodhya, he bhagini ! iti striyaM saMbodhya vadedityAha-'dAhisi me ito annayaraM saMthArage' dAsyasi me-mahatyam, ita:-etebhyaH pUrvoktebhyaH ikkaDakaThinAdi saMstArakebhyaH anyataranekaM yat kimapi saMstArakam ? ityevaM yAceta, tadupasaMharannAha-'tahappagAragaM saMyAragaM sayaM vANaM jAijjA' tathAprakArakam-upayuktasparUpaM tRNavizeSAdi nirmita komalaM kaThinAdikaM vA saMstArakam svayaM vA khalu sAdhuH yAceta, 'paro vA dejjA' paro yA gRhasthaH dadyAt, tathA ca 'phAsuyaM esaNijja jAva paDigAhijjA' prAsukam-acittam, eSaNIyam-AdhAkarmAdi doSa. rahitaM yAvat manyamAnaH samyakUtayA jJAtvA pratigRhNIyAt, spIkuryAt acittasya eSaNIyasya ca pUrvoktarUpasya, saMstArakasya grahaNe saMthamapirAdhanA na saMbhavatIti 'paDhamA paDimA' prathamA pratimA bodhyA ||suu0 53 // kA prakAra batalAte haiM 'se pucAmeva AloijjA' yaha sAdhu yAcanA karane se pahale dekha le aura bole ki 'AUsotti bhagiNitti yA' he AyuSmana ! gRhastha ! he bhagini ! ina pUrvAkta komala tathA kaThinAdi saMstarakoM meM se 'dAhisi me itto annayaraM saMthAragaM' eka koI bhI saMstAraka ko mujhe Apa doge? isa taraha yAcanA kreN| 'tahappagAragaM saMthAragaM sayaM yA NaM jAijjA' isa pUrvokta prakAra ke tRNa vizeSo se nirmita komala tathA kaThina vagairaha saMstAraka ko svayaM yAcanA kare athavA 'paroyA dejA' para gRhastha zrAvaka hI use de de isa prakAra ke 'phAsuyaM esaNijja jAya' isa prakAra ke prAsuka acitta tathA eSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se rahita yAvat samajhate hue arthAt acchI taraha jAnakara sAdhu usa saMstAraka ko-'paDigA. hijjA, tipaDhamA paDimA grahaNa karale kyoMki uktaritise acitta evaM eSaNIya banAvela sastAraka vigere darekanA nAma uccAraNa karIne yAcanA karavI. ve yAyanA 42vaan| 4 / 2 matAva cha.-'se puvyAmeva AloijjA' ta sAdhu yAyanA 42tA parakhA na khemAne 4 -'AusaMtotti vA bhAgiNItti vA' 3 mAyuSman ! my| mana ! 'dAhisi me itto annaparaM saMthAragaM' / pUrvarita ma 449 vigaire saMstAraka mane Apa Apaze ? A pramANe yAcanA karavI. 'tahagAra saMthAragaM saya vA NaM jANijjA' / pUrvarita prAra! tRya vizeSAthI manAyesa ma 4495 vigere sastA24I sAdhuye 21ya yAyanA 42vI ath| 'paro vA dejjA' 52 25 zrA55 sAdhune sAye 'phAsuyaM esaNijja jAva' | zatanA prAsu4 mathita tathA eSaNIya AdhAkarmAdi dethI rahita yAvat samajIne arthAt bAbara rIte jANIne 'paDi gAhijjA' sAdhuNe te 95 42 vA. bha3 22 zate mayitta mana 5. zrI sAgasUtra :4 Page #474 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 3 s. 54 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 463 mUlam-ahAvarA doccA paDimA se bhikkhU vA bhikkhuNI yA pehAe saMthAragaM jAejjA, taM jahA-gAhAvaI yA gAhAvaibhAriyaM vA gAhAyai. puttaM yA gAhAvaidhUyaM vA suNhAM vA jAva kammakariM yA puThyAmeya AloejA-Ausotti vA, bhagiNitti vA, dAhisi me etto aNNayaraM saMthAragaM, tahappagAraM saMthAragaM sayaM vA NaM jAejjA, paro vA se dejA phAsuyaM esaNijja jAva paDigAhijjA doccA paDimA ||suu0 54 // chAyA-athAparA dvitIyA pratimA-sa mikSu rvA, bhikSukI vA prekSya saMstArakaM yAceta, tadyathA-gRhapati vA gRhapati bhAryA vA, gRhapati putraM vA gRhapati duhitaraM vA snuSAM vA yAvat kammakarI vA pUrvameva Alocayet-AyuSman ! iti vA, bhagini / iti vA dAsyasi me itaH anyatarat saMstArakam, tathAprakArakam svayaM vA khalu yAceta paro vA tasmai dadyAt, prAsukam eSaNIyaM yAvat pratigRhNIyAt iti dvitIyA pratimA ||suu * 54 // ____TIkA-atha saMsthArakasya gaveSaNApUrvakaM yAcanA viSayiNI dvitIyAM pratijJA pratipAda yitumAha-'ahAvarA doccA paDimA' atha prathamapratimAsvarUpapratipAdanAnantaram aparA-anyA dvitIyA pratimA-saMstArakaviSayiNI pratijJA pratipAdyate-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu rvA bhikSukI vA 'pehAe saMthAragaM jAejjA' prekSya dRSTvA samyag avalokya saMstArakam pUrvokta svarUpa saMstAraka ko grahaNa karane se saMyama kI virAdhanA nahIM hotI isa prakAra ke pahalI pratijJArUpa pratimA samajhanI cAhiye // 53 // ___ aba saMstAraka kI gaveSaNA pUrvaka yAcanA viSayaka dUsarI pratijJArUpa prati mAkA pratipAdana karate haiM TIkArya-'ahAvarA doccA paDimA-se bhikkhU vA, bhikkhUNI vA, pehAe saMthAragaM jAejA' atha pahalI pratijJArUpa pratimA svarUpa kA pratipAdana karane ke bAda aparA-dUsarI saMstAraka viSayiNI pratijJArUpa pratimA kA pratipAdana karate haiM vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI-pehAe saMthAragaM' NIya pUrvokta svarUpanA saMsmArakane grahaNa karavAthI saMyamanI virAdhanA thatI nathI "tti paDhamA paDimA' 240 pramANe paDasI pratijJA35 pratimA sabhApI. // sU 53 // - have saMsmArakanI gaveSaNa pUrvaka yAcanA saMbaMdhI bIjI pratijJArUpa pratimAnuM pratipAdana 3re cha.____TI- 'ahAvarA doccA paDimA' have sastA24 sadhI mA bhI pratijJA 35 pratibhA 43pAmA mAke se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUti saMyamazI sAdhu bhane sApI 'pahAe saMthAragaM jAejjA' pATa. 514, vigaire satAne nidhana arthAt sArI zrI sAgasUtra :4 Page #475 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 464 AcArAMgasUtre phalakAdirUpaM yAceta, tathAhi 'taM jahAM-gAhAvaI vA, gAhAvai mAriyaM vA, gAhAvaiputtaM yA gAhAvaidhyaM vA tadyathA-gRhapati vA, gRhapatimAyA~ vA, gRhapati putraM vA, gRhapati duhitaraM cA 'muNhAM yA jAva kammakari vA' snuSAM vA-gRhapati putravadhUM yAvat-dhAtrI vA, dAsaM yA dAsI vA karmakaraM vA, karmakarI vA 'puvAmela AloejjA' pUrvameva saMstArakagRhaNAt prAgeva Alocayeta dRSTvA yAceta, tathAhi 'Auso tti vA, bhagiNI tivA' AyuSman ! iti vA, bhagini ! iti cA saMbodhya vadeta-'dAhisi me etto aNNayaraM saMthArage' dAsyasi me mahayam, itaH-etebhyaH ikkaDakaThinaprabhRtisaMstArakebhyaH, anyatarat-ekataram, pUrvokteSu yat kimapi ekam saMstArakam zayanIyam ? svaM mahayaM dAsyasi ? iti pUrveNAnvayaH / 'tahappagAraM saMthAragaM' tathA prakArama-pUrvoktarUpam ikkaDa kaThinAdi rUpam saMstArakam 'sayaM vANaM jAejjA' svayaM vA khalu sAdhuH yAceta, 'paro vA se dejA' paro vA-gRhasthaH, tasmai-sAyave dadyAt, tathA coktarUpaM phalaka pATa vagairaha saMstAraka ko dekhakara acchI taraha dekhabhAla kara-'jAejA' arthAt gRhapati vagairaha se saMstAraka kI yAcanA karanI cAhiye jaise ki 'taM jahA gAhAvaI' gRhapati gRhastha zrAvaka se yA 'gAhAyaI bhAriyaM vA' gRhapati kI bhAryA se athavA-'gAhabaI puttaM vA' gRhapati ke putra se yA 'gAhAvaIdhUyaM vA' gRhapati kI duhitA kanyAse yA 'suNhAM vA' gRhapati kI snuSA-putravadhU se athavA-'jAya kAmakariM vA' yAvat dhAI se athavA dAsa se yA dAsI se yA karmakara nokara se yA karmakarI naukarAnI se saMstAraka kI yAcanA kare 'se puvAmeva AloejjA AUsottivA bhagiNItti vA'-vaha pUrvokta sAdhu saMstAraka ko lene se pahale hI dekhabhAla kara yAcanA kre| yAcanA kA prakAra batalA te hai he AyuSman ! puruSa he bhagini bahana 'dAhisi me etto aNNayaraM saMthAragaM' ina saMstAraka meM se koI eka Adha saMstAraka mujhe bhI Apa deMge?-'tahappagAraM saMthAragaM sayaM vANaM zate na tanI yAyanA peDapatinI pAse 42vI 'taM jahA' rebha -'gAhAvaI va gRhapati zrApa pAMse 124 / 'gAhAvai bhAriyA vA' DapatinI patnI pAMse ma240 'gAhAvai puttaM' patinA putranI pAse 'gAhAvai dhUyaM vA' azA gaDapatinI putrInI pAse 'suNhAM vA' athavA tinI dhUnI pAse athavA 'jAva kamma kari vA' yAvat pAnI pAse athavA dAsanI pAse athavA gRhapatinI dAsInI pAse athavA nokaranI pAse ke nokarANI pAMse sstaa24nii-paay|| 425. 'se puvAmeva AloejjA' se pUrita sAdhu sst|24 khetA paDatA 1 te2 mre|2 sa na zane sA pramANe 4 'Ausotti vA bhagi. NItti vA' 3 AyuSman athavA mana 'dAhisi me etto aNNayara saMthAragaM' 20 sstaar| paithI se sA24 bhane mA5 5 / ? 'tahappagAraM saMthAragaM saya vA NaM jAejjA' se ratanA abhaya 54 vigere satAnI vaya yAyanA 52vI athavA 'paro vA se dejjA' zrImAyA sUtra:4 Page #476 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 3 sU0 54-55 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 465 saMstArakam 'phAmuthaM esaNijja' prAmukam-acittam, eSaNIyam-AdhAkarmAdidoSarahitaM 'jAya paDigAhijjA' yAvat-manyamAnaH pratigRhNIyAt' svIkuryAta, evaMvivasya saMstArakasya grahaNe doSAbhAvena saMyamavirAdhanAyA asaMbhavAt 'doccA paDimA 'iti dvitIyApratimA bodhyA // 54 // mUlam -ahAvarA taccA paDimA-se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA jassuvassae saMvasejA, je tattha ahAsamaNNAgae taM jahA-ikaDei vA kaDhiNei cA jaMtuei vA paragei vA moragei vA taNei vA soragei vA jAya palAlei vA tassa lAbhe saMvasejA, tassa alAbhe ukkuDue vA nisajieyA viharejA, taccA paDimA ||suu0 55 // chAyA-athAparA tRtIyA pratimA-sabhikSurza bhikSukI vA yasmin upAzraye saMvaset, yAni natra yathA samanvAgatAni, tadyathA-ikkaDaM vA kaThinaM vA, jantukaM vA, parakaM vA, mayUrakaM vA, tRNaM vA sorakaM vA, yAvat palAlakam vA tasya lAbhe saMvaseta, tasya alAbhe utkuTukaM vA vihared iti tRtIyA pratimA // 55 // TokA-'samprati tRtIyAM saMstArakagrahaNaviSayiNI pratijJA pratipAdayitumAha-'ahAvarA taccA paDimA' atha-dvitIyAbhigraha vizeSasvarUpapratipAdanAnantaram aparA-anyA tRtIyA jAejjA'-isa taraha usa prakAra ke komala kaThinAdi saMstAraka ko svayaM yAcanA kare athavA 'paro vA se dejA' para gRhastha hI usa sAdhu ke liye de de, bAda me usa prakAra ke saMstAraka ko 'phAsuyaM esaNijjaM jAva' prAsuka acitta evaM eSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se rahita yAvat samajhakara 'paDigAhijjA' grahaNa kara le kyoMki isa taraha ke prAsuka acitta aura eSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se rahita hone ke kAraNa saMyama virAdhanA nahIM hogI 'doccA paDimA' isa taraha dUsarI pratijJArUpa pratimA samajhanI cAhiye // 54 // aba tIsarI saMstAraka grahaNa viSayiNI pratijJArUpa pratimA kA pratipAdana karate haiM-'ahAvarA taccA paDimA' atha-dUsarI pratijJArUpa pratimA kA pratipAdana karane ke bAda aparA-tIsarI pratimA-abhigraharUpa pratijJA kA pratipAdana kiyA jAtA haiM gRhapati gRhastha zrAvaka ja e sAdhu ke sAdhvIne Ape. e rItanA Apela saMstArakane 'phAsuyaM' mayitta bhane 'esaNijjaM jAva' aSaNIya mAdhA hoSo vinAnu yApat samana 'paDigAhijjA' prAta thAya to bahana rI devA. bha. 2 // zatanA paasuacitta ane eSaNIya AdhAkarmAdi doSa vinAnA hovAthI saMyamanI virAdhanA thatI nathI. 'doccA paDimA' se rIte bhI pratijJA35 pratibhA samavI. ||suu. 54 // ve sastA24 a5 samadhAtrI pratibhAnu pratipAdana 72 cha 'ahArA taccA vaDamAM' have A trIjI pratimA abhigraharUpa pratijJAnuM pratipAdana karavAmAM Ave che. A059 zrImAyArAgasUtra:4 Page #477 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 466 %3 - - AcArAMgasUtre pratimA abhigraha vizeSarUpA pratijJA pratipAdyate-se bhikakhU yA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA, 'jassuvassae saMvasejjA' yasmin upAzraye saMkset nivAsaM kartum Agacchet 'je tattha ahAsamaNNAgae' yAni tatra-tasmin upAzraye yathAsamanvAgatAni pUrvakAlata: sthitAni saMstArakANi 'taM jahA-ikkaDei vA, kaDhiNei cA jaMtu yei vA paragei vA' ikkaDaM vA, kaThinaM vA jantukaM vA, parakaM vA 'moragaM vA' mayUrakaM vA 'taNaM vA soragaM vA jAva' tRNakaM vA tRNavizeSanimittam, sorakaM vA, yAvat-kuzaMvA kUrcakaM vA parvakaM vA pippalakaM vA 'palAlei vA' palAlakam-zAlipalAlanirmitaM kaTAdi vA syAt 'tassa lAbhe tasya ikkaDAdeH saMstArakasya prAkAlAt tatra vidyamAnasya tasya lAbhe sati 'saMvasejjA' saMvaset nadeva gRhItvA tatra zayanA. TIkArtha-bhikkhU cA, bhikkhUNI yA jassuvassae saMbasejjA' 'vaha pUrvokta bhikSu jaina sAdhu aura bhikSukI jaina sAdhvI jisa upAzraya meM rahane ke liye Ave 'je tattha ahAsamaNNAgae' isa upAzraya meM jo pahale hI se rakkhe hue saMstAraka ho 'taM jahA ikaDeiyA' jaise ki ikkaDa komala tRNa ghAsa vagairaha se nirmita komala saMstAraka vistarA ho yA 'kaDhiNeiyA' kaThina saMstaraNa vistarA he yA 'jaMtueI vA' jantuka tRNa sAmAnya se nirmita saMtharA hoM arthAt komala saMtharA hoM yA atyaMta kaThora vistarA saMtharA ho yA sAdhAraNa ghAsa vagairaha se banAyA huA saMtharA ho athavA 'parageivA' paraka puSpAdi ko sIne vAle tRNa vizeSa se banAyA huA saMtharA ho yA 'moragei vA' mayUra ke picchoM se banAyA huA kaTacaTAI vagairaha saMtharA ho yA 'taNeivA' tRNaka tRNa vizeSa rUpa hI saMtharA ho yA "soragei vA soraka mRdutaNa vizeSa se banAyA huA saMtharA ho yA 'jAva palAlei vA jAva' yAvat kuza darbha se banAyA huA saMtharA arthAt caTAi vagairaha saMtharA vistarA ho, athavA kUrcaka-kUcI vizeSa se banAyA huA saMtharA bistarA ho yA kASTha se banAyA _Atha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' ta sayamA ti sAdhu ma. sAvI 'jassuvassae savasejjA' re pAzrayamA niyAsa 425 // bhAva te 6||shrymaa 'je tattha ahA samaNNAgae' 2 parathI 4 rANe saMtA: uya 'taM jahA' rema hai 'ikkaDei vA' / tRNa dhAsa vizthI manAvara maga satA24-A20 A21 / 'kaDhiNei vA' 445 sastA24 sarAya jaMtuei vA' 'tu-sAmAnya tRythI manAsA sa24 khAya arthAta ma sstaaraka hoya ke atyaMta kaThaNa saMstAraka hoya athavA sAdhAraNa ghAsa vigerethI banAvela satA24 DAya athavA 'paragei vA' 524-meTa 4 dUsa vagerene sIvApAmA vizeSathI manAvara sa ya 1241 'moragei vA' bhAranA pIchAthI manAvaTa sastA24Aya athavA taNei vA' tu vizeSathA manAvada sastA24 DAya athavA 'soragei vA' maga tathA manAvara saratA24 DAya 'jAya palAlei vA' yAvata thI sanAsa sADI vagere srtaavaka hAtha athavA kurzakathI banAvela saMstAraka hoya athavA pIpaLAnA lAkaDAthI banAvela zrI sAgasUtra :4 Page #478 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutakaMsya 2 u. 3 sU. 55-56 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 467 dikaM kuryAt kintu 'tassa alAbhe' tasya ikaDAdeH saMstArakasya alAbhe tu 'ukkuDue vA nisajjie vA viharejA' ukkuTuko vA kukkuTAsano vA, niSaNNo vA-padmAsano vA bhUtyA vihareta, dhyAnAdikaM kurvan rAtriM yASayet, kAyotsargApekSayA etadAsanadvayamuktam iti 'tacyA paDimA' tRtIyA pratimA-abhigrahavizeSarUpApratijJA avagantavyA // 55 // mUlam-ahAvarA cautthA paDimA-se bhikkhU vA mikkhuNI vA, ahA saMtharameva saMthAragaM jAijjA, taM jahA-puDhavisilaM vA kaTTasilaM vA, ahA saMthaDameva tassa lAbhe saMte saMbase jjA, tassa alAbhe ukkuDue vA Nisajie vA viharejjA, cautthA paDimA ||suu0 56 // huA saMtharA ho yA palAla dhAna zAlI vagairaha ke DanTala se banAyA huA kaTa caTAI vagairaha saMtharA ho 'tassa lAbhe saMvasejjA' ina meM se kisI bhI eka saMtharA ke milane para arthAta joki pahale se hI rakkhA huA hai usa saMtharA ko milane para usI saMtharA ko lekara usa upAzraya meM rahanA cAhiye etAyatA pahale se hI sthApita ikkaDa vagairaha saMtharA ho to usI ko lekara vahAM nivAsa karate hue zayanAdi karanA cAhiye kintu 'tassa alAbhe ukkuDue yA' pahale se rakkhe hue ikkaDa vagairaha saMtharA nahIM ho to vaise hI kukkuTAsana karake dhyAna yA zayana karanA cAhiye arthAt kukkuTa-murgA ke samAna apane hAtha pAMva ko saMkucita karake ghuTane ko cibuka dADhI meM saTAkara sojAnA cAhiye athavA dhyAna karanA cAhiye niSaNNa hokara 'NisajjievA viharejA' arthAt padmAsana lagAkara dhyAna vagairaha karate hue rAta ko vitAyeM ye donoM Asana mukhyarUpa se dhyAna ke liye kahA gayA hai isa prakAra yaha 'taccA paDimA' tIsarI pratijJArUpa pratimA abhi. graha vizeSa rUpa samajhanI cAhiye // 55 // saMstAraka hoya athavA DAMgara vigerenA parALathI banAvela sAdaDI vigere saMstAraka hoya ma yA saMtA24 paithI / para ye sastA24 'tassa lAbhe sabasejjo' bhaNapAthI , je pahelethI ja tyAM rAkhela hoya e saMstAraka maLavAthI e saMstArakane laIne e upAzrayamAM vAsa kara. arthAt pahelethI rAkhela IkakaDa vigere saMstAraka hoya che tene laIne tyA nivAsa 4zana zayanA 42, 52tu paDesethI rAta 'tassa alAbhe' 7 vigaire saMstAraka na hoya te emane ema kukakuTAsana karIne dhyAna ke zayana karavuM. arthAta kukaDAnI jema pitAnA hAthapagane saMkocIne ghUMTaNane dADhInI sAthe rAkhIne suI javuM: athavA dhyAna 42 madhye athavA 'Nisajjie vA' yAsana rIne dhyAna vigere 42i rAta vitAvavI. A beu Asana mukhyarUpathI dhyAna mATe kahela che. A rIte A trIjI pratijJA rUpa paDimA abhigraha vizeSa rUpa samajavI. . sa. 55 che zrI mAyArAgasUtra :4 Page #479 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre chAyA --- athAparA caturthI pratimA - sa bhikSurvA bhikSukI vA yathAsaMstRtameva saMstArakaM yAcena, tadyathA- pRthivI zilAM vA, kASThazilAM vA, yathAsaMstRtameva tasya lAbhe sati saMvaset, tasya alAbhe utkuTuko vA niSaNNo vA viharet, caturthI pratimA ||56 || TIkA - samprati caturthI pratijJAM pratipAdAyitu mAha - ' ahAvarA cautthA paDimA ' athatRtIyapratijJAsvarUpapratipAdanAnantaram aparA - anyA caturthI pratijJA rUpA pratimA pratipA'sebhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu rvA bhikSukI vA ahAsaMtharameva saMthAragaM jAijjA' yathAsaMstRtameva pUrvavad vistRtameva saMstArakaM tRNAdinirmita kATaphalakAdikaM yAceta, tadAha 'taM jahA - - puDhavisilaM vA kaTTasilaM yA 'pRthivIzilA vA prastara zilAM rUpAm, kASThazilAM vA phalakAdirUpAm ' ahAsaMthaDameva' yathAsaMstRtameva pUrvavat saMstRtameva phalakAdi saMstArakaM yAceteti pUrveNAnvayaH 'tassa lAbhe saMte saMvasejjA' tasya yathAsaMstRtasya phalakAdi saMstArakasya lAbhe sati saMvaset. 'tassa alAbhe ukkuDue vA sijjie vA viharejjA' tasya - yathA 468 T aba cauthI pratijJArUpa pratimA kA pratipAdana karate haiM TIkArtha- 'ahAvarA' casthA paDimA se bhikkhU vA, bhikkhUNIyA' atha tIsarI pratijJArUpa pratimA kA pratipAdana karane ke bAda aparA cautho pratimA-pratijJA batalAyI jAtI hai vaha pUrvokta bhikSuka saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'ahAsaMtharameva saMdhAragaM jAijjA' yathA saMstRta pahale ke samAna hI bichAye hue saMrA arthAt tRNa vagairaha se nirmita kaTa phalaka pATa vagairaha bistarA kI yAcanA kare 'taM jahA' jaise ki 'puDhavisivA' pRthivI zilA arthAt prastara zilArUpa saMrA ho yA 'kasalaM vA' kASThazilA phalaka pATa vagairaha saMdharA ho usakI yAcanA kare aura 'ahAsaMthaDameva' yathA saMstRta pUrvavat bichAye hue hI phalakAdi saMdharA ke 'tassa lAne saMte saMgha sejjA' milane para usI pUrvavat bichAye hue phalakAdi saMdharA ko lekara zayanAdi karanA cAhiye kintu yadi 'tassa alAbhe pUrvavat bichAye hue phalakAdi saMdharA nahIM mile to kevala 'ukkuDaecA' kukku have ceAthI pratijJArUpa pratimAnuM pratipAdana karavAmAM Ave che. TIDArtha - ahAvarA cautthA paDimA ' ve thothI pratibhA-pratijJA matApavAmAM Ave che. 'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu bhane sAdhvI 'ahAsa' tharameva saMthAraMga jAijjA' yathA saMstRta-paDedAnI premamichApesa saMstAra4nI yAyanA 12vI. arthAt tRNu vigerethI banAvela kaTaphalaka, pATa vigerenI yAcanA karavI teM gaddA' jema ke 'puDhavisilaM vA' pRthipIzikSA arthAt pattharanI zikSA3pa saMthArA hoya athavA 'kaTTasilaM vA ' aNDazikSA - pATiyA pATa vigerenu saMstA24 hoya tenI yAyanA 12vI tathA 'ahA saMthaDameva ' yathA saMstRta paDelAnI prema pAtharesa isa adi saMdhArAne 'lAbhe sa sabase jjA' prApta thAya tA e pahelAnI jema pAtharela phalakAdi sathArAne thaine zayanAdi karavuM para'tu 'takSNa zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #480 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 56-57 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 469 saMstRtasya phalakAdi saMstArakasya alAbhetu utkuTuko vA kukkuTAsanaH san , niSaNNo vA padmAsanaH san viharet tiSThet iti 'cautthA paDimA' caturthI pratimA saMstArakasaMvandhino abhigraha vizeSarUpA pratijJA bodhyA // 56 // mUlam-icceyANaM cauNhaM paDimANaM annayaraM paDiyajamANe taM ceya jAva annonnasamAhIe evaM ca NaM viharati / sU0 57 // chAyA-ityetAsAM catasRNAM pratimAnAm anyatarAM pratimA pratipadyamAnAH taccaiva yAvat anyonya samAhitAH evaJca khalu viharanti // 57 // TIkA-uparyuktAsu pratimAsu ekAM yAM kAzcita pratimA pratipadya samAhitaH san upAzraye saMvasedityAha-'icceyANaM cauNhaM paDimANa' ityetAsAm pUrvoktAnAM catasaNAM pratimAnAM pratijJArUpANAM madhye 'aNNayaraM paDimaM paDivajjamANe' anyatarAm-katarAm kA kAmapi pratimA TAsana karake yA 'Nisajjie vA viharejjA' padmAsana lagAkara dhyAnAdi karanA cAhiye arthAt yathAsaMstRta pATaphalaka vagairaha saMtharA ke nahIM milane para kukkuTa murgA ke samAna Asana lagAkara athavA padmAsana karake dhyAna sAmAyika kA saMpAdana karanA cAhiye aura ghuTane ko cibuka dADhI meM saTAkara saMkucita hokara zayana karanA cAhiye 'cautthA paDimA' isaprakAra cauthI pratijJArUpa pratimA arthAt saMstAraka sambaMdhI abhigraha vizeSarUpa samajhanI cAhiye // 56 // ___ aba una uparyuka cAra pratijJAvizeSarUpa pratimAoM meM jisa kisI bhI pratimAko svIkAra karake samAhita hokara upAzraya meM rahanA cAhiye aisA batalAte haiM TIkArtha-'icceyANaM cauNhaM paDimANaM aNNayaraM paDima paDiyajjamANe taM cevajAva'-ina pUrvokta cAra pratimAoM se jisa kisI bhI eka pratimAko svIkAra karate hue 'taM ceva jAva' yAvat pratimA ko svIkAra kara rahane vAle jisa kisI bhI sAdhu kA anAdara nahIM karate hue hI 'aNNoNNasamAhie' anyonya samAhita alAbhe' ne pUrvavat pAtharesa disatA24 na bhaNe to yaha 'ukkuDue vA Nisajjie vA viharejjA' 44Asana zana 4441 pAsana 4zana yAnA 42 madhye arthAt yathA saMskRta pATa phalaka vigere saMskAraka na maLe te pUrvokta Asana lagAvIne dhyAna sAmAyikanuM saMpAdana karavuM ane gaThaNane dADhImAM lagAvIne saMkecAIne suI javuM. A pramANe jethI pratijJArUpa pratimA arthAt saMstAraka saMbaMdhI abhigraha vizeSa rUpa pratibhA samAvI. ||s. 56 // have e cAra pratijJA vizeSarUpa pratimAo pikI kaI eka pratimAne svIkAra karIne samAhita thaIne upAzrayamAM rahevA mATenuM kathana kare che - TItha -'icceyANaM cauNhaM paDimANaM' ye pUrita cAra pratibhAgAbhAthI 'aNNayara paDimaM paDivajjamANe' / 5y meM pratibhAnA svI2 4rIna taM cetra jAva' yAvat prati zrI sAgasUtra :4 Page #481 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre pratipadyamAnAH svIkurvantaH 'taM ceva jAva' taccaiva yAvat-pratimA pratipadyamAnasya yasya kasyApi sAdhoH avahelanAma akurvantaH 'annona samAhIe' anyonya samAhitAH parasparasamAdhisaMprAptAH santaH 'evaM ca NaM viharaMti' evaJca khalu-pUrvoktarItyA viharanti-upAzraye saMvasanti / / 57 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA abhikakhejA saMthAraM paJcappiNittae, se jaM puNa saMthAragaM jANijjA saaMDaM sapANaM sabIyaM sahariyaM sosaM sodayaM jAva sasaMtANagaM tahappagAragaM saMthAragaM No paJcappiNijjA |suu058|| chAyA-psa bhikSurvA bhikSukI vA abhikAkSet saMstArakaM pratyarpayitum sayat punaHsaMstAraka jAnIyAt-sANDam saprANam sabIjam saharitam sauSam sodakaM yAvat sasaMtAnakam tathAprakArakaM saMstArakaM no pratyarpayet // 58 // ___TIkA- atha gRhasthamprati saMstArakapratyarpaNaviSayamadhikRtya vizeSa vaktamAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu rvA bhikSukI vA 'abhikaMkhejjA' abhikAGkSet 'saMthAraM' tArakam-phalakAdikam 'paccappiNitta e' pratyarpayitum parAvartayituM yadi vAJchet nahi 'se jaM puNa saMthAragaM jANijjA' sa sAdhuH yadi punaH vakSyamANasvarUpaM saMstArakam phalakAdikaM jAnIyAt tadyathA-'saaMDaM sapANaM sabIyaM sodagaM sahariyaM jAva sasaMtANagaM' sANDam-aNDasahi. hokara arthAt paraspara meM samAdhi prApta kara 'evaM ca NaM viharaMti' pUrvokta rIti se upAzraya meM nivAsa karanA cAhiye // 57 // ___ aba gRhastha zrAvaka ke prati saMstAraka ko vApasa karane ke bAre meM kucha vizeSa bAta batalAnA cAhate haiN| TIkArtha-'se bhikkhU vA, bhikkhUNIvA abhikakhejjA saMthAraM paccappiNittae' vaha pUrvokta bhikSuka saMyamavAna sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi phalaka pATa vagairaha saMtharA ko vApasa karanA cAhe to vaha 'se jaM puNa saMthAragaM jANijjA' so yaha cApasa karanevAlA sAdhu aura pratyarpaNa karane vAlI sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpase phalakAdi saMstAraka saMtharA ko jAna le yA dekha le ki yaha phalakAdi saMstAraka saMtharA-'saaMDaM sapANaM sabIyaM' aNDoM se yukta hai yA prANiyoM se yukta bhAnA thaa|2 412 25AvA 59 sAdhunA sanA2 ryA vinA 'annonnasamAhie' 52252 samAdhi prApta 4rIna. 'evaM ca NaM viharaMti' pUalsa RthI upAzrayamA pAsa 433. ||suu. 57 // have gRhastha zrAvakane saMthArAne pAchA ApavAnA saMbaMdhamAM kathana kare che. 10-'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayamazIsa sAdhu bhane sAyI 'abhikaMkhejjA saMthAraM paccappiNittae ne pATiyA pATa vigere sayArAne 52ta 425AnI 24 / usaya ta se jaM puNa jANijjA' te 52ta 42vAnI 42chAvA sAdhu athavA sAthI pakSyamA 59 sayArAne the 'saaMDaM sapANaM sabIya sahariya' zrI sAgasUtra :4 Page #482 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 lU. 58-59 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 471 tam saprANam-prANijIvajantusahitam sabIjam, bIjayuktam, sodakam-zItodakasahitam saha ritam, yAvat-sottiGgapanakalatAtantujAlarUpasantAnasahitaM phalakAdisaMstArakaM vartate iti evaM rItyA yadi jAnIyAt tarhi 'tahappagAraM' tathAprakArakam aNDAdisahitam 'saMstArakaphalakAdikam 'No paccappiNijjA'no pratyarpayet, na parAvartayet, aNDAdisahitasaMstArakapratyarpaNe sAdhUnAM tacchuddhAdau hiMsAsaMbhavena ahiMsAvatabhaGgApatyA saMyamavirAdhanA syAt // 18 // ___mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA abhikakhejA saMthAraM paJcappiNittae, se jaM puNa saMthAragaM jANijA-appaMDaM appapANaM appabIyaM appa. hariyaM apposaM appodayaM jAva appasaMtANagaM, tahappagAraM saMthAragaM paDi. hai yA 'sahariya' harita tRNa ghAsa vagairaha se bhI yukta hai 'saosaM' tathA oSakaNoM se bhI bharA huA hai tathA 'sodayaM sodaka zItodaka se bhI yukta hai yA 'jAya sasaMtANagaM' yAvat uttiGga ula vagairaha choTe choTe prANiyoM se yukta hai tathA panaka phanagA cITI piparI pataMgoM se bhI yukta hai tathA markaTa makarA jAla santAna paramparA se bhI yukta phalakapATa vagairaha saMparA hai 'tahappagAraM saMthAragaM No paJcappiNijjA' aisA dekhakara yA jAna kara usa aMDA vagairaha se bhI yukta phalaka pATa vagairaha saMthAra ko vApasa nahIM karanA cAhiye kyoMko isa prakAra ke aNDe prANI bIja harita-Ula phanagA pataMga makara ke jAloM se bhare huye phalaka pATa caukI vigairaha saMstAraka-saMthArA ko pratyarpaNa karane se gRhasthAdi ke dvArA usa jIyajantu se bhare huve phala kAdi saMstAraka ko sAphasutharA karane meM jIvahiMsA hone kI saMbhAvanA rahatI hai, isaliye sAdhuoM ke ahiMsAvata kA nAza ho jAne se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye use vApisa nahIM kare // 58 // A phalakAdi saMstAraka iMDAo vALA che. athavA prANiyothI yukta che. ke bIyAe vALuM cha athavAdIaan vA che. 'sosa sodayaM jAva' tayA / 5-523 4thI 5y maresa tathA sedaka zIdakathI paNa yukta yAvata usiMga-pataMgiyA vigere nAnA nAnA prANiyothI yuta cha. tathA pana-TIDIyo vigerethI yukta cha, mth| 'saMtANagaM' bha! jasathI 57 mA 304 pATa syaare| mare che. 'tahappagAraM saMthAragaM' se pramANe nana mIna se 31 vigerethI yuta 344 58 vigere saMthArAne 'No paccappiNijjA' paach| mA51 nAhI. ma ke AvA prakArathI IDA, prANI-bIja-harita-ula-panaka-pataMga makoDAnI paMktithI yukta phalaka, pATa, cokI vigere saMsmAraka pAcho ApavAthI gRha vigere dvArA e jIvajaMtuthI bharela phalakAdi saMstAraka sAphasupha karavAthI jIva hiMsA thavAnI saMbhAvanA rahe che. tethI sAdhuonA ahiMsA vratamAM khAmI AvavAthI saMyamanI virAdhanA thaze tethI te saMthAre pAcho Apa na joIe che sU. 58 che zrI sAgasUtra :4 Page #483 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 472 AcArAMgasUtre lehiya paDilehiya, pamajiya pamajiya, AyAyiya AyAyiya, vidhUNiya vidhUNiya tao saMjayAmeva paJcappiNejA // 59 // __ chApA-sa bhikSurvA / bhikSukI vA, abhikADrakSet saMstArakaM pratyarpayitum, sa yat punaH saMstArakaM jAnIyAt alpANDam alpaprANam alpabIjam, alpaharitam, alpauSam yAvat alpasantAnakam tathAprakAraM saMstArakam pratilikhya, pramRjya pramRjya, AtAppa AtApya, vidhRya vidhUya tataH saMyata eva pratyarpayet // 59 // ___TIkA-atha alpANDAdisahita saMstArakaM jJAtvA pratilekhanAdipUrvakaM gRhasthAya pratyarpaye. dityAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu vA bhikSukI vA 'abhikaMkhejjA' abhikAi kSet 'saMthAraM paJcappiNitae' saMstArakam phalakAdikam pratyarpayituM-parAvartayituM yadi iccheta athaca 'se ja puNa saMthAragaM jANijjA' sa sAdhuH yat punaH vakSyamANasvarUpaM saMstArakaM jAnIyAt tadyathA-'appaDa appapANaM appabIya' alpANDam kiJcinmAtrANDasahitam, alpaprANam . aba alpa aNDAdi sahita saMdharA ko dekhakara pratilekhanAdi pUrvaka hI gRhastha ko vApasa kare yaha batalAte haiM____TIkArtha--'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA abhikaMkhejA saMthAragaM paccappiNi. ttae' vaha pUrvokta bhikSu sayamavAn sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi phalakAdi saMtharA ko vApasa karanA cAhate ho to-'se jaM puNa saMthAragaM jANijjA' yadi vaha sAdhu aura sAdhvI aisA vakSpamANarUpa se jAna le ki yaha pATa phalakAdi saMstAraka saMtharA 'appaMDa' alpANDa aNDoM se yukta nahIM hai athavA thoDe hI aNDe vAlA haiM evaM 'appANaM' thoDe hI prANiyoM se yukta hai yA prANiyoM se rahita hai kyoMki alpazabda yahA~ para ISat arthaka nArtha meM lAkSaNika hone se abhAvArthaka hI mAnA jAtA hai isaliye aNDarahita prANi rahita 'appabIyaM' bIja rahita ityAdi artha samajhanA cAhiye evaM 'appahariyaM' alpa harita hare bhare patte ghAsa tRNa vagairaha have alpa aMDAdivALe saMthAre hoya te te joIne pratilekhanAdi karIne gRhasthane pAchA ApavA saMbaMdhI kathana kare che. 2014-'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayamazItasAdhu bhane sAthI 'abhikaMkhejjA saMthAragaM paccappiNittae' ne sAhasa thArAne paach| 2 // 55 // 2 cha t| 'se jaM puNa saMthAragaM jANijjA' te sAdhu bhane sAthInA lAmA samAva , 'appaMDaM appapANaM appabIyaM appahariya' 2 // pATa 334 sthaa| 256513-marthAt . pinAnA che / ja iMDAovALe che. tathA thoDA ja prANivALe che ke prANiyo vinAne kema ke ahIMyA a5zabda ISad arthaka naba arthamAM lAkSaNika hovAthI abhAvArthakaja mAnavAmAM Ave che. tethI iDAo vinAne prANi vinAne bI vinAne vigere artha samaje tathA a5harita zrI mAyA sUtra :4 Page #484 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 3 sU. 59 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 73 kiJcinmAtraprANiyuktam, alpabIjama, 'appahariyaM' alpaharitam haritakAyavanaspativizeSa: 'apposa' alpauSam 'appodayaM' alpodakam 'jAva appasaMtANage' yAvat-alpottiApanakalUtAtantujAlarUpAlpasantAnayuktam phalakAdi saMstArakaM yadijAnIyAt tarhi 'tahappagAraM' tathAprakAram alpANDAdi sahitaM 'saMthAraga' saMstArakam 'paDilehiya paDilehiya' pratilikhya pratilikhya punaH punaH pratilekhanaM vidhAya evaM 'pamajjiya pamajjiya' pramRjya pramRjya punaH punaHpramArjanaM kRtve. tyarthaH 'AyAviya AyAviya' AtApya AtApya-paunaHpunyena sUryakiraNAdau AtApanaM kRtyA 'vidhUNiya vidhUNiya' vidhUya vidhUya punaH punaH vidhananaM kRtvA itastataH kampAdinA cAlana vidhAya 'tao saMjayAmeva' tataH tadanantaram pratilekhanAdikaraNAnantaramityarthaH saMyata eva saMyama pAlanapUrvakameva 'paccappiNejjA' pratyarpayet phalakAdisaMstArakaM gRhasthebhyaH parAvartayet // 59 // se bhI rahita hai evaM 'apposaM' alpaoSa oSakaNoM se bhI varjita hai evaM 'appo. dayaM jAya' alpodaka zItodaka se bhI rahita hai evaM yAvat alpa uttiMga Ula vagairaha uttina choTe choTe prANiyoM se bhI rahita hai yA thoDe hI Ula vagairaha uttiMga prANI se yukta hai evaM thoDe hI panaka-lAla sUkSma kITa pataMgo se yukta hai aura thoDe hI zItodaka mizrita gIlImiTTI se yukta hai tathA 'appasaMtANagaM' thoDe hI makare ke jAla saMtAna paramparAse yukta hai aisA jAnakara yA dekhakara 'tahappagAraM saMthAragaM' isa prakAra ke alpANDa vagairaha se yukta phalaka pATa vagairaha saMstAraka saMtharA ko paDilehiya paDilehiya' bAra bAra pratilekhana karake aura 'pamajiya pamajiya' bAra bAra pramArjana karake tathA bAra bAra sUryakiraNAdi dvArA 'AyA. viya AyAciya' AtApana karake evaM 'vidhUNiya vidhUNiya' bArabAra vidhunana saMcAlana kaMpana ke dvArA sApha sutharA karake 'tao saMjayAmeva paccappiNijjA' usake bAda saMyata saMyamazIla hokara phalaka pATa vagairaha saMstAraka saMtharAko pratyarpaNa sAdhu gRhasthako vApasa kare // 59 // sIsAtarI ghAsa tu vizeSa vimAna . tathA 'apposa appodayaM jAya' mA5-523nA kathI rahita tathA apedaka ThaMDA pANIthI paNa rahita evaM yAvat alpausiMga nAnA nAnA prANi vinAne che. athavA theDA ja ula vigere usiMga prANiyAvALe che. tathA thoDA ja panaka-lAlajINuM jIva-pataMgathI yukta che ane thoDI ja ThaMDA pANIthI maLela bhArIvANI che. 'appa saMtANagaM' tathA thoDI 24 bhanI taaino cha. mA prabhArI MyIna na'tahappagAra saMthAragaM' mAyA prA2nA 285ma vigere pAsa pATa vigere saMthArAne 'paDilehiya paDilehiya' marAma2 pratimana prazana tathA 'pamajjiya pamajjiya' marAbha2 prabhA na za tathA 'AyAviya payAviya' sU32 dvArA sarAsara mAtApana zana. tapAvana tathA 'vidhUNiya vidhUNiya' vidhUnana-bhajezane sAsa zara 'tao saMjayAmeva paccappiNejjA' sayamasI na 34, pATa vigere sastAra yArAne sAdhue gRhasthane pAchA ApavA. sU. 59 A060 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #485 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA samANe vA vasamANe vA pAsavaNabhUmiM paDile hijA, kevalIbUyA, 'AyANameyaM' - apaDilehiyAe uccArAvaNabhUmie bhikkhU vA bhikkhuNI vA rAo vA viyAle vA uccArapAsacaNaM paridvavemANe, payaleja vA, pavaDejja vA, se tattha payalemANe patraDemANe vA hatthaM vA pAyaM vA jAva lUsijA, pANANi vA bhUyANi vA jIvAI yA sattAI vA jAya vavarovejA, aha bhikkhUNaM puvvovadiTThA jAya jaM puvAmeva paNNassa uccArapAsavaNa bhUmiM paDile hejjA // su0 60 || chAyA - sa bhikSu va bhikSukI vA samAno vA vasan vA grAmAnugrAmaM gacchan vA pUrvameva khalu prAjJasya uccAraprasravaNabhUmiM pratilikhet, kevalI brUyAt - apratilikhitAyAm uccAraarrant bhikSu of bhikSukI vA rAtrau vA vikAle vA uccAraprasravaNaM pariSThApayan prahakha led vA prapated vA sa tatra praskhalana vA prapatan vA hastaM vA pAdaM vA yAvat luSayeda, prANino vA, bhUtAni nA jIvAn vA satvAni vA yAvat-vyaparopayed, atha bhikSUNAM pUrvopadiSTA yAvat yat pUrvameva prAjJasya uccAraprasravaNabhUmiM pratilikhet // 60 // 474 TIkA - samprati sAdhUnAM sAdhvInAJca malamUtrAdiparityAga bhUmeH pratilekhanAdikaM kartu - mAha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sabhikSu va bhikSukI vA 'samANe vA vasamANe vA' samAno vA - jaGghAdibhaGgaprayuktagamanAsamarthatayA ekatraiva tiSThan vasan vA mAsakalpAdinA ekatraiva nivAsaM kurvan 'gAmANugAmaM dRijjamANe vA' grAmAnugrAmaM gacchan vA 'puvvAmeva NaM paNNassa' pUrvameva malamUtrAdi pratikSepAtprAgeva khalu prAjJasya vivekinaH sAdhoH 'uccAra pAsavaNa mUmiM' aba sAdhu aura sAdhvI ko malamUtrAdi parityAga ke liye usa malamUtrAdi parityAga bhUmi ko pratilekhanAdi karane ke liye kahate haiM TIkArtha- ' se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA samANe vA vasamANe vA gAmANugAmaM dUijmANe vA' vaha pUrvokta bhikSuka aura bhikSukI hAtha pAMva jaMghe vagairaha ke bhaMga TUTa jAne se gAmAntara meM jAne meM asamartha hone ke kAraNa eka hI jagaha rahane vAle yA nivAsa karane vAle mAsakalpa vihArI vagairaha sAdhu yA dUsare have sAdhu ane sAdhvIe malamUtrAhi tyAga karavAnI bhUmine malamUtra tyAga karavA pratilekhanAdi karavAnuM kathana sUtrakAra kare che. artha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvosta sAdhu ramane sAdhvI hAtha, yuga, gaMdhA, vigere lAMgI tUTI svAthI AmAntara bhavAne sazakta thapAne arale 'samANe vA vasamALe' eka ja sthaLe rahevAvALA mAsakalpa vihArI vigere sAdhu bIjA taMdurasta hAtha bhagavANA sAdhu 'gAmANugAmaM dRijjamANe vA' se gAmadhI jIna nAma vihAra karanArA zra zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #486 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmamakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU. 60 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 175 uccAraprasravaNabhUmim malamUtrAdi pratikSepasthAnam 'paDile hijjA' pratilikhet-samyaktayAM pazyet anyathA 'kevalIbUyA-AyANameyaM' kevalI-kevalajJAnI bhagavAn tIrthaGkaraH brayAta bravIti upadizati yat AdAnametat-AdAnaM karmabandhakAraNam, etat-malamUtrAdiparityAga bhUmeranavalokanam, tathAhi 'apaDi lehiyAe uccArapAsavaNabhUmie' apratilikhitAyAmanavalokitAyAm ucnAraprasravaNabhUmau-malamUtrAdi pariSThApanasthAne pUrvamadRSTe satItyarthaH 'bhikkhU vA bhikkhuNI vA' bhikSu va bhikSuko vA 'rAo vA piyAle vA' rAtrau vA, vikAle yA vikaTasamaye vA meghAcchannAdinA andhakArAvRte ityarthaH 'uccArapAsavarNa' uccAraprastravaNam malamUtrAdikam 'parihavemANe' pariSThApayan malamUtrAdInAM pariSThApanaM kurvan 'para lejja yA papaDejja vA' praskhaled vA-andhakArAvRtatvAt stambhAdinA AhataH san praskhalito yA taMdurasta hAthapAMva vAle sAdhu eka grAma se dUsare grAma vihAra karane vAle ho paraMtu saMyamazIla una sabhI sAdhuoM ko 'puvvAmeva NaM paNNarassa uccArapAsavaNabhUmi' malamUtrAdi tyAgakarane se pahale hI malamUtra parityAga bhUmikA 'paDilehijA' prati lekhana kara lenA cAhiye kyoMki 'kevalIvUyA AyANameyaM kevalI bhagavAn mahAvIra svAmI kahate haiM ki pratilekhana ke binA malamUtrAdi parityAga bhUmi meM malamUtrAdi parityAga karanA AdAna karma baMdhana kA kAraNa hotA hai 'apaDilehiyAe pratilekhanA kiye binA kI 'uccArapAsavaNabhUmie' malamUtrotsarga kI bhUmi meM 'bhikkhU vA bhikkhuNI bA' sAdhu yA sAdhvI 'rAo vA ciyAle vA' rAtri meM yA vikAla meM 'uccArapAsavaNaM parihavemANe' malamUtrAdi ke parityAga karane ke sthAna ko pahale hI nahIM dekha bhAla karake malamUtrAdi parityAga karatA huA yaha sAdhu yA sAdhvI 'payalejja vA pavaDejja vA' praskhalita ho jAyegA yA girajAyagA, arthAt malamUtrAdi parityAga sthAna ko dekhabhAla kiye binA hI yadi sAdhu yahAM para malamUtrAdi kA parityAga karatA hai to andhakAra vagairaha ke kAraNa me tamAma sAdhumAye mAtra tyA 42ai 'puvAmeva NaM paNNassa' pahei or 'uccArapAsavaNabhUmi' bhavabhUtra tyA 42vanI bhUminu paDile hijjA' pratimana za. 'kecalI. ghUyA' / prabhArI pakSI bhagavAna mahAvIra svAmI yuM che , pratimana ryA vinA 1 mata bhUhinA tyAga 42vAnI bhUmimA sAhina tyA 42 te 'AyApAmeya' mAhAna bhaya 4294 che. tethI 'apaDilehiyAe uccArapAsavaNabhUmie' sAdhu bhane sAyIle 'rAo vA viyAle vA' rAtra 555samaya para bhasabhUna tyAga 12yAnA sthAnane parathI 22 te 'bhikkha vA bhikkhuNI vA' sAdhu sAdhyA 'uccAra pAsa. vaNaM pariMduvemaNe' mAtra tyA 42 te 'payalejja vA pavaDeja vA' mAlita thAya che. athavA patita thAya che. arthAt malamUtrano tyAga karavAnA sthAnane joyA vinA ja che. sAdhu ke sAdhvI malamUtrAdine tyAga kare te aMdhakAra vigerenA kAraNe khADA TekarA vigerethI zrI sAgasUtra :4 Page #487 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre syAta, prapanito vA syAt 'se tattha payaDemANe vA pavalemANe vA tasya khalu sAdhoH tatranasyAm malamUtrapariSThApanabhUmau praskhalato vA prapatato vA 'hatthaM yA pAyaM vA hasto vA pAdo cA 'jAva lUseja yA' yAvat-ziro vA mukhaM vA lUpayed vA truTayet 'pANANi vA bhUyANi vA' prANino vA bhUtAni yA 'jIvAI vA sattAI vA jIvAn vA satvAni vA 'vavarovijjA' vyapa ropayed-hiMsyAt, tanna yuktamityAha- 'aha bhikkhUNaM putrovadivA esa paiNNA' atha bhikSuNAM sAdhUnAM kRte pUrvopadiSTA-tIrthakaduktA eSA pratijJA AdezaH AjJA vartate jaM puvAmeva paNNassa uccArapAsavaNabhUmi paDilehijjA' yat pUrvameva-malamUtrapariSTApanA tyAgeva prAjJasya sAdho ridamAvazyakaM yat 'uccArapAsavaNabhUmi' uccAraprasravaNabhUmim-malamUtraprakSepasthAna prati likhet-pazyet // 60 // stambha vagairaha se TakarA kara girajAyagA aura 'se tattha payalemANe yA pathaDemANe vA hatthaM vA, pAyaM vA, jAva lUsejja vA' caha pUrvokta sAdhu usa malamUtrAdi parityAga sthAna meM stambhAdi se TakarA kara praskhalita hotA huA tathA giratA huA apane hAtha ko yA pAda ko yA yAvat ziramastaka ko yA mukhako toDa DAlegA arthAt hAtha pAMva TUTa jAyegA aura 'pANANi cA bhUyANi cA, jIvAiMyA, sattAI vA, vavarovijA' prANIbhUta jIva satvoM ko bhI mAregA isa prakAra anekoM karma baMdhana ke kAraNa upasthita hoge so ThIka nahIM hai kyoMki sAdhu muni mahAtmA karma baMdhana se chuTakArA pAne ke liye hI saMyama pAlana karanA paramAvazyaka samajhate hai 'aha bhikkhUNaM puvyocadiTThA esa pahaNNA' isaliye bhikSukoM ke liye pahale hI vItarAga bhagavAn mahAvIra prabhune aisI pratijJA batalAyI hai athavA Adeza diyA hai ki 'jaM puvvAmeva paNNassa uccArapAsavaNabhUmi' prAjJa saMyamazIla sAdhu ko malamUtrAdi ko parityAga karane se pahale hI malamUtrAdi parityAga sthAna 2324 5 mane se tattha payalemANe paNDemANe vA te pUvAta sAdhuse bhalabhUtrA nA tyA 42pAnA sthAnamA 842rAuna masita thAya 4441 4 14 to 'hatthaM yA pAya vA jAya lUsejja vA' potAnA lAthane maya pAne yApat mAthAne 424 bhumana toDa nAma arthAt sAtha 55 tUTa nase. tathA 'pANANi vA bhUyANi vA jIvAI cA sattAIvA' prANIya-sUta- mane satvAne 55 vavarovijjA' bhAraze mA zata bhne| kamabaMdhananA kAraNe upasthita thaze e ucita nathI. kema ke sAdhu muni mahAtmAo karmabaMdhanathI chUTakAre pAmavA mATe ja saMyama pAlana karavuM e paramAvazyaka samaje che. tathA 'aha bhikkhaNaM puvvovadivA esa paiNNA' sAdhumAna bhATa piit| lApAna mahAvIra praye parasethA kI pratijJA matApI cha arthAta mAjJA // cha. hai 'jaM puvAmeva paNNassa uccArapAsavaNabhUmi paDilehijjA' saMyamazIla sAdhuNe bhatAnA tyA 12tA pahelAM ja malamAdi tyAga karavAnA sthAnanI pratilekhanA karavI joIe. arthAt sthAnanuM zrI mAyArAgasUtra :4 Page #488 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU. 61 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 477 mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA abhikaMkhejjA sejjAsaMthArabhUmi paDilehittae, NaNNattha AyarieNa vA uvajjhAeNa vA jAva gaNAvaccheeNa vA bAleNa vA vuDeNa vA seheNa vA gilANeNa vA AeseNa vA aMteNa vA majjheNa vA sameNa yA visameNa yA pavAeNa vA NivAeNa yA vA tao saMjayAmeva paDilehiya paDilehiya pamajiya pamajjiya tao saMjayAmeva bahuphAsuyaM sijjAsaMthAragaM saMtharijjA ||suu0 61 // chAyA-sabhikSu vA bhikSukI vA abhikAGkSena zayyA saMstArabhUmi pratilekhitum, nAnyatra AcAryeNa vA upAdhyAyena vA yAvad gaNAvacchedakena vA, bAlena yA vRddhena vA zaikSeNa yA glAnena vA Adezena vA, antena vA madhyena vA samena vA viSameNa vA pravAtena yA nirvAtena vA tataH saMyata eva pratilikhya pratilikhya pramRjya pramRjya tataH saMyata eva bahuprAmukaM zayyA saMstArakaM saMstaret // 61 // ____TIkA-samprati saMstArakabhUmimadhikRtya kamapi vizeSa vaktumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu bhikSukI vA 'abhikaMkhijjA' abhikAikSeta-vAnchet-'sijjA saMthArabhUmi paDilehittae' zayyA saMstArakabhUmim-phalakAdi sthApanarasthAnaM pratilikhitum pratilekhanaM kartuM yadi icchet tarhi 'NaNNatya' nAnyatra vakSyamANam AcAryAdibhiH svIkRtaM ko 'paDilehijjA' pratilekhana karalenA cAhiye yA dekha lenA cAhiye / / 60 / / aba saMstAraka saMtharA pAtharane kI bhUmi ko bhI pratilekhana karalenA cAhiye yaha batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhu vA bhikkhuNI vA, abhikaMkhejjA sejjA saMthArabhUmi paDilehittae' yaha pUrvokta bhikSu aura bhikSukI yadi zayyA saMstAraka bhUmi ko arthAt phalakapATa vagairaha sthApana sthAna ko pratilekhana karanA cAhe to 'NaNNattha AyarieNa vA' AcAryAdi se svIkRta zayyA saMstAraka sthAna ko choDakara hI pratilekhana karanA cAhiye usI ko spaSTa karate haiM AcArya se svIkRta zayyA saMstAraka sthAna ko tathA 'uyajjhAeNa yA' upAdhyAya se svIkRta evaM 'jAva muaari ya . // 10 // have saMstAraka saMthAre pAtharavAnI bhUminuM paNa pratilekhana karavAnuM sUtrakAra 3thana re cha. .12 --'se bhikkha vA bhikkhuNI vA te pUrita sayamazIsa sAdhu sane sAthI 'sejjA saMdhArabhUmi paDilehittae ne zayyA sattA24 sUbhinu arthAta 314-58 vigere sthApana sthAna prativepana 425 // 'abhikakheDA' 627 // jAya to NaNNattha AyarieNa vA' mAthAya svIkRta zacyA saMtA23sthAnane tathA 'uyajjhAeNa vA' yAye svIkRta zrI mAyArAgasUtra :4 Page #489 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre zayyAsaMstArakasthAnaM vihAya ityarthaH tadevAha-'AyarieNa vA' AcAryeNa vA 'upajjhAeNa vA' upAdhyAyena vA 'jAva' yAvat-gaNadhareNa vA 'gaNAvacchee vA' gaNAvacchedakena vA 'bAleNa vA vuDreNa vA' bAlena vA zizunA sAdhunA vRddhena vA sAdhunA 'seheNa vA zaikSeNa vA-nUtanadIkSitena vA sAdhunA 'gilANeNa vA glAnena bA rugNena sAdhunA 'AeseNa vA Adezena vA abhyAgatena atithibhUtena sAdhunA ca svIkRtAM zayyAsaMstArakabhUmi parityajya 'aMteNa vA majjheNa vA' antena vA-antabhAge vA, madhyena vA madhyabhAge vA 'sameNa vA' samena vA samabhAge vA 'visameNa vA' viSameNa vA viSamabhAge vA 'pavAraNa vA pravAtena vA prakRSTa pavana yuktabhAge vA 'nivAraNa vA' nivAtena vA nirvAtayuktamAge vA 'tao saMjayAmeva' tataH tada. nantaram saMyata eva' saMyamapAlanapUrvaka meva 'paDilehiya paDi lehiya' pratilikhya pratilikhya paunaH punyena pratilekhanaM vidhAya 'pamaniya pamajjiya' pramRjya pramRjya punaH punaH pramArjanaM kRtyA 'to saMjayAmeya' tataH tadanantaram-pratilekhanaprabhArjanAnantaram saMyata eva saMyama pAlanapurassarameva 'bahuphAsuyaM' bahu prAmukam-anekAcittam sarvathA sacitarahitam 'senjA saMthAragaM' zayyAsaMstArakam 'saMtharijjA' saMstaret-vistArayeta, vistRtaM kuryaadityrthH||6|| gaNAvacchaeNa yA' yAvat gaNadhara se svIkRta evaM gaNAyacchedaka se svIkRta evaM 'pAleNa vA bAla aura 'budreNa yA vRddha se svIkRta tathA 'seheNa yA' tathA navIna dIkSita sAdhu aura 'gilANeNa cA' glAna rugNa sAdhu se svIkRta evaM 'AeseNa yA' atithi abhyAgata sAdhu se svIkRta zayyAsaMstAraka bhUmi ko choDakara hI pratilekhana karanA cAhiye evaM 'aMteNa vA' aMta bhAgameM tathA 'majjheNa vA' madhyabhAga meM evaM 'sameNa cA' samabhAga meM tathA 'visameNa vA' viSamabhAga meM evaM 'pavAeNa vA' adhika pavanayukta bhAgameM evaM 'nivAraNa vA' nivAta yukta bhAga meM 'tao saMjayAmeva paDilehiya paDilehiya' saMyamazIla hokara bAra bAra pratilekhana kara tathA 'pamajjiya pajjiya to saMjayAmeca' bArabAra pramArjana kara saMyama pAlana pUrvaka hI 'bahuphAsuyaM sijjAsaMthAragaM saMtharijjA' sarvathA acitta zayyA zacyA sattA24 sthAnane 'jAva gaNAvaccheeNa vA' yAvat gadhare svii||28 tathA gA. 2343 vI 12 tathA 'bAleNa vA vuDDheNa vA' mA sAdhu vRddha sAdhuNe svIjaresa tathA 'seheNa vA gilANeNa bA' navIna alan sIdhe sAdhu tathA sAnA sAdhuye thii|28 sthAna tathA 'AeseNa vA matithi mayata sAdhuNe svii||2 zayyA satAra: sUbhina choDI pratimana 429. tamA 'aMteNa vA mazeNa yA' anta dil madhya bhAgamA 'sameNa vA visameNa vA' sabhamAgamA tathA viSama sArAbhA tathA 'pavAeNa vA NivAraNa vA' 55 57tA 5vanayANA bhAgamA vAyu banAnA mAgamA 'saMjayAmeva paDilehiya paDile hiya' sayamazIla chana / pArapAra pratisemanA za2 tathA 'pamajjiya pamajjiya' pArapAra prabhAna prazane 'tao saMjayAmeva' saMyama pArana 55 'baha phAsuyaM sijjAsaMthAraMga sathA mayitta zavyA satA24 34 58, vigairene 'sathari zrI sAgasUtra :4 Page #490 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 3 sU0 62 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam ra mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA bahuphAsuyaM sejjAsaMthAragaM saMtharittA, amikakhejjA bahuphAsue sejjAsaMdhArae duruhittae // 62 // chAyA - sa bhikSurvA bhikSukI vA bahuprAsukaM zayyAsaMstArakaM saMstIrya abhikA kSet bahuprAsukaM zayyAsaMstArakam AroDhum / / 62 / / TIkA- 'samprati zayyAsaMstAra ke zayanavidhi pratipAdayitumAha- 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA'sa bhikSurvA mikSukI vA 'bahuphAsuyaM sejjAsaMdhAragaM' bahuprAsukam - sarvathA acittam, zayyAsaMstArakam - phalakAdi zayanIyam 'saMtharitA' saMstIrya - AstIrya 'abhikakhejjA' abhi kAGkSet 'bahuphAsue' bahuprAsuke- sarvathA'citte 'sejjA saMthAra9' zayyA saMstAra ke - phalakAdi zayanIye 'duruhittae' AroDhum upaveSTum icchediti bhAvaH zayyAsaMstArakaM sarvathA'cittam AstIrya tadupari zayanArtham upavizedityarthaH ||62 || mUlam se bhikkhU vA bhikkhuNI vA bahukAsue sejjA saMthArage durUsaMstAraka phalaka vagairaha ko vistRta kare arthAt AcAryAdi ke phalakAdi ko choDakara apane pATa vagairaha zayyAsaMstAraka ko pratilekhana kara bichAve // 61 // aba zayyA saMstAraka pATa phalaka caukI vagairaha para zayanavidhi batalAte haiMTIkArtha- 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA bahuphAsuyaM sejjAsaMdhAragaM saMtharittA' vaha pUrvokta bhikSu sayamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI bahu prAsu sarvathA acitta arthAt bilakula hI sacitta rahita zayyA saMstAraka phalaka poTa vagairaha zayanIya sAdhana ko saMstIrya bichAkara usa sarvathA acitta 'abhikaMkhejjA bahuphAsue sejjA saMdhArage duruhittae' zayyA saMstAraka phalakAdi zayanIya sthAna para arthAt pATa vagairaha zayana karane ke liye baiThane kI icchA kare etAvatA phalaka pATa vagairaha zayyA saMstAraka ko bilakula acitta banAkara usa para saMdharA vagairaha bichAkara usa ke Upara zayanArtha baiThanA cAhiye // 62 // jJA' pAtharavuM' arthAta AcAya. vigerenA phalakAdine cheDIne ja potAnI zayyA sa`stArakanu pratilekhana karIne pAtharavuM "sU 61 // have zayyA sa MstAraka pATa vigere para zayana vidhi atAve che. pATa vigera TIDArtha - ' se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrvosta saMyamazIla sAdhu bhane sAdhvI 'bahuphosurya' sejjAsa thAragaM saMtharitA' mahuprAsu sarvathA atti zayyA saMstAra pATa vigere suvAnI sAdhanane 'saMtharittA' pAtharIne 'bahuphAsue sejjA saMthArae' se sarvathA atti zayyA saMstAra - isa ahi suvAnA sthAna para arthAt pATa vigerenI 752 'amikakhejjA duruhittae' suvA mATe ke besavAnI IcchA kare arthAt laka, pATa vigere zayyA sastArakane bilakula acitta banAvIne tenI upara satharAne pAtharIne tenA upara zayanakaravA besavuM // 62 // zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #491 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 580 AcArAMgasUtre hamANe putvAmeva satIsoyariyaM kAyaM pAe ya pamajjiya pamajjiya tao saMjayAmeva bahuphAsue sejjAsaMthArage saijjA ||su0 63 // chAyA-sa bhikSu vA bhikSukI vA bahuprAsuke zayyAsaMstArake ArohaNapUrvameva sazIrSoMparikaM kAyaM pAdaM ca pramRjya pramRjya tataH saMyata eva bahuprAsuke zayyAsaMstArake ArA nataH saMyataeva bahuprAsuke zayyAsaMstArake zayIta / / 63 // TIkA-atha zarapAsaMstArake zayanaprakAramAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sabhikSu vA bhikSukI vA 'bahuphAmue' bahuprAmuke sarvathA acitte 'sejjAsaMthArage' zayyAsaMstArake phalakAdi zayanIye 'durUhamANe' Arohan-upavizan 'SubbAmeva' pUrvameva-upavezanAt prAgeva 'sasIsobariyaM' sazIrSoMparikaM zIrSasahitoparitanabhAgam 'kAyaM pAe ya' kAyaM pAdaM ca 'pamajjiya patrajjiya' pramRjya pramRjya punaH punaH pramArjanaM kRtvA 'to saMjayAmeva' tataHtadanantaram sazIrSakAyapAdapramAjanAnantaramityartha, saMyataeva-saMyamapAlanapUrvakameva 'bahuphAmue' bahuprAsuke sarvathA acitte 'sejjAsaMthArage' zayyA prastArake phalakAdi zayanIye 'duruhitA' aba phalakAdi zaramA saMstAraka para zayana karane kA prakAra patalAte haiMTIkArtha-'se bhikkhU yA, bhikkhuNI vA' vaha pUrvoka bhikSuka saMyamavAn sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'bahaphAstue sejjAsaMthArage' bahuprAsuka sarvathA acitta zayyA saMstAraka phalaka pATa vagairaha para 'durUhamANe puvAmeva' zayana karane ke liye caDhate hue usapara baiThane se pahale hI 'sasImocariyaM kAyaM' zIrSa-mastaka sahita Upara ke kAya bhAga ko aura 'pAe ya pamajjiya pamajjiya' pAdako bArabAra pramAjana karake 'tao saMjayAmeva' karane ke bAda saMyata eva arthAt saMyama pAlana pUrvaka hI 'bahuphAsue sejA saMthArae durUhittA' bahuprAstuka-sarvathA acitta zayyA saMstA. raka phalaka pATa vagairaha saMthAra para caDha kara 'tao saMjayAmeva' usa para caDhane ke bAda saMpamazIla hokara hI 'bahaphAsue sejjA saMthArae saijjA' bahu prAsuka atyaMta acitta phalaka pATa vagairaha zayyA saMstAraka para zayana kare arthAt saMyama pAlana pUrvaka hI zayana karanA cAhiye etAvatA phalakAdi zayyA saMstAraka ko have phalakadi zayA saMsmAraka para zayana karavAne prakAra batAve che - TI10-se bhikkha yo bhikkhuNI vA' te pUrvAta sAdhu ma. sAyI 'bahu phAsue sejjA saMthArage' saya mayitta zayyA satAra 4 58 pATa vigairenI 52 'durUhamANe' zayana 425 // bhATe yatA 'pubbAmeva' tenA 52 mesatA paDasai or 'sasIsovariyaM kAya" bhasta4 sahita 952n| ya lAgane bhane pAuya pamajjiya pamajjiya' 5gane pAra pA2 pramAnA parIne 'tao saMjayAmeva' te pachI arthAt prabhA nA pachI sayama pAlana 54 4 'bahuphAsue sejjA saMthorae' sathA ayita 24 sastA24 34 pATa vigairenI 352 'duruhittA' yaDhI tanA 52 28! pachI 'tao saMjayAmeva' sayamazIla 24 zrI sAgasUtra :4 Page #492 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutakasya 2 u. 3 su. 63-64 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 196 Aruhya upavizya 'tao saMjayAmeva ' tataH zayyAsaMstAra ke upavezanAnantaram saMyataeva - saMyama pAlanapUrvakameva ' bahuphAsue' bahuprAsu sarvathA acite 'sejjAsaMthArage' zayyAsaMstArakephalakAdizayanIye ' saijjA' zayIta, zayanaM kuryAt, tathA ca zayyAsaMstArakasya AstaraNAnantaram zayanAtprAgeva yatanApUrvakaM mastakAdArabhya pAdaparyantam pramArjanaM kRtvA sAdhubhiH sAdhvIbhizca zayanaM kartavyamiti // 63 // mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA bahuphAsue sejjAsaMdhAraNa sayamANe No aNNamaNNassa hattheNa hatthaM, pAeNa pAyaM, kAraNa kArya AsAejjA, se aNAsAyamANe tao saMjayAmeva bahuphAsue sejjAsaMthArae sajjA // sU0 64 // chAyA - sa bhikSu bhikSukI vA bahuprAsuke zayyAsaMstArake zayAnaH no anyonyasya hastena hastam pAdena pAdama, kAyena kAyam AzAtayet sa anAzAtayan tataH saMyataeva bahuprAsu zayyAsaMstAra ke zayIta // 64 // TIkA - atha parasparamanAzAtanapUrvakaM zayanamAha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu rvA bhikSukI vA 'bahuphAsura sejjAsaMthArae' bahuprAsuke- sarvathA acitte zayyApAtharane ke bAda zayana karane se pahale hI yatanA pUrvaka mastaka se lekara pAdaparyanta kA pramArjana karake sAghu aura sAdhvI ko saMyama pAlana pUrvaka hI zayana karanA cAhiye yaha phalitArtha samajhanA // 63 // aba sAdhuoM ko paraspara AzAtanA ke vinAhI zayana karanA cAhiye yaha batalAte haiM TIkArtha- ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA bahuphAsue sejjA saMthArage sayamANe' pUrvokta bhikSuka aura bhikSukI bahuprAsuka sarvathA acitta phalaka pATa vagairaha zayyA saMstAraka para zayana karate hue 'No aNNamaNNassa hattheNa hatthaM' anyonya 'bahuphAsurya' sarvathA atti sevA 'sejjA saMthArae' isa pAra vigere zayyA saMstArasunI 352 'saijjA' zayana 12. arthAta saMyama pAsana pUrva zayana 12g uDepAna tAtparya e che ke phalakAdi zayyA sastArakane pAtharyAM pachI sutAM pahelAM ja patanA pUrNAMka mAthAthI laIne paga sudhInuM pramAnA karIne sAdhu ane sAdhvIe sacama pAlana pUrNAMka ja zayana karavuM // sU. 63 u have sAdhuone paraspara AzAtanA karyA vinA zayana karavAnuM kathana kare che,ttiikaarth' - 'se bhikkha yA bhikkhuNI vA' te pUrvosta sAdhu bhane sAdhvI 'bahu kAsura sejjA saMthAra' sarpathA atti sevA isa pATa vigere zayyA saMstAramnI para 'saya mANe' zayana ra 'No aNNamaNNassa' yethe mIlanA 'hattheNa hatthaM' hAtha thI thoDa jIla A0 61 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #493 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ghara AcArAMga sUtre saMstara ke phalakAdi zayanIye 'sayamANe' zayAnaH - zayanaM kurvan 'No aSNamaNNassa' no anyonyasya - parasparam, ekaH sAdhuH aparasya sAdhoH 'hattheNa hatthe' hastena hastam 'pApaNa pAya' pAdena pAdam 'kAraNa kArya' kAyena kAyam 'AsAejjA' AzAtayet AzAtanAM kuryAt, nI parasparaM hastAdinA hastAdikaM saMspRzedityarthaH, 'se aNAsAyamANe' sa sAdhuH, anAzAtayan na AzAtanAM kurvan, asaMspRzannityarthaH ' to saMjayAmeva' tataH hastAdinA anAzAtanAnantaram saMyataeva - yatanApUrvakameva 'bahuphA sue' bahuprAsu ke sarvathA avitte 'sejjAsaMthArae' zayyA saMstAra phalakAdizayanIye 'saejjA' zayIta zayanaM kuryAt / parasparasaMsparzathinaiva zayyA saMstAra ke zayIteti // 64 // mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA ussAsamANe vA NIsAsamANe yA kAsamANe vA chIyamANe vA jaMmAyamANe vA uDDue vA vAyaNisagge vA karemANe puNyAmeva AsayaM vA posayaM vA pANiNA paripihittA tao saMjayAmeva Usasejja vA NIsasejja vA kAsasejja vA jAya vAyanisaggaM vA karejjA // sU0 65 // chAyA - sa bhikSu bhikSukI vA ucchvasan vA niHzvasan vA kAsamAno vA kSutaMrvANo vA jRmbhamANo vA udgiran vA vAtanisaMga vA kurvan pUrvameva AsyaM vA poSyaM vA pANinA parividhAya tataH saMyataeva ucchvased vA niHzvasedvA kAseta vA yAvad vAtanisarga vA kuryAt // 65 // paraspara meM eka sAdhu dUsare sAdhu ke hAtha se hAthakA yA 'pAeNa pAyaM' pAda se pAdako 'kAyeNa kArya' kAyA zarIra se zarIra ko nahI 'AsAejA' AzAtana kare arthAt phalakAdi para sote hue eka sAdhu dUsare sAdhu ke hAthako hAtha se yA pAdako pAda se yA zarIra se zarIrakA sparza nahIM kareM apitu 'se aNAsAyamANe tao saMjayAmeca' vaha sAdhu hastAdi ko nahI chUte hue saMyamapAlana pUrvaka 'bahuphAsueseja saMthArae' bahu prAsu sarvathA acitta hI phalakAdi zayyA saMstAraka para 'sajA' zayana kare arthAt sAdhu ko saMyama pAlana karanA paramAvazyaka hai isa liye saMyama niyama pAlana para dhyAna dete hue hI sonA cAhiye // 64 // sAdhunA hAthane magara 'pAeNa pAya' meDa jIla sAdhunA pAthI pAne athavA 'kAraNa kArya' zarIrathI zarIrane 'AsAejjA' sparza' kuravo nahIM paraMtu 'aNAsAyamANe' ye sAdhu the mIlanA hAtha vigerene mAjhyA zivAya 'tao saMjayAmeva' saMyama pAlana pUrva 'bahuphAsu sejjAsa 'thArae' sarvathA atti sevA isa ahi zayyA saMstAra 52 'saejjA' zayana karavu. arthAt sAdhue saMyama pAlana karavu. e khAsa jarUrI che. tethI sacama niyama pAlanamAM dhyAna ApIne ja zayana karavu joie. // sU. 64 // zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #494 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU. 65 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 483 TIkA - samprati yatanApUrvakameva sAdhusAdhvInAM zvAsatyAgAdikaM kartumAha-' se bhikkhu vA Pragitat' samikSurvA mijhukI vA saMyamavAn sAdhuH sAdhvIvA 'ussAsamANe vA ucchva san vA - ucchvAsaM kurvan vA, 'NIsAsamANe vA' niHzvasan vA niHzvAsaM kurvan vA 'kAsamANe vA' kAsamAno vA kAsazvAsaM kurvan vA 'chIyamANe vA' kSutaM kurvan vA chikAM kurvANo vA 'jaMbhAyamANe vA' jRmbhamANo vA jRmbhA kurvan vA, 'uDDue vA' udgiran vA udgAraM kurvan vA 'vAyanisaggaM vA karemANe' vAtanisarga vA kurvan apAnatrAyutyAgaM vA kurvan 'puvvAmeva ' - pUrvameva ucchavAsAdikaraNAtprAgeva 'AsayaM vA posayaM vA' AsyaM vA mukhaM vA, poSyaM vA pAyuM vA mUlAdhiSThAnaM 'pANiNA parivihitA' pANinA-hastena, paripidhAya - pihitaM kRtvA 'tao saMjayAmeja' tataHsukhapAvorhastAdinA pidhAnAnantaram, saMyataeva yatanApUrvakameva 'Usasijja vA' ucchvased yA - ucchvAsaM kuryAt 'NIsasijja vA' niHzvasedvA-niHzvAsaM kuryAt 'kAsijja vA' kA seta aba yatA pUrvaka hI zvAsaprazvAsAdika tyAganA cAhiye yaha batalAte haiMTIkArtha- ' se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' vaha pUkta bhikSu sAdhu aura mikSukI sAdhvI 'ussAsamANe vA ucchvAsa karate hue 'NIsAsamANe vA' nizvAsa karate hue arthAt zvAsa ko upara caDhAte hue yA nIce utArate hue tathA 'kAsamAcA' kAsazvAsa karate hue yAne khAMsate hue yA 'chIyamANevA' chIka karate hue tathA 'jaMmAyamANe vA' jRmbha jamUhAI (hAMphI) lete yA 'uDDaevA' udgAra karate hue yAne Dhikarate hue yA 'vAyaNisagge vA, karemANe' vAyu tyAga karate hue arthAt apanA vAyu kA tyAga karate hue (adhovAta choDate hue) 'puNyAmeva AsayaM vA, pAsayaM vA ucchvAsa prazvAsAdi lene se pahele hI Asya arthAt mukhako tathA pAyugudAko 'pANiNA paripihittA' hAtha se DhAMkakara 'tao saMjayAmeba usaseja vA' usake bAda saMyama pUrvaka hI zvAsa ko choDe aura 'NIsasejjayA' nizvAsa grahaNa kare 'kAsasejavA' yA kAsa zvAsa kare arthAt khAMse aura 'jAva vAta have sayama pUrvaka ja zvAsa ni:zvAsAdinA tyAga viSe kahe che.-- TIrtha - 'se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' te pUrvosta saMyamazIla sAdhu bhane sAdhvI 'ussAsamANevA NIsAsamANe vA' 32chvAsa detA hai niHzvAsa choDatA arthAt vAsane upara lepA ! nIce utAratA tathA 'kAsamANe vA chIyamANe vA' asa zvAsa puratAM arthAt udharasa detA hai chor3atI pate 'jaMbhAimANe vA' athavA hotA 'uDDue vA' udUgAra uratAM 'vAyanisagge vA karemANe' vATa 42tI mate 'puvbAmeva AsayaM vA posayaM vA ucchvAsa } nizvAsa hotA pahelA bhumane tathA guhAne 'pANiNA paripihittA' hAthathI dAMDIne 'tao saMjayAmeva' pachI saMyama pUrva 'Usasejja vA NIsasejja vA' zvAsa choDo vizvAsa zraddhAlu kuravo athavA 'kAsasejja vA' asa zvAsa azva arthAt udharasa bhAvI bhane 'jAva vAtanisA vA karejjA' yAvat choDa hAI sevA tathA dUgAra 52. zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #495 -------------------------------------------------------------------------- ________________ __AcArAMgasUtra vA-kAsazvAsaM kuryAt 'jAva vAyanisaggaM yA' yAvat-kSutaM kuryAd vA jambheta vA ugire vA, yAtanisargam vA apAnavAyutyAgam 'karejjA' kuryAta, tathA ca hastena mukhaM pAyuzca pidhAyaiva yatanApUrvakam ucchvAsA dikaM vidadhyAt, yena vAyukAyikajIvahiMsA na bhavet // 65 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI yA samAvegayA sejjA bhavejjA, visamAvegayA sejjA bhavejjA, payAtA vegayA sejjA bhavejjA, NivAtA vegayA sejjA bhavejjA, sasarakkhA vegayA sejjA bhavejjA, sadaMsamasagA vegayA sejjA bhavejjA, appadaMsamasagA vegayA sejjA bhayejjA, saparisADAyegayA sejjA bhavejjA, aparisADAvegayA sejjA bhavejjA, sauvasaggA vegayA sejjA bhavejjA, niruvasaggA veyagA sejjA bhayejjA tahappagArAhi sejjAhiM saMvijjamANAhiM paggahitatarAgaM vihAraM viharejjA, No kiMciyi gilAejjA // 66 // chAyA-sabhikSurvA bhikSukI vA samA vA ekadA zayyA bhaved viSamA vA ekadA zayyA bhavet, pravAtA vA ekayA zayyA bhavet, nivAtA yA ekadA zayyA bhavet sarajaskAvA ekadA vAyyA bhaveta, alparajaskA vA ekadA zayyA bhavet, sadaMzamazakA yA ekadA zayyA bhavet, alpadaMzamazakA vA ekadA zayyA bhavet, saparizATA vA ekadA zayyA bhaveta, aparizATA vA ekadA zayyA bhavet, sopasagoM vA ekadA zayyA bhaveta, nirupasagoM vA ekadA zayyA bhaveta, tathAprakArAbhiH zayyAbhiH saMvidyamAnAbhiH pragRhItatarakaM vihAraM viharet, no kiJcidapi glAyet // 66 // nisagaMvA karejA' yAvat chIka tathA jamuhAI le arthAt hApho kare tathA udUgAra kare Tikare aura apAna vAyu kA parityAga kare etAvatA hAtha se mukha ko aura gudA ko pidhAna karake hI yatanA pUrvaka ucchvAsa prazvAsAdi ko karanA cAhiye jisa se ki vAyukAyika jIyoM kI hiMsA nahIM ho, anya thA vAyukAyika jIva hiMsA se saMyama kI virAdhanA hogii||65|| abhI sAmAnya rUpa se zayyA ko lakSya kara kucha vizeSatA batalAnA cAhate haiM TIkArtha-se bhikkhu vA, bhikkhuNI yA' yaha pUrvokta bhikSu aura bhikSukI ane apAnavAyune tyAga kara kahevAnuM tAtparya e che ke-hAthathI mukha tathA guda sthaLane DhAMkIne ja yatanA pUrvaka ucchavAsa nizvAsAdi karavA joIe ke jethI vAya kAyika jIvanI hiMsA thAya nahIM nahIMtara vAyukAyika jInI hiMsAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. te 6pa che have sAmAnya rIte zayyAne uddezIne vizeSatAnuM kathana kare che- A10-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pati sayabhAra saly mara sAyIme zrI sAgasUtra :4 Page #496 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 66 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam 485 TIkA-'samprati sAmAnyataH zayyAmadhikRtya kiJcid vizeSaM vaktamAha-se bhikkha vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu bhikSukI vA zayyAmadhiSThAya viharet na kiJcidapi glAyedityagre. NAnvayaH kIdRzI zayyA syAdityAha-'samAvegayA sejjA bhavejjA' samA vA-samAstRtA vA ekadA-kadAcit zayyA bhavet, 'visamAvegayA sejjA bhavijjA' viSamA vA-viSamAstRtA vA, ekadA-kadAcit zayyA-saMstArakarUpA bhavet 'pavAyA vegayA sejjAmavejjA' pravAtA yAvAnAbhimukhI thA, ekadA-kadAcit zayyA bhavet 'nivAyAvegayA sejjAbhavejjA' nivAtA vA pratikUlayAtA vA ekadA-kadAcit zayyA bhavet 'sasarakkhAvegayA sejjAbhavejjA' saraja. skAdhUliyuktA vA ekadA-kadAcit zayyA mavet 'appasasarakkhAvegayA sejjA bhavejjA' alparajaskA vA-alpadhUliyuktA vA, dhUlihitA vA, ekadA zayyA bhavet, 'sadaMsamasagAvegayA sejjA bhavejjA' sadaMzamazakA vA-daMzamazaka yuktA vA, ekadA kadAcit zayyA jisa kisI bhI prakAra kI zayyA ho usa para zayana karale kucha bhI glAni na kare cAhe vaha zayyA saMstAraka phalaka pATa vagairaha kadAcit 'samAvegayA sejjA bhavejA' samarUpa se AstRta ho yA 'visamAvegayA sejjA bhavejA' viSamarUpa se hI kyoM na AstRta bichAyI ho evaM vaha zayyA 'pavAtAvegayA sejA bhavejjA' pravAta ke abhi. mukha ho yA "NivAtAvegayA sejjA bhavejjA' nivAta ke abhimukha hI kyoM na ho arthAt cAhe kadAcit yaha anukUla vAyuke sAmane ho yA pratikUla vAyu ke sAmane hI vichApI gayI ho evaM sasarakkhA vegayA sejjA bhavejjA' kadAcit sarajaskA atyaMta dhUlI rajokaNa se bharI huI zayyA ho yA 'appa sasarakkhA vegayA sejjA bhavejjA' thoDe ho dhUlI rajokaNa se bharI huI ho athavA dhUlI rahita ho evaM 'sadaMsamasagavegAyA sejjA bhavejjA' adhika daMza DAMsa mazaka maccharoM se yakta zayyA ho yA 'appa daMsamasagAvegayA sejjA bhavejjA' thoDe hI daMza maccharoM se yukta ho usa para saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI ko so jAnA cAhiye kisI game te prakAranI zavyA hoya tenA para zayana karI levuM. temAM kaMIpaNa glAnI karavI nahI yAta zayyA pATa 34 vigaire hAya 'samAvegayAsejjA bhavejjA' sabhI zata pAtharesa DAya athavA 'visamAvegayA sejjA bhavejjA' viSabha 35thI ma na pAtharIya pavAtAvegayA sejjA bhavejjA' tathA te zalyA pAtAlabhuma DAya athavA 'NivAtA vegayA sejA bhavejjA' athavA vAyu DiMta hezamA saya mayAtU yA te zayyA manu pAtha ta26 pAthare DAya prati vAyunI sAbha pAthare DAya tathA 'sasarakkhA vegayA sajA bhabejA' sa201424 marthAt satyapi yUjanA 24thI maresa yA DAya 4441 sakkhA vegayA sejjA bhavejjA' the.DI. dhujanA 21:4 / pAjI DAya 5 vinAnA nAya tathA 'saiMsamasagAvegayA sejjA bhayejjA' pAre 57i isa bha272rAjIta sadhyA DAya 'appadasamasagA vegayA sejjA bhavejjA' thoDA 4 sisa bha272rAthI sAta zrI aayaa| sUtra : 4 Page #497 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 486 AcArAMgasUtre bhavet 'appadaMsamasagA vegayA sejjAbhavejjA' alpadaMzamazakA vA-kizcinmAtra daMzamazakayukta vA daMzamazakarahitA vA ekadA-kadAcit zayyA bhavet, 'saparisADAvegayA sejjA bhavejjA' saparizATA vA sarvathA vizIrNarUpA vA, ekadA kadAcit zayyA phalakAdi rUpA bhavet 'aparisADAvegayA sejjA bhavejjA' aparizATA vA-sarvathA dRDhA vA ekadA kadAcit zayyA bhavet 'sauvasaggAvegayA sejjA bhavijjA' sopa. sargA vA upayuktA vA anekopAdhiyuktA vA, ekadA-kadAcit zayayA bhavet-prAptA syAt 'niruvasaggA vegayA sejA bhavejjA' nirupasargA-upasargarahitA vA anekavighnabAdhopadra. bhI prakAra kI hicakicATa nahIM karanI cAhiye evaM 'saparisADAvegayA sejjA bhavejjA' atyaMta jIrNazIrNa phaTI purAnI hI vaha zayyA kadAcita ho yA 'aparisADAvegayA sejjA bhavejjA' evaM kadAcina atyaMta majabUta hI vaha zayyA ho evaM 'sauyasaggAvegayA sejjA bhavejA' kadAcitU aneka upasargaupAdhi yukta hI zayyA ho yA kadAcita 'niruvasaggAyegayA sejA bhavejA' upasarga upAdhi se rahita vaha ho arthAtU aneka prakAra ke vighna bAdhA upadrayoM se yukta ho vaha phalakAdi zayyA saMstAraka mile yA aneka vighna bAdhA upadravoM se rahita vaha phalakAdi zayyA saMstAraka mile usa para sAdhu aura sAdhvI ko zayana karalenA cAhiye isI tAtparya se Age kahate haiM ki 'tahappagArAhiM sejjAhiM saMcijjamANAhiM' usa prakAra ke uparyukta svarUpa vAlI arthAt sama AstRta, yA viSama AstRta, pravAtAbhimukha yA nirvAtAbhimukha, atyantadhUli yukta, yA alpadhUli yukta adhika matkaNa mAkaNa kharamala daMsa maccharoM se yukta yA mAkaNakhaTamala daMsa DAMsa maccharoM se rahita yA atyanta jIrNazIrNa athavA atyanta majabUta isa prakAra kI zamyA hoya tenA para ja saMyamazIla sAdhu ke sAdhvI e zayana karI levuM. temAM kaMI paNa ranA 4yavATa 423 nahI. tathA 'saparisADAvegayA sejjA bhavejjA' satyata hunI purANI resa tUTela te yA usaya 3 'apaDisADAvegayA sejjA bhavejjA' matyata bha bhUta zayyA DAya , 'sabasaggAvegayA sejjA bhavejjA' dvAya bhane vidha 35 arthAt upAdhIvAjI te zayyA DAya hAyit 'niruvasaggA sejjA bhavejA' upAdhi vinAnI 1 e zamyA hoya arthAt aneka prakAranA vina bAdhA upadravathI yukta ja te phalAdi zayyA saMstAraka maLe athavA vina bAdhA ke upadrava vinAnI ja e phalakAdi zappA saMskAraka maLe tenA para sAdhu ke sAdhvIe kaMIpaNa saMkeca karyA vinA zayana karavuM. eja vAta nAyanA sUtrAMzathI sUtrA2 che. 'tahappagArAhiM sejAhiM saMvijamANAhiM' 5 / pranA pUrvokta svarUpavALI arthAt sama pAtharela ke viSama pAtharela vAyunI sanmukha athavA vAyu vinAnA pradezamAM pAtharela atyaMta dhULavALI ke a85 dhULavALI vadhAre paDatAM mAkaDa daMza macchare vALI athavA mAkaDa DAMsa maccharo vinAnI, atyaMta junI zrI aayaa| sUtra : 4 Page #498 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 3 sU0 66-67 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam vAdi rahitA vA ekadA-kadAcit zayyA bhavet 'tahappagArAhi' tathAprakArAbhiH uparyukta rUpAbhiH 'sejjAhi' : zayyAbhiH 'saMvijjamANAhi' saMvidyamAnAbhiH saMprAptAbhiH 'pajagahiyatarAgaM vihAraM ' pragRhItatarakam samyaktayA svIkRtaM vihAram samabhAvena gRhItvA 'viharijjA' viharetnivaset. 'No kiMcivi gilAi jnA' no kizcidapi lezamAtramapi glAyet viSamAdi rUpAmu zayyAsu prAptA na kizcidapi glAniM kuryAt 'samA bhavatu zayyA, viSamA vA bhavatu, vAtAnukUlA vAtapratikulA vA, sarajaskA cA nIrajaskA yA daMzamazakAdiyuktA vA tad rahitA vA jIrNa zIrNA vA sudRDhAvA, sopasargA yA nirupasargA vA bhantu sarvAsu samabhAvena nivasan vartamAno na glAniM kuryAt // 66 // 487 mUlam - esa khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM jaM savyahiM sahie sayA jajjA sibemi ||suu0 67 // sejAjjhayaNassa bitIyodeso samatto // sejANAma biiyamajjhayaNaM samattaM // 2 // chAyA - etat khalu tasya bhikSukasya bhikSukyA vA sAmagrayam, yat sarvArthaiH sahitaH sadA iti bravImi // 67 // zayyA dhyayanasya tRtIyeoddezaH samAptaH / zayyA nAma dvitIyamadhyayanaM samAptam // 2 // zayyAoM ke prApta hone para 'paggahiyatarAgaM bihAraM viharijA' unhI zayyAoM ko svIkAra kara sama bhAva se zayanAdi vihAra kare 'No kiMcivi gilAijjA' kucha bhI mana meM glAni yA duHkha nahIM kare arthAt viSamAdi rUpa zayyA milane para lezamAtra bhI glAni nahIM kare etAvanA cAhe vaha zayyA saMstAraka phalaka pATa vagairaha sama ho yA viSama ho vAtAnukUla ho yA vAta pratikUla ho evaM sarajaska ho yA nIrajaska ho tathA DAMsa macchara mAkaNa khaTamaloM se yukta ho DAMsa macchara vagairaha se rahita ho evaM sopAdhika ho yA nirupAdhika ho evaM purAnA jUnA ho yA nayA hI ho sabhI zayyAoM para sama bhAva se zayana karate hue purANI ke atyaMta majabUta AvA prakAranI zayyA prApta thatAM e ja zayyAone spIarIne 'pahiyatarAgaM vihAraM viharijjA' samalApathI zayanAdi vihAra rakhe. 'No kiM civi gilAijjA' bhanabhAM pAnI hai duHkha sagAuvu nahIM arthAt viSabhAhi rUpa zayyA maLe te pazu lezamAtra sakoca pAmavA nahI' kahevAnA hetu e che ke-cAhe te zayyA sa MstAraka phalaka pATa vigere sama haiAya ke viSama hoya anukULa vAyuvALI hAya ke pratikULa vAyuvAnI hAya tathA sarajaka DhAya ke raja rarhuita hAya tathA DAMsa macchara mAkaDAthI yukta hAya ke DAMsa macchara vigere vinAnI hAya tathA upAdhivALuM hAya ke vinA upAdhinI hAya tathA junI purANI hAya ke nave navu... hAya game tevI zayyA upara zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #499 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 488 AcArAMgasUtre TIkA-samprati zayyA nAmaka dvitIyA dhyayanasya tRtIyodeza vaktavyatA mupasaMharannAha esa khalu tassa mikkhussa' etat khalu tRtIyodezoktaM tasya bhikSukasya bhAvasAdhoH, 'bhikkhuNIe vA' bhikSukyAH vA bhAvasAvyAH sAmayyam-sAdhutva sAmagrIrUpaM sAmastyam vartate 'jaM savvadvehiM sahie' yam sAdhutvasaMyamaniyamapAlanaM sarvAthaiH-sarvadharmArthamokSarUpa prayojanaiH sahitaH san 'sayA jaegjA' sadA sarvadA sAdhuH yateta-yatanA pUrvaka sAdhutvasaMyamapAlanaM glAni nahIM kare kyoMki harataraha kI upAdhi ko jhelate hue sAdhu loga saMyama pAlana meM tatpara rahate haiM // 66 // aba zayyA nAmaka dvitIya adhyayana ke tRtIya uddezaka kI vaktavyatA kA upasaMhAra karate hue kahate haiM TIkArtha- esa khalu tassa mikkhussa bhikkhuNIe yA, sAmaggiyaM etat yaha tRtIya uddezaka ko sahi vaktavyatA kA svarUpa hI usa bhikSuka saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI kA sAmAgya sAdhutvakI sAmagrI rUpa samagratA arthAt sAdhukI tathA sAdhvI kI samAcArI hai 'sabaDhehiM sahie' jo ki sAdhutva saMyama niyama pAlana karane ke liye sarvArtha dharma arthakAma mokSa rUpa prayojanoM ke sAtha yakta hokara 'sayA jayejA tibemi' sadA sarvadA hamezAM sAdhu aura sAdhyo yatna kare arthAt yatanA pUrvaka hI saMyama niyama vratAdi pAlana karanA cAhiye yaha bhagavAna Adeza dete haiM aisA gaNadhara ne kahA hai 'sejjAjjhayaNassa taioso samatto' yaha zayyA adhyayana kA tIsarA uddezaka samApta ho gayA 'sejjA NAma samabhAvathI zayana karavuM temAM saMkoca rAkhave nahIM, kema ke dareka prakAranI upAdhIne sahana karatAM karatAM sAdhu be saMyama pAlanamAM daDha rahe che. e sU 66 have zamyA nAmanA bIjA adhyayananA trIjA uddezAnA kathanane upasaMhAra karatAM sUtrakAra kahe che. tha-'esa khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA' mA zrI dezAnI samayayata. vyatAnu 135 se sNymshii| sAdhu ane sAthInu 'sAmaggiya sAdhupayAnI samayatA arthAt sAdhunI tathA sApAnI sabhAyArI cha. 'jaM savvadehiM sahie sayA jayejjA' re sAdhutva saMyama niyamanuM pAlana karavA mATe sarvArtha arthAt dharma, artha, kAma ane mokSa rUpa prajananI sAthe yukta thaIne sadA sAdhuone sAdhvIe yatna kare arthAta yatanA pUrva 1 sayama niyama ane pratAdinupAsana 42 'ttibemi' // pramANe lagavAn tIya 42 7530 mA che. sebha garAye dhuM che. 'sejjAjjhayaNassa taiodeso samato' zrI mAyArAgasUtra :4 Page #500 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutakaMsgha 2 u. 3 sU. 67 zayyeSaNAdhyayananirUpaNam kartavyam 'tibemi' iti bravImi-ahaM tIrthakuduktamupadizAmi // 67 / iti gaNadharaH Aha / 'sejjAjjhayaNassa' zayyAdhyayanaspa 'taiodeso samatto' tRtIyodezaH smaaptH| _ 'sejjANAma biiyamajjhayaNaM samataM' zayyA nAmaka dvitIyamadhyayanaM samAptam // 2-3 // inizrI vizvavikhyAta-jagavallabha-prasiddhavAcakapaJcadazabhASAkalita-lalitakalApAlApakapravizuddhagadyapadyAnaikagranthanirmApaka-vAdimAnamardaka-zrI-zAhU chatrapatikolhApurarAjapradatta-'jainazAstrAcArya-padavibhUSita-kolhApurarAjaguru-bAlabrahmacArI jainAcArya jainadharmadivAkara-pUjyazrI-ghAsIlAla-vrativiracitAyAM zrI AcArAMgasUtrasya dvitIya zrutaskandhasya marmaprakAzikAkhyAyAM vyAkhyAyAM zayyeSaNAdhyayanaM nAma dvitIyamadhyayanaM samAptam // 2 // citiya majjhaNaM' aura zayyA nAmakA dvitIya adhyayana bhI 'samattaM' samApta ho gayA // 2-3 // // 67 // zrIjainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAla ativiracita AcArAMgasUtra ke dUsare zrutaskaMdha kI marmaprakAzikAbyAkhyA meM zayyeSaNA nAma kA dUsarA adhyayana samApta // 2 // mA pramANe mA zayyA adhyayananA zrI desh| samArata thayo. tathA 'sejjANAma biiyamajjhayaNaM samatta' zayyA nAbhanu mA adhyayana se pRthu thayu. // sU0 17 // jainAcArya jainadharmadivAkara pUjayazrI ghAsIlAlajI mahArAja viracita AcArAMgasUtranA bIjA zrutaskaMdhanI marmaprakAzikA vyAkhyAmAM zagyeSaNA nAmanuM bIjuM adhyayana samApta tharA A. 63 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #501 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre atha tRtIyam IryAdhyayanaM prArabhyate mUlam-abbhuyagae khalu vAsAvAse abhipavuDhe bahave pANA abhisaMbhUyA, yaha bIyA ahuNA minnA, aMtarA se maggA bahupANA bahuboyA jAya sasaMtANagA aNabhikkatA paMthA no vinnAyA maggA sevaM gaccA No gAmANugAma dUijijA, tao saMjayAmeva vAsAvAsaM uvalliijjA ||suu0 1 // chAyA-abhyupagate khalu vArSAvAse, abhipravRSTe bahavaH prANinaH abhisaMbhUtAH, bahUni bIjAni adhunA bhinnAni, antarA tasya mArgAH bahuprANAH bahubIjA yAvat sasantAnakAH anabhikrAntA patthAnaH, no vijJAtA mArgAH sa evaM jJAtvA no grAmAnugrAmaM gacchet, tataHsaMyata eva varSAvAsam upaLIyeta // 1 // TIkA-atha sAdhanA sAdhvInAzca kayArItyA kadA kutra vA gamanaM kartavyaM na yA kartavya miti pratipAdayituM tRtIyam IryAdhyayanaM prArabhyate, tatra dravya-kSetra-kAlabhAya bhedAt caturvidhA khalu IryA bhavati IraNam IryA iti vyuptatyA gamanam IzabdArthaH, tatra savittAcitamizrabhedAda dravyeryA trividhA bodhyA, tatra sacita bAta puruSAde nyasya gamanarUpA sacitta dravyeryA, acitta paramANvAde vyasya gamanarUpA acittadravyeryA, evaM sthAdigamanarUpA sacittAcittA aba tIsarA IryAdhyayana Arambha kiyA jAtA hai TIkArtha-aba sAdhu aura sAdhvI ko kisa taraha kaba aura kahAM gamana karanA cAhiye yA nahIM karanA cAhiye yaha pratipAdana karane ke liye tIsarA Iyo'dhyayana prArambha kiyA jAtA haiM, usa meM dravya, kSetra, kAla bhAva ke bheda se cAra prakAra kI IryA hotI hai, IraNam Iyo isa vyutpatti se 'Ir gatau' gatyarthaka Ira dhAtu se bhAva vAcya kyap pratyayakarake niSpanna IryA zabda kA gamana artha hotA hai, unameM sacitta, acitta, aura mizra ke bheda se dravyeryA tIna prakArakI hotI hai, una meM sacitta vAyu aura puruSa vagairaha dravya kI gamana rUpA sacitta dravyeryA kahalAtI hai 'evaM acitta paramANu vagairaha dravya kI gamana rUpA acitta dravyeryA kahI jAtI hai aura - trIjA IrSAdhyayanane prAraMbha TIkAI-ve sAdhu ane sAdhanA gamanAgamana vidhinuM pratipAdana karavA mATe trIjA I dhyayanane prAraMbha karavAmAM Ave che. temAM dravya, kSetra kAla, ane bhAvanA bhedathI cAra prakAranI dhyA rAya che. 'iraNamiyA' mA vyutpattithI satyaya 42 dhAtuthI sAra vaa2yy|| 45pratya karIne thayela IryA zabdane artha gamana thAya che. temAM sacitta, acitta ane mizranA bhedathI dravya IryA traNa prakAranI thAya che. temAM sacitta vAyu ane purUSa vigere dravyanI gamana rUpa sacitta draya IryA kahevAya che. tathA acitta paramANuM vigere dravyanI gamana rUpa acitta dravya IryA kahevAya che, ane ratha vigerenI gamanarUpA sacittAcittAtmaka mizra zrI mAyArAgasUtra :4 Page #502 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 3 u. 1 sU0 1 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam ____491 tmakamizradravye ucyate, yasmin kSetre gamanaM kriyate gamanarUpA I vA vaya'te sA kSetreryA, evaM yasmin kAle gamanaM kriyate sA kAle kathyate, bhAveryA tAvad dvividhA-caraNeryA-saMyame ryA bhedAta, tatra saptadaza vidhasaMyamAnuSThAnarUpA saMyameryA, caraNaM gamanaM bhAve lyuT pratyayaH tathA ca gamanarUpA IryA caraNeryA ucyate, taduktam 'davya iriyAmo tivihA sacitAcittamIsagA ceva / khittammi jammi khitte kAle kAlo jahiM hoi|| bhAva iriyAo duvihA caraNariyA ceva saMjamariyA th| samaNassa kahaM gamaNaM nidosaM hoi parisuddhaM // iti // ratha vagaira kI gamana rUpA sacittAcittAtmakamizra dravyeryA samajhanI cAhiye, aura jisa kSetra arthAt deza meM gamana kiyA jAtA hai yA gamana rUpA Iyo kA varNana kiyA jAtA hai usako kSetreryA kahate haiM, isI taraha jisa kAla meM gamana kiyA jAtA hai usako kAleryA kahate haiM aura caraNeryA tathA saMyameryA ke bheda se bhAveryA do prakAra kI hotI hai, unameM sataraha prakAra ke saMyamAnuSThAna rUpA saMyameryA samajhanI cAhiye aura gamanarUpAiryA caraNeryA kahalAtI hai kyoMki 'caragato' isa dhAtuse bhAva meM anaT pratyaya karake niSpanna caraNa zabda kA artha gamanarUpA hotA hai ina sabhI IryAoM kA nirUpaNa AgamameM kiyA gayA hai jaise 'davya iriyAo ticihA sacinAcitta mIsagA ceva' dravya iyo tIna prakAra kI kahI hai vaha isa prakAra sacitta acitta evaM mizra 'khittammi jammi khitte kSetra meM jisa kSetra meM kAle kAlo jahi hoi' kAlameM jisa kisI kAlameM ho, "bhAyariyAo duvihA' bhAva iyAM do prakAra kI hai-'caraNeriyAceva' caraNa iA evaM 'saMjameriyA ya' saMyamairyA 'samaNassa kahaM gamaNaM nihosa hoi' zramaNoM kA konasA gamana dravya IryA samajavI. tathA je kSetramAM arthAta dezamAM gamana karAtuM hoya agara gamanarUpa IryAnuM varNana karavAmAM AvatuM hoya tene kSetra IryA kahe che. aja pramANe je kALamAM gamana karAtuM hoya tene kALa IryA kahe che. tathA caraNa iryA ane saMyama IryAnA bhedathI bhAva IryA be prakAranI thAya che. temAM sattara prakAranA saMyamAnuSThAna rUpA saMyabheryaa sabhaNI. sane mn35|| yI 52dhyA upAya cha. ma hai 'caragatau' 20 pAtuthI bhAvamAM anapratyaya lagADIne banAvela caraNa zabdano artha gamana rUpa thAya che. A saghaNI dhyAsAnu ni3595 mAmImA 42vAmAM Ave che ma 'davya iriyAo tivihA' dravya dhryA 142nI 'sacittAcittamIsagA ceva' savitta, vitta mane mizrA 'khittammi jammi khitte kAlekAlo jahiM hoi' kSetra yA 2 kSetramA gamana 42yAnuDAya te kSetra dhryA cha. 2 mA mata 42|tu DAya te Na cha. 'bhAya iriyAo duvihA' lAya dhyA meM prAranI. 'caraNairiyA ceva saMjameriyA ceva' 526 dhyo mana saya riyA zrI sAgasUtra :4 Page #503 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre dravye trividhA sacittAcittamizrakA caiva / kSetre yasmin kSetra kAle kAlo yatra bhavati // bhAveryA dvividhA caraNeriyA caiva saMyameryA ca / zramaNasya kathaM gamanaM nirdoSa bhavati parizuddhaM iti / nayA ca Alambanena divase mArgeNa yatanApUrvakaM gamanaM kurvataH sAdhoH bhAvarUpaM gamanaM nirdoSa bhavati, athavA'tra kAle'pi glAnAdhAlambena yatanayA gamanaM kurvataH zramaNasya gamanaM zuddhameva bodhyam / uktazca-AlaMbaNe ya kAle magge jayaNAi ceva parisuddhaM / bhaMgehiM solasavihaM jaM parisuddhaM pasatthaM tu // caukAraNaparisuddhaM ahavAvi hoja kaarnnjjaae| AlaMbaNajayagAe kAle magge jaiyavvaM // Alambanazca kAlo mArgoM yatanA caiva parizuddham / bhaGgaiH, SoDazavidhaM yat parizuddha prazastaM tu // catuH kAraNaparizuddham athavA'pi bhavati kAraNajAtam / Ala. mbanaM yatanayA kAlo mArgazca yatitavyam / asmin khalu IyaSaNAdhyayane trayaH uddezakAH santi, tatra prathamoddezake sAdhUnAM sAdhvInAzca kadA vihAraH kartavyaH mArgamadhye yadi kAcid nahI nirdoSa hotA hai evaM konasA' gamana 'parisuddhaM' parizuddha hotA hai iti, isa kathana kA sArAMza yaha hai ki-Alambana se, arthAtU dina meM mArga se yatanA pUrvaka gamana karate hue sAdhu ko bhAva rUpa gamana nirdoSa kahalAtA hai athavA akAla meM bhI glAnabimAra Adi AlambanA nimitta se yatanA pUrvaka gamana karate hue sAdhu kA gamana nirdoSa zuddha hI mAnA jAtA hai-kahA bhI hai ki 'AlaMbaNe ya kAle magge jayaNAi ceva parisuddhaM' bhaMgehi solasavihaM jaM parisuddhaM pasatthaMtu / cau kAraNapari suddhaM ahayAci hoja kaarnnjjaae| AlaMbaNa jayaNAe kAle magge ya jaiyagcha' isakA spaSTa artha hai-Alambana kAla mArga aura yatanA ina cAroM kA bheda se solaha prakAra kA prazasta parizuddha mAnA jAtA hai| aba isa iyaiSaNAdhyayana meM tIna uddezaka haiM unameM prathama uddezaka meM sAdhu aura sAdhvI ko kaba vihAra karanA 'samaNassa kahaM gamagaM nihosaM ho3 parisuddhaM iti' bhanu mana yI zate niSi bhane parizuddha thAya che. Ane sArAMza e che ke AlaMbanathI arthAta divasamAM mArga gamanathI yatanA pUrvaka gamana karatA sAdhunuM bhAvarUpa gamana nirdoSa kahevAya che. athavA akALamAM paNa glAna-bimAra vigerenA AlaMbana nimittathI yatanA pUrvaka gamana karatA sAdhunuM bhAvarUpa gamana nirdoSa kahevAya che. athavA akALamAM paNa lAna-khimAra vigerenA AlaMba bana nimittathI yatanA pUrvaka gamana karatA sAdhunuM gamana nirdoSa ane zuddha manAya che. dhu 54 che. 'AlaMbaNe ya kAle mago ceva parisuddhaM bhaMgehiM solasavihaja parisuddhaM pasatthaMtu | caukAraNaparisuddhaM ahavAvi hojja kornnjjaae| AlaMbaNajayaNAe kAle maggeya jaiyadhvaM / / ' AlaMbana kALa mArga ane yatanA e cArenA bhedathI soLa prakAranuM prazasta parizuddha gamana mAnavAmAM Ave che.. zrImAyA sUtra:4 Page #504 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 3 u. 1 sU. 1 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 493 syAttarhitasyAH kathaM taraNaM kartavyamityAdeH prarUpaNamasti, dvitIyodeza ke tu nAvA nadI saMtaraNa - samaye nAvikasya chalakapaTAdipUrvakavyavahAre sAdhUnAM kartavyatopadezaH / tRtIyodezake ca gamanasamaye satyAhiMsAdInAM pAlanaprakArasya savistaraM prarUpaNaM kRtamasti / samprati varSAvAsakalpasamAptyanantaraM jhaTityeva sAdhUnAM sAdhvInAJca vihAraH kartavya iti prathamoddeza ke prAptivAdayituM prathamoddeza vaktavyatA bhUmikAM rAcayati 'anbhuvagae khalu vAsAvA se' abhyupagate samupasthite khalu varSAvAse varSAkAle samAgate sati 'abhipabuDDhe' abhipravRSTe meghe ca varSatisati, tasmin kila varSA kAle 'bahave pANA abhisaMbhUyA' bahavaH - aneke, prANAH prANino jIvAH trasAH ekendriyadvIndriyAdayazca varSAkAle bhinnAni aGkurarUpeNa bhUmimudbhidya utpannAni bhavanti, 'aMtarA se maggA' antarA-madhye antarAle gacchataH tasya sAdhoH mArgAH panthAnaH 'bahuvANA' bahucAhiye mArga ke madhya meM yadi koI nadI ho to usa nadI ko kisa taraha pAra karanA cAhiye ityAdi bAtoM kA nirUpaNa kiyA gayA hai, evaM dvitIya uddezaka meM naukA ke dvArA nadI ko tairane samaya meM nAvika yadi chalakapaTAdi pUrvaka vyavahAra kare to sAdhu kI kartavyatA kA upadeza batalAyA gayA hai aura tRtIya uddezaka meM gamana samaya meM satya ahiMsA vagairaha kA pAlana karane kA savistara varNana kiyA gayA hai, abhI varSAvAsakalpa kI samApti ke bAda atyanta zIghra hI sAdhu aura sAdhvI ko vihAra kara denA cAhiye yaha prathama uddezaka vaktavyatA kI bhUmikA racate haiM 'anbhuvagae khalu vAsAvAse abhipabuTTe bahave pANA abhisaMbhUyA' varSAkAlake samupasthita hone para aura varSA ke cAlu ho jAne para usI varSA Rtu meM bahuta se ekendriya dIndriya vagairaha prANI tathA trasa jIva jAta utpanna hone lagate haiM aura 'bahave bIyA ahuNA bhinnA' bahuta bIja varSARtu meM aMkurake rUpameM bhUmiko udbhinna ( phAra) kara utpanna ho jAte aura 'aMtarA se maggA' mArga ke A cai SaNAdhyayanamAM traNa uddezAo che. temAM pahelA uddezAmAM bhagavAna dvArA sAdhu ane sAdhvIe kayAre vihAra karavA joie mAImAM jo kei nadI hoya te e nadIne kevI rIte pAra karavI ityAdi nirUpaNA karavAmAM Avela che, tathA khIjA uddezAmAM heADI dvArA nadIne taratI vakhate nAvika jo chaLakapaTADhi pUrvaka vyavahAra kare te sAdhunI kanyatAnA upadeza karavAmAM Avela che. ane trIjA uddezAmAM gamana karavAnA samaye satya ahiMsAnu' pAlana karavAnuM vistAra pUrvaka varNana karavAmAM Avela che. varSoMvAsa kalpa samApta thayA pachI ghaNA ja jaldIthI sAdhu ane sAdhvIe vihAra karI devA joie. e rItanA A pahelA uddezAnI lUminI rathanA 42 che.- 'acbhuvagae khalu vAsAvAse' varSA bhAvatAM bhane parasAha yAsu thAya tyAre 'abhivubahave pANA abhisaMbhUyA' se varSARtumA dhA mehendriya dvIndriya vigere Aziyo tathA trasa vo yehA thavA mAge che. 'bahave bIyA ahuNA bhinnA' maghA mI varSARtumA pRthvIne jhaDIne utpanna thAya che. 'aMtarA se maggA' 23 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #505 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre prANAH anekatrasAdiprANiyuktAH 'bahubIyA' bahubIjA:-anekabIjayuktAH 'jAva sasaMtANagA' yAvat-pahuharitAH bahadakAH bahUttiGgapanakada kamRttikAlUtAtantujAlarUpasaMtAnayuktAH 'aNa. bhikatA paMthA' anabhikAntAH janAnAM yAtAyAtaviraheNa avaruddhAH panthAnaH mArgAH bhavanti, ata eva haritatRNAcchAditatvAt 'No viNNAyA maggA no vijJAtAH sAdhUmiH no parijJAtAH mArgAH bhavanti tasmAt 'sevaM NaccA No gAmANugAmaM duijjijjA' sa sAdhuH evam-uparyuktarItyA varSAsu antarAle mArgasya bahuprANibIjaharitatRNAdibhirAkIrNatvena mArgAvarodhaM jJAtvA no grAmam grAmAd grAmAntaraM gacchet 'tao saMjayAmeva' tataH tadanantaraM madhya meM jAte hue usa sAdhu ke mArga-rAstA 'bahupANA' bahuta prasAdi prANiyoM se yukta ho jAte haiM evaM 'jAva sasaMtANagA' yAvat bahuta hare bhare patte ghAsa vagairaha se yukta ho jAte haiM aura 'bahaSIyA' aneka dhIjoM se yukta ho jAte haiM bahuta ThaMDe pAnI se bhara jAte hai tathA bahuta se uttiGga-Ula tathA panaka choTe choTe kITANu lAla lAla ciTI-pipari vagairaha jIva jantuoM se yukta ho jAte haiM tathA makare ke jAla paramparA se bhI bhara jAte hai evaM manuSyoM ke yAtAyAta banda ho jAne se avaruddha ho jAte hai isaliye hare hare tRNa ghAsa vagairaha se AcchAdita ho jAne se sAdhuoM ko usa mArga kA patA bhI nahIM calatA hai aura 'aNabhikkaMtA paMthA No viNNAyamaggA' AnekA rAstA bhI pijAta nahIM ho pAtA hai isaliye sAdhu uktarIti se varSARtu meM arthAt comAsA meM rAste kA madhyabhAga bahuta prANi bIjaharita ghAsatRNa vagairaha se vyApta ho jAne se 'seva NaccA' mArga kA avarodha jAnakara 'jogAmANugAmaM dUijijjA eka grAma se dUsare grAma nahIM jAya'tao saMjayAmeva' apitu saMyata-saMyama zIla hokara hI yatanA pUrvaka 'vAsAcA tathA bhAbhA naa2|| ye saadhun| bhAga 'bahupANA' 5 sAla prAliyo vA manI taya cha. tathA 'bahubIyA' mane mAlathI yuta thAya che. 'jAva sasaMtANagA' yAvat // lIlerI ghAsa pattA vigerethI yukta thaI jAya che. tathA ThaMDA pANIthI bharAI jAya che. tathA ghaNuM usiMga-ula tathA panaka nAnA nAnA jIvajaMtuo tathA lAla lAla kIDiye vigere prANiyethI yukta thaI jAya che. tathA makaDAnI jALa paraMparAthI paNa vyApta thaI jAya che. tathA mANasonuM gamanAgamana baMdha thaI javAthI kANuvALe mArga banI jAya che tethI lIlA lIlA ghAsa vigerethI DhaMkAI javAthI sAdhuone e rastAnI khabara paNa 57tI nathI bhane 'aNabhikkaMtA paMthA No viNNAyamaggA' yAnI 2st| 59 parithita nayA hite tethI sAdhue ukta prakAre varSARtumAM arthAt mAsAmAM raste ghaNuM prANI bIje sItAtarI ghAsa tRNa virathI vyApta pAthI 'sevaM NaccA' bhAganu / samalane 'No gAmANugAma duijjijjA' me mathI bhIra ma 45vi2 423 nahI 'tao saMjayAmeya' 52'tu sayamA dhana 21 ytn| 'vAsAvAsaM uvalliijjA' paNa zrI sAgasUtra :4 Page #506 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA jhutaskaMgha 3 u. 1 sU0 1-2 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 495 tasmAda vA kAraNAt saMyata eva saMyamazIlo bhUtvA yatanApUrvakaM 'yAsAvAsa uvalliijjA' varSAvAsa cAturmAsyaM yAvat ekatraica upalIyeta tiSThet cAturmAsye vihAraM na kuryAt ||suu01|| mUlama-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa jANijjA gAmaM vA nayaraM vA kheDaM vA, kavvaDaM vA maDaMbaM vA paTTaNaM vA jAya rAyahANi vA, imaMsi khallu gAmaMsi vA NayaraMsi vA kheDaMsi vA kavyaGasi vA maDaMbaMsi vA paTTaNaMsi vA jAva rAyahANipti vA No mahaI bihArabhUmI No mahaI biyArabhUmI no sulabhe pIDhaphalagasijjAsaMthArage no sulabhe phAsue uMche ahesaNijje jattha bahave samaNamAhaNaatihikivaNavaNImagA uyA. gayA uyAgamissaMti ya acAiNNA vittI No paNNassa mikkhamaNapaye. saNAe No paNNassa vAyaNapucchaNa pariyaNANupehadhammANuogaciMtAe, sevaM NaccA tahappagAraM gAmaM vA jayaraM vA kheDaM vA kavvaDaMbA maDaMbaM vA jAva rAyahANiM vA No vAsAvAsaM ulliijjA ||suu0 2 // chAyA-sa bhikSu bhikSukI cA sa yat punaH jAnIyAt, grAmaM vA nagaraM vA kheTaM yA kaTaM vA maDamba vA pacanaMyA yAvad rAjadhAnI vA etasmin khalu grAme vA nagare vA kheTe vA karvaTe vA maDambe vA, pattane vA yAd rAjadhAnyAM vA no mahatI vihAra bhUmiH no mahatI vicArabhUmiH no sulamAni pIThaphalakazayyAsaMstArakANi, no sulabhaH prAmukaH uJchaH, atha eSaNIyaH, yatra vahayaH zramaNabrAhmaNAtithikRSaNavanIpakAH upAganAH upAgamiSyanti ca atyAkIrNA vRttiH, no prAjJasya niSkramaNapravezanAya, No prAjJasya pAcanapRcchanaparivartanA nuprekSAdharmAnuyogacintAyai, sa evaM jJAtvA tathAkAraM grAmavA nagaraM cA kheTaM vA karbaTa vA maDamba vA yAvad rAjadhAnI vA no varSAvAsam upalIyeta ||suu0 2 // TIkA-samprati pUrva sUtroktavaktavyatAyA apavAdarUpeNAha 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' upalliijjA' varSAvAsaparyanta arthAt cAturmAsya meM eka hI jagaha para sAdhu aura sAdhvI ko rahanA cAhiye yAne comAsA meM bihAra na kare // 1 // ___ aba pUrva sUtra ke apavAda rUpa meM paristhiti vizeSa dhaza cAturmAsa meM bhI sAdhu aura sAdhvI ko vihAra karanA cAhiye yaha batalAte haiNparyanta arthAt cAturmAsa comAsAmAM eka ja sthaLa para sAdhu ane sAdhvIe nivAsa kara joIe. arthAta comAsAmAM vihAra kare nahIM e sU 1 | - have pUrva sUtranA apavAdarUpe cAturmAsyamAM paNa saMjogavazAt sAdhu ane sAdhvIne vihAra karavAnuM kathana kare che. zrI sAgasUtra :4 Page #507 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre sa bhikSu vA bhikSukI vA 'se jaM puNa jANijjA' sa saMyamavAn sAghuH yat-yadi punarevaM vakSya mAgarItyA jAnIyAt 'gAma vA NaparaM vA' grAmaM vA nagaraM vA 'kheDaM vA kavvaDaM vA' kheTaM vA karbaTa vA 'maDavaM yA' maDamba vA grAmaTikArUpam' jAva rAyahANiM vA' yAvat-pattanaM vA droNamukhaM vA nigamaM vA AzramaM vA rAjadhAnI vA yadi vakSyamANarUpAM jAnIyAditi pUrve. jAnvayaH, tathAhi 'imaMsi khalu gAmaMsi vA etasmin khalu grAme kA 'NayaraMsi vA nagare vA 'kheDaMsivA' kheTe vA 'kabaDaMsi vA karbaTe vA 'maDavaMsivA' maDambe vA 'jAva rAyahANisi vA' yAvat-patta ne vA Akare vA droNamukhe vA nigame vA Azrame vA rAjadhAnyAM vA 'No mahaI vihArabhUmI' no mahatI vizAlA vihArabhUmiH svAdhyAyabhUmirasti, 'No mahaI vicArabhUmI' no mahatI vizAlA vicArabhUmiH malamUtrAdi tyAgabhUmiryA vartate 'No sulabhe pIDhaphalagasijjA saMthArage' no-na vA sulabhAni anAyAsalabhyAni pIThaphalakazayyAsaMstArakANi santi 'No sulabhe ___TIkArtha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, se jaM puNa evaM jANijjA-gAmaM vA, nayaraMvA, kheDaMvA, kavvaDaM vA, maDavaM cA, paTTaNaM cA, jAva-rAyahANiM vA' vaha pUrvokta bhikSuka saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI yadi aisA vakSyamANarUpa se grAma ko yA nagara ko yA kheTa-choTe grAma ko yA karbaTa choTe nagara-kasabAko yA maDambagrAmaTikA jhopaDI ko yA yAvat-pattana-pura ko yA Akara-khAnako yA droNamukha parvata ke nikaTa kI vastI kI, yA nigama ko yA Azrama ko yA rAjadhAnI ko isa prakAra jAna leki-'imaMsi khalu gAmaMsi vA NayaraMsivA, kheDaMsi vA, kavya DaMsi vA, maDaMbasi vA, jAva rAyahANisi vA' isa grAma nagara vagairaha yAvat rAjadhAnI paryantameM 'No mahaI vihArabhUmI' vizAla vihAra bhUmi svAdhyAya bhUmi nahIM hai evaM-'jo mahaI vicAra bhUmI' vaDI vicAra bhUmi-arthAt malamUtrAdi tyAga bhUmi vizAla nahIM hai evaM 'No sulabhe pIThaphalagasijjAsaMthArage' pITha TI-se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te ti sAdhu mane sAkI 'se jaM puNa evaM jANijjA' tamanA nAmAM mAre -'gAmaM vA nayaraM vA kheDaM vA' bhane athavA nagarane se peTa-nAnA Abhane athavA 'kabbaDaM vA maDavaM vA paTTaNaM vA' 4ma-nAnA nagarane , samAne athavA mama-15one athavA 'jAva rAyahANi vA' yApat pattanane athavA khANane ke droNamukha-parvata sapavatI vastIne athavA nigamane my| Azrama meM pAnI mevI zata gaNe-'imaMsi khalu gAmaMsi vA NagaraMsi vA' mA Ama nA2 'kheDaMsi vA' mA nAnA Ama 'kabbaDaMsi vA' 4' mAt nAnA nAmAM 424'maDaMbasi' ju5DImA 'jAva rAyahANi si vA' yAvat 2VdhAnI payatamA 'No mahaI vihArabhUmi' qiA4hA2bhUmi-2vAdhyAya bhUmi nathI tathA 'No mahaI viyArabhUmI' moTI viyAbhUmi arthAt maNabhUtrAhi tyA bhumi 5 vi nathI. tathA No sulabhe pIDhaphalagasijjAsaMthArae' vivi5 42 // Asu pI 314 58 2-yAsa // 25 555 sukhA nathI. zrI mAyA sUtra:4 Page #508 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 3 u. 1 sU0 2 tRtIyaM IyAMdhyayananirUpaNam 497 phAmue uMche' no vA sulabhaH prAsukaH acittaH piNDapAtaH, uccha:-eSaNIye vA tadAha 'bahesaNijje' atha eSaNIya:-AdhAkarmAdiSoDazadoSarahitaH piNDapAto vA no mulabho vartate iti pUrveNAnvayaH apica 'jattha baha ve samaNamAhaNaatihikivaNavaNImagA' yatra-yasmin grAmAdau bahavaH-anekabrAhmaNaatithi kRpaNavanIpakAH zAkyacarakamabhRtizramaNAH brAhmaNAH atithayaH kRpaNAH dInA daridrAzca vanIpakAH yAcakAH 'uvAgayA' upAgatAH santi 'uvAgamisaMti ya' upAgamiSyanti ca, ata eva 'accAiNNA vittI' atyAkIrNA-vRttiH vartate bahu. janAkIrNatvAt jIvanayApanavyavahAraH atisaMkucito'sti, tasmAt 'No paNassa' no prAjJasya sAdhoH 'NikkhamaNapavesaNAe' niSkramaNapravezanAya upayukta grAmAdiH kalpate 'No vA vAyaNapucchaNapariyaTTaNANupehA dhammANujogaciMtAe' no vA vAcanapRcchAparivartanadharmAnuyogaprekSA phalaka pATa vagairaha zayyA saMstAraka bhI sulabha nahIM hai arthAt binA AyAsa ke pATaphalaka vagairaha zayanIya vastu bhI nahIM upalabdha honevAlI hai aura 'No sulabha phAsue uMche ahesiNijje' prAsuka acitta tathA ucha eSaNIya AdhAkarmAdi solaha doSoM se rahita piNDapAta azanAdi caturvidha AhArajAta bhI subhItA se nahIM mila sakatA hai aura 'jattha bahaye samaNamAhaNa atihi kivaNavaNImagA uvAgayA jahAM para bahuta se zramaNa zAkya carakaprabhRti sAdhu saMnyAsI aura bAhmaNa atithi abhyAgata kRpaNa dIna daridravanIpaka yAcaka vagairaha Aye hue hai aura-'uvAgamissaMtiya' AnevAle hai aura 'accAiNNA vittI' atyAkIrNAatyaMta saMkIrNa vRti hai arthAt bahata janoM se bhare hue ke kAraNa jIvana yApana vyavahAra bhI atyaMta saMkucita haiM isaliye 'No paNNassa NikkhamaNapavesaNAe cA' prAjJasaMyamazIla sAdhu kA niSkramaNa praveza ke liye upayukta grAma nagara vagairaha yogya nahIM hai, evaM 'cAyaNapucchaNa pariyaTTaNa' vAcana-svAdhyAya ke liye tathA 'dhammANupehA jogaciMtAe' dharmAnuyogaprekSA-dharmaviSayaka manana vigairaha arthAta vinA prayAse pATa phalaka vigere zapanIya vastu paNa upalabdha thatI nathI. tathA 'No sulabhe phAsue uMche ahesaNijje' prAsu4-mayitta tathA -meSIya mAyAha soca da vinAne azanAdi caturvidha AhAra jAta paNa saraLatAthI maLI zakto nathI. tathA 'jattha bahave samaNamAhaNa atihi' ori mA ghaNa! // 2 // shrm-2||4y ya24 prabhRti sAdhu sanyAsI grAma tathA matithI tamA 'kivaNavaNImagA uvAgayA' 55, dIna haridra mana yAya: vigere mA0yA hAya mane 'uvAgamissaMtiya' mAnA DAya tathA 'accAi. NNA vittI' satya'sI vRtti jaya arthAt ghabhAsAthI ma pAthI na nAvAna! vyapA2 55Y satyata sathita DAya tathA 'No paNNassa NikkhamaNapavesaNAe' saMyamazIla sAdhune niSkamaNa ke praveza mATe uparokta gAma nagara vigere cagya nathI tathA 'No vA cAyaNapucchaNapariyaTTaNA' paayn-25||dhyaay 525 / bhATe tathA 27-58 57 // A063 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #509 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre cintAyai sa grAmAdiH sAdhoH kalpate iti bhAvaH vaktavyatAmupasaMharamAha-'sevaM gaccA' sa sAdhuH evam-uparyuktarItyA jJAtvA tahappagAraM' tathA prakAram pUrvoktarUpaM 'gAma vA NayaraM vA grAma vA nagaraM vA 'kheDaM vA' kheTaM vA 'kavvaDaM vA' kabarTa vA 'jAva rAyahANi vA' yAvat-'pattanaM vA droNamukhaM vA' saMnivezaM vA nigamaM vA rAjadhAnI yA tathAvidhAM jJAtvA tasmin tathAvidhe grAmAdau 'No vAsAvAsaM ulliijjA' no varSAyAsam cAturmAstha rUpaM varSAkAlam upalIyet yApayet api tu cAturmAsye'pi etAdRzyAM paristhitau anyatra gacchet ||suu0 2 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa jANijjA gAmaM yA nayaraM yA kheDaM vA kabvaDaM vA maDaMba vA paTTaNaM vA jAya rAyahANiM yA imaMsi khalu gAmaMsi vA jayaraMsi vA kheDaMsi vA kabbaDaMsi vA maDaMbaMsi yA paTTaNaMsi vA jAva rAyahANisi vA mahaI vihArabhUmI mahaI viyArabhUmI sulabhe jattha poDhaphalakagasijjAsaMthArage sulabhe phAsue uMche ahe. saNijje piMDavAe No jattha bahave samaNamAhaNaatihikivaNavanImagA uvAgayA uvAgamissaMti vA appAiNNA vittI paNNassa NikkhamaNa. karane ke liye bhI yaha grAma nagara vagairaha ThIka nahIM mAnA jAtA hai isaliye 'sevaM NaccA' vaha pUrvokta saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI evaM uktariti se sabhI prakAra ke anupapatti samajhakara 'tahappagAre' usa prakAra ke 'gAmaM vA nayaraM vA kheDaMtA kabbaDaMvA' nagarame yAha kheTa choTe moTe grAma meM athavA karbaTa choTe nagara zahara meM yA 'jAva rAyahANi cA' yAcat pattana meM yA droNamukha parvata kI taleTI meM yA niveza choTe choTe jhopaDI meM yA nigama choTe choTe vastI meM 'No vAsAvAsaM upaliijjA' varSAvAsa caumAsA caturmAsya rUpa varSA kAlako nahIM bitAnA cAhiye apitu caumAsA meM aisI paristhiti hone para dUsare sthAna meM hI calA jAnA cAhiye // sUtra. 2 // bhATa tathA paripatana-mAvata'na 12vA mATe tathA 'dhammANupehAjogaciMtAe' dharmAnuyoga prekssaacintA-dharma saMbaMdhI manana ciMtvana vigere karavA mATe paNa A gAma nagara egya nathI. tathA 'seva NaccA tahappagAraM' pUrvarita sAdhu bhane sApAsa mA pUrvarita zata madhA prAnI anupatti samajIne e prakAranA gAma vigeremAM ke nagara vigeremAM athavA kheTa-nAnA moTA gAmamAM athavA kaTa-nAnA zaheramAM ane yAvatuM pattanamAM ke droNa mukhamAM eTale ke parvatanI taLeTImAM arthAt nAnI nAnI jhupaDiyemAM athavA nigama-nAnI nAnI vastImAM varSAvAsa arthAt cAturmAsarUpa varSAkALa vItAvavA nivAsa kare nahIM paraMtu comAsAmAM A vAtanI paristhiti hoya te tyAMthI anyatra bIjA sthAnamAM cAlyA javuM. sU0 2 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #510 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 3 u. 1 sU0 3 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 499 pasaNAe bApaNapucchaNapariyaTTaNANupehadhammANujogaciMtAe sevaM NaccA tahappagAraM gAma vA NayaraM vA kheDaM vA maDaMbaM vA paTTaNaM yA jAya rAyahANi vA tao saMjayAmeva vAsAyAsaM ulliijA ||suu0 3 // chAyA-sa bhikSu vA bhikSukI vA sa yat puna: jAnIyAt grAma cA nagaraM vA kheTaM yA karbarTa vA maDamba vA pattanaM vA yAvad rAjadhAnI vA asmin khalu grAme vA nagare vA kheTe vA kabeTe vA maDambe vA pattane vA yAvad rAjadhAnyAM vA mahatI vihArabhUmiH, mahanI vicAra bhUmiH mulabhAni yatra pIDha phalakazayyAsaMstArakANi, sulabhaH prAsukaH umchaH atha eSaNIyaH piNDapAtaH no yatra bahavaH zramaNabrAhmaNaatithikRpaNavanIpakAH upAgatAH upAgamiSyanti vA alpAkIrNA vRttiH prAjJasya niSkramaNapravezanAya vAcanapRcchAparivartanAnuprekSAdharmAnuyogacintAyai sa evaM jJAtvA tathAprakAraM grAmaM vA nagaraM vA kheTaM vA maDamba vA pattanaM vA yAvad rAjadhAnI vA tataH saMyata eva varSAvAsam upalIyet // 90 3 // TIkA-samprati pUrvasUtravaiparItyenAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNo vA' sa bhikSu vA bhikSukI vA 'se jaM puNa jANijjA' sa yat punaH vakSyamANarItyA jAnIyAt 'gAma cA jayaraM vA kheDaM vA' grAmaM vA nagaraM vA kheTaM vA kavvaDaM vA maDavaM vA' karbarTa yA maDambaM yA 'paTTaNa vA jAva rAyahANi vA patnaM vA yAvad saMnivezaM vA nigamaM vA droNamukhaM vA AkaraM vA rAjadhAnI vA yadi vakSyamANasvarUpAM jAnIyAditi pUrveNAnvayaH, tathAhi 'imaMsi khalu aba pUryasUtra se viparIta arthAt ukta prakAra ke subhItA hone para caumAsA meM usI jagaha rahanA cAhiye dUsarI jagaha sAdhu ko nahIM jAnA cAhiye yaha batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, se jaM puNa evaM jANijjA-gAmaM thA, nayaraM vA, kheDa cA, kabaDaM vA, maMDaMbaM thA, paTTaNaM vA, jAva-rAyahANi vA,' vaha pUrvokta bhikSu-jaina sAdhu aura bhikSukI-jaina sAdhvI yadi aisA vakSyamANarUpa se grAmako yA nagara ko yA kheTako pattana-choTA kasabA ko yA yAvat droNamukha parvatakI taleTI ko yA Akara-khAna ko yA saMniveza choTA zahara ko yA nigama have pUrva sUtramAM kahyathI ulaTu arthAta ukta prakAranI sugamatA hoya te anyatranA jatAM tyAM ja nivAsa karavA kathana kare che. - TI-se bhikkha vA bhikkhuNI vA' ta pUrvAta sayamazIsAdhu mana sApI se jaM puNa evaM jANijjA' nAma me mA 'gAmaM vo nagaraM vA kheDaM vA' gAbhane / nArane nAnA Amane athavA 'kabbaDaM vA maDaMbaM vA paTTaNaM vA' 4maTa nAnA nagarane hai maga nAnI pastINa gAmane athavA pattana-nAnA samAne 'jAva rAyahANi vA' thAvat droNamukha parvatanI taLeTIne athavA khANane athavA saMniveza eTale nAnA zaherane zrI sAgasUtra :4 Page #511 -------------------------------------------------------------------------- ________________ D 500 AcArAMgasUtra gAmaMsi vA NayaraMsi vA' asmin khalu grAme vA nagare vA 'kheDaMsi cA kavyAMsi vA' kheTe vA karbaTe vA 'maDaMbaMsi vA' paTTaNaMsi vA' maDambe vA pattane vA 'jAva rAyahANisi yA' yAvadsaMniveze vA nigame vA droNamukhe vA Akare vA Azrame vA rAjadhAnyAM vA 'mahaI vihArabhUmI' mahatI vihArabhUmiH vizAlA svAdhyAyabhUmi vartate 'mahaI vicArabhUmI' mahatI vicArabhUmiH atyanta vistArA malamUtratyAgabhUmirasti 'sulabhe jattha pIDhaphalagasijjAsaMthArae' mulabhAni-anAyAsalabhyAni yatra-yasmina grAmAdau pIDhaphalakazayyAsaMstArakANi kASThapaTTikAdi tRNAcchAdanAni santi 'mula meM phAsue uMche ahesaNijje' sulabhaH prAsukaH acittaH piNDapAtarUpa uchaH atha ca eSaNIyaH AdhAkarmAdi doSavarjito bhikSAlAbhaH saMbhavati 'No jattha bahave samaNamAhaNaatihikivaNavaNimagA' no yatra-yasmin grAmAdrau bahavaH ane ke choTI jhopaDI ko yA rAjadhAnI-rAjamahala ko jAnale kI 'imaMsi khalu gAmaMsivA NayaraMsi vA, kheDaMsi vA, kabbaDaMsiyA' isa pUrvokta grAma meM yA nagara meM yA kheTa choTe choTe grAmameM yA karbaTa choTe choTe naraga meM yA 'maDaMbaMsi vA maDamba kasabA meM yA-'paTTaNaMsi cA pattana choTe choTe zahara meM yA 'jAva rAyahANisi thA' yAvat droNamukha parvata kI taleTI meM yA Akara-khAna yA guphAmeM yA nigamameM yA saMniveza meM yA rAjadhAnI rAjamahala meM 'mahaI vihArabhUmI' baDI vizAla-vihAra-bhUmi svAdhyAya bhUmi sulabha hai-evaM 'mahaI vicArabhUbhI sulabhe' baDI vizAla vistRta vicAra-bhUmi malamUtrAdi tyAga bhUmI hai aura-'jattha pITha phalagasijjAsaMthArage sulabhe' jahAM para pITha phalaka pATa vagairaha zayanIya zayyA saMstAraka sulabha se hI milate haiM evaM jahAM para 'phAsue uMche ahesaNijje' prAsuka acitta-aura uncha arthAt eSaNIya AdhAkarmAdi solaha doSoM se rahita piNDapAta azanAdi catu. ciMdha AhAra jAta atyaMta sulabha rUpa se hI milatA hai aura 'No jattha bahave 424 nigama-nAnI upaDA , 24pAnI sevA prAthI samare -'imaMsi khalu gAmasi vA NagaraMsi vA' 2 // pUti // i , 2i A24 / 'kheDaMsi vA kabbaDasi bA' bheTa-nAnA nAnA gAmamA , 4 nAnA nasabhA 'maDaMbaMsi vA paNaMsi vA' bha34-- samAmA , pattana nAnA nAnA zarabha athavA 'jAva rAyahANisi vA' yAvat drAbhupa parvatanI taLeTimAM athavA khANamAM guphAmAM athavA nigamamAM athavA saMnivezamAM ke rAdhAnImai athavA 'mahaI vihArabhUmI mahaI vidhArabhUmI' 55 piza 482 bhUmi-svAdhyAya bhUmi cha. tathA ghagI bhArI piyAbhUmi masabhUtrAhi parityArA bhUmi cha 'sulabhe jattha bahave pIDhaphalagasijjAsaMthArage' tathA nyA pI8 54 vize3 12yA sA24 sugamatAthA bhaNe tebha DAya tathA 'sulabhe phosue uche ahesaNijje' tathA nyai prAsu-mayitta bhane uMcha arthAt eSaNaya-AdhAkadi seLa dethI rahita anAdi caturvidha AhArajAta zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #512 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 3 u. 1 sU0 3 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 501 zramaNabrAhmaNAtithikRpaNavanIpakAH zAkyacarakaprabhRtizramaNAH brAhmaNAH dvijAH atithayaH kRpaNAH dInAH, vanIpakAH daridrayAcakA: 'uvAgayA vA uvAgamissaMti vA upAgatA vA samAgatA evaM upAgamiSyanti-samAgamiSyanti vA atha ca 'appAiNNA vittI' alpAkIrNA vRttirasti bhikSATane bahUnAM janAnAM saMbAdho na bhavati 'paNNassa NikakkhamaNapavesaNAe' prAjJasya sAdhoH niSkramaNapravezanAya upAzrayAdau nirgantu praveSTuzca na kApi bAdhA jAyate, 'paNNassa vAyaNapucchaNapariyaTTaNANupehAdhammANuogaciMtAe' prAjJasya sAdhoH vAcanapRcchAparivartanAnu. prekSAdharmAnuyogacintAyai vAcanAdipaJcavidhasvAdhyAyeSu kApi bAdhA na saMmabati 'seva NaccA' sa sAdhuH evam-uktarItyA jJAtvA vijJAya 'tahappagAraM gAmaM vA NayaraM vA' tathAprakAram uparyuktarUpaM grAmaM vA nagaraM vA 'kheDaM vA kabaDaM vA' kheTaM vA karbarTa vA 'maDaMbaM vA' maDambaM vA 'paTTaNaM vA' samaNamAhaNa' jahAM para ki bahuta se zramaNa zAkya caraka prabhRti sAdhu saMnyAsI evaM brAhmaNa tathA-'atihIkivaNavaNImagA' atithi abhyAgata aura krapaNa dIna anAtha daridra evaM vanIpaka yAcaka bhI 'uvAgayA' nahIM Aye haiM aura 'uvAgamissaMti vA' aura Ane vAle bhI nahIM hai tathA 'appAipaNA vittI' alpa thoDe hI AkIrNa-saMkIrNa arthAt lezamAtra hI saMkucita vRti hai thAne sabhI udAra vicAra vAle hone se saMkucitavRtti vAle nahIM hai vaha grAmAdi 'paNNassa NikkhamaNa pavesaNAe' prAjJa saMyamazIla sAdhu ko niSkramaNa praveza ke liye yogya hI mAnA jAtA hai evaM 'vAyaNapucchaNapariyaNAnupeha' vAcana dhArmika pustakoM kA adhyayana karane ke liye aura pracchana AcArya upAdhyAya se pUchane ke liye tathA parivartana Avartana AvRtti karane ke liye evaM anuprekSA manana karane ke liye aura 'dhammANujogaciMtAe' aura dharmAnuyoga ciMtana karane ke liye bhI yogya hI samajhanA cAhiye isaliye 'sevaM NaccA tahappagAraM gAma vA, NayaraM vA kheDaM vA, bhayata sukhama 3 4 bhaNI // tama DAya tathA 'No jattha samaNa mAhaNa atihi' nyAM gha zrama-17yaya24 vigere sAdhu sanyAsi tathA prAmA tathA atithi kivaNavanImagA AgayA' 55 tIna manAtha haridra tathA yA bhAvyA na hAya bhane 'ubAgamissaMti kA AnA 5 na DAya 'appAiNNA vittI tathA thoDI 4 sathita vRtti hoya arthAtu badhA ja udAra vicAravALA hevAthI saMkucita vRttivALA nahivata haya "quTsta NikkhamaNaravesaNAra' me mA sayamazIla sAdhune niSbha mane praveza bhATe yogya mAnavAmAM Ave che. tathA 'vAyaNapucchaNapariyaTTaNANuppeha' pAyana pAmi 256yayana mATe ane pracchana AcArya ane upAdhyAyane prazno pUchavA mATe tathA parivartana A. pani 425 / bhATe tathA anuprekSA manana 32vA mArTa tathA 'dhammANujogaciMtAe' dharmAnuyArAnu yitana 425 // bhATa 55 yogya samanapI. 'sevaM NaccA gAma vA Nayara vA' mA pramANe wdhI te 12NatA ye mama naramA 'kheDaM vA maDaMba vA' meTa-nAnA bhAmamA zrI mAyA sUtra : 4 Page #513 -------------------------------------------------------------------------- ________________ -- - 102 AcArAMgasUtre pattanaM vA 'jAba rAyahANi vA' yAvad upanivezaM vA nigamaM vA droNamukhaM vA AkaraM yA AzramaM vA rAjadhAnI vA tao saMjayAmeva vAsAvAsaM ubalDi ijA' tataH tadanantaram saMyata eva saMyata eva saMyamazIlo bhUtvA varSAvAsaM varSAkAlaM yAvad upalIyeta nivaset natu grAmAd grAmAntaraM gacchediti bhAvaH / evaMvidhe grAmAdau varSAkAle cAturmAsyaparyantaM nivAse sati sAdhUnAM sAdhvInAJca saMyamAtmavirAdhanA na saMbhavanIti bhAvaH // 90 3 // mUlam - aha puNevaM jANijA-cattAri mAsA vAsAyAsANaM vIikkaMtA. hemaMtANa ya paMcadasarAyakappe parivusie, aMtarA se magge bahupANA bahubIA bahuhariA bahUdagA bahUtiMgapanagadagamaTTiyA jAva sasaMtANagA, no jattha bahabe samaNamAhaNaatihikivaNavanIyagA jAya uvAgamissaMti seyaM naccA No gAmANugAbhaM dUijijA ||su04|| chAyA-atha punarevaM jAnIyAtU-catvAro mAsA varSAvAsAnAM vyatikrAntAH hemantAnAM ca paJcadazarAtrikalpe paryuSite antarA tasya mArgAH bahuprANAH bahubInAH bahuharitAH bahUdakAH vahUttiGga panakadakamRttikA yAvat sasaMtAnakAH, no yatra bahayaH zramaNabrAhmaNaatithikRpaNavanIpakAH yAvad upAgamiSyanti, sa evaM jJAtvA no grAmAnugrAmaM gacchet ||suu0 4 // maDaM thA, paTTaNaM yA, jAva rAyahANi cA, yaha pUrvokta saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI usa prakAra ke saba taraha se subhItA cAle grAma ko yA nagara ko yA kheTa-choTe choTe grAma ko yA maDamba-choTe choTe zahara ko yA pattana-upanagara ko yA yAvatU-kabaMTa-choTe-choTe kasabA ko yA upanivezako yA nigama ko yA droNamukha ko yA Akara ko yA Azrama ko rAjadhAnI rAjamahala ko jAnakara 'to saMjayAmeva vAsAvAsaM ulliijjA' saMyamazIla hokara hI varSAvAsa arthAt varSAkAla cAturmAsya paryanta nivAsa kare kintu eka grAma se dUsare grAma vagairaha meM cAturmAsya meM nahIM jAya, kyoMki ukta prakArake grAma nagara vagairaha meM varSA kAla caumAsA meM nivAsa karane para sAdhu aura sAdhvI kI saMyama Atma virAdhanA nahIM hotI isaliye cAturmAsya meM eka hI jagaha rahanA cAhiye // sU0 3 // bha34-nAnA zaramA 'paTTaNaM vA jAva rAyahANiM vA pattana 5||2maa yApat maTa nAnA kasabAmAM athavA saMnivezamAM ke nigamamAM athavA droNamukhamAM khANamAM athavA mAzramamA dhAnImA 'tao saMjayAmeva' saMyamazIda ne 'vAsAvosa uballiijjA' varSAvAsa arthAt varSAkALa saMbaMdhI cAturmAsamAM eka gAmathI bIjA gAme javuM nahIM kema ke uparokta prakAranA gAma nagara vigerenAM comAsAmAM nivAsa karavAthI sAdhu ane sAthvInA saMyama Atma virAdhanA thatI nathI tethI cemAsAnA cAra mAsa ekaja sthaLe nivAsa 12vA. ||suu. 3 // zrI sAgasUtra :4 Page #514 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 3 u0 1 sU0 4 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 503 TIkA - atha varSAkAle vyatIte'pi sAdhubhiH sAdhvIbhizva yadA yena prakAreNa gantavyaM nadadhikRtya pratipAdayitumAha- 'aha puNevaM jANijjA' adha-yadi, punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt - ' cattAri mAsA vAsAvAsANaM vIikaMtA' catvAro mAsAH ASADha pUrNimAmArabhya kArtika pUrNimA paryantam varSAkAlAnAM vyatikrAntAH vyatItAH, tathA 'hemaMtANa ya paMcaisa rAyayappe parivasie' hemantAnAzca paJcadazarAtrikralpe paryuSite sati varSAkAlikacAturmAsye vyatIte'pi yadi vRSTirbhavatyeva tarhi hemantasya paJcadazadineSu vyatIteSu gamanaM kartavyamiti bhAva:, ataevAha - 'aMtarA se magge bahupANA' antarA gantavyamArgamadhye tasya - sAdhoH mArgaH panthAnaH bahuprANAH anekaprANiyuktAH 'bahubIA bahuhariA' bahubIjAH - aneka bIjAGkura * yuktA bahuharitAH bahuharitatRNAdiyuktAH 'bahRdagA' bahUdakA: atyantAdhikazItodakasahitAH aba varSAkAla samApta honeke pazcAt cAturmAsavAle sthala meM adhika rahane ke saMbaMdha meM utsarga evaM apavAda mArga ke viSaya meM sUtrakAra kathana karate haiM TIkArtha- 'aha puNa evaM jANijjA' comAsI bIta jAne para pUrvokta saMyamazIla sAdhu evaM sAdhvIjI ke samajha meM isa prakAra Aye ki 'cattAri mAsA vAsAvAsANaM cikkatA' caumAse kA cAroM mAsa bIta cuke haiM, arthAt kArtikazukla pUrNimA bIta jAne ke bAda mArgazIrSa pratipadA ke dina sAdhuko varSAvAsa nivAsthAna se vihAra karanA cAhie yaha utsarga mArga hai, ataH aba apavAda mArgakA pratipAdana karate haiM 'hemaMtAya paMcadasarAyakappe parivusie' yadi hemaMtaRtu kA paMdraha dina meM carasAda ho jAya to paMdrahadina bIta jAne para bihAra karanA cAhiye / 'aMtarA se bahupANA' kAraNa kI gamana karane ke mArga meM bahuta se prANI 'bahuvIyA, bahuhariyA, bahUhadagA' aneka bIjAMkura se yukta tathA adhika pramANa meM harita kAya tRNAdi vanaspati tathA adhika pramANa meM zItodaka ke sAtha 'bahUsiMga vana gadgama have varSAkALa samApta thayA bAda rahevAnA saMbaMdhamAM utsa ane apavAda mAga viSe sUtrakAra kathana kare che-- artha- 'aha puNa evaM jANijjA' yA bhAsAno samaya yUro thayA pachI pUrveta saMyamazIla sAdhu Ane sAdhInA samanvAmAM mevu bhAve 'cattAri mAsA viikatA' yomAsAnA cAramAtra vyatIta thaI gayA che arthAta kArtika zukA pUrNimA vItI gayA bAda mAzI` pratipadAe sAdhue varSopAsanA sthaLethI vihAra karavA joIe A utsa bhArga che, tethI have apavAha bhArga pratiyAhana re che 'hemaMtANaya paMcadasarAyakappe pari vusie' le Debhanta RtunA paMDara divasamAM parasAha hoya to te paMhara divasa potI gayA pachI vihAra rkhe| 'aMtarA se magge bahupANA' ra gamana ravAnA bhArgamA dhA AliyA 'bahubIyA bahuhariyA bahUdugA' ne jItapura yukta sImotarI tRSyu vigere tathA atyaMta adhika zItaka sahita 'bahuttigapanagadgamaTTiyA jAva sasaMtANagA' bUtA taMtu lava 35 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #515 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 504 AcArAMgasne 'bahUttiMga panagadagamaTTiyA jAva sasaMtANagA' bahUtiGgapanakodakamRttikA yAvat lUtAtantujAla. rUpasantAna paramparA yuktAH santi, 'No jattha bahave samagamAhaNaatihikivaNaSanIvagA' no yatra-yasmin grAmAdau kAle vA bahavaH-ane ke zramaNabrAhmaNa atithi kRpaNa vanIpakAH-zAkya carakAdayaH zramaNAH, dvijAtayo brAhmaNAH atithayaH abhyAgatAH, kRpaNAH dInAH, vanopakAH yAcakAH 'jAva uvAgamissaMti' yAvat-upAgacchanti upAgamiSyanti vA 'sevaM gaccA no gAmANugAma dUi jijA' sa sAdhuH evam-uktarItyA jJAtvA vijJoya no grAmAnugrAma-grAmAd grAmAntaraM gacchet, api tu hemantasya paJcadazadinaparyantaM tatraiva nivasedityarthaH // 4 // mUlam-aha puNevaM jANijjA-cattAri mAsA vAsAyAsANaM vIiktA , hemaMtANa ya paMcadasa rAyakappe parivusie, aMtarA se magge appaMDA appapANA appabIA apahariyA appodagA apputrtigapaNagadagamaTriyA jAya asaMtANagA bahave jattha samaNamAhaNaatihikivaNavaNIvagA uvAg2ayA uyAgacchati uvAgamissaMti vA sevaM NaccA tao saMjayAmeva gAmANu: gAmaM dUijjijjA ||suu0 5 // ____ chAyA-atha punarevaM jAnIyAt-catvArA mAsA varSAvAsAnA vyatikrAntAH, hemantAnAM ca paJcadaza rAtrikalpe paryupite, antarA tasya mArgAH alpANDAH alpaprANAH alpabIjAH alpaharitAH alpodakAH alpottiGgapanakadakamRttikA yAvat asantAnakAH bahavo yatra zramaNabrAhmaNa atithikRpaNavanIpakAH upAgatAH, upAgacchanti, upAgamiSyanti vA, sa evaM jJAtvA tataH saMyata eva grAmAnugrAmaM gacchet |sU0 5 // diyA jAya sasaMtANagA' lUnAtaMtajAlarUpa saMtAnaparaMparA vAlA mArga hotA hai, tathA 'No jattha samaNamAhaNaatihikivaNavaNImagA' jahAM zramaNa, caraka zAkya, vagai raha tathAbrAhmaNaatithi kRpaNa dina garIba evaM yAcaka 'jAva uvAgacchati' adhika pramANa meM Ate jAte na ho, Aye na ho yA Ane vAle na ho arthAt mArga sulabha na hone se gamanAgamana rahita ho 'sevaM NaccA No gAmANugAmaM dUijijA' pUrvokta sAdhuoM ke jAnane meM isa prakAra se Ave to usako eka grAmase dUsare grAma jAnA ucita nahIM / arthAt vihAna nahIM karanA cAhie // sU0 4 / / santAna 52 52|vaage| bhAga 24 gayesa DAya tathA No jattha samaNamAhaNaatihikivaNavaNImagA' yA zramA-45-224 vigaire tathA brAhmaNa matithi 155 Tana garI bhane yaay| 'jAya uvAgacchaMti' yAvat mApatAta na DAya mAvyA na ya mApana 2 na DAya mAta bhAga sukhama na pAthI 1520412 2hita ya sevaM NaccA No gAmANugAma duijijjA' pati sAdhu-mAnA anAmA me mAye / tabhI se mAmayI mAre Ama javuM nahIM arthAt vihAra kare nahI. sU. 4 zrI mAyA sUtra :4 Page #516 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 5 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 505 TIkA-atha varSAkAlikacAturmAsye vyatIte 'pi varSAyAH sadbhAve hemantasya pazcadaza dinaparyantaM tatraiva nivAse'pi tadanantaraM grAmAntaraM gantavya mityAha - 'aha puNedaM jANijjA - ' atha yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt - 'cattAri mAsA vAsAvAsANaM vIikaMtA' catvAro mAsAH zrAvaNa bhAdrapadAzvina kArtikamAsarUpAH, varSAvAsAnAM - varSAkAlAnAm vyatikrAntAH vyatItAH 'hemaMtANa ya paMcadasarAyakappe parivusie' hemantAnAJca paJcadazarAtrikalpe paryuSite vyatIte sati 'aMtarA se magge appaMDA' antarA - grAmAd grAmAntaramadhye tasya sAdhoH mArgaH panthAnaH alpANDAH aNDarahitA: alpazabdasya ISadarthakatayA naJarthe paryavasAnAt, tathA 'appapANA' alpaprANAH - prANivarjitAH 'appavIA' alpavIjA:- bIjAGkurarahitAH 'appahariyA ' alpaharitAH - harita tRNAdivarjitAH 'appodagA' alpodakAH zItodakarahitAH 'appU siMga aba varSAkAlika cAturmAsya ke vItane para bhI varSA cAlu rahane para hemanta Rtu ke bhI pandrahadina taka usI jagaha nivAsa kara bAda meM sAdhu tathA sAdhvI ko dUsare grAma jAnA cahiye yaha batalAte haiM TIkArtha- 'aha puNarevaM jANijA-cattAri mAsA vAsAvAsANaM bIikkaMtA' atha yadi aisA vakSyamANa rUpase sAdhu aura sAdhvI jAna leM ki varSAvAsa cAturmAsya varSAkAla ke cAra mahIne vyatIta ho gaye haiM aura 'hemaMtANa paMcadasarAyakappe parisie' hemantaRtu ke bhI pandraha dina rAtrikalpa vyatIta ho cuke haiM aura 'aMtarA - sema' usa sAdhu ke aura sAdhvI ke gamana ke mArga bhI arthAt eka grAma se dUsare grAmake madhya ke mArga bhI 'appaMDA' thoDe hI aNDoM vAle haiM yahA~ para bhI alpa zabda ISada arthaka hone se naJartha meM paryavasAna hone se aNDa rahita artha samajhanA cAhiye isa prakAra 'apyapANe' alpaprANa arthAt prANiyoM se rahita hai evaM 'appIo' alpabIja vAle arthAt bIja rahita bhI haiM tathA 'appahariyA' alpaharita yAne harebhare tRNaghAsa vagairaha se rahita mArga ho cukA hai evaM 'appo have varSARtunA cAturmAsa vItyA bAda varasAda cAlu hAya teA hemanta RtunA paNa pa'dara divasa eja sthaLe nivAsa karyAM bAda sAdhu ane sAdhvIne vihAra karavA mATenuM sUtrakAra athana kure che. TIartha - 'aha puNa evaM jANijjA' huve le teyonA laguvAmAM mevu yAve 'cattAri mAsA vAsAvAsANaM vIikaMttA' varSAbhaNanA yArabhAsa votI gayA che. 'hemaMtANaya' bhane Debhanta RtunA yA 'paMcadasarAyakappe' pahara hivasa 35 rAtrI 'parivusie' pItI gayelA che 'aMtarA se mage bhane te sAdhune bhavAnA bhArga pazu 'apaMDA appapANA' thoDA ja iMDAvALA che. ahIyA paNa alpa zabda t arthAMmAM hAvAthI naJa athamAM pa vasita thayela che tethI iMDA vinAnA tema matha` samajave. eja pramANe alpa prANa arthAt Aziyo vimAno tathA 'apabIyA adhyahaniyA' jina rahita bhane sIsotarIpaNA A0 64 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #517 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 506 AcArAMgaso paNagadagamaTiyA jAya asaMtANagA' alpottiGgapanakadakamRttikAyAvat asantAnakAH kSudrajIvajantutrasarUpottiGgapanakAH dakamRttikAH zItodakamizritamRttikAH yAvat-lUtAtantujAla. rUpasasantAnavarjitAH mArgA santi 'bahave jattha samaNamAhaNaatihikivaNavaNIvagA' bahavaH aneke yatra-yasmin grAmAdau yadA zramaNabrAhmaNaatithikRpaNavanIpakAH 'uvAgayA uvAgacchaMti uvAgamissaMti vA' upAgatAH, upAgacchanti, upAgamiSyanti vA 'sevaM NaccA' sa sAdhuH evam-uparyuktarItyA jJAtvA-vijJAya 'tao saMjayAmeva tataH tadanantaram, saMyataH evasaMyamaniyamapAlanapUrvakameva 'gAmANugAmaM dRijjijjA' grAmAnugrAmam grAmAd grAmAntaraM gacchet vihAraM kuryAt, na kathamapi tatra nivasediti bhAvaH // 5 // mUlam-se bhikkhU yA bhikkhuNI vA gAmANugAma dUijjamANe purao jugamAyAe pehamANe daTTaNa tase pANe uddhaTTa pAdaM rIijA sAha? dagA' alpodaka yAne zItodaka se bhI rahita rAstA ho cukA hai aura 'appu. tiMga' alpauttiGga choTe choTe Ula vagairaha jIvoM se rahita hai evaM 'paNagadaga mahiyA jAva' alpa phanagA ciTI piparI vagairaha sUkSma jIvajantuoM se rahita mArga ho gayA hai evaM zItodaka mizrita gili mohI bhI nahIM hai evaM yAvat 'asaMtANagA' makarAkA jAla jantu saMtAna paramparA se bhI rahita mArga ho cukA hai ora jahAM para 'bahave samaNamAha atihi bahuta se zramaNa zAkya caraka prabhRti sAdhu saMnyAsI aura brAhmaNa atithi abhyAgata 'kivaNavaNImagA uvAgayA' kRpaNa-dIna-daridra aura vanIpaka yAcaka A gaye ho aura 'ucAgacchaMti uvAga. missaMti' A jAte hoM aura AnevAle hoM aisA 'sevaM NaccA' jAnakara vaha sAdhu aura sAdhvI 'tao saMjayAmeva' saMyama pUrvaka hI 'gAmANugAmaM 'dUijjijA' grAmA nugrAma-eka grAma se dUsare grAma calA jAya kintu kisI bhI taraha usa jagaha meM nahIM rahe jahAM ki cAturmAsa rahe ho ||suu0 5 / / ghAsa vigezyA hita ye che. tathA 'appodagA apputtiMgapaNaga' 64 2Dita 22te| thaI gayela che tathA a5 utiMga arthAt chaNAjaNa thI rahita tathA a55naka 81.3. patamiyA vigere / tuma vinaam| bhAga gaye che. 'dagamaTTiyA jAva asaMtANagA' tathA 41 pANIvAjI dahI mATi paNa nathI. va yAvat bhIDAnI - tata 52 52|thii 56 2lita bhAga cha. tathA 'bahave jattha samaNamAhaNa' yA dh| zrama ||4y 524 vigere sAdhu sanyAsI mana mAjhaya tathA 'atihi kivaNavaNImagA' matithi salyAgata 15-dIna ridra mAne yAya'ubAgayA uvAgacchati uvAgamissaMti vA' yApI gayesa DAya ma ta tA ya mane sAvadhAna DAya 'sevaM NaccA tao saMjayAmeva' mA pramANe Mela te sAdhu bhane sAyo sayamapU' 5 'gAmANugAmaM dRijijjA' meM gAmethI bIje gAme vihAra kare paNa vaSavAsanA sthAne koIpaNa rIte rahevuM nahIM pa zrI sAgasUtra :4 Page #518 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 6 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 507 pAyaM roijjA vitiricchaM vA kaTu pAyaM rIijjA, sai parakame saMjayAmeva parikamijjA no ujjuyaM gacchijA, tao saMjayAmeva gAmANugAmaM duijjijjA ||suu0 6 // ___ chAyA-sa bhikSu rvA bhikSukI vA grAmAnugrAmaM gacchan purataH yugamAtrayA prekSamANaH dRSTvA trasAn prANinaH, uddhRtya pAdam rIyeta, saMhRtya pAdam rIyeta, tirazcInaM vA kRtvA pAdaM rIyeta, sati parAkrame saMyata eva parAkramet no RjunA gaccheta, tataH saMyata eva grAmAnugrAma gacchet ||suu06|| TIkA-samprati mArgayatanAmadhikRtya vaktumAha-'se bhikkhU vA bhivikhuNI vA' sa bhikSu rvA bhikSukI vA 'gAmANugAmaM dUijjamANe' grAmAnugrAma-grAmAd grAmAntaraM gacchan puro jugamAyAe' purataH-agrataH, yugamAtrayA-sArdhamastatrayapramANam bhUbhAgaM 'pehamANe prekSamANaH pazyan gacchedityagreNAndhayaH, 'daThUNa tase pANe' trasAn prANinaH pataGga-kITAdIn dRSTA avalokya 'uddhaTu pAdaM rIijjA' udadhRtya pAdam utthApya talAgrabhAgena pAdapAtapradezam ullaGadhya rIyeta-gacchet sArddhahasta trayapramANaM bhU bhAgaM pazyan mArgasthitAn kITAditrasAn varjayitvA gamanaM kuryAdityarthaH, sAhaTu pAyaM rIijjA' saMhRtya-svAbhimukhaM saMkocya pAdaM rIyeta-gacchet, 'vitiricchaM vA kaTTu pAyaM rIijjA' tirazvInaM vakraM vA pAdaM kRtvA rIyetagacchet 'sai parakkame saMjAyAmeva pAka majjA' sati parAkrame anyasmin gamanamArge satitu ___ aba mArga yatanA (arthAt mArga meM kisa taraha calanA cAhiye) ko lakSya kara batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, gAmANugAmaM duijamANe' vaha pUrvokta bhikSu aura bhikSukI ko eka grAma se dUsare grAma jAte hue 'purao jugamAyAe pehamANe' AgesAmane kI aura yugamAtrA arthAt sADe tIna hAtha pramANa bhUbhAga ko dekhate hue 'daTuNatase pANe' trasa pataMga kiTAdi prANiyoM ko dekhakara 'uddhaTu pAdaM rIijjA' pAda ko uThAkara calanA cAhiye aura 'sahaTu pAyarIinjA' pAdako apanI aura saMkucita karake jAnA cAhiye yA 'bitiricchaM vA kaTu pAya rIijjA' padako TeDhA karake cale aura 'sai parakamme dUsare mArga hone have mArga yatanAne prakAra sUtrakAra batAve che 1-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvota sAdhu mana sAmpIye 'gAmANugAmaM duijjamANe' meM bhI bhAra // rai 'purao jugamAyAe pehamANe' 2010 sAbhI nu yushmaa| arthAt sAtrA sAtha pramANa mAnane dhana 'daddaThUNatase pANe' sa prANI mAta patagiyA virene 272 ' upAdaM rIijjA' 5gane yA 4rI yAsa naye. tayA 'sAhaTu pAdaM rIijjA' 52 pAnAmA sathita parIne yAsa MY A25 'vitiricchaM zrI aayaa| sUtra : 4 Page #519 -------------------------------------------------------------------------- ________________ % 3 DDE 508 AcArAMgasUtre saMyatameva tenaiva mArgAntareNa yatanApUrvakaM parAkramet gacchet 'no ujjuyaM gacchijjA' no RjunA saralenApi mArgeNa bahuprANiyuktena gacchet. tadupasaMharannAha-'tao saMjayAmeva gAmANugAma duijjijjA' tataH tasmAt kAraNAt saMyatameva yatanApUrvakameva bahuprANirahita mArgeNaiya grAmAnugrAmam grAbhAd grAmAntaraM gacchet / tathA ca bahujIvajanturahitagamanamArgAbhAvauktagamana vidhiH pratipAditaH, tathAvidhagamanamArgasatvetu tenaiva gamanaM kartavyamiti sU0 6 // ___mUlam-se bhikkhU yA bhikkhuNI vA gAmANugAmaM dUijamANe aMtarA se pANANi vA bIANi vA hariANi vA udae vA maTTiA vA aviddhatthe saiparakkame saMjayAmeva parikamijA no ujju gacchijjA tao saMjayAmeva gAmANugA dUha jijA sU0 7 // chAyA-sabhikSu vA mikSukI vA grAmAnugrAma gacchan antarA nasya prANino vA bIjAni vA haritAni vA udakaM vA mRttikA vA, avidhvaMsamAno sati parAkrame saMyatameva parikramet para 'sajayAmeva parikamijjA' saMyamapUrvaka usI dUsare mArga se jAnA cAhiye kintu 'No ujjuyaMgacchijjA' bahata prANiyoM se yukta sIdhe mArga se nahIM jAnA cAhiye kyoMki usa aneka jIva jantuoM se yukta rAste se jAne meM anekoM jIvoM kI hiMsA hogI aura usase sAdhu sAdhvI ko saMyama virAdhanA hogI arthAta bahuta jIva jantu rahita gamana mArga nahIM hone para usI mArga se jAne kI vidhi batalAyI gayI hai kintu yadi jIva jantu rahita dUsarA mArga hoM to 'tao saMjayAmeva gAmANugAmaM dUijijajjA' saMyamapUrvaka grAmAnugrAma usI dUsare jIva jantu rahita mArga se jAnA cAhiye, kintu jIva jantu vAle mArga ke sarala sIdhe hone para bhI usase nahIM jAnA cAhiye usa sarala mArga se jAne se jIva hiMsA kI saMbhAvanA rahegI, isaliye jIvajantu rahita mArga se hI jAnA cAhiye jisa se jIvajantu kI hiMsA na ho aisA avazya dhyAna rakhanA cAhiye ||suu0 6 // vA kaTu pAya rIijjA' 5gane 5 / rIne yA bhane 'sai parakkame saMjayAmeva parikamijjA' bhInna 2sto DAya to saMyamapUrva meM bhI mAthI 4 paratu'No ujjuyaM gacchijjA' paNa ghaNA prANiyAvALA sIdhA rastethI na javuM, kema ke aneka jIva jaMtuovALA tethI javAthI aneka jInI hiMsA thAya che. ane tenAthI sAdhu sAdhvIne saMyama virAdhanA thAya che arthAt ghaNuM jIvajaMtuo vinAne javAne raste na hoya te e mAgethI javAnI vidhi kahI che. paraMtu je jIvajaMtu vinAne bIjo mArga hoya te bIje rastethI javuM paNa jIvajaMtuo vALe mArga saraLa sIdhe hoya te paNa te mArgethI na javuM. kAraNa ke e saraLa mArgethI javAthI jIva hiMsAnI saMbhAvanA rahe che tethI jIvajaMtu vinAnAbhAge thI 4 'tao saMjayAmeva gacchijjA' sayamapUrva me yogya cha. // 10 6 // zrI sAgasUtra :4 Page #520 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 1 sU0 7 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam yo Rju gacchet, tataH saMyatameva grAmAnugrAmaM gacchet // 07 || TIkA-pUrvoktArthameva prakArAntareNa pratipAdayannAha ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu va bhikSukI vA 'gAmANugAmaM' grAmAnugrAmam - grAmAd grAmAntaraM 'duijjamANe' gacchan 'aMtarA se pANANi vA bIANi vA' antarA gamanamArgamadhye tasya sAdhoH prANino vA 'dvIndriyAdayo jIvAH, bIjAni yA - zAlyAdi bIjAni vA hariANi vA' haritAni vA- harita vanaspatitRNAni vA 'udaevA' udakaM vA zItodakaM vA 'maTTiyA vA' mRttikA vA udakami zritamRttikA vA 'aviddhatthe' avidhvaMsamAnA sacittA yadi mileyustarhi 'saiparakame - satiparAkrame anyasmin sacittaprANyAdirahite gamanamArge sati tenaiva gamanamArgeNa 'saMjayAmeva parikamijjA' saMyatameva-yatanA pUrvakameva parikrameta gacchet grAmAdgrAmAntaraM yAyAt 'no ujjayaM gacchijjA' no RjunA saralena api sacittaprANyAdi yuktena mArgeNa gacchet 'tao saMjayAmeva ' sarvathA yatanApUrvakameva 'gAmANugAmaM dRijjijjA' grAmAnugrAmam grAmAd grAmAntaraM gacchet yena saMyamAtmavirAdhanA na syAt ||sU0 7|| 501 aba phirabhI usI pUrvoktArtha ko dUsare prakAra se batalAte haiM TIkA 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAmANugAmaM dUijjamANe' vaha pUrvokta bhikSu sAdhu aura bhikSukI sAdhvI eka grAma se dUsare grAma jAte hue - 'aMtarA se magge' una donoM grAmoM ke bIca meM usa sAdhu aura sAdhvI ko 'pANANi vA, bIyANi vA' bahuta se prANi evaM bahuta bIja 'hariANi vA' harita tRNa ghAsa evaM 'udyA' udaka - kaccA pAnI aura 'mahiyA yA' miTTI arthAt udaka mizrita gilimiTTI ye saba yadi 'avidvatthe' avidhvasta arthAt sacitta ho to 'saipara' kame' dUsare mArga ke sacita prANyAdi se rahita hone para usI sacitta prANi se rahita mArga se jAnA cAhiye 'saMjayAmeva' saMyamapUrvaka arthAt 'parikamijjA' yatA pUrvaka hI eka grAma se dUsare grAma jAya kintu 'No ujjayaM gacchijA' usa Rju sarala mArga se nahIM jAnA cAhiye 'tao saMjayAmeva gAmANugAmaM dUIjijjA' kyoMki isa mArga meM anya mArga meM aneka jIvajaMtu kI hiMsA kI saMbhA have e pUrvokta kathanane bIjI rIte pratipAdita kare che.- TIDArtha - ' se bhikkha vA bhikkhuNI vA' se pUrvokta sAdhu ne sAdhvI 'gAmANugAma' duijjamANe' me gAmatho mIne zAmata 'aMtarA se pANANi vA' me meGa gAbhAnI pasye ye sAdhu ne sAdhvI dhA AziyA tathA 'bIyANi vA' ghar3I bhI pANI vanaspati 'hariyANi vA' tathA ghI mevI tRyu ghAsa vigere vanaspati 'udae vA maTTiyA vA' 'DupAzI tathA mizritasIsI bhArI mA aghA ne 'aviddhatthe' avizvasta arthAt sathitta hoya to 'saiparakame' mola bhAge thI nayAM santi Aziyo na hoya tevA bhArgethI 'saMjayAmeva parikamijjA' sayamapUrNAMka javuM'. arthAt yatanA pUrvaka ja eka gAmathI bIje gAma javu. paraMtu evA prANiyA vigerethI yukta saraLa mArgethI na javuM kAraNa ke jIva jaMtuovALA mALethI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #521 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI yA gAmANugAmaM dUijjamANe aMtarA se virUvarUvANi paccaMtigANi dassugAyayANi milikkhUNi aNAyariyANi dusannappANi duppannayaNijjANi akAlapaDibohINi akAlaparibhoINi sailADhe vihArAe saMtharamANehiM jANavaehiM no vihAravaDiyAe pavajjijjA gamaNAe, kevalIbUyA AyANameyaM, teNaM vAlA ayaM teNe ayaM upacarae ayaM tao Agae tikaTu taM bhikkhu akkosijja vA jAva udavijja vA, vatthaM paDiggahaM kaMbalaM pAyapuMchaNaM acchidejja vA abhidejja vA, avaharigja vA parivijja thA, aha bhikkhU NaM puDhyovadihA paiNNA jAva jaMNo tahappagArANi virUvarUvANi paccaMtiANi. dassugAyataNANi jAva vihAravattiyAe No payajjejjA gamaNAe, tao saMjayAmeva gAmANugAma duijjejjA ||suu0 8 // chAyA-sa bhikSu rvA bhikSukI vA grAmAnugrAmaM gacchan antarA tasya virUparUpANi prAtyantikAni dasyukAyatanAni mlecchAni anAryANi duHsaMjJApyAni duHprajJApyANi akAlapratibodhAni akAlaparibhojIni sati lADhe vihArAya saMstaramANeSu janaSadeSu no vihArapratijJayA pratipadyeta gamanAya, kevalI brUyAd-AdAnametat , te khalu bAlA ayaM stenaH, ayam upacarakaH, ayaM tata Agata iti kRtvA taM bhikSum utkrozet vA yAvad-upadravet rA vastraM patad grahaM kambalaM pAda pronchanam AcchindhuH vA, bhindhurvA, apahareyurvA pariSThApayeyu rvA, atha bhikSaNAM pUrvopadiSTA pA pratijJA, yAvada yat no tathA prakArANi virUparUpANi prAtyantikAni dasyukAyatanAni yAvat vihArapratijJayA no pratipadyeta gamanAya, tataH saMyatameva grAmAnugrAmaM gacchet ||suu08|| TokA-samprati prakArAntareNa pUrvoktameva gamananiSedhaM pratipAdayitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu bhikSukI vA 'gAmANugAma-duijjamANe' grAmAnugrAmam-grAmAntara vanA hai isaliye isa sarala mArga se nahIM jAyeM anyathA saMyamapUrvaka saralamArga se jAne para saMyama Atma virAdhanA hogii| suu07|| aba phira bhI dUsare DhaGga se pUrvokta gamana niSedha ko hI batalAte haiMTIkArtha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, gAmANugAmaM dUijjamANe' yaha pUrvokta javAthI enI hiMsA thavAne bhaya rahe che. tathA e prakAranA saraLa mArgethI javAthI saMyama Atma virAdhanA thAya che. je sU. 7 have bIjA prakArathI e gamana niSedhanuM ja kathana kare che - zrI mAyA sUtra : 4 Page #522 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 8 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 511 gacchan 'aMtarA se virUvarUpANi tasya sAdhoH antarA - mArgamadhye virUparUpANi anekAni 'paccatigANi' prAtyantikAni sImAsamIpavartIni 'dassugAyayANi' dasyukAyatanAni caura sthAnAni 'milakkhUNi' mlecchasthAnAni 'aNAyariyANi' anAryANi - anAryasthAnAni 'dusannappANi' duHsaMjJApyAni - duHkhena saMjJApayituM zakyAni duruccArya nAmAni 'dappannavaNi jANi' duHprajJApyANi duHkhena bodhayituM zakyAni durbodhyAni ityarthaH 'akAlapaDibohINi' akAlapratibodhIni asamaya pratibodhIni nizIthamadhya rAtryAdau jAgaraNakartRNi 'akAlaparibhoINi' akAlapratibhojini asamaya bhojanakartaNi 'sailAThe vihArAe' sati lATe vihArAya vihArayogyeSu 'saMtharamANehiM jANavaehiM' saMstaramANeSu janapadeSu satsu no vihArapratijJayA vihArArtha 'pavajjejA gamaNAra' pratipadyeta gamanAya, pUrvokta dasyusthAneSu gantuM bhikSu sAdhu aura bhikSukI sAdhvI eka grAma se dUsare grAma jAte hue 'aMtarA se vivAI' usa sAdhu ko mArga ke madhya meM virUparUpa aneka prakAra ke 'paccatigANi' prAtyAntika sImA ke nikaTavartI 'dassugAyayANi' caura dasyu DAkU ke sthAna mileMge aura 'milakkhuNI aNAriyANi' anekoM malecchoM ke sthAna hogeM 'dusannappANi' anekoM anAryoM ke sthAna hogeM jina sthAnoM ko hama ast kaThinAI se uccAraNa kara sakate hai aura 'duppanna vaNijjANi' jina sthAnoM kA hama bodha yA varNana bhI nahI kara sakate haiM aura 'akAla paDivohINi' jina sthAna meM nizItha do pahara nizA rAtri meM jAgane vAle rahate haiM evaM 'akAlaparibhoINo' akAla asamaya meM hI ve cora DAkU luTerA kaMsiyArA vagairaha bhojana karane vAle hote haiM 'sailADhe vihArAe' isa prakAra ke khatare se bhare hue sthAnoM meM vihAra nahI karanA cAhiye arthAt vihAra karane yogya janapadoM ke rahane para aise luTere cora DAkU se bhare hue sthAnoM ke bIca se bihAra karanA ThIka nahIM haiM kyoMki 'saMtharamANehiM jANavaehiM' aise cora DAkU luTere ve sAdhu aura sAdhvI TArtha' - 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' se pUrvoti sAdhu ne sAdhvI 'gAmANugAmaM duijjamANe' ye gAbhathI mIne grAma navA 'aMtarA se virUvarUvANi' me sAdhune bhArgabhAM ane! prahAranA 'paccatigANi' prAtyAnti sImAnI samIpa 'dasugAyayANi' thara suTAnA sthAnA tathA 'milakkhuNi' chonA bhane sthAna bhaje tathA 'aNAriyANi' manAyenA sthAnI tathA 'dusannappANi' ne sthAnAnA nAma dhaNI bhuDesIthI har3I zahIye chI bhane 'duppannavaNijjANi' ne sthAnAnu vAzuna pazu arI zatA nathI. tathA 'akAlapaDibohINi' bhe sthAnAmAM me pahara rAte bhaganArA thora ne luTA rahe the bhane 'akAlaparibhoiNo' akALamAM ja cAra luTArA vigere bhajana karatA hAyache. A prakAranA muzkelI bharyAM sthAnAmA vihAra nahIM' 'sailADhe vihArAe saMgharamANehiM' bihAra vA yogya Ahe zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #523 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre saMkalpaM manasi vicAraM vA na kuryA dityarthaH, hetumAha 'kevalI cUyA-AyANa meyaM' kevalI brayAt-bhagavAna-tIrthaGkara upadizati AdAnam karmabandhakAraNam etat-dasyusthAnamadhya gamanama tathAhi 'teNaM bAlA ayaM teNe ayaM uvacarae' te khalu dasyusthAnasthitAH dasyUnA bAlakAH ayaM sAdhuHstenaH cauro vartate, ayaM sAdhuH upacarakaH guptacaro vartate 'ayaM to Agaetti kaTUTu' ayam sAdhuH tataH zatrunikaTAd Agato'ti iti kRtvA-ityevaM rItyA vyAhatya 'taM bhikhaM akkosijja vA jAva uddavijja vA' taM bhikSum utkrozeyu vA Akruzya dRSayeyuH, ko vihAra karate hue dekhakara saba vastu lUTa legeM aura mAra bhI DAleMge isaliye 'No vihAracaDivAe pavvajjijjA' isa prakAra ke khatare se bhare hae sthAnoM ke madhya se 'gamaNAe' nahIM jAnA cAhiye isI tAtparya se kahate haiM ki 'kevalIyA AyANameyaM kevalI kevalajJAnI bhagavAn mahAvIra svAmI ne kahA haiM ki yaha DAkU caura luTerA zaitAnoM ke rahane ke sthAnoM ke bIca gamana karanA sAdhu aura sAdhvI ke liye AdAna hai arthAt karmabaMdhakA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki 'teNaM bAlA ayaM. teNo' usa dasyu DAkU caura vagairaha ke sthAna meM rahane vAle DAkU corI ke laDake isa prakAra vakSyamANa rUpase kahane lageMge ki yaha sAdhu stena cora hai aura 'ayaM Ubacarae' yaha sAdhu upacara arthAt guptacara (si. AI.DI.) hai aura 'ayaM tao Aga ettikaTTU' yaha sAdhu guptacara rUpa se zatrake nikaTa se AyA hai aisA kahakara ke 'taM bhikkhu akosijja vA' usa sAdhuko Akrozita kareMge arthAta Akoza nindA karake dUSita kareMge aura 'jAva uddayijja vA' yAvat daNDe se Ahata bhI karegeM arthAt ye cora DAkU ke zaitAna laDake sAdhu ko laguDa yaSTi vagairaha se uya to 1 suraathaa| vigerethA sarekA 'jANavaegahiM' sthAnAmAMthA 'No vihArapaDiyAe' vihAnI 27thI 'pavajjijjA gamaNAra' 41 / bhATe ta tha nahIM hai AvA cAra luTArAo sAdhu ane sAdhvIne vihAra karatA joIne temanI vastuo luTI leze. tathA mArI paNa nAkhavAne saMbhava rahe che. tethI AvA prakAranA bhaya bharelA sthAnamAMthI 4 nahI 4 hetuthI suu24||2 4 42 cha. 'kevalIvUyA' ajJAnI bhagavAna mahA. pIra svAmIye 4yuM che -'AyANameyaM' yA2 suTAyAne 22pAnA sthAnAnI kyamAthI gamana karavuM te sAdhu ane sAdhvIne kamabaMdhanuM kAraNa mAnavAmAM Ave che. kAraNa ke 'te NaM bAlA ayaMteNe' se 3nA sthAnamA 2 / 2 / yAra nA ch|42|| seyI rIta ye sAdhu yAra cha 'ayaM uvacarae' 248 sAdhu gustaya2 (sI. mA7. 1.) che. sana 'ayaM tao Agaetti kaTUTu' mA sAdhu guptaya2 33 zatrumAnI pAMsethI mAvesa cha, ye pramANe hI 'taM bhikkhu akkosijja vA' se sAdhunI nahA rIna pata 42ze. 'jAva uddapijja vA tathA yAvat daMDAthI tADita paNa karaze arthAt e ce2 luTArAnA badamAsa chokarAo sAdhana soTI ke lAkaDI vigerethI mAra paNa mAraze, ene kadAca mArI paNa nAkhe ke zrI.mAyA sUtra:4 Page #524 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 8 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 513 " pAvaddaNDena tADayeyuH jIvitAd vyaparoSayeya va upadraveyuH upadrayaM vA kuryuH, 'vasthaM vADA va kaMbalaM vA pAyapaNaM vA' vastram vA panad graham, kambalaM vA pAdaprocchanaM yA 'acchidijja vA miMdijja vA' AcchindyurvA, bhindhu va 'avaharijja vA' apahareyu - khAdInAmapaharaNaM vA kuryuH, 'parihavijjA vA' pariSThApayeyu rvA - chinna bhinnaM kRtvA kvacit prakSipeyu: 'aha bhikkhUNaM puNtrovadiTThA esa paiNNA jAva' atha tasmAt bhikSUNAM sAdhUnAM sAdhvInAJca kRte pUrvopadiSTA tIrthakuduktA eSA pratijJA yAvad - eSa upadezaH etat kAraNam 'jaM tapagArAI viruvarUvAI' yat tathA prakArANi pUrvoktarUpANi anekAni 'paccatiyANi ' prAtakAni sImA samIpavartIni ' dassugAyataNANi' dasyukAyatanAni dasyucaurasthAnAni 'jAva vihAravaDiyAe ' yAvat mlecchasthAnAni anAryasthAnAni duHsaMjJApyAni duHprajJApyAni Free bhI kareMge aura jIvana se bhI mAra DAleMge yA aneka prakAra ke upadrava bhI kareMge aura 'vatthaM vA paDiggahaM vA, kaMbalaM bA' vastra kapaDA patatgraha - pAtrabhAjana kaMbala aura 'pAyapoMcchaNaM vA, acchidijja vA' aura pAdaproMchana vagairaha ko bhI chIna leMge tathA 'miMdijja vA' bhedana bhI kara DAleMge, yA 'abaharijjayA' vastrAdi kA apaharaNa bhI kara leMge tathA 'pariTThacijja vA' vastrAdi bagairaha upakaraNoM ko cIra phAra kara yA toDaphoDa kara kahIM bhI pheMka DAleMge isaliye isa prakAra ke cora DAkU luTere bagairaha ke rahane ke sthAno ke madhya se sAdhu aura sAdhvI ko nahIM vihAra karanA cAhiye isa tAtparya se kahate haiM ki 'aha bhikkhuNaM putracodiTThA esa pahaNNA jAva' adha bhikSu sAdhuoM ke liye pUrva meM bhagavAn mahAvIra svAmIne isa prakAra kI pratijJA arthAt upadeza diyA hai ki 'tapArAI' isa prakAra ke pUrva meM varNita 'virUvarUvAI paccaMtiyANi' virUparUpa anekoM prAtyantika sImA samIpavartI 'dassugAyataNANi' dasyu DAkU cora luTere ke Ayatano sthAnoM ke madhya mArga se gamana nahIM karanA cAhiye evaM 'jAcabhane prabhArI pIDA ure tathA 'vatthaM vA paDigAhaM vA' vastra athavA pAtarAe athavA kaMvalaM vA pAyaprochaNaM vA' aMga hai pAdapoMchana vigere pazu 'acchidijja vA' mAMDIye tathA 'midijja vA' tetu' lehana arthAta lAMga jhoDa yAzu purI nANe athavA 'avaharijja vo' buTI se tathA 'parivijja vA' pakhAdi 7542ne jhaDI nAmIne yAtrAhine toDI jhaDIne phUMkI pazu de tethI AvA prakAranA cera ke luTArAene rahevAnA sthAneAmAMthI sAdhu sAdhvIe vihAra urayeo nahIM kheSTa pAta sUtrakAra nIyenA sUtrAMzathI uDe che aha bhikkhUNaM pulvovadiTThA sa paiNNA' tethI sAdhu bhane sAdhvIne bhagavAn mahAvIra svAmIye yA pramAnA pUrvoti rIte upadeza ! che tathA 'jaM tahapagAraM virUvarUvAI' yAdA prahAranA huna ane aura luTAnA rahebAnA sthAnAmAM thAne bhavu nahIM tathA 'paccatiyANi' sImA sabhI parti 'dassugAyataNANi' yora luTArAmonA sthAnAmAMthI gamana du nahIM A0 65 zrI AcArAMga sUtra : 4 - Page #525 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre akAlapratibodhIni akAlaparibhojIni sati lADhe vihArAya saMstaramANeSu janapadeSu satsu no vihArapratijJayA 'pavajjijjA gamaNAe' pratipadyeta gamanAya dasyusthAnamadhyamArgato gantuM manasi saMkalpamapi na kuryA dityarthaH 'tao saMjayAmeva gAmANugAmaM duijjijjA' tataH tasmAt kAraNAt saMyata meva yatanApUrvakameva grAmAnugrAmaM - grAmAd grAmAntaraM gacchet, na tu pUrvokta dasyusthAnasamIpataH grAmAnugrAmaM gacchediti bhAvaH / dasyusthAnAni parityajan saMyamazIlo bhUtvA grAmAntaraM yAyAditi phalitam / sU0 8|| 514 mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAmANugAmaM dUijamANe aMtarA se arAyANi vA gaNarAyANi vA juvarAyANi vA, do rajANi vA verajANi vA viruddharajANi vA, sailADhe vihArAe saMtharamANehiM jANayehiM no vihArakhaDiyAe parajijjA gamaNAe, kevalIbUyA - AyANameyaM, teNaM bAlA ayaM teNe ayaM uvacarae, ayaM tato AgaettikaTTu taM bhikkhu akkosijja vA jAva uddavijja yA, vatthaM vA paDiggahaM vA kaMbalaM vihArapaDiyAe pavajjijjA gamaNAeM' yAvat mleccha ke sthAnoM ke madhya se aura anAthoM ke sthAnoM ke madhya se nahIM gujaranA cAhiye jina sthAnoM kA varNana bhI nahIM kiyA jA sakatA isa prakAra ke durjanoM cora DAkuoM ke rahane ke sthAnoM ke madhya hokara vihAra karane ke liye mana meM bhI saMkalpa yA vicAra bhI nahIM karanA cAhiye 'tao saMjayAmeva gAmANugAmaM dUijjijjA' apitu saMyamazIla hokara hI yatA pUrvaka eka grAma se dUsare grAma jAne kA vicAra karanA cAhiye arthAt uttarIti se cora DAkU luTerA zaitAnoM ke rahane ke sthAnoM ke madhya bhAga se vihAra karane ke liye kabhI bhI vicAra nahIM kareM apitu pUrvokta dasyusthAnoM ko choDakara hI saMyama pUrvaka dUsare mArga se bihAra karane kA vicAra kare yAni eka grAma se dUsare grAma jAya // sU0 8 // te 'jAba vihArapaDiyAe pavajjijjA gamaNAe' yevu yAvat chonA sthAnAnI madhyamAM thaine ane anAryAMnA sthAneAmAM thaine javu nahIM', ke je sthAne nu, vaNu na paNa karI zakAya tema nathI. AvA prakAranA cAra luTArAone rahevAnA sthAneAmAMthI bihAra 52vA bhATe manamA sauMdaya pazu na rakho. paraMtu 'tao saMjayAmeva ' saMyamazIla thAne yatanApUrva 4 'gAmANugAmaM duijjijjA' the! gAbhathI mone gAma navAno vicAra karavA. arthAt ukta prakAre cAra luTArA ke badamAsAne rahevAnA sthAnAmAM thaIne vihAra karavA mATe kayAreya vicAra na karave| paraMtu pUrvokta luTArAnA sthAnane cheDIne ja sacama ka khIjA mALethI vihAra karavA, hasuM. 9 | zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #526 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 1 sU0 9 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 515 vA pAyapoMchaNaM vA acchidijja vA bhidijja vA avaharija yA pariTThavijja vA, aha bhikkhUNaM puvovadiTThA taM ceva jAva gamaNAe, tao saMjayAmeva gAmANugAmaM dUijjijjA ||suu0 9 // __chAyA-sabhikSu rvA bhikSukI vA grAmAnugrAma gacchan antarA tasya arAjakAni vA gaNarAjyAni vA yuvarAjyAni vA dvirAjyAni vA vairAjyAni vA viruddharAjyAni vA, sati lATe vihArAya saMstaramANeSu janapadeSu no vihArapratijJayA pratipadyeta gamanAya, kevalI brUyAd AdAna metat te khalu bAlA ayaM stena: ayam upacarakaH, ayaM tata Agata iti kRtvA taM bhikSum utkrozeyurvA yAvad upadmaveyu rvA, vastraM vA patad grahaM vA, kambalaM vA pAdanoMchanaM vA acchindyu vAbhinyu vA apahareyurvA pariSThApayeyu varmA, atha bhikSaNAM pUrvopadiSTA taccaiva yAvat gamanAya, tataH saMyatameva grAmAnugrAmaM gacchet ||suu0 9 // TIkA-punarapi prakArAntareNa gamananiSedhavyAjena sAdhUnAM grAmAntaragamanavidhi pratipAdayitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu vA bhikSukI vA 'gAmANugArma duijjamANe' grAmAnugrAmam-grAmAd grAmAntaraM gacchan 'aMtarA se arAyANiyA' antarA gamanamArgamadhye tasya sAdhoH, arAjakAni vA rAjJo mRtatvAt rAjarahitAni vA 'gaNarAyANi vA' gaNarAjyAni vA prajAtantra rAjyAni vA yadi nagarANi syuH 'juvarAyANi pA' yuvarAjyAni vA yuvarAjAdhiSThitAni vA rAjyAni 'do rajANi vA' dvirAjyAni vA rAjadvayAdhiSThitAni phira bhI prakArAntara se gamana kA niSedha ke vyAja se sAdhuoM ko grAmA. ntara jAne kI vidhi batalAte haiM___ TIkArtha-'se bhikkhU yA, bhikkhuNI yA, gAmANugAmaM dUijjamANe' yaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI eka grAma se dUsare grAma jAte hue 'aMtarA se arAyoNivA' usa sAdhuko madhya meM arthAt rAste ke bIca meM arAjaka rAjAse rahita nagara mile yA 'gaNarAyANi vA' gaNarAjya arthAt prajAtaMtra rAjya. cAle nagara mile yA 'juvarAyANi vA' yuvarAjase adhiSThita nagara mile yA 'dorajjANi vA' do rAjAoM se adhiSThita rAjyavAle nagara mile yA 'verajjANiyA' pharIthI prakArAntarathI gamana niSedhanA bAnAthI sAdhuone eka gAmathI bIje gAma javAnI vidhi batAve che. 14-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' se pUrita sAdhu ma. sAyI 'gAmANugAma duijjamANe' se mathI mAra // vai se sAdhuna 'aMtarA se arAyANi :vA' 2stAmA A2043 20 pinAnA nA bhaNe ath| 'gaNarAyANi vA' 2045 arthAt prandia pAya 20ya bhaNe mathavA 'juvarAyANi vA' yuvarA4thI madhiSThita nA2 bhaNe ma241 'do. rajjANi vA' me 2 re bhAsi DAya sevA nA2 bhaNe yA 'verajjANi vA' bhne| zrI. AyAsUtra:4 Page #527 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre vA nagarANi 'berajANivA' vairAjyAni vA vividharAjAdhiSThitAni vA viruddharajANi vA' parasparaviruddharAjadvayAdhiSThinAni vA yadi nagarANi gamanamadhyamArge syuH tarhi 'sai. lADhe vihArAe saMtharamANehi jANavaehi' sati lADhe vihArAya saMstaramANeSu janapadeSu satsu 'no vihArapaDiyAe' no vihArapratijJayA-vihAraM kartuM 'pavajjijA gamaNAe' pratipadhena gamanAya, vihArArtha gantuM manasi saMkalpaM vicAraM vA'pi na kuryAt tatra hetumAha- kevalI cUyA-AyANa meyaM' kevalI-kevalajJAnI bhagavAn tIrthakRd brUyAd bravIti upadizatiAdAnam karmabandhakAraNam etat-rAjAdi rahitagamanamadhyabhAgasthita nagarAdi samIpato grAmAntaragamana mityarthaH, tathAhi 'teNaM bAlA' te khalu bAlAH arAjakA disthitA ucchakalA udaNDA vA te bAlakAH 'ayaM teNe ayaM uvacarae' ayaM sAdhuH stenaH cauro vartate, ayaM sAdhuH upacarakaH guptacaro vartate etad rAjyarahasyaM jJAtuM guptacaro bhUtvA vicaratItyarthaH aneka rAjAoM se adhiSThita rAjyavAle nagaramile yA 'viruddharajjANi vA' paraspara viruddha do rAjAoM se adhiSThina rAjyavAle nagara mile to 'saI lADhe vihArAe saMtharamANehiM' vihAra karane ke liye prastuta dUsare vihAra ke yogya 'jANavaehi' janapada ke rahane para isa prakAra ke rAjAse rahita vagairaha nagaroM ke madhya hokara 'vihArapaDiyAe' vihAra karane kI pratijJA se arthAtU vihAra ke liye mana meM 'pajijjA gamANAe' saMkalpa yA vicAra bhI nahIM karanA cAhiye kyoMki 'kevalI bUyA AyANameyaM' kevalo kevala jJAnI bhagavAn vItarAga mahAvIra svAmIne upadeza kiyA hai ki yaha rAjAdi se rahita gamana ke madhyamArga meM sthita nagarAdi ke samIpa se grAmAntara meM gamana karanA AdAna sAdhu aura sAdhvI ke liye karmabaMdhanakA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki rAjAmoM se rahita 'te bAlA' magarAdi meM rahane vAle laDake atyaMta ucchaMkhala tathA atyaMta uddaNDa hone se 'ayaM teNe ayaM uvacarae' yaha sAdhu stena cora hai yA upacaraka guptacara hai arthAtU rAjamAtA bhAsa DAya tenaya2 bhaNe athavA 'viruddharajjANi vA' anyAya 13 me me 2IM bhAsi DAya te nm| bhaNe to 'sailADhe vihArAra' vihAra 425 // bhATa mI vi.2 yogya pradeza DAya to 'saMtharamANehiM jANavaehi' mA praa2n| / vinAnA vigere nagarImAthI No vihArapaDiyAe' vihA2 421 / mATa 'pabvajjijjA gamaNAe' bhanamA viyA2 55 423 / nahIM. 3 'kevalIbUyA' jJAnI bhagavAn mahA. vIra svAmIe upadeza Ape che ke-A rAjA vigere upara kahela pradezamAMthI ke tevA nAhinI sabhI 5mAthI mAntaramA gamana 42 the 'AyANameya' sAdhu mana sadhAna mATe karmabaMdhanuM kAraNa mAnavAmAM Ave che. kema ke-rAjAdi vagaranA nagarAdimAM rahenArA 'teNaM bAlA' mAnA ch|raame ghar tAnI bhane 2753 pAthI tethe| 'ayaM teNe' mA sAdhu yAra cha athavA 'aya uvacarae' mA sAdhu gupta52 che. mAt mA 20yanI zrI sAgasUtra :4 Page #528 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAziphA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU. 10 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 517 'ayaM tao Agae tti kaTu' ayaM sAdhuH tataH zatrurAjyasakAzAd Agato vartate parasparaM bhettumiti kRtvA ityevaM mithyApracAraM kRtvA taM bhikSu sAdhu sAdhvIM vA utkrozeyuH utkozaM kRtyA nindeyuH yAvad-daNDena tADa yeyuH jIvitA vA vyaparopaye yuH upadveyu rvA-upadravaM kuryuH 'vatthaM vA paDiggahaM vA kaMbalaM vA pAyapoMchaNaM vA' vastraM vA patad grahaM cA, kambalaM vA pAdapochanaM vA 'achidijja vA bhiMdijja vA' Aricha dhurvA bhinyu vA, 'avaharijja vA pariTavijja vA' apahareyu rvA, vastrAdikamapahRtya kvacit pariSThApaye yuvA prakSipeyuH 'aha bhikkhUNaM puroyadiTThA taM ceva jAva gamaNAe' atha bhikSUNAM sAdhUnAM sAdhvInAJca kra te pUrvopadiSTA pUrva tIryakraduktA, taccaiva pUrvoktameva yAvat eSA pratijJA eSa upadezaH etat kAraNam yat tathAprakArANi pUrvoktarUpANi arAjakAdIni viruddharAjakAntAni nagarANi vihArapratijJayA vihArArtham gamanAya no pratipadheta, arAjakAdi nagara madhyato vihArArtha gantuM manasi isa rAjya ke rahasya bAtako jAnane ke liye guptacara (sI. yAi. DI.) hokara sAdhu ke veSa dhAraNa kara vicaratA hai aisA pracAra prasAra kareMge athavA 'ayaM tato Agaetti kaTu' yaha zatru ke rAjya se paraspara meM phorane ke liye AyA hai aisA mithyA pracAra karake 'taM bhikkhaM akosijja vA jAva' usa sAdhuko utkrozita kareMge yA utkroza karake nindA kareMge yA 'uddavijjayA' daMDe se tADana kareMge yA jIva se rahita kara DAleMge yA upadrava kareMge 'vatthaM vA paDiggahaM yA kaMbalaM vA' athavA vastrako yA pAtra athavA kaMbala ko yA 'pAyapoMchaNaM vA' pAdapoMchana ko chona le ge yA 'acchidijjavA, bhidijja yA' phAraphora DAleMge yA curA lege 'parivavijja vA' pheka DAlege isaliye bhagavAn mahAvIra prabhune 'ahabhikkhUNa puvova diTThA' upadeza diyA ki 'taM ceva jAva gamaNAe' isa prakAra ke arAjaka nagara ke samIpa hokara sAdhu ko vihAra nahIM karanA cAhiye kyoMki uktariti se sAdhu ko saMyamapAlana meM bAdhA hogI isaliye 'tao saMjayAmeva' saMyamapUrvaka hI sAdhu aura gupta hakIkto jANavA mATe (sI. AI. DI.) sAdhuno veva laIne vicAre che. AvI vAta sAya che. 154'ayaM tato Aga ratti kaTu' mA humana 21riwthI 21156mA chuTa 571551 mAveza cha / mATo prayA2 4rIna taM bhikkhu akkosijja vA' se sAdhune Grzita arthAt 02322. mane 932 temanI ni 52 'jAva uddavijja vA' 5215 AthI mArI bhArI 5 nANe ane upadrava 33 athavA 'vattha vA paDiggahaM va' yasone 3 pAtrAne 'kaMbalaM vA pAdapoMchaNa vA' inne athavA pAMchana pasane jhuMTapI le ! 'achidijja vA miMdijja vA' sayanAmaze toDIDI nAma 441 'avaharijja vA' yorI seze. 'paridRvijja vA' athavA 31 ze. 'ahabhikkhUNa pucovadivA taM ceva jAva gamaNAe' tathA bhagavAn mahApaura prabhu ye 753 / yo cha :AvA prakAranA arAjaka nagaranI najIkathI sAdhuoe vihAra kare nahIM kema ke pUrvoktA zrI.mAyA sUtra:4 Page #529 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre saMkalpamapi na kuryAditi bhAvaH / tao saMjayAmeva gAmANu gAma duijjijjA' tataH tasmAt kAraNAt saMyatameva yatanApUrvakaM grAmAnugrAma-grAmAd grAmAntaraMgacchet iti bhAvaH ||suu09|| ___mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAmANugAmaM dUijjamANe aMtarA se vihaM siyA, se jaM puNa vihaM jANijjA-egAheNa yA duAheNa yA timAheNa vA cauAheNa vA paMcAheNa vA pAuNijja vA No pAuNijja vA tahappagAraM vihaM aNegAhagamaNijja sailADhe vihArAe saMtharamANehiM jANavaehiM no jAva gamaNAe, kevalIbUyA-AyANameyaM aMtarA se vAse siyA pANesu vA paNaesu vA bIesu vA hariesu vA udage maTTiyAe vA avidvatthAe, aha bhikkhU jaM tahappagAraM aNegAhagamaNijjaM jAya No pavajijja tao saMjayAmeva gAmANugAmaM dUijjijjA ||suu0 10 // chAyA- sa bhikSu vA bhikSukI vA grAmAnu jhAmaM gacchan antarA tasya vihaM syAt, sa yat punaH vihaM jAnIyAt-ekAhena vA dvaya hena vA vyaheNa vA caturaheNa vA pazcAhena yA prApaNIyaM vA no prApaNIyaM vA tathAprakAraM viham anekAhagamanIyaM sati lADhe vihArAya saMstaramANeSu janapadeSu no yAvat gamanAya kevalI yAt-AdAnametat, antarA tasya varSA syAt, prANeSu vA panakeSu vA bIjeSu vA hariteSu vA udke vA mRttikAyAm vA avidhvastA. yAm, atha bhikSuH yat tathAprakAram anekAhagamanIyaM yAvada no pratipagheta, tataH saMyatameva grAmAnugrAmam gacchet // 10 // ___TokA-samprati prakArAntaraNa gamanavidhi niSedhavyAjena pratipAdayitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa mikSu aa bhikSukI vA 'gAmANugAmaM duijjamANe' grAmAd grAmA. sAdhvI ko 'gAmANugAma dUijjijjA' eka grAma se dusare grAma meM jAnA cAhiye jisa se saMyama pAlana karane meM sAdhu aura sAdhvI ko koI bAdhA nahIM ho // 9 // ___aba prakArAntara se niSedhake vyAja se sAdhu aura sadhcI kA gamana vidhi batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI cA, gAmANugAmaM duijamANe'-vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI eka grAma se dUsaregrAma jAte hue 42thI 4pAthI sAdhune sayama pAlanamA vina thaze. 'tao saMjayAmeva gAmAgugAmaM dui. kinna jJA' tethI saMyama pUrvaka ja sAdhu ane sAdhvI e eka gAmathI bIje gAma javuM, ke jethI saMyama pAlana karavAmAM sAdhu ane sAdhvIne kaI paNa prakAre vina na thAya sU. lA have prakArAntarathI niSedhanA bAnAthI sAdhu ane sAdhvInI gamana vidhinuM kathana kare che. TI--se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayabhazI sAdhu mara sakI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #530 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutakaMsgha 2 u. 1 ru. 10 tRtIya IryAdhyayananirUpaNam 519 ntaraM gacchan 'aMtarA se vihaM siyA' antarA-gamanamArgamadhye tasya sAdhoH viham-aTavI syAt-bhaveta, athaca 'se jaM puNa vihaM jANijjA' sa sAdhuH yat-yadi punaH vakSyamANasvarUpa viham aTavIM jAnIyAt-egAheNa vA' ekAhena vA ekadinena vA, 'duAheNa vA' dvayana yA 'tiAheNa vA vyahena vA dinatrayeNa vA 'cau AheNa vA' caturahena vA dinacatuSTayena vA atra 'duAheNa pA' ityAdau duahena ityevavaktu mucitaM divasArthaka Aha zabdAbhAvAt tathApi atra ArSatvAnnadoSa? 'paMcAheNa vA' paJcAhena vA dinapaJcakena vA 'pAuNijja vA' prApaNIyaM vA-ullaDDanIyaM vA syAt 'No pAuNijja vA' no prApaNIyaM vA nayA ullaGghanIyaM syAt pazcamadinenApitAm aTavIm ullaMghya agre gantuM zakya te navetyevaM saMzaye sati hApagAraM viha' tathA prakAram uparyuktarItyA ekAhAdi paJcAhenApi ullaGghanIyaM syAda navA ullaM. dhanIyaM spAdityevaM saMdigdhaM viham vipinam 'aNegAhagamaNijja' anekAhagamanIyam-anekadinaiH samullaMdhya gamanayogyaM vipinam 'sailADhe vihArAe saMtharamANehiM jANavaehi' sati lADhe vihArAya saMstaramANeSu janapadeSu vihArArtha gamanayogyeSu janapadeSu satsu No jAva gamagAe' no usa sAdhuko-'aMtarA se vihaM siyA' yadi gamana ke madhya mArga meM viha-bIhara vana -jaMgala A jAya aura 'se jaM puNa vihaM jANijjA' usa vIhara banako yadi sAdhu aura sAdhvI aisA samajha le ki yaha itanA baDA vIharavana hai ki 'egAheNa vA eka dina meM yA 'duAheNavA' do dina meM yA ' tiAheNa vA tIna dinoM meM yA 'cauaheNa vA' cAra dina meM athavA paMcAheNa cA pAuNijja vA' pAMca dinoM meM pAra kiyA jA sakatA hai yA 'No pAuNija vA' nahIM bhI itane dinoM meM pAra kiyA jA sakatA hai aisA jAna le yA patA lagAle to 'tahappagAraM vihaM aNegAhagamaNijja' usa prakAra ke pAMca dinoM taka meM pAra kiye jAsakate yA nahIM isa prakAra ke saMzayAspada hone ke kAraNa aneka dinoM meM gamana karane yogya isa vIha jaMgala madhya hokara jaba kI 'saI lADhe vihArAe saMtharamANehi jANavaehiM dUsare janapadoM ke vihAra ke liye prastuta hone para bhI arthAt anya janapadoM ko vihAra karane yogya hone para 'No jAya gamaNAe' usa atyaMta vIhara jaMgala ke bIca meM se calakara eka grAma gAmANugAma dUijjamANe 24 mathI bhI Ama 14di ye sAdhuna 'aMtarA' bhAgamA se vihaMsiyA' A e 21vIya tathA 'se jaM puNa vihaM jANijjA' se panane ne sAdhu bhane sAkSI me samare 'egAheNa vA duAheNa vA' yA moTu pana mehasabhA 'tiAheNa vA cauaheNa vA' tra hasamA yA2 hisamA 25thA 'paMcAheNa vo' pAya yasomA 'pAuNijja vA' pA2 4rI zAze athavA 'NA pAuNijja vA' bheTatA hipasImA pAra na paY 30 zaya tema samapAmA sAve to 'taha pagAraM vihaM aNegAhagamaNijja' 2 zatanA arthAt pAya 65sa sudhImA 59] pA2 13 144ya 12 na karI zakAya evA zaMkAspada hovAthI aneka divase mAM gamana egya e jaMgalanI madhyabhaaNdhii 'sailADhe vihAroe' anya prazAyI viDAra 12yA yogya DAya ta 'saMtharamANehi zrI sAgasUtra :4 Page #531 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre 10 yAvat- vihArapratijJayA pratipadyeta gamanAya - gamanArthaM manasi saMkalpamapi na kuryAt, anyasmin vihArayogyasthAne sati etAdRze anekAhagamanIyamArge gantuM na matiM vidadhyAt, tatra hetumAha - ' kevalI brUyA AyANa meyaM' kevalI - kevalajJAnI bhagavAn tIrthaGkaro brUyAt bravIti upadizati yat - AdAnam - karmabandhakAraNam etat anekAhagamanIya vipinamadhyamArgato gamanam tena mArgeNa gamane karmabandhamAha - 'aMtarA se vAse siyA' antarA - vipinamArgagamanamadhye tasya sAdhoH yadi varSA-vRSTiH syAt bhavet, atha ca 'pANesu vA paNa vA' prANeSu vA dvIndriyAdi prANiSu utpanneSu satsu panakeSu vA trasajIyeSu vA samutpanneSu 'bIesa vA' bIjeSu vA - bIjAGkureSu samutpanneSu 'hariesa vA' hariteSu vA harita tRNazAlyAdiSu ca samutpanneSu 'udage vA' udake vA zItodake jAyamAne sati 'maTTiyAe vA aviddhatthAe' mRttikAyAM vA zItodakamizritAyAM mRtikAyAM vA avidhvastAyAm-sacittAyAM vidyamAnAyAm satyAm ' sAdhUnAm uparyuktavivinamadhyamArgato vihAro nocita ityAha- 'yaha bhikkhU jaM tahappagAraM aNegAhagamaNijjaM' adha- ataH bhikSuH yat kila se dUsare grAma jAnA ThIka nahIM hai kyoMki 'kenalIbUyA AyANameyaM' kevalI bhagavAn vItarAga mahAvIra svAmI upadeza dete haiM ki 'etat' isa prakAra ke cIhara jaMgala ke madhya bhAga hokara vihAra karanA AdAna- karmabaMdhana kA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki isa taraha ke bihara 'aMtarA se vAse siyA' jaMgala ke madhya hokara calane se varSA hone kI saMbhAvanA rahatI hai isaliye 'pANesuvA, paNaesuvA, bIesuvA hariesa vA' dIndriyAdi jIvoM ke evaM trasa vagairaha prANiyoM ke evaM bIjAdi harita vagairaha ke utpAda hone se jIvahiMsA kI saMbhAvanA ho sakatI hai 'udge vA, mahiyAe vA avidvatthAe vA yA gilimIhi se bhI jIvahiMsA hone kI saMbhAvanA hai ataH jisa se ki saMgama Atma virAdhanA hogI isaliye 'aha bhikkhU NaM tahapagAraM aNegAhagamaNijjaM jAva No paJcajjijjA, tao saMjayAmeva gAmANugAmaM dUijjijjA' bhikSu sAdhu ko isa prakAra ke aneka jANavara hiM' se atyaMta vihara gADha bhAMgalanI vayamatho 'jo jAtra gamaNAe' yAsIne me4 gAbhathI jIne gAmavu' nahIM hai hai 'kevalIcyA AyANameya' vItarAga sevA ThevalI bhagavAn mahAvIra svAmIne upadeza che ke-AvI rItanA vIhara-gADha jaMgalanI vacamAMthI janAra rastethI vihAra karavA te krama badhanA kAraNu rUpa mAnavAmAM Ave che, kAraNa ke 'aMtarA se vAse siyA' mA prahAranA gADha maMgalanA raste yAsapAthI pathamAM parasAha thapAnI pazu saMbhAvanA che ane tethI 'pANesu vA paNapasu vA' dIndriyAhi no tathA sa vigere prANiyana tathA 'bIesu vA hariesu vA' monnahi soseotarI vanaspatinA athavA 'udage vA' zoteothI tathA 'maTTiyAe aviddhatthAeM' zItahisthI bhaNesa sacitta bhATithI prANine pIDA thavAthI jIva hiM`sA thavAnA sa bhava rahe che tethI saMcama Atma virAdhanA 520 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #532 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 10 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 521 tathAprakAram uparyuktarUpam anekAhagamanIyam anekadinagamanenollaMghanIyaM 'jAva no pavajjijja gamaNAe' yAvat-vihaM sati lADhe saMstaramANeSu janapadeSu satsu no pratipadyeta gamanAya-anekAhagamanIyavipinamadhyamAgato gantuM manasi saMkalpaM na kuryAt, tathAvidhavipinamadhyamArgato vihAre vRSTi saMbhavena dvIndriyAdi trasAdi prANinA mutpAdena jIvahiMsayA saMyamAtmavirAdhanA syAt 'tao saMjayAmeva' tataH tasmAt kAraNAt saMyata meva-saMyamapAlanapUrvakameva yatanayA 'gAmANugAma' prAmAnugrAmAm-grAmAd grAmAntaram 'duijjijjA' gacchet, viharet, na tu anekAhagamanIyamArgeNa gacchet ||suu0 10 // __ mUlam-se bhikkhU yA bhikkhuNI vA gAmANugAmaM dUijjamANe aMtarA se nAvA saMtArime udae siyA, se jaM puNa nAvaM jANijjA, asaMjae a bhikkhupaDiyAe kiNijja vA pAmiccejja vA nAvAe vA nAvaM pariNAmaM kaTu thalAo vA nAvaM jalaMsi ogAhijjA, jalAo yA nAvaM thalaMsi ukAsijjA puNNaM vA nAvaM ussicijjA, sannaM yA nAvaM uppI lAvijjA, tahappagAraM nAvaM uDagAmiNiM vA tiriyagAmiNi yA paraM joyaNamerAe appatare vA bhujjatare vA no durUhijjA gamaNAe, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA putvAmeva tiricchasaMpAimaM nAvaM jANijjA, jANittA se tamAyAe egaMtamavakkamijjijjA, apakamittA bhaMDagaM paDilehijA paDile. hittA egao bhoyaNabhaMDagaM karijjA, karittA sasIsovariyaM kAyaM pAe pamajjijjA sAgAraM bhattaM paJcakkhAijjA, egaM pAyaM jale kiccA egaM pAyaM thale kiccA tao saMjayAmeva nAvaM dUrUhijjA ||suu0 11 // dinoM meM gamana karane yogya bIhara jaMgala ke madhya mArga se vihAra karane kA mana meM saMkalpa yA vicAra bhI nahIM karanA cAhiye apitu saMyama pUrvaka hI eka grAma se dUsare grAma jAne kA vicAra kare jisa se isa prakAra kA bIhara jaMgala meM hokara vihAra nahIM karanA paDe kyoMki saMyama pAlana karanA sAdhu kA mukhya kartavya hai // 10 // thAya che. tethI 'aha bhikkhuNaM tahappagAraM' sAdhu ? sAmAna aap| prA2nA 'aNegAhagamaNijja jAya' ghag hivase pA2 421 // yogya Hd sanI payamAthI nalxnn 22thA 'No pavajjijjA' (482 523 // nahI. mana 'sajayAmeva gAmANugAma dUijjijjA' sayama puu| ja eka gAmathI bIje gAma javAno vicAra karo ke jethI AvA prakAranA gADha jaMga. lamAMthI vihAra karavo paDe nahIM kAraNa ke sAdhune saMyamanuM pAlana karavuM eja ghaNu 13 tavya che. // sU. 10 // A. 66 zrImAyArAgasUtra:4 Page #533 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 522 AcArAMgasUtre chAyA-sa bhikSu ryA bhikSukI vA grAmAnugrAmaM gacchan antarA tasya nausaMtAryam udakaM syAt, sa yat punaH nAvaM jAnIyAt, asaMyatazca bhikSupratijJayA krINIta yA pramimIta vA, nAyA vA nAyam pariNAmaM kRtyA sthalAd vA jale avagAheta, jalAd vA nAvaM sthale utkarSe pUrNA vA nApam utsicet, sannAM yA nAvam utplAyayet, tathAprakArAm nAvam UrdhvagAminI vA aghogAminI vA tiryaga gAminI vA paraM yojanamaryAdAyA arghayojanamaryAdAyA alpataraM vA bhUpastaraM vA no Arohet gamanAya, sa bhikSu vA bhikSuko vA pUrvameva tiryak saMpAtinI nAvaM jAnIyAt, jJAtvA sa tAmAdAya ekAntam apakAmet, apakrampa bhANDakaM pratilikhet, pratilikhya ekato bhojanabhANDakaM kuryAt, kRtvA sazIrSoM parikaM kAyaM pAdaM pramRjyAt sAgAraM bhaktam pratyAkhyAyet, ekaM pAdaM jale kRtvA egaM pAdaM sthale kRtvA tataH saMyata eva nAyam Arohet ||suu0 11 // ____TokA-samprati sAdhUnAM naukArohaNaM niSedhitu mAha se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu vA bhikSukI vA 'gAmANugAmaM dRijjamANe' grAmAnujhAmAm-grAmAd grAmAntaram gacchan 'aMtarA se nAyA saMtArime udae siyA' antarA gamanamArgamadhye tasya sAghoH nau saMtAryamnaukayA taraNayogyaM udakaM nadyA jalaM syAd-bhavet, atha ca 'se jaM puNa nAvaM jANijjA' sa sAdhuH yadi punaH nApaM vakSyamANasvarUpAM jAnIyAt, 'asaMjae ya bhikkhUpaDiyAe' asaMyatazca gRhasthaH bhikSu pratijJayA-sAdhunimittam 'kiNijja vA pAmicceja vA' yadi nAvaM krINIta dravyavinimayena gRhNIyAt, pramimIta vA paryudaJcanarUpeNa vA gRhNIta 'nAvAe vA nAvaM pari. aba sAdhu aura sAdhvI ko naukA para nahIM caDhanA cAhiye yaha batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhU yA bhikkhuNI vA gAmANugAmaM dUijjamANe, aMtarA se' vaha pUrvokta bhikSuka saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI eka grAma se dasare grAma jAte hue usa sAdhu evaM sAdhvI ko usa mArga ke madhya meM 'nAvAsaMtarime yadi naukA dvArA pAra karane ke lAyaka udaka mile aura 'se jaM puNa nAvaM jANi. jjA' usa naukA ko vakSyamANa rUpase jAna le ki 'asaMjae a bhikkhupaDiyAe' asaMyata gRhastha zrAvaka ne bhikSukI pratijJA se arthAt sAdhu ke nimitta 'ki Nijja vA naukA ko kharIdA hai yA 'pAmicejja vA' paisA udhAra liyA hai athavA 'nAvAe vA nAyaM parimANaM kaTu' sahI naukA ko badalakara 'thalAo yA nAvaM have sAdhu ane sAdhvIne naukA para besavAno niSedha karatAM sUtrakAra kahe che. sAya-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayabhazI sAdhu bhane sAthI gAmANugAma dUijjimANe' me mathA mIre gAma to sAdhu bhane sAdhyA 'aMtarA se nAyA saMtarime udae siyA' se bhAgamA 2 nauthI pAra 4 saya te pAhAya mana se jaM puNa nAyaM jANijjA' meM nau| me| anI napAmA mA 'asaMjae a bhikkhupaDiyAe' masayata-25 zrApa sAdhunI pratijJAthI arthAt sAdhune nibhitte 'kiNijja vA' bharI rekha che mathavA 'pAmicejja vA' paisA udhAra sIdhA che. mathA 'NAvAe zrI mAyAga sUtra :4 Page #534 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutasphaMgha 2 u. 1 sU0 11 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 523 NAma kaTu' nAvA vA-naukayA vA nAvam naukAm nAva pariNAma parivartanaM kRtvA 'thalAbho vA nAvaM jalaMsi sthalAda vA bhUmibhAgAda nAvaM naukAM jale 'ogAhijjA' avagAheta-avagAhanaM kuryAt, sthalAd nAvaM jale pravezayet 'jalAo vA nAvaM thalaMsi ukkasijjA' jalAd yA nadyAdi sakAzAt nAvaM sthale bhUmimAge utkarSata, AkRSya nayet 'puNNa vA nAvaM ussi. cijjA' pUrNA vA jalaparipUrNA nAvaM naukAm utsiJcet-utsecanena jalaM bahi niSkAzayet 'sannaM yA nAvaM uppIlAvijjA' sannAM vA kardamAdau nimagnA vA nAyam utplAvayet-uddhRtya pahiniSkAzayeta 'tahappagAraM nAvaM' tathAprakArAm krIyamANAdirUpAM nAyam 'ur3agAmiNi yA' UrdhvagAminI vA uparivAhinI vA 'ahe gAmiNi vA' adho gAminI vA jalAdhastala. vAhinI vA 'tiriyamAmiNi vA' tiryag gAminI vA tirazvInatayA vAhinI vA nAyam 'paraM joyaNamerAe' paraM yojanamaryAdAyAH yojanamaryAdAnupAtena yA 'adajoyaNamerAe' jalaMsi ogAhijjA' sthala bhAgase naukA ko jalameM avagAhana praveza karAyA hai yA 'jalAo yA nAvaM thalaMsi uktasijjA' jala sehI naukA ko sthala para le gayA hai athavA 'puNNaM cA nAvaM ussicijjA' jalase bharI huI naukA ko usicana kara rahA hai arthAt pAnI se bharI huI naukA ke pAnIko bAhara uchAlakara nikAla rahA hai athavA 'sannaMyA nAyaM uppIlAvijjA' kIcaDa kardama vagairaha meM nimagna naukA ko bAhara nikAla rahA hai aisA jAnakara yA dekhakara 'tahappagAraM nAcaM ugAmiNiM yA,' usa prakArakI kharIdI gayI naukA meM yA udhAra paisA lekara lI gayI naukA meM arthAta uparyukta naukAmeM cAhe vaha naukA UrdhvagAminI jala ke Upara bahane vAlI ho yA 'ahegAmiNi yA' jala ke adhastala meM bahane vAlI ho yA-'tiriyagAmiNi vA tirachI hokara bahane vAlI ho yA evaM cAhe vaha naukA 'paraM joyaNamerAe' eka yojana maryAdA ke anupAta se bahane vAlI ho yA 'addhajoyaNamerAe' ardhayojana maryAdA se bahane vAlI ho athavA 'appatare vA' dhImI vA nAvaM pariNAma kaTu' nauthI nau mahadIna arthAt mahasamahAzana tathA 'thalAo vA nAvaM jalaMsi ogAhijjA' mIna 52thA naune samai praveza 42|0ye| DAya mAra 'jalAo vA nAvaM thalasi ukkasijjA' mAthI naAne mIna 52 yA DAya maya'puNNaM vA' pAthI maresI 'nAvaM usiMcijjA' nAmAMthI pAlI mahAra jIne 16tA DAya ay| 'sanna vA nAvaM uppilAvijjA' hama pI gayesAnApana mahAra utA DAya se dhane , jIna 'tahappagAra nAvaM' se prAre bharI resa meM paisA uchInA laIne lIdhela naukAmAM arthAta pUrveta prakArathI lIdhela naukAmAM cAhe te te als! 'uDDhagAmiNi vA' pAnI 52 khAna yAsanArI DAya 2555 / 'ahegAmiNiM yA' pANI nAye zAsanArI hAya 4241 tiriyagAmiNiM vA' ticha tathApANI DAya athavA 'parajoyaNamerAe tana me yonI bharyAyI pApAjI rAya mayA 'ajoyaNamerAe' zrI sAgasUtra :4 Page #535 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 524 AcArAMgasUtre arddhayojanamaryAdAyAH 'appatare vA bhujjatare yA' alpataraM vA bhUyastaraM vA anupAtena pravaha mANAM nAyam 'no dUhijjA gamaNAe' no Arohet gamanAya gantuma no nAvi ArohaNaM kuryAta, apitu 'se bhikkhU cA bhikkhuNI vA sabhikSu rvA bhikSukI vA 'puvAmeva tiriccha saMpAima' pUrvameva nAvArohaNAt prAgeva tiryak saMpAtinIm-tirazcInatayA jalopari vAhi. nIm 'nAvaM jANijjA' nAvam jAnIyAt 'jANittA se tamAyAe' jJAtvA sa sAdhuH tAm nAyam AdAya samyag avabudhya manasi AroDhumavadhAyeM 'egaMtamavakkamijjA' ekAntam apa krAmet gacchet 'egatamavakamittA' ekAntam apakramya 'bhaMDagaM paDile hijjA' bhANDakamamatraM pAtrAdikam pratilikhet pratilekhanaM kuryAt 'paDile hittA' pratilikhya pAtrAdi pratilekhana' vidhAya 'egao bhoyaNabhaMDagaM karijjA' ekata:-ekasmin bhAge bhojanamANDakamdhImI bahane vAlI ho yA 'bhujjatare yA' atyaMta tejI se bahane vAlI ho yA isa prakAra kI naukApara 'No duruhijA gamaNAe' gamana karane ke liye nahIM caDhe arthAt sAdhu aura sAdhvI eka grAma jAte hue rAste ke madhya meM yadi koI agama athAha agAdha nadI A jAya to usa nadI ko naukA para caDhakara ekAeka pAra nahIM kare 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' apitu vaha sAdhu aura sAdhvI naukA para caDhane se pahele hI 'tiricchasaMpAimaM nAvaM jANijjA' tirachI bahane vAlI naukA ko jAnale arthAt dekha bhAla karale aura 'jANittA' usa naukA ko dekha bhAla kara acchI taraha samajha bUjhakara arthAt usa naukA para caDhane kA vicAra kara 'se tamAyAe egaMtamavakkamijA' ekAnta meM calA jAya aura 'avakkamittA' ekAnta meM jAkara 'bhaMDagaM paDilehijjA' apane bhAjanapAtrAdi ko pratilekhana kare aura 'paDilehitA, egao bhoyaNabhaMDagaM karijjA, karittA' pratilekhana karake eka bhAgameM bhojana pAtrako rakkhe aura bhojana pAtrako eka tarapha rakhakaraardhA yAnI bhahAthI pApAjI jAya ath| 'appatare vA' dhImI gatithI pANI DAya hai 'bhujjatare vA' ghI te4 gatithI pANI DAya 'No duruhijjA gamaNAe' maa| prakAranI naukA para gamana karavA mATe caDhavuM nahIM arthAt sAdhu ke sAdhvIne eka gAmathI bIje gAma jatAM rastAmAM je kaMI agAdha pANIvALI nadI Ave te e nadIne pAra 425 / meTA no| 52 54 nahI 52'tu 'se bhikkhU vo bhikkhuNI vA' te sAdhu ? sAlI 'puvAmeva' no| 52 yatA paDeya 'tiricchasaMpAimaM 'nAvaM jANijjA' tirachI rivii marthAt tathAvAjI nI. omel avI arthAt pI mane 'jANittA' se moDala parAmara ne sArI zate samalane se naa| 52 yaDhapAnI piyAra 4zana se tamAyAe sAdhu sApIye tara sadhana 'egaMtamavakkamijjA' mentamA yA "yu bhane 'apakamittA' sAntamA ne 'bhaMDagaM paDilehijjA' potAnA nAnu pratimAna 72 bhane 'paDilehittA' pAtrahanu pratimana zara 'egao bhoyaNabhaMDagaM karijjA' se zrI. // // 2 // sUtra:4 Page #536 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TokA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 11-12 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 525 bhojanapAtram kuryAt 'karittA' bhojanabhANDakam ekataH kRtvA 'sasIsovariyaM kAyaM pAe pamajjijjA' sazIrSAMparikaM zIrSasahitam uparitanaM kAyaM kAyabhAgam pAdazca pramRjyAt-pramArjana kuryAt tadanantaram 'sAgAraM bhattaM paccakkhAinjA' sAgAram agArasahitam bhaktam pratyAkhyAyet matyAkhyAnaM kuryAt tatazca 'egaM pAyaM jale kiccA' ekaM pAdaM jale kRtvA 'egaM pAyaM thale kiccA' ekaM pAdaM sthale kRtyA 'tao saMjayAmeva nAvaM dUrUhijjA' tataH tadanantaraM saMyatamevayatanApUrvakameva nAvam Arohet / / sU0 11 // mUlam-se bhikkhU vA bhikSuNI vA nAvaM durUhamANe no nAvAo purao durUhijjA, no nAgAo maggao durUhijA, no nAvAo majjhao durUhijjA, no bAhAo pagijjhiya pagijhiya aMguliyAe udisiya udisiya oNamiya oNamiya unnamiya unnamiya nijjhAijA, se gaM paro nAvAgao nAvAgayaM vaijjA AusaMto ! samaNA eyaM tA tumaM nAvaM ukkasAhijjA vA vukkasAhi yA, khivAhi vA rajjUyAe vA gahAya AkAsAhi, no se taM parinnaM parijANijA, tusiNIo uvehijA ||suu0 12 // chAyA-sa bhikSu rvA bhikSukI vA nAyam Arohana no nAvaH purataH Arohet, no nAvaH mArgata: Aroheta, no nAvaH madhyataH Aroheta, no bAhyataH pragahya pragRhya agulyA uddizya 'sasIsovariyaM kAya mastaka sahita zarIra ke Upara ke bhAgako aura 'pAe pamajjijA' pairako pramArjana kare aura 'pamajjittA' pramArjana karake 'sAgAraMmattaM paccakkhAijjA' agAra sahita bhakta kA pratyAkhyAna kare agAra kA aura bhakta kA paccakhAna le aura sAgArabhaktapaccakhAna lekara 'egaM pAyaM jale kiccA' eka paira pAnI meM rakhakara aura 'egaM pAyaM thale kiccA' eka paira ko sthalapara-jamIna para rakhakara 'tao saMjayAmeva nAvaM durUhijjA' saMyama pUrvaka hI usa naukA para caDhe jisase saMyamakI cirAdhanA na ho kyoMki saMyama kA pAlanakaranA hI sAdhu aura sAdhvI kA parama kartavya mAnA jAtA hai // 11 // mAma na pAtrane 251mane, 'karittA' mozana pAtrane se ta23 rAjIna 'sasI. sovariya kArya poe pamajijjA' bharata sahita zarIranA 752 tathA pAnu prabhAna 42 mane 'sAgAraM bhattaM paccakkhAijjA' prabhAna 07 mA2 sahita bhaktanuM pratyAkhyAna karavuM arthAta AgAra sahita bhaktanuM paccakakhAna levuM ane te pachI 'egaM pAyaM jale kiccA' saa||2 mata 5yamAn sadhana 4 5 / 5mA rAmIna tathA 'egaM pAyaM thale kiccA' se 5gane bhAna 52 zamIna 'tao saMjayAmeva nAvaM durUhijjA' saMyamapUrvaka ja e naukA para caDhavuM ke jethI saMyamanI virAdhanA na thAya. kema ke saMyamanuM pAlana karavuM eja sAdhu ane sAvInuM parama kartavya mAnavAmAM Ave che. sa. 11 zrI sAgasUtra :4 Page #537 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre 526 uddizya avanamya avanamya unnamya unnamya nighyAyet sa khalu paraH naugataH naugatam vadetAyuSmantaH ! zramaNAH ! eai aratri nAvam utkarSa vA vyutrea ar area vA, rajjvA vA gRhItvA AkarSastra / no satAM parijJAM parijAnIyAt tRSNIkaH upekSeta / sU0 12|| TIkA - naukA sambandhamadhikRtya punaH prakArAntareNe vaktumAha-' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' bhikSu bhikSukIcA 'nAvaM durUhamANe' nAvam Arohan 'no nAvAo purao duruhijjA ' no nAvaH purataH - agrataH Arohet, 'no nAvAo maggao durUhijjA' no nAvaH mArgataH pazcAd bhAgataH Arohet, 'no nAvAo majjhao durUhijjA' no nAvaH madhyataH madhyabhAgena Arohet tathAssroha sati prANa bAdhAsaMbhavAt 'no bAhAo pagijjhiya parijjhiya' bAhU - bhujau pragRhya pragRhya vAraMvAram Urdhvam utthApya 'aMguliyAe uddiliya uddisiya' aGgulyA - uddizya uhi - zya punaH punaH nirdizya 'oNamiya oNamiya' avanamya avanamya - aGgulyAH paunaHpunyena avanamanaM kRtvA 'unnamiya unnamiya' unnamya - unnamya - vAraM vAram unnamanaM vidhAyetyarthaH 'nijjhA phirabhI prakArAntara se naukA saMbaMdhI viSaya kA pratipAdana karate haiM TIkArtha- 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA nAvaM durUhamANe' yaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI naukA para caDhate hue- 'no nAvAo purao durUhijA' - naukA ke Age ke bhAga meM nahIM caDhe evaM - 'no nAvAo - maggao durUhijjA' - naukA ke pIche bhAga se bhI nahIM caDhe tathA 'no nAvAo majjhao durUhijjA' naukA ke madhya bhAga se bhI nahIM caDhe kyoMki naukA ke agra bhAga evaM pIche ke bhAga yA madhya bhAga se caDhane para prANa kI bAdhAkA bhaya rahatA hai isaliye Age aura pIche yA madhyabhAgase sAdhu ko aura sAdhvIko nAvapara nahIM car3hanA cAhiye aura - 'no bAhAo parijjhiya parijjhiya' aura bAhuko bArabAra upara uThAkara aura 'aMgulizae uhisiya uddisiya' aGguliyoM se nirdezakara tathA 'oNamiya oNamiya' aGguliko barAbara namAkara tathA 'unnamiya unnamiya' bArabAra aMguliyoM ko Age baDhAkara bhI nahIM dekhanA cAhiye kyoMki isa have prakArAntarathI naukA para besavA sa'kha'dhI viSayanuM pratipAdana kare che.- TIDArtha' - 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvosta sAdhu Ane sAdhIyo 'nAtraM durUhamANe' nau para yaDhatAM 'no nAvAo purao durUhijjA' nauanA AgaNanA lAgathI nauThA 52 yaDhavu' nahIM' 'no nAvAo maggao durUhijjA' naumAnA pAchajanA lAgabhAM thaDhavu nahIM' tathA 'no nAvAo majjhao durUhijjA' naujanA madhya lAgabhAMthI pazu yaDhavu nahIM kema ke naukAne AgaLanA bhAga ane pAchaLanA bhAga ane madhyabhAgathI caDhavAthI prANika hiMsAnA bhayarahe che. tethI AgaLa pAchaLa ane madhya bhAgathI sAdhu ane sAdhvIye nAva 52 yaDhavu' nahIM 'no bAhAo pagijjhiya 'pagijjhiya' hAthane vAraMvAra yA zrIne 'aMguliyAe uddisiya uddisiya' bhane bhAMgajIyothI nirdeza harIne 'oNamiya oNamiya' mAMgajIyAne vAraMvAra namAvIne 'unnamiya unnamiya' yaaNgjiiye| vAraMvAra mAgaNa zrIne pazu 'nijjAijjA' levu nahIM bha hai A rIte vAraMvAra hAthane yA 12pAthI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #538 -------------------------------------------------------------------------- ________________ %3D marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 12 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 527 ijjA' nidhyAyeta-pazyeta, 'se paro nAvAgao nAvAgayaM vaijjA' sa khalu paraH gRhasthaH naugataH nAvikaH naugataM nAvArUDhaM sAdhu vadet-'AusaMto! samaNA' AyuSmantaH ! zramaNAH! 'eyaM tA tumaM nAvaM ukkasAhijjA vA' etAm tAvat tvam nAvam utkarSayasva sAmAnyataH utkarSaNaM kuru 'vukasAhi vA vyutkarSayasva-vizeSeNa utkarSaNaM kuru 'khiyAhi yA kSipasva vAkimapi vastu jAtam tatra prakSipya dezAntaraM taTAntaraM vA naya 'rajjUyAe vA gahAya AkAsAhi' rajyA vA gRhItvA AkarSastra-AkarSaNaM kuru ityevaMrItyA yadi nAvikaH sAdhu kathaye. tarhi 'no se taM parinnaM parijANijjA' no sa sAdhuH tAM parijJAm nAvikapratijJA preraNA rUpAm parijAnIyAt-svIkuryAt taduttararUpeNa na kiJcidapi vade dityarthaH tadAha-'tusiNIo uvehijjA' tUSNIkaH maunamAlambya upekSeta upekSAM kuryAt / sU0 12 // prakAra bArabAra bAhu ko Upara uThAne se tathA aGguliyoM ko Age baDhAkara 'nijjhA ijjA' nirdeza karane se vAyu ke vegase pAnI meM gira jAne kI saMbhAvanA rahatI hai 'se NaM paro nAvAgao nAvAgayaM vaijjA' aura vahAM para dUsarA gRhastha nAvapara caDhA huA nAvika-nAva para caDhe hue sAdhuko yadi aisA vakSyamANa rUpa se kahe ki-'AusaMto! samaNA!-' he AyuSman ! bhagavan ! zramaNa sAdhu ! 'eyaM tA tumaM nAvaM uksAhijja vA' isa nAcako Apa jarAsA khiiNcie| aura 'vukkasAhijja vA' vizeSa rUpase bhI khiiNciye| yA 'khiyAhi vA' isa nAva para kucha vastu jAta rakhakara dUsare taTataka le caliye yA 'rajjuyAe vA gahAya AkAsAhi' rassI se pakaDakara isa nAvako AkarSaNa kariye evaM nAcako calAiye isataraha yadi vaha nAvika sAdhu ko kahe to vaha sAdhu se taM parinnaM parijANijjA' isa nAvika kI isa prakAra kI preraNA ko svIkAra kare nahIM arthAt usa nAvikako kucha bhI uttara nahIM de apitu-tusiNIo uhijjA' tRSNIka arthAtU mauna hokara usakI upekSA kara de yAne ukta prakAra nAvika ke vAkya para bilakula tathA AMgaLIne lAMbI karI nirdeza karavAthI pavananA vegathI pANImAM paDi javAne bhaya 29 cha 'seNaM paro nAvAgao' sanate 52-mIna gRhara nA 52 yasa nAvi 'nAvAgayaM vaijjA' nA5 52 yA sAdhune ne mAnIya vyA pramANe 33 'AusaMto samaNA!' AyuSman zrama ! 'eyatA tumaM nAvaM ukasAhijjA vA' mA nAyane mA5 42 // meya.. 'vukkasAhi vA' bhane 42 // padhAre yA 'khivAhi vA' athavA 2 // nAya 52 // paratu rAjIva oilon S2 // sudhI as a 'rajjuyAe vA gahAya AkAsAhi' horIthI 54Ina yA nAvana meM mana nAvane yAvA. 'No se taM parinna parijANijjA' mA pramANe te nAvika sAdhune kahe te te sAdhue te nAvikanI AvI preraNAne svIkAravI nahIM. arthAt me nApine 5 uttara bhApa nahI 5 'tusiNIo uvehijjA' mauna dhAraNa karIne tenI upekSA karavI. e rItanA nAvikanA rAjya para jarA sarakhuM paNa dhyAna ApavuM zrI sAgasUtra :4 Page #539 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre mUlam - se NaM paro nAvAgao nAvAgayaM vaijjA AusaMto ! samaNA ! no saMcAsi tumaM nAva ukkasittae vA vukkasittae vA khivettae vA, rajjUyAe vA gahAya Akasitae vA Ahara evaM nAvAe rajjUyaM sayaM cetra NaM vayaM nAva ukkasi sAmo vA vukkasissAmo vA jAva rajjUe vA gahAya AkasissAmo, no se taM parinnaM parijANijjA, tusiNIo uvehijA, se NaM paro nAvAgao nAvAgayaM vaijjA AusaMto ! samaNA ! eyaM tA tumaM nAvaM AlitteNa vA pIDhaeNa vA vaMseNa vA valaeNa vA avalueNa vA cAhehi ? no se taM parintaM parijANijA, tusiNIo uvehijA || sU0 13 || chAyA - sa khalu paro naugataH naugataM vadet - AyuSmantaH ! zramaNAH ! no zaknoSi svam nAvam utkarSayituM vA vyutkarSayitum vA kSeptuM vA rajjvA vA gRhItvA AkarSayituM vA, Ahara etAM nAvaH rajjUm, svayaM caiva khalu vayam nAvam utkarSayiSyAmo vA vyutkarSayiSyAmo vA yAvat rajjvA vA gRhItvA AkarSa karSayiSyAmo vA, na sa tAM parijJAM parijAnIyAt, tUSNIkaH upekSeta, sa khalu paraH naugataH naugatam vadet - AyuSmantaH / zramaNAH / etAM tAvat tvam nAm Aliptena vA pIThakena vA vaMzena vA bakena vA avalukena vA vaha, no sa tAM parijJAM parijAnIyAt, tUSNIka upekSeta ||sU0 13|| TIkA - atha prakAzantareNa sAdhUnAM nAvArohaNamadhikRtya vizeSaM vaktumAha-' se NaM paro nAvAgao nAvAryaM vaijjA' sa khalu paro gRhastho naugataH - nAvikaH naugatam nAvArUDhaM hI dhyAna nahIM dekara cupa ho jAya, kyoMki bolane se svIkArAtmaka uttara dene se saMyama virAdhanA hogI, aura niSedhAtmaka uttara dene se vaha nAvika aneka taraha se upadrava kara sakatA hai / / sU-12 / aba prakArAntara se sAdhuoM kA nAva para ArohaNa viSaya ko lakSya kara kucha bAta batalAte haiM TIkArtha- 'se NaM paro nAvAgao nAvAgayaM vahajjA AusaMto !' vahAM para arthAt nAva para caDhA huA nAvika gRhastha nAva para caDhe hue sAdhuko yadi aisA vkssynahI'. paNa cupa ja rahevu kema ke elavAthI svIkArAtmaka uttara ApavAthI sayamanI virAdhanA thAya che ane nakArAtmaka uttara ApavAthI e nAvika aneka prakArane upadrava kare. sU. 125 have prakArAntarathI sAdhuone naukA para besavAnA sabaMdhamAM ja vizeSa kathana karatAM sUtrakAra kahe che- artha - ' se NaM paro nAvAgao' te para arthAt nAva para yadeo nAvi gRhastha 'nAvAgaye' nAva para yaDhelA sAdhune le 'vaijjA' he } 'Ausa to samaNA !' he AyuSbhan ! 528 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #540 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 13 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 529 sAdhu yadi vadet 'AusaMto ! samagA ! AyuSmantaH ! zramaNAH ! 'no saMcAesi tumaM nAyaM ukasittae vA' no zaknoSi tvam nAvam utkarSayituM vA 'vukasittae vA khivettae vA' vyutkarSayituM vA-vizeSeNa utkarSaNaM kartuM vA, kSeptuM vA kiyapi vastujAnaM tatra prakSipya sthApayituM vA tvaM no samartho'si, sAdhanAM kRte ayogyametadAkarSaNAdi kam, 'rajjuyAe vA gahAya Akasinae vA' rajjvA vA gRhItvA nAvam AkarSayituM vA sAdhUnAM na yogyam, ataeva tvaM kevalam 'Ahara eyaM nAvAe rajjUyaM' Ahara-Anaya etAm nAyaH rajjUm, 'sayaM ceva NaM vayaM nAvaM ukkalismAmo vA vukasissAmo vA' svayaM caiva khalu vayam nAyikAH nAvam utkarSayiSyAmo vA vyutkarSayiSyAmo vA jAva rajjura vA gahAya AkasissAyo' yAvat kSepasyAmo vA rajjyA vA gRhIkhA AkarSayiSyAmo vayaM svayameveti pUrvaNAnvayaH kintu 'no se taM parinna parijANijjA' no sa sAdhuH tAM parijJAm nAvikapratijJAM pUrvokta preraNAm parijAnIyAt svIkuryAt apitu 'tusiNImo uhijjA' tUSNIkaH maunamAlambya upekSeta-na kizcidapi vadeva, nadanantaram 'se NaM paro nAvAgao nAvAgayaM vaijjA' sa khalu po gRhasthA nau gataH nAvikaH naugatam mANa rUpase kahe AyuSman ! zramaNa ! 'no saMcAesi tuma nAvaM ukkasittae yA bukkAsittae vA' yadi Apa nAvako jarAsA, yA adhika nahIM khIMca sakate haiM athavA 'khivettae' yadi usanAva para kucha vastu jAta rakhakara bhI nahIM le jAsakate haiM aura 'rajjuyAe vA gahAya Akasittae vA Ahara eyaM nAvAe rajjuyaM rassI DorI bhI pakaDakara yadi nAva nahIM khIMca sakate haiM to isa nAva kI DorI ko pakaDIye 'sayaM ceya NaM evaM nAvaM ukAsissAmo vA, bukkasissAmo vA jAva' hama svayahi nAva ko eka bAra thA anekabAra khIceMge yAvat svayaM hi hama isa nAvapara kucha vastu rakhakara dUsare taTataka yA dUsare grAma taka le jAyeMge aura 'rajjue yA gahAya AkasissAmo' DorI ko pakaDakara bhI nAya ko AkarSaNa karegeM isa prakAra nAvika ke dvArA sAdhu ko kahane para bhI vaha sAghu 'No se parinnaM parijANijjA' usa nAvikakI pratijJApreraNA ko bhI nahIM svIkAra kare apitu 'tusiNIo uvvehijjA' tUSNIka lan zrama ! 'no saMcAesi tumaM nAva uktasittae vA' ne 5 nApane 42 // 5 meyI nsh| 22'kasittae' padhAre 55 yA na za athavA 'khittae vA' nA5 52 52tu sabhUbane samAna 56 na 'rajjubAe vA gahAya Akasittae vA' bhane hoza 542 pa ne nayI hai| to 'Ahara eya nAvAe rajjuyaM mA nAyanI harI / 'saya ceva NaM vayaM ukkasissAmo vA vukasimasAmo vA' dupAte nApane pA2 3 mane pAra meyIza va 'jAva rajjae vA gahAya AkasisAmo' yAvat abhe pote 1 mA nAya para kaMI vastu rAkhIne bIje kinAre ke bIjA gAma sudhI laI jaIzuM. ane dorIthI 5431. 555 nAyI . 'no se taM parinna parijANijjA' pArIne nApi sAdhune 4 te 555 sAdhuse meM pAnI pratijJA preraNAne 57] 2542vI nahI 52'tu 'tusi A067 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #541 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 530 AcArAMgasUtre nAvArUDhaM sAdhuM vadet-'AusaMto samaNA !' AyuSmantaH ! zramaNAH ! 'eyaM tA tumaM nAvaM' etAm tAyat sam nAvam "AlitteNa vA pIDhaeNa vA' Aliptena vA-nau cAlakakASThavizeSeNa, pIThakena vA-paTTakena, 'baMseNa vA valaeNavA' vaMzena vA-vaMzadaNDena, balakena vA-nAvaH upakaraNavizeSeNa 'avalueNa vA cAhehi' avalukena vA nausaMcAlakavaMzavizeSeNa vaha- naya, dezAntaraM taTAntaraM vA prApaya, ityevaMrItyA yadi nAviko vadehi 'no se taM parinnaM parijANijjA' no sa sAdhuH tAM parijJAm nAvikapratijJArUpAM preraNAm parijAnIyAt-svIkuryAt, api tu 'tusiNIo upehijjA' tRSNIkaH maunamAlambya upekSeta na kimapi cadeva ||suu0 13 / / mUlam-se NaM paro nAvAgao nAyAgayaM vaijjA AusaMto! samaNA! eyaM tA tuma nAvAe udayaM hattheNa vA pAeNa vA matteNa vA paDiggaheNa yA nAvA ussicaNeNa vA ussicAhi, no se taM parinnaM parijANijjA, tusiNIo uvehijjA, se NaM paro nAvAgao nAyAgayaM vaijjA Au. hokara hI usakI upekSA kara de 'se NaM paro nAvAgao nAvAgayaM vaijjA AusaMto samaNA' phira bhI vaha-para-gRhastha nAvapara caDhA huvA nAvika nAyapara caDhe hue sAdhu ko kahe ki he AyuSman bhagavan ! zramaNa ! 'eyaM tA tumaM nAvaM' isa nAvako yadi Apa nAyako calAne vAle kASTha vizeSa rUpa 'AlittaNa vA pIThaeNa vA' Alipta se yA pIThaka pada se yA 'yaMseNa cA, balaeNa yA' cAMsa ke daNDa vizeSa laggAse yA bAlaka se arthAt nAyakA upakaraNa vizeSa se yA 'avalueNa vA bAhehi' avaluka arthAt nau saMcAlaka cAMsa vizeSa se nAvako calAte hue dUsare taTataka yA dUsare dezataka le jAie isa taraha yadi nAvika sAdhu ko kahe to 'No se taM parinnaM parijANijA' vaha sAdhu usa nAvika kI isa pratijJA preraNA ko nahIM svIkAra kare apitu 'tusiNIo uhijjA' tuSNIka cupa hokara mauna sAdhe hue upekSA karade / / sU. 13 // NIo uvehijjA' mauna 2hI nA apekSA 42vI, 'se NaM paro nAvAgao nAvAgaya vai. jJA mauna rahevA chatAM paNa te nAva para caDhela nAvika nAva para caDhelA sAdhune kahe ke 'AusaMto samaNA !' 3 AyuSman zrama ! 'eyatA tumaM nAva' / nA22 // 5 nAya yasApAnI 108 vizeSa 35 'AlitteNa vA' mAlitathI athavA 'pIDhaeNa vA' pI4pathI athavA 'vaMseNa vA' pasinA vizeSathI , 'balaeNa vA' marathI arthAt nApanA 7542 vizeSathI mayA 'avalueNa vA' avayu4 arthAt nApane yasApAnI pAsa vize. pathI 'vAhehi' mI nAsudhI bhI deza sudhI as on5 // prabhAe the nAva: sAdhuna ta 5Y 'No se taM parinnaM parijANijjA' sAdhuye nAvinA preraNAnA 214 // 2 723 nahI 52' 'tusiNIo uvehijjA' 55 24Ina bhauna 4 tenI upekSA 42vI 113 // zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #542 -------------------------------------------------------------------------- ________________ __ 531 marmaprakAzikA TIkA zrutakaMsgha 2 u. 1 sU. 14 tRtIya IryAdhyayananirUpaNam saMto! samaNA! eyaM tuma nAvAe uttigaM hattheNa vA pAeNa vA bAhuNA vA, UruNA vA udareNa vA soseNa vA kAraNa vA ussicaNeNa vA celeNa yA maTTiyAe vA kusapattaeNa vA kudieNavA pihehi, no se taM parinnaM parijANijjA, tusiNIo uvehijjA ||suu0 14 // chAyA-sa khalu paro naugataH naugataM vadet-AyuSmantaH ! etat tAvat kham nAva udakam hastena vA pAdena vA amatreNa vA patadRgraheNa vA nAva utsiJcanena vA utsiJca, no satAM parijJAM parijAnIyAt, tUSNIka upekSeta, sa khalu paro naugataH, naugataM vadet aayussmntH| zramaNAH / etat tvaM nAvaH randhram hastena vA pAdena vA bAhunA vA UruNA vA udareNa yA zIrSaNa vA kAyena vA utsiJcanena vA cailena vA mRttikayA vA kuzapatrakeNa vA kuvindakena yA pidhehi no sa tAM parijJAM parijAnIyAt, tUSNIka upekSeta ||suu014|| TIkA-'punarapi prakArAntareNa sAdhUnAM nAbArohaNaviSayamadhikRtya vizeSaM vaktumAha'se NaM paro nAvAgao nAvAgayaM vaijjA' sa khalu paro naugataH nAvikaH naugatam nAyA rUDhaM sAdhu vadet-'AusaMto ! samaNA !" AyuSmantaH ! zramaNAH ! 'eyaM tA tumaM nAvAe udayaM' etat tAvat tvam nAvaH udakam nau gataM jalam 'hattheNa vA pAraNa vA' hastena vA pAdena yA 'matteNa vA paDiggaheNa vA' amatreNa vA pAtravizeSeNa, patadagraheNa vA pAtreNa 'nAyA ussi. caNeNa yA' nAva utsizcanena vA nau jalaM bahiniSkAzanapAtra vizeSeNa 'ussicAhi' utsiya phira bhI yadi vaha nAvika usa sAdhu ko preraNA kare-isa tAtparya se kahate haiM TIkArtha-'se jaM paro nAvAgao nAvAgayaM vahajjA AusaMto! samaNA!" vaha para arthAt nAva para baiThA huA nAvika nAva para caDhe hue sAdhu ko yadi kahe ki he AyuSman ! bhagavan zramaNa ! 'eyaM tuma nAvAe uttirga'-Apa isa nAyake chidrako 'hattheNa vA pAyeNa vA bAhuNA vA' hAthase yA paira se yA bAhuse 'uruNA cA udreNa cA sIseNa vA' urU jaMghA se yA udara se yA zIrSaka mastaka se yA 'kAeNa vA' kAyazarora se thA 'ussicaNeNa vA' pAnI ko nikAlane vAle pAtra vizeSa se yA 'celeNa vA, maTTiyAe vA vastra se yA miTTI se yA 'kusapatta pharIthI prakArAntarathI sAdhuone nAva para AhANa viSayane ja uddezIne vizeSa thana 32 cha. TI-se paro nAvAgao nAvAgaya vaijjA' te nAva 52 yasa navinAya 52 me sAdhune 43 'Ausato samaNA !' 3 sAyujman ! zrama ! 'eya tA tumaM nAvAe udya" // 5 25 // nau pANIna 'hatthega vA pAeNa vA' yathI 3 55thI 'matteNa vA paDiggaheNa vA' mamatrathI theTa pAtra vizeSathI athavA 'nAvAussicaNeNa vA' nAbhAMzI ra 54.2 474AnA pA vizeSathI 'usiMcAhi' jAne mA2 33 'no se taM parinnaM zrI sAgasUtra :4 Page #543 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 532 AcArAMgasUtre bahi jalaniSkAzanaM kuru ityevaM yadi nAvikaH sAdhu vadettahi 'no se taM parinnaM parijANijjA' no sa sAdhuH tAM parijJAm nAvi preragArUpAM pratijJAM parijAnIyAt svIkuryAt, api tu 'tusiNIo uhijjA' tUSNIko bhUtvA upekSeta-upekSAM kuryAt na kizcidapi yadediti bhAvaH, 'se NaM paro nAvAgabho nAvAgayaM vaijjA' sa khalu paro naugataH nAvikaH nau gatam nAvArUDhaM sAdhuM yadi vadet-'AusaMto ! samaNA!' AyuSmantaH zramaNAH / 'eyaM tuma nAvAe uttigaM' etat khalu tvam nAvaH randhram chidram 'hattheNa vA' istena vA' 'pAeNa vA' pAdena vA 'bAhuNA vA bAhunA vA 'urUNA vA uruNA vA jAnunA, 'udareNa vA' udareNa vA 'sIseNa vA' zIrSeNa yA kAraNA' kAyena vA 'urisaraNeNa vA' utsizcanena vA bahirjalaniSkAzakapAtravizeSeNa 'celeNavA' cale na pA vastra vizeSeNa 'maTTiyAe vA mRttikayA yA' mRtpAtra. vizeSeNa 'kusapattaeNa vA' kuza keNa vA kuzanirminapAtravizeSeNa 'kuviMda eNa vA' kuvindakena vA kuvindanAmakatRNavizeSanirmitapuTa kena, hasta pAdAdinA nAvazchidraM 'piheri' pidhehi eNa vA' kuza patra se bane hue pAtra vizeSase 'kudieNa yA' kuvinda nAmake tRNa vizeSa se nirmita puTakase yA hastapAdAdi se nAvake chidrako banda kara dIjie, isa taraha kahane para vaha 'No se taM pariNaM parijANijjA' sAdhu usa nAvika kI isa prakAra kI pratijJA-preraNAko bhI nahIM svIkAra kare apitu tusi. Noo uvehijA' cupa hokara hI mauna sAdhe hue usakI upekSA kara de arthAt kucha bhI nahIM bole anyathA isa prakAra ke nAvika ke vacanoM kA uttara dene se saMya. makI cirAdhanA hogI kyoMki nAva ke chidrako banda karegA to saMyamakA pAlana parijANijjA' meM se pAyAta nAvinI preraNAne sAdhuye spI42vI nahI 52 'tusiNIo uvehijjA' yu5 2DIne bhauna dhAraNa zava te 4yananI upekSA 42vI tene uttara bhaa53| naDI. sAvI bhauna 25vA chatAM te nAyi sAdhune 'se NaM paro nAvAgao nAvAgaya vaijA' sema De-Ausato samaNA' 8 mAyuman zrama ! 'eya tuma nAvAe uttiMga' mA5 2 // nana ne 'hattheNa vA pAeNa vA' hAthI hai 55thI mayA 'bAhuNA uruNA vA bhuyI : 73thI arthAt authI 4241 'udareNa vA sIseNa vA peTathI hai mAyAthI 12 kAraNa vA ussiMcageNa vA' zarIrathI , pANI 4 pAnA trayI athavA 'celeNa vA maTTiyAe vA' parathI bhATIthI 24240 'kusapattaeNa vA' yA manAta pAtra vizeSathI athavA 'kurvideNa vA' vinAmanA pAsathI manAsa pAtrathI pahehi' mandha rI / / pramANe te nAvi 4 to 'no se taM parinna paDijANijjA' te sAdhume sa nAvinI mA 42 preraNAnI spI4.2 423 // nahI 52'tu tusiNIo uhijjA' mauna rahIne ja tenI upekSA karavI arthAt sAdhue kaMIpaNa belivuM nahIM kAraNa ke be zrI aayaa| sUtra : 4 Page #544 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sa. 14-15 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 533 pihitaM kuru ityevaM kathane sati 'no se taM parinna parijANijjA' no sa sAdhuH tAM parijJAM nAvikapreraNArUpAM pratijJA parijAnIyAt-svIkuryAt, apitu 'tusiNIo uhijjA' tUSNIkaH maunamAlambya upekSeta-upekSA kuryAt, na kizcidapi vadedityarthaH ||suu0 14 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA nAvAe uttigaNa udayaM AsavamANaM pehAe uvaruvari nAvaM kajjalAyebhANiM pehAe no paraM uvasaMkamittu evaM bUyA-AusaMto ! gAhAvai eyaM te nAvAe udayaM uttiMgeNa Asavai, uvaruvari nAvA vA kajalAvei, eyappagAraM maNaM vA vAyaM vA no purao kaTu viharijA appussue abahillese egaMtagaeNa appANaM viusejjA samAhIe, tao saMjayAmeva nArAsaMtArime vyaudae AhAriyaM rIijA, eyaM khalu sayA jaijjAsi tibemi ||suu0 15 // iriyAe paDhamo uddeso samatto // 1 // chAyA-sa bhikSu rvA bhikSukI vA nAvi randhreNa udakam AsaramANaM prekSya uparyupari nAvam plAvyamAnAM prekSya na param upasaMkramitum evam brUyAt-AyuSman ! gRhapate ! etat te nAvi udakam randhreNa Asravati, uparyupari nau vA plabate, era prakAraM mano vA vAcaM vA no purataH kRtvA viharet . alponmukaH abahirlezyaH ekAntagatena AtmAnaM vyutsRjet samAdhinA, tataH saMyata eva nau saMtArya codakam yathA''yaM rIyet etAM khalu sadA yatanAM yAyAd iti bravImi ||suu0 15 // iriyAdharAya ne prathamoddezaH samAptaH // 1 // TIkA-samprati sAdhUnAM nAbArohaNaviSayamavikRtya kartavpatAmupadizannAha-se bhikkhU yA bhikkhuNI vA' samikSA bhikSakI vA 'nAvAe utrtigeNa udayaM AsayamANaM pehAe' nahIM ho sakegA aura yadi usako nahIM banda karegA to nAvika anekoM upadrava kareMge aura usase bhI saMyamakI virAdhanA ho sakatI hai isaliye mauna hI raha jAnA ucita hai // 14 // ____ abhI sAdhuoMkA nAca para ArohaNa viSaya ko lakSya kara kartavyatA kA upasaMhAra karate hue batalAte haiM - prakAranA nAvikanA kathanano uttara devAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. kema ke nAvanA chidrane bandha kare te saMyamanuM pAlana thaI zakaze nahIM ane tene bandha na kare te te na vika aneka prakAranI bAdhA pahoMcADe ane tenAthI paNa saMyamanI virAdhanA thavAne samaya che. tethI bhauna 29yuse theya che. // sU. 14 // sAdhuone nAva para besavA saMbadhI kartavyane upasaMhAra karatAM sUtrakAra kahe che. zrI AcArAMga sUtraH 4 Page #545 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 534 AcArAMgasUtre nAvi naukAyAM randhreNa - chidrabhAgena udakam AsravamANam spandamAnam antaH pravizan prekSya-dRSTvA 'uvaruvariM' uparyupari uparitanabhAge ' nAvaM kajjalAvemANi pehAe' nAvam A plAyamAnAm udakaiH prapUryamANAM prekSya - dRSTvA 'no paraM uvasaMkamitta evaM brUyA' no paraM gRhasthaM yaM kamapi upasaMkramitum naukAsamIpe gantum evam vakSyamANarItyA brUyAt vadet, tadAha'AusaMto ! gAhAvai !" AyuSman ! gRhapate ! 'eyaM te nAvAe udayaM utrttigeNa AsavaI' eta ta te - tava nAvi - naukAyAm udakam randhreNa Asravati - antarA gacchati, 'uvaruvariM nAvA vA kajjalAvei' uparyupari uparitanabhAge nau rvA plavate paripUryate udake riti zeSaH / 'eyapyagAraM maNaM cA vAyaM vA no purao kaTTu viharijjA' etatprakArakam - uparyuktarUpam mano vA vAcaM vA no purataH agrataH pradhAnaM kRtvA viharet viharaNaM kuryAt, manasA vacasA vA vyApAramakRtvaiva bihAraM kuryAditi bhAvaH apitu 'apussue aba hille se' alpotsukaH zarI TIkArtha- 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA nAvAe uttiMgeNa udayaM AsayamANaM pehAe' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI nAvake aMdarameM chidra ke dvArA bharAte hue pAnIko dekhakara tathA 'uvarUyariM nAvaM kajjalAvemANi pehAe' Upara Upara pAnIse bharate hue nAbako dekhakara ' No paraM uvasaMkamitta ' gRhastha ko yA jisa kisIko bhI nAvake pAsa jAne ke liye 'evaM bUyA' isa prakAra ke vakSyamANa rUpase nahIM kahe ki 'AUsaMto ! gAhAvaha' he AyuSman ! gRhapati ! 'eyaM te nAvAe udayaM uttigeNa AsavaI' nAvake aMdara yaha pAnI chidra ke dvArA bhara rahA hai yA 'UvarUvariM nAvA vA kajjalAveI' Upara Upara bhAga meM nAva pAnI se bhara rahA hai yaha bhI nahIM kahe 'eyapagAraM maNaM vA vAyaM vA no purao kaTTu ciharijjA' isa prakAra ke mana se yA vANI se vyApAra nahIM karake hI vihAra kare arthAt mana aura vacana ko isa prakArake kahane kA saMkalpa se rahita karake hI vicaranA cAhiye aura 'appussue abahillese' alpa utsuka TArtha' - 'sebhikkhu vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu bhane sAdhvI 'nAvAe uttigeNa udayaM AsavamANaM pehAe' naumAnI aMDara chidradvArA larAtA pAlIne lene tathA 'uparuvariM nAvA vA kajjalAvemANi pehAe' upara upara pAthI larAtI nauAne lene 'no paraM uvasaMkamitta evaM bUyA' gRhasthane anya ne naumAnI pAMse vA bhATe nIce DevAbhAM bhAvanAra pramANe uDevu nahI hai 'AusaMto gAhAvaI' he AyuSman gRhapati ! 'e' te nAvAe udaya' uttiMgega Asavai' bhI tabhArI naubhAM chidradvArA pANI bharAI raghu che athavA 'uvaruvariM nAvA vA kajjalAvei' (52 uparanA lAgamAM nauma pANIthI larAtI laya che. 'eyappagAraM marga vA vAyaM vA' A prahAranA bhanadhI he pAlIthI 'no purao kaTTu viharijjA' vyApAra arthA vinA vihAra rkhe| bhana bhane vayanathI pazu se prabhA ADavAMnA smudypur| nahIM' mate 'appassue abahillese' maya utsuGa arthAta zarIra zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #546 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 1 sU0 15 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 535 ropakaraNAdiSu mamatvarahitaH san abahilezyaH saMyatAntaHkaraNavRttiH nAsaMyata bAhyamanovRtti rityarthaH 'egaMtagaraNa appANaM viuse nA samAhIe' ekAntagatena dhyAnalInena samAdhinA cittavRttinirodharUpeNa yogena AtmAnam vyutsRjeta, Atmagata mamatvabhAvaM parityajya jJAnadarzanacAritreSu samAhito bhavet, 'tao saMjayAmeva nAyA saMtArime vyaudae' tataH tasmAt kAraNAt saMyata eva 'saMyama zIla eva nau saMtaraNa yogye udake nAvA gacchan 'AhAriyaM rIijjA' yathA''ryam-AcAryapratipAdanAnusAraM rIyeta-gacchet, uddezArthamupasaMharannAha-'eyaM khalu sayA jaijApti' eSA khalu tasya sAdhoH sadA yatanA bodhyA, etadeva tasya sAdhoH sadA sAdhutvasAmagryam, sampUrNasAdhutva sAmagrI iti bravImi-upadizAmi iti gaNadharaM mudharmasvAmI aah| 'iriyAe paDhamo uddeso' iti IryAyAH prathamoddezaH samAptaH ||suu0 15 // thoDe hI zarIra aura upakaraNa vagairaha meM mamatva rahita hokara antaHkaraNakI vRttiko saMyata karake arthAt bAhyamanovRtti ko rokakara 'egaMtagaeNa appANaM viusejjA samAhIe' ekAntameM jAkara apanI cittavRttiko rokakara zAMtacitta hokara yogasamAdhimeM lIna hokara Atmagata Asakti rUpa mamatva bhAvako parityAga kara samyakrajJAnadarzana aura cAritra meM samAhita ho jAya tadanantara 'tao saMjayAmeva' saMyata hokara hI yatanA pUrvaka 'nAcA saMtArime vyaudae' nAyake dvArA tairane yA pAra karane yogya pAnIke Upara nAva se jAte hue 'AhAriyaM rIi. jjA' AcAryake dvArA batalAe hue mArgake anusAra hI gamana karanA cAhiyeisa iyoM ke prathama uddezaka kA vaktavyako upasaMhAra karate hue kahate haiM ki-'eyaM khalu sayA jaijjAsi' yahI usa sAdhu aura sAdhvIkI hameMzA yatanA samajhanA cAhiye aura yahI saMyama pAlana karanA usa sAdhu aura sAdhvIkA sAmagya sAghutva sAmagrI samAcArI samajhanI cAhiye 'ttibemi' aisA bhagavAna mahAvIra ane upakaraNa vigeremAM mamatva rahita thaIne aMtaHkaraNanI vRttine saMyata karIne arthAta mAya mAttine ra 'egaMtagaeNaM appANaM viusejjA samAhIe' thendwi ne pitAnI cittavRttine rokIne zAMtacitta thaIne vega samAdhimAM lIna thaIne Atmagata AsaktirUpa mamatva bhAvano parityAga karIne samyaka jJAna, darzana ane cAritramAM samAddit . 'tao saMjayAmeva nAvAsatArime vyaudae' te pachI sayata 22 yatanA 54 nau / t25|| pA2 42 // yAya pAnI 52 nau| 204di 'AhAriyaM rIijjA' AyA ye mata mAga anusA2 24 amana 2 'eyaM khalu sayA jaijjAsi' 21 IrSA samitinA pahelA uddezAnA kathanane upasaMhAra karatAM kahe che ke Aja e sAdhu ane sALInI niraMtara yatanA samajavI ane eja saMyama pAlana karavuM te e sAdhu bhane sApAnI samayatA arthAt sAdhutvanI sAmayI sAbhAyArI samayI 'ttibemi' e pramANe bhagavAna mahAvIra svAmInA upadezane anuvAda karIne gaNadharane sudharmA zrI mAyArAgasUtra:4 Page #547 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 536 AcArAMgasUtre atha dvitIyadezakaH prArabhyate mUlam - se NaM paro NAcAgae NAvA gayaM vaijjA AusaMto ! samaNA ! eyaMtA tumaM chattagaM vA jAva cammacheyaNagaM vA giNhAhi eyANi tumaM virUvaruvANi satthajAyANi dhArehi, eyaM tumaM dAragaM vA pajjehi, no se taM pariSaNaM parijANijjA, tusiNIo uvehijA // sU0 16 // chAyA - sa khalu paro nau gato naugataM vadet-AyuSmantaH ! zramaNAH ! etat tAvat tvaM chatrakaM vA yAvat carmacchedakaM vA gRhANa, etAni tvam virUparUpANi zastrajAtAni dhAraya, evaM tAvat tvam dArakaM vA pAyaya, no satAM parijJAM parijAnIyAt, tUSNIka upekSeta sU0 // 16 // TIkA - prathamodeza ke nAvi ArUDhasya sAdhoH vidhiH pratipAditaH, asmin dvitIyodeza asha aha fafi prakArAntareNa pratipAdayitumAha 'se NaM paro NAvAgae nAvAgayaM vaijjA' sa khalu paro gRhasthaH naugataH - nAvikaH nau gatam nAvi - ArUDhaM sAdhuM vadet- 'AusaMto ! samaNA !" AyuSmantaH ! zramaNAH ! 'eyaM tA tu chattagaM vA jAva cammacheSaNagaM vA giNhAhi' etat tAvat tvam mama chatrakaM vA yAcat daNDaM vA rajjuM vA cacchedanakaM vA gRhANa 'eyANi svAmI ke upadeza kA anuvAda kara gaNadhara ko sudharmA svAmIne kahA hai 'irithAe paDho uddeso' isa prakAra IvA samitikA prathama uddeza samApta ho gayA // 15 // sarsarer ke prathama uddeza meM sAdhu ko nAva para ArUDha hone kI vidhi batalAyI gayI haiM aba isa dvitIya uddezaka meM bhI usI vidhikA pratipAdana karate haiM TIkArya - ' se jaM paro gAvAgae jAtrAgayaM bahajA AUsaMto ! samaNA' vaha pUrvokta gRhastha nAva para caDhA huA nAvika nAya para caDhe hue sAdhuko yadi vakSyamANarUpase kahe ki he AyuSman ! zramaNa ! 'eyaM tA tumaM chattagaM vA' Apa hamAre isa chAtA ko yA 'jAva cammacheSaNagaM vA jivhAhi' yAvat isa daNDeko yA isa rajju - svAmIe TahyuM che 2 rIte 'iriyAe paDhamo uddeso' ryA samitinA pdde| uddesh| sabhApta // sU. 15 // IryAdhyayananA khInne uddezI irSyA'dhyayananA pahelA uddezAmAM nAva para besanArA sAdhue pALavAnI vidhi batAvI che have gmA khIndva uddezAmAM paNa eja vidhinuM pratipAdana kare che.-- TIDArtha - ' se NaM paro nAvAgae nAvAgaye vaijjA' te pUrvokta gRhastha nAva para deza nAvinApa para basA agara meThelA sAdhune le yA vakSyamANu rIte De !-' Ausa to samaNA !' he AyuSman ! bhagavAn ! zramazu ! 'eyaM tA tumaM chattagaM' vA' Apa AbhArI A chatrIne 'jAva cammacheyaNagaM vA' yAvat A IMDAne agara A dArIne athavA A ca cheddanane 'giNhAhi' shrre| 'eyANi tuma' virUvarUtrA satthajAyANi' tathA a aneka zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #548 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 2 sU0 16 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 537 tumaM virUvarUpANi satthajAyANi dhArehi' etAni tvaM virUparUpANi-anekavidhAni zastra jAtAni-AyudhavizeSAn dhAraya-gRhANa 'eyaM tA tumaM dAragaM vA pajjehi' etaM tAvat tvam dAraka zizum vA payaH pAyaya-pAnaM kAraya 'no se taM parinnaM parijANijjA' no sa sAdhuH tAm parijJAm-nAvikasyAjJAM parijAnIyAt-svIkuryAt , apitu 'tusiNIo uhijjA' 'tUSNIka: mauna mAlambya upekSeta-upekSAM kuryAt na kiJcidapi vadediti ||suu0 16 // ___ mUlam se NaM paro nAvAgae nAvAgayaM vaijA, AusaMto ! esaNaM samaNe nAvAe bhaMDabhArie bhavai, se NaM bAhAe gahAya nAvAo udagaMsi pakvivijA, eyagAraM NigyosaM succA nisamma se ya cIvaradhArI siyA khippAmeva cIvarANi ujveDhijja cA niveDhija vA upphesaM vA karijA, aha puNa evaM jANijjA abhikaMtakUrakammA khalu bAlA bAhAhiM rAhAya nAbAo udagaMsi pavikhavijA, se puThyAmeva vaijA-AusaMto! gAhAvaI mA metto bAhAe gahAya nAvAo udagaMsi pakkhivaha, sayaM ceva NaM ahaM nAvAo udagaMsi ogAhissAmi, se NevaM vayaMtaM paro sahasA balasA vAhAhi gahAya nAvAo udagaMli pakkhivijA, taM no sumaNe siyA no dumbhaNe siyA no uccAvayaM maNaM niyaMchijjA no tesiM bAlANaM ghAyAe DorIko athayA isa carmachedana ko grahaNa karo evaM 'eyANi tumaM vikhyarUvAI' sattha jAyANi dhArehi' itane nAnA prakAra ke astra zastroMkA arthAtU Ayudha talavAra vagairahako dhAraNa karo yAne grahaNa karo athavA 'eyaM tA tumaM dArayaM yA pajjehi' ina baccoM ko Apa dUdha pilAo aisA kahane para 'No se taM pariNaM parijANijjA' vaha sAdhu gRhastha kI isa prakAra hI pratijJA preraNA ko svIkAra nahIM kare arthAtU usa nAcikakI AjJAko nahIM svIkAra kare-'tusiNoo uve. hijjA' epitu tUSNIka cupa hokara hI mauna sAdhe hue usakI upekSA kare etAvatA kucha bhI nahI bole // 16 // // 2 // sAkhane marthAt mAyudha tasAra vigerene 'dhArehi dhAraNa / arthAt ahae 431, pathavA 'eyaM tA tumaM dAragaM vA pajjehi' / sAna mA5 5 (5120 sema 4 te No se taM pariNaM parijANijjA' meM sAdhuNe me 72yanI yA prazna prera. NAne svIkAra kare nahIM arthAt e nAvikanI AjJAmAM saMmata thavuM nahIM paraMtu 'tusiNIo uvehijjA' paratu mauna rahIna 1 te pekSA 42vI, arthAt // masa nahIM // 1. 16 // A068 zrI sAgasUtra :4 Page #549 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 538 AcArAMgasUtre vahAe samuTThijjA, appussue abahillese egaMtagaeNa jAva samAhIe tao saMjayAmeva nAvAo udagaMsi pavijA ||suu0 17 // chAyA-sa khalu paro naugataH naugataM vadet-AyuSmantaH ! eSaH khalu zramaNaH nAvo bhANDabhAro bhavati, taM khalu bAhubhyAM gRhItvA nAvaH udake prakSipa, etatprakAraM nirghoSaM zrutvA nizamya sa ca cIvaradhArI syAt kSiprameva cIvarANi udveSTayed vA nirveSTayed vA ziroveSTanaM vA kuryAt , atha punarevaM jAnIyAt-abhikrAntakrUrakarmANaH khalu bAlAH bAhubhyAM gRhItvA nAyaH udake prakSipeyuH sa pUrvameva vadet-AyuSmana ! gRhapate ! mA mA mae ito bAhubhyAM gRhItyA nAva udake prakSipa, svayaM caiva khalu ahaM nAva udake avagAhi vyAmi, taM khalu evaM vadantaM para: sahasA balAda bAhubhyAM gRhItvA nAva udake prakSipet tadA no sumanAH syAt, no durmanAH syAt, no uccAvacaM mano niyacchet , no teSAM bAlAnAM ghAtAya vadhAya samuttiSTheta, alpo. tsukaH abahirlezyaH ekAntagatena yAvat samAdhinA, tataH saMyata meva udake paveta ||suu. 17 // TIkA-samprati pradveSeNa sAdhau nAva: uda ke nAvikena prakSipte sati tasya kartavyatA mupadizannAha-'se paM paro nAvAgae nAvAgayaM vaejjA' sa khalu paro gRhasthaH naugataH nAyikA nau gatam nAvyArUDhaM paraM janaM vadeta-'AusaMto! esaNaM samaNe nAvAe bhaMDamArie bhavaI' he AyuSman ! eSa khalu zramaNaH sAdhuH nAvaH bhANDabhAra:-bhANDa miva kevalaM ceSTArahitabhANDo pakaraNavat bhArabhUto bhavati-asti, tasmAt 'seNaM bAhAe gahAya' taM sAdhu khalu tvaM bAhubhyAM gRhItyA-AdAya 'nAvAo udagaMsi pavikhavijjA' nAvaH sakAzAta udake prakSipa, 'eya _ aba rAgadveSa se yadi nAvika sAdhu ko nAya ke jala meM pheMka DAle to sAdhu kI kartavyatAkA upadeza karate haiM TIkArtha-'se NaM paro nAvAgae nAvAgayaM vaijjA AusaMto! samaNA' vaha nAya para car3hA huA nAvika nAva para caDhe hue kisI bhI puruSa ko kahe kI he Ayu. mana ! cirajIvin gRhastha ! esaNaM samaNe nAyAe bhaMDa bhArie bhavaI' yaha zramaNa sAdhu nAvakA kevala bhANDa ke samAna bhArabhUta hI ho rahA hai isaliye isa sAdhuko 'se NaM bAhAe gahAya nAvAo udagaMsi pakkhivijjA' donoM bAhoM se pakaDakara nAyake pAnI meM pheMka do aisA kahane para 'eyappagAra NigghosaM succA nisamma' isa have rAgadveSane laI nAvika je sAdhune ke naukAne pANImAM pheMkI de te sAdhunA kartavyane upadeza kare che - TI-'seNaM paro nAvAgae nAvo gaye vaijjA' te nAva 52 56 nA4i nA5 52 yA 59 pu31ne 4 , 'Ausato ! yirI 125 'esa Na samaNe nAvoe bhaMDabhArie bhavaI' mA zramAyu-sAdhu 15 nonI marIyA va mA235 4 cha. 'se NaM bAhAra gahAya' tathA 20 sAdhune bhanne mAthI 54377 'nAvAo udagaMsi pakkhivijjA' nobhAyI pANImA / mema he to 'eyappagAraM nigghosa succA' mA prAranA zrI mAyArAgasUtra :4 Page #550 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 17 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 539 pagAraM nigghosaM succA' etatprakAram - etAdRzam, nirghoSam - zabdaM zrutvA - AkarNya 'nisamma se ya cIvaradhAri siyA' nizamya - buddhvA sa ca sAdhuH yadi cIvaradhArI - kanthAdhArI syAt tarhi 'khippAmeva cIvarANi ubveDhijja vA' kSiprameva zIghrameva cIvarANi kanyAprabhRti vastrANi udveSTayed vA, zarIre dhArayet, 'niveDhijja vA' nirveSTayed vA, teSAM cIvarANAM zarIre nirveSTanaM kuryAt, 'upphesa vA karijjA' ziroveSTanaM vA kuryAt, zirasi veSTana rUpeNa tAni dhArayedityarthaH / ' aha puNa evaM jANijjA' atha - yadi punaH evaM vakSyamANa rItyA jAnIyAt - 'amita kUrakammA khalu vAlA' abhikrAnta krUrakarmANaH - atyanta krUrakarma kartAraH khalu bAlAH ajJAninaH yadi 'bAhAhiM gahAya' bAhubhyAM gRhItvA 'nAvAo udargasi pakkhivijjA' nAvaH sakAzAd udake jale sAdhu yadi prakSipeyu starhi 'se puvbAmeva vaijjA' sAdhuH pUrvameva prakSepAt prAgeva vadet - 'Au saMto ! gAhAvaI' he AyuSman ! gRhapate ! 'mAmeto bAhAra gahAya' mA mAm sAdhum itaH nAvaH sakAzAt bAhubhyAM gRhItvA 'nAvAo taraha ke nirghoSa zabdoM ko sunakara aura hRdaya meM avadhAraNa kara seya cIvaradhArI siyA' vaha sAdhu yadi cIvaradhArI ho to 'khippAmeva cIvarANi ucceDhijja vA ' jaldI hI una cIvaroM se arthAt phaTe purAte kapaDoM se zira kA veSTrana kara le arthAt una cIvaroM se mastaka ko lapeTa leM' 'niveDhija vA' yA zarIrako hI lapeTa le veSTana ke rUpa meM hI une 'upphesaM vA karijjA' cIyaroM kanthAoM ko dhAraNa karale aura 'aha puNa evaM jANijjA- abhikaMtakUrakammA khalu bAlA' - yadi vaha sAdhu aisA vakSyamANa rUpase jAna le ki ye laDake atyaMta krUra karma karanevAle haiM isaliye kadAcit 'bAhAhiM gahAya' mujha ko bAhoM se pakar3akara 'nAvAoudagaMsi pakkhicijjA' nAyake pAnI meM pheMka DAleMge to bar3A hI anartha hogA isa liye 'se puvvAmeva vaijjA' vaha sAdhu pheMkane se pahale hI kahe ki 'AUsaMto ! gAhAvaI !' he AyuSman ! gRhapati ! 'mAmeto bAhAe gahAya' mujhako bAhoM se zahane sAMlajIne mane 'nisamma' tene hRdayabhAM avadhAraNa urIne 'seya cIvaradhArI siyA' me sAdhu le vastradhArI hoya to 'khippAmeva cIvarANi uvveDhijja vA 4thI me pastrIthI arthAt phATelA ke junA kapaDAthI mastakane vIMTALI le arthAt e vasrothI mastakane sapeTI sevu' athavA 'niveDhijja vA' zarIrane 4 vIMTI bevu dhAraNa rI sevA. ane 'aha puNa evaM jANijjA' le te sAdhune yA nIce aDevAmAM bhAvanAra prahArathI laghuvAmAM Ave - 'abhikaMta kUrakammA khalu bAlA' mA chorA 2 bharavAvANA che, tethI 'bAhAhiM gahAya' uhAya bhane hAthothI paDIne 'nAvAo udagaMsi pakkhavijjA' nApabhAMthI pAzubhAM IDI deze tethI 'se puvvAmeva vaijjA' te sAdhuo nAvAne potAne tAyaDe 'Ausa'to gAhAvai' he AyuSman ! gRpati! 'mAmetto bahAe gahAya nAvAo udgaMsi pakkhivaha' bhane hAthathI pahuDIne nApabhAMthI veSTananA 3ye 4 me vastrone zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #551 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 540 AcArAMgasUtre udagaMsi pakkhivaha' nAvaH udake prakSipa, 'sayaM cevaNaM ahaM nAvAo udagaMsi ogA hissA mi' svayaM caiva khalu ahaM sAdhuH nAvaH sakAzAd udake avagAhiSyAmi pravekSyAmi 'seNaM vayaMtaM paro' taM khalu vadantaM sAdhum paraH gRhasthaH yadi 'sahasA balasA' sahasA - sAhasapUrvakaM zIghrameva balAt haThAt 'bAhAhiM gahAya' bAhubhyAM gRhItvA 'nAvAo udagaMsi' nAvaH sakAzAd udake 'pakkhivijjA' prakSipet 'taM no sumaNe siyA' tadA udake prakSiptaH san sa sAdhuH no sumanAH prasanno vA syAt - bhavet 'nodummaNe siyA' no vA durmanAH aprasanno vA syAd - bhavet 'no uccAvayaM maNaM niyaMchijjA' no vA uccAvacaM mano niyacchet, roSAviSTaM vA mano na kuryAdityarthaH saMyamaparAyaNasya sAdhoH samabhAvavartanasyaiva yuktatvAt, ataeva 'no tesiM bAlAgaM ghAyAe vahAe samudvijjA' no teSAM bAlAnAm udake prakSeptRRNAM ghAtAya tADanAya vadhAya hananAya vA pakaDakara 'nAvAo udgaMsi pakkhivaha' nAvake pAnImeM mata pheMko 'sayaM cevaNaM ahaM nAvAo udgaMsi ogAhissami' meM svayaM hI nAvake pAnImeM avagAhanapraveza karane ko taiyAra hUM aisA kahane para 'se NaM vayaMtaM paro sahasA balasA vAhAhiM gahAya nAvAo udagaMsi pakkhivijjA' isa prakArase bolate hue arthAt mujhako tuma loga jabaradastI nAvake pAnI meM mata pheMko meM svayaM usa nAva ke pAnI meM praveza kara lUMgA - isa prakAra kahane para bhI yadi vaha nAvika yA gRhastha sahasA ekAeka jabaradastI yA hause usa sAdhu ko bAhoM se pakar3akara nAyake pAnI meM pheMka DAle to yaha sAdhu pAnI meM pheke jAne para - 'taM no sumaNe siyA' prasannacitta bhI nahIM ho aura 'no dumaNe siyA' aprasannacita bhI nahIM ho aura 'NI uccAvayaM maNaM NiyaMchijjA' uccAvaca UMce-nIce mana ko nahIM kare arthAt manameM roSa gussA bhI nahIM kare aura gAlI pradAna cagairaha kharAba zabda bhI nahIM bole aura 'No tesiM bAlANaM ghAyAe cahAe una bAla arthAt ajJAnIyoM ko tADana karane ke liye aura mArane ke liye bhI 'samudvijjA' udyata nahIM ho kyoMki saMyama parAyaNa sAdhuko samabhAva se hI rahanA acchA mAnA gayA hai aura sAdhu loga samadarzI pAzubhAM na haiN'| 'sayaM ceva ahaM nAvAo ugaMsi' hu pote nAvAMthI pANIbhAM 'ogAhissAmi' utarapA taiyAra chuH tebha uDevAthI ' se NaM vayataM paro sahasA prabhA mosatA mevA sAdhune le te nAvika gRhastha mhama 'bAhAhiM gahAya' hAthathI pahuMDIne mAtrathI 'nAvAo udagaMsi' nAvabhAMthI pAzubhAM 'pakkhivijjA' meM 'DI he to 'taM no suma siyA' te sAdhu pAsImA a gayA pachI prasanna cittavANA na tharpu tema 4 'no dumaNe siyA' aprasanna cittaSaSu dha nahIM tathA 'no uccAvayaM' maNaM niyaMchijjA' manane uMcA nIcu' paNu karavu' nahI' arthAt manamAM gussA karavA nahI' tathA gALAgALI teSA bharA ho mosavA nahI 'no tersi bAlANaM ghAyAe vahAe samuTTijjA' tathA te jANa arthAt ajJAnIone bhAravA bhATe kuravo nahIM prema hai 'appussue udyama zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #552 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 17-18 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 541 samuttiSThet-udhato bhavet, sAdhUnAM samadarzisvabhAvatvena rAgo dveSaH krodho vA na yuktaH, api tu 'appussue abahille se alpotsukaH sAMsArika viSayotkaNThA rahita: 'aba hilezyaH abAhyAntaHkaraNaH bAhyamanovRttirahitaH san 'egaMtagaraNa' ekAntagatena-ekAntasthAnasthAyinA 'jAva samAhie' yAvat-AtmAnaM samAdhinA vyutsRjeta-yojayet, samAhito bhavedityarthaH 'ataeva tao saMjayAmeva udagaMsi pavijanA' tataHtasmAt kAraNAt samAhitacittatvAt saMyatameva yatanApUrvakameva udake plavetta-tareda, natu kiJcidapi anucitakArya kuryAt sAdhUnAM saMyamArAdhanAyAH paramAvazyakatvAt ||suu * 17 // ___mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA udagaMsi paramANe no hattheNa hatthaM pAeNa pAyaM kAraNa kAyaM AsAijA, se aNAsAyaNAe aNAsAyamANe tao saMjayAmeva udagaMsi pavijA / se mikkhU vA bhikkhuNI yA udagaMsi paramANe no ummugganimuggiyaM karijjA mAmeyaM udagaM kannesu vA acchIsu vA nakkasi vA muhaMsi vA pariyAvajijjA, tao saMjayA. meva udagaMsi pavijA, se bhikravU vA udagaMsi payamANe dubbaliyaM pAugijA khippAmeva uyahiM vigiMcija vA visohija vA no ceva NaM sAijijjA, aha puNa evaM jANijjA pArae siyA udagAo tIraM pAuNi. svabhAva vAle hote haiM isaliye unhe rAgadveSa tathA krodha karanA ThIka nahIM hai isaliye 'appussue abahillese sAMsArika viSayoM kI utkaNThA se rahita hokara aura vAhya manovRtti se bhI rahita hokara 'egaMtagaeNa jAva samAhIe' ekAnta sthAnameM jAkara apane AtmAko samAdhi yukta banAye arthAt samAhita hokara dhyAnamagna ho jAya-'tao saMjayAmeva-nAvAo udagaMsi' aura saMyama pUrvaka hI nAyake pAnImeM 'pavisijjA' svayaM praveza kare yA taira jAya aura kucha bhI anucita kArya nahIM kare kyoMki sAdhuko saMyamakI ArAdhamA karanA paramAvazyaka hai ||suu0 17 // abahillese' saMyama 52rAyaNa sAdhuse samabhAvathI 27 me uttama mAnapAmA bhArata che. tathA sAdhuo samadazi svabhAvavALA hoya che. tethI teoe rAgadveSa ke phodha kare ThIka nathI. tethI sAMsArika viSayenI utkaMThAthI rahita thaIne tathA bAhyamane vRttithI 575 2hita 42 'egaMtagaeNa jAva samAhIe' senta yittayo pAtAnA mAtbhAra smaadhiyukta banAve arthAt samAhita thaine eTale ke sAvadhAna manavALA thaIne dhyAna magna 5 'tao saMjayAmeva nAvAo udgaMsi pavisijjA' bhane sayama 54 // nAmAMthI pANImAM svayaM utarI javuM ane kaMIpaNa agya kArya karavuM nahIM kema ke sAdhune saMyamanI ArAdhanA karavI eja atyaMta jarUrI che. e sa. 17 zrI sAgasUtra :4 Page #553 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre ttae, tao saMjayAmeva udaulleNa vA sasiNadveNa vA kAeNa udagatore ciTrijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA udaullaM vA sasiNaddhaM yA kAyaM no AmajjijjA vA, No pamajjijjA vA saMlihijjA yA nillihijjA thA, uvyalijjA vA uvyaTijjA vA AyAvijja vA payAvijja vA, aha puNa evaM jANijjA-vigodao me kAe chinnasiNehe kAe tahappagAraM kAyaM Amajjijja vA jAya payAvijja vA, tao saMjayAmeva gAmANugAmaM dUijjijjA sU0 10 // chAyA-sabhikSu ; bhikSukI vA uda ke plavamAno no hastena hastaM pAdena pAdam kAyena kAyam AsAdayet, sa anAsAdanayA anAsAdamAnaH tataH saMyatameva udake plaveta, sa bhikSurvA bhikSukI vA udake ralavamAnaH no unmajjananimajjanaM kuryAt, mA me idam udakaM karNa yo varvA akSaNo vA nAsikAyAM vA mukhe vA paryApadyata, tataH saMyatameva udake plaveta, sa bhikSu vI udake plavamAno daurbalyaM prApnuyAt, kSiprameva upadhiM parityajet, vizodhayed vA no caiva khalu sAdayet, atha punarevaM jAnIyAt-pAragaH spAd udakAt tIraM prAptum, tataH saMyatameva udakATraiNa sasnigdhena vA kAyena udakatIre tiSThet, sa bhikSurvA bhikSukI vA udakAI vA sasnigdhaM vA kAyaM no AmArjayed vA no pramArjayed vA saMlikhed vA nilikhed vA udvaled vA udvartayed vA AtApayed vA pratApayed vA, atha punarevaM jAnIyAt-vigatodako me kAyaH chinnasnehaH kAyaH tathAprakAraM kAyam AmArjayed vA yAvat pratApayed vA, tataH saMyatameva grAmAnugrAmaM gacchet ||suu0 18 // TIkA-samprati udake plavamAnasya sAdhoH kartavyavidhi pratipAdayitu mAha-'se mikkhU vA bhikkhuNI vA sa bhikSurvA bhikSukI vA 'udagaMsi patramANe' udake plavamAnaH saMtaran 'no hattheNa hatthaM pAeNa pAyaM' no hastena hastam pAdena pAdam 'kAraNa kAyaM AsAijjA' 'kAyena agha nAyake pAnI meM tairate hue sAdhu kI kartavya vidhi batalAte haiM TIkArtha- 'se bhikkhU vA bhikkhuNI cA udagaMsi payamANe' yaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhyI pAnI meM tairate hue-'No hastheNa hatthaM hAtha se hAtha ko yA 'pAeNa pAyaM' pAda se pAdako yA 'kAeNa kAyaM AsAijjA' kAya zarIrAvayava se-kAya zarIrAvayavako nahIM saMsparza kare aura AsphAlana bhI have nAvanA pANImAM taratA sAdhunA kartavyanI vidhinuM kathana kare che - ___ tha- se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te 5rita sayabhazI sAdhu bhane sAthI 'udagaMsi pavamANe pANImA trt| tatA No hatyeNa hatthaM pAeNa pAyaM' DAyathI sAyanA hai pAthI pAnA 'kAraNa kAya AsAijjA' mth| zarIrAvayavI zarI20555ne 25 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #554 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 1 u. 2 sU0 18 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam kAyam pAsAdayet - saMspRzet, AsphAlayed vA 'se aNAsAyaNAe' sa sAdhuH anAsAdanayAasaMsparzana anAsphAlanena vA 'aNAsAyamANe' anAsAdayamAnaH hastAdinA hastAdikam asaMspRzan anAsphAlayan vA 'tao saMjayAmeva udagaMsi SavijjA' tataH tasmAt kAraNAt tadanantaraM vA saMyatameva yatanApUrvakameva udake plaveta- saMtaret, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI 'bhikSurvA bhikSukI vA 'udagaMsi patramANe' udake plavamAnaH 'no ummugganimuggiyaM karijjA' no unmajjananimajjanaM kuryAt anyathA hastAdikA sphAlanena unmajjananimajjanena vA akAyikajIvAnAM hiMsayA saMyamavirAdhanA syAt sAdhUnAM tannocitam evam 'mAmeyaM udagaM kannesu vA acchI su vA nakaMsi vA muhaMsi vA pariyAvajjijjA' mA me-mama idam udakam karNayo of akSNo va nAsikayo va mukhe vA paryApadyeta pravizedityevaM manasi cintAmapi na kuryAdityarthaH, tao saMjayAmeva udagaMsi paviJjA' tataH tasmAt kAraNAt saMyata nahIM kare aura - kAya ' se aNAsAyaNAe aNAsAyamANe' vaha sAdhu anAsAdana se arthAta asaMsparza se aura anAsphAlana se hAthAdi ko hAtha vagairaha se nahIM chUte hue aura nahIM AsphAlana karate hue 'tao saMjayAmeva udagaMsi pavijjA' saMyama pUrvaka hI pAnI meM taire - ' se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, udagaMsi pacamANe ' - vaha bhikSu aura bhikSukI pAnI meM tairate hue- 'no ummugganimuggiyaM karijjA' unmajjana nimajjana bhI nahIM kare anyathA hAtha pAda vagairaha se hAtha pAda vagairaha kA AsphAlana se idhara udhara paTakane se aura unmajjana nimajjana karane se akApi jIvoM kI hiMsA hone se saMyama kI virAdhanA hogI so sAdhu ke liye ThIka nahIM kahA jAsakatA 'mAmeyaM udgaM kannesu vA acchI vA' isa prakAra yaha pAnI mere kAnoM meM yA AMkhoM meM yA 'nakkaMsi vA muhaMsi vA' nAkoM meM yA mukha meM yA anya kisI avayavoM me 'pariyAvajjijjA' praveza kara jAyegA aisI cintA bhI sAdhu sAdhvI ke manameM nahIM karanI cAhiye 'tao saMjayAmeva udagaMsi 543 42ve| nahIM'. 'se aNAsAyaNAeM' bhane se sAdhu anAsAhanAthI asasparzathI tathA 'aNAsAyamANe' anArazAsanathI hAtha vigerene hAtha vigereyA sparza aryA vinA bhane laTAvyAvinA 'tao saMjayAmeva udagaMsi pavijjA' saMyama 4 4 pAzubhAM taratA rahevu 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te sAdhu bhane sAcI 'udagaMsi pavamANe' pANIbhAMtaratA taratAM "no ummuggatimuggiyaM karijjA' unbhanna nisAna purayA nahIM arthAt DubakIyA khAvI nahI. nahItara hAtha paga vagerenA AsphAlana arthAt athaDAvAthI tathA DubakIyA khAvAthI apkAyanA jIvAnI hiMsA thavAthI sayamanI virAdhanA thaze. e sAdhune bhATe yogya ahevAlu nathI. 4 pramANe 'mAmeya udagaM kannesu vA acchI vA mA pANI bhArA chAnAmA De ANAbhAM 'nakkaMsi vA muhaMsi vA' nAumA bheodAmAM hai jIna avayayeobhAM 'pariyAvijjA' praveza 12ze mevI ciMtA yA sAdhuye ravI nahIM, paraMtu zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #555 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 544 AcArAMgasUtre eva yatanApUrvakameva udake plaveta-saMtareta, natu hastapAdAdikaM kiJcidapi saMcAlayet 'se bhikkhU vA udagaMsi patramANe dubaliyaM pAuNijjA' sa bhikSu vA udake plavamAnaH saMtaran yadi daurbalyaM kaSTaM prApnuyAta tahi 'khippAmeva uvAhi vigicijjavA visohijja vA' kSiprameva-zIghra. meva upadhiM vastropakaraNAdikaM vigizcet-parityajeta, vA, vizodhayed vA kiJcidanupayuktamupaka. raNAdikaM tyajet kintu 'no cevaNaM sAijijajA' no caiva khalu sAdayet-upadhau mamatvaM kuryAt upadhau vastropakaraNAdau Asakto na bhavedityarthaH, 'aha puNa evaM jANijjA' atha-yadi punarevaM jAnIyAta-'pArae siyA udagAo tIraM pAuNittae' pAragaH syAt-pAraM gataH syAm-udakAt tIraM prAptum samartho'haM saMjAtaH ityevaM yadi jAnIyAIi 'tao saMjayAmeva' tataH tadanantaram saMyatameva yatanApUrvakameva 'udaulleNa vA sasiNaddheNa vA kAraNa' udakAINa vA jalakli. pacijjA' kintu saMyama pUrvaka hI pAnI meM taire aura usa pAnI meM terate samaya hAtha paira vagairaha kA saMcAlana bhI nahIM kare aura 'se bhikkhU yA udagaMsi pavamANe' vaha pUrvokta bhikSu aura bhikSukI pAlI meM tairate hue yadi 'dubbaliyaM pAuNijjA' durbalatA ko prApta kare yAne kaSTha kA anubhava kareM to-'khippAmeva udyahiM vigiMcijja vA' zIghra hI upadhi vastra upakaraNAdi kA parityAga karade yA jo kucha 'visohijja yA' anupayukta upakaraNa ho usako choDa de kintu 'No ceva NaM sAijijbA' usa upadhi meM mamatva Asakti nahIM kare arthAt usa vastra upakara. NAdi meM Asakta nahIM ho aura yadi 'aha puNarevaM jANijjA' vaha sAdhu aisA vakSyamANa rUpa se jAna le ki 'pAraesiyA' udaka meM tairatA huA maiM 'udagAmo tIraM pAuNittae' taTa ke usa pAra jAne meM samartha haM arthAt pAnIke dUsare taTapara meM avazya jAne meM samartha ho cukA hUM aisA jAna le to saMyamapUrvaka hI pAnI se Ardra gIlAzarIra aura 'sasiNidveNa cA, kAraNa udagatIre ciTThijjA' jala se 'sajayAmeya udgasi pavijjA' saya pUrva pAemA taratA rahe. mane ye bhI taratI mate 150 vigerene uqq nahI Ane se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' te pUrvAgn sAdhu sAthI 'udagaMsi pavamANe' pANImA tatai Rai 'dubbaliyaM pAuNijjA' ne dumata pAbha arthAt 5fst 0 3 4TanA yasava thAya te 'khippAmeva uvahiM viniMca vA visohijja vA' are S5dhi patra pAtra 5426 / nA tyA 43 he mAre anupayogI 354275 DAya tena 34 vA 'no ceva NaM sAijijjA' paraMtu 22 65. dhimAM AsakatI rAkhavI nahIM'. arthAt e vastra upakaraNadimA Asakata thavuM nahIM ja puNa evaM jANijjA' manene te sAdhune mema samaya 3 'pArapa siyA' 5Hi Rai taratA hu sAme nAre zIza 'udagAo tIraM pAugittae' na sAme nAre paIyA samartha chu to 'to sajayAmeva' sayama pUrva " 'uda ulleNa vA sasiddheNa yA kAraNa' pAthI bhInA zarIrathI mana pANIthI nica-ya44 zarIrathI 'udgatIre zrI mAyArAgasUtra :4 Page #556 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 2 0 18 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 545 nnena, sasnigdhena vA kAyena 'udagatIre ciTijjA' udakanIre tiSThet 'se bhikkhU vA bhivakhuNI cA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'udaullaM vA sasiNiddhaM cA kAyaM' udakAI yA sasnigdhaM vA kAyam 'no Amajijajna vA No pamajjijjA yA' no AmArjayed vA no kizcid mArjanaM vA kuryAta, no pramAyeda vA-no vA punaH punaH pramArjana vA kuryAta 'saMlihijja vA' saMlikheda vA-saMlekhanaM vA proMchanaM no kuryAt 'nillihijja vA' nilikhed vA nilekhanaM vA punaH punaH pronchanaM na kuryAt, 'udhvalijjA vA uvahijjA vA' udavalayeda vA no unmadanaM kuryAt 'udvartayed vA udvartanaM vA no kuryAta, 'AyAvijja vA, payAvijja vA' AtApayed vA sUryakiraNAdau AtApanAM vA na kuryAta pratApayeda vA-paunaH punyena pratApanAM vA na kuryAt kintu 'aha puNa evaM jANijjA' atha-yadi puna ravaM vakSyamANa rItyA jAnIyAt 'vigoda mo me kAe' vigatodako me kAyaH udaravindurahitaM mana zarIraM vartate 'chinnasiNehe kAe ! snigdha zarIra se udaka ke taTapara jAkara Thahare aura 'se bhikkhU cA bhikkhuNI vA udaullaM vA, sasaNiddhaM vA kArya' bAha pUrvokta bhikSu aura bhikSukI udaka se Adra gIlA aura snigdha bhIgA huA kAya zarIrAvayava ko 'No Amajjijja vA' eka bAra yA-'No pamanijjA vA' aneka bAra AmArjana tathA pramArjana nahIM kare evaM 'No saMlihijja vA, No nillihija cA' eka bAra yA aneka saMlekhana nilekhana bhI nahIM kare tathA 'No umbalijja vA, No uThavahijjA vA' udvalanamadana evaM udvartana-mAlIza nahIM kareM, 'No AyAvijja vA, payAvijja vA sUrya kiraNAdi meM usa AI kAya ko AtApana evaM pratApana bhI nahIM kare arthAt ekavAra yA anekabAra AtApana pratApana bhI nahIM kare-'ahapuNa evaM jANijjA vigaodao meM kAe' aura yadi vaha sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpase jAna leki merA kAya zarIra udaka se rahita ho gayA hai aura bilakula hI cidvijjA' pAnA sAbhA nAre 44 mA 23. 5.2 se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te vAta sAdhu mane sAthI 'udaullaM vA sasiNaddhaM vA' pAthI mInA bhane yo paNa 'kArya' zarIrane 'No Amajjijja vA No pamajijajja vA' me412 3 ma24vAra bhAna prabhAna 42 nahI 'no salihijja vA' 52 // 41 / 2 samana arthAt zarI22 suvu nahI jo nillihijjA vA' pAyA2 (nabhana 427 nahI' tathA 'No uvvalijjA vA No uvaTTijjA vA' sana-mana mane vatana bhAlI571 425 // nahI tathA 'No AyAvijja vA payAvijja vA' tathA sya na ta vigerebha se sInA zarIrane AtApana ke pratApana karavuM nahIM arthAt ekavAra ke vAraMvAra zarIrane tapAvavuM nahIM. aha puNa evaM jANijjA' bhane te sAdhu 25ne sAthIna tAmAM se mAra, 'vigao dao me kAe' bhAi zarI2 512nu arthAt 13 27 Ayu cha. tathA 'chinnasiNehe kAe' zarI2 misa manAtha 152nu, 55 Ayu arthAt sArI rIte sudha A. 69 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #557 -------------------------------------------------------------------------- ________________ % ES AcArAMgasUtre chinnasneharahito me mama kAyaH sampanna ityevaM yadi jAnIyAttarhi taha pagAraM kArya' tathAprakA. ram-udakabindurahitaM sneharahitaJca kAyam 'Amajjijja vA jAba payAvijana vA' AmArjayeda yA yAvat-pramArjayed vA saMlikhed vA nilikhed vA udavalayed vA udvartayed vA antApayed vA pratApayed vA, udakabindu snehAdivarjitakAyasya AmArjanAdinA apkAyikajIvahiMsAyA abhAvena saMyamavirAdhanA na saMbhavati 'to' tataH-tadanantaram 'saMjayAmeva' 'saMyatameva' yatanApUrvakameva 'gAmANugAma duijjijjA' grAmAnugrAmam-grAmAda grAmAntaraM gacchediti ||suu0 18 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAmANugAmaM duijjamANe aMtarA no parehiM saddhiM parijaviya parijaviya gAmANugAma dUha jijjA, tao saMjayAmeva gAmANugAma duijjijjA // 40 19 // ___ chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA grAmAnugrAmaM gacchan annarA no paraiH sArddham pariyApya pariyApya grAmAnugrAmaM gacchet, tataH saMyatameva grAmAnugrAmaM gacchet ||suu0 19 // 'chiNNasiNehe kAe' sneha se bhI rahita ho gayA hai arthAt acchI taraha se sUkha gayA hai aisA samajha le to 'tahappagAraM kAyaM Amanjijja cA pamajjijja cA' isa prakAra ke bilakula sUkhe hue kAya zarIra ko amAjana pramArjana kare 'evaM jAya payAvija vA' yAvat usa udakabiMdu rahita zarIra ko saMlekhana tathA pratilekhana bhI kare evaM ubalana mardana tathA udavartana bhI kare kyoMki udaka bindu rahita aura snehAdi varjita zarIra kA AmArjanAdi karane se akAyika jIyoM kI hiMsA kA saMbhava nahIM hone se saMyama kI virAdhanA nahIM hogI isake bAda 'tao saMjayAmeva gAmANugAmaM dUijijjA' saMyamapUrvaka hI eka grAma se dUsaregrAma gamana kare kyoMki uktarIti se sUkhe hue kAyako AmArjanAdi karane ke bAda saMyama pUrvaka vihAra karane se saMthama cirAdhanA nahI hotI // 18 // ___ aba sAdhuoM ko vANI kA saMyamapUrvaka hI grAmAntara meM jAnA cAhiye yaha gaye che. sama sAge cha 'tahappagAraM kAya Amajjijja vA' pamajjijja vA' pI zatanA biskula sukAI gayelA zarIrane Amarjana pramArjana karavuM tathA e pANInI bhinAza paganA zarIrane yAvat 'jAva payAvijja vA' samana tathA prativepana padhu 42yu tathA udvelana mardana tathA udvartana mAlIza paNa karavI kema ke pANInA chAMTA vinA ! ane bhinAza vagaranA zarIranuM AmArjanAdi karavAthI akAyika jenI hiMsA ne saMbhava na pAthI sayabhanI virAdhanA yatI nathI. 'tao saMjayAmeva gAmANugAma duijjijjA' te pachI saMyama pUrvaka ja eka gAmathI bIje gAma gamana karavuM kema ke ukta prakArathI sukelA zarIrane AmardanAdi karyA pachI saMyamapUrvaka vihAra karavAthI saMyamanI virAdhanA thatI nathI 18 have sAdhuoe grAmAntara gamana karatAM vANI saMyama rAkhavA mATe sUtrakAra zrI aayaa| sUtra : 4 Page #558 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 19 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 547 TIkA-samprati sAdhUnAM vAk saMyamapUrvakameva grAmAntaragamanaM pratipAdayitumAha- se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI yA 'gAmANugAmaM dui namANe' grAmAnugrAmam-grAmAd grAmAntaraM gacchan 'aMtarA no parehiM saddhi' antarA-mArgamadhye no paraiH gRhasthaiH sArdam 'parijaviya parijaviya' pariyApya pariyApya paunaHpunyena bahugarha bhASaNaM kurvan 'gAmANugAmaM dUijjijjA' grAmAnugrAmaM grAmAd grAmAntaraM gacchet, vRthA''lApavarjanapUrvakameva nAmAntaraM gacche ditibhAvaH, tathAsati bAk saMyamena saMyamavirAdhanaM na syAt ||suu019|| mUlam-se mikravU cA mikkhuNI vA gAmANugAmaM dUijjamANe aMtarA se jaMghAsaMtArime udagaM siyA, se puThyAmeva sasIsobariyaM kAyaM pAe ya pamajjijjA, pamajjittA egaM pAye jale kiccA egaM pAyaM thale kiccA tao saMjayAmeva udagaMsi AhAriya rIejjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI cA AhAriyaM rIyamANe no hatthena hatthaM pAyega pAyaM jAya aNAsAyamANe tao saMjayAmeva jaMghAsaMtArime udae AhAriyaM rIejjA se bhikkhU vA bhikkhuNI vA jaMghAsaMtArime udae AhAriyaM rIyamANe no batalAte haiM___TIkArtha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA gAmANugAmaM dUijjamANe' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI eka grAma se dUsare grAma jAte hue 'aMtarA No parehiM saddhiM parijaviya parijavitha' mArga ke madhya meM gRhasthoM ke sAtha bArabAra bahuta se garhita niMdita bhASaNa karate hue 'gAmANugAmaM dUijijjA' eka grAma se dUsare grAma nahIM jAya arthAt vRthA AlApa varjana pUrvaka hI prAmAntara meM gamana kare kyoMki bahuta se gahita vRthA AlApa karane se saMyama kI virAdhanA hogI 'tao saMjayAmeva gAmANugAmaM dUijjijjA' isaliye vAksaMyama pUrvaka hI gamana karane se saMyamakI virAdhanA nahIM hotI / sU0 19 // thana 3re cha. TI-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayabhazI sAdhu bhane sapAsa 'gAmANugAmaM dUijjamANe' me bhayo bhAra // rai 'aMtarA no parehiM saddhiM' bhAgamA harayAnI sAthe 'parijaviya parijaviya' pAra vAra nihita sApa 42 42di 'gAmANugAma dUnnikA" eka gAmathI bIje gAma javuM nahIM arthAt, vRthA pralApane tyAga karIne gAma ntaramAM gamana karavuM kema ke nakAme lAgUvilAsa karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya cha. tethI 'tao saMjayAmeva gAmANugAma duijjijjA' pAlIna saya 554 1 gamana karavAthI saMyamanI virAdhanA thatI nathI. 19 che zrI sAgasUtra :4 Page #559 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre sAyAvaDiyAe no paridAhabaDiyAe mahaimahAlayasi udayaMsi kAyaM viusijjA, tao saMjayAmeva jaMghAsaMtArime udae AhAriyaM rIejjA, aha puNa evaM jANijA pArae siyA udagAo tIraM pAuNittae, tao saMjayAmeva udalleNa vA sasiNidveNa vA kAeNa dagatIrae ciTrijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA udaullaM vA kAyaM sasiNiddhaM vA kAyaM no Amajjijja vA no pamajjijja vA saMlihijja vA nillihijja yA uvyalijja vAuThavahijja vA AyAvijja vA payAvijja vA, aha puNa evaM jANijjA vigaodae me kAe chinnaliNehe, tahappagAraM kAyaM Amajijajja vA jAva payAvijja vA tao saMjayAmeva gAmANugAma dUijjijA ||suu0 20 // chAyA- sa bhikSa rvA mikSakI vA grAmAnugrAmaM gacchan antarA tasya jaMghAsaMtAyama, udakaM syAta, sa pUrvameva sazIrSoMparikaM kAyaM pAdaM ca pramANeyet pramAya ekaM pAdaM jale kRtyA ekaM pAdaM sthale kRtvA tataH saMyatameva udake yathA''ryam rIyeta, sa bhikSu | bhikSukI vA yathA''ya rIyamANo no hastena hastaM pAdena pAdam yAvad anAsAdayan tataH payatameva jaMghA saMtAryam udakam yathA''rya rIyeta, sa bhikSu rvA bhikSukI vA jaMghAsaMtAryam udakam yathA''rya rIyamANo no sAtA pratipacyA no paridAhapratipattyA mahati mahAlaye udake kAyaM vyutsRjet, tataH saMyatameva jaMghAsaMtAryam udakaM yathA''yam rIyeta, atha punarevaM jAnIyAt pAragaH syAt udakAt tIram prAptum tataH saMyata meva udakArTeNa vA sasnigdhena vA kAyena udakatore tiSThet sa bhikSu rvA bhikSukI kA udakAI yA kArya sasnigdhaM vA kAyam no AmArjayed vA no pramArjayed vA, saMlikhed vA nilikhed vA udvalayed vA udvartayet vA AtApayeda vA pratApayed vA, atha punarevaM jAnIyAt-vigatodako me kAyaH, chinnasnehaH tathAprakAraM kAyam AmArjayedavA yAvat pratApayed vA tataH saMyatameva grAmAnugrAmaM gacchet ||suu0 20 // TIkA-atha sAdhUnAM jaGghA saMtaraNa vidhi pratipAdayitumAha-'se bhikhkhU vA bhivakhuNI yA' sa bhikSu aa bhikSukI vA 'gAmANugAma dUi jamANe' grAmAnugrAmam-grAmAd grAmAntaraM agha sAdhu ko jaMghe bhara pAnI ko tairane kI vidhi batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAmANugAmaM dUijjamANe' yaha pUrvokta bhikSa aura bhikSukI eka grAma se dUsare grAma jAte hue 'aMtarA se jaMghA saMtA. have sAdhune jAMghapura pANImAM javAne vidhi kahe che TI-'se bhikkhU yo bhikkhuNI vA' te pati sayamazIba sAdhu sa2 sAdhyA 'gAmANugAmaM dUijjamANe' me mathI bhI gAma rai 'aMtarA se jaMghAsatArime udgaM sayA' zrI mAyArAgasUtra :4 Page #560 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 20 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 549 gacchan 'aMtarA se jaMghAsaMtArime udage siyA' antarA-mArgamadhye tasya sAdhoH jaGghA saMtArtham jaGghayA saMtaraNayogyam jaGghApramANe yadi udakaM syAt tarhi 'se puvvAmeva sasIsovariyaM kArya' sa sAdhuH pUrvameva udakasaMtaraNAtprAgeva sazIrSo parikram zIrSasahitam uparitanam kAyam 'pAe ya pamajjijjA' pAdazca pramArjayed 'pamajjittA egaM pAyaM jale kiccA' pramAjya ekaM pAdaM jale kRtvA - saMsthApya ' egaM pAyaM thale kicca / ' ekaM pAdaM sthale kRtvA 'tao saMjayAmeva' tataH tadanantaram saMyatameva - yatanA pUrvakameva ' udagaMsi AhAriyaM rIejjA' udake yathAssryam - IryAsamitiviSaye AcAryAdezAnusAram rayeta gacchet, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' bhikSu of bhikSukI vA 'AhAriyaM rIyamANe' yathA''ryam - AcAryAdezAnusAram royamANaH gacchan 'no hattheNa hatthaM pAeNa pAyaM' no hastena hastam pAdena pAdam 'jAva aNAsAyamANe' yAvat kAyena kAyam AsAdayet - saMspRzeta, sa sAdhuH anAsAdanayA anAsAdayan - asaMspRzan rime uge siyA' usa sAdhu ko madhya meM jaMghA se pAra karane yogya arthAt jaMghA bhara pAnI ho to - 'se puNyAmeva sasIsovariyaM kAryaM' usa jaMdhe bhara pAnI ko pAra karane se pahale hI mastaka sahita Upara bhAgake kAya zarIra ko aura 'pAe ya pamajjijjA' paira ko pramArjita kare aura - 'pamajjittA' sazira Upara bhAga ke kAya tathA paira ko pramArjita karake - 'egaM pAyaM jale kijjA' eka paira ko jala meM aura 'egaM pAyaM thale kiccA' eka pAdako sthala para karake 'tao saMjayAmeva udagaMsi AhAriyaM rIejjA' usake bAda saMyama pUrvaka hI yathAcArya arthAt iryAsamiti ke viSaya meM AcArya ke upadeza ke anusAra hI gamana kare aura 'se bhikkhU cA bhikkhUNI vA, AhAriyaM rIyamANe No hattheNaM hRtthaM' vaha pUrvokta bhikSu aura bhikSukI AcArya ke upadezAnusArahI gamana karate hue 'hattheNaM hatthaM' hAtha se hAtha ko 'pAeNa pAyaM' paira se paira ko 'jAva aNAsAyamANe' evaM yAvat kAya se kAya ko saMsparza nahIM kare aura vaha sAdhu anAsAdana se arthAt asaMsparza se hAtha paira e sAdhune mArgomAM ja ghAthI pAra karavA lAyaka atyaMt jAMgha panna pANI hAya te ye aMdhApura pAlIne pAra 12vA bhATe 'se puvvAmeva' paDela 'sasIsovariya kArya pAeya 'majjijjA' bhasta sahita uparanA lAganA zarIra nuM ane garnu pramAna ne 'pamajjittA' samasta uparanA lAganA zarIra bhane garnu prabhAna ne 'e pAya jaMle kiccA' ye yagane sabhAM rANIne tathA 'eMge pAya thale kiccA' the pagane bhIna para zamI 'tao saMjayAmeva udagaMsi AhAriyaM rIejjA' te pachI saMyama pUrva ja yathAcA arthAt ya samitinA sabaMdhamAM AcAryAMnA upadezAnusAra ja gamana ' ne 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvota saMyamazIla sAdhu sAdhvI 'ahAriyaM rIyamANe' AyAryanA upadeza pramANe gamana uratAM 'No hattheNa hatthaM pAeNa pAya" hAtha paDe hAthoM yaza vaDe pagale bhane 'jAva aNAsAyamANe' yAvat zarIrathI zarIrA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #561 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 550 AcArAMgasUtre 'ta saMjayAmeva ' tataH tadanantaram saMyatameva - yatanA pUrvakameva 'jaMghAsaMtArime udae' jaMghA - saMtAryamudakam 'AhAriyaM rIpajjA' yathA''ryam - AcAryA dezA nusAram - IryAsamitau yathA AcAyeNoktaM tathaiva rIyeta - gacchet, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu rvA bhikSukI vA 'jaMghA saMtArime udaya' jaMdhA saMtAryam jaMghayA saMtaraNayogyam udakam 'AhAriyaM rIyamANe' yathA''ryam AcAryAdezAnusAraM rIyamANaH gacchan 'nau sAyAvaDiyAe' no sAtApratipacyA - mukhazAntiprAptyartham 'no paridAha paDiyAe' no paridAhapratipasyA - paritApazAntyartham ' mahai mahAlayaMsi udayaMsi' mahati mahAlaye atyantAgAdhe udake 'kArya viusijjA' kArya vyutsRjet, pravezayet no nimajjayedityarthaH, apitu 'tao saMjayAmeva jaMghAsaMtArime udara' tataH tadanantaram saMyatameva yatanApUrvakameva dhAtArtham udakam 'AhAriyaM rIejjA' yathA''ryam - AcAryAdezAnusAram rIyeta - gacchet, 'aha puNa evaM jANijjA' atha yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAtkAya vagairaha ko hAtha paira kAyAdi se saMsparza nahIM karate hue 'tao saMjayAmeva' usake bAda saMyamapUrvaka hI 'jaMghAsaMtArime udae' jaMghA se tairane yogya pAnIko 'ahAriyaM rIejA' AcArya ke AdezAnusAra hI pAra kareM gamana kare arthAt samiti meM AcAryane jaisA kahA hai isI taraha jAnA cAhiye 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, jaMghA saMtArimeM udae AhAriyaM rIyamANe' vaha pUrvokta bhikSu aura bhikSukI jaMghA se tairane yogya udaka ko AcArya ke upadezAnusAra hI jAte hue 'No sAdhAvaDiyAe' sukha zAMti prApti ke liye aura ' No paridAhavaDiyAe' paritApa zAnti ke liye bhI 'mahaI mahAlayaMsi udayaMsi kArya viusijjA' atyaMta agAdha pAnI meM kAyako praveza nahIM karAve arthAt agAdha jalameM kabhI bhI nahIM nimajjana kare apitu 'tao saMjayAmeva' usa ke bAda saMyamapUrvaka hI 'jaMghAsaMtArime udage' jaMghA se pAra karane yogya udaka meM 'AhAriyaM rIejjA' AcAryake upadezAnusAra gamana karane kA vicAra kareM arthAt jaMghA bhara pAnI ko taira kara cale 'aha puNa evaM sparzI karavA nahIM. ane te sAdhu anAsAdanAthI arthAt hAtha paga ane kAyAdithI hAya yA mane yAhinA sparzaryA pinA 'tao saMjayAmeva jaMghAsaMtArime udae saMyabha pUrva adhathI taravA yegya pANIne 'ahAriyaM rIejjA' AyAryanA upadeza prabhArI pAra kare. arthAt IrSyA sakSitimAM AcArya je pramANe kahyuM che eja pramANe te jalane yA 2' 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu mane sAdhvI 'jaMghA saMtarime uda' dhAthI tarakhAne yogya pANIne 'AhAriyaM rIyamANe' gAyAryanA upadeza pramANe 4 gamana 42tAM 'jo sAyA vaDiyAe' sukha zAMtinI prApti bhATe bhane 'No parivAha ghaDiyAe' paritApanI zAMti bhATe yA 'mahaimahAlayaMsi udaya si' atyaMta agAdha yIbhAM 'kAyaM viusijjA' zarIrane pravezAve nahIM arthAt agAdha mAM pazu samaye praveza nahIM paraMtu 'tao saMjayAmeva' praveza aryAchI saMyama pUrva 4 'jaMghA saMtArime udage' ladhathI pAra 42vAne yogya pANImA 'AhAriyaM rIrajjA' mAyAryanA upadezAnusAra zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #562 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 2 sU0 20 tRtIyaM IyAMdhyayananirUpaNam 551 'pArae siyA udagAo tIraM pAuNittae' pAragaH samarthaH syAt udakAt tIraM prAptam-ahaM tIraM prAptuM samartho'smIti yadi jAnIyAttarhi 'namo saMjayAmeva' tataH tadanantaram saMyatameya yattanApUrvakameva 'udaulleNa vA sasiNagreNa vA kAraNa' udakAdreNa vA sasnigdhena vA kAyena 'dagatIrae ciTThijA' udakatIre tiSThet 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu vA bhikSukI yA 'udaullaM vA kArya' uda kA vA kAyam 'sasiNaddhaM vA kArya sasnigdhaM vA kAyam 'no bhAma. jjijjayA' no AmAyeda vA 'no pamajjijja vA' no pramArjayed vA 'saMlihijja vA nillihijja vA' no saMlikhed vA, nilikhed vA 'uvyalijja vA utpaTTijja vA' no udlayeda vA udvartayed vA 'AyAvijja vA payAvijja vA' no AtApayed vA pratApayed ghA, AtApanA joNijjA' kintu yadi vaha sAdhu vakSyamANa rUpa se aisA jAnale kI 'pArae siyA udagAo tIraM pAuNittae' pAnI ko pAra kara usa pAra ke taTa taka meM jA sakuMgA aisA jAnale to 'tao saMjayAmeva' saMyamapUrvaka hI jaMghA se pAra karane yogya pAnI meM 'udaulleNa vA sasiddheNa vA kAraNa' AI gIlA aura atyaMta snigdha zarIra se 'dagatIrae cihijjA' pAnI ke dUsare taTa para jAkara khaDA rahe vahAM khaDA rahakara 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSuka evaM bhikSukI 'udaullaM vA kAyaM' udaka se Ardra gIlA kAya-zarIra ko tathA 'sasiNiddhaM / kAyaM' snigdha bhIgA huvA kAya-zarIra ko 'No Amajjijja vA jo pajjijaja yA' AmA jana yA pramAjana nahIM kare evaM 'saMlihijja bA pilihijja vA' saMlekhana tathA vilekhana bhI nahIM kareM, usI prakAra usa Adra zarIra ko 'uccAlijja / uccahijja cA' udvalana-mardana evaM udvartana bhI nahIM kareM arthAta aMga poMchana vagairaha se apane zarIra kA poMchapAcha bhI nahIM kareM tathA 'bhAyAcija cA payAvijja vA' samAna 12 'aha puNa evaM jANijjA' zrItuna te sAdhu 1 mAM 241412 zate ong -'pArae siyA' pANI pA2 4zana 'udagAo tIraM pAuNittae' sAmAnA / sudhI / samaya chu ma na mAne 'tao saMjayAmeva' mAthI pA2 421 // yogya pAmA saMyama 54 / 'udaulleNa vA sasiddheNa vA kAraNa' pANIthI mInA bhane satyata 25 zarIrathI 'daga tIrae cidvijjA' pANInA sAme nAre 47 Get 26 mana AcAryanI AjJA pramANe gamana karavAne vicAra kare arthAt jAMghapura pANImAM pravezIne amana 32. 'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te bhUti sAdhu sane sAthI 'udakaullaM kAya' pANIthI elen zarIrane 'sasiNiddhaM vA kAyaM' mane sni nInA zarIrane 'no Amajjijja vA no pamajjijja vA' mA prabhAna 427 nahI 'saMlihijja vA nilli. hijja vA' tathA samAna ta nimana 55 72 nahI 4 prabhArI 'uThbalijja vA uvvaTTijja vA' meM lInA zarI22 mana ta na 555 42 naDI. arthAt // su75 vithI ye zara 757 42 nahI. tathA 'AcAvijana yA payAvijja vA' zrI sAgasUtra :4 Page #563 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 552 ___ AcArAMgasUtre dikaM no kuryAt 'aha puNa evaM jANijjA' atha-yadi punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAta-'vigaodae me kAe' vigatodako jalabindu rahito me-mama kAyo'sti, 'chinnasiNehe' chinna snehaH sneharahitazca mama kAyaH sampannaH ityevaM yadi jAnIyA tarhi tahappagAraM kAyaM' tathA prakAram-jalabindurahitam sne harahitaJca kAyam 'Amajjijja vA' AmArjayed vA 'pamanijja vA' pramArjayed vA saMlikhed vA nilikhed vA udvalayed vA udgartayed vA AtApayed vA 'payAvijja vA' pratApayed vA 'tao saMjapAmeva' tataH tadanantaram saMyatameva yatanApUrvakameva 'gAmANugAmaM' grAmAnugrAmam-grAmAd grAmAntaram 'dRijjijjA' gacchet ||suu0 20 // ___mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAmANugAma dUijjamANe no maTiyAgaehiM pAehiM hariyANi chidiya Thidiya vikunjiya vikujiya sUrya kiraNa vagairaha se AtApana bhI nahIM kareM, tathA pratApana bhI nahIM kreN| arthAt jaise ke taise hI pAnI ke dUsare taTa para jAkara rahe 'aha puNa evaM jANijjA' kintu yadi vaha sAdhu aisA vakSyamANa rUpa se jAna leki 'vigaodae me kAe' merA zarIra pAnI se rahita ho cUkA hai aura 'chinnasiNehe' snigdha bhI nahIM hai arthAt bilakula hI sUkha gayA hai 'tahappagAraM kAyaM' aisA dekhale yA jAna le to isa prakAra ke zarIra ko 'Amajijja vA pamajjijja vA' Amajana tathA pramArjana bhI kare evaM 'jAva payAvijja vA' yAvat saMlekhana tathA nilekhana arthAt pratilekhana bhI kare tathA udvalana evaM udvartana bhI kareM tathA AtApana arthAt sUryAdi ke kiraNoM se AtApana tathA pratApana bhI kareM aura 'tao saMjayAmeva' usa sUkhe hue zarIra ko AmAjana pramAjana tathA AtApana pratApana karane ke bAda saMthama pUrvaka hI 'gAmANugAmaM dUinjinjA' eka grAmase dUsare grAma jAya kyoMki isa prakAra gamana karane se saMyama kI virAdhanA nahIM hotI, isaliye saMyamapAlana karanA sAdhuoM kA parama kartavya hai ||suu. 20 // sUryakiraNa vigerethI tapAvavuM paNa nahIM ane pratApana paNa karavuM nahIM. arthAt jemanA tama pInA sAme niAre dhana 23. 'aha puNa evaM jANijjA' paraMtu te sAdhu , sAmAna yAmAM se bhAva-vigaodae me kAe' bhA3 zaza2 pANI sahita 27 gayu cha tathA 'chiNNasiNehe' snigdha para nathI. arthAt misa su4 gaye che. se zata nase, to seto 'tahappagAraM kAya' yA prabhArInA / 2 / zarIranu 'Amajjijja vo pamajjijz2a vA' mAmA mana prabhAna 59 42 'jAva payAvijja vA' aba yAt saMlekhana tathA nilekhana arthAt pratilekhana paNa karavuM tathA AtApana arthAt sUryAdinA 12thI AtApana mane pratApana 4aa pachI 'tao saMjayAmeva gAmANugAma duijjijjA' saMyama pUrvaka ja eka gAmathI bIje gAma javuM, kema ke A pramANe gamana karavAthI saMyamanI virAdhanA thatI nathI saMyamapAlana karavuM eja sAdhuonuM parama kartavya che. sU.20 zrI mAyA sUtra:4 Page #564 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 2 sU0 21 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 553 siphAliya viphAliya ummaggeNa hariyavahAe gacchijjA, jameyaM pAehi maTiyaM khippAmeva hariyANi avaharaMtu, mAiTrANaM saMphAse, no evaM karijA, se puThyAmeva apahariyaM maggaM paDile hijjA, tao saMjayAmeva gAmANugAmaM dUijjijjA, se bhikkhU vA mikkhugI yA gAmANugAmaM dUijjamANe aMtarA se vappANi vA phalihANi vA, pAgArANi vA, toraNANi vA, aggalANi yA, aggalapAlagANi vA, gaDAo yA, darIo yA, sai parakamme saMjayAmeva parakamejjA, No ujjuyaM g2acchejjA, kevalIbUyA'AyANameyaM' se tattha parakamamANe payalejja vA papaDejja vA, se tattha payalamANe vA pavaDemANe vA, rukkhANi vA gucchANi yA gummANi yA layAo vA vallIo vA, taNANi vA, gahaNANi vA hariyANi vA avalaMbiya avalaMbiya uttarejjA, je tattha pADipahiyA upAgacchaMti, te pANi jAejjA, tao saMjayAmeva avalaMbiya avalaMbiya uttarejjA, tao gAmANugAmaM dUijjijjA // 90 21 // ___ chAyA-sa bhikSu rvA bhikSukI vA grAmAnugrAmaM gacchan no mRttikAgataiH pAdaiH haritAni chiyA chiyA vikubjya vikujya vipATaya vipATaya unma meMNa haritavadhAya gaccheta, yadenA pAdAbhyAM mRttikA kSiprameva haritAni apaharantu, mAtRsthAnaM saMspRzet, no evaM kuryAt, sa pUrvameya alpaharitaM mArgam pratilikheta, tataH saMyata meva grAmAnugrAma gaccheta, sa bhikSu bhikSukI vA grAmAnugrAma gacchan antarA tasya prANi vA parikhA vA, prAkArANi ghA, tora NAni vA AlAni / argalapAza kAni vA gartA vA dayoM vA, sati parakrame saMyatameva parikAmeta no RjukaM gaccheta, kelI pAd-AdAnametat, sa tatra parivAman praskhaled vA prapated vA, sa tatra praskhalana vA prayatan vA vRkSAn vA gucchAni vA gulmAni yA latA vA vallI vA tRNAni vA gahanAni vA haritAni vA avalambya avalambya uttareta, ye tatra prAtipathikA upAgacchanti tebhyaH pANiM yAcitvA tataH saMyatameva avalambya avalambya uttareta tato grAmAnugrAmaM gacchet ||suu0 21 // ___TIkAH-sampati udakottIrNAnAM sAdhUnAM gamanavidhi pratipAdayitumAha 'se bhikkhU bA bhikkhuNI vA' sa bhikSu ; bhikSukI za 'gAmANugAmaM dRijjamANe' prAmAnugrAma-grAmAd ___aba udakako lairakara bAhara nikale hue sAdhuoMkA gamana vidhi batalAte haiM have pANImAMthI bahAra Avela sAdhunI gamana vidhinuM kathana kare che. A070 zrI sAgasUtra :4 Page #565 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 554 AcArAMgasUtre grAmAntaraM gacchan 'no maTTiyAgarahiM pAehi no mRttikAgataiH mRttikAliptaH pAdaH 'hari. pANi Didiya chidiya' haritAni chiyA chitvA 'vikunjiya vikujjiya' vikubjya vikubjya punaHpunaH vikumAni kRtvA 'vikAliya viphAliya' vipATaya vipATaya paunaH punyena vipATanaM kRtyA 'ummaggeNa hariyavadhAya 'unmArgeNa-utpathena haritavarNayanaspatikAyajIvavadhAya 'gacchi. jA' gacchet 'jameyaM pAehiM maTTiyaM yadaenAma pAdAbhyAM saMsaktAM mRttikAM khippAmeva iriyANi avaharaMtu' kSiprameva satvarameva haritAni haritavarNaviziSTasacittadravyANi apaharantu dUrIkurvantu ityevaM vicAreNa haritavarNavanaspatimArgeNa gamane 'mAiSTANaM saMphAse' mAtRsthAnaM TIkArtha-'se mikkhU vA bhikkhuNI yA gAmANugAmaM dUijamANe' vaha pUryokta bhikSu aura bhikSukI eka grAma se dUsare grAma jAte hae 'No mahiyAgaehiM pAehiM maTTI se bhare hue pairoM se 'harIyANi jiMdiya chidiya bAra vAra harebhare tRNa ghAsa vigairaha kA chedanakara arthAt chinnabhinna kara evaM 'vikunjiya vikujiya' vikubja TeDhAmeDhA kara arthAt 'viphAliya viphAliya' arthAt gAta mardanakara tathA bAra bAra utpATana kara 'ummaggeNa' UnmArga se yAne utpala se arthAt kumArga se 'hariyavahAe gacchinjA' haritavarNa vanaspatikAyika jIvayadha ke liye nahIM cale arthAt jo mArga prasiddha ho yAne jisa mArga se loga jAte Ate ho usI mArga se yatamA pUrvaka hI sAdhu aura sAdhvI ko eka grAma se dUsare grAma jAnA cAhiye jisa mArga se calane para vanaspatikAyika jIvakI hiMsA nahIM ho 'jameyaM pAehiM mahiyaM khippAmeva hariyANi avaharaMtu' kyoM ki yadi ina donoM pairoM meM lagI huI saMsakta miTTIko zIghra hI ye harita varNa vAle vanaspati dUra kara de isa tAtparya se vaha sAdhu harita varNa vAle vanaspati yukta unmArga se cale to 'mAiTThANaM saMphAse' AdhAkarmAdi solaha ___TA-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUchita sayabhara sAdhu bhane sAnI 'gAmANugAmaM dUijjamANe' the mathI bhIra ma gamana 22tA 'maTTiyAgae hiM pAehiM' bhATIthI 138 // 5o hariyANi chiMdiya chiMdiya' bI tupa ghAsa vigairene pAra pAra chatIna arthAt chinna minIne tathA 'vikujjiya vikunjiya pAM4Ayu44zana tathA 'viphAliya viphAliya' 52352 ma za 'ujmaggeNa' mAthI 'hariyavahAe gacchijjA' lIlerI vanaspatikAyika jIvonI hiMsA mATe javuM nahIM. arthAta je mArga prasiddha hoya eTale ke je mArgethI lokone avarajavara hoya eja rastethI yatanA pUrvaka ja sAdhu sAdhvIe eka gAmathI bIje gAma javuM. je mArgethI cAlavAthI vanaspatikAyika yA sina thAya te| bhAge gamana 2. 'jameyaM pAehiM maTTiya' bha ne ma gomA sAmehI sasata bhATIne 'khippAmeva hariyANi avaharaMtu' resii Analal. narI vanaspati dUra karaze e hetuthI te sAdhu lIlerI vanaspativALA kumAthI cAle te zrI mAyArAgasUtra :4 Page #566 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TokA zrutaskaMgha 2 u. 2 sU0 21 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 555 saMspRzet chalakapaTAdi doSabhAk syAt tasmAt 'no evaM karijjA' no evaM prakArakagamanaM kuryAta-haritavarNavanaspatimArgeNa na gacchet, tathA sati vanaspatijIvakAya vadhena saMyamAtma virAdhanA syAt, tasmAt 'se puvyAmeva' sa sAdhuH pUrvamema -gamanAt prAgeva' 'appahariyaM maggaM paDile hijjA' alpaharitam-haritavarNavanaspatijIvakAyarahitaM mArgam panthAnam,pratilikhet-pratilekhanaM kuryAt, 'tao saMjayAmeva gAmANugAma duijjijjA' tataH prati. lekhanAnantaram saMyatameva-yatanA pUrvakameva gAmANugAmam grAmAda grAmAntaraM gaccheta, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSuko vA 'gAmANugAma duijjamANe grAmAnugrAmam grAmAd grAmAntaraM gacchan 'aMtarA se vappANi vA' antarA-mArga madhye tasya sAdhoH vaprANi yA uccabhUmirUpANi, 'phalihANi vA parikhA vA khAtabhUmirUpA 'pAgArANi vA' prAkArANi vA durgarUpANi 'toraNANi vA' toraNAni vA 'aggalANi vA' argalAni vA kolakarUpANi 'aggalapAsagANi vA' argalapAzakAni vA 'gaDAbho vA' gartA yA 'darIo vA' dayoM vA mAtR sthAna doSoM se yukta ho jAyagA isaliye 'No evaM karejjA' aisA nahIM kare arthAt harita varNa ghAsa vagairaha vanaspati se yukta kumArgase nahIM jAya anyathA ukta AdhAkarmAdi doSa lagegA, isaliye 'se puvbAmeya appahariyaM magga' yaha sAdhu gamana karane se pahale hI thoDe hI haritavAle mArgakA 'paDilehijjA' prati. lekhana kare 'tao saMjayAmeva gAmANugAmaM duijjijA' bAdame saMyama pUrvaka hI eka grAma se dUsare grAma jAya anyathA saMyama Atma virAdhanA hogI 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, gAmANugAmaM dUijjamANe' baha pUrvokta bhikSu aura bhikSukI eka grAma se dUsare grAma jAte hue 'aMtarA se vappANi vA phalihANi vA' usa sAdhuko mArga ke madhya meM vapra-uccabhUmi rUpa TIlhA UMcA TekarA mile yA parikhAkhAi mile yA 'pAgArANi vA' durga rUpa kilA prAkAra mile yA 'toraNANi yA' torana meharAva mile yA 'aggalANi vA' kIla rUpa argalA mile yA 'aggalapAsagANi' khaDDA rUpa garne mile yA 'gar3Ao bA darIo' khaDDA ho yA guhA ho to bhASAmA so 'mAidANa saMphAse' bhAtRsthAna Sa sArI tathA No evaM karejjA' meM pramANe karavuM nahIM arthAt lIlA ghAsa vigere vanaspatithI yukta kumArgethI javuM nahIM. nahIMtara ukta prakAre AdhAkarmAdi deSa lAgaze. tethI te sAdhue gamana karatAM pahelAM ja thoDA ja lIletarI vALA mArganuM pratilekhana karavuM te pachI saMyama pUrvaka ja eka bhAbhI bhI Ama 4. nahI ta2 sayama Ama virAdhanA thaze. 'se bhikkhU vA bhikkhu. NI vA' te pUrita sayamazIla sAdhu bhane sAyI 'gAmAgugAma dUijjamANe' me, mayA bhAra Ama tai se sAdhuna 'aMtarA vappANi vA' bhAbhA 55 tanI 4yArI mAra athavA 'phalihANi vA' mA mAye athavA 'pAgArANi vA' hu35 zien mA athavA 'toraNANi vA' bhuNyA2 mA mA 'aggalANi vA' maas|35 sai75 mA 4541 zrI sAgasUtra :4 Page #567 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 556 AcArAMgasUtre kandarArUpAH, yadi syustahi 'sai parakkamme' sati parakrame-anyagamanamArge sati na tena saralenApi madhya pAtivAdi mArgeNa gacchedityAha-'saMnayAmeva parikkamijjA' saMyatameva yatanA pUrvakameva parikrAmeta-anya mAgeNaiva gurUbhUtenApi gacchet 'no RjueNa' no Rjukena saralena tena mArgeNa na gacchedityarthaH tatra hetumAha- kevalI bUyA -AyANameyaM kevalI-kevala jJAnI tIrthakRta bUyAt-adhIti upadizati AdAnam-karmabandhakAraNam etat-vaprAdi sahita mArgeNa gamanam, tathAhi 'se tattha parakkamamANe' sa sAdhuH tatra madhya prAdimArge parikrAman gacchan 'payalina vA parvADajna vA' praskhaled vA prapated vA 'se tattha payalemANe vA paraDemANe vA' sa sAdhuH tatra tasmin vAdiyuktamArge praskhalan vA prapatan vA 'rukkhA. NivA gucchANi vA' vRkSAn vA gucchAn vA 'gummANi vA gulmAniyA 'layAo vA' latA yA 'valkIo vA vallI vo 'taNANi vA' tRNAni vA 'gahaNANi vA gahanAni vA vanaspati'saiparakkame' to dUsare gamana mArga ke hone para usa sarala bhI vapra kilA vagairaha vAle mArga se sAdhu aura mAdhvIko nahIM jAnA cAhiye apitu 'saMjayAmeva parika mijA' saMyama pUrvaka hI lambe bhI gurUbhRta mArga se jAya kintu 'No RjueNa' usa sarala Rju vapra kilA vagairaha se yukta mArga se nahIM jAyeM kyoMki 'kebalIbUyA' kevalI kevalajJAnI bhagavAna mahAvIra svAmIne kahA haiM ki 'AyANameyaM' yaha cama kilA vagairaha vAle sarala mArga se jAnA sAdhu aura sAdhvI ke liye AdAna karma bandhana kA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki 'se tattha payalemANe yA' vaha sAdhu usa camakilA vagairaha vAle mArgameM praskhalita hotA huA yA 'pavaDemANe vA' giratA huA sahArAke liye 'rukkhANi vA gucchANi vA' vRkSoke gucchoM ko yA 'gummANi yA layAo vA' gulmoM ko yA latAoM ko-'vallIo vA taNANi vA' yA palliyoM ko yA tRNoM ghAsoM ko athavA 'gahaNANi vA' vanaspati vizeSarUpa gahanoM ko yA 'agalapAsagANi vA' 431 mAjI 04Ina hAya to gaDDAo vA darIo vA' mINa DAya shu| 5 tethe mAge sAdhu mane sAdhvI naDI'. 'saiparakkame pAnI anya mArga hoya te e vaya kIhalA vigerethI yukta mArgethI sAdhu ke sAdhvIe javuM nahI 52'tu 'saMjayAmeva parikamijjA' sayama pU: 1 Gian bhAge thA .pu. 55 'yo RjaeNa' sa25 DAvA 7di 4, le vigereyI yuta mAge thI na naDI 'kevalIbUyA' AyANameya bha jJAnI vAna zrImahAvIra svAmI se dhuM che 3 mA 15 Feat vigerethI yukta saraLa mArgethI javuM e sAdhu ane sAdhIne mATe karmabaMdhanuM kAraNa mAnapaamaa mA cha ma -se tattha payalemANe vA pabaDemANe vA' te sAdhu sAyA se 4 sea vizthI yuta bhAmA prati yatA arthAt 15satA , 57tai 'rukhANi yA gucchANi vo' saa2| bhATa vRkSAne shuch| 'gummANi vA' zubhAne 'layAo yA' bhaya satAmAna 'vallIo vA sone savA 'taNANi vA' pAsAna mA 'gaha zrI sAgasUtra :4 Page #568 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 21 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 557 vizeSAn 'hariyANi vA' haritAni vA haritasacittavanaspativizeSAn 'avalaMbiya avalaMbiya' avalambya avalambya paunaH punyena avalambanaM kRtvA 'uttarijjA' uttareta uttIreM bhaveta, athaca 'je tattha pADivahiyA' ye tatra-tasmin-mArga madhye prAtipathikAH adhvanInAH pratipAnthA pathikAH 'uvAgacchaMti' upAgacchanti te pANI jAijjA' tebhyaH pANiM hastAvalambana yAceta 'jAittA to saMjayAmeva' yAcitvA teSAM hasvAvalambanaM gRhItvA tataH tadanantaraM saMyatameva yatanApUrvakameva 'avalaMbiya avalaMbiya' avalambya avalambya hastAvalambanapUrvakaM 'uttarijjA' uttareta-uttINoM bhavet etaddoSAn dRSTA 'tao saMjayAmeva' tataH tasmAta kAraNAta saMyata meva yatanApUrvakameva 'gAmANugAmaM duijjijjA' grAmAnugrAmam grAmAd grAmAntaraM gacchet / / 21 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhugI vA gAmANugAmaM dUijjamANe aMtarA se javasANi vA sagaDANi vA rahANi yA sacakANi vA paracakANi vA 'hariyANi vA' harita varNavAle sacitta vanaspati bizeSoM ko yA anya kisI paudhe ko 'aralaMbiya avalaMbiya' bArabAra abalambana kA sahArA karake 'uttarijjA' usa mArga ko pAra karegA aura 'je tattha pADivahiyA udyAgacchati' jo koI usamArga ke madhya meM rAhI baTohI pathika milege unase bhI sahAre ke liye 'te pANi jAijjA' hAthakA avalaMbana kI yAcanA karegA aura 'jAittA hastAya. lambana kI yAcanA karake arthAt una rAhagIroM kA hAtha pakaDakara 'tao saMjayAmeva avalaMbiya avalaMbiya uttarijjA' yatanA pUrvaka hI hastAyalaMbana-pUrvaka usa mArga ko pAra karegA isaliye ina doSoM ko dekhakara aneka viDaMbanA hone se usa vakilA hone se isa vakilA vagairaha se yukta sarala mArga ko choDakara hI gurubhUta mArga se hI 'tao saMjayAmeva gAmANugAmaM dUijjijjA' saMpama pUrvaka ho eka grAma se dUsare grAma jAnA cAhiye anyathA uktaroti se jAne para saMyama Atma virAdhanA hogI / sU0 21 / / NANi vA' panaspati vizeSa 35 gahanAne athavA 'hariyANi vA' rita 19 sAyatta vanaspati vizeSAne 'avalaMviya avalaMviya' pAra pA2 a na zane 'uttarijjA' se bhAga pA2 422. ane. 'je tattha pADiva hiyA uvAgacchaMti' re / ye bhAbhA bhusA32 paTemA bhaNe te pANI jAijjA' temanI pAMse sahAya bhATe tamanA sAthInA sahArAnI bhAga 42 ane 'jAittA' tApamAnanI yaayn| 4Ine arthAt se paTebhAguyAnA utha 54Ine 'tao saMjayAmeva' yatanA pUrva 'avalaMbiya avalaMbiya' tApamAna 3rI harIna 'uttarijjA' se bhAgane pA2 42ze. tethI 24 ghoSAne dhara ane: 52nI muzkelI hovAthI e vakha kilA vigere vALA saraLa mAne cheDIne lAMbA mArgethI ja 'saMjayAmeva gAmANugAma dUijjijjA' saya 554 me mayI mAre // 4 sanyathA bIjI rIte javAthI saMyama Atma virAdhanA thAya che. e sU. 21 che zrI mAyA sUtra : 4 Page #569 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre se NaM vA virUvarUvaM saMNiruddhaM pehAe sai parakkame saMjayAmeva parakkamejA, No ujjuyaM gacchejjA, se NaM paro seNAgao vaijjA, AusaMto! esa NaM samaNe seNAe abhinivAriyaM karei, se NaM bAhAe gahAya Agasaha, se NaM paro bAhAhiM gahAya AgasijjA, taM no sumaNe siyA jAva samA. hIe tao saMjayAmeva gAmANugAmaM dUijijjA ||suu0 22 // ___ chAyA-sa bhikSu aa bhikSukI vA grAmanugrAma gacchan antarA tasya yavasAni vA zakaTAni vA rathA pA svacakrANi vA paraca krANi vA, sa khalu vA virUparUpaM sanniruddhaM prekSya sati parakrame saMyatameva erAkrAmet, no Rjukama gacchet, sa khalu paraH senAgato badet-AyuSmantaH eSa khalu zramaNa : senAyAH abhinivArikAM karoti, taM khalu bAhunA gRhItyA AkarSada, sa khalu parabAhunA gRhItvA AkarSet, tanno sumanAH syAt yAvat samAdhinA, tataH saMyatameva grAmA nugrAmaM gacchet // 22 // __TIkA-pUrvoktarItyA punaH pratipAdiyitumAha 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'gAprANugAma duijjamANe' grAmAnugrAmam-grAmAd grAmAntaram gacchan 'aMtarA se javasANi vA' antarA-gamanamArgamadhye tasya sAdhoH yavasAni vA godhUmAdi dhAnyaM vA 'sagaDANi vA rahANi vA' zakaTAni vA rathA vA 'sacakrANi vA' svacakrANi vA-svakIyarAjyagata senAsamUho vA 'paracakkANi vA' paracakrANi vA parakIyarAjyagata senAsamudAyoyA yadi bhavet, atha va 'se NaM vA virUvarUvaM saMniruddhaM pehAe' sa khalu sAdhurvA virUpa phira bhI dUsare prakAra se pUrvokta viSaya ko hI pratipAdana karate haiM____TokArtha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI yA gAmANugAmaM dUijjamANe' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu bhikSu kI sAdhvI eka grAma se dUsare grAma jAte hue 'aMtarA se jayasANI vA' usa sAdhu ko mArgaka madhya meM yavasa godhUma vagairaha dhAnya ho athavA 'sagaDANi vA' zakaTa-gADI yA 'rahANi vA' ratha ho 'sacakkANi vA, paracakkANi vA' svacakra arthAt apane rAjyagatasenA samUha ho yA paracaka dUsare ke rAjya senA samUha ho aura 'se NaM vA virUvarUvaM saMniruddhaM pehAe' yaha sAdhu kA have prakArAntarathI pUrvokta viSayanuM ja pratipAdana karavAmAM Ave che. At-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvAta sayamazIra sAdhu bhane sayamazIla sAyI 'gAmANugAmaM dUijjamANe' me ||myaa mAre gAma rai 'aMtarA se javasANi vA' se saadhun| bhAsabhA ghaDa vigere dhAnya DAya 23vA 'sagaDANi vA' hai 'rahANi vA' 2tha DAya tathA 'sacakkANi yA paracakkANi vA' svaya 35, 52ya DAya arthAt potAnA 2yanI senA samUha DAya hai 52 2ryanI senA samUha DAya mane 'se NaM virUcarUvaM saMnirUddhaM pahAe' te sAdhu bhAgamA mane prAranA 541me senAsAnA tabhu. zrI.mAyA sUtra:4 Page #570 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 2 sU0 22-23 tRtIya IryAdhyayananirUpaNam 559 rUpam-anekavidham sannirUddham-sanniviSTam senAsannivezaM prekSya 'saiparakkame' satipagakrame anyagamanamArge sati 'saMjayAmeva parakkamejjA' saMyatameva yatanApUrvakameva anyamArge Naiva parAkrAmet gacchet 'no ujjuNA' no RjunA saralenApi tathAvidhena zakaTAdiyuktamArgeNa 'gacchejjA' gacchet, tatra hetumAha-'se NaM paro seNAgo vaijjA' sa khalu paraH sadgRhastha: kathit senAgataH pradhAnapuruSaH vadet-yaMkamapi sainikaM puruSaM kathayet 'AusaMto' ! he Ayuman ! 'esa NaM samaNe seNAe abhinivAriyaM kareI' eSa khalu zramaNaH sAdhuH senAyAm abhinivArikAm guptacaratvarUpam rahasyabhedaM karoti senAyA rahasyaM jJAtuM guptacarakArya karotItyarthaH 'se NaM bAhAe gahAya Agasaha' taM khalu sAdhu bAhunA gRhItvA AkarSata-itastataH AkarSaNaM kuru ityevaM senApate rAjJAM prApya 'se NaM paro bAhAhi gahAya AgasijjA' taM khalu sAdhuM paraH puruSaH sainikaH kazcit bAhunA gRhItvA AkarSayet, kintu sAdhUnAM samadarzitayA AkarSaNe kRte'pi 'taM No sumaNe siyA' tat tasmAt kAraNAt sAdhunoM sumanAH prasanno vA mArga ke madhya meM hI aneka prakAra ke saMniviSTha senAoM ke zivira ko dekhe to 'saiparakkame gamana karane ke liye dUsare mArga ke rahane para 'saMjayAmeva parakamejjA' saMyama pUrvaka hI usa dUsare mArga se hI jAya, kintu No ujjuyaM gacchejjA' usa sarala godhUmAdi dhAnya vagairaha vAle mArga se nahIM jAya kyoMki 'se NaM paro senA gao vaijjA AusaMto' vaha para sadgRhastha senAgata pradhAna koI puruSa jisa kisI bhI sainika puruSa ko kahegA he AyuSman 'esa NaM samaNe seNAe' yaha zramaNa sAdhu senA meM Akara 'aminivArIyaM kareI' rahasya ko jAnane ke liye guptacara (sI. Ai.DI.) kA kAma karatA hai arthAt rahasyabheda karatA hai 'se NaM bAhAe gahAe Agasaha isaliye usa sAdhuko bAhA~ se pakaDakara idhara le Ao isa taraha se senApati kI AjJA pAkara 'se Na paro bAhAhiM gahAya AgasijjA' sainika puruSa isa sAdhu ko bAhA~ se pakaDakara AkarSita karegA kintu sAdhumahAtmA ke samadarzI hone se AkarSaNa karane para bhI 'taM No sumaNe siyA jAya sAne he to 'saiparakkame saMjayAmeva parakkamejjA' 45bhATa mA 2 lAya to sayama pUrva meM bhI bhAge thI . 'No ujjuyaM gacchejjA' 52'tu me sa28 2stethI / mAM bahu vigere mAtA jaya te 2svI yu nahI bha3-se Na paro senAgao vaijjA' te 52-75 senA nAya 535 315 sanine DerI 3-'AusaMto esa NaM samaNe' 3 AyuSman ! // zrama sayamazIla sAdhu 'senAe abhinivAriya karei' senAmA mApIra tenI guptapAta organ mATe gustayanu ma 42 cha. 'se gaM bAhAe gahAya' tethI mA sAdhune DAyAthI 54ii 'Agasaha' maDIyan as mAve // 52nI senA nAya nI mAjhA pAbhIra se Na paro bAhAhi gahAya' te saini 535 se sAdhune lAyAthI 52 'AgasijjA' meyarI 52'tu sAdhu sabhaDipAthI meM 24 / chatai 'taM No sumaNe zrI AcArAMga sUtraH 4 Page #571 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre syAt 'jAva samAhIe' yAvat durmanAH aprasanno vA no bhaveta, apitu ahilezyaH ekAntagatena samAdhinA AtmAnaM vyutsajeta-samAhitacitto bhavet 'to saMjayAmeva' tataH tadanantaram saMyatameSa-yatanApUrvakameva 'gAmANugAma duijjijjA' grAmAnugrAmam-grAmAd grAmAntaraM gacchet // 22 // mUlam-se bhikkhU kA bhikkhuNI yA gAmANugAmaM dUijjamANe aMtarA se pADiyahiyA ubAgacchijjA, te NaM pADivAhiyA evaM vaijjA-AusaMto! samaNA! kevaie esa gAme vA nayare yA kavaDe yA maDaMbe vA jAva rAya. hANI vA, kevaIyA ittha AsA hatthI gAmapiMDolagA maNustA parivasaMti se bahubhatte bahuudae bahujaNe bahujabase se appabhatte appudae appajaNe appajakse ! eyappagArANi pasiNANi pucchijjA, eyappagArANi pasi. NANi puTTo yA apuTo yA no vAgarijjA, evaM khalu tassa bhikkhussa mikkhuNIe vA sAmaggiyaM ||suu0 23 // iriyAjjhayaNe booddeso smtto||3-2|| chAyAH-sa bhikSu vA bhikSukI vA nAmAnugrAmaM ganchan antarA tasya prAtipathikAH upAgaccheyuH, te khalu prAtipayikAH evaM vadeyuH-AyuSmantaH ! zramaNA: ! kiyAn eSa grAmo vA nagaraM vA karbaTa vA maDambaM vA yAvad rAjadhAnI vA? kiyantaH atra azvAH, hastinA, grAmapiNDolakAH manuSyA: parivasanti ! sabahubhaktaH bahUdakaH, bahujanaH bahuyavaptA, sa alpabhaktaH, alpodakaH, alpajanaH alpayavasaH ? etatprakArAn praznAn pRcchayuH etatprakArAn praznAn pRSTo vA apRSToyA no vyAkuryAt, ekat, khalu tasya bhikSukastha mikSukyA vA sAmarayam // 23 // Iyodhyayane dvitIyoddezaH samAptaH / samAhIe' yaha sAdhu na to prasanna hI hogA aura nApi aprasanna hogA apitu bAhya manovRtti rahita hokara ekAnta meM jAkara samAhita cittavAlA hojAyagA isaliye 'tao saMjayAmeva gAmANugAmaM dRijijjA' saMyamapUrvaka hI sAdhu aura sAdhvI eka grAma se dUsare grAma jAya anyathA uktariti se calane para aneka viDaMbanA hone se saMyama virAdhanA hogI // sU0 22 // siyA' te sAdhuse prasanna tha nahI mayA 'jAya samAhie' maprasanna 5 tha nahI 52 mA manovRttithI 2hita 42 samAhita cittavRttipaNA yu bhane 'saMjayAmeva gAmANugAmaM dRijjijjA' sayama pU4 15 sAdhu , sAyA me me ||myii mAra gAma javuM anyathA ukta prakAre cAlavAthI aneka prakAranA vidana AvavAthI saMyamanI virAdhanA 25 saya 22 cha. / / sU. 22 // zrI mAyA sUtra : 4 Page #572 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU. 23 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 561 TIkA-samprati dvitIyodeza baktavyatA mupasaMharannAha- se bhikkhU vA bhikkhuNI yA' sa bhikSu vA bhikSukI vA 'gAmANugAmaM dahajjamANe grAmAnugrAmam-gacchan 'aMtarA se pADivahiyA uvAgacchijjA' antarA-gamanamArgamadhye tasya gacchataH sAdhoH yadi prAtipathikAH-pAthikAH upAgaccheyuH sammukhAH bhaveyuH athaca 'teNaM pADivahiyA evaM vaijjA' te khalu pratipathikAH -vakSyamANarItyA vadeyu:-'AusaMto samaNA!' AyuSmantaH! zramaNAH! 'kebatie esa gAme vA' kiyAn kiyatpramANaH eSa grAmo vA vartate ! 'nayare vA kabbaDe vA maDaMbe vA' nagaraM vA kiyapramANaM, karbaTa vA kiyatpramANaM, maDamba vA kiyatpramANaM vartate 'jAva rAyahANI vA' yAvatpattanaM vA kiyatpramANam, droNamukhaM vA kiyatpramANam, AkaraM vA kiyatpramANam Azramo yA kiyatpramANaH ! rAjadhAnI vA kiyatpramANA vartate evam 'kevaIyA ittha AsA itthI' kiyantaH aba dvitIya uddezaka kI pUrvokta sArI vaktavyatA kA upasaMhAra karate hue kahate haiM ___TIkArtha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI yA gAmANugAmaM dUijjamANe' vaha pUrvokta varNita bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI eka grAma se dUsare grAma jAte hue ho aura usa sAdhu ko 'aMtarA se pADivAhiyA ucAgacchinA' mArga ke madhya meM yadi koI pratipathika rAhI baTohI pAsameM A jAya aura usa sAdhuko 'te NaM pADivahiyA' vaha pathika yadi 'evaM 'vaijjA' aisA vakSyamANa rUpa se bole arthAt pUche ki 'AusaMto! samaNA' he AyuSman ! bhagavan / zramaNa ! sAdhu ! 'kevatie esa gAme vA, nayare vA' kitane ye grAma hai arthAt kitanA baDA yaha grAma hai ? evaM kitanA baDA yaha nagara hai ? kitanA baDA yaha 'kabbaDe vA maDaMbe vA, jAva rAyahANI vA' karbaTa choTA grAma hai? evaM kitanA baDA yaha choTA upanagara rUpa maDaMba hai ? tathA yAvat kitanA baDA yaha pattana-kasabA hai ? tathA kitanA baDA yaha droNamukha parvata kI taleTI hai| IdhyayananA bIjA uddezanA pUrveta kathanane upasaMhAra karatAM sUtrakAra kahe che - At - 'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrva vAta sayamazIra sAdhu bhane sayama zala sopI 'gAmANugAmaM dUijamANe' me ||mthii bhI tai 'aMtarA se pADivahiyA uvAgacchijjA' the sAdhune bhAbhA paTebhAzu pAMse bhAvI taya ane 'te NaM pADi. vahiyA evaM vaijjA' te paTemA le se pramANe 49 arthAt pUche 3-'AusaMto! samaNA! hai AyuSman ! bhagavan ! zrama ! 'kevatie esa gAme vA nayare vA' mA bhAma upa cha ? upaDa mA nayara cha ? 'kabbaDe vA maDaMbe vA' tathA vaDA 4 -nAnu ma cha ? 3 35 qin mA nAnu upn||2 35ma cha ? tathA 'jAva rAyahANI vA' thAvat kevaDuM moTuM A pattana-kasaba che? kevaDu moTuM A droNamukha arthAtu parvatanI taLeTI che ? tathA kevaDI moTI A khANa che? tathA kevaDe mATe A Azrama che ? tathA A071 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #573 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 562 AcArAMgasUtre kitsaMkhyAkAH atra - asmin grAmAdau azvAH ghoTakAH vartante hastino vA kiyantaH santi ? 'gAmapiMDolagA maNussA parivasaMti ?' grAmapiNDolakA : grAmabhikSukA donadaridrA manuSyAH kiyantaH parivasanti vartante ! ' se bahubhatte bahu udae' sa khalu grAmaH bahubhaktaH bahubhaktAntayukto bahUdakaH bahujalayukto vartate ? 'bahujaNe bahujanase' bahujanaH bahujanayuktaH, bahuyavasayukto vartate ! athavA 'se adhyabhatte appudae apajaNe appajavase !' sa grAmaH alpabhakta:- kiJcinmAtra bhaktAnnayuktaH alpodakaH kiJcanmAtra jalayuktaH alpajanaH alpajanayukto vartate, alpa yavasa:saH - kiJcinmAtra yavasayukto vA vartate ? 'eyappArANi pariNANi pucchijjA' etatprakArAna uparyukta grAmAdi viSayakAn praznAn yadi pRccheyuH tadA 'eyapagArANi pariNANi' etatprakArAn uparyuktarUpAna grAmAdi viSayakAna praznAn 'puTTho vA kitanA baDA yaha Akara khAna hai evaM kitanA baDA yaha Azrama hai ? evaM kitanI baDI yaha rAjadhAnI hai ? aura 'kevaiyA ittha AsA hatthI' aura isa grAma vagairaha meM kitane ghoDe haiM ? aura kitane hAthI hai ? evaM 'gAmapiMDolagA maNussA pariva saMti' kitane grAma piNDolaka grAma bhikSuka garIba dIna duHkhI daridra manuSya rahate hai ? isa taraha una pathikoM ke dvArA pUchane para aura 'se' vaha grAmanagara vagairaha kyA 'bahubhatte' adhika cAvala bhAtavAle haiM ? evaM 'bahuudae' kyA bahuta pAnI vAlA hai ? tathA 'bahujaNe' kyA bahuta manuSya bhI vahAM rahatA hai ? evaM 'bahujanase ' adhika godhUma vagairaha dhAnyavAlA hai ! yA 'se appabhatte' vaha grAma nagara vagairaha thoDA hI bhakta - cAvala vAlA hai ? evaM 'appudae' thoDA hI pAnIvAlA hai ? tathA 'appajaNe' thoDe hI manuSya vahAM rahate haiM ? tathA usa grAmanagara vagairaha meM 'appajavase' thoDe hI godhUma canA vagairaha anAja hai ? 'eyapagArANi pariNANi' isa prakArakA praznoM ko 'pucchijjA' pUche to vaha 'eyappagArANi pariNANi puTTo yA, DevaDI moTI mA rAjadhAnI che ! tathA 'kevaiyA ittha AsA' mA gAma vigeremAM keTalA ghoDA che ? athavA ' hatthI' DeTalA hAthI che ? tathA 'gAmapiMDolagA' maNussA parivasaMti' keTalA grAmapi DAlaka arthAt grAmabhikSuka garImadIna du:khI ane daridra mANusA rahe che ? ramA abhAge the vaTebhArjunA puchvAthI ' se bahumatte' ane te gAma vigeremA yomA padhAre thAya che ? athavA 'bahuudara' me gamAhimAM pAzu vadhAre che ? 'bahujaNe' dhA bhAluso tyAM pase che ? 'bahujavase' ghaDU' vigere dhAnya adhika prabhAzubhAM appatte' yA Ama nagara vigere thoDA 4 yojAvAjA che ? pAyIvANA se gAma nagarAhi che ? athavA 'appajaNe' thoDA bhANuso tyAM nivAsa re che 1 tathA 'appajavase' me gAbhAhibhAM thoDu 4 ghaDU yA vigere manAna che ? 'eyapagArANi pariNANi pucchijjA' bhAvA prahAranA le abhI pUche to te sAdhu magara sAdhvIye 'gappagAraNi pariNANi puTTho vA adro vA' mApA aAranA aznI thUche haina yUche ya tyAM ho ? athavA 'se tathA 'appudara' thoDA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #574 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marma prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 su. 23 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 563 apuTTho vA no vAgarijjA' sa sAdhuH pRSTo vA apRSTo vA yadisyAt tadA no vyAkuryAt na kimapi uttaraM dadyAt, apitu tuSNIka eva AsIta anyathA uparyukta praznottaradAne sAdhUnAm udarambharitvAdi doSApatyA saMyamavirAdhanA syAt, tasmAt tathAvidha praznAnA muttaraM na dadyAt saMyamadhanAnAM sAdhUnAm etAdRzapraznottaradAne kimapi na prayojanam, tadupasaMharannAha-'eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM' etat khalu saMyamaniyamapAlanaM tasya bhikSukasya bhikSukyA bA sAmagryam samagrasAdhutvaM bodhyam saMyamena samagrasAdhutA sidhyati // 10 23 / / iryAdhyayanasya dvitIyodezaH smaaptH|| apuTTo vA No vAgarijjA' sAdhu aura sAdhvI isa taraha ke praznoM ko pUchane para yA nahIM pUchane para kucha bhI uttara nahIM de apitu cupa hokara mauna ho jAya anyathA uparyukta praznoM ke uttara dene se una sAdhuoM ko loga peTU kaheMge kyoMki peTa ke liye hI ye sAdhu veSa dhAraNa kiyA hai isa prakAra ke bahutoM doSa ho sakate haiM aura ina doSoM se saMyama kI virAdhanA hogI, isaliye isa prakAra ke una pathikoM ke grAmAdi viSayaka praznoM kA uttara sAdhu aura sAdhvI ko nahIM denA cAhiye kyoMki saMyama kA pAlana karanA hI sAdhu kA parama dharma yA parama kartavya samajhA jAtA hai isaliye saMyama pAlana karane vAle sAdhu aura sAdhvI isa prakAra ke praznoM kA kucha bhI uttara nahIM de kyoMki sAdhu ko ina duniyAcI bAtoM kA prayojana nahIM rahatA isI tAtparya se kahate haiM 'evaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNI eyA sAmaggiyaM' yahI saMyama niyama kA pAlana karanA usa sAdhukA aura sAdhvI kA sAmagrya-samagra sAdhutva arthAt samAcArI hai kyoMki saMyama se hI sAdhatA 'No vAgarijA' para uttara 2 // 53 // nahI patu bhaunanu samAna 29. mana je uttara Ape ke bele te e sAdhuone leke peTa bharA kaheze. kema ke peTa bharavA mATe ja emaNe sAdhu veSa dhAraNa karyo che ema leka kahevA lAgaze ane evA aneka de thavA saMbhava che. ane e dethI saMyamanI virAdhanA thaze. tethI AvA prakAranA e musApharanA grAmAdi saMbaMdhI praznonA uttara sAdhu ke sAdhvIe ApavA nahIM, kema ke saMyamanuM pAlana karavuM eja sAdhuone parama dharma ane parama kartavya mAnavAmAM Ave che. tethI saMyamanuM pAlana karavAvALA sAdhu ane sAdhvIe AvA prakAranA praznonA uttara ja ApavA nahIM kema ke sAdhuone A laukika vAtanuM kaMI ja prayajana nathI. eja tuthI sUtrA2 4 cha 3-'eya khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vo sAmaggiya' / rIte saMyama niyamonuM pAlana karavuM eja e sAdhu ane sAdhInuM sAmagraya arthAta samagra sAdhupaNuM che. eTale ke sAmAcArI che. kema ke saMyamathI ja samagra sAdhutA siddha thAya cha. 'iriyAjhayaNe bIo uddeso samatto' mA dhyAyanananA mAna deza sabhAta yayA // 5.23 // bIjA udeze saMpUrNa zrI sAgasUtra :4 Page #575 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 564 AcArAMgasUtre iryAdhyayane tRtIyodezaH mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAmANugAmaM dUijjamANe aMtarA se vappANi vA phalihANi vA pAgArANi vA toraNANi vA agalANi vA jAva darIo vA kUDAgArANi vA pAsAyANi vA nUmagihANi vA rukkhagihANi vA pavayagihANi vA sakkhaM vA ceiyakaDaM thUmaM vA ceiya. kaDaM AesaNANi vA jAva bhavaNagihANi vA no cAhAo pagijhiya pagijhiya aMguliyAe udisiya udisiya oNamiya oNamiya unnamiya unnamiya nijjhAijjA, tao saMjayAmeva gAmANugAmaM vaijjijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAmANugAma vaijjamANe aMtarA se kacchA. Ni yA daviyANi vA nUmANi vA valayANi vA gahaNANi vA gahaNaviduggANi vA, vaNANi vA vaviduggANi vA pavvayANi vA pavvayavi. duggANi vA agaDANi vA talAgANi vA dahANi yA naIo vA yAvIo yA pukkhariNIo vA, dIhiyAo vA guMjAliyAo yA sarANi yA sarapaMtiyANi yA sarasarapaMtiyANi vA no bAhAo pagijjhiya pagiljhiya jAva nijjhAijjA, kevalIbUyA-AyANameyaM, je tattha migA vA pasU vA paMkhI vA sarIsivA vA, sIhA vA jalacarA vA thalacarA vA khahacarA vA sattA te uttasija vA vittasija vA vADaM vA saraNaM vA kaMkhijjA, cAritti me ayaM samaNe, aha bhikkhU NaM puvovadiTThA paiNNA, jaM no cAhAo pagijjhiya pagijjhiya nijjhAijA, tao saMjayAmeva Ayariya uvajjhAehiM saddhiM gAmANugAmaM dUijijjA ||suu0 24 // ___ chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA grAmAnugrAmaM gacchan antarA tasya vaprANi vA parikhA thA, prAkArA vA yAvad daryo vA kUTAgArANi vA prAsAdA vA bhUmigRhANi vA vRkSAgRhANi parvatagRhANi vA AdezanAni vA yAvad bhavanagRhANi vA no bAhunA pragRhya agulyA uddizya uddizya avanamya avanamya unnamya unnamya nidhyAyen, tataH saMyatameva grAmAnugrAmaM gaccheta, sa siddha hotI hai 'iriyAnjhayaNe bIodeso samatto' yaha iryA adhyayanakA dvitIya uddezaka samApta ho gayA // 23 // zrI sAgasUtra :4 Page #576 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU. 24 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 565 bhikSu vA bhikSukI vA grAmAnugrAma gacchana antarA tasya kacchA vA dravikANi vA nimnAni vA valayAni vA gahanAni vA gahanavidurgANi vA vanAni vA vanavidurgANi vA parvatA vA parvatavidurgANi vA avaTA vA taDAgA vA hudA vA nadyo vA vApyo vA puSkariNyo vA dIrghikA vA gurujAlikA vA, sarAMsi vA saraHpaGktayo vA saraH saraH paGktayo vA no bAhunA pragRhya pragRhya yAvad nidhyAyet, kevalI brUyAda-AdAnametat, ye tatra mRgA pazavo vA pakSiNo vA sarIsRpA vA jalacarA vA sthalacarA vA khecarA vA satvAH te uttraseyurvA vitraseyu rvA vATa zaraNaM vA kAkSeyuH vArayatItimAm ayaM zramaNaH, atha bhikSaNAM pUrvopadiSTA pratijJA yat no bAhunA pragRhya pragRhya nidhyAyet, tataH saMyatameva AcAryopAdhyAyaiH sArddham gramAnugrAma gacchet // 24 // TIkA-dvitIyodezake sAdhUnAM sAdhvInAzca gamanavidheH pratipAditatvAd asmin tRtIyoddezake'pi tameva vidhi prakArAntareNa pratipAdamitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu aa bhikSukI vA 'gAmANugAma daijjamANe' prAmAnugrAmam-grAmAd grAmAntaram gacchan 'aMtarA se vappANi vA phalihANi yA' antarA-gamanamArgamadhye tasya gamanaM kurvataH sAdhoH vapA vA kedArarUpA kSetramadhyapariveSTitabhUmayo vA syuH, parikhA vA khAtabhUmirUpA gatarUpA vA syuH 'pAgArANi vA prAkArA vA varaNarUpAH syuH 'jAva darimo vA' yAvat-toraNAni vA syuH, iaidhyayana kA tRtIya uddezakaiaidhyayana ke dvitIya uddezaka meM sAdhu aura sAdhvI kI gamanavidhi catalAyI gayI hai isa tRtIya uddezaka meM bhI usI gamanavidhi kA prakArAntara se pratipAdana karate haiM ___TIkArya-se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, gAmANugAma dUijjamANe, aMtarA se vappANi vA' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI eka grAmase dUsare grAma jAte hue usa sAdhuke mArga ke madhya meM yadi vapra-kedArarUpa kheta ke bIca meM banAI kyArI vagairaha se pariveSTita bhUmi mile yA 'phalihANi vA' parikhA khAI garta rUpa khodI huI khAta bhUmi mile yA-'pAgArANi vA' prAkAra kilA vagairaha se ghirA huA sthala mile evaM 'jAya darIo vA' mahArAya mile yA trIjA uddezAne prAraMbha IryA adhyayananA bIjA udezAmAM sAdhu ane sAthvInI gamana vidhi batAvavAmAM Avela che. e gamana vidhinuM ja prakArantarathI A trIjA uddezAmAM sUtrakAra pratipAdana kare che. TAya-se bhikkhU vA bhikkhuNI vo te pUrita sayamA sAdhu 42 sAvA 'gAmANugAma duijjamANe' me bhAbhathI mAre gAma tai 'aMtarA se vappANi vA' se saadhun| bhAbhA ne -tarabhAM manAvesa yaa2| Ave athavA 'phalihANi yA' mAmAhata minI mA 35 payamA mA athAta 'pAgArANi vA' seelthI pITa zrI sAgasUtra :4 Page #577 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre alagalAni vA syuH, argalapAzakAni vA syuH, gartA vA avaTarUpAH khAtabhUmirUpA vA syuH, dayoM vA kandarArUpAH syuH, 'kUDAgArANi vA' kUTAgArANi vA parvatoparigRhANi syuH 'pAsAyANi vA 'prAsAdA vA harmyarUpA vA syuH 'nUmagihANi vA' bhUmitalagatagRhANi vA syuH 'rukkhagihANi vA' vRkSagRhANi vA-vRkSoparigRharUpANi vA syuH 'pavvayagihANi yA' parvatagRhANi vA syuH 'rukkhaM vA ceiyakaDaM' vRkSo vA caityakRtaH vyantaranirmito bhaveta 'thUmaM vA ceiyakaDaM' stUpaM vA caityakRtam vyantaranirmitaM vyantarAkRtivizeSarUpam vA syAt, 'AesaNANi vA' AdezanAni vA AyasazAlAgRhANi vA syuH, 'jAva bhavaNagihANi vA' yAvat -bhavanagRhANi vA syuH tAni vaprAdIni 'no bAhAo pagijjhiya pagijjhiya' no bAhunA pragRhya pragRhya no bAhum akSipya utkSipya 'aMguliyAe udisiya uddisiya' azuargalA khIlA mile athavA argalAkA pAza mile yA avaTarUpa khaDA mile yA darI-kandarA guphA mile yA 'kUDAgArANi vA' kUTAgAra parvata ke Upara banAye hue gRha vizeSa mile yA 'pAsAyANi vA' prAsAda harmya mahala koThA mile athavA 'nUnagihANi yA' nUma-gRha bhUmi ke aMdara kA taraharA mile athavA-rukkhagihAhANi vA vRkSagRha-vRkSa ke Upara banAye hue ghara mile yA 'pavvayagihANi vA' parvata gRha mile athavA-rukkhaM vA, caIyakarDa' vyantara gaMdharva vagairaha caityakRta vRkSavizeSa mile yA 'thUmaM cA ceyakaDaM, stuparUpa-caityakRta vyaMtara nirmita vyantara kI AkRti vizeSarUpa gahara mile yA 'AesaNANi vA jAya bhavaNagihANi vA' AyasagRha Arasa patthara ke banAyA huA ghara yA AyasazAlA mile thA yAvat anya prakAra ke bhI bhavanagRha vagairaha mile to una capra vagairaha ko 'No bAhAo pagijjhiya' donoM bAhoM ko yA eka bAhu ko UMcAkara nahIM dekhe evaM isI prakAra 'aMguliyAe uhisiya uddisiya' aguMliyoM se bhI nirdeza kara ye| syaNa bhaNe 'jAya darIo vA' meva yAvat tora dvA2 malet-mIsA bhaNe yA argalA pAza eTale sAMkaLa maLe ke khADA vacamAM Ave athavA guphA Ave athavA 'phUTAgArANi vA' TAgAra meTale 5tinI 52 manAvesa gRha vizeSa bhaNe 'pAsAyANi bA' bhasa bhaNe , 'nUmagihANi vA' nUbhagRha meTa bhInanI 12 manAyesa guDa bhaNe 2551 / 'rukkhagihANi vA' / 52 manAvatA ghre| bhaNe 521 / 'pavvayagihANi vA' 55 31 mAve athavA 'rukkhaM vA ceiyakaDaM' yanta2 viaf vigaire yetyata 15 vizeSa-bhaNe mth| 'thUma vA ceiyakaDaM' stU5 35 caityakRta arthAt vyantaranI zAti vizeSa 35 452 bhaNe ath| 'AesaNANi vA' mAyasa & arthAt mArasa pattharathI manAvara 12 maay|| za bhaNe mathavA 'jAva bhavagagihANi vA' yAvat anya 52nA lapana gRha vigere bhaNetA 'No bAhoo pagijhiya pagijhiya' se 55 vigerena bhanne hAyAna 4 lAyana yArI ne nahI sAtA 'aMguliyAe udisiya udisiya' zrI sAgasUtra :4 Page #578 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 24 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 567 tyA uddizya uddizya nirdizya nirdizya 'oNamiya oNamiya' avanamya avanamya 'unnamiya unnamiya' unnamya unnamya no aGgulis avanamya unnamya vA 'nijjhAijjA' nidhyAyet pazyet, etAvatA vanAdikaM sAdhuH bhRzaM bAhumukSipya tathA aGgulIH prasArya kAyamavanamya unnamya yA nAvaloketa nApi darzayet, anyathA teSAM vaprAdInAM bhraMze sAdhumprati sandehaH syAt 'nao saMjayAmeva' tataH tasmAt kAraNAta saMyatameva yatanApUrvakameva 'gAmANugAma' grAmAnugrAmam grAmAd grAmAntara 'daijijjA' yeta-gacchet, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSA bhikSukI vA 'gAmANugAmaM' grAmAnugrAma-grAmAd grAmAntaraM 'daijjamANe' dyamAnaH gacchan 'aMtarA se kacchANi cA' antarA gamanamArgamadhye tasya gamanaM kurvataH sAdhoH kacchA vA nadI samIpayatinimnapradezAH yadisyuH 'daviyANi vA' dravikANi vA-aTavo madhye ghAsAdyartha nRpatikulAvaruddhabhUmayo vA syuH 'nUmANi vA' nimnAni vA gartAdIni 'balayANi vA' valakara una vaprAdi ko nahIM dekhe evaM una aMguliyo ko 'oNabhiya oNamiya unnamiya-unnamiya nijjAijjA' Upara uThAkara athavA nIce jhukA kara bhI nahIM dekhe arthAt mArga ke madhya meM Aye hue una vaprAdikoM ko sAdhu loga bAhoM ko uThAkara athavA aMguliyoM ko phailAkara yA zarIra ko Upara uThAkara yA nIce jhukAkara bhI svayaM bhI nahIM dekhe aura dUsareko nahIM dikhalAve kyoMki kadAcita una yamAdi ke TTa-phUTa jAne se ina sAdhuoM para saMdeha hogA isaliye 'taosaMjayAmeva dUijjijA' saMyama pUrvaka hI sAdhu sAdhvI eka grAma se dUsare grAma jAya, isI taraha se bhikkhU vA, bhikkhuNi vA gAmaNugAmaM dRijjamANe' vaha pUrvokta varNita bhikSu-sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi eka grAma se dUsare grAma jAte hue hA~ aura 'aMtarA se kacchANi vA' mArga ke madhya meM usa sAdhuko aura sAdhvI ko yadi kaccha arthAt nadI ke samIpa vartI nIcekA pradeza mile athayA 'dariyANi yA draSika arthAt jaMgala ke madhya meM ghAsa vagairaha paidA karane ke liye mAMganAyothI matAvAna me vAhana ne nahI mth4| 'oNamiya oNamiya' the in. jAyona yI rI , 'unnamiya unnamiya' nAya namAyA namApIna 'nijjhAijjhA' yA nahIM. arthAt sAdhune gAmAntara jatAM rastAmAM AvelA e vaprAdine hAtha UMcA karIne ke AMgaLIne phelAvIne ke zarIrane uMcu karIne ke nIce namAvIne pote paNa na juve ane bIjAne paNa batAvavuM nahIM kema ke kadAca e vaprAdine tUTikuTi javAthI e sAdhuo 52 5'4 tharI 3 tethI 'tao saMjayAmeva gAmANugoma duijjijjA' sayama 54 4 sAdhu sAyIye me gAbhathI mAre mana me prabhAva se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' se pUrvarita sAdhu mana mApa sApa 'gAmANugAma duijjamANe' me ||mthii mAre jAma ndi 'aMtarA se kacchANi vA daviyANi vA' bhAgabhAne 27 arthAt nahInI nA nIcANavALA pradeza Ave athavA dravika arthAt jaMgalamAM ghAsa ugADavA mATe rAjAe zrI.sAyAga sUtra :4 Page #579 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 568 AcArAMgasUtre yAni vA parikhAdiveSTitabhUbhAgarUpANi 'gahaNANi vA' gahanAni vA jaTilavipinAni 'gahaviduggANi vA gahanavadurgANi vA gahanasthita nimnonnata bhUbhAgarUpANi 'vaNANi vA ' vanAni vA 'vaNavidumgANi vA' vanacidurgANi vA 'pavyayANi vA' parvatA vA 'paccayaviduggAfar' parvatavadurgANi vA parvatasthita nimnonnatabhUbhAgarUpANi 'agaDANi vA' avaTA vA gartarUpAH 'talAgANi vA' taDAgA vA jalAzayarUpAH 'dahANi vA' hUdA vA bRhattaDAgarUpAH 'naIo vA' nadyo vA 'vAvIo vA' vApyo vA 'pukkhariNIoo vA' puSkariNyo vA 'dIhiyAo vA' dIrghikA vA 'guMjAliyAo vA' guJjalikA vA dIrghagambhIrakuTilajalAzaya rUpA, 'sarANi vA' sarAMsi vA 'sarapaMtiyANi vA' saraHpaGktayo vA bahusarAMsi 'sarasarapaMtiyANi rAjAoM dvArA adhikRta bhUmi mile athavA 'nUmANi vA' nimna-nIce ke bhAga meM ga khaDDA mile yA 'valyANi cA' valaya arthAt parikhA vagairaha se ghire hue bhU bhAga vizeSa rUpa sthala pradeza mile yA 'gahaNANi vA' bIhara vana jaMgala mile yA 'gahaNaviduggANi vA' gahana jaMgala meM sthita nimnonnata UMcAnIcA bhU bhAga vizeSa sthala mile yA 'vaNANi vA' vana mile athavA 'vaNaviduggANi vA' vanake vidurga nimnonnata bhU bhAga mile yA 'pavvayANi vA' parvata mile athavA 'pavvayaciduggANi vA' parvata ke vidurgamile arthAt parvata parasthita nimnonnata bhU bhAga mile yA 'agaDANivA' avaTa rUpa garta khaDDA mile yA 'talAgANi vA' taDAga jalAzaya mile athavA 'dahANi vA' hRda-arthAt baDA tAlAva jalAzaya mile- athavA 'Io vA' nadI mile athavA 'yAvIo vA' vApI vAva mile athavA 'pukkhariNI o vA' puSkariNI - vizeSa talAva mile athavA 'dihiyAo vA' dirghikA baDA vApIvAva mile athavA 'guMjAliyAo vA' guMjAlikA-baDI gambhIrakuTila TeDhA meDhA jalAzaya mile yA sarANi vA' sarovara mile yA 'sarapaMtiyANi vA' sarovara kI dvArA ramAyesI mIna yAve athavA 'nUmANi vA' nIthenA lAgamAM bhADA bhAve athavA 'valayANi vA' vasa arthAt A vigerethI gherAyesa sthala pradeza bhaNe athavA 'gahaNANi vA' gADha maMgala AAve athavA 'gahaNaviduggANi vA' gahana maMgalabhAM rahesa yA nIyA ahezaSANo bhUbhAga vizeSa bhaje athavA 'vaNANi vA' vana Aye athavA 'vaNaviduggANivA' pnne| 'thoniithe| pradeza bhaNe athavA 'pavtrayANi vA' parvata bhaNe hai 'pavvayaviduggANi vA ' pata viTTu arthAt paryaMta para rahela uMcA nIcA jarmInane pradeza Ave athavA 'agaDANi vA' bhADA bhAve athavA 'talAgANi vA' tasAca bhaNe athavA 'dahANivA' ha arthAt bhoTA taNAva bhaje athavA 'naIo vA' nhiiye| bhAve ! 'vAvIo vA' pAve yAve athavA 'pukkhariNiyo vA' puSThariNI vizeSa tajAve yAve athavA 'dIhiyAo vA' bhoTI pAvo bhaNe athavA 'gu'jAliyAo vA' zumbhasi arthAt ghATI moTI bhane 'DI vAMDI bhuDI pAra bhaNe athavA 'sarANi vA' sarovarI bhaNe sadhyA 'sarapaMtiyANi vA' sarovarolI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #580 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 24 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 569 vA' sarAsaraH paGktayo vA parasparasaMlagnabahusarAMsi evamAdIni 'no bAhAo pagijjJiya pagijhiya jAva nijhAijjA' no bAhunA pragRhya pragRhya bAhum utkSipya utkSipya yAvada agulyA uddizya uddizya avanamya avanamya unnamya unnamya nidhyAyet-pazyet, darzayed vA, tatra hetumAha- kevalI bUyA-AyANameyaM kevalI kevalajJAnI bhagavAn tIrthakRd brUyAt bravIti upadizatItyarthaH AdAnam-karmabandhakAraNam etat-kacchAdikasya vAhAdinA pradarzanam tathAhi 'je tattha migA vA esU vA paMkhI vA' ye tatra-tasmin kacchAdi pradeze mRgAH hariNAdayo vA, pazavo vA-govRSabhAdayaH pakSiNo vA--kAkazukAdayaH 'sarIsivA vA' sarIsRpA yA sadiyaH 'sIhA vA' siMhA vA 'jalacarA vA' jalacarA vA vakAdayaH sArasahaMsAdayo yA paMkti-paramparA aneka sarobara mile athavA 'sarasarapaMtiyANI yA paraspara saMlagna mile hue aneka sarovara mile 'No bAhAo pagijjhiya-pagijjhiya' ina saba kaccha prabhRti sthaloM ko bAra bAra apane bAhoM ko, Upara uThAkara aura aMguliyoM kA nirdeza kara yA Age baDhAkara yA nIce jhukAkara 'jAva nijjhAijjA yA' nahIM dekhe arthAt apane bAhU aMguli vagairaha ko Upara uThAkara yA nirdezakara kacchAdi bhUbhAga vizeSa ko bhI nahIM dekhanA cAhiye aura dUsaroM ko bhI nahIM dikhalAnA cAhiye kyoMki kevalIbUyA AyANameyaM' kevalI kevalajJAnI vItarAga bhagavAna mahAvIra svAmI kahate haiM ki yaha kacchAdi bhUbhAgoM ko bAhu aMguli vagairaha se nirdezakara svayaM dekhanA aura dUsare ko bhI dikhalAnA sAdhu aura sAdhvI ke liye karma baMdhanakA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki 'je tattha tatra vahAM para arthAta una kaccha vagairaha bhUbhAgoM meM jo ye 'migA cA' mRga hariNa vagairaha prANI hoge tathA-pasU vA' gAya bela vagairaha pazu hogeM tathA 'paMkhI vA' kauve tote popaTa mainA vagairaha pakSI hogeM tathA 'sirisiyA vA' sarIsRpa sarpa vagairaha prANI pati bhaNe pAMse pAMse mane sa2 bhaNe 'sarasarapaMtiyANi vA' 4241 52252 saMta bhaNesA ane: s3|| bhaje // 5 // pai mAvata 'no bAhAo pagiH jjhiya pagijjhiya' pAra pA2 potAnA hAyAne yA rIne 2012 'jAva nijjhAijjhA' mA. LIyethI nirdeza karIne AMgaLIne AgaLa karIne ke nIce namAvIne jovA nahIM arthAt pitAnA hAthe ke AMgaLI vigerene uMcA karIne ke nIcA namAvIne ke saMketa karIne 4276 pradeza vizeSa pote 555 nave ne bhItane 5 na matAbha 'kevalI bUyA AyANameya' 31 jJAnI vaat2|| bhavAn mahAvIra svAmI 4 cha ?-mA 42 bhabhAgane hAtha AMgaLI vigerethI nirdeza karIne pite jevA ke bIjAne batAvavA sAdhu bhane sAthIra bhATa bhaenanu 4 / 295 mAnavAmAM Ave che. bha. 'je tattha migA yA pasU vA' se 427 vigere bhUpradezamA 2 26 vigere prANiyo harI tathA gAya sesa vigare pazu za tathA 'pakhI vA sarosivA vA' 5111, popaTa bhenA vigaire bhii| A0 72 zrI sAgasUtra :4 Page #581 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - AvArAMgasUtre thalacarA yA' sthalacarA yA mahiSAdayaH 'khahacarA yA' khecarA vA' khecarA vA 'sattA' satyAH prANinaH syuH 'te uttasijja vA vittasijja vA' te uttraseyu vA uttrAsaM-bhayaM prApnuyuH vitraseyu yA gaccheyuH 'yADaM pA saraNaM kaMkhijjA' vATa vA zaraNaM vA kAkSeyuH-vAJcheyuH, AzrayaM samIheran 'vAritti me ayaM samaNe' vArayati-nivArayati mAm mRgAdikam ayaM zramaNaH sAdhuritibhiyA zaraNam AkAGkeyuH 'aha bhikkhUNaM puvvovadiTThA paiNNA' atha bhikSaNAM sAdhUnAM sAdhvInAzca kRte pUrvopadiSTA tIrthakaduktA pratijJA saMyamapAlanarUpA vartate tadAha 'jaM no pAhAo pagijhipa pagijhiya nijjhAijjA' yat khalu no bAhunA pragRhya pragRhya nidhyAhogeM 'sIhAvA' siMhavyAzya vagairaha vanacara prANI hogeM tathA 'jalacarA yA vasA. rasa haMsa matsya kacchapa vagairaha jalacara prANI hoMge tathA 'khahayarA yA' khecara AkAza meM vicarane vAle gIdha vagairaha 'sattA' jIva jantu prANI hoge te uttasijja vA've sabhI hariNa vagairaha pazupakSI prANI ut trAsa tathA vittasijja vA' citrAsa ko prApta karegeM arthAn trAsa ke mAre atyaMta bhayabhIta hokara vyAkula ho jAyege ghayaDA jAyegeM aura 'vADaMvA saraNaMvA kaMkhijjA' ve sabhI prANI atyaMta trasta hokara vATako yA saraNa ko cAhegeM arthAt trAsase bacane ke liye kisI Azraya kI sahArA ke liye AkAGkSA kareMge arthAt 'vAritti me ayaM samaNe vA' ye zramaNa sAdhu loga hariNa vagairaha hamalogoM ko nivAraNa kara rahe haiM aisA saMdehakara kisI bhI zaraNa ko cAhegeM yaha bAta sAdhu ke liye ThIka nahIM hai kyoMki 'aha bhikkhU NaM pucovadiTThA paiNNA' sAdhu ke liye pahale hI bhagavAna mahAvIra svAmI ne aisI pratijJA preraNA kI hai ki 'jaM No bAhAo pagijjhiya pagijjhiya nijAijjA' sAdhuko bAhu aMguli nirdeza kara nahIM dekhanA cAhiye 'tao saMjayAmeva Ayariya 60 tathA sa5 vigere prAya ze tathA 'sIhA vA jalacarA vA' siDa yA vizeSa vanacara prANi haze tathA bagalI sArasa, haMsa vigere jalacara prANi haze tathA 'thalacarA vA khayarA vA' the| pIchI pore 250 ya2 prAriyo tathA bhAbhI zIdha sabhAmA vizeSa 'sattA' prAliyeze te mayA 25 vigaire 51 5kSA vizeSa prAliyo 'te uttasijja vA vittasijja vA' uttrAsa tathA vitrAsa pAbharI. arthAta sAmAnya hai vizeSa trAsane lIdhe atyaMta bhaya bhIta thaIne vyAkuLa thaze gabharAI jaze. ane e badhA prANiye atyaMta trAsa pAmIna 'vADaM vA saraNa vA kaMkhijjA' paashre| zabarI 2512 235 nyArI arthAt trAsathA mayA bhATe 45 mAzrayanA sahAya bhATe 20420. arthAt 'vAritti me ayaM maLe' A zramaNa sAdhu leka amane haTAve che. ema saMdeha lAvIne keInuM zaraNa 4270 se sAdhuna bhATe yogya nathI ma 'aha bhikkhaNaM puvvovadivA paiNNA' sAdhumAne bhATa lagavAna mahAvIra svAmI paramethI ra sevA preraNA mApI ke 'jaM No bAhAo zrI. // // 2 // sUtra:4 Page #582 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU. 24-25 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 571 yet pazyet 'to saMjayAmeva' tataH tasmAt kAraNAt saMyatameva yatanApUrvakameva ' Ayariya uvajjhAehiM' AcAryopAdhyAyaiH 'saddhiM' sArddham 'gAmAzugAmaM duijjijjA' grAmAnugrAmam grAmAd grAmAntaraM dUyet - gacchet // 24 // mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA Ayariya uvajjhAehiM saddhi gAmAgAmaM dUijmANe no AyariyauvajjhAyassa hatthega vA hatthaM pAeNaM vA pAyaM kAraNa vA kArya jAva aNAsAyamANe tao saMjayAmeva AyariuvajjhAesiddhi gAmANugAmaM dRijijA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA Ayariya uvajjhAehiM saddhiM dUijmANe aMtarA se pADivahiyA uvAgacchijjA, te NaM pADivahiyA evaM vaijjA AusaMto ! samaNA ! ke tubbhe ! kao yA eha ? kahiM vA gacchihiha ! je tattha Ayarie vA uvajjhAe bA se bhAsijja vA, viyAgarijja vA, Ayariya uvajjhAyassa bhAsamANas vA biyAgaremANassa vA no aMtarA bhAsaM karijjA, tao saMjayAmeva ahArAINie yA saddhi gAmANugAmaM dUijjijjA, se bhikkhu yA bhikkhuNI vA ahArAiNiyaM gAmANugAmaM dRijjamANe no rAINiyasa hattheNa vA hatthe jAva aNAsAyamANe tao saMjayAmeva ahArAiNiyaM gAmAnugAmaM dUijijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA ahArAiNiaM gAmAzugAmaM dUijamANe aMtarA se pADivahiyA uvAgacchijjA, te NaM pADiyahiyA evaM caijjA AusaMto ! samaNA / ke tubbhe ? je tattha uvajjhAe hiM' isaliye saMyama pUrvaka hI AcArya tathA upAdhyAya ke 'saddhi' sAtha'gAmAnugAmaM dUijjijjA' eka grAmase dUsare grAma jAya, jisase saMyama kI virAdhanA nahIM ho kyoMki saMyama niyamavrata vagairahakA pAlana karanA hI sAdhu aura sAdhvI kA parama kartavya mAnA jAtA hai // 24 // pagijjhiya pagijjhiya' sAdhuye hAtha hai sAMgajIyothI nirdeza urIne 'NijjAijjhA' bheTu' nahIM'. 'tao saMjayAmeva Ayariya uvajjhAehiM saddhi' bhane saMyama pUrvaka mAyArya bhane upAdhyAyanI sAthai 'gAmANugAma dUijjijjA' kheDa gAmathI sone gAya bhayu De methI sayamanI virAdhanA thAya nahIM kema ke sayama niyama chata vigerenuM pAlana karavu eja sAdhu ane sAdhvInuM parama kartavya mAnavAmAM Ave che. ! sU. 24 u zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #583 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 572 AcArAMgasUtre satyarAiNie se bhAsijja yA vAgarijja vA, rAiNiyassa bhAsamANassa vA viyAgaremANassa vA no aMtarA bhAsaM bhAsijjA, tao saMjayAmeya ahArAiNiyAe gAmANugAmaM dUi jijjA ||suu0 25 // chAyA-sa bhikSu rvA bhikSukI vA AcAryopAdhyAyaiH sArddham grAmAnugrAmam gacchan no AcAryopAdhyAyasya hastena vA hastaM yAvadU anAsAdayan tataH saMyata meva AcAryopAdhyAyaH sArddham grAmAnugrAmaM gacchet, sa bhikSu rvA bhikSukI vA AcAryopAdhyAyaiH sArddham gacchan antarA tasya prAtipathikAH upAgaccheyuH, te khalu prAtipathikAH evaM vadeyu:-AyuSmantaH! zramaNAH! ke yUyam ? kuto vA Agacchatha ? kutra vA gamiSyatha ? yastatra AcAryoM vA upAdhyAyo vA sa bhASet vA, vyAkuryAd vA, AcAryopAdhyAyasya bhASamANasya vA vyAkurvANa sya vA no antarA bhASaNaM kuryAta, tataH saMyatameva yathArAtnikaiH sArddham nAmAnugrAma gaccheta, sa bhikSu vA bhikSukI vA yathArAtnikaiH sArddha grAmAnugrAmaM gacchan no rAtnikasya sArddha grAmAvagrAmaM gacchan antarA tasya prAtipathikAH upAgaccheyuH, te khalu prAtipathikAH evaM vadeyuH -AyuSmantaH! zramaNA:! ke yUyam ? yastatra sarvarAtnikaH sa bhASeta vA vyAkuryAd vA, sarvarAtnikasya bhASamANasya vA vyAkurvANasya vA no antarA bhASaNaM bhASeta, tataH saMyatameva pathArAtnikaiH grAmAnugrAmaM gacchet / 25 // TIkA-atha AcAryopAdhyAyAdinA sAkaM gamanaM kurvataH sAdhoH vihAravidhi pratipAdayitumAha- se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu ii bhikSukI vA 'AyariyauvajjhAehiM saddhi' AcAryopAdhyAyaH sArddha' saha 'gAmANugAma' grAmAnugrAmam-grAmAd grAmAntaram 'daijjamANe dyamAnaH gacchan 'no Ayariya uvajjhAyaspla' no AcAryopAdhyAyasya 'hatyeNa vA hatthaM jAva aba AcArya tathA upAdhyAya prabhRti ke sAtha vihAra karate hue sAdhu kI gamanavidhi batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI yA Ayariya ucajjhAehiM saddhiM gAmANugAmaM dUijjamANe' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIlasAdhu aura bhikSukI sAdhvI AcArya tathA upAdhyAya vagairaha ke sAtha eka grAma se dUsare grAma jAte hue 'No Ayariya uvajjhAyassa hatthega vA hatthaM' AcArya tathA upAdhyAya prabhRti ke hAthoM have AcArya ane upAdhyAya vigerenI sAthe vihAra karatAM sAdhunI gamana vidhinuM 3thana 42 cha. -- 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayabhAra sAdhu mane sAthI 'Ayariya uvajjhAehi saddhi' mAyA bhane pAyAya virenI sAthe 'gAmANugAma dUi. jjamANe' gAmathI mAre gAma rdi No Ayariya uvajjhAyassa' mAyAya 341dhyAyanA 'hattheNa vA hatya' yAne potAnA yathA 25za 42 // nahI ta 'jAva aNAsA. zrI mAyArAgasUtra :4 Page #584 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 25 tRtIyaM IdhyayananirUpaNam 573 aNAsAyamANe' hastena vA hastam yAvat-pAdena vA pAdam kAyena vA kAyam AsAdayeta spRzet evaM anAsAdayan asaMspRzan 'to saMjayA meva' tataH tadanantaram saMyata meva-yatanApUrvakameva 'Ayariya uvajjhAehiM saddhiM' AcAryopAdhyAyaiH sArddham 'bhAmANugAma' amAnugrAmam-grAmAd grAmAntaram 'duijjijjA' dRyeta-gacchet, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA sa bhikSu ii bhikSukI vA 'AyariyauvajjhAehiM sarddhi' AcAryopAdhyAyaiH sArddham 'daijjamANe' dUyamAnaH gacchan 'aMtarA se pADivahiyA uvAgacchijjA' antarA-gamanamArgamadhye tasya gacchataH sAghoH saMmukhe prAtipathikAH pathikAH yadi upAgaccheyuH 'teNaM pADivAhiyA' te khalu prAtipathikAH sammukhAsInAH pathikAH 'evaM vaijmA' evaM-vakSyamANarItyA vadeyu:-'AusaMto! samaNA ! AyuSmantaH! zramaNAH 'ke tubbhe? ke yUyaM bhavantaH 'kaovA ehi ?' kuto vA Agacchatha ? 'kahiM ko apane hAthoM se nahIM chUnA cAhiye evaM 'jAva aNAsAyamANe' yAcat AcAryAdi ke pairoM ko apane pairoM se saMsparza nahIM karanA cAhiye evaM apane zarIra se bhI AcAryAdi ke zarIrakA sparza nahIM karanA cAhiye isa taraha apane hAtha pAMya zarIrase AcArya upAdhyAya vagairaha ke hAthapaira zarIrAdi kA saMsparza nahIM karate hue 'tao saMjayAmeva Ayariya uvajjhAehiM saddhi' saMyama pUrvaka hI una AcArya-upAdhyAya-gaNadhara vagairaha ke sAtha 'gAmANugAmaM duijijjA' eka grAma se dasare grAma jAnA cAhiye 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA Ayariya uvajjhAehiM saddhiM duijjamANe' yaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI AcArya aura upAdhyAya vagairaha ke sAtha jAte hue ho aura 'aMtarA se pADiva. hiyA ughAgacchijjA' usa sAdhuko aura sAdhvI ko mArga ke madhya meM yadi koI pratipathika rAhagIra baTohI vagairaha pathika A jAya aura 'teNaM pADivAhiyA' ve pathika evaM vahajjA' yadi isa prakAra bole arthAt pUche ki 'AUsaMto samaNA' hai AyuSman ! bhagavan ! zramaNa ! 'ke tumbhe' ? Apa kona hai ? aura 'kovaajamAne yAvat AcAryAdinA pagene pitAnA pagathI sparza karave nahIM tathA pitAnA zarIrathI paNa AcArya vigerenA zarIrano sparza karavuM nahIM A pramANe pitAnA hAtha paga ane zarIrathI AcArya upAdhyAya vigerenA hAtha paga zarIra vigerene sparza karyA vinA 'tao saMjayAmaya Ayariya uvajjhAehi saddhi' saya 54 AyAya 56yAya 52 vigairenI sA2 se mathI mAre // 4 'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUryAsta sayamazIla sAdhu bhane sAthI 'Ayariya ubajhAehiM saddhi' bhAyAya mane dhyAya virenI sAthe 'dUijjamANe' gamana 42i 'aMtarA se pADivAhiyA vAgacchijjA' se sAdhu hai sAlI bhAgamA 6 paTebhAgu bhAvI an5 te gaM paDivAhiyA evaM vaijjA' bhane bhusA52 ne mevI rIte 4 -'AusaMto! samaNA !' 8 AyuSman ! 7 zrama ! 'ke tumbhe tabhI cha. 'kao vA eha' bhane yAMcI mA ch| ? 'kahiM yA gacchihiha' zrI sAgasUtra :4 Page #585 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 574 AcArAMgasUtre vA gacchihiha' kutra vA gamiSyatha ! ityevaM yadi te pRccheyustahi 'je tattha Ayarie vA uvajjhAe vA' yastatra-tasmin sthAne teSu zramaNeSu AcAryoM vA upAdhyAyo vA syAt 'se bhAsijja vA viyAgarijjavA' saH AcAryoM vA upAdhyAyo vA bhASeta vA pathikAnprati sAmAnyato vadet vyAkuryAd vA-vizeSato vA vadet, 'AyariyauvajjhAyassa' AcAryopAdhyAyasya 'bhAsamANassa vA' bhASamANasya vA sAmAnyena vadataH 'viyAgaremANasta vA vyAkuvANasya vA-vizeSato vA uttarata: 'no aMtarA bhAsaM karijjA' no antarA-bhASaNamadhye bhASAM bhASaNaM sAdhuH kuryAt apitu 'tao saMjayAmeva ahArAINie' tataH tadanantaram saMyatameva yata nApUrvaka meva yathArAtnikaiH zreSThasAdhubhiH saha 'gAmANugAma dUijjijA' grAmAnugrAmam-grAmAd grAmAntaraM 'duijjijjA' dRyeta gacchet 'se bhikkhU vA bhikkhuNo vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'ahArAiNiyaM gAmANugAma' yathA rAtnikam- zreSThasAdhumanusRtya grAmAnugrAmam-grAmAd eha' kahAM se A rahe hai ? aura 'kahiM vA gacchihiha' kahA~ jA rahe hai ? aisA pUchane para vahAM para 'je tattha Ayarie vA ucajjhAe cA' jo AcArya yA upAdhyAya vagairaha bujarga hA~ 'se bhAsijja vA viyAgarijja vA' hI uttara de aura ukta sabhI praznoM kA uttara acchI taraha se khulAzAcAra de kintu uttara dete hue una 'AyAriya uvajjhAyassa viyAgaremANassa bhAsamANassa cA' AcArya upAdhyAya vagairaha ke madhya meM aMtarA 'No bhAsaM karijjA' anya sAdhu ko nahI bolanA cAhiye arthAtU AcArya tathA upAdhyAya vagairaha hI pathikoM ke pUchane para una praznoM kA uttara de anya sAdhu uttara nahIM de kyoMki maryAdA ke anusAra hI rahanA cAhiye isaliye tao saMjayAmeva ahArAINie' saMyamapUrvaka hI yathArAtnika zreSTha baDe sAdhuoM ke sAtha 'gAmANugAmaM dUinjijjA' eka grAma se dUsare grAma jAya 'se bhikkhu vA bhikkhUNI vA ahArAiNiyaM gAmANugAmaM dUijajamANe No rAiNiyassa hattheNa hatthaM jAya aNAsAyamANe tao saMjayAmeva ahAmana yA cha 1 mA zata pUcha to 'je tatya Ayarie vA uvajjhAe vA' tyA re AvAya athavA upAdhyAya alse DAya 'se bhAsijja vA viyAgarija vA' tayAra uttara mApavA. mane pUchA sA prshnaan| ta2 sArI rAta suhAsApAra maa53| 'Ayariya bajjAyasa bhAsabhANarasa vA viyAgaremANassa vA' uttara bhApatA the bhAyA / upAdhyAya vigairenI 'aMtarA No bhAsaM karijjA' payamA manya sAdhujhe mAlana naye arthAta AcArya ke upAdhyAya vigeree pathike pUchelA praznonA uttara devA. bIjA sAdhue uttara mApA nahI. bha3 bhayAnusAra 2 'tao saMjayAmeva' ma2 saya pa ra 'ahArAyaNie' 43 sAdhunI sAthai 'gAmANugAma duijjijjA' the| mathI dhIre mAma gamana 42 se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvAta sAdhu, sAthI 'ahArAi. sAdhumAnI sAthe 'gAmANugAma duinjamANe' 24 mathI pAre bhAma rai no rAyaNiyassa hattheNa hatthaM' tapAtAnathI pAsa sAdhuyAnA 2 pAtAnA sAthI zrI sAgasUtra :4 Page #586 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutakaMsgha 2 u0 3 sU. 25 tRtIya IryAdhyayananirUpaNam 575 grAmAntaram ' duijmANe' duyamAnaH gacchan 'no rAINiyassa hattheNa itthaM jAva' no rAnikasya zreSThasAdhoH hastena hastam yAvat - pAdena pAdaM kAyena kAryaM vA 'aNAsAyamANe' anAsAdayan-asaMspRzan 'tao saMjayAmeva ahArAiNiyaM' tataH tadanantaram saMyatameva yatanApUrvakameva yathAzatnikam ratnAdhikena saha - zreSThasAdhumanusRtyetyarthaH ' gAmAzugAmaM dRijjijjA' grAmAnugrAmam-grAmAd grAmAntaram dUyeta gacchet, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu va frant vA 'ahArAiNiaM gAmANugAmaM dRijjamANe' yathArAtnikam - zreSThasAdhumanusRtya grAmAnugrAmaM - grAmAd grAmAntaraM dUyamAnaH gacchan 'aMtarA se pADivahiyA' antarA-mArgamadhye tasya gacchataH sadhoH sammukhe prAtipathikAH 'uvAgacchijjA' upAgaccheyuH 'teNaM pADivahihiyA evaM ijjA' te khalu prAtipathikAH yadi evaM vakSyamANarItyA vadeyuH pRccheyuH 'AusaMto ! samaNA!' AyuSmantaH ! zramaNAH ! 'ke tubbhe ?' ke yUyam - bhavantaH ? ityAdi rItyA yadi pRccheyuH tarhi 'je tattha sancarAijie' yastatra teSu sAdhuSu madhye sarvarAsnikaH rAiNiyaM gAmANugAmaM dUijjijjA' vaha bhikSuka aura bhikSukI apane zreSTha sAdhuoM ke sAtha eka grAma se dUsare grAma jAte hue 'No rAiNiyassa hattheNa hatthaM jAca' una apane zreSTha sAdhuke hAtha ko hAtha se aura paira ko paira se tathA zarIra se zarIra ko 'aNAsAyamANe tao saMjayAmeva' nahIM chUte hue hI saMyamapUrvaka 'ahA rAiNiyaM gAmANugAmaM dUijjijjA' zreSTha sAdhu ke sAtha eka grAma se dUsare grAma jAya kyoMki isa prakAra zreSTha sAdhuoM ke sAtha gamana karane se saMyama kI virAdhanA nahIM hotI 'sebhikkhu vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI apane 'ahArAiNiaM' sarvazreSTha sAdhu ke sAtha 'gAmANugAmaM dUhajjamANe' eka grAma se dUsare grAma jAte hue ho aura usa sAdhu aura sAdhvI ko 'aMtarA se pADiyahiyA ucAgacchjiA' yadi koI pratipadhika rAhagira baTohI pathika pAsa meM A jAya aura 'teNaM pADivahiyA evaM vaijjA' ve pathika isa prakAra bole arthAt usa sAdhu ko pUche ki 'AUsaMto ! samaNA !' he AyuSman ! bhagavan ! zramaNa ! sAdhu 'ke tugbhe' Apa kauna hai ? isa taraha usa rAhI ke pUchane para 'je tattha savva 'jAva aNAsAyamANe' he tekhAnA agane potAnA pAthI tathA zarIrathI zarIrane sparza na 42tAM 'tao saMjayAmeva ahArAiNiya' sayabha pUrva vaDisa sAdhunI sAthai 'gAmANugAma' yujJijJa' eka gAmathI bIje gAma javu kema ke A rIte viDela sAdhunI sAthe gamana 42pAthI satyabhanI virAdhanA ane AAzAtanA thatI nathI. 'se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' te pUrvota saMyamazIla sAdhu mane sAdhvI 'ahArAiNiyaM gAmANugAma duijjamAge' vaDisa sAdhuyonI sAthai ye gAmathI mI gAma to 'aMtarA se pADivAhiyA uvAgacchijjA' the sAdhu sAdhvIne bhArgabhAM ne va bhusAra pAMse Aye bhane ' te NaM pADivAhiyA evaM vaijjA' te bhusAi2 lekhevI rIte Ahe- 'AusaMto ! samaNA ! ke tumbhe' he mAyuSman ! lagavan zrabhAya 1 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #587 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 576 AcArAMgasUtre sarvaratnAdhikaH - sarvasAghuzreSTho bhavet 'se bhAsijja' vA vAgarijja vA' sa eva bhASeta vA vyAkuryAd vA, sAmAnyato vizeSato vA uttaraM dadyAt, 'rAiNiyassa bhAsamANassa vA biyAgaremA vA rAnikasya ratnAdhikasya sarvazreSThasya bhASamANasya vA vyAkuNasya vA prAtipathikA prati uttaraM kurvetaH prAtipathika praznasya uttaraM dadataH 'no aMtarA bhAsaM bhAsijjA' no antarA madhye bhASAM - bhASaNaM bhASeta 'tao saMjayAmeva ' tataH tadanantaraM saMyatameva yatanApUrvaka meva yugamAtra yA dRSTayA pazyan 'AhArAiNiyAe' yathArAtnikena - ratnAdhikasAdhunA zreSThasAdhunA sahetyarthaH 'gAmA gAmaM ijjijjA' grAmAnugrAmaM grAmAda grAmAntaraM dadyeta - gacchet // 25 // mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAmAnugAmaM dRijjamANe aMtarA se pAsafter saircchijjA, teNaM pADivahiyA evaM vaijjA AusaMto ! samaNA ! aviyAI ito paDivahe pAsaha taM jahA - maNussaM vA gogaM vA mahisaM vA parsu vA pakkhi vA sarIsivaM vA jalayaraM vA se Aikkhaha daMseha, taM no AikkhijjA, jo daMsijjA, no tassa taM parinnaM parijANijjA, tusiNIe uvehijjA, jANaM vA no jANaMti vaijjA, 3 rAiNie' una sAdhuomeM jo sarvazreSTha sAdhu ho 'se bhAsijja vA, vAgarijja vA ' yahI bole aura saba praznoM kA khulAzA karake uttara de kintu 'rAiNiyassa bhAsamANassa vA' usa sarvazreSTha sAdhuke bolate hue rahane para aura 'viyAgaremANassa ar' aura saba praznoM kA acchI taraha se javAba dete hue rahane para arthAt uttara dete 'jo aMtarA bhAsaM bhAsijjA' usa sarvazreSTha sAdhuke bIca meM koI dUsare sAdhu hue nahIM bole yAne dUsarA sAdhu usa praznakA uttara nahIM de apitu 'tao saMjayAmeva ahArAiNi saMyama pUrvaka hI usa sarvazreSTha sAdhu ke sAtha gAmANugAmaM dRijjijjA' eka grAma se dUsare grAma jAya aura saMyama kA pAlana kare // 25 // Apa Ae hai| ? yA rIte te bhusAiranA pUchavAthI 'je tattha savvarAiNie' me sAdhu mAM ne sarva zreSTha sAdhu hoya 'se bhAsijja vA vAgarijja vA' tethe te bhusAiranI sAthai vumane tenA praznono sujhAsAvAra uttara Apake paraMtu 'rAyaNiyamsa bhAsamA - Nassa' se sarva zreSTha sAdhu bolatAM hoya tyAre 'viyAgare mANassa' anonA uttara bhApatA hoya tyAre / 'No aMtarA bhAsaM bhAsijjA' uttara apatA se sarva zreSTha sAdhunI vacamAM keAi khIjA sAdhue khelavuM nahI'. ke bIjA sAdhue e praznonA javAkha ApapA nahIM. paraMtu 'tao saMjayAmeva ahArAiNie' saMyaMbha pUrva hu 04 me sarva zreSTha sAdhuna sAthai 'gAmA NugAma duijjijjA' 4 gAmadhI mI gAma vu bhane yathA vidhi sacamanuM pAlana karavuM. // 5 // zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #588 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 3 sU0 26 tRtIya iAdhyayananirUpaNam 577 tao saMjayAmeva gAmANugAma ijijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI yA gAmANugAmaM dUijamANe aMtarA se pADivahiyA uvAgacchijjA, teNaM pADiyahiyA evaM vaijjA-AusaMto ! samaNA ! aviyAiM itto paDivahe pAsaha, udagapasUyANi kaMdANi vA mUlANi yA tayA pattA pupphA phalA bIyA hariyANi vA udagaM vA saMnihiyaM agaNiM vA saMnikhittaM se Ai. kkhaha jAya dUijijA, se bhikkhU vA bhikkhuNI yA gAmANugAmaM dUijamANe aMtarA se pADivahiyA uyAgacchijjA, te gaM pADivahiyA evaM vaijA-AusaMto! samaNA ! aviyAI itto paDivahe pAsaha javasANi yA jAva seNaM yA virUvarUvaM saMnividraM se Aikkhaha jAya dUijijjA, se bhikkhU yA bhikkhuNI vA gAmANugAmaM dUijamANe aMtarA se pADi. pahiyA uvAgacchijjA jAva-A usaMto ! samaNA ! keyaie itto gAme vA jAva rAyahANi vA se Aikkhaha jAva dUijijjA, se bhikkhU yA bhikkhuNI vA gAmANugAmaM dUijjamANe aMtarA se pAr3iyahiyA ubAgacchijjA, te NaM pADivahiyA evaM vaijA-AusaMto! samaNA ! kevaie itto gAmassa vA nagarasta bA jAya rAyahANIe yA magge se Ai. kkhaha taheva jAra duijijjA ||suu0 26 // chAyA-sa bhikSu aa bhikSukI vA grAmAnugrAmaM dayamAnaH antarA tasya prAtipathikAH upAgaccheyuH, te khala prAtipathikAH evaM vadeyuH-Ayu mantaH! zramaNAH api ca itaH pratipaNe pazyatha ? tadyathA-manuSyaM vA gAm vA mahiSyaM vA pazuM vA pakSiNaM vA sarIsRpaM vA jalacaraM vA AcaDDhavam darzayata, taM no AcakSIta, no darzayet, no tasya tAM parijJAM parijAnIyAt, tUSNIka upekSeta, jAnana vA no jAnAti vadeta, tataH saMyatameva grAmAnugrAmaM dRyeta, sa bhikSa vA bhikSukI vA grAmAnugrAmaM dUyamAnaH antarA tasya prAtipathikAH upAgaccheyuH, te khalu prAtipathikAH evaM vadeyuH AyuSmantaH ? zramaNA: api ca itaH pratipathe pazyatha, udakaprastAni kandAni vA mUlAni vA tathA patrANi vA puSpANi vA phalAni vA bIjAni vA, haritAni vA udakaM vA sannihitam, agni vA saMnikSiptaM Acaidvam, yAvad dRyeta, sa mikSu rvA bhikSukI vA grAmAnugrAmaM yamAnaH antarA tasya prAtipathikAH upAgaccheyuH, te khalu prAtipathikAH evaM vadeyuH-AyuSmantaH! zramaNAH! api ca itaH pratipathe pazyaya, yavasAniyA A0 73 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #589 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 578 AcArAMgasUtre yAvat tat khalu yA virUparUpaM saMniviSTam tam AcaDvam, yAvad dUyeta, sa bhikSu ryA bhikSukI yA grAmAnugrAmaM dUyamAnaH antarA tasya prAtipathikAH yAyad-AyuSmantaH! zramaNAH! kiyAn ito grAmo vA yAvat-rAjadhAnI vA, tam Acama, yAvad dUyeta, sa bhikSu vA bhikSukI yA grAmAnugrAmaM dadyamAnaH antarA tasya prAtipathikAH upAgaccheyuH, te khalu prAtipathikAH evaM vadeyuH-AyuSmantaH! zramaNAH ! kiyAn ito grAmasya vA nagarasya cA yAvad rAjadhAnyA vA mArgaH, tam AcaDUDhavam, tathaiva yAvayeta // 26 // _____TIkA-samprati sAdhUnAM gamanayetanAM pratipAdayitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu vA bhikSukI vA gAmANugAmaM dUijjamANe' grAmAnugrAmam grAmAd grAmAntaram dUyamAnaH gacchan 'aMtarA se pADivahiyA' antarA gamanamArgamadhye tasya gacchataH sAdhoH saMmukhe prAtipathikAH pathikA 'uvAgacchijjA' upAgaccheyuH 'te NaM pADivahiNa evaM vaijjA' te khalu prAtipathikAH yadi evaM-cakSyamANarItyA vadeyuH-'AusaMto! samaNA!' AyuSmantaH zramaNA:! 'aviyAiM ito paDibahe pAsaha' api ca itaH pratipathe mArge pazyatha-vakSyamANaM yUyaM dRSTavantaH tayAhi 'taM jahA-maNussaM vA goNaM vA' tadyathA-manuSyaM vA gAm vA 'mahisaM vA' mahiSyaM vA 'pasuM vA' pazuM vA sAmAnyaM' kamapi, 'pakkhiM vA' pakSiNaM vA kAkAdikam 'sirI aba sAdhuoM ko kisa prakAra gamana karanA cAhiye yaha batalAte haiM TIkArtha-se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, gAmANugAmaM dRijjamANe' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI eka grAma se dUsare grAma jAte hue ko 'aMtarA se pADicahiyA uvAgacchijjA' yadi mArga ke madhya meM koI pratipathika baTohI rAhagIra pathika pAsa meM A jAya aura 'teNaM pADivahiyA evaM vaijjA' ve musAphira isa prakAra pUche ki 'AUsaMto! samaNA ! he AyuSman ! bhagavan zramaNa ! sAdhu ! 'apiyAI itto paDivahe pAsaha' kyA Apane yahAM se nikaTa pratipatha-rAste meM kisI manuSya Adi ko dekhA hai ? 'taM jahA maNussaM vA goNaM vA mahisaM vA' jaise ki manuSya ko yA gAya bela ko athavA bhaiMsa ko yA 'pasuM vA sAmAnya pazu ko 'pakkhiM vA' kisI bhI sAmAnya pakSIko yA have sAdhuonI gamana vidhinuM kathana kare che- Atha-se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrvarita sayamazIla sAdhu sane sAthI 'gAmANugAma dUijjamANe' se mathI mAre gAma rai 'aMtarA se pADivahie uvAcchijA' bhAgamA 4 paTe bhAgu pAMse mA bhane 'te NaM pADivahiyA evaM vaijjA' cha bhusA. 32 mevI rIte pUche ?-'Ausato! samaNA ! 3 mAyubhan ! bhagavAn zrama ! 'aviyAI itto paDivahe pAsaha' mApe mIthI nA 2stAmA bhAsa vigairene nayA cha ? 'taM jahA' ma hai 'maNussa vA' bhanudhyana 3 'goNaM vA' gAya , bhane 'mahisa yA' sane 'pasuM vA' 212 sAmAnya pazune bhayayA to 'pavikhaM vA' sAmAnya pakSine zrI sAgasUtra :4 Page #590 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marma prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 3 sU0 26 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 579 sivaM vA' sarIsTapaM vA' sarpam, 'jalayaraM vA' jalacaraM vA bakahaMsAdikam tarhi 'se Aikkhaha daMseha' tam manuSyAdikam yaMkamapi AcaDhvam-vadata, darzayata ityevarItyA prAtipathikA yadi pRccheyustarhi 'taM no AikkhijjA no daMsijjA' taM manuSyAdikaM no AcakSIta-cadeva no vA darzayet sAdhuH anyathA saMyamavirAdhanA syAtu, 'no tassa taM parinnaM parijANijjA' no tasya prAtipathikasya tAma-pUrvoktAm parijJAM manuSyAdiviSayiNI pratijJAm parijAnIyAt vadituM svIkuryAt, apitu 'tusiNIe uvehijjA' tUSNIkA maunamAlambya upekSeta-udAsIno bhUtvA upekSAM kuryAt 'jANaM vA no nANaMti vaijjA' jAnannapi-manuSyAdikaM jAnAno'pi no jAnAmi ityevaM sAdhuH vadet 'tao saMjayAmeva gAmANugAma duijiujjA' tataH tadanantaram saMyatameva-yatanApUrvakameva-sAdhuHpramAnugrAmama-grAmAd grAmAntaram yeta-gacchet 'se mikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu vA bhikSukI vA 'gAmANugAmaM daijjamANe' grAmAnugrAmam-grAmAda 'sirIsivaM vA' sarIsapa sarpa chipakalI ko yA 'jalayaraM vA' jalacara caka sArasa haMsa tathA matsya kacchapa vagairaha sAMdhAraNa jalacara ko dekhA ho to 'Aikvaha' kahiye ! aura 'daMsaha' dikhlaaiye| isa prakAra pUchane para 'taM no AikkhijjA no daMsijjA' sAdhu ko nahIM batalAnA cAhiye aura dikhalAnA bhI nahIM cAhiye ? anyathA saMyama kI virAdhanA hogI 'No tassataM parinnaM parijANijjA' isa taraha usa pathika kI manuSyAdi viSayaka pratijJA ko bhI batalAne ke liye svIkAra nahIM kare 'tusiNIe uhijjA' apitu cupa hokara mauna dhAraNa kare aura udAsIna hokara usakI upekSA karade 'jANaM vA no jAnaMti yaijjA, tao saMjayAmeva gAmANu gAmaM dUijjijjA' aura jAnate hue bhI hama nahIM jAnate haiM aisA bola de kyoMki prANiyoM ko bacAne ke liye apalApa ke samaya mauna karane meM koI doSa nahIM hotA, isaliye saMyama pUrvaka hI sAdhu aura sAdhvI ko eka grAma se dUsarA grAma jAnA cAhiye jisa se doSa na ho 'se athavA 'sarIlivaM vA' sapana athavA dhAna mathavA 'jalayara vA' saya2-13, sArasa, sa vigere sAdhAraNa 41522 me DAya to 'Aikkhaha daMseha' ! mana mAra pramANe | pUche / 'taM no AikkhijjA' sAdhuse te matAvA nahIM tama he para nahIM nahIta2 sayamanI viyanA thaze. 2 // rIte ye bhusA32nI bhanuSyA samadhI 'no tassa taM parinnaM parijANijjA' pratijJAna matAvA mATe spii|2 423 nahI paraMtu 'tusiNIe jvehijjA' bhIna 2hI sIna 25 tenI apekSA 4250 'jANaM vA no jAnati vaijjA' ane jANatA hoya te paNa nathI jANatA tema kahI devuM. kema ke prANine bacAvavA bhATe asatya 4AmA hoSa lAgata nathI tathA 'tao saMjayAmeva gAmANugAma dUijjijjA' sayaMma pUrvaka ja sAdhu ane sAdevIe eka gAmathI bIje gAma javuM joIe ke jethI 5 mAge nahI. 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayamazIla sA bhane sAthI zrI sAgasUtra :4 Page #591 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 580 AcArAMgasUtre grAmAntaram dUyamAnaH 'gacchan 'aMtarA se pADivahiyA uvAgacchijjA' antarA--mArgamadhye tasya gaccha : sAdhoH sammukhe prAtipathikAH pathikA upAgaccheyuH, atha ca 'te NaM pADivAhiyA evaM vaijjA' te khalu prAtipathikAH evaM-vakSyamANarItyA yadi vadeyuH pRccheyu:-'AusaMto! samaNA! AyuSmantaH? zramaNA ! 'aviyAI ito paDivahe pAsaha' api ca itaH pratipathe-mArgamadhye pazyatha-yUyaM dRSTavantaH tathAhi 'udagapasUyANi kaMdANi vA' udakaprasUtAni jalotpannAni kandAni vA 'mUlANi vA' mUlAni vA 'tayA pattA pupphA phalA bIA' tvacA patrANi puSpANi, phalAni bIjAni 'hariyANi vA udakaM vA saMnihiyaM' haritAni vA udakaM vA sannihitam jalanikaTavarti taDAgAdikaMvA 'agaNi vA saMnikhitaM' agni yA sannikSiptam-prajvAlitaM yadi yUyaM dRSTavantastarhi 'se Aikkhaha jAva dRijjijjA' tam kandAdikam Aca iDhUvam-kathayata, yAvad-darzayata, taM no AcakSota no darzayet-no tasya tAM parijJAM parijAnIyAt, apitu tUSNIka upekSe,ta bhikkhU cA, bhikkhuNI vA, gAmANugAmaM dUijjamANe' yaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI eka grAmase dUsare grAma jAte hue 'aMtarA se pADiyAhiyA ucAgacchijjA' aura mArga ke madhya meM usa sAdhu ko yadi koha prAtipathika baTohI rAhagIra pathika A jAya aura 'taM pADivAhiyA' ye pathika yadi 'evaM vaijjA' aisA vakSyamANa rUpa se bole ki 'AUsaMto' samaNA? he AyuSman ! bhagavan ! zramaNa ! sAdhu 'aciyAiM itto paDivahe pAsaha' isa mArgake nikaTa se hI pratipatha meM Apane kyA 'udagapasUyANi kaMdANi vA' udaka prasata pAnI meM utpanna hone vAle kandoM ko yA 'mUlANi yA' kandamUlo ko yA 'tayA pattA pupphA phalAbIyA' patte ko yA puSpoM ko yA phaloM ko yA bIjoM ko yA 'hariyANi vA udgaM vA saMnihiyaM' harita varNavAle vanaspati ko yA nikaTavatI pAnI ko yA 'agaNiM cA saMnikhitaM se Aikkhaha' nikaTavartI rakhe hue agni ko yadi Apane dekhA ho to mujhe batAiye ? yAvat 'jAva dUinjijjA' aura 'gAmANugAma dUijjamANe' me ||mthii bhI Ama rai 'aMtarA se pADivAhiyA uvAgacchijjA' bhAgamA te sAdhuna 7 paTebhAgu bhaNe bhane 'te NaM pADibAhiyA evaM vaijjA' te bhusA32 ne sema De 'Ausato samaNA !' mAyuSman mApana zrama ! 'avi yAI paDivahe pAsaha' 24 22tAnI nbh| bhAganI mAse mApazu 'udagapasUyANi kaMdANi vA' pANImA pahA thnaa| 4Ane 4241 'mUlANi vA' jAne 'tayA vA pattA vA' -chAsa ma241 pAna / athavA 'pupphA phalA bIyA' puSpAne , gora ath| mAnane 'hariyANi vA udgaM vA saMnihiya" bATotarI vanaspatina athavA sabhI520 pAena athavA 'agaNiM vA sa nikhittaM' nalamA rAme mazina Aye nayA cha ? bhane tara mAnA jAya to 'Aikkhaha' bhane matAva bhane 'jAva' yAvat hemaa| 20 prabhArI te musAphara kahe te sAdhue te batAvavA nahIM ke dekhADavA nahIM e pathikanI pUrvokta zrI.mAyA sUtra:4 Page #592 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TokA zrutaskaMgha 2 u. 3 sU0 26 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 581 jAnan vA jAnAno'pi no jAnAmi iti vadet, tataH saMyatameva grAmAnugrAmaM yeta-gacchet, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA sa bhikSa vA bhikSakI vA 'gAmANugAmaM daijjamANe grAmAnugrAma-prAmAd grAmAntaraM yamAnaH gacchan 'aMtarA se pADivahiyA uvAgacchijjA' antarA mArgamadhye tasya-gacchataH sAdhoH prAtipathikAH upAgaccheyuH atha ca 'te NaM pADivAhiyA evaM vaijjA' te khalu prAtipathikAH yadi evam-vakSyamANarItyA vadeyuHpRccheyuH-'AusaMto! samaNA!' AyuSmantaH ! zramaNA:! 'aviyAiM itto paDibahe pAsaha' api ca itaH pratipathe mArgamadhye pazyatha-yUyaM dRSTavantaH, tathAhi 'javasANi bA' yavasAni vA dhAnyAni godhUmA. dIni vA 'jAva seNaM vA virUvarUpaM saMniviTuM' yAvat rAjJaH senAM vA, virUparUpAm nAnA prakArakAm hastyazvarathapadAtirUpAM caturvidhAM sanniviSTam kaTakaziviram vA yUyaM yadi dRSTavantastarhi 'se Aikkhaha jAva dUijjijjA' tam rAnasenAzivirAdikaM yUyam AcaivamdikhAie aisA pUchane para sAdhu usa pathika ko kandAdi ko nahIM batAye aura nahIM dikhAve aura usa pathika kI pUrvokta viSayaka pratijJA ko bhI kandAdi dikhalAne ke liye svIkAra nahIM kare, apitu cupa cApa hokara hI mauna pUrvaka usa kI upekSA kara de aura jAnate hue bhI 'hama nahIM jAnate haiN| aisA apalApa karade aura saMyamapUrvaka hI eka grAma se dUsare grAma jAya 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI yA, gAmANugAma dUijjamANe' yaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI ke pAsa yadi koI prAtipathika baTohI rAhagIra pathika Ave aura 'teNaM pADivahiyA evaM vaijjA' ce pathika Akara usa sAdhuko pUche ki-'AUsato! samaNA!' he AyuSmanU ! bhagavan ! zramaNa ! sAdhu ! 'aviyAI itto paDivahe pAsaha yahAM se nikaTa me margake madhya meM kyA Apane 'jayasANi vA' javasa-godhUma vagairaha dhAnyoM ko yA 'jAva seNaM yA vikhyarUvaM saMniviTuM' yAvat rAjA kI senAoMkoM yA nAnA prakArake virUparUpa ghoDA hAthI rathapadAtirUpa caturvidha sanniviSTa kaTaka zivira vagairaha ko Apane dekhA rUpa pratijJAne kanTAdi batAvavAnA kaheNane svIkAravuM nahIM paraMtu mauna rahIne tenA kathananI upekSA karavI ane je jANatA hoya te paNa ame jANatA nathI e pramANe kahI devuM ma 'dUijjijjA' tyainI sayama pUrva 24 me ||mthii mAre ||m . 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita saMyamazIla sAdhu m| sAvI 'gAmANugAma dUijjamANe' se bhAbhI bhI mardi 'aMtarA se pADivAhiyA uvAgacchijjA' bhArgamA tamane naa| sAdhu , sAdhvIne 4 bhusA2 bhaNe bhane 'te NaM pADivahiyA evaM vaijjA' te bhusA32 bhAvIna me 5che , 'Ausato! samaNA' 3 AyuSman ! zrabhAra sAyan! 'aviyAI itto paDipahe pAsaha' mahIthI na74nA bhAgamA mAye 24AmA mApanA2 dhAnya vigere nayA cha ? rebha -'javasANi vA ghaDu vigaire dhAnyAne 24240 'jAva seNaM vA virUvarUvaM saMniviTuM' yAvat rAnI senAsAne mayA ane, R 1 lAthI 25 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #593 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 582 AcArAMgasTe kathayata-yAvat darzayata, taM senAzibirAdikaM no AcakSIta, no darzayet, no vA tasya tAM parijJAM parijAnIyAt apitu tUSNIka upekSeta; jAnannapi vA no jAnAmi iti vadeta, tataH saMyatameva gacchet 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSakI vA 'gAmANugAmaM duijjamANe' grAmAnunAmam-grAmAda grAmAntaram dayamAnaH gacchan 'aMtarA se pADivahiyA jAya' antarA-mArgamadhye tasya gacchataH sAdhoH prAtipathikAH yAvad upAgaccheyuH te khalu prAtipathikAH evaM vadeyuH 'AusaMto! samaNA !' AyuSmantaH zramaNA:! 'kevaie itto gAme vA jAva rAyahANI vA' kiyad dUram itaH grAmo vA yAvad nagaraM vA kiyad daram, karbarTa vA maDamyaM vA droNamukhaM vA AzramaM vA Akaro vA rAjadhAnI vA itaHkiyadaraM vartate ? 'se Aikkhaha jAva duijjijjA' tam-grAmAdikaM yUyam AcaDDhyam, yAvat darzayata taM no AcakSIna darzayeda vA no tasya tAM parijJAM parijAnIyAta, apitu tUSNIka upekSeta, jAnannapi vA no jAnAmi iti vadet, tataH saMyatameva dayeta-gacchet, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSa vA bhikSako vA 'gAmANugAmaM dUijjamANe' grAmAnugrAmam-grAmAd nAnAntaram dUyamAnaH gacchan 'aMtarA se pADivahiyA' antarA-mAgamadhye tasya gacchataH sAghoH prAtipathikAH 'uvAgachijA' upAgaccheyuH 'te NaM pADivahiyA evaM vaijjA' te khalu prAtipathikAH evaM vakSyamANarItyA vadeyuH pRccheyuH-'AusaMto! samaNA !' AyuSmantaH ! ho to batAIye 'se Aikkhaha' aura usa yacasa godhUma senAzibira vagairaha ko dikhalAiye! aisA pUchane para 'jAva ijijjA usa yavasAdi ko nahIM batAve aura nahIM dikhAye anyathA batAne aura dikhalAne se saMyamakI virAdhanA hogI, isa liye jAnate hue bhI cupa ho jAya aura jAnate hue bhI nahIM kahe, apitu saMyama pUrvaka hI eka grAma se dUsarA grAma jAya 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, gAmANu gAma dUijjamANe' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAyu aura bhikSukI sAdhvI eka grAma se dUsare grAma jAte hue ho aura grAmAntara jAte hue usa sAdhuko yadi 'aMtarA se pADihiyA uvAgacchijjA' mArgake madhya meM koI prAtipathika rAhI-baTohI pathika pAsa meM AjAya 'jAya' Akara pUcheki 'AUsaMto samaNA!! paay|| 35 yatuvidha niviSTa 4 tamu vigaire mApe nayA cha . se Aikkhaha' te dhAnya ke senA vigere Ape joyA hoya te kahe ane batAve A pramANe musAphara pUche te paNa sAdhue te ghaDuM vigerene batAvavA nahIM ke dekhADavA nahIM ane te batAve ke kahe te saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI jANavA chatAM paNa mauna ja rahevuM jANavA chatA 43 nahIM 'jAva dUijjijjA' ane saMyama pUra ye4 gAbhathI mAre gAma . 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pRrvAta sayabhazI sAdhusAva 'gAmANugAma duijjamANe' 24 mathI bhI gAma tai 'aMtarA se pADibahiyA uvAgacchijjA jAba' bhAgamA tamane se 1 bhusA32 bhaNe ana te pAMse mApIra pUche , 'Ausato samaNA' u mAyuSman ! 3 zrama ! lAyana ! 'kevaiyA itto gAme vA jAva rAyahANI vA' mAthI zrI sAgasUtra :4 Page #594 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 3 sU0 26 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 583 zramaNAH ! 'kevaie itto gAmassa vA nagarassa vA' kiyaram itaH grAmasya vA nagarasya yA 'jAva rAyahANIe vA' yAvat-karbaTasya vA maDambasya vA Akarasya vA drogamukhasya vA Azramasya cA rAjadhAnyA vA mArgoM vartate ! 'se Aikkhaha' tam prAmAdimArgam AcaDUvam-vadata ? 'taheva jAva dUijjijjA' tayaiva-uparyuktarItyaiva yAvat-darzayata ? taM no AcakSIta, no darzayet, no tasya parijJAM parijAnIyAt,-apitu tUSNIka upekSeta, jAnanapi vA no jAnAmi iti vadet tataH saMyatameva grAmAnugrAmaM dRyeta- gacchet // sU* 26 // he AyuSman ! zramaNa ! bhagavan sAdhu ! 'kevaie itto gAme vA jAya-' yahAM se kitane dUrameM grAma hai yAvat kitane dUrapara nagara hai yA kitane dUrapara karSaTa choTAgrAma hai yA kitane dUrapara maDamba choTA nagara hai yA kitane dUrapara droNamukha paryata kI taleTI hai yA kitane dUrapara Akara-khAna hai yA kitane dUrapara Azrama hai yA 'rAyahANI vA' kitanI dUrIpara rAjadhAnI hai ? 'se Aikkhaha' usa grAmAdi ko Apa batalAiye ? aura 'jAva dUijjijA' ! yAvat dikhalAiye ! isa taraha pUchane para sAdhu aura sAdhvI prAmAdi ko nahIM batalAve tathA nahIM dikhalAye, apitu cUpa ho kara mauna ho jAya yA jAnate hue bhI mai nahIM jAnatA hUM' aisA kahakara apalApa karade aisA apalApa karane se saMyama kI virAdhanA nahIM hotI pratyuta batalAne se hI anekoM doSa hone se saMyamacirAdhanA hone kI saMbhAvanA rahatI hai isaliye saMyamapAlana pUrvaka hI eka grAma se dUsare grAma jAya, jisa se ki saMyama cirAdhanA nahIM ho, 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, gAmANugAmaM dUijjamANe' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI eka grAma se dUsare grAma jAte ho aura gAmAntara jAte hue usa sAdhu ko 'aMtarA se pADigahiyA uvA gAma keTale dUra che? athavA yAvatuM nagara keTale dUra che? athavA karbaTa-nAnuM gAma keTale dUra che. athavA keTale daramaDaMbanAnuM nagara che? athavA keTale dUra draNamukha arthAt parvatanI taLeTI che? athavA keTale dUra Akara arthAt khANa che? athavA keTale (2 mAzrama cha ? athavA se 2 204dhAnI cha ? 'se Aikkhaha' te mA bhA5 kaho ane yAvata dekhADe A rIte te musAphara pUche to sAdhu ke sAdhvIe gAmAdi batAvavA nahIM. ke kahevuM paNa nahIM. paraMtu mauna rahevuM athavA jANavA chatAM paNa ame jANatA nathI tema kahI devuM tema kahevAthI saMyamanI virAdhanA thatI nathI. paraMtu te batAvavAthI ghaNA doSa lAgavAthI saMyamanI virAdhanA thavAno saMbhava rahe che. tethI sayama pAsana pU4 'jAva dUijjijjA' se mithI bhI ma se bhikkha vA bhikkhuNI vA te pUrita sayamazI sAdhu bhane sAthI 'gAmANugAma duijjamANe' 24 mathI mIre gAma rdi 'aMtarA se pADivahiyA uvAgacchijjA' se sAdhune bhAgabhAne 3 bhusA32 bhaNe bhane 'te NaM pADivAhiyA evaM vaijjA' te bhusA32 mema pUche -'Au zrI aayaa| sUtra : 4 Page #595 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre mUlam-'se bhikkhU yA bhikkhuNI vA gAmANugAmaM dUijjamANe aMtarA se goNaM viyAlaM paDivahe pehAe jAya cittacillaDaM viyAlaM paDivahe pehAe no tesiM bhIo ummaggeNaM gacchijjA, no maggAo ummaggaM saMkamijA, no gahaNaM vA vaNaM vA duggaM vA azupavisijjA, no rukkhaMsi dUruhijjA, no mahai mahAlayaMsi udayaMsi kArya viusijjA, no vADaM vA saraNaM yA seNaM yA satthaM yA kaMkhijjA, appussue jAva samAhIe tao saMjayAmeva gAmANugAmaM dui jijA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAmANugAmaM dRijjamANe aMtarA se vihaM siyA, se jaM puNa vihaM jANijjA imaMsi khalu vihaMsi bahave AmosagA uvagaraNapaDiyAe saMpiDiyA gacchijjA, no tersi bhIo ummaggeNa gacchijjA jAva samAhIe tao saMjayAmeya gAmANugAmaM dRijjijjA ||suu0 27 // ___ chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA grAmAnugrAmaM dUyamAnaH antarA tasya gAm vyAlaM pratipathe prekSya yAvat citrakam vyAlaM pratipathe prekSya no teSAm bhIta unmArgeNa gacchet, no mArgAd gacchijjA' mArga ke madhyameM yadi koI prAtipathika rAhagIra AjAya aura 'teNaM pADivAhiyA' ve baTohI pathika prAtipathika 'evaM vaijjA' isa prakAra pUche ki 'AUsaMto! samaNA! kevaie itto' he AyuSmana ! bhagavan ! zramaNa sAdhu ! yahAM se kitane dUrapara 'gAmassa vA' grAmakA yA 'nayarassa vA jAva' nagarakA yA yAvat karbaTa kA yA maDamya kA droNamukha kA Akara kA athavA Azrama kA yA 'rAyahANIe vA se Aikkhaha?' rAjadhAnI kA mArga hogA arthAt yahAM se grAma vagairalakA rAstA kitanA dUra hai ? aisA pUchane para 'taheva jAya dUijjijjA' pUrvavat hI sAdhu nahIM batalAve aura nahIM dikhalAve, apitu mauna hI rahe aura saMyama pAlana pUrvaka hI eka grAma se dUsare grAma jAya jisa se saMyama kI virAdhanA nahIM ho ||suu0 26 // saMto samaNA' De mAyuSman ! bhagavan ! zrama ! 'kevaie itto gAmassa vA nayarassa vA' se 2 // ma na2 mAvasa cha ? athavA 'jAya rAyahANIe vA' yA maranA hai maDuM bane ke droNamukhane athavA Akara athavA Azramano ke rAjadhAnIne mArga haze marthAt sAthI ma vigeren| 22 se 2 cha ? 'se Aikkhaha' te 4 ? 'taheva jAva dUijjijjA' mAma to sAdhuye 5 4thana pramANe te matAnahI 4 54 nahI. paraMtu jANavA chatAM paNa huM jANatA nathI tema kahI devuM. ane saMyama pAlana pUrvaka ja eka gAmathI bIje gAma javuM ke jethI saMyamanI virAdhanA thAya nahIM. sU. 26 zrI.AyA sUtra:4 Page #596 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sa. 27 tRtIyaM IyAMdhyayananirUpaNam 585 unmArga saMkrAmet, no gahanaM vA durga vA anupravizet, no vRkSe Arohet, no mahati mahAlaye udake kArya vyunsRjet, no vATaM vA zaraNaM vA senAM vA sArtha vA kAkSet, alpautsukaH yAvat samAhitaH tataH saMyatameva grAmAnugrAma dUyeta, sa bhikSurvA bhikSukI vA grAmAnugrAmaM dUyamAnaH antarA tasya vihaM syAt, sa yat punaH vihaM jAnIyAta-asmin khalu vihe bahavaH AmoSakAH upakaraNapratijJayA saMpiNDitA AgaccheyuH, no teSAM bhItaH unmArgeNa gacchet, yAvat samAhitaH tataH saMyatameva grAmAnugrAma yeta // sU0 27 // TIkA-samprati sAdhUnAM nirbhayapUrvakaM yatanayA gamanavidhi pratipAdayitumAha-'se bhikkhU cA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'gAmANugAmaM dRijjamANe' grAmAnugrAmam-prAmAdprAmAntaram dayamAnaH gacchan 'aMtarA se goNaM vA viyAlaM vA paDivahe pehAe' antarA-mArgamadhye tasya gacchataH sAdhoH gAm vA vRSabham, vyAlaM vA sapai laghuvyAghram vA pratipathe prekSyaavalokya 'jAva cittacillaDaM viyAlaM paDivahe pehAe' yAvat-siMhaM vyAghraM citrakam tadapatyabhUtaM vA vyAlaM sapai zizu vyAghram vA pratipathe prekSya 'no tesi bhIo' no teSAm-tebhyaH siMhavyAghrAdibhyo bhItaH trastaH san 'ummaggeNaM gacchijjA' unmArgeNa utpathena gacchet, 'no maggAmo ummaggaM saMkamijjA' no mArgAt unmArga saMkrAmet, 'no gahaNaM vA vaNaM vA duggaM vA' aba sAdhu ko nirbhayapUrvaka hI yatanA se gamana karanA cAhiye yaha batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, gAmANugAmaM dUijjamANe' yaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI eka grAma se dUsare grAma jAte ho aura grAmAntara jAte hue vaha sAdhu 'aMtarA se goNaM viyAlaM' mArga ke madhya meM yadi gAya baila ko yA viDAla ko athavA vyAla sarpa ko 'paDivahe pehAe jAva' dekhakara evaM yAvat siMha ko yA vyAghra ko yA 'citta cillaDaM paDivahe pehAe jAva' cittA ko pratipatha mArga ke sAmane dekhakara 'No tesiM bhIo ummaggeNaM gacchijjA' una siMha vyAghrAdi se Dara kara unmArga se gamana nahIM kare aura 'No maggAo ummaggaM saMkamijA' mArga se unmArga meM bhI saMkra. maNa nahIM kare, nahIM jAya 'no gahaNaM vA, varNa vA, duggaM vA, aNupavisijjA' have sAdhue nirbhaya rahIne yatanA pUrvaka gamana karavAnuM kathana kare che. Asttha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayamazIla sAdhu , sAmI 'gAmA NugAma dUijjamANe' me mathI mAre gAma ordi 'aMtarA se goNaM viyAlaM' bhAgamA te sAdhu ne gAya, mAne, 3 misAna, sapane 'paDivahe pehAe' bhAga mAnadhana 'jAva cittacillaDaM viyAlaM paDivahe pahAe' tathA yAvat sira bAdhane yittAne bhAganA payamana 'yo tesiM bhIo ummaggeNa gacchijjA' te sa. 15 vigerethI urIra mAre 25tethI gamana 42vunI. tathA 'No maggao ummaggA sakamijjA' bhAgabhAMthI mI bhAgamA payr nahI. tabha sabhaY 427 nahI' tathA 'No gahaNa yA vaNaM vA' A074 zrI sAgasUtra :4 Page #597 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre no gahanaM vA vanaM vA durga vA 'aNupavisijjA' anupravizet, 'no rukkhaMsi dRruhijjA' no vRkSe Aroheta, 'no mahaimahAlayaMsi udayaMsi' no mahatimahAlaye atigambhIre agAdhe yA udake 'kAyaM viusijjA' kArya byutsRjet pravezayet nimajjayed vA 'no vADaM vA saraNaM vA seNaM vA satthaM vA' no vATaM vA zaraNaM vA senA vA sArtha vA-mitramaNDalam 'kaMkhijjA' kAikSeta-cAmchet, apitu 'appussue jAva samAhie' alpotsukaH avimanaska eva yAvatsamAhitaH samAdhiyuktaH san 'tao saMjayAmeva tataH tadanantaram saMyata eva yatanApUrvakaM 'gAmANugAma duijjijjA' grAmAnugrAmam-prAmAdnAmAntaram yeta-gacchet, 'se bhikkhu vA bhikkhuNI aura usa siMha vyAghra Adi prANiyoM ke bhaya se pIhara gahana jaMgala meM tathA vana meM yA durga-kilA parakorA vagairaha meM anupraveza nahIM kare arthAt siMhAdi hiMsaka ghAtaka prANI ke bhaya se sAdhu aura sAdhvI bIhara jaMgala vagairaha meM nahIM ghusa jAya kyoMki saMyamapAlana karanA hI sAdhu aura sAdhvI kA mukhya kartavya mAnA gayA hai isaliye aisA koI bhI kartavya kArya nahIM karanA cAhiye jisase saMyama pAlana meM bAdhA ho isI prakAra 'no rukkhasi duruhijjA' siMhAdi ke bhaya se vRkSa para bhI nahIM caDhe aura 'No mahai mahAlayaMsi udayaMsi' siMhAdi ke bhaya se atyanta gahare agAdha talAva vagairaha ke jala meM bhI 'kAyaM viusijjA' praveza nahIM kare arthAt agAdha pAnI meM bhI jAkara yA nimagna hokara nahIM chipa jAya yA 'No vArDa vA saraNaM vA' siMhAdi ke bhaya se cATacADA thA zaraNa yA 'se NaM vA satthaM vA kaMkhijjA' senA yA mitramaNDala kI bhI AkAkSA nahIM kare apitu 'appustue jAva samAhie' alpa utsuka hokara arthAt avimanaska yA udAsIna hokara yAvat-samAhita arthAt samAdhi yukta the saMpAca vigerenA bhayathI pIDha2-8 samApanamA ath|| duggaMvA aNu. vijijJA kilAmAM ke koTamAM praveza kare nahIM' arthAta siMhAdi hiMsaka prANinA bhayathI sAdhu ke sAdhvIe jaMgala vigeremAM praveza kare nahIM. kema ke saMyama pAlana karavuM eja sAdhu ane sAthvInuM mukhya kartavya mAnavAmAM Avela che. tethI kaMI paNa akartavya kArya karavuM nahIM ke jethI saMyama pAlanamAM bAdhA Ave eja pramANe siMhA hinA ayathI 'No rukkhaMsi duruhijjA' vRkSa 52 555 2DhavunahI. tathA se siha vigere 4i prANiyonI layathA 'No mahaimaholayasi udayasi' atyaMta 631 agAya tasA vigairen| ma paY 'kAya viusijjA' praveza 423 nahI. arthAta pAbhai ga mI mA chupA nahI. 'No vArDa vA saraNa vA seNaM vA' 2424siDa vigerenA sayathI mAM, za25 meTale , senA 'satthaM vA kaMkhijjA' bhitra bhanI 55] zAsa42vI nahI 52'tu 'appussue jAva samAhie' a65 utsu thaIne arthAta avimanaska agara udAsIna bhAvavALA thaIne yAvat samAhita arthAt samAdhiH yuddhata theTave zAMta cittA thara 'tao saMjayAmeya' sayama pU . zrI aayaa| sUtra : 4 Page #598 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU. 27 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 587 vA' bhikSurvA bhikSukI vA 'gAmANugAmaM dUijjamANe ' grAmAnugrAmam - grAmAd grAmAntaram duyamAnaH gacchan 'aMtarA se vihaM siyA' antarA-mArgamadhye tasya gacchataH sAdhoH viham - aTavI rUpam janazUnyadIrghamArgaH syAt ' se jaM puNa vihaM jANijjA' sa sAdhuH yadi punaH viham aTavIrUpam janazUnyadIrghapanthAnaM jAnIyAt 'imaMsi khalu vihaMsi' asmin khalu vihe mahAvIrUpe janazunyadIrghamArge 'bahave AmosagA' bahavaH aneke AmoSakAH caurAH 'uvagaraNa - paDiyAe' upakaraNapratijJayA vastrAdyupakaraNalA bhecchayA 'saMpiMDiyA uvAgacchijjA' saMpiNDitAH ekatrIbhUya upAgaccheyuH tarhi 'no tesiM bhIo ummaggeNa gacchijjA' no teSAM - tebhyaH caurAdibhyaH bhItaH trastaH san unmArgeNa utpathena gaccheyuH 'jAva samAhIe' yAvatretirgaH avimanaska eva samAhitaH samAdhiyuktaH san 'tao saMjayAmeva ' tataH yAne zAntacitta hokara 'tao saMjayAmeva gAmANugAmaM dUijjijjA' saMyamapUrvaka hI eka grAma se dUsare grAma gamana kare jisa se saMyama kI virAdhanA nahIM ho 'sebhikkhu vA bhikkhuNI vA, gAmANugAmaM dUijjamANe aMtarA se vihaM siyA' vaha pUrvota bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI eka grAma se dUsare grAma jAte ho aura dUsare grAma jAte hue usa sAdhu ke mArga meM yadi koI cihaarthAt bIhara jaMgala ho aura 'se jaM puNa vihaM jANijjA' yadi bIhara jaMgala ko isa prakAra vakSyamANa rIti se jAnale ki 'imaMsi khalu vihaMsi' isa bIhara bhayaMkara jaMgala jhAra meM 'bahave AmosagA' bahuta se AbhoSaka caura DAkU vagairaha 'vAgaraNa par3iyAe saMpiMDiyA uvAgacchijjA' vastrAdi upakaraNa ko le lenekI icchA se ekatrita hokaha jhuNDa ke jhuNDa AjAte haiM yA AnevAle haiM aisA jAna le to bhI 'No tersi bhIo ummaggeNa' una caura DAkUoM kA bhaya se trasta hokara sAdhu aura sAdhvI unmArga se 'gacchijjA' nahIM jAya apitu 'jAva samAhIe' yAvat alpa utsuka hokara hI udAsInatA ke sAtha zAntacitta hokara aura 'gAmAgAma duijjijjA' yeU gAmathI jIre gAma vu De bheyI satyabhanI virAdhanA thAya nahIM'. 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' the pUrvota saMyamazIla sAdhu ane sAdhvI 'gAmAgAma dUijmA 4 gAmayI mI gAma tAM 'aMtarA se vihaM siyA' bhanA bhArgabhAM gADha maMgala bhAve 'se jaM puNa vihaM jANijjA' ane te maMgalane yA upAyAM bhAvanAra rIte te bho 'ima si khalu vihaMsi' mA layapura sevA gADha maMgalabhAM 'bahave omosagA' dha|| AbhoSa arthAt thara luTArAmA 'ugaraNavaDiyAe' pakhAhi 5sevAnI thI 'sapiMDiyA' seThI thAne 'uvAgacchijjA' bhApI rahyA che. tebha bhage to pazu 'No tesiM bhIo umpraggeNa gacchijjA' meyara luTArAmonA DarathI maya lIta thane sAdhu hai sAdhvI bhavaNA rastethI vu' nahIM 'jAva samAhIe' paraMtu yAvat alpa utsuka thaIne udAsInapaNAthI zAMtacitta rAkhIne ane samAhita arthAt samAdhi zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #599 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 588 AcArAMgasUtre tadanantaram saMyatameva yatanApUrvakameva 'gAmANugAmaM dUijijjA' grAmAnugrAmam-grAmAdgrAmAntaraM dUyet-gacchet // sU0 27 // mUlam-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAmANugAmaM dRijamANe aMtarA se AmosagA saMpiDiyA uvAgacchijjA, teNaM AmosagA evaM vaijjA AusaMto! samaNA ! Ahara eyaM vatthaM vA pAyaM vA kaMbalaM vA pAyapuMchaNa yA dehi nivikhavAhi, taM no dijA nikkhivijA, no vaMdiya vaMdiya jAijA, no aMjaliM kaTu jAijjA, no kaluNapaDiyAe jAijjA, dhammiyAe jAyaNAe jAijjA, tusiNIyabhAveNa yA teNaM AmosagA sayaM karaNiti kaTTha akkosaMti vA jAva uddaviti vA vatthaM vA pAyaM vA kaMbala yA pAyapuMchaNaM vA acchidija vA jAva paridavija vA, taM no gAmasaMsAriyaM kujjA, no rAyasaMsAriyaM kujjA, no paraM upasaMkamittu bUyAAusaMto! gAhAvaI, ee khalu AmosagA uvagaraNapaDiyAe sayaM karaNijjati kaTTha akkosaMti vA jAva pariTuvaMti vA, eyappagAraM maNaM vA vAyaM vA no purao kaTu viharijjA, apaghussue jAva samAhIe tao saMjayAmeva gAmANugAmaM dUijijA, eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhujIe vA sAmaggiyaM, jaM savvadehiM sahie sayA jaejjAsi tibemi||28|| iriyAjjhayaNassa taiodeso samatto, taiyaM iriyAjjhayaNaM samattaM / samAhita-arthAt samAdhi yukta hokara 'tao saMjayAmeva gAmANugAmaM dUijji jjA' saMyama pUrvaka hI eka grAma se dUsare grAma jAya jisase saMyama kI cirAdhanA nahIM ho kyoMki saMghama niyama vrata kA pAlana karanA hI saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI kA mukhya uddeza mAnA jAtA hai isaliye hamezA saMyama pAlana karanA parama kartavya samajhanA cAhiye ||suu0 27 // yuta 42 'tao sajayAmeva' saMyama pUrva 1 'gAmANugAma dUijjijjA' 3 gAbhathI bIje gAma javuM. ke jethI saMyamanI virAdhanA thAya nahIM. kema ke-saMyama niyama ane tenuM pAlana karavuM eja sAdhu ane sAvIne mukhya uddeza mAnavAmAM Ave che. tethI haMmezA saMyama pAlana karavuM ene ja pitAnuM kartavya samajavuM. sU. 27 zrI sAgasUtra :4 Page #600 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 3 sU0 28 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam chAyA sa bhikSurvA bhikSukI vA gAmAnugrAmaM dUyamAnaH antarA tasya AmoSakAH saMpiNDitAH upAgaccheyuH, te khalu AmoSakAH evaM vadeyuH AyuSmantaH zramaNA: ! Ahara, etad vastraM vA pAtraM vA kambalaM vA pAdaproJchanaM vA dehi nikSipa, taM no dadyAt nikSiped vA, no vanditvA vanditvA yAceta, no aJjali kRtvA yAceta, no karuNapratijJayA yAceta, dhArmikyA yAcanayA yAceta, tUSNokabhAvena vA, te khalu AmoSakAH svayaMkaraNIyamitikRtvA Akrozanti vA yAvad udrAvayanti vA, vastraM vA pAtraM vA kambalaM vA pAdayoJchanaM vA AcchindhurvA yAvat pariSThApaye yurvA, taM no grAmasaMsAraNIyaM kuryAda, no rAjasaMsAraNIyaM kuryAt, mo param upasaMkrampa yAt-AyuSman ! gRhapate ! ete khalu AmoSakAH upakaraNapratijJayA svayaM karaNIyamitikRtvA Akrozanti vA yAvat pariSThApayanti vA, etatprakAraM mano vA vAcaM vA no purataH kRtvA viharet, alpotsuko yAvat samAhitaH tataH saMyatameva grAmAnugrAmam yeta, etat khalu bhikSukasya bhikSukyA vA sAmagryam yat sarvArthaiH sahitaH samitaH yateta iti bravImi / IryAdhyayanasya tRtIyoddezaH samAptaH / IryAdhyayana samAptam // sU0 28 // TIkA-samprati IryAdhyayanasya vaktavyatAmupasaMharabAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'gAmANugAmaM dUijjamANe grAmAnugnAmam-grAmAntaram dUyamAnaH gacchan' 'aMtarA se AmosagA saMpiDiyA gacchijjA' antarA-mArgamadhye tasya gacchataH sAdhoH AmoSakA-caurAH saMpiNDitAH saMdhIbhRtA ekatrIbhUya AgaccheyuH-upasthitAH syu, athaca 'teNaM AmosagA evaM vaijjA' te khalu AmoSakAH stenAH evam-vakSyamANarItyA yadi vadayuHkathayeyu:-'AusaMto ! samaNA !' AyuSmantaH ! zramaNAH 'Ahara eyaM vatthaM vA pAyaM vA kaMbalaM cA pAyapuMchaNaM vA' Ahara-Anaya etad vastraM vA pAtraM vA, kambalaM vA pAdapoMchanaM vA 'dehi aba IryAdhyayana ko vaktavyatA kA upasaMhAra karate hue kahate haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhuNo vA, gAmANugAmaM dUijjamANe' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSuko sAdhvI eka grAma se dUsare grAma jAte ho aura grAmAntara jAte hue usa sAdhu ko 'aMtarA se AmosagA saMpiDiyA gacchijjA' mArga ke madhya meM yadi koI AmoSaka arthAt cora DAkU kA saMgha AjAya aura 'teNaM AmosagA evaM vahajjA' ve cora DAkU kA samudApa yadi aisA vakSyamANa rUpa se bole ki 'AusaMto samaNA' he AyuSman ! bhagavan ! zramaNa sAdhu 'Ahara evaM vatthaM vA pAyaM yA kaMbalaM vA pAyapuMchaNaM vA' yaha vastra, yA pAtra have IdhyayananA kathanane upasaMhAra karatAM sUtrakAra kahe che - TI10-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayamA sAdhu mane sAthI 'gAmANugAma dUijjamANe' me mathI bhI Ama ordi aMtarA se AmosagA sapiMDiyA gacchijjA' se sAdhuna bhAgamA 4 yAra suTArAnu ra bhAvI taya bhane 'te Na AmosagA evaM vaijjA' bhane te yAra suTArAma ne mema he 3-'Ausato samaNA' Ayuman ! zrI sAgasUtra :4 Page #601 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 590 AcArAMgasUtre freevAha' dehi nikSipa - saMsthApaya atra vastrAdikamitirItyA yadi stenAH vastrAdikaM yAceran ' tarhi 'taM no dijjA nikkhivijjA' tad vastrAdikaM caturvidhamupakaraNaM no dadyAt no nikSiped vA 'no vaMdiya vaMdiya jAijjA' no vA vanditvA vanditvA yAcet yadi haThAt stenAH sAdhUnAM vastrAdikam gRhNIyutarhi tAn stenAn praNamya vastrAdikaM no yAceta 'no aMjali kaTTu jAjjA' no vA aJjaliM kRtvA dInaH san yAceta 'no kaluNapaDiyAe jAijjA' no vA karuNapratijJayA karuNApUrvakaM yAceta, apitu 'dhammiyAe jAyaNAe jAijjA' dhArmikyA dharmaparipUrNayA yAcanayA dharmopadezapUrvakaM yAceta 'tusiNIyabhAveNa vA' tUSNIkabhAvena- tUSNIko bhUtvA cA yA kambala yA pAdapoMchana 'dehi NikkhivAhi' hama ko dedo arthAt yahAM para vastrAdi ko rakha do isa prakAra yadi ve cora vagairaha catrAdi kI yAcanA kare to 'taM no dijjA Nikkhi vijjA' vaha sAghu usa vastrAdi ko yA caturvidha upakaraNa jAta ko nahIM de aura una cora DAkuoM ke sAmane bhI nahIM rakkhe aura yadi ve cora DAkU jabaradastI sAdhu se vastrAdi caturvidha upakaraNa jAta ke lele yA chIna le to usa vastrAdi ko vApasa lene ke liye 'No vaMdiya vaMdiya jAijjo' sAdhu bAra bAra candanA namaskAra yA praNAma kara yAcanA nahIM kare aura 'No aMjali kaTu jAi jA' aJjali bandha kara arthAt hAtha joDakara bhI dIna duHkhI hokara sAdhu una cora DAkUoM se jabaradastI chInakara liye hue vastrAdi caturvidha upakaraNa jAta kI yAcanA nahIM kare 'No kaluNapaDiyAe jAijjA' evaM karuNApUrvaka apahRta vastrAdi kI yAcanA nahIM kare apitu 'dhammiyAe jAyaNAe jAijjA' dhArmika upadeza pUrvaka hI apahRta vastrAdi kI yAcanA kare yA 'tusiNIyabhAveNa vA ' lagavan! zrabhazu! 'Ahara eyaM vatthaM vA pAyaM vA' yA vastra pAtra athavA 'kaMbalaM vA pAyapuMchaNaM vA pAchana patra 'dehi nikkhivAhi' abhane sAthI ho arthAt yA tamArAvastrAdi upakaraNo ahIyAM mUkI do A rIte te cAra vigere vastrAdinI yAcanA are te 'taM no dijjA' sAdhuye vastrAhi yatuvidha upr| tebhane ApavA nahIM' 'nikkhivijjA' tema temanI sAme pazu rAbhavA nahI. mane le te thora luTArA lerannusa bhathI temanI pAMsethI vastrAdi upakaraNeAne jhuTavI le ke balAtkArathI laI le te e vastrAdi uparAne pAchA bhejavA bhATe sAdhuye temane 'no vaMdiya vaMdiya jAijjA' vAraMvAra paMdanA urI churIne te dUrI irIne pAchA bhAgavA nahIM' tathA ' no aMjali kaTTu jAijjA' 'jalI karIne arthAt hAtha joDIne paNa duHkhInI mAphaka thaine sAdhue e cAra luTArA pAMsethI me vastrAhi upakaraNAne pAchA bhAgavA nahIM' tathA 'no kaluNapaDiyAe jAijjA' karUNA pUrvaka arthAt dayA thaine paNa e haraNu karelA vasAdinI yAcanA karavI nahIM. 'tu 'dhammiyA jAyaNAe jAijjA' dhArmi upadeza pUrva te hara resA parastrAhi upa52zanI bhAgI 11vI athavA 'tusiNIya bhAveNa vA' bhona rahe' 'te NaM AmosagA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #602 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 3 sU. 28 tRtIyaM IryAdhyayananirUpaNam 591 yAta 'teNaM AmosagA sayaM karaNijjaMti kaTTu akkosaMti vA' te khalu AmoSakAH stenAH svayaM karaNIyam - svakaraNIyam svakartavyamitikRtvA yadi Akrozanti AkrozeyuH 'jAva uddaviMti vA' yAvad udbhAvayanti vA 'vatthaM vA pAyaM vA kaMbala vA pAyapuMchaNaM vA vastraM vA pAtra vA kambalaM vA pAdaproJchanaM vA 'acchidijja vA jAva paridvavijja vA' yadi AcchindyuH haThAd gRhNIyuH yAvad - pariSThApayeyurvA kvacid bhUmau pariSThApanaM kuryustarhi 'taM no gAmasaMsAriya kujjA' tad vastrAdyapaharaNaM no grAmasaMsAraNIyam grAme pracAraNaM kuryAt, grAmAdau na kasmaicit tat kathanIyam 'no rAyasaMsAriyaM kujjA' no rAjasaMsAraNIyaM nApi rAjakulAdau tasya vastrA paharaNasya pracAraM kuryAt 'no paraM uvasaMkamitta bUyA' no paraM kaJcid gRhasthaM vA upasaMkramyaupagamya brUyAt - cauraceSTitaM vastrAdyapaharaNarUpaM kathayet kutrApi tasya pracAraM na kuryAdityarthaH, kayA rItyA pracAraM na kuryAdityAha - 'AusaMto ! gAhAvaI' he AyuSman ! gRhapate, 'ee khalu AmosagA' ete khala AmoSakAH vakhApakaraNahartAracaurA : 'uvagaraNapaDiyAe' upakaraNacupacApa hI mauna dhAraNa pUrvaka yAcanA kare- 'te NaM AmosagA sayaM kara NijjaMti kaTTu akkosaMti' ve AmoSaka caura DAkU yadi apanA kartavya samajhakara jora se cillAya aura 'jAya uddaviMti vA' yAvat daNDe se mAre yA jIvana se rahita karanA cAhe athavA 'vatthaM vA pAyaM vA kaMbalaM yA pAdapuMchaNaM vA' apahRta vastrAdi cartuvidha upakaraNa jAtako 'acchidijja vA jAya parihavijja vA' vahAM para yA kahI dUsare sthAna para choDa de to 'taM no gAmasaMsAriyaM kujjA' sAdhu usa vastrAdi ko chIna lene kI bAta kA grAmameM pracAra nahIM kare arthAta javaradastI chInakara liye hue vastrAdi ko chIna lene kI bAta grAmAdi meM kisI ko bhI nahIM kahe evaM 'go rAjasaMsAriyaM kujjA' rAjakula meM bhI vastrAdi ke apaharaNa kA pracAra prasAra nahIM kare arthAt 'No paraM uvasaMkamitta bUyA' evaM kisI gRhastha ke pAsa bhI nahIM kahe he AyuSman ! gRhapati ! ye caura 'esa khalu AmosagA ubagaraNapaDiyAe' loga vastrAdi ko le lene kI icchA se vastrAdi kA sayaM karaNijjaM tikaTu' te thora suTArAmo le potAnu' urtavya samane 'ukkosa'ti vA ' lera rathI bhavAna ure athavA 'jAva uddaviti vA' yAvat DAthI bhAre agara bhavana rahita 22 athavA 'vatthaM vA pAya vA kaMbalaM vA pAdapuMchaNaM vA' 2 13 patrAhi caturvidha upa4ralAne 'acchiMdijja vA jAva pariTThavijja vA' tyAM agara artha jIla sthAna para TreMDI he athavA saha laya pazu 'taM no gAmasaMsAriyaM kujjA' sAdhuo te vAdi luTayAnI vAta gAmamAM jaI koIpaNa gAmamAM saMsArI TekAne kahevI nahIM. tathA 'no rAjasaMsAriya' kujjA' rAjamAM pazu vastrAdi bhayaharaNunI vAta mhepI nahIM. tathA 'no paraM uvasaMkamittu bUyA' artha anya gRhasthanI pAMse kahane yazu me vastrAhi haragunI bAta uDevI nahIM'. prema hai 'AusaMto gAhAvai ee khalu AmosamA' he vyAyuSman guDa zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #603 -------------------------------------------------------------------------- ________________ D AcArAMgasUtre pratijJayA vastrA apakaraNalAbhecchayA 'sayaM karaNijjaM tikaTu' svayaM karaNIyamiti kRtvA manasi. vicArya 'akosaMti vA utkrozanti vA Akrozanti vA 'jAva paridRti vA' yAvat-daNDena tADayanti vA jIvitAt tyAjayanti yA, bastrAdikaM pariSThApayanti vA tatraiva pratiSThApayeyuH tyajeyurvA 'eyappagAraM maNaM vA vAyaM vA no purao kaTu viharijjA' etatprakArakam evaMvidhaM khAdyupakaraNApaharaNaviSayakaM mano vA vAcaM vA no purataH kRtvA saMkalpya vihareta-anyatra gaccheta, apitu 'appussue jAva samAhIe' alpotsukaH nizcinto bhUtvA yAvat samAhitaH ekAna manAH 'tao saMjayAmeva' tataH saMyata eva 'gAmANugAmaM duijijjA' grAmAnugrAmam-grAmAdagrAmAntaraM dUyeta-gacchet, 'eyaM khalu se sayA jai sAmaggiyaM' etat khalu tasya bhikSoH bhikSakyA vA sadA yatamAnatayA sAmagryam-sAdhutvasya sampUrNatA avagannavyA / iti ahaM bravImi upadizAmi iti tIrthakRdAha / ||suu0 28 // iti zrI vizvavikhyAta jagadvallabhAdipadabhUSita bAlabrahmacAri 'jainAcArya ' pUjyazrI ghAsIlAla vrativiracitAyAM zrI AcArAMgasUtrasya dvitIyazrutaskandhasya marmaprakAzikA ___khyAyAM vyAkhyAyAM tRtIyaM IryAdhyayanaM samAptam // 3-3 // apaharaNa kara ke vaise hI cillAte hai aura 'sayaM karaNijjaMti kaTTu ukkosaMti vA' vyartha hI zora gula macAte haiM isa taraha sAdhu 'jAva paridRvaMti vA' pracAra prasAra nahIM kare aura usake pracAra karane kA 'eyappagAraM maNaM vA, vAyaM vA no purao kaTUTu viharijjA' mana meM saMkalpa bhI nahIM kare evaM bolate hue pracAra bhI nahIM kare apitu 'appussue jAya samAhIe' alpa utsuka vAle hokara arthAt nizcita evaM samAhita evaM ekAgra hokara 'tao saMjayAmeva gAmANugAmaM dRijijjA' saMyamapUrvaka hI eka grAma se dUsare grAma meM vihAra kareM 'eyaM khalu se sayA jaI sAmaggiyaM' yahI sAdhu kI sAmAcArI hai aisA bhagavAn upadeza dete hai // 28 // I nAma kA tIsarA adhyayana samApta huA // 3-3 / pati mA yAra ! 'uvagaraNapaDiyAe' mA 54 as avAnI 42tthI 'sayaM. karaNijjaMti kaTu' botAnu taya che tama bhAnI 'akkosaMti vA jAva pariTravaMti vA' avAja kare che ane yAvat daMDAthI mAre che. athavA mArI nAkhe che ane vastrAdine tyAMnI he cha. 'eyappagAraM maNaM vA vAyaM vA' // prAre yA bhanathI piyAra 423 / nahIM tathA pANIthI 55 4 nahI' tathA 'no purao kaTu viharijjA' mA zate mana ke vANIthI vicArIne gamana karavuM nahIM. tathA e pramANene pracAra paNa kare nahI. 52'tu 'appustue jAva samAhIe' 165 utsu4 42 arthAta nizcita sa2 sabhA hita tathA se 72 'tao saMjayAmeva' sayama pUrva 'gAmANugAma duijjijjA' me ||mthii bhAre ma yu. 'eyaM khalu se sayA jai sAmaggiyaM' mA sAdhunI sAmAcArI che. pramANe bhagavAn mahAvIra prabhu upadeza Ape che, je sU, 28 che IryAnAmanuM trIju adhyayana samApta 3-3 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #604 -------------------------------------------------------------------------- ________________ % 3E marmaprakAzikA TIkA zrutakaMsya 2 u. ra sU. 1 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 593 caturthaM bhASAjAtamadhyayanam mUlam-'se bhikkhU vA bhikkhuNI yA imAiM vAyArAI succA nisamma imAiM aNAyArAI aNAriyapuvAiM jANijjA-je kohA vA vAyaM viuMjaMti je mANA vA vAyaM viuMjaMti je bhAyAe vA vAyaM viuMti je lobhA vA vAyaM viuMjaMti, jANo vA pharusaM vayaMti ajAgao vA pharusaM vayaMti, savvaM ceyaM sAvajaM vaji jA vivegamAyAe dhuvaM ceyaM jANijjA adhuvaM ceyaM jANijjA asaNaM yA pANaM yA khAimaM vA sAimaM vA labhiya no labhiya bhuMjiya no bhujiya aduvA Ago aduvA no Ago aduvA ei aduvA noei aduvA ehii aduvA no ehii itthavi Agae itthavi no Agae itthavi ei itthavi no ei, ittha vi ehii itthavi no ehiti / aNuvIi niTThAbhAsI samiyAe saMjae bhAsaM bhAsijjA, taM jahAegavayagaM1 duvayaNaM2 bahuvayaNaM3 itthivayaNaMTa purisavayaNaM5 napuMsagavayaNaM ajjhatthavayaNaM 7 uvaNIyavayaNaM 8 avaNIyayayaNaM9 upaNIyaavaNIyavayaNa10 avaNIya uvaNIyatayaNaM11 tIyavayaNaM12 paDuppannavayaNaM13 aNAgayavayaNaM 14 paJcakkhavayaNaM15 parukkhavayaNaM16 se egavayaNaM vaIssAmIti egavayaNa baijjA jAra parukhavayaNaM vaissAmIti parukkhavayaNaM vaijjA, itthIvesa purisoyeta napuMsagavela evaM vA ceyaM annaM vA ceyaM aNubIi niMdAbhAsI samiyAe saMjae bhAsaM bhAsijjA, icceyAiM AyayaNAI uyAti kamma, aha bhikkhU jANijjA cattAri bhAsajAyAiM taM jahAsaccamegaM paDhamaM bhAlajjAyaM1 bIyaM mosaMra taIyaM saccAmosaM3 jaM neya saccaM neva mosaM neva saccAmosaM asaccAmosaM nAma taM cautthaM bhAsajAyaM4, je bemi je aIyA je ya paDuppannA je aNAgayA arahaMtA bhagavato sadhce te eyANi ceya cattAri bhAsajAyAI bhAsiMsu vA bhAsaMti vA bhAsissaMti vA pannavisu vA pannavaMti vA pannavissaMti vA savvAiM ca NaM eyAI acittANi vapaNamaMtANi gaMdhamaMtANi rasamaMtANi phAsamaMtANi A075 zrI mAyA sUtra : 4 Page #605 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasne caovacaiyAI vipariNAmadhammAI bhavaMtIti akkhAyAiM ||suu0 1 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA imAn vAgAcArAn zrutvA nizamya imAn anAcArAn anAcIrNapUrvAn jAnIyAta-ye krodhAda vA vAcaM viprayuJjati ye mAnena vA vAcaM viprayuJjanti ye mAyayA vA vAcaM viprayuJjanti ye lobhAd vA vAcaM viprayuJjanti ye jAnAnA vA paruSaM cadanti ajAnAnA vA paruSaM vadanti sarva caitat sAvadhaM varjayed vivekamAdAya, dhruvaM caitat jAnIyAta adhruvaM caitat jAnIyAt azanaM vA pAna vA khAdima vA svAdimaM vA landhyA no labdhvA bhuktvA no bhuktvA athavA AgataH, athavA no AgataH, athavA eti athavA no eti athavA eSyati athavA no eSyati atrApi AgataH, atrapi no AgataH, atrApi eti, atrApi no eti atrApi eSyati, atrApi no eSyati, anuvicintya niSThAbhASI samityA saMyataH bhASAM bhASeta, tadyathA-ekavacanam 1 dvivacanam 2 bahuvacanam 3 strIvacanam 4 puruSavacanam 5 napuMsakavacanam 6 adhyAtmavacanam 7 upanItavacanam 8 apanItavacanam 9 upanItApanItavacanam 10 apanItopanItavacanama 11 atItavacanam 12 pratyutpannavacanam 13 anAgatavacanam 14 pratyakSavacanam 15 parokSavacanam 16 sa ekavacanaM vadiSyAmIti ekavacanam vadet yAvat parokSavacanaM vadiSyAmIti parokSavacanam vadet, strI vA eSA, puruSo vA eSaH, napuMsakaM vA etata, etada vA caitada anyad vA cainata, anuvicintya niSThAbhASI samityA saMyataH bhASA bhASeta, ityetAni AyatanAni upAtikramya, atha bhikSuH jAnIyAt catvAri bhASAjAtAni tad yathA-satyamekaM prathama bhASAjAtam (1) dvitIyA mRSA (2) tRtIyA satyamRSA (3) yA naiva satyA naiva mRSA naiva satyAmRSA asatyAmRSA nAma tat caturtha bhASA jAtam, atha bravImi ye atItA ye pratyutpanA ye anAgatA aInto bhagavantaH sarve te etAni caiva catvAri bhASAjAtAni abhASanta vA bhASante vA bhASiSyante vA vyajijJapan vA vijJApayaSyanti vA vijJApayanti, sarvANi ca etAni acittAni varNacanti, gandhavanti, rasacanti, sparzavanti, cayopacayikAni vipariNAmadharmANi bhavantIti AkhyAtAni // sU* 1 // ___TIkA-'pUrvam IryAsamityadhyayane vizuddhapiNDAnayanArtha gamanavidhiH pratipAditaH tatra ca gatena mArgeNa vA kIdRzaM vacanaM vaktavyaM kIdRzazca vacanaM na vaktavyamityanena prAptasya bhASA: caturtha bhASAjAta adhyayana prAraMbha pahale IryA samiti nAma ke tRtIya adhyayana meM vizuddha bhikSA lAne ke liye gamana vidhi batalAyI gayI hai, usa bhikSA lAne ke lie gaye hue yA jAte hue sAdhu aura sAdhvI ko mArga ke liye madhya meM kisa prakAra kA vacana bolanA cAhiye cothA bhASA jAta adhyayanane prAraMbha A pahelAM samiti nAmanA trIjA adhyayanamAM vizuddha bhikSA lAvavA mATe gamanavidhi batAvavAmAM AvI che. e bhikSA lAvavA mATe gayelA ke jatA sAdhu sAdhvIne mArgamAM kevA prakAranI vANuM belavI ane kevA prakAranI vANI na bolavI e kathana zrI. aayaa| sUtra : 4 Page #606 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU. 1 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 595 jAtAdhyayanasya catvAri anuyogadvArANi bhavanti tatra dravyajAtasya utpattijAta-paryavajAtaantarajAta-grahaNajAtabhedena cAturvidhyaM bhavati, tatra yAni dravyANi bhASAvargaNAntaHpAtitayA kAyayogena gRhItAni vAgyogena nisRSTAni bhUtvA bhASAtvena prAdurbhUyante tadutpattijAtamucyate, etAvatA bhASAtvena utpannaM dravyam utpattijAtamiti phalitam, yAni punadravyANi taireva pAganisRSTabhASAdravyavizreNisthAni bhASAvargaNAntaHpAtIni bhUtvA nisRSTadravyaparAghAtena bhASAparyAyatvenotpadyante tAni dravyANi paryavajAtazabdena vyapadizyante, yAni punadravyANi antarAle samazreNyAmeva nisRSTadravyamizritAni bhUtvA bhASApariNAma bhajante tAni dravyANi antarajAtazabdena vyavahiyante, yAni tu dravyANi samazreNivizreNisthAni bhUtvA bhASAtvena aura kisa prakAra kA vacana nahIM bolanA cAhiye isa ke kathana se prApta bhASA jAta nAmakA adhyayana Arambha kiyA jAtA hai-bhASA jAta adhyayana ke cAra anuyogadAra hote haiM, unameM dravyajAta ke 1-utpatti jAta, 2-paryavajAta, 3antara jAta, aura 4-grahaNa jAta ke bhedoM se cAra bheda hote haiM una meM jo dravya, bhASA vargaNA ke andara A jAne se kAyayoga se gRhIta hote hai aura vAgyoga se bAhara nikAle jAne para bhASA rUpameM utpanna hote haiM usa dravya jAta ko utpatti jAta kahate haiM, arthAt bhASA rUpa se utpanna dravya utpatti jAta kahalAtA hai aura jo dravya unhIM vAra nisRSTa bhASA dravyoM se vizreNistha hote hue bhASA vargaNA ke andara par3akara nisRSTa-bAhara nikAle gaye dravyoM ke parAghAta se bhASAparyAyake rUpameM utpanna hote haiM una dravyoMko paryavajAta zabda se vyavahAra kiyA jAtA hai aura jo dravya madhya meM samazreNI meM hI rahate hue nisRSTa-bAhara nikAle gaye dravyoM se mizrita hokara bhASA rUpa meM pariNata ho jAte haiM una dravyoM ko antara jAta zabda se vyavahAra kiyA jAtA hai kintu jo dravya samazreNI ora vizreNI meM rahate hue bhASA rUpa meM pariNata hote hue krnnsaMbaMdhI A bhASAjAta nAmanA adhyayanano prAraMbha karavAmAM Ave che. bhASAjAta artha cananA cAra anuyoga dvAra che, temAM dravyajAtanA utpatti jAta 1, paryAvajAta 2, aMtarajAta 3, ane grahaNajAta nA bhedathI cAra bheda thAya che. temAM dravya, bhASA vargaNAmAM AvI javAthI kAyayegathI grahIta hoya che. ane vAgU vegathI bahAra kahADavAthI bhASApaNAthI utpanna thAya che. e dravya jAtane utpatti jAta kahe che. arthAt bhASApaNAthI utpanna thayela dravya utpatti jAta kahevAya che. ane je dravya e ja vANuMthI nIkaLela bhASA drathI vizreNistha thaIne bhASA vargaNAnI aMdara paDIne bahAra kahADavAmAM Avela dravyanA athaDAvAthI bhASA paryAyarUpe utpanna thAya che. e dravyane paryavajAta zabdathI vyavahAra karavAmAM Ave che. paraMtu je dravya samazreNI ane vizreNImAM rahIne bhASApaNAthI pariNata thaIne kaNa zakhulInA vivaramAM arthAt kAnanI aMdara zrI sAgasUtra :4 Page #607 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 596 AcArAMgasUtre pariNatAni karNazaSkulI vivarapraviSTAni gRhyante tAni khalu dravyaH anantapradezikAni kSetrataH asaMkhyeyapradezAvagADhAni, kAlataH ekadvityAdi yAbadasaMkhye yasamayasthitikAni bhAyato varNagandharasasparzayanti tAni caivaMbhUnAni dravyANi grahaNajAtazabdena vyapadizyante, yasmin kSetre mASAjAtaM vyAvaNitaM bhavati yAvanmAnaM vA kSetraM spRzati tat kSetrajAtaM bodhyam, evaM yasmin kAle bhASAjAtaM vyAvayete tat kAla jAtamagantavyam, tAni eva khalu utpatti paryavAntaragRhaNadravyANi yadA zabdo'yamiti zroturbuddhiM janayanti tad bhAvanAtamucyate, ana tu dravyabhASAjAtasyA dhikAro bodhyaH, dravyasyaiva prAdhAnyena vivakSitatvAda, tathA dravyasya viziSTAvasthAyA bhAvarUpatvena bhAvamASAjAtasyApi adhikAro jJeyaH tatra yadyapi dvayorapi uddezayoH zakuli ke vivara meM arthAt kAna ke andara praviSTa hokara gRhIta hote haiM ye sabhI dravya dravya kI apekSA se ananta pradezavAle aura kSetra kI apekSA se asaMkhyeya aparigaNita samaya (kSaNa) meM rahane vAle hote haiM aura bhAva kI apekSA se varNa gandha rasa aura sparzavAle una dravyoM ko grahaNa jAta zabda se vyavahAra kiyA jAtA hai aura jisa kSetra meM bhASA jAta vyAvarNita hotA hai evaM jitane kSetra ko sparza karatA hai usa bhASA jAta ko kSetrajAta kahate haiM isa prakAra jisa kAla meM bhASAjAta vyAvarNita hotA hai usa bhASAjAta ko kAlajAta kahate haiM, vahI pUrvokta utpatti-paryava-antara aura grahaNa rUpa cAra prakAra ke TraSya jaba zrotA ko 'yaha zabda hai' isa prakAra kI buddhi ko utpanna karate haiM usa ko bhAvajAta kahate haiM yahAM to kevala dravya bhASAjAta kA hI adhikAra samajhanA cAhiye kyoMki isa bhASAjAta adhyayana meM pradhAna rUpa se dravya hI vivakSita hai aura dravya kI viziSTa avasthA ko hI bhAva rUpa hone se bhAva bhASAjAta kA bhI adhikAra samajhanA cAhiye, isa bhASAjAta adhyayana ke donoM praveza karIne gRhIta thAya che. e badhA dravya dravyanI apekSAthI ananta pradezavALA ane kSetranI apekSAthI asaMkheya pradezamAM vyApta thAya che ane kALanI apekSAthI eka, be, traNa ane cAra vigere asaMkheya aparigaNita samaya (kSaNa) mAM rahenArA hoya che. ane bhAvanI apekSAthI varNa, gaMdha, rasa ane sparzavALA e dravyone grahaNa jAta zabdathI vyavahAra karAya che. ane je kSetramAM bhASA jAta varNita thAya che, ane jeTalA kSetrane sparza kare che. e bhASAjAtane kSetrajAta kahe che. A pramANe je kALamAM bhASA jAta varNita thAya che. e bhASAjAtane kALajAta kahe che. eja pUrvokta utpatti. paryAva, aMtara ane grahaNarUpa cAra prakAranA dravya jyAre zretAne A zabda che e rItanI buddhi utpanna kare che, tene bhAva jAta kahe che. ahIMyA te kevaLa dravya bhASAAtane ja adhikAra samaja. kema ke-A bhASA jAta adhyayanamAM mukhya rIte dravya ja vivakSita thayela che. ane dravyanI vizeSa avasthAne ja bhAvarUpa hevAthI bhAvabhASA jAtane paNa adhikAra samaje. zrI sAgasUtra :4 Page #608 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marsaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 1 sU0 1 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 597 sAdhUnAM sAdhvInAJca kIdRzaM vacanaM vaktavyaM kIdRzaM ca vacanaM na vaktavyamityevaM vacanavizuddhikArakatayA varNanaM kRtaM vartate tathApi kiJcid avAntara vizeSo'styeva, tathAhi prathamoddezake ekavacanAdi SoDazavidhavacanavibhAgaH, evam evaMbhUtaM vacanaM bhASitavyaM naivaMbhUtaM vacanaM bhASitavyamiti ca vyAvaNitamasti, dvitIyodezaketu krodhAdinAmutparyithA na bhavati tathA bhASaNoyam iti vizeSo yodhavyaH, uktazca-'samve'vi ya vayaNavisohikAragA tahavi atthi u viseso / vayaNavibhattI paDhame uppattI vajjaNAbIe / iti| sarvAvapi ca vacanavizodhikArako tathApi asti tu vizeSaH / vacanavibhaktiH prathame utpattivarjanaM dvitIye // iti / samprati sAdhUnAM sAdhvInAzca kIdRzaM vacanaM vaktavyaM kIdRzI bhASA bhASitavyA ityevaM rItyA varNayituhI uddezo meM yadyapi sAdhu aura sAdhvI ko kisa prakAra kA vacana bolanA cAhiye aura kisa prakAra kA vacana nahIM bolanA cAhiye isa taraha vacana kI vizuddhi kAraka ke rUpa meM varNana kiyA gayA hai tathApi (phira bhI) kucha na kucha avAntara vizeSatA hai hI, jaise ki-prathama uddezaka meM eka vacanAdi solaha prakAra kA vacanavibhAga kiyA gayA hai aura aisA vacana bolanA cAhiye aisA vacana nahIM bolanA cAhiye isakA bhI varNana kiyA gayA hai kintu ditIya udde. zaka meM krodhAdi jisa se utpanna nahIM ho aisA vacana bolanA cAhiye isa taraha donoM uddezakoM meM paraspara vizeSatA samajhanI cAhiye kahA bhI hai-'savve'pi ya vayaNakAragA tahaviasthi u viseso| vayaNavibhattI paDhame utpattI vajjaNA bIe' iti sarvAvapi ca vacanayizodhikArako tathApi asti tu vizeSaH vacana vibhaktiH prathame utpatti varjane dvitIye // iti|| ___ aba sAdhu aura sAdhvI ko kisa prakArakA vacana bolanA cAhiye aura kisa taraha kI bhASA kA prayoga karanA cAhiye yaha batalAte haiM A bhASAjAta adhyayananA banane uddezAmAM je ke sAdhu ane sAthIe kevA prakAranA vacana belA ane kevA prakAranA vacana na bolavA e pramANe vacananI vizuddhirUpamAM varNana karavAmAM Avela che. te paNa kaMIne kaMI avAntara vizeSatA che ja jema kepahelA uddezAmAM eka vacanAdi meLa prakAranA vacana vibhAga karavAmAM Avela che. ane evA vacana bolavA joIe ane evA vacana na belavA joIe e prakAranuM paNa varNana karAyelA che. paraMtu bIjA uddezAmAM jenAthI krodha vigere upana na thAya evA vacana bolavA joIe e batAvela che. A rIte beu uddezAmAM paraspara vizeSatA samajavI kahyuM paNa che. savve'vi ya vayaNavisohi kAragA tahavi asthi u viseso SayaNavibhattI paDhame utpattI bajjaNA bIe iti / have sAdhu ane sAvIne kevA prakAranuM vacana bolavuM joIe ane kevI bhASAne prayoga kare joIe te savakAra kahe che zrI sAgasUtra :4 Page #609 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 598 AcArAMgasUtre mAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA sa saMyamacAn bhikSu vA bhikSukI vA 'imAiM vayAyArAI succA nisamma' imAn antaHkaraNaniSpannAn vakSyamANAna vAgAcArAn vAgvyApArAn zabdA. cArAn ityarthaH zrutvA nizamya-hRdi nizcitya jJAtvA bhASAsamityA samitaH sahita: sAvadhAna: pUrvakaM bhASAM bhASeta ityagreNAnvayaH tatra sAdhUnAM sAdhvInAJca yAdRzI bhASA na bhASitavyA tAM jJApayituM darzayannAha 'imAiM aNAyArAI aNAriyapuvAI jANijjA' imAn vakSyamANaprakArAn anAcArAn-sAdhUnAM sAdhvInAzca bhASaNAyogyAna, anAcIrNapUrvAn-pUrvasAdhubhiH pUrvasAdhvIbhizca anAcIrNAn avyavahRtAn na kadAcidapi prAkAle prayuktAn etAdRzAn vacanajAtAn parivayitu jAnIyAta, tathAhi 'je kohA vA vAyaM viuMti' ye janAH krodhAd vA vAcaM viprayuJjanti-prayuJjate 'je mANA vA vAyaM viuti' ye janA mAnAd-abhimAnAd mithyA___'se bhikkhU vA bhikkhuNo vA' yaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSu kI sAdhvI 'imAI vayAyArAI succA nisamma' ina antaHkaraNa se niSpanna hone vAle vakSyamANa vAg vyApAra rUpa zabda sambandhI AcAroM ko sunakara aura hRdya meM usake tAtparya kA avadhAraNa kara arthAt samajhabUjhakara bhASA samiti se samita aura sahita hokara atyanta sAvadhAna pUrvaka hI bhASA kA prayoga kareM isa agrima vakSyamANa kriyA ke sAtha sambandha jAnanA cAhiye, aba sAdhu aura sAdhvI ko jisa taraha kI bhASA nahIM bolanI cAhiye usako samajhAne ke liye dikhalAte hue kahate haiM ki 'imAiM aNAyArAI' isa prakAra ke vakSyamANa rUpa se sAdhu sAdhvI ke liye nahIM bolane yogya aura 'aNAriya puyAI jANijjA' pahale ke bhI sAdhu aura sAdhvI se kabhI bhI nahIM bole gaye isa taraha ke vacana jAta ko choDa deneke liye kahate haiM ki 'je kohA vA vAyaM vi jati jo manuSya krodha se vacanoM kA prayoga karate haiM tathA 'je mANA vA vAyaM ___se bhikkha vA bhikkhuNo vA' te 5rita sayabhIta sAdhu bhane sAvA 'imAI vayAyArAI succA mA mata:42mayI 5nna thANA pakSyamA pA vyApAra 35 zabda saMbaMdhI AcArone sAMbhaLIne ane " nitene hRdayamAM dhAraNa karIne arthAta barAbara samajIne bhASA samitithI samita ane sahita thaIne atyaMta sAvadhAnI pUrvaka ja bhASAno prayoga karavo. AgaLa kahevAmAM AvanAra kiyAnI sAthe Ano saMbaMdha samaja. have sAdhu ane sAdhavIe je prakAranI bhASA na bolavI joIe te samajAvavA bhADa cha8 'imAiM aNAyArAI aNAriyapuvvAiM jANijjA' mArItanA mAgaNa kahevAnA vacane sAdhu sAdhvIe na belavA gya ane pahelAnA sAdhu ke sAdhvIthI paNa kayAreya nahIM bolAyelA evA prakAranA vacana samUhane tyAga karavA mATe kahe che ne koDA vA vAyaM vinaMti' bhanuSya adhathI payAno prayAga 3re cha, tathA 'je mANA bhAvAya viti' re manuSya mithyAlimAnathI payana vinyAsa 2 cha. tathA 'je mAyAe zrI mAyArAgasUtra :4 Page #610 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 1 sU0 1 caturthaM bhASAjJAtamadhyayananirUpaNam 599 bhimAnAd vA vAcaM viprayuJjanti prayuJjate 'je mAyAe vA vAyaM viraMjaMti' ye janA mAyayA mohAd vA vAcaM viprayuJjanti zabdAn prayuJjate 'je lobhA vA vAyaM viuMjaMti' ye jAnA lobhAd vA vAcaM viprayuJjanti vAgvyApAraM kurvanti bhASante ityarthaH, tatra krodhAd yathA - caurastvam, nIcastvam ityAdi, mAnAda yathA - aham uttamajAtirasmi, tvaM hIna jAtirasi ityAdi, mAyayA yathA glAno'ham, anya sandezakaM vA kenA'pyupAyena sAvayakamuktvA sahasA mamaitadAyAtamityevaM mithyAduSkRtaM karoti ityAdi / lobhAd yathA aham anena prakAreNa kathayAmi ataH kiJcid lapsye ityAdi, evaM 'jANao vA pharusaM vayaMti ajANao vA pharusaM vayaMti' jAnAnA vA paruSaM kaThoravacanaM vadanti, ajAnAnA vA paruSaM kaThoravacanaM vadanti, etAvatA kasyacidapi janasya doSaM jAnanto vA tad doSodghATanArthaM paruSaM vadanti taddoSam ananto vA paruSaM vadanti iti phalitam sarvaM caitad varjanArthamupasaMharannAha - 'savvaM ceyaM viraMjaMti' jo manuSya mithyAbhimAna se vacanoM kA prayoga karate haiM evaM 'je mAyAe vA cAyaM viraMjaMti' jo jana mohamAyA se vacanoM kA prayoga karate haiM tathA 'je lobhA vA vAyaM viraMjaMti' jo puruSa lobha se zabdoM kA prayoga karate haiM jaise ki krodha se 'tuma cora ho, tuma nIca adhama kAyara ho, ityAdi, mithyAbhimAna se meM atyanta ucca jAtivAlA hU~, aura tuma nIcajAti vAlA hai' ityAdi, aura mAyA se - ' meM glAna (bImAra ) hU~' athavA dUsare ke sandeza bheMTa upAyana ko kisI bhI upAya se sAvadya kaha kara sahasA kaha de kI yaha sandeza bheTa upAyana merAhI AyA hai isa prakAra mithyA duSkRta karatA haiM ityAdi, lobha se 'maiM isa prakAra se kahUMgA to mujhe kucha milegA' ityAdi, isI prakAra 'jANao vA pharusaM vayaMti' jo jAnate hue kaThora vacana bolate haiM athavA 'ajANao vA pharusaM cayaMti' nahIM jAnate hue kaThora vacana bolate haiM arthAt jo kisI manuSya ke doSa ko jAnate hue usa doSa ko prakaTa karane ke liye kaThora vacana bolate vA vAya viDaMjaMti' ? manuSya bhAyAthI vayanAne prayoga pure he tathA 'je lobhA vA vAya viu MjaMti' ? 53Sa bolathI pAnI prayoga 4re che. prema - DodhathI tu yara ho tu nIca adhama ane kAyara ItyAdi mithyAbhimAnathI huM uMcI jAtanA chuM ane tuM nIca jAtanA chuM vigere tathA mAyArthI huM bImAra chuM. athavA khIjAnA kAi sa Mdeha ke bheTa upahArane kAi bahAnAthI juThu ekalIne ekAeka kahI de ke A saMdeha ke bheTa agara upahAra mAre mATe ja Avela che. AvI rIte mithyA duSkRta kare che. vigere tathA le|bhathI hu yAcI rIte aDIza to bhane 4644 bhajaze vigere tevI ? rIte vayaM ti' lagI lene uThora vayana moTo che athavA 'ajANao vA chuta kAra vacana khele che arthAt jo koI mANasanA doSane karavA kaThAra vAkaya kahe ane koInA doSa na jANuMvA chatAM paNu ? 'jANao vA pharasa phahasaM vayaMti' sala. zrI AcArAMga sUtra : 4 jANIne e doSa pragaTa kahera vacana khele che Page #611 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 600 AcArAMgasUtre sAvajjaM vajjijjA' sarva caitat krodhAdivacanaM sAvadham-avadhena pApena gaharyeNa vA saha vartate iti sAdham samaham vartate asastad varjayed 'vivekamAyAe' vivekamAdAya - sAdhubhirvidefear sAvadyaM krodhAdivacanaM varjanIyamiti bhAvaH, evaM kenacid janena sArdhaM jalpatA sAdhunA sAvadhAraNaM vacanaM naiva vaktavyamityabhipretyAha- 'dhuvaM ceyaM jANijjA' dhruvaM caitatnizcitam avazyameva vRSTayAdikaM bhaviSyatItyAdirItyA jJAtvA na brUyA dityarthaH, athavA 'adhuvaM ceyaM jANijjA' adhruvaM caitad naiva vA vRSTayAdikaM bhaviSyatItyAdirItyA vA jJAtvA anizcitamapi saMzayAtmakaM vacanaM na brUyAt, sAghumirekAntavacanaM na vaktavyamityarthaH, ' evaM haiM aura kisI ke doSa ko nahIM jAnate hue kaThora vacana bolate haiM 'savvaM ceyaM sAvajjaM vajjijjA' yaha sabhI krodha mithyAbhimAna lobha mohamAyA prayukta bole jAnevAle vacanoM ko sAvadya-garhita pApa yukta samajhakara chor3a denA cAhiye isaliye sAdhu aura sAdhvI ko 'viveka mAyAe' vivekazAlI hokara hI sAvaca krodhAdi vacanoM ko chor3a denA cAhiye arthAt sAvadya krodhAdi sUcaka zabdoM kA prayoga saMyama pAlana karanevAle sAdhu aura sAdhvI ko nahIM karanA cAhiye kyoMki krodhAdi sUcaka zabdoM kA prayoga karane se saMyama kI virAdhanA hotI hai aura sAdhu aura sAdhvI ko saMyama pAlaka karanA hI mukhya kartavya hai isI prakAra kisI bhI manuSya ke sAtha bolate hue sAdhu ko sAvadhAraNa vacana nahIM bolanA cAhiye arthAt 'dhuvaM ceyaM jANijjA' dhruva nizcita hI vRSTi Adi hogI hI aisA jAnakara nahIM bole kyoMki kadAcit saMyogavaza vRSTi vagairaha nahIM ho sake to sAdhu ko mithyA duSkRta pApa lagegA isaliye avazya hI yaha hogA ityAdi rIti se sAdhu ko nahIM bolanA cAhiye, isa taraha 'adhuvaM ceyaM jANi jjA' vRSTi ityAdi nahIM hI hogI ityAdi rIti se bhI jAnakara nahIM bolanA cAhiye arthAt anizcita bhI saMzayAtmaka vAkya nahIM bolanA cAhiye arthAt 'savvaM ceyaM sAvajjaM vajjijjA' mA zeSa, mithyAbhimAna, bola, bhoha bhane bhAyAthI khelAyelA vacanAne sAvagha ane nirdita tathA pApakArI samajIne cheDI devA joie tethI sAdhu ne sAdhvI 'vivekamAyAe' vivezIva thardhane sAvadhodhAhi vayanAne choDI hevA joie arthAt sAvadya krodhAdi sUcaka zabdanA prayAga karavAthI sayamanI virAdhanA thAya che, ane sAdhu ane sAdevIne sadhamanuM pAlana karavu e ja parama kartavya che. e ja pramANe !!i paNa manuSyanI sAthe khelatI vakhate sAdhue sAvadhAraNa nizcita) vacana kahevA na arthAt 'ghuSaM cepa' jANijjA' nahI parasAI thazetesa nagIne navu kema ke kadAca saMvega vaNAt varasAda na thAya te sAdhune mithyA duSkRta pApa lAge tethI avazya thaze se rIte sAdhuye mosavu nahIM khela pramANe 'adhuvaM ceyaM' jANijjA' varasAda vagere nahIM thAya e rIte paNa jANavA chatAM khelavu nahI. arthAt anizcita zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #612 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 1 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 601 bhojanAdi viSaye'pi ekAntavacanaM na bhASitavya mityAha - 'asaNaM vA pANaM vA khAiyaM vA sAiyaM vA labhiya no labhiya, bhuMjiya no bhuMjiya' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA etat caturvidhamapi AhArajAtam avazyameva labdhvA vA sa sAdhuH AgamiSyati no labdhvA naiva vA labdhvA AgamiSyati ityevamapi sAvadhAraNaM vAkyaM sAdhuH anyaM sAdhumprati na brUyAt, evam azanAdikaM bhuktvA eva AgamiSyati sa sAdhuH bhikSArthaM gataH azanAdikaM bhuktvaiva AgamiSyati, no vA bhuktvA naiva vA bhuktvA AgamiSyati ityevaMrItyA bhojanAdiviSaye'pi ekAntavacanaM na brUyAdityarthaH, etAvatA kazcit sAdhu bhikSArthaM gataM cirayantamuddizya anyaH sAdhuH evaM na brUyAd yad vayaM bhujyate sa tataH azanAdikaM labdhcaiva parAvartiSyate, athavA tadartha kiJcit sthApyate naivAsau tato labdhalAbhaH samAgamiSyati, evaM tatraiva bhuktvaiva anuktvaiva vA samAgamiSyati ityevaM sAvadhAraNaM vacanaM na vaktavyamiti phalitam, atha ca vakSyamANarUpAmapi sAvadhAraNAM vAcaM na brUyAt sAdhuH yathA Agata eva kazcid rAjAdiH naiva vA samAgataH, evam avazyameva Agacchati naiva vA Agacchati, evam avazyameva AgamiSyati naiva sAdhu ko ekAnta vacana nahIM bolanA cAhiye isI prakAra bhojanAdi viSaya meM bhI sAdhu ko ekAnta vacana nahIM bolanA cAhiye 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' jaise ki azana pAna, khAdima aura svAdima cartuvidha AhAra jAta ko 'labhiya no labhiya' vaha lekara hI AyegA athavA nahIM lekara hI AyegA aisA bhI ekAnta vacana nahIM bolanA cAhiye arthAt eka sAdhu dUsare sAdhu ko aisA bhojanAdi viSayaka bhI ekAnta vAkya nahIM bole isI prakAra 'bhuMjiya no bhuMjiya' vaha vahAM AhAra karake hI AvegA yA vinA kiye AvegA aisA bhI ekAnta vacana nahIM bole isI taraha rAjAdi ke Agamana viSaya meM sa...zayAtmaka vacana sAdhue khelavA nahIM. arthAt sAdhue ekAnta vacana khelavA nahIM eja pramANe bhAjanAdi saMbadhamAM paNa sAdhue ekAnta vacana khelavA nahIM. jema ke- 'asaNaM vA pANaM vA khoimaM vA sAimaM vA' azana, pAna, Ahima, bhane svAhima yatuvidha AhAra lata 'labhiya' sahane Avaze. agara 'no labhiya' sIdhA vinA Avaze. e pramANe paNa ekAnta vacana khelavA nahIM. arthAt eka sAdhue mIjA sAdhune me prabhA lozana vigere saMdhi pazu anta vathana mosavu nahIM prema - "bhujiya no munica' bhikSA mATe gayela sAdhu azAdi khAIne ja Avaze athavA khAdhA vagara ja Avaze e pramANe bheAjanAdinA saMbaMdhamAM paNa ekAnta vacana kahevA nahIM. arthAt bhikSA lAbha mATe gayelA koi sAdhune lAMbe samaya thatAM bIjA kaiA sAdhue ema na kahevu' ke--ApaNe AhAra karI laie te tyAMthI azanAdi laIne ja Avaze. athavA tene mATe thADu rAkhI mUke! kAraNa ke tene bhikSAlAbha thaze nahI' eTale bhikSA lIdhA vinA ja Avaze athavA tyAM ja AhAra karIne ke karyAM vagara Avaze AvA ekAnta vacana A0 76 zrI khAyArAMga sUtra : 4 Page #613 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 602 _ AvArAMganA AgamiSyati ityevaMrItyA bhUtavartamAnabhaviSyat kAlaviSaye'pi kazcid rAjAdimuddizya sAdhuH sAvadhAraNAM vAcaM na brUyAdityAha-'aduvA Agao aduvA no Agao' athavA AgataH eva sa rAjAdiH, athavA no naiva vA sa rAjAdiH AgataH 'aduvA ei aduvA no ei aduvA ehii aduvA no ehii' athavA eti-Agacchati eva sa rAjAdiH, athavA no naiva etiAgacchati sa rAjAdiH, athavA eSyati avazyam AgamiSyatyeva sa rAjAdi, athavA na eSyati naiva vA samAgamiSyati sa rAnAdiH, evam 'itthavi Agae ityavi no Agae' atrApi Agata eva sa rAjAdiH, atrApi no neva vA AgataH sa rAjAdiH 'itthavi ei itthavi no ei, itthavi ehiti itthavi no ehiti' atrApi eti eva rAjAdiH, atrApi naiva pati saH, atrApi eSyatyeva sa rAjAdiH, atrApi naiva sa eSyati rAjAdirItyeva mekAnta vAkyaM sAdhuna byAdityarthaH, etAvatAyamartha sAdhuH sAdhvI vA samyaktayA na jAnAti tadevamevaitaditi na yAditi phalitam / atha sAdhAraNyena sAdhUnAM sAdhvInAJcakRte sarvatrago'yabhI ekAnta vacana nahIM bole jaise ki 'aduvA Agao' vaha rAjA vagairaha avazya hI A gayA hogA athavA 'aduvA no Agao' avazya nahIM AyA hogA evaM 'aduvA ei' avazya hI AtA hogA yA 'aduvA no ei' avazya hI nahIM AtA hogA 'aduvA ehida, aduvA no ehii' athavA avazya AvegA athavA avazya nahIM AvegA evaM 'ittha vi Agae, ittha vi no Agae' yahAM para vaha rAjAdi AyA hai yA nahIM AyA hai 'ittha vi ei, ittha vi no eI' yahA~ vaha rAjAdi A rahA hai yA nahIM A rahA hai 'ittha vi ehii ittha vi no ehiti' vaha rAjA avazya hI AyegA athavA avazya hI nahIM AyegA isa prakAra bhI ekAnta vacana nahIM bolanA cAhiye arthAt jisa vastu ko sAdhu aura sAdhvI nizcita rUpa se nahIM jAnatA ho usa vastuke bAre meM aisA hI yaha hai aisA kahevA nahIM. e ja pramANe rAjAdinA AgamananA saMbaMdhamAM paNa ekAnta vacana bolavA nahI rema hai 'aduvA Agao' te 2 vigaire 132 mApI gayA ye athavA 'aduvA no Agao' mA0yA nahI hAya 'aduvA ei' athavA 432 mAratA ho. 'aduvA no eI' athavA nahI 4 mAtA DAya 'aduvA ehii' athavA te rAta 432 mAvaze 'aduvA no 6i athavA jarUra nahIM ja Ave A pramANe paNa ekAta vacana bolavA nahIM. 4 te 'ittha vi Agae itthavi no Agae' mI 55 te 2il maa05| utA athavA mahIyA mAyA na khata tathA 'ittha vi ei ittha vi no ei' 2il mahI' bhAva cha, atha41 28 qaa nathI tathA 'ittha vi ehii ittha vi no ehiti' athavA ahIM Avaze agara ahIM Avaze nahIM A rIte sAdhue ekAnta vacana belavA nahIM arthAt je vastune sAdhu ke sAdhvI nizcitarUpe jANatA na hoya e vastunA saMbaMdhamAM A Ama ja che A rIte ekAnta vacana kahevA nahIM paraMtu sAdhu ane sAdhavIe aNu - zrI sAgasUtra :4 Page #614 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 1 caturtha' bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 603 mupadeza ityAha-'aNuvIi nidvAbhAsI samiyAe saMjae bhAsaM bhAsijjA' anuvicintya-sAdhuH samyag vicArya atizayena zrutopadezena vA samyagnizcitya prayojanavazAd niSThAbhASI sAvadhAraNabhASI san saMyataH samityA-bhASA samityA samatvena vA rAgadveSarAhityalakSaNena vakSyamANasvarUpaSoDazavacana vidhijJo bhASA bhASeta itibhAvaH, atha yAdRzIM bhASAM bhASeta tAM poDazavacanavidhigatAM bhASAM darzayanAi-'taM jahA-egavayaNaM 1 duvayaNaM 2 bahuvayaNaM 3 tadyathAekavacanam dvivacanam, bahuvacanam, etAvatA yatra ekavacanasya prayogaucitaH, yatra vA dvi vacanasya yatra vA bahuvacanasya prayogo yogyastatra yathAyatham ekavacanAdikaM vyAkaraNasaraNyA buddhvA prayuJjota sAdhuriti phalitam / ekAnta vAkya nahIM bolanA cAhiye arthAt sAdhu aura sAdhvI 'aNuvIi niTThA bhAsI' acchI taraha se vicAra kara ke hI zruta upadeza ke anusAra nizcita rUpa se prayojana vaza niSThA pUrvaka bhASA kA prayoga kare evaM 'samiyAe saMjae bhAsa bhAsijjA' saMyamazIla hokara hI bhASA samiti se yukta hokara samatA pUrvaka rAga dveSa se rahita hokara vakSyamANa svarUpa solaha prakArake vacana vidhi kA prayoga kre| aba jisa prakAra kI bhASA kA prayoga kare usa solaha vacana vidhigata bhASA ko dikhalAte hue kahate haiM 'taM jahA-egavayaNaM 1, duvayaNaM 2, bahuvayaNa 3' yathA-ekavacana, dvivacana bahuvacana ityAdi, arthAtU jahAM para eka vacana kA prayoga karanA ucita hai yA dvivacana kA prayoga karanA ucita hai tathA jahAM para bahuvacana kA prayoga karanA hI ucita hai vahAM para yathAkrama ekavaca. nAdi kA prayoga vyAkaraNa kI saraNi se samajha kara sAdhu ko karanA cAhiye, vIi nidrAbhAsI' sArI zate viyA2 4zana 1 zruta 75heza anusAra nizcita zata navIna prayozana pazAta ni54 pUrva bhASAmA pryo|| 423 / 'samiyAe saMjae bhAsaM bhAsijjA' saMyamazIla thaIne ja bhASA samithI yukta rahIne samatA pUrvaka ja rAgadveSa rahita thaIne AgaLa kahevAnAra soLa prakAranI vacana vidhine jANIne bhASAne prayoga kare. have bhASAne pragaTa karavAnI seLa prakAranI vacana vidhi batAvavAmAM Ave chejhaa' ma 'egavayaNa' kyana / 'duvayaNa' viSayana 2 bahuvayaNa' mayana 3 'itthivayaNaM' strIvayana 4 'purisavayaNaM' 53515 / 5 'napusagavayaNa' na savayana 'ajjhatthavayaNaM' madhyAtma1yana 7 'uvaNIyavayaNaM' prazasAma4yana 8, 'avaNIyavayaNaM' nAma4yana 6, 'utraNIya avaNIyavayaNaM' x prazasAtma bhane 44 nima vayana 10 tathA 'avaNIya uvaNIyavayaNaM' 8 nihAtma4 bhane 444 prazasabha kyana 11 'tIyavayaNaM' matItavayana 12 'paDuppaNNavayaNaM' pata mAnaviyana 13 'aNAgayavayaNaM' saviNyA sabhI kyana 14 'paccakkhavayaNaM' pratyakSavayana 15 'parukkhavayaNaM' 52|kssyn 16 yAM ekavacana, dvivacana ke bahuvacanane prayoga karavAne gya hoya tyAM yathAkrama ekavacanAdine zrI mAyArAgasUtra :4 Page #615 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 604 AcAragasUtre yathA jinaH 1 ekavacanam, jinau 2 dvivacanam, jinAH 3 bahuvacanam ityevaMrItyA jJAtvA prayoktavyam, evam 'itthivayaNaM 4, purisavayaNaM 5, napuMsagavayaNam 6,' strIvacanam vidhA, bAlA ityAdi, puvacanam ghaTaH paTaH ityAdi, napuMsakavacanam dhanaM vanaM phalam ityAdi, evam 'ajjhatthavayaNaM 7 uvaNIyavayaNaM 8 avaNIyavayaNaM 9' adhyAtmavacanam Atmani iti adhyAtmam hRdgataM vastu, tadgopanena anyadvadiSyata stadeva sahasA mukhAda nirgatam, upanItavacanam prazaMsAtmakaM vacanam yathA rUpasaundaryavatI nArI, apanItavacanam pUrvavaiparItyena nindAtmaka vacanam yathA kurUpA iyaM strI, ityAdi, evam 'uvaNIyaavaNIyavayaNa 10, avaNIya uvaNIyavayaNaM 11' upanItApanItavacanam-kizcit prazaMsAtmakaM kiJcicca nindAtmakam, yathA rUpasaundaryavatIyaM strI kintu vyabhicAriNIti apanItApanItavacanam-kizcidnindAtmakaM kiJcicca prazaMsAtmakaM vacanam yathA kurUpeyaM strI kintu pativratA ityAdi, evam arthAt jaina sAdhu 'jinaH' yaha ekavacana hai tathA 'jinau' yaha dvivacana hai aura 'jinA:" yaha bahuvacana hai ityAdi rIti se jAnakara prayoga karanA cAhiye isa liye 'ithivayaNaM' vidyA, bAlA ityAdi strIvacana hai 'purisavayaNaM' ghaTApaTa: ityAdi puMvacana haiM tathA 'napuMsagavayaNaM' dhanaM vanaM ityAdi napuMsakavacana hai aisA samajhakara prayoga karanA cAhiye 'ajjhatthavayaNaM' isI prakAra hRdayagata vastu ko chipAkara kucha dUsare hI vastu ko bolate hue manuSya ke mukha se jo vahI hRdaya gata vastu nikala jAya usakI adhyAtmavacana kahate haiM evaM 'uvaNIyavayaNaM' yaha nArI atyanta rUpa saundaryavatI hai isa taraha prazaMsAtmaka vacana ko upanIta vacana kahate haiM aura 'avaNIyavayaNaM' isase viparIta nindAtmaka vacana ko apanIta vacana kahate haiM jaise 'yaha strI kurUpA haiM ityAdi evaM 'uvaNIyaavaNIyavayaNa' kucha prazaMsAtmaka aura kucha nindAtmakavacana ko upanIta apanIta vacana kahate haiM jaise 'yaha strI rUpa saundaryavatI hai kintu vyabhicAriNo haiM' ityAprayAsa vyA429nA niyamAnusAra samalane sAdhuye 423 // naye. athavA jaina sAdhu jinaH' se savayana che. tathA 'jinau' se dvivayana che bhane 'jinAH' 2 madhupayana che. tyAdi 2thI samalane pryo423|| me pramANe 'vidyA bAlA' vigere khimi cha. 'ghaTaH paTaH' tyA gan cha. tathA 'dhanaM vana' vizeSa napusa 1yana cha. 2 rIte samalane prayoga kare. e ja pramANe hRdayamAM rahela vastune chupAvIne keI bIjI ja vastu batAvatA mANasa nA mukhamAMthI eja aMtaramAM rahela vastu nIkaLI jAya tene adhyAtma vacana kahevAya che. temaja A strI atyaMta rUpa saundaryavatI che, A rIte prazaMsAtmaka vacanane upanIta vacana kahe che. ane tenAthI ulaTu niMdAtmaka vacanane apanata vacana kahe che. jema ke A strI kadarUpA che, vigere tathA kaMIka prazaMsAtmaka ane kaMIka niMdAtmaka vacanane upanIta apanIta vacana kahe che. jemake-A strI rU5 ane saundaryavatI che. paraMtu vyabhicAriNuM che vigere tathA zrI sAgasUtra :4 Page #616 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 1 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 605 'tIyavayaNaM 12, paDuppannavayaNaM 13 aNAgayavayaNaM 14' atItavacanam bhUtakAlikavacanaM yathA gatavAn, pratyutpannavacanam vartamAnakAlikavacanam yathA gacchati, anAgatavacanam bhaviSyakA likavacanam yathA gamiSyati ityAdi, evaM 'paJcakkhavayaNaM 15 parukkhavayaNaM' 16 pratyakSa vacanam yathA ayaM jinadattaH, parokSavacanam yathA sa mahAvIraH ityAdi, ityeteSAM SoDazavacanAnAM vijJAtA sAdhuH ekArthavivakSAyAm ekavacanameva prayuJjIta evaM dvayarthAdiyAvatparokSArthavacanavivakSAyAm dvivacanAdi yAvat parokSavacanameva prayuJjIta ityabhiprAyeNa Aha'se egavayaNaM vaIssAmIti egavayaNaM vaijjA jAva paruka khavayaNaM vaIssAmIti parukakhavayaNaM vaijjA' sa saMyamavAn bhikSuH ekavacanaM vadiSyAmIti pratijJAyAm ekavacanameva vadeva, yAvad dvivacanaM vadiSyAmIti pratijJAyAm dvivacanameva badeta, evaM bahuvacanaM vadiSyAmIti vivakSAyAM bahuvacanameva vadet evaM rotyA strIvacanAdi yAvat parokSArthavivakSAyAM di aura 'avaNIyauvaNIyavayaNaM' kucha nindAtmaka tathA kucha prazaMsAtmaka vacana ko apanIta upanIta vacana kahate haiM jaise 'yaha strI kurUpA hai kintu pati vratA hai' ityAdi isI prakAra 'tIyavayaNaM' bhUta kAlika vacana ko atIta vacana kahate haiM jaise 'vaha gayA' ityAdi evaM 'paDappannavayaNaM' vartamAna kAlikavacana ko pratyutpanna vacana kahate haiM jaise 'vaha jAtA haiM' ityAdi evaM 'aNAgayavayaNaM' bhaviSyakAlikavacana ko anAgatavacana kahate haiM jaise 'vaha jAyagA' ityAdi evaM 'paccakkhavayaNaM' yaha jinadatta haiM' aisA pratyakSavacana kahalAtA hai aura 'paro khavayaNaM' vaha bhagavAna mahAvIra ityAdi ko parokSavacana kahate hai itane solaha prakAra ke vacanoM ko jAnane vAlA sAdhu eka artha kI vivakSA karane para eka vacana kA hI prayoga kare isI prakAra do yA tona se lekara yAvat parokSa artha paryanta kI vivakSA karane para kramase dvivacana bahuvacanAdi parokSa vacana paryanta kA prayoga karanA cAhiye isa tAtparya se kahate haiM ki 'se egavayaNaM vaIssAmIti egavayaNaM vaijjA' vaha pUrvokta saMyamazIla sAdhu 'ekavacana ko hI meM bolUMgA' aisI kaMIka niMdAtmaka ane kaMIka prazaMsAtmaka vacanane apanIta upanata vacana kahe che. jema ke "A strI kurUpa che. paraMtu pativratA che vigere eja pramANe bhUtakAla saMbaMdhI vacanane atIta vacana kahe che. jema ke "te gayA" vigere tathA vartamAna kAlika vacanane pratyutpanna vacana kahe che. jema ke "te jAya che? vigere tathA bhaviSya kAlasaMbaMdhI vacanane anAgata vacana kahe che. jema ke "te jaze vigere tathA A jInadatta che, A rItanA vacanane pratyakSa vacana kahe che. tathA "te bhagavAn mahAvara" vigere vacanane parokSa vacana kahe che. A soLa prakAranA vacanone jANanArA sadhue eka arthanI vivakSA kare te eka vacanane ja praga kara e ja pramANe be agara traNathI laIe yAvata pareza artha paryantanI vivakSA kare tyAre kamAnusAra dvivacana, bahuvacana vigerene parokSa vacana paryantane praga kara. se ututhI sUtra 5 -'se egavayaNaM vaissAbhIti egavayaNaM vaijjA' te pUrita sayabhAra zrI sAgasUtra :4 Page #617 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 606 AcArAMgasUtre stryAdi parokSavacanameva vadediti bhAvaH / evaM stryAdike dRSTe sati strI eveyaM vahuvacanameva vadet, evaMrItyA strIvacanAdi yAvat parokSAryavivakSAyAM puruSa evAyaM, napuMsakamevedam ityevaM rItyA evameva etad anyad vA etat ityevaM nizcitya niSThAbhASI san bhASA bhASeta ityAzayenAha - ' itthIvesa purisovesa napuMsagaM vesa eyaM vA ceyaM annaM vA ceyaM aNuvIi 3, niTTAbhAsI samiyAe saMjara bhAsaM bhAsijjA' strI vA eSA - strI eveyam, puruSo vA eSa - puruSa evAyam, napuMsakaM vA etat - napuMsakamevedam, evaM vA caitat - evameva etat anyadvA caitat - anyadeva idam ityevam anuvicintya - nizcitya niSThAbhASI san niyatabhASI bhUTA samityA samatayA saMyata eva bhASAM bhASeta vadedityarthaH evam 'icceyAI AyavaNAI upAtikamma' ityetAni pUrvoktAni bhASAgatAni vakSyamANAni vA AyatanAni doSasthAnAni upAtikramya ullaGghya bhASAM bhASeta iti / 'aha bhikkhU jANijjA pratijJA karanepara ekacacata ko hI bole 'jAva parukkhavayaNaM vaissAmIti parukkhavayaNaM vaijjA' evaM yAvat dvivacana ko hI bolUMgA aisI pratijJA karane para divacana kA hI prayoga kare evaM 'bahuvacana ko hI bolUMgA' aisI pratijJA hone para bahuvacana kA hI prayoga kare isa rIti se strI vacanAdi se lekara yAvat parokSArtha paryanta kI pratijJA karane para strI Adi se lekara parokSavacana paryanta kA hI vacana prayoga kare, isI prakAra strI Adi ke dekhane para 'itthIvesa' 'strI hI yaha hai' evaM 'purisovesa' puruSa hI yaha hai tathA 'napuMsagaMvesa' napuMsaka hI yaha hai isa rIti se 'eyaM vA ceyaM' aura bhI vicArakara aisA hI yaha hai tathA 'annaM vA ceyaM aNuvIs nidvAbhAsI' dUsarA hI yaha hai ityAdi rUpa se zocavicAra kara niSThA pUrvaka niyata bhASI hokara 'samiyAe' samatA pUrvaka 'saMjae bhAsaM bhAsijjA' saMyata hokara hI bhASA kA prayoga kare isI prakAra 'icceyAI AyayaNAI ubAtikamma' pUrvokta aura vakSyamANa bhASAgata doSasthAnoM ko chor3akara saMyama pAlana sAdhu 'hu ekavacana eTTIza' ema vicAre teA ekavacana ja khelavuM 'jJA' yAvat dvivanane kheAlIza ema pratijJA kare teA dvivacananAja prayoga karavA tathA bahuvacanane ja kahIza' tema pratijJA kare te bahuvacanane ja praye!ga karavA e pramANe strI vagerethI laine 'parukkhANaM vaissa mIti parukakhatrayaNa vaijjA' parIkSArtha vacananI atijJA re to parokSArtha vayana mosavA 4 pramANe zrI vigerene nevAthI 'itthIvesa' mA strI 4 che athavA 'purisovesa' mA 53Sa 4 che tathA 'napuMsagaMvesa' mA napuMsa4 che. pramANe jInna pazu vicAra arIne 'eyaM vA ceya" A mana che. tathA 'annaM vA ceya' mAjI vigere amarathI 'aNuvIya' samala vicArIne 'niTTAmAsI' niSThA lASi ne 'samiyAe saMjae bhAsaM bhAsijjA' samatA pUrva saMyata thAne bhASAno prayoga ra 4 'icceyAI AyayaNAI upAtikamma' pramANe yUrvokta mane vakSyamANu bhASAgata doSasthAnAne cheDIne sayama pAzcana pUrNAMka bhASAnA prayAga karavA. 4 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #618 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA taskaMdha 2 u. 1 sU0 1 caturtha bhASAjAtamabhyayananirUpaNam 607 cattAri mAsajjAyAI' atha sa saMyamatrAn bhikSuH jAnIyAt catvAri bhASAjAtAni catasro bhASAM jJAtuM prayateta 'taM jahA - saccamegaM paDhamaM bhAsajjAyaM 1' tadyathA satyamekaM prathamaM bhASAjAtam yathArtharUpam bodhyam tathAhi ghaTo ghaTa eva, paTaH paTa evetyAdi etAvatA yasya vastuno yat svarUpaM tasya tatsvarUpeNaiva jJAtA bhASaNam satyarUpaM bhASAjAtamucyate iti phalitam, atha tad vaiparItyena dvitIyAm asatyabhASAmAha - 'bIyaM mosaM 2' dvitIyA mRSA -asatya rUpA dvitIyA bhASA mRSA bhASA ityucyate yathA ghaTaH paTaH paTo ghaTa ityAdi tAmetAm mRSA bhASAM sAdhurna vadeti bhAvaH / atha tRtIyAM bhASAmAha - 'taIyaM saccAmosaM 3' tRtIyA satyAmRSA bhASA, pUrvaka bhASA kA prayoga kare 'aha bhikkhU jANijjA - cattAri bhAsajjAyAI' atha vaha pUrvokta saMyamazIla bhikSu ko cAra prakAra ke bhASA jAta ko jAnane ki liye prayatna karanA cAhiye 'taM jahA' jaise ki unameM 'saccamegaM paDhamaM bhAsajjAyaM ' satya viSaya kA pahalA bhASA jAta yathArtha rUpa samajhanA caahiye| jaise ki ghaDA hI hai isI prakAra paTa paTa hI hai arthAt ghaTa ko ghaTa kahanA aura paTa ko paTa hI kahanA yaha prathama satya nAma kA bhASA jAta kahalAtA hai| etAvatA jisa vastu kA jaisA svarUpa hai usa vastu ko usI rUpameM jAna kara bhASaNa karanA satya rUpa bhASA jAta kahalAtA hai, isake viparIta 'bIyaM mosaM' asatya nAma kA dvitIya bhASA jAta samajhanA cAhiye arthAt asatya rUpA mRSA nAma kI dvitIyA bhASA mRSA bhASA kahalAtI hai jaise ki ghaTa ko paTa kahanA aura paTa ko ghaTa kahanA ityAdi rUpa se mRSA bhASA samajhanI cAhiye arthAt jisa vastu kA jo svarUpa nahIM hai usa vastu ko usa svarUpa meM jAnanA aura bolanA usa ko mRSA bhASA nAma kA dvitIya bhASAjAta kahate haiM aura jahAM para 'taiyaM saccAmosaM' saMyamazIla sAdhu sAdhvIme 'aha bhikkha jANijjA cattAri bhAsajjAyAI' pUrve pyAra prahAranA bhASAlata laguvA bhoTe prayatna . 'taM jahA ' prema - saccamegaM paDhamaM bhAsajjAya" satya viSaya paDelI bhASAlata che. arthAta yathArtha vastune yathArtha samajavI jema ke-ghaTA ghaDA ja che eja pramANe paTa-vastra paTa ja-vastra ja che. arthAt ghaDAne ghaDA kahevA ane vajrane vastra kahevu e paheluM satyanAmatu' bhASAjAta che. eTale ke je vastunu' jevu' svarUpa hAya e vastune e rUpathI ja jANIne kahevuM te satyarUpa bhASAlata 4DevAya he 1 tenAthI uTu 'vIyaM mosaM' asatya nAmanuM mInu bhASAlata sbhjavuM. arthAt asatyarUpA mRSA nAmanI khIjI bhASA mRSAbhASA kahevAya che. jema ke-ghaDAne vastra kahevu' ane vastrane ghaDo kahevA vagere rUpathI khelAnArI bhASAne mRSA bhASA samajavI arthAt je vastunuM je svarUpa na cAya te vastune e svarUpe jANavI ane khelavI tene mRSAbhASA nAmanI aujI bhASAjAtu kahe che 2 ane jemAM kaiMka sAcu' hAya ane kaika juThuM hAya tevI bhASAne 'taIya' saccAmosa' satyAbhUSAbhASA nAbhanI trIka bhASAlata uhe che. nema zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #619 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 608 AcArAMgasUtre yatra kiJcitsatya kizcinmRSA ca bhaved yathA uSTreNa gacchantaM jinadattam azvena gacchatItyAha, atha caturthI bhASAmAha-'ja neva sacca neva mosaM neva saccAmosaM asaJcAmosaM nAma taM cautthaM bhAsajjAyaM 4' yat punaH naiva satyam naiva vA mRSA nApi satyAmRSA, api tu asatyamRSA vartate tat asatyAmRSAnAma caturtha bhASAjAtamucyate iyameva caturthI bhASA asatyAmRSArUpA vyAvahArikI bhASA bodhyA, etAsu catasRSu bhASAsu sAdhuH prathamAM caturthI ca bhASAM bhASA samityA saMyataH san bhASeta natu dvitIyAM tRtIyAM vA bhASAmiti phalitam / kucha satya ho aura kucha asatya ho usa ko satyAmRSA bhASA nAma kA tRtIya bhASA jAta kahate haiM jaise-'uSTra se jAte hue jinadatta ko ghoDA se jinadatta jAtA hai' aisA bolanA satyAmRSA bhASA kahate haiM kyoMki jinadatta aMzameM yaha bhASA satya hai kintu uSTra se jAte hue ko ghoDe se jAte hue kahanA asatya rUpA mRSA bhASA hai isaliye kucha aMza meM satya evaM kucha aMza meM asatya hone se isa prakAra ke bhASA jAta ko satyamRSA bhASA samajhanI cAhiye isI prakAra 'ja neva saccaM neva mosaM' jo bhASA satya bhI nahIM hai aura asatya rUpa mRSA bhI nahIM hai aura 'neva saccAmosaM' satyA mRSA bhI nahIM hai arthAt kucha satya aura kucha asatya bhI nahIM hai vaha 'asaccAmosaM nAma taM cautthaM bhAsajjhAyaM asatyA'mRSA nAma kA caturtha bhASAjAta mAnA jAtA hai arthAt jo bilakula hI satya nahIM hai aura ekadama (bilakula) asatyarUpa mRSA bhI nahIM hai aura satyamRSA bhI nahIM hai usa vyAvahArika bhASA ko asatyA'mRSA kahate haiM kyoMki vyAvahArika bhASA ko paramArthataH satya bhI nahIM kaha sakate haiM aura bilakula asatya bhI nahIM kaha sakate haiM isIliye aisA vyavahAra usI asatyA'mRSA bhASA se vyavahRta hotA hai isaliye yaha caturtha bhASA jAta ko asatyA'mRSA zabda se vyavahAra karate haiM ke-uMTa upara jatA jInadAne ghoDA upara janadatta jAya che. tema bolavuM tene satyAmRSAbhASA kahe che. kema ke jInadatta aMzamAM e bhASA sAcI che. paNa uMTa para janArane gheDA para jato kahe asatyarUpa mRSAbhASA che. tethI kaMIka aMzamAM satya ane kaMIka aMzamAM asatya hovAthI AvA prakAranI bhASAjAtane satyAmRSAbhASA samajavI. 3 eja pramANe 'jaM neva saccaM ne mosa neva saccAmosaM' 2 lAAsatya 575 na DAya bhane ssty35|| bhUSA paNa na hoya ane satyAmaSA paNa na hoya arthAt kaMIka satya ane kaMIkra asatya paNa naDAya te 'asaccAmosa nAma taM cautthaM bhAsajjAya' te asatyA bhUSA nAmanI yothI bhASAjAta manAya che. arthAt je ekadama sAcI nathI ane bilakula asatya rUpabhASA paNa na hoya ane satyAmRSA paNa na hoya e vyAvahArika bhASAne asatyADamRSA kahe che. kema ke vyAvahArika bhASAne ekadama satya paNa kahI zakatA nathI ane bilakula asatya paNuM kahI zakatA nathI anyathA e vyavahAra e asatyAgruSA bhASAthI vyavahata thAya zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #620 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TokA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 1 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 609 atha pUrvokta viSayANAM strotprekSitatva nirAsArthamAha-'se bemi je aIyA je ya paDuppannA je aNAgayA arahaMtA bhagavaMto samve te eyANi ceva cattAri bhAsajjAyAI so'ham yad etad bravImi kathayAmi tat sarvam ye atItAH, ye ca pratyutpannAH vartamAnAH, ye ca anAgatA bhAvinaH arhanto bhagavantaH tIrthakRtaH sarve te bhUtavartamAnabhaviSyatkAlikAH AdinAthaprabhRti mahAvIraparyantAH vItarAgAH kevalinaH etAni caiva pUrvoktAni cakhAri bhASAjAtAni 'bhAsiMsuvA bhAsaMti vA bhAsissaMti vA' abhASita vA-pUrvam avAdiSuH, bhASante vA-samprati vadanti bhASiSyante vA-vadiSyati, etAvatA yadahametad bravImi tat sarvaireva atItAnAgatavartamAnaina cAroM bhASA jAtoM meM sAdhu prathama aura caturtha bhASAjAta ko bhASAsamiti se yukta hokara saMyama pUrvaka hI bole kintu dvitIya aura tRtIya bhASAjAta ko nahIM bole kyoMki ukta dvitIya tathA tRtIya bhASAjAta se bolane para saMyama kI virAdhanA ho sakatI hai aba uparyukta viSayoM ko pramANita karane ke liye granthakAra sudharmAsvAmI apane managaDhanta kalpanA kA nirAsArtha kahate haiM ki 'se bemi je aIyA je ya paDuppannA' yaha jo kucha maiM kaha rahA hUM usa sabhI bAta ko atIta vartamAna 'je ya aNAgatA' evaM bhaviSya tInoM kAloM meM kramazaH utpanna hojAne vAle tathA utpanna hote hue aura utpanna hone vAle sabhI 'arahaMtA bhagavaMto samve te' bhagavAn tIrthakara AdinAtha se lekara mahAvIra paryanta vItarAga kevala jJAnI 'eyANi ceva cattAri bhAsajjayAI' ina cAra prakAra ke bhASAjAtoM kA 'bhAsisu vA bhAsaMti vA bhAsissaMti vA yathAyogya prayoga kara cuke haiM aura samprati prayoga kara rahe haiM aura Age bhI bhaviSya kAla meM prayoga kareMge arthAt isa cAra prakAra kA bhASAjAta ke viSaya meM maiM jo kaha rahA hUM usa ko atIta che. tethI A cethI bhASAjAtane asatyADamRSA zabdathI vyavahAra kare che. A cAre bhASA jAtamAM sAdhue pahelI ane ethI bhASA jAtane bhASA samitithI yukta thaIne saMyama pUrvaka ja balavI. paraMtu bIjI ane trIjI bhASAjAta balavI nahI kema ke e bIjI ane trIjI bhASAjAta besavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. have uparokta viSanA samarthana mATe granthakAra sudharmAsvAmI pitAnI manasvI 4panAnAnirAsana bhATa 49 cha -'se bemi je aIyA je ya paDuppannA je ya aNAgayA' 2 mA huM kahI rahyo chuM e saghaLI vAtane atIta, vartamAna ane bhaviSya e traNe kALamAM kramazaH Gpanna 24 gayesa tathA 4-1 thye| mana panna thnaa2| mA 'arahaMtA bhagavaMto sabve te bhagavAna tIrthakara AdinAthathI laIne mahAvIra svAmI paryantanA vItarAga kevaLajJAnI 'eyANi ceva cattAri bhAsajjAI' mA yA2 prajAnI bhASA tAnA yathAyogya 'bhAsiMsu vA bhAsaMti vA' prathA 4 // yusa cha. ane vatabhAnamA pryo|| 46 // 2 // cha bhane bhaviSyamA 55 'bhAsissati vA pryo| 2. arthAta, ma bAra pAnI bhASA tanA samayamA A.77 zrI sAgasUtra :4 Page #621 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre kAlikaistIrthakRdbhiH pUrvaM bhASitaM samprati bhASyate bhAvikAle bhASiSyate natu kevalamahameva dAmIti phalitam, evaM 'pannaviMsu vA panavaMti vA pannavissaMti vA' prAjipan vA prAjJApayan vA, prajJApayanti vA prajJApayiSyanti vA 'savvAI ca NaM eyAI acittANi vaNNamaMtANi gaMdhamatANi rasamaMtANi phAsamatANi caovacaiyAI viSpariNAmadhammAI bhavatIti akkhAyAI' sarvANi ca khalu sarvANyapi etAni bhASAdravyANi acittAni varNavanti gandhavanti rasavaMti sparzavati cayopacayakAni cayApacayayuktAni vipariNAmadharmANi vividhapariNAmadharmayuanAgata vartamAna kAlika sabhI tIrthakaroMne pahale bhI prayoga kiyA hai aura abhI bhI prayoga kara rahe haiM aura bAdameM bhI prayoga kareMge kevala maiM hI isa prakAra cAra bhASAjAta ko kaha rahA hUM aisI bAta nahIM hai isI taraha isa cAra prakAra kA bhASA jAta ko atIta kAlika pahale ke AdinAtha prabhRti tIrthaMkaroMne 'paNNavisu vA paNNavaMti vA ' batalAyA bhI hai aura vartamAna kAlika tIrthakara bhagavAn mahAvIra svAmI batalA rahe haiM aura 'paNNavissaMti vA' bhAvI tIrthakara bhI batalAnevAle haiM, isa se yaha siddha hotA hai ki kevala maiM hI kahatA hUM aisI bAta nahIM hai yaha sudharmAsvAmI kA tAtparya samajhanA cAhiye 'savvAI ca NaM evAI' ye sabhI bhASA dravya 'acittANi vaNNamaMtANi gadhamaMtANi' acinta mAne jAte haiM aura varNavAle evaM gandhavAle tathA 'rasamaMtANi phAsamaMtANi' rasavAle evaM sparza vAle tathA 'caovacaiyAI' upacaya apacaya vAle arthAt vRddhihrAsavAle aura 'vipariNAmadhammAI bhavatIti' nAnA prakAra ke pariNAma dharma ' akkhAyAI' yukta mAne jAte haiM aisA tIrthakaroMne kahA hai, yahAM para bhASAjAta ko vrnngndhje kahu chuM tenA atIta, anAgata, ane vamAna kALanA badhA ja tIya karAe pahelAM paNa prayAga karela che ane vartamAnamAM paNa prayAga karI rahyA che ane bhaviSyamAM paNu prayAga karaze. kevaLa huM ja A rIte cAra bhASA jAtane kahI rahyo chuM. evI vAta nathI. pramANe 'pannaviMsu vA pantavati vA pannavissaMti vA' mA yAra prahAranI bhASA latane atIta kAlIna pahelAMnA AdinAtha vigere tIrthaMkarAe batAvela che. ane vartamAna kAlanA tItha kara bhagavAn mahArvIra svAmI khatAvI rahyA che. ane bhAvI tIrthaMkarapaNu batAvaze. AthI e siddha thAya che ke kevaLa huM kahuM chuM. evI vAta nathI. A pramANe yA sudharmA svAbhInA athananu tAtparya samabhavu' 'savvAIM ca NaM eyAI acittANi' mA adhI bhASAlatane ayitta mAnavAmAM Ave che tathA 'vaNNamaMtANi gaMdhamaMtANi' mA sadhaNI bhASAlatane varSAvANA bhane gaMdhavANA tathA 'rasamaMtANi phAsamaMtANi' rasavAjA bhane sparza vANA ne tathA 'caovacaiyAI' upayaya adhyayavAjA arthAt vRddhihAsavANA tathA 'vippariNAmadhammAI bhavatIti akkhAyAI' bhane ahAranA pariNAma dharma yukta mAnavAmAM Ave che. ema tItha karAe kahyu che. ahIyAM bhASAjAtane vaNu gadharasa ane spathI yukta 610 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #622 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU. 1-2 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 611 tAni ca bhavantIti AkhyAtam kathitaM tIrthakudbhiriti zeSaH, atra bhASAjAtasya varNagandharasasparzavatvakathanena zabdAnAM mUrtatvamAviSkRtam na tu teSAmAkAzaguNatvaM saMbhavati amUrtasyAkAzasya varNAdimanmUrtazabdaguNavAsaMbhavAt, evaM zabdAnAM upacayApacayazAlitvena anityatvaM bodhyam, ataeva teSAM vividhapariNAmadharmavatvamuktam etena zabdAnAM dravyatvaM natu guNavamiti paryavasitam // sU0 1 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNo vA se jaM puNa evaM jANijjA puTiva vIikkaMtA ca NaM bhAsiyA bhAsA abhAsA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa jANijjA jA ya bhAsA saccA1 jA ya bhAsA mosAra jA ya bhAsA saccA mosA3 jA ya bhAsA asaJcA'mosA4, tahappagAraM bhAsaM sAvajjaM sakiriyaM kakasaM kaDuyaM niTUraM pharusaM aNhayakari cheyaNakariM bheyaNa. kari pariyAvaNakari uddavaNakariM bhUovaghAiyaM abhikaMkha no bhAsijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa jANijjA, jA ya bhAsA saccA suhamA jA ya bhAsA asaccAmosA tahappagAraM bhAsaM asAvajjaM jAva abhUovaghAiyaM abhikaMkha bhAsaM bhAsijjA ||suu02|| chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punaH jAnIyAt-pUrva bhASA abhASA, bhASyamANA bhASA bhASA bhASaNasamayavyatikrAntA ca khalu bhASitA bhASA abhASA, sa bhikSurvA bhikSakI vA, sa yat puna: jAnIyAt, yA ca bhASA satyA, yA ca bhASA mRSA, yA ca bhASA satyAmRSA, yA ca bhASA asatyA'mRSA, tathAprakArAm bhASAM sAvadhAM sakriyAM karkazAM kaTukAM niSThurI rasa aura sparza se yukta kahane se zabdoM ko mUrta samajhanA cAhiye isaliye zabda AkAza kA guNa nahIM ho sakatA hai kyoMki AkAza svayaM amUrta hai isa liye varNagandharasa sparza yukta mUrta zabda amUrta AkAza kA guNa nahIM ho sakatA isI prakAra zabdoM ko upacaya apacaya zAlI hone se anitya samajhanA cAhiye isIliye zabdoM ko vividha pariNAma dharmavAlA mAnA gayA hai ina sabhI bAtoM se yaha siddha hotA hai ki zabda dravya hai guNa nahIM hai / sU. 1 // kahevAthI zabdone mUrta samajavA joIe. tethI zabda e AkAzane guNa thaI zakatuM nathI. kema ke AkAza svayaM amUrta che. tethI varNa gaMdharasa ane zabdavALA mUrta zabda amarta AkAzane guNa thaI zaktA nathI. e ja pramANe zabdane upacaya apacayazAlI hovAthI anitya samajavA joIe. ethI ja zabdone vividha pariNAma dharmavALA mAnavAmAM Avela che. A badhI vAtethI e siddha thAya che ke-zabda dravya che. guNa nathI. sU. 1 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #623 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 612 AcArAgasUtre paruSAM karmAzravakarI chedanakarI bhedanakarI paritApanakarIm apadrAvaNakarIm bhUtopaghAtinIm abhikAkSya no bhASeta sa bhikSurvA bhikSukI vA, sa yat punaH jAnIyAt-yA ca bhASA satyA sUkSmA, yA ca bhASA asatyA'mRSA, tathAprakArAM bhASAm asAva dyAM yAvad abhUtopaghAtinIm abhikAikSya bhASAM bhASeta // sU0 2 // TIkA-samprati zabdAnAm anityatvarUpakRtakatvam AviSkartumAha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa saMyamavAn bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa jANijjA-' sa sAdhuH yat punarevaM bhUtaM zabdaM jAnIyAt-'puvi bhAsA abhAsA' pUrvam bhASAdravyavargaNAnAm uccAraNAt prAkU bhASA abhASeva bhavati apitu 'bhAsijjamANI bhAsA bhAsA' bhASyamANaiva kaNThatAlvoSThAdinA uccAryamANaiva bhASA bhASA dravyANi bhASA bhavati, tena pUrvamasataH zabdasya tAlvoSThAdi vyApAreNaiva niSpAdyamAnatvAt spaSTameva tasyA'nityavarUpaM kRtakatvaM siddham, tathA ca zabdAnAmuccaritapradhvaMsitvAd bhASaNottarakAlamapi teSAmasatvaM pratipAdayabhAha-'bhAsAsamayavIikatA ca NaM bhAsiyA bhAsA abhAsA' bhASaNasamayavyatikrAntA ca khalu bhASitA bhUtakAlikI bhASA api aba zabda anitya hai isa siddhAnta ko vyavasthApita karane ke liye batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, se jaM puNa evaM jANijjA'-vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI ko aisA vakSyamANa rUpa se jAnanA cAhiye ki 'puci bhAsA abhAsA' bhASA dravya vargoM pudgaloM kA uccAraNa se pahale bhASA abhASA hI rahatI hai apitu kaNTha tAluoSTha vagairaha sthAnoM se 'bhAsijjamANI bhAsA bhAsA' uccarita hone para hI bhASA dravyapudgala bhASA hote haiM isase yaha siddha hotA hai ki kaNThatAluoSThAdi ke vAyu vyApAra se hI bhASA niSpAdyamAna hotI hai isaliye zabda rUpa bhASA anitya hI hai, isI prakAra 'bhAsAsamayavikatA ca NaM bhAsiyA bhAsA abhAsA' zabdoM ko uccA. raNa karane ke bAda turata hI vinAza ho jAne se bhASaNa karane ke bAda bhI zabda nahIM rahatA hai aisA kahate haiM-bhASaNa kAla ke bIta jAne para bhUta kAlikI bhASA have zabda anitya havAnA siddhAntane vyavasthita karavA mATe surakAra kathana kare che Asttha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvAta sayamazIsa sAdhu mane sAvAye 'se jaM puNa evaM jANijjA' sevI rIte MY ne 'puTviM bhAsA abhAsA' bhASA dravya nA punasyA2nI paDei lASA malA 1 27 cha, bhane 'bhAsijjamANI bhAsA bhaas|' 44, taY, 54 vigere sthAnAthI yA251 thavAthI bhASA dravya pusa bhASA thAya che, AnAthI e siddha thAya che ke kaMTha, tALu; eSThAdine vAyu vyApArathI ja bhASAnI utpattI thAya che. tethI zabda rU5 bhASA anitya ja che. e ja pramANe zabdonuM uccAraNa karyA pachI tarata ja vinAza thaI javAthI bhASaNa karyA bAda paNa zabda rahetA nathI. me 4 che. 'bhAsAsamayaviikaMtA ca NaM bhAsiyA bhAsA abhAsA' mASay m zrI sAgasUtra :4 Page #624 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutakaMsdha 2 u. 1 s. 2 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 613 abhASeva bhavati tasyA uccarita pradhvaMsitvena vinaSTatvAt- atha sAdhUnAM sadhvInAJcakRte vakSyamANAnAM catasRNAM bhASANAm madhye dvitIyatRtIyabhASAjAtayo : abhASaNIyatvamAha- se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa saMyamavAn bhikSurvA bhikSu kI vA 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa sAdhuH sAdhvI vA yAM punaH evaMbhUtAM vakSyamANarUpAM bhASAM jAnIyAt-tadyathA 'jA ya bhAsA saccA' yA ca bhASA satyA vartate 'jA ya bhAsA mosA' yA ca bhASA mRSA asatyA vatete, 'jA ya bhAsA saccAmosA' yA ca bhASA satyAmRSA-kizcit satyA kizcicAsatyA vartate 'jA ya bhAsA asaJcA'mosA' yA ca bhASA asatyA'mRSA-nApi satyA nApi mRSA vyavahArabhASA ityarthaH etAsu catasRSu bhASAmu mRSA satyAmRSA ceti bhASAdvayaM sAdhubhiH sAdhvIbhizca na vaktavyam api tu satyA asatyA'mRSA ceti bhASA dvayameva taiH tAbhizca vaktavyama, kintu satyApi bhASA karkazAdi yuktatvAt sAvadyA sAdhubhirnavaktavyA iti darzayAmAha-'tahapagAraM bhAsaM sAvaja bhI abhASA hI ho jAtI hai kyoMki bhASA rUpa zabdoM ko uccAraNa ke bAda turata hI vinaSTa ho jAne se astitva nahIM rahatA hai, aba saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI ke liye vakSmamANa cAroM bhASAoM ke madhya me dvitIya tRtIya abhASaNIya hI hotI haiM yaha batalAte haiM 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, se jaM puNa evaM jANijjA'-vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI ko aisA vakSyamANa rUpa se jAnanA cAhiye ki 'jA ya bhAsA saccA' jo bhASA satya rUpA hai evaM 'jAca bhAsA mosA' jo bhASAmRSA asatyarUpA hai tathA 'jA ya bhAsA saccAmosA' jo bhASA satyamRSA rUpA hai aura 'jA ya bhAsA asaccA mosA' jo bhASA asatya amRSA rUpA hai arthAt jo bhASA na to satya hI haiM aura nApi asatya hI hai aisI yaha asatyA'mRSA nAma kI caturthIbhASA vyAvahAri kI bhASA kahI jAtI hai ina cAroM bhASAoM meM mRSA aura satyAmRSA ina donoM bhASAoM kA prayoga sAdhu aura sAdhvI ko nahIM karanA cAhiye isa tAtparya se vItI gayA pachI bhUtakALanI bhASA paNa abhASA ja thaI jAya che. bhASA rUpa zabdanA uccAraNanI pachI tarata ja naSTa thaI javAthI tenuM astitva rahetuM nathI. have sAdhu ane sAvIne vaphTamANa cAre bhASAomAM bIjI ane trIjI bhASA abhASaNIya hovAnuM sUtrakAra kathana kare che. 1-se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te alsta sayamazIsa sAdhu sana sAdhvI 'se jaM puNa evaM jANijjA' tamo se te me -'jA ya bhAsA saccA jA ya bhAsA mosA' 2 bhASA satya 35 // cha bhane 2 maa| asty35|| che. tathA 'jA ya bhAsA saccA mosA jA ya bhAsA asaccA mosA' bhASA satya bhRssaa35|| cha bhane re maa| asatya amRSArUpa che arthAt je bhASA satyarUpa nathI tema asatya paNa na hoya evI A asatyA amRSAnAmanI ethI bhASA vyAvahArika bhASA kahevAya che. A cAre bhASA zrI sAgasUtra :4 Page #625 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtra sakiriyaM kakasaM kaDuyaM niThuraM pharusaM' tathAprakArAm pUrvoktarUpAM satyAmapi bhASAM sAvadhAm avadyena garyeNa saha vartate iti sAvadyA tAM sagA satyAmapi bhASAM sAdhuna bhASetetyagreNAnvayaH, evaM sakriyAm kriyayA anarthadaNDapravRttirUpayA saha vartate iti sakriyA tAdRzImapi anarthadaNDapravRttilakSaNakriyAyuktAM bhASAM satyAmapi na bhASeta, evaM karkazAM kaThorAma, kaTukAm-marmavedhakAriNIm, niSThurAm nIrasAm paruSAm-cittodvegakAriNIm, evam 'aNhayakari cheyaNakari bheyaNakari' anarthakarIm karmAzravajananIm, chedanakarIm-marmaghAtinIm, bhedanakarIm hRdayavidAriNIm 'pariyAvaNakariM uddavaNakari' paritApanakarIm-manasaH paritApajananIma, apadrAvaNakarIm-marmaghAtinIm evaM 'bhUovaghAiyaM abhikaMkha no bhAsijjA' bhUtopaghAtinIm-prANyupatApajananIm bhASAm, abhikAGkSaya manasA paryAlocya satyAmapi no bhASeta kahate haiM ki 'tahappagAraM bhAsaM sAvajaM sakiriyaM' isa taraha kI pUrvokta svarUpa satyA bhASA bhI yadi sAvadya gaharya nindanIya hai aura anartha kAraka daNDa pravRtti rUpa kriyA se yukta hai evaM 'kakasaM kaDuyaM' karkaza-atyanta kaThora hai aura kaTumarma ko vedha karane vAlI hai aura 'niTura' niSThura-nirasa hai aura 'pharusaM' paruSacitta ko udvigna karanevAlI hai aura 'aNhayakariM' anarthakarI arthAt karmAzraya kI jananI hai tathA 'cheyaNakari' chedanakarI marmaghAtinI hai evaM 'bheyaNakari' bhedanakarI hRdayavidAriNI haiM arthAt hRdaya ko vidIrNa karanevAlI hai aura 'pariyAvaNakari' mana ko saMtapta karanevAlI hai arthAt jisa bhASA ko sunakara mana meM paritApa utpanna hotA hai aura jo bhASA 'uddavaNakari' apadrAvaNa karI marmaghAtinI hai tathA 'bhUovaghAiyaM' bhUtopaghAtinI-prANiyoM kA upatApa jananI hai isa prakAra kI bhASA ko 'abhikaMkha No bhAsijjA' mana se vicAra kara satya bhI ho to nahIM bolanA cAhie arthAt sAdhu aura sAdhvI satya rUpa bhI aisI bhASA kA prayoga nahIM kare jisa ke prayoga karane se dUsare ko hArdika kaSTa paidA emAM mRSA ane asatyA mRSA e bane bhASAone prayoga sAdhu ke sAdhvIe karavo naye nahI. me ututhI 3 cha -'taha pagAraM bhAsaM sAvajja sakiriya' 2 // zatanI pUrita rUpa satyAbhASA paNa je sAvadya gaharya ane nIndanIya hoya ane anartha kAraka daMDa pravRtti 35ThiyAthI yuta DAya taya 'kakasa kaDuyaM niThuraM pharusa' satyata ThI2 mane bhabha vadha DAya tathA ni2 DAya 531 arthAt pittane deza 42nArI DAya tathA 'aNhayakari chayaNakari' mana 42nArI DAya arthAt sivana 5nna 42nArI DAya tathA chedana 4 // marthAta mamAtinI DAya tathA 'bhayaNakari pariyAvaNakariM' sahana 4NmarthAt iya 4 hoya eTale ke hRdayane vidIrNa karavAvALI hoya tathA manane saMtApa karAvanArI hoya arthAt 2 mApAne sAMgIra bhanamA 5.2tA5 55 thAya che. tayA 'ubaddavaNakariM bhUovaghAiyaM' re bhASA a51 bhAtinI rAya tathA bhUtapaalan marthAt prAli yona satA5 5mAunAlaya mevI lApAna 'abhi.kakha no bhAsijjA' bhanathI piyAra zrI sAgasUtra :4 Page #626 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA DhokA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU. 2 caturthaM bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 615 ityarthaH, sAmpratam sAdhUnAM sAdhvInAJca bhASaNayogyAM bhASAM pratipAdayannAha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa saMyamavAn bhikSurvA, bhikSukI vA 'se jaM puNa jANijjA' sa sAdhuH yat punaH evaM bhUta bhASAM jAnIyAt - 'jAya bhAsA saccA suhumA' yA ca bhASA satyA sUkSmA sUkSme kiyA kuzAgrabuddhayA paryAlocyamAnA sati mRSApi satyA bhavati yathA hariNadarzane'pi vyAdhaaispalApAtmakaM vacanamucyate, taduktam- 'aliaM na bhAsiannaM, atthihu sambaMpi jaM na vaktavyam / sapi hoi aliaM jaM parapIDAkaraM vayaNaM' iti, alIkaM na bhASitavyam astyeva satyamapi yannavaktavyam / satyamapi bhavatyalIkaM yat parapIDAkaraM vacanam // iti, evam 'jA ya bhAsA hotA ho, aba sAdhu aura sAdhvI ko bhASaNa yogya bhASA kA pratipAdana karate hai - 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, se jaM puNa evaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSu aura bhikSukI saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI ko aisA vakSyamANa rUpa se jAnanA cAhiye ki 'jA ya bhAsA saccA suhumA' jo bhASA satya rUpA hai aura atyanta sUkSmA hai arthAt sUkSmekSikA kuzAgra buddhi se paryAlocana karane para mRSA hone para bhI satya rUpA hI mAnI jAtI hai jaise hariNa mRga ko dekhane para bhI vyAdha se chipAne ke liye apalApa karanA yaha bhASA mRSA hone para bhI mRga ko vadha se bacAne vAlI hone se satya rUpA hI mAnI jAtI hai, kahA bhI hai- 'aliaM na bhAsiavvaM, asthihu saccaM pi jaM na vaktavvam / saccaM pi hoi aliaM jaM parapIDAkaraM vayaNaM' iti arthAt alIka- bilakula hI asatya-jhUTha nahIM bolanA cAhiye kintu aisA satya bhI hai jisako nahIM bolanA cAhiye jaise dUsare ko pIDA karane vAlA alIka - mithyAvacana satya bhI mAnA jAtA hai jaise hariNa ko karIne satya haiAya te paNa khelavI nahIM. arthAt sAdhu ane sAdhvIe satyarUpa paNa evI bhASAnA prayAga na karavA ke jenA prayAgathI khIjAne hArdiSTa pedA thatuM hAya have sAdhu ane sAdhvIne khelavA ceAgya bhASAnuM kathana kare che- TIDArtha' - 'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te 'se jaM puNa evaM' jANijjA' khevI rIte lAvu' lekhe bhASA satya rUpA hAya ane atyaMta salamA hAya arthAt sUmekSikA kuzAgra buddhithI paryAMlAcana karavAthI mRSA hovA chatAM paNu satyarUpA ja manAya che. jema ke-dura ne jovA chatAM paNa zikArIthI sa tADavA apalApa karavA e bhASA mRSA hai|vA chatAM satya rUpA ja mAnavAmAM Ave che. kahyuM paNa che ke pUrvosta saMyamazIla sAdhu ne sAdhvIye 'jA ya bhAsA saccA suhumA' ne 'aliya' na bhAsiantra asthi hu sacvaMpi jaM na vaktavyam / saccapi hoi aliya jaM parapIDAkaraM vayaNaM' chati arthAt alIka bilakula juhU' khelavuM na joie paNa evuM satya paNa che ke je bolavu na joIe. jema ke anyane pIDAkAraka mithyA vanane paNa satya ja mAnavAmAM zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #627 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre asaccAmosA' yA ca bhASA asatyA'mRSA-na satyA nApi mRSA vyAvahArikI bhASA vartate tAmapi 'tahappagAraM bhAsa' tathAprakAram satyA asatyAM mRSAzca bhASAm 'asAvajja jAva abhUovaghAiyaM' asAvadhAm agAm yAvad akriyAm nAnarthadaNDapravRtti jananIma, akarkazAm, akaTukAm aniSThurAma aparuSAm akarmAzravakarIm acchedanakarIm abhedanakarIm aparitApanakarIm anapadrAvaNakarIm abhUtopaghAtinIm 'abhikaMkha bhAsaM bhAsijjA' abhikAkSya manasA paryAlocya sarvadA asAvadhAdirUpAM bhASAM bhASeta sAdhuH sAdhvI ca vadediti bhAvaH ||suu0 2 // vAstava meM dekhane para bhI vyAdha ko kahA jAtA hai ki maiMne hariNa ko nahIM dekhA hai yahAM para yaha hariNa kA adarzanAtmaka vacana mRSA hone para bhI satya hI mAnA jAtA hai isI prakAra 'jA ya bhAsA asaccAmosA' jo bhASA satya rUpA bhI nahIM hai aura asatyAtmaka mRSA rUpA bhI nahIM hai 'tahappagAraM bhAsaM asAvajja' aisI asatyAmRSA rUpA vyavahArikI bhASA sAvadya-sagaharya nindanIya nahIM ho aura 'jAva abhUovaghAiyaM yAvat anarthadaNDa pravRtti karanevAlI kriyA yukta bhI nahIM ho tathA karkaza bhI nahIM ho aura kaTu-kaThora bhI nahIM ho tathA niSThura-nIrasa bhI nahIM ho aura paruSa bhI nahIM ho tathA-karmAzrava ko utpanna karanevAlI bhI nahIM ho aura marma kA chedana karanevAlI bhI nahIM ho evaM hRdaya ko vidIrNa karanevAlI bhI nahIM ho evaM mana meM paritApa karanevAlI bhI nahIM ho aura citta ko apadrAvaNa-kSobha karane vAlI bhI nahIM ho aura bhUta prANI jIvajantuoM kA upaghAta karanevAlI bhI nahIM ho aisI atyanta sarala 'abhikaMkha bhAsaM bhAsijjA' mRdu bhASA ko hI hRdaya se paryAlocana kara hameza sAdhu aura sAdhvI bole jisase kisI bhI prANI ko kaSTa nahIM pahuMce, kyoMki saMyama Ave che jemake haraNane kharI rIte javA chatAM zikArIne kahevAmAM Ave che ke meM haraNane joyuM nathI. ahIMyA haraNa saMbaMdhi adarzAtmaka vacana maLyA hovA chatAM paNa satya ja bhanAya che. se prabhArI 'jA ya bhAsA asaccAmosA' ne bhASA sty35| 5 nathI bhane masatyAtma bhuuss||35|| 5 na DAya 'tahappagAraM bhAsa' sevI satyA smRss35|| 44824ii lA! 'asAvajja' sAvadha-sarAya nAhanIya nAya 'jAva abhUovaghAiyaM' yAvat manatha daMDa pravRtti karavAvALI na hoya tathA karkaza paNa na hoya ane kaThera paNa na hoya tathA niSphara ane nirasa paNa na hoya ane parUSa paNa na hoya ane karmAsavane utpanna karanArI na hoya tathA marmanuM chedana karanArI paNa na hoya tathA hRdayamAM AghAta pahoMcADavA vALI paNa na heya tathA manamAM paritApa pahecaDavA vALI paNa na hoya ane cittane kSebha karanArI paNa na hoya ane bhUta-prANajIvajaMtuone ghAta karanArI paNa na hoya savI satyata sa28 bhane bhRDha bhASA 'abhikaMkha bhAsa bhAsijjA' yamA paryA lecana karIne sAdhu ane sAdhvIe belavI ke jethI koI paNa prANIne kaSTa thAya nahIM zrI. sAyAsaMga sUtra : 4 Page #628 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 1 0 3 caturtha' bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 617 ___ mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA pumaM AmatemANe AmaMtie vA apaDisuNemANe no evaM vaijjA-holitti vA, golitti vA, vasuletti vA kupakkhetti vA ghaDadAsitti vA sANetti vA teNitti vA cArietti vA mAItti vA musAvAitti vA, eyAiM tumaM te jaNagA vA eappagAraM bhAsaM sAvajjaM sakiriyaM jAva bhUovaghAiyaM abhikaMkha no bhAsijjA, se bhivastra vA bhikkhuNI vA pumaM AmaMtemANe AmaMtie vA appaDisuNemANe evaM vaijA-amugei vA Ausotti vA AusaMtArotti vA sAvagetti vA uvAsagetti vA dhammietti vA dhammapietti vA, eyappagAraM bhAsaM asAvajjaM jAva abhikaMkha bhAsijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA isthi AmaMtemANe AmaMtie ya appaDisuNemANe no evaM vaijjA holIi vA golIti vA itthIgameNaM neyavvaM, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA ityi AmaMtemANe AmaMtie ya apaDisuNemANe evaM vaijjA-Ausotti vA, bhaiNitti vA bho iti vA bhagavaIti vA sAvigeti vA uvAsietti vA dhammietti vA dhammappietti vA eyappagAraM bhAsaM asAvajjaM jAya abhikaMkha bhAsijjA ||su0 3 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA pumAMsam Amantrayan AmantritaM vA apratizaNvantam no evaM vadeva-hola iti vA, gola iti vA, vRSala iti vA kupakSa iti vA ghaTadAsa iti vA zvAna iti vA stena iti vA cArika iti vA mAyI iti vA mRSAvAdI iti vA, etAni tvam tava janako vA etatprakArAM bhASAM sAvadhAM sakriyAM yAvad bhUtopaghAtinIm abhikAjhya no bhASeta, sa bhikSurvA bhikSukI vA pumAMsam Amantrayan AmantritaM vA apratizaNvantam evam vadet-amuka iti vA AyuSman iti vA AyuSmanta iti vA. zrAvaka iti vA upAsaka iti kA pAlana karanA hI sAdhu aura sAdhvI kA mukhya kartavya mAnA gayA hai kyoMki sAvadya prabhRti bhASAoM kA prayoga karane se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye sAvAdi bhASA kA prayoga sAdhu aura sAdhvI ko saMyama pAlana kI dRSTi se nahIM karanA cAhiye ||suu0 2 // kema ke saMyamanuM pAlana karavuM eja sAdhu ane sAdhvInuM mukhya kartavya mAnavAmAM Avela che. kema ke sAvadya vigere bhASAone prayoga karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI sAvagha vigere bhASAne prayoga sAdhu ane sAvIe saMyama pAlananI draSTithI kare nahI sa. rA A0 78 zrI.mAyA sUtra:4 Page #629 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtra vA dhArmika iti vA dharmapriya iti vA, etatprakArAm bhASAm asAvadhAm yAvat abhikAkSya bhASeta, sa bhikSurvA bhikSukI vA striyam Amantrayan AmantritAM vA apratizaNvatIm no evaM vadet holIti vA golIti vA strIgamena jJAtavyam, sa bhikSurvA bhikSukI vA striyam Amantra. yan AmantritA vA apratizRNvatIm evaM vadet-AyuSmati iti vA bhagini iti vA bhagavati iti vA bhavati iti vA zrAviketi vA upAsiketi vA dhArmikIti vA dharmapriyeti vA, eta. prakArAm bhASAm asAvadhAm yAvad abhikAkSya bhASeta // sU0 3 // TIkA-atha prakArAntareNApi sAdhUnAM sAthvInAJca bhASAviSaye vaktavyatAprakAramAha'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa pUrvokto saMyamavAn bhikSurvA bhikSukI vA 'pumaM AmaMtemANe' pumAMsam Amantrayan sambodhayan 'AmaMtie vA apaDisaNemANe no evaM vaijjA' AmantritaM sambodhitaM vA apratizaNvantam-zravaNamakurvantam no evaM-vakSyamANarItyA vadet tadyathA'holitti vA golitti vA' hola iti bA gola iti vA, holagolazabdayoH dezAntare avajJAsUcakatvAd etacchabdadvayena na sambodhayedityarthaH evam 'vasuletti vA kupakkhetti vA __ aba prakArAntara se bhI sAdhu aura sAdhvI ke liye bhASA viSaya meM vaktanyatA prakAra batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi 'pumaM AmaMtemANe' kisI bhI puruSa ko AmantraNasamyodhana karate hue arthAt bulAte hue yA 'AmaMtie vA' Amantrita-sambodhita karane para bhI yAne bulAne para bhI 'apaDisuNemANe' nahIM sunate hue arthAt zravaNa nahIM karate hue yAne nahIM sunane para usa puruSa ko 'no evaM vaijjA' vakSyamANa rIti se aisA sambodhana nahIM karanA cAhiye ki jisase usa puruSa ko burA lage yA duHkha ho jaise ki 'holitti vA' hola iti, athavA 'golitti vA' gola iti, isa prakAra se hola gola zabdoM ke dvArA usa puruSa ko sambodhita nahIM karanA cAhiye, kyoMki hola gola zabda dezAntara meM avajJA-nindA-anAdara sUcaka mAnA jAtA hai isaliye aise zabdoM se sambodhana nahIM karanA cAhiye isa taraha - have prakArAntarathI sAdhue sAvI mATe bhASAnA saMbaMdhamAM kathanane prakAra sUtra 42 matAva cha TI-se bhikkhU vA bhikSuNI vA' te pUrita sayabhazI sAdhu ma sakI 'pumaM AmaMte mANe AmaMtie vA' 5352 mAmAtra arthAt samedhana 42di arthAta bAlAvatAM AmaMtrita eTale ke saMbaMdhita karavA chatAM paNa arthAt belAvavA chatAM paNa 'apaDisuNe mANe no evaM vaijjA' sAmane nahIM to ye 5352 mA 1kSyamA prasArathI me samAdhana 42 nahI -nAthI tana mATu dANe anema thAyarama 'helitti vA golitti vA Dasa' sezate athavA 'gora' se zata yA pramANe DasagAva zaho dvArA e purUSane belAva na joIe. kema ke helagola zabda dezAntaramAM niMdA ane zrI sAgasUtra :4 Page #630 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 3 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 69 ghaDadAsitti vA' vRela iti vA kupakSa iti vA ghaTadAsa iti vA tatra vRSalakupakSazabdayoH kutsita kulasUcakatayA ghaTadAsazabdasya ca nIca jAti sUcakatayA etatritayazabdairapi na sambodhayediti bhAvaH, evam 'sANetti vA teNitti vA cArietti vA mAItti vA musAvAitti vA' zvAna iti vA-zvA iti zabdena sambodhanaM na kuyAna, tasya kukkurarUpAdhamapazuvAcakatayA tacchabdena sambodhane nindAbhivyakteH krodhAdisambhavena saMyamavirAdhakatvAt, evaM stena iti vA cArika iti vA ityevaM stenacArikazabdAbhyAmapi sambodhanaM na kuryAta, etayorapi zabdayoH kramazaH caurapizuna sUcakatayA avajJA pratItyA saMyamavirAdhanA saMbhavAt, evam 'vasuletti vA kupakkhetti vA vRSala iti, kupakSa iti, 'ghaDadAsitti vA' ghara dAsa iti, ina tIna zabdoM se bhI usa puruSa ko sambodhita nahIM karanA cAhiye kyoMki ye bhI tIna zabda nindita kula kA sUcaka hone se aura ghaTa dAsa zabda nIca jAti kA sUcaka hone se ina tIna zabdoM ke dvArA bhI sambodhina nahIM karanA cAhiye isI prakAra 'sANetti vA zvAna iti isa zabda se bhI saMbodhana nahIM karanA caahiye| kyoMki zvAna zabda kuttA vAcaka hai isaliye kisI bhI puruSa ko kuttA kaha dene se atyanta kharAba lagatA hai isaliye isa zabda se bhI sambodhana nahIM karanA cAhiye kyoMki kukkura rUpa atyanta adhama pazu vAcaka hone se isa zabda se sambodhana karane para nindA kI pratIti hone se krodhAdi ho sakatA hai jo ki saMyama kA virodhaka mAnA jAtA hai isaliye saMyama kA virAdhaka hone se 'zvA' athavA 'zvAna' aisA sambodhana nahIM karanA cAhiye, isI prakAra 'teNitti vA' 'stena' iti, 'cArietti vA' 'cArika' iti, aise stena cArika zabdoM se bhI sambodhana nahIM karanA cAhiye kyoMki ina donoM zabda bhI kramazaH cora aura anAdara sUcaka mAnavAmAM Ave che. tethI evA zabdothI saMbodhana karavuM nahIM e ja prabhA 'vasuletti vA kupakkheti vA' '5' se rIte '5kSa' se rIte tayA 'ghaDadAsetti jA' ghaTadAsa e rIte A traNa zabdathI paNa koI purUSane saMbodhana karavuM nahIM kema ke A traNa zabda paNa niMdita kula sUcaka hovAthI ane ghaTadAsa e zabda nIca jAtIne batAvanAra hovAthI A traNa zabda dvArA paNa saMbodhana karavuM nahIM. e ja pramANe 'sANetti vA teNitti vA' vAna' 4Ina se za54thI 59 sAdhana 42 nahI zvAna zabda kutarA vAcaka che. tethI koI paNa purUSane kutarA kahevAthI atyaMta kharAba lAge che. tethI AvA zakhathI saMbe,dhana karavuM nahIM kemake kutaro e zabda atyaMta adhama pazuvAcaka hevAthI evA zabadathI saMbodhana karavAthI niMdAnI pratIti thAya che. ane tethI krodhAdi thavA saMbhava rahe che ke je krodha saMyamane virAdhaka manAya che. tethI saMyamane virAdhaka hovAthI "dha" ke "zvAna e rIte saMbodhana karavuM nahIM. eja rIte tene e zate 'cArietti vA' 24 arthAt stena, yA24 mevA zahAthI 544 samAdhAna 27. zrI sAgasUtra :4 Page #631 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dara AcArAMgasUtra mAyIti vA mRSAvAdIti vA ityetAbhyAmapi mAyimRSAvAdi zabdAbhyAmapi sambodhanaM na kuryAta, etayorapi zabdayoH kramazacchalakapaTamithyAvAditvasUcakatayA nindApratIteH tadupasaMharabAha-'eyAiM tumaM te jaNagA vA' etAni pUrvoktAni hola ityAdi vAkyAni tvam asi tava janako mAtApitarau vA staH ityevaM rItyA kathane avajJAsUcanadvArA krodhAdyutpattyA saMyamavirAdhanA saMbhavAditi bhAvaH, ata eva taniSedhaM kurvanAha-'eappagAraM bhAsaM sAvajja' sakiriyaM pizuna cAriyA cugalakhora kA sUcaka hone se tiraskAra kI pratIti hone se saMyama kI virAdhanA ho sakatI hai isI taraha 'mAItti vA' mAyI iti 'musAvAItti vA' bhUSAvAdI iti isa prakAra bhI mAyI aura mRSAvAdI zabdoM se sambodhana nahIM kahanA cAhiye kyoMki ye donoM zabda bhI kramazaH chalakapaTa aura mithyAvAdI kA sUcaka hone se nindA kA bodha karAne vAle haiM isaliye ina donoM zabdoM ke dvArA bhI sambodhana nahIM karanA cAhiye anyathA saMyama virAdhanA ho sakatI hai aba uparyukta vaktavyatA kA upasaMhAra karate hue kahate haiM ki 'eyAiM tumaM te jaNagA yA' ye sabhI hola gola ityAdi mRSAvAdI paryanta ke zabda atyanta avajJA tiraskArAdi sUcana dvArA krodhAdi kA utpAdaka hone se saMyama virAdhaka mAne jAte haiM isaliye jisa prakAra kisI bhI AdaraNIya vyakti ko 'tuma' kahane se aura usake mAtA pitAko terA janaka hai aisA kahane se apamAna pratIta hone se bodhAdi utpanna hotA hai aura paraspara jhagaDA kalaha bhI ho jAtA hai isI taraha hola gola Adi zabdoM ko bhI nindA apamAnAdi sUcaka samajhanA cAhiye sIliye sAdhu aura sAdhvI ko hola golAdi zabdoM se sambodhana nahIM karanA cAhiye isa tAtparya se ina zabdoM kA niSedha karate hue kahate haiM ki 'eyappagAraM nahIM kema ke A be zabdo paNa kamazaH cAra ane pizuna cADiyAnA sUcaka hevAthI tara sApAthI sayabhanI vi2rAnA thAya che. 'mAItti vA musAvAItti vA' bhAyI e pramANe ka mRSAvAdI e zabdathI saMbodhana karavuM nahI kema ke e banne zabda kramaza: chaLakapaTa ane mithAbhASAnA sUcaka hovAthI niMdAne baMdha karAvanArA che. tethI e bane zabda dvArA paNa koI paNa purUSane saMbodhana karavuM nahIM. tema kahevAthI saMyamanI virAdhanA thAya . va 752|4thn| 2 42di 3- 'eyAI tuma te jaNagA vA' A badhA hila gola vigere mRSAvAdI paryantanA zabdo atyaMta apamAna ane tiraskAra hanA sacaka hovAthI krodhAdi karAvanArA hevAthI saMyamanA virAdhaka manAya che. tethI jema koi AdaraNIya vyaktine tuM kahevAthI ane tenA mAtA pitAne tArA janaka che tema kahevAthI apamAna lAgavAthI krodhAdi utpanna thAya che. ane anya jhaghaDo kajIye paNa thaI jAya che e ja pramANe hAlamela zabdone paNa niMdA apamAna sUcaka samajavA. tethI sAdhu ane sAvIe halagelAdi zabdathI saMbedhana karavuM nahI, A zabdane zrI mAyAgasUtra:4 Page #632 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sa0 3 caturtha' bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 621 jAva bhUovaghAiyaM abhikaMkha no bhAsijjA' etatprakArAm holAdi mRSAvAdiparyantAM bhASAM sAvaghAm sagarvAm sakriyAm anarthadaNDapravRttijananIm yAvad-evaM karSa zAm ke TukAm niSThurAm paruSAm karmAzravakarIm chedanakarI bhedanakarIm paritApanakarIm apadrAvaNakarIm bhUtopaghAtinIm bhASAm abhikAjhya-manasA paryAlocya hRdi vicArya no bhASeta-na vadediti bhAvaH, ____ atha kayA rItyA sAdhuH sambodhya bhASeteti pratipAdayitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa saMyamavAn bhikSu bhikSukI vA 'pumaM AmaMtemANe' pumAMsam puruSam Amantrayan sambodhayan 'AmaMtie vA appa DisuNemANe evaM vaijjA' AmantritaM sambodhitaM vA apratizRNvantamzramaNam akurvantam, evaM vakSyamANarItyA vadet bhASeta tadyathA-'amugei vA Ausotti vA AusaMtArotti vA amuka ! iti vA, AyuSman ! iti vA, AyuSmantaH ! iti vA 'sAvagetti vA uvAsagetti vA' zrAvaka iti vA, upAsaka iti vA 'dhammietti vA dhammapietti sAvajaM sakiriya' isa prakAra ke hola gola'-ityAdi mRSAvAdi paryanta kI bhASA ko sAvadha sagaharya sakriya anarthadaNDa pravRttijanaka 'jAva bhUovaghAiyaM yAvatkarkaza-kaTu-niSThura-paruSa-karmAzravajanaka evaM marma chedana kara tathA hRdaya vidA. raka aura mana meM paritAra janaka, bhUtopaghAtaka zabdoM ko 'abhikakha no bhAsijjA' hRdaya se paryAlocana karake sAdhu aura sAdhvI nahIM bole| aba kisa prakAra sAdhu aura sAdhvI dUsare puruSa ko sambodhana kara bole isa tAtparya se kahate haiM 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA pumaM AmaMtemANe AmaMtievA'-vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI kisI bhI puruSako AmaMtraNa saMbodhana karate rahane para yA saMbodhita karane para bhI 'apaDisuNemANe' nahIM sunate hue usa puruSako-'evaM vaijjA' isa prakAra kahe ki-'amugei vA AusettivA' he amuka ! he AyuSman ! 'AusaMtArotti ga sAvagetti vA' he AyuSmanta ! he zrAvaka !-'uvAsagetti vA' hai upAsaka ! 'dhammietti vA' he dhArmika 'dhammapietti vA' he dharmapriya 'eyappagAra niSadha 42di cha 4-'eyappagAraM bhAsaM sAvaja sakiriyaM' mA 42nA khAsa, sAsa vizeSa bhUSAvAdI 5-tanA hone sA15 sagaDaya sanatha 6 pravRttina 'jAva bhUova. ghAiyaM abhikakha' no bhAsijjA' yAvat 44, 4, ni2, 535, 4sina bhane bhama chedana karavAvALA tathA hRdaya vidAraka ane manamAM paritApajanaka bhUtapaghAtaka zabdane hadayathI paryAlecana karIne sAdhu ane sAdhvIe belavuM nahIM. have sAdhu ane sAdhIe anyanI sAthe kevI rIte belavuM te kahe che 'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' puryAta sayamazIra sAdhu mana sAmI 'pumaM Amate mANe anya 53pane samAdhana 4zana sosAvA DAya athavA 'AmaMtie vA' samAdhita are to 5 'apaDisuNemANe evaM vaijjA' nahI samitI sevA meM pu35ne sevA -'amugei vA Asetti vA' abhu ! 3 mAyupman ! 'Ausa tArotti vA' Ayu. bhanta 'sAvagetti vA' zrA14 ! 'uvAsagetti vA' 3 60sa ! 'dhammietti vA' pAbhiH zrI aayaa| sUtra:4 Page #633 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre vA' dhArmika iti vA dharmapriya iti vA 'eyappagAraM bhAsaM asAvajjaM jAva abhikaMkha bhAsijjA' etatprakArAm-amuka ityAdi dharmapriya zabdaparyantAm bhASAm aptAvadyAm AgAm aninyAm yAvat-akriyAm akarkazAm akaTu kAm aniSThurAm aparuSAm nAnarthadaNDapravRttijananIm acchedana karIm abhedanakarIm aparitApanakarIm anapadrAvaNa karIm abhUtopaghAtinIm bhASAm abhikAjhya-manasA paryAlocya hRdi avadhArya vicArya ityarthaH bhASeta vadediti bhAvaH, atha strI sambodhanaviSaye vaktavyatA prakAramatidizamAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa saMyamavAn bhikSurvA bhikSukI vA 'isthi AmaMmANe striyam strIjAtim Amantrayana sambodhayan 'AmaMtie vA appaDimuNemANe' AmantritAM sambodhitAM vA apratizaNvatIm 'no evaM vaijjA' no evam-vakSyamANarItyA vadet tathAhi-'holIi vA golI ti vA itthIgameNaM neyam,' bhAsaM' isa prakAra kI bhASAko hRdaya se vicAra kara bolanA cAhiye kintu yaha saMbodhana kA vAkya 'asAvaja' sAvadha sagartha nahIM honA cAhiye evaM 'jAya abhikakha bhAsijjA' yAvat sambodhana vAkya anartha daNDa pravRtti janaka bhI nahIM honA cAhiye aura karkaza bhI nahIM honA cAhiye tathA kaTu evaM niSThura tathA paruSa bhI nahIM honA cAhiye evaM vaha sambodhana kI bhASA karmAzrava ko bhI utpanna karane vAlI nahIM honI cAhiye evaM marmako chedana karane vAlI bhI nahIM honI cAhiye tathA hRdaya ko vidIrNa karane vAlI bhI nahIM honI cAhiye tathA manakA paritApa janaka bhI nahIM honI cAhiye ityAdi pUrvokta rIti se samajha lenA cAhiye aba strI jAtI ko sambodhana karane ke liye vAkya kA prayoga batalAne ke tAtparya kahate haiM 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, itthi AmaMtemANe,' vaha pUrvokta bhikSusaMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvo kisI bhI strI ko AmantraNa-sambodhana karate hue athavA 'AmaMtievA' sambodhita Amantrita karane para bhI 'apaDi dhammappieti vA dhamapriya ! 'eyappagAraM bhAsaM asAvajja' mA URnI bhASAna hadayathI vicAra karIne belavI joIe paraMtu e saMbodhana vAkya sAvadha-sagarya hovuM nana 'jAva abhikakha bhAsijjA' yAvat te samodhana pAya sanatha 6 pravRtti janakapaNa hAvuM na joIe. ane karkaza paNa rahevuM na joIe. tathA kaTu eTale ke niSphara tathA parUSa paNa na hovuM joIe. tathA e saMbaMdhananI bhASA kasavajanaka paNa na hovI joIe tathA marma cheka paNa hovI na joIe. tathA hRdayane bhedanArI paNa hovI na joIe. ItyAdi pUrvokta rIte samajIne bhASA bolavAthI saMyamanI virAdhanA thatI nathI. have striyone saMbodhana karavAnA vAkaya praveganuM kathana kare che- _ 'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrvarita sayabhazI sAdhu sana. sAvI 'itthi AmaMtemANe' / / 59 sIna mAmAtra yAta samodhana 420i mane 'AmaMtie vA' bhAbhara 425i chatia sI 'appaDisuNemANe' sAmane nahI to tara 'no evaM vai zrI mAyA sUtra : 4 Page #634 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 1 sU0 3 caturtha' bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 123 holIti vA golIti vA ityevaM holI golI zabdAbhyAM striyaM sambodhya na vadediti bhAvaH holI golI zabdayoravajJA sUcakatayA tacchabdAbhyAM striyAH sambodhane krodhAdhutvarayA saMyamavirAdhanAsaMbhavAt, ityevaM strIgamena striyAH abhilApana strIliGgavAkyena pUrvoktarItyA jJAtavyam prayogaH kartavyaH tathA ca 'vRSa loti kupakSeti ghaTadAsIti zunIti stenIti cAri. keti mAyinIti mRSAvAdinIti ityevaMrItyApi sviyaM na sambodhayediti, eteSAmapi vRSalI prabhRtizabdAnAM sAkSAtparamparayA vA yathAkathaJcin sAvadhatvAt nindAsU vakatvAt, samprati kayA rItyA striyaM sambodhayedityAha 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa saMyamavAn bhikSurvA suNemANe' yadi vaha strI nahIM sune to usako 'jo evaM vaijA holIi vA golIti vA' he holI ! he golI ! aisA sambodhana nahIM karanA cAhiye kyoMki uktarIti se holI tathA golI ye donoM zabda avajJA nindA gardA apamAna sUcaka honese usa strI ko krodhAdi utpanna hone kA saMbhava hone se saMyama kI virAdhanA hogI, isI prakAra 'itthI gameNa neyanvaM' strI jAti ke liye abhilApaka zabdoM dvArA pUrvokta vRSalAdi zabdoM ko bhI strI liMga banA kara sambodhana vAkya kI yojanA karalenI cAhiye jaise he vRSalI! he kupakSA ! he ghaTadAsI! he zunI! he stenI, he cArikA ! he mAyinI! he mAyAvinI ! he mRSAvAdinI! he mithyAbhimAninI ! ityAdi rIti se strI jAti ko nahIM sambodhana karanA cAhiye kyoMki ye sabhI vRSalI prabhRti strIliMga zabda bhI sAkSAt yA paramparAse yathAkathaMJcin jisa kisI bhI rUpa se sAvadha gahayaM hone se nindA apamAnAdi sUcaka hote haiM jisa se ki krodhAdi kI utpatti hone se saMyama virAdhanA hogI, aba kisa prakAra strI jAtI ko sambodhita karanA cAhiye vaha batalAte haiM 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI jjA' mevI zate 4 nahI hai 'holIi vA goloti kA' DIsI mevA rIte kahevuM nahIM kema ke e pramANenA e holI ke golI e beka zabda avajJA nidA ane apamAna vAcaka che. tethI e strIne kodhAdi utpanna thavAthI saMyamanI virAdhanA thAya cha. 'hatthIgameNa neyavaM' se prabhArI zrI jati samayI bhisA54 zaha dvArA pUrvokta vRSalAdi zabdone paNa strIliMga vAcaka saMbodhana vAkayanI dejanA karIne kahevA. jema kehe vRSalI he kupakSA he ghaTadAsI ! he zunI ! he tenI ! he cArika he mAyinI he mAyAvinI ! he mRSAvAdinI ! ItyAdi rItathI trine saMbodhana karavuM nahi, kema keA vRSalI vigere badhA zabdo paNa sAkSAt adhevA paraMparAthI koI paNa prakAre sAvadya ane gahaya hevAthI niMdA apamAnAdi sUcaka hoya che. ke jenI phodhAdinI utpattI thavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. have strI jAtane saMbodhana karavA egya zabdanuM kathana kare che.- 'se bhiksya vA bhikkhuNI vA' te pUrita sAdhu mana sAmI 'ithi AmaMtemANe AmaMtie vA' sIna samAdhana 42tI mate bhane samAdhAna 121 // 7inta sI zrI. mAyAga sUtra:4 Page #635 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 624 AcArAMgasUtre bhikSukI vA 'ithi AmaMtemANe' striyam strIjAtim Amantrayan sambodhayan 'AmaMtie vA appaDisumANa evaM vaijjA' AmantritAM sambodhitAM vA apratizRNvatIm - zravaNamakurvatIm evaM vakSyamANarItyA vadeta - - tadyathA - 'Ausotti vA bhaiNitti vA' AyuSmatIti vA bhaginIti 'bhoIti vA bhagavaIti vA' bhavatIti vA bhagavatIti vA 'sAviti vA uvAsietti vA zrAviketi vA upasiketi vA 'dhammietti vA dhammappietti vA' dhArmikIti vA dharmapriyeti ityevaMrItyA striyaM sambodhya bhASetetyupasaMharannAha - ' epappagAraM bhAsaM asAvajjaM jAva abhikaMkha bhAsijjA' etatprakAzam - AyuSmatI bhaginIprabhRti zabdaprakArAm bhASAm asAvadyAm - agarkhAm ajJAdidoSarahitA mityarthaH yAvad-akriyAm akarkazAm akTukAm aniSThurAm aparuSAm akarmAzravakarIm, acchedana karIm abhedanakarIm aparitApanakarIm anapadrAvaNa karIm vAisthi AnaMtemANe' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI - sAdhvI kisI strI jAtiko AmaMtraNa saMbodhana karate hue yA 'AmaMtie vA' AmaMtrita saMbodhita karane para yadi vaha strI 'appaDisukhuNemANiM evaM vaijjA' nahIM sune to usa strI ko isa prakAra saMbodhita kara bolanA cAhiye ki 'AusItti vA' he AyuSmatI ! 'bhaiNitivA' he bhAgini ! 'bhoItti vA' he bhagavatI 'sAvigetti ar' he zrAvikA ! 'uvAsagetti vA' he upAsikA ! 'dhammietti vA' he dhArmikI ! 'dhammapitivA' he dharmapriya ! ityAdi zabdoM dvArA strI jAti ko saMbo dhana karanA cAhiye aura 'eyapagAraM bhAsaM asAvajjaM jAva' isa prakAra ke zabdoM ke mana se 'abhikakha bhAsijjA' paryAlocana kara vicAra karake bolanA cAhiye kintu vaha sambodhana vAkya sAvadha samaharya nahIM honA cAhiye evaM sakriya anartha daNDa pravRtti janaka bhI nahIM honA cAhiye tathA karkaza tathA paruSa kaThora evaM kaTu bhI nahIM honA cAhiye tathA vaha sambodhana zabda kama avakA janaka bhI nahIM honA cAhiye jisa se saMsAra ke bandhana meM paDane ke liye karma rUpa Ava utpanna ho evaM hRdaya ko kaSTadAyaka bhI nahIM honA cAhiye 'appa DisuNemANe' sAMge nahIM to the khIne 'eva' vaijjA' khevI zetesa modhana marIne mahevu lekhe }- 'AusIti vA bhaiNitti vA' De AyuSmatI ! he laginI ! 'bhoIttivA sAvipatti bA' he bhagavatI ! agara De zrAvizra ! 'uvAsagetti vA' he upAsikA ! 'dhammietti vA dhArmi4] 'dhammappitti vA' he dharmapriya ! vigere zahAthI rakhI bhatIne saMbhodhana 42 leho bhane 'eyapagAraM bhAsa asAvajja' bhASA prahAranA zaNhone manathI paryAyAyana rIne yAne vicAra rIne mor3avA paraMtu te saMbodhana vAdhya 'asovajje jAva abhikaMkha mAlinnA' sAvadya gaha haiAvA na joie tathA sakriya anatha krUDa pravRttijanaka paNa na hAvA joIe. tathA karkaza tathA parUSa kaDhAra ane kaTu lAge tevA hAvA na joIe. tathA e sAdhana zabda ko~srava janaka paNa hAvA na joie ke jenAthI sa'sAranA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #636 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 3-4 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 125 abhUtopaghAtinIm prANyanupatApanakarIm bhASAm abhikAGkSaya manasA paryAlocya vicArya bhASeta iti bhAvaH // sU0 3 // ___ mUlam-se bhikkhU vA mikkhuNI vA no evaM vaijA-nabhodevitti vA gajjadevitti vA vijjudevitti vA pavuTudevitti vA nivuTTadevittae vA, paDau vA vAsaM, mA vA paDau, nipphajjau vA sassaM, mA vA nipphajau, vibhAu vA rayaNI, mA vA vibhAu, udeu vA sUrie mA vA udeu, so vA rAyA jayau vA mA jayau, no eyappagAraM bhAsaM bhAsijjA, panavaM se bhikkhU vA bhikkhugI vA aMtalikkhetti vA gujjhANucarietti vA saMmucchie vA nivaie vA paoe vahajjA vuTTabalAhagetti vA, eyaM khalu tasta bhikkhusta bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM jaM savvaTrehi samie sahie sayA jaijjAsi tibemi ||suu0 4 // chAyA -sa bhikSu bhikSukI vA nabhodeva iti vA garnatideva iti vA vidyudeva iti yA pravRSTodeva iti vA nivRSTodeva iti vA, patatu vA varSA mA vA patatu, niSpakSatAM vA sasya mA vA niSpadhatAm, vibhAtu vA rajanI, mA vA vibhAtu udetu vA sUryaH, mA vA udetu, atau vA rAjA jayatu mA vA jayatu no etat-prakArAM bhASAM bhASeta, prajJAvAn sa bhikSurvA bhikSuko vA antarikSamiti vA, guhyAnucaritamiti vA saMmUcchito vA nipatati vA payodaH vadeta vRSTo calAhaka iti vA, etat khalu tasya bhikSukasya bhikSukyA vA sAmagryam yat sarvArthaH samitaH sahitaH sadA yateta iti bravImi / / sU0 4 // tathA marma ghAtaka bhI nahIM honA cAhiye evaM hRdaya vidAraka bhI nahIM honA cAhiye aura prANiyoM kA upaghAtaka yA upatApa janaka bhI nahIM honA cAhiye kyoMki isa prakAra dUsare ko duHkha dAyaka zabdoM ke prayoga se saMyama kI virAdhanA hogii||3|| phira bhI sAdhu aura sAdhvI ke nahIM bolane yogya bhASA kA nirUpaNa karate haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, no evaM vaijjA' vaha pUrvokta bhikSa baMdhanamAM paDavA mATe karmarUpa Asava utpanna thAya. tathA hRdayane kaSTa dAyaka paNa hovA na joie tathA marmaghAtaka paNa na hovA joIe. ane hadaya vidAraka paNa na hovA joIe. ane prANine upaghAtaka athavA upatApajanaka paNa na hovA joIe kema ke A prakAranA bIjAne duHkhadAyaka zabdanA prayogathI saMyamanI virAdhanA thAya che. sU. 3 pharIthI sAdhu ane sArvIe na belavA gya bhASAnuM kathana kare che - sAtha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvAta sayamazIsAdhu bhane sAdhvI A072 zrI sAgasUtra :4 Page #637 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre - C TIkA - punarapi sAdhUnAM sAdhvInAJca bhASaNAyogyAM bhASAM nirUpayitumAha se bhikkhU bhikkhuNI vA' sa pUrvokto saMyamavAn bhikSu bhikSukI vA 'no evaM vaijjA' no evaM vakSyamANarItyA vadet tadyathA-' nabhodevitti vA gajjadevitti vA' namaH AkAzaH deva iti vA na vadediti pUrveNAnvayaH, evaM garjati garjanakartA meghaH deva iti vA na vadediti evaM 'vijjudevitti vApadeviti vA vidyud deva iti vA pravRSTo varSati deva iti vA na vadeditibhAvaH, tathA 'nivuDade vitti vA' nivRSTo - nirantaraM varSatideva iti vA na vadediti 'paDacha vA vAsaM mA vA paDau' patatu vA varSA, mA vA pata ityapi na vadediti, 'niSpannau vA sahasaM mAvA niSpha nau' niSpadyatAm - utpayatAM vA sasyam zAlyAdikam mA vA niSpadyatAm ityapi na vadediti, 'vibhAu vA rayaNI mA vA vibhAu' vibhAtu zobhatAM vA rajanI, mA vA vibhAtuzobhatAm ityapi na vadediti 'udeu vA sUrie mA vA udeu' udetu-udayaM prApnotu vA sUryaH, mA vA ude-udayaM prApnotu ityapi na vadediti bhAvaH 'so vA rAyA jayau vA mAvA saMyamazIla sAdhu evaM bhikSukI sAdhvI aisA vakSyamANarUpa se nahIM bole jaise ki 'nabhodevitti vA' nabha-AkAza deva hai aisA nahIM bole evaM - 'gajjadevitti vA ' garjana karane vAle megha deva hai aisA bhI nahIM bolanA cAhiye evaM 'vijjudevitti vA' vidyut deva hai athavA 'pavuDadevattivA' deva pavRSTa arthAt varasa rahA hai aisA bhI nahIM bole tathA 'nivuDade vittivA' niraMtara lagAtAra deva barasa rahA hai aisA bhI nahIM bole evaM 'paDauvA vAsa mA yA, paDau' varSA paDe yA nahIM bhI varSA paDe aisA bhI nahIM bolanA cAhiye evaM 'niSphajjau vA' zAlI- DAMgara-cAvala vagairaha zasya upaje athavA 'sassaM mA vA niSphajjau' zAlyAdi zasya nahIM upaje aisA bhI sAdhu aura sAdhvI ko nahIM bolanA cAhiye evaM 'vibhAu vA rayaNI mA vA vibhAU' rajanI rAta khUba zobhe tathA rajanI nahIM zobhe yaha bhI nahIM bolanA cAhiye tathA 'udeuvA sUriemA vA udeu' sUrya udayako prApta ho yA sUrya udaya ko nahIM prApta ho aisA bhI nahIM bolanA cAhiye arthAt sUrya udita ho yA sUrya nahIM 'no evaM vaijjA' mA vakSyamANu rIte mosavu nahIM prema hai-'namo devatti vA' mAThAza heva tebhovu nahIM' tathA 'gajja devitti vA nA 42nAro bhegha heva che bha deva tebha pazu ahevu nahIM' tathA 'paTTadevitti vA dveva varasI rahyo che tebha yA mosavu nAhIM' 'nivududevitti vA sagAtAra he varasI rahyo che te guDevu' nahIM 'paDauvA vAsaM mAvA paDau' tathA varasAha paDe athavA na paDe te yazu movu nahIM tathA 'niSkajjau vA sarasa' mA vA nimphajjau' DAMgara vigere anAja upaje ke bAjarI DAMgara vagere na upaje evu' paNa sAdhu sAdhvIye 'Devu' nahIM' 'vibhAu vA syaNi mA vA vibhAu tathA rAta bhUma zole che athavA paNa mAjha N nahIM' 'vijju devitti vA' zrI rAta nathI zolatI tebha pazu uDevu nahIM, tathA 'udeu vA sUrie mA vA udeu' sUrya uge 626 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #638 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskadha 2 u. 1 sU. 4 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 627 jayau' asau vA rAnA jayatu-vijayaM labhatAma, mA vA jayatu-vijayaM na lamatAm ityapi naM vadeditibhAvaH, etadupasaMharanAha-'no eyappagAraM gAsaM bhAsijjA' no etatprakArAm nabhodeva ityAdirUpAM bhASAm bhASeta, kintu kAraNe sati 'panavaM se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' prajJAvAna sa saMyamazIlaH bhikSu bhikSukI vA saMyatabhASayA 'aMtalikkhetti vA' antarikSam iti vA megha iti payoda ityevaMrUpeNa bhASeta evaM 'gujjhANucarietti vA' guhyAnucaritam-devAnAM gamanA gamanamArgatayA prasiddhatvAt guhyAnuvaritazabdenApi megha iti bhASeta 'samucchie kA nivaie vA' saMmRcchimaM vA payaH nipatati-iti vA 'poe vaijjA' payodo jalapradAtA iti vA vadet 'vuTabalAhagetti vA' vRSTo balAhakaH iti vA vadet, sAdhUnAM sAdhvInAJca sAdhutvaM saMyamaudita ho aisA kucha bhI nahIM bole evaM 'so vA rAyA jayau vA mA vA jaya' vaha rAjA vijaya ko prApta kare athavA vaha rAjA vijayako prApta nahIM kare yaha bhI sAdhu aura sAdhvIko nahIM bolanA cAhiye ina pUrvokta viSayakA upasaMhAra karate hue kahate haiM ki 'No eyappagAraM bhAsaM bhAsinjA' isa prakAra ke nabha deva hai ityAdi zabdoM ko sAdhu aura sAdhvI nahIM bole apitu koI kAraNa upasthita hone para 'panna se bhikkhU vA bhikkhuNI vA prajJAvAn buddhimAn vaha pUrvokta bhikSu aura bhikSukI saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI 'aMtalikkhetti vA' aMtarikSa aisA nabha ko kahe evaM megha aisA kahe tathA payoda bole arthAt AkAzAdi ko devazabda se vyavahAra nahIM kare tathA 'gujjhANucarietti vA' guhayAnucarita hone se arthAt AkAzadevoM ke yAtAyAta kA mArga rUpa se prasiddha hone ke kAraNa megha ko guhayAnucarita zabdase bhI bola sakate haiM evaM jalavarSaNa ke viSaya meM bhI 'saMmucchie vA nivaie vA saMmUcchimapaya paDatA hai aisA bole athavA 'paoe vaijA' payoda-jalapradAtA hai aisA bolanA cAhiye athavA-'buTTabalAhagetti vA' balAhaka barasa rahA hai yA 424 / sUya na o tema 55 mesinahI tathA 'so vA rAyA jayau vA mA vA jayau' te rAjA vijaya pAme athavA te rAjA vijaya na pAme ema paNa sAdhu ke sAvoe belavuM nahI. 'No eyappagAraM bhAsaM bhAsijjA' 20 pUrvAta viSayana DA2 12di sUtrahAra kahe che ke AvA prakAranA "nabha deva che ItyAdi zabda sAdhu ke sAlavIe belavA nahIM paraMtu 41295 pazAta 'pannavaM se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' muddhimAna te pUrvAta sayawile sAdhu bhane sAkI aMtalikkhetti vA' matavikSa se prabhArI namane 3 tathA the prabhArI kahevuM tathA pada ema kahevuM arthAt a kaza vigerene deva zabdathI vyavahAra na kare, tathA 'gujjhANucarietti vA' zuruyAnuyarita va.thI arthAt 21 hevAnA gamanAgamananA mArga rUpe prasiddha hovAthI meghane guhacAnuM carita zabdathI paNa kahI zakAya che, tathA 'samucchie vA nivaie vA' sn| sadhamA 5 sa bhUmi 5 tema paoe baijjA' 5 / 5yoha-4 tA cha tama yu 21 yuvalAhagetti zrI sAgasUtra :4 Page #639 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre 128 vopasaMharan Aha 'eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiya etat khalu sarvathA saMyamapAlanaM tasya bhikSukasya saMyamavAn sAdho, bhikSuvayA vA sAdhvyAH sAmagryam sampUrNa AcAra sAdhutvasAmagrI vartate 'jaM savvaTehiM samie sahie sayA jaijjAsi tibemi' yat sarvArthaH jJAnadarzanacAritrarUpaiH athaiH, samityA sAdhanArUpa paJcasamitibhiH tisRbhirguptibhizca sahitaH yuktaH sadA niravadyabhASAM vadituM yateta prayatnazIlo bhavediti ahaM bravImi upadizAmItyarthaH iti prathamodezaH samAptaH // sU0 4 // atha dvitIyodezaH mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA jahA vegaIyAI rUvAiM pAsijjA tahAvi tAI no evaM vaijjA, taM jahA-gaMDI gaMDIti vA kuTTI kuTThIti vA jAva mehuNamehuNIti vA hatthacchinnaM hatthacchinneti vA evaM pAyachinneti varasa cukA hai aisA bolanA cAhiye arthAt ina bhautika bAdala vagairaha ko deva zabda se vyavahAra nahIM karanA cAhiye yaha tAtparya hai aba sAdhu aura sAdhvIkA sAdhutva tathA saMyamakA upasaMhAra karate hue kahate haiM ki 'eyaM khalu tassa bhikkhU. ssa, bhikkhuNIe vA-yahI arthAt sarvathA saMyama pAlana karanA hI usa bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI kA 'sAmaggiyaM' sAmagya samagratA hai arthAt sAdhutva kI paripUrNa sAmAcArI hai 'jaM savaDhehi' jisako sarvathA arthAt jJAnadarzana cAritrarUpa arthoM se aura 'samie sahie sayA jaijjAsi ttibemi' sAdhanA rUpa pAMca samatiyoM se tathA tIna guptiyoM se yukta hokara hamezA niravadya-doSa rahita bhASA ko bolane ke liye sAdhu aura sAdhvI ko yatna karanA cAhiye aisA bhagavAn mahAvIra svAmI upadeza dete haiM // 4 // isa prakAra caturtha bhASA adhyayana kA pahalA uddezaka pUrA ho gayA va balAhaka varasI rahela che. athavA varasI cukela che tema kahevuM arthAt A bhautika vAdaLa vigerene deva zabdathI vyavahAra kare nahIM have sAdhu ane sAdhvInA sAdhupaNuM ane saMyamane upasaMhAra karatAM sUtrakAra kahe cha -'eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA' se arthAta savathA sayama pAsana 42 me me sayamazIda sAdhu sana sAdhvInu 'sAmaggiyaM' sAbhazraya-samayatA cha. arthAt sAdhutva tathA sAmAyArI che. re. 'jaM sabbaTrehiM samie sahie sayA jaijjAsi tibemi' sarvArtha arthAta jJAna, darzana cAritrarUpe arthothI ane sAdhanArUpa pAMca samitithI tathA traNa gatithI yukta thaIne hamezAM niravadya-deSa rahita bhASA belavA mATe sAdhu ane sAdhvI. e prayatna kare evuM bhagavAn mahAvIra svAmI upadeza Ape che. A rIte thA bhASA asthayanane pahele uddeze pUruM thaye sU. 4 zrI sAgasUtra :4 Page #640 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 5 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 629 vA nakachipaNeti vA kapaNachinneti vA uchinneti vA je yAvanne tahappagArA eyappagArAhiM bhAsAhiM buiyA 2 kuppaMti mANavA te yAvi tahappagArAhi bhAsAhiM abhikaMkha no bhAsijA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA jahA vegaiyAI rUvAI pAsijjA tahAvi tAiM evaM vaijjA-taM jahA-oyaMsI oyaMsitti vA teyaMsI teyaMsIti vA jasaMsI jasaMsIi vA vaccaMsI vaccaMsIti vA abhirUvaMsI abhirUvaMsauti vA paDirUvaMsI paDirUvaMsIti vA pAsAiyaM pAsAiyaMti vA darisaNijja darisaNIyatti vA je yAvanne tahapagArA tahappagArAhiM bhAsAI buiyA 2 no kuppaMti mANavA teyAvi tahappagArA tahappagArAhi bhAsAhiM abhikaMkha bhAsijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA jahA vegaiyAI rUvAiM pAsijjA, taM jahA-cappANi vA jAva gihANi vA, tahAvi tAI no evaM vaijjA, taM jahA-sukkaDei vA suTukaDei vA sAhukaDei vA kallANei vA karaNijjei vA, eyappagAraM bhAsaM sAvajaM jAva no bhAsijjA, se bhikkhU vA bhikkhugI vA jahA vegaiyAI rUvAI pAsijjA, taM jahA-vappANi vA jAva gihANi vA tahAvi tAI evaM vai. jjA, taM jahA-AraMbhakaDei vA sAvajjakaDei vA payattakaDei vA pAsAiyaM pAsAie vA darisaNIyaM darisaNIyaMti vA abhirUvaM abhirUti vA paDirUvaM paDirUvaMti vA, eyappagAraM bhAsaM asAvajjaM jAva bhAsijjA ||suu0 5 // chAyA-sa bhikSu bhikSukI vA yathA vA ekakAni rUpANi pazyet tathApi tAni no evaM vadeva-tadyathA-gaNDI gaNDIti vA kuSThI kuSThIti vA yAvad madhumehI madhumehIti vA hastachinnaM hastacchinna iti vA evaM pAdacchinna iti vA, nAsikAcchinna iti vA karNacchinna iti vA oSThacchinna iti vA, ye yAvantaH tathAprakArAH tAn tathAprakArAbhiH bhASAbhiH uktAH uktAH kupyanti mAnavAH tazcApi tathAprakArAbhiH bhASAbhiH abhikAkSya no bhASeta, sa mikSu bhikSu kI vA yathA vA ekakAni rUpANi pazyet tathApi tAni evaM vadet-tadyathAojasvinam ojasvIti vA tejasvinaM tejasvIti vA yazasvinaM yazasvIti vA varcasvinaM varcasvIti vA abhirUpavantam abhirUpavAn iti vA pratirUpiNaM pratirUpIti vA prAsAdanIya prAsAdanIyamiti vA, darzanIyaM darzanIyamiti vA, ye yAvantaH tathAprakArAH tAn tathApakArAbhiH bhASAbhiH uktAH uktAH no kupyanti mAnavAH tAMzcApi tathAprakArAn etat prakArAbhiH zrI sAgasUtra :4 Page #641 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 630 AcArAMgasatra bhASAbhiH abhikAkSya bhASeta, sa bhikSu bhikSukI vA yathA vA ekakAni rUpANi pazyet tadyathA-vaprANi bA yAvad gRhANi vA tathApi tAni no evaM vadet-tadyathA-sukRtamiti vA suSTukRtamiti vA sAdhukRtam iti vA kalyANamiti vA karaNIyamiti vA etatprakArAm bhASAM sAvadhAm yAvad no bhASeta, sa bhikSu bhikSukI vA yathA vA ekakAni rUpANi pazyet tadyathA-prANi kA yAvad-gRhANi vA tathApi tAni evaM vadeta tadyathA-prArambhakRtamiti vA sAvadhakRtamiti vA prayatnakRtamiti vA prAsAdIyaM prAsAdIyamiti vA darzanIya darzanIyamiti vA abhirUpam abhirUpamiti vA pratirUpam pratirUpamiti vA etatprakArAm bhASAm asAvadyAm yAvad bhASeta // suu05|| ____TIkA-prathamoddezake sAdhUnAM sAdhvInAzca vaktavyAvaktavya vizeSaH pratipAditaH, asmin dvitIyodezake'pi tameva avaziSTaM vaktavyAvaktavyavizeSa pratipAdayitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA sa bhikSurvA bhikSukI vA 'jahAvegaIyAI rUvAI pAsijjA' yathA vA-yadyapi ekakAni-katipayAni agre vakSyamANAni kAnicid rUpANi pazyet 'tahA vi tAI no evaM vaijjA' tathApi tAni rUpANi no evam-vakSyamANarItyA vadeta 'taM jahA-gaMDI gaMDIti vA kuTTI kuTThIti vA jAva mahu mehuNI mahumehuNIti vA gaNDI-gaNDarogo kaNThamAlarUpa gaNDarogayuktaM pAdazopharUpagaNDarogayuktaM puruSaM gaNDI iti zabdena na bhASeta, tathA bhASaNe sati sa bhASA adhyayana kA dUsarA uddezaka kA prAraMbha bhASA adhyayana ke prathama uddezaka meM mAdhu aura sAdhvI ko bolane yogya aura nahIM bolane yogya zabda vizeSa kA pratipAdana kiyA gayA hai isa dvitIya uddezaka meM bhI usI avaziSTa vaktavyAvaktavya zabda vizeSa kA pratipAdana karane ke liye kahate haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSuko sAdhvI yadyapi 'jahA vegaiyAiM rUpAiM pAsijA' Age vakSyamANa bahuta se rUpoM ko dekhegA 'tahAvi tAI no evaM vaijjA' tathApi una sabhI rUpoM kA vakSyamANa rIti se nahIM bolanA cAhiye jaise ki 'gaMDI gaMDI tivA' gaNDaroga bhASA adhyayananA bIjA dezakane prAraMbha- bhASA adhyayananA pahelA uddezAmAM sAdhu ane sArvIne bolavA yogya ane na belavA gya zabda vizeSanuM pratipAdana karavAmAM Avela che. A bIjA udezAmAM paNa eja bAkInA vaktavyAvaktavya zaa vizeSanuM pratipAdana karavA mATe sUtrakAra kathana kare che- 14-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvAta sayamazIla sAdhu bhane sAthI 'jahA vegaIyAI rUvAI pAsijjA' 2010 upAmA maapnaa| bhane 3vAna ne 'tahAvi tAI no evaM vaijjA' te 55 me sapA 3yAne pakSyamA zate 4 // nahI 'gaMDI gaMDIti vA' 34mA 35 131141 531ne bhaya pAma si55 35 4 zrI sAgasUtra :4 Page #642 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marma prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 ru. 5 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 631 gaNDarogI kupyet tathA va kalahAdinA saMyamavirAdhanA syAditi bhAvaH, evaM kuSThI-kuSTharogI galitakuSTharogayuktaM puruSaM kuSThI iti zabdena na bhASeta, evaM yAvat zvetakuSTharogayuktaM kuSThI iti zabdena puruSaM bhASeta evam madhumehinam madhupameharogayuktaM puruSaM madhumehI iti zabdena na bhASeta itygrennaandhyH| evaM 'hatthacchinnaM hatyacchinneti vA hastacchinnam-chinnahastaM puruSa hastachinnaH chinnahasa iti zabdena na bhASeta 'ebaM pAyachinneti vA nakkachiNNeti vA kae gachinneti vA pAdacchinnaM chinnapAdaM manuSyaM pAdacchinnaH chinnapada iti, nAsikAchinnam arthAt kaNThamAlarUpa gaNDaroga yukta puruSa ko athavA pAdazophAtmaka phila pAMca rUpa gaNDaroga yukta puruSa ko 'yaha gaNDI hai' aisA nahIM bolanA cAhiye kyoMki 'gaNDI' ko gaNDI zabda se bolane para vaha gaNDarogI satyahone para bhI kaTu hone para gussA karegA aura kalahAdi karane se sAdhu aura sAdhvI ko saMyama kI virA. dhanA hogI isI taraha 'kuTTIkuTThIti vA' kuSThI arthAt galitakuSTharogayukta puruSa ko 'kuSThI' isa zabda se nahIM bolanA cAhiye etAvatA sAdhu aura sAdhvI kuSTharoga yukta puruSa ko kuSThI zabda se vyavahAra na kare isI prakAra 'jAva mahamehaNI mahumehuNIti vA' yAvat zveta kuSTha yukta puruSa ko bhI kuSThI zabda se nahIM bolanA cAhiye kyoMki yaha satya hone para bhI kaTu hone se vaha kuSTharoga yukta puruSa kupita hojAyagA aura kupita ho jAne se jhagaDA kalaha vagairaha karane se sAdhu aura sAdhvI ko saMyama kI virAdhanA hogI evaM madhu prameha roga yukta puruSa ko madhu mehI' isa zabda se nahIM bolanA cAhiye, tathA 'hatthacchinnaM hatthacchinnetivA' chinna hasta puruSa ko chinna hasta zabda se nahIM bolanA cAhiye evaM 'pAyachinne tivA' chinnapAda puruSa ko chinna pAda zabda se aura 'nakkachinneti vA' chinna nAsika puruSa ko chinnanAsika zabda se tathA 'kaNNachinne tivA' chinnakarNa rogavALA purUSane "A gaDagI che ema kahevuM nahIM. kema ke gaDIne gaDI zabdathI kahevAthI te gaMDarogI satya hovA chatAM paNa pitAne kaTu lAgavAthI tene gusso Avaze ane kalAdi karavAthI sAdhu ane sAdhavInA saMyamanI virAdhanA thaze eja pramANe karI puTTIti vA jAva mahumehuNI mahumehuNIti vA' zveta divANA 535ne 555 diye| ma 4 nahI. eja pramANe yAvat galita kaDhavALAne paNa keDhiye ema kahevuM nahIM kema ke-A kathana satya hovA chatAM paNa kaTu hovAthI te keDhiye purUSa krodhika thaI jaze ane kodhita thavAthI jhagaDe kalaha vigere karavAthI sAdhu ane sAdhvIne saMyamanI virAdhanA thaze. eja pramANe madhu prameha rogavALA purUSane madhumehI" A zabdathI be lAva nahIM tathA "phurika hatthacchinneti vA' 4pAye thANA 5352 54' hI maataa| na naye. 'evaM pAyacchinneti vA' 5 // pAyesa 535ne sevA Tara' thI mana 'nakkacchinneti vA' its pAye 53pane 'no' se 254thI tathA 'kaNNacchinneti vA' 4Ana pAye 535ne zrI mAyArAgasUtra :4 Page #643 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 632 AcArAMgasUtre chinnanAsikaM manuSyaM nAtikAcchinnaH chinnanAsika iti, karNacchinnaM chinnakarNa manuSyaM karNacchinnaH chinakarNa iti zabdena ca na bhASetetyanvayaH evam 'uTThaDinneti vA' oSThacchinnam chinnoSThaM manuSyam oSThachinnaH chinnauSTha iti zabdena na bhASeta, tathA bhASaNe sa kupyet tadupasaMharannAha - 'je yAvanne tahappagArA eyappagArAhiM bhAsAhi bujhyA bujhyA kuppaMti mANavA' ye cApyanye tathAprakArAH kAzazvAsAdirogayuktAH kubjatva kANatvakhaJjatvAdi honAGgaH puruSAH etatprakArAbhiH evaMvidhAbhiH bhASAbhiH tattacchabdaiH uktAH uktAH paunaHpunyena bhASitAH sambodhitA vA mAnavAH manuSyAH kupyanti tathA ca kalahena saMyamavirAdhanA syAt, tarama da 'te yA pagArAhiM bhAsAhi abhikakha no bhAsijjA' tAMzcApi kArazva sAdirogayuktAn puruSa ko chinnakarNa zabda se evaM 'uchinne tivA' chinna oSTha puruSa ko chinna oSTha zabda se nahIM bolanA cAhiye kyoMki yaha satya hone para bhI kaTu hone se ve sabhI madhu pramehI vagairaha puruSa kupita ho jAyeMge aura jhagarA kalahAdi sAdhu ke sAtha kareMge aura jhagarA kalahAdi sAdhu ke sAtha kareMge isaliye saMyama kI virAdhanA hogI, ataH sAdhu aura sAdhvI ko isa prakAra ke kaTu zabdoM kA prayoga nahIM karanA cAhiye, aba uparyukta viSayoM kA upasaMhAra karate hue kahate haiM ki 'je yAvanne tahapagArA' jo bhI isI prakAra ke dUsare kAza zvAsAdi roga yukta haiM aura kubjatva kANatva khaJjatvAdi rogoM se yukta hIna aMgavAle puruSa haiM una sabhI kAzazvAsAdi rogiyoM ko isa prakAra ke kAza zvAsAdi kaTu zabdoM se nahIM bolanA cAhiye kyoMki 'eyappagArAhiM bhAsAhi bujhyA bujhyA kuppaMtimA vA' ve sabhI kAza zvAsa roga vAle puruSa evaM kubja khaJja kANe lulhe puruSa isa taraha ke kaTu zabda ko sunakara gussA kareMge aura sAdhu se jhagarA kareMge aura 'chAna uTI ' se zahathI tathA 'uTThacchinneti vA upAsa 3Sane 'TI' sevA zabdathI khelAvavA na joIe. kema ke A kathana satya haiAvA chatAM kaTu hAvAthI te badhA madhu pramehI vigere purUSa krodha yukta thaze. ane jhaghaDA kakAsa sAdhunI sAthe kare tethI saMyama virAdhanA thAya che. jethI sAdhu ane sAdhvIe AvA prakAranA kaDavA zabdanA prayAga 2 / nahIM. ve upa uthana! upasaMhAra ra che - 'je yAvanne tahappagArA' je kAi AvA prakAranA khIjA kAsa zvAsAdi roga yukta hoya ane kukhaDA kANA vagere rogathI yukta aMganAmA pu3Sa hoya te madhA asa zvAsAdi rogIyone 'eyappagArAhiM bhAsA ' AvA prakAranA kAsa zvAsAhi~ kaTu zabdethI khelAvavA nahI' kema ke e kAsa zvAsAhi zagavAjA puraSo tathA Dumna, saMgaDA, AzA, tujhA vigere DInAMgI 53Sa 'buiyA bujhyA kupaMti mANavA' mA prahArathI mokSAyeA uTu zahane sAMlajIne oSita thaze tathA sAdhu sAthai ughdde| 12ze tethI saMyamanI virAdhanA thaze tethI bhAvI rIte 'teyA vi tahappagArAhi zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #644 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 2. 5 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 633 kANakubja khaJjAdimAnavA, manuSyA, tathAprakArAbhiH bhASAbhiH kAzazvAsakubjakANa khajA. dizabdaiH abhikAkSya manasA paryAlocya no bhASeta tAn tathAvidhazabdaiHno bhASetetyarthaH, atra dhUtAdhyayanoktavyAdhivizeSAH yAvat padena grahItavyAH, samprati yathA bhASeta tathA prati. pAdayitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'jahA vegaiyAI ruvAI pAsijjA' yathA vA-yadyapi ekakAni katipayAni vakSyamANAni kAnicid rUpANi anekaprakArANyapi pazyeta 'tahA vitAI evaM vaijA' tathApi tAni katipayAnyapi rUpANi evaM vakSyamANarItyA vadeta, 'taM jahA-poyaMsI oyaM satti vA teyasI teyasIti vA tadyathA-ojasvI ojasvinaM puruSam ojasvI iti zabdena tejasvI tejasvinaM puruSaM tejasvI iti zabdena vadediti pUrveNAnvayaH evaM 'jasaMpI jasaMsIti vA vaccaMsI vaccaMsoti vA' yazasvI-yazasvinaM puruSaM yazasvI iti zabdena, varcasvI-varvasvinaM puruSaM varcasvIti zabdena vadeditizeSaH evam 'abhirUvaMsI saMyamakI virAdhanA hogI isaliye 'teyAvi tahappagArAhiM bhAsAhiM' isa prakAra ke kAzazvAsAdi roga yukta puruSoM ko aura kANe khabje lulhe gazce kubje puruSoM ko kAzazvAsAdi kaTu zabdoM se 'abhikaMkha no bhAsilA' manameM vicAra kara sAdhu aura sAdhvI nahIM bole, yahAM para dhUta adhyayana meM ukta vyAdhi vizeSa ko yAvat zabda se grahaNa karanA cAhiye, aba sAdhu aura sAdhvI ko jisa taraha ke zabdoM kA prayoga karanA cAhiye vaisA batalAte haiM 'se bhikkhU ghA, bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'jahA vegaiyAI rUvAI pasinjA' yadyapi vakSyamANa rUpa se anekoM rUpoM ko dekhegA 'nahAvi tAI evaM yaijA' tathApi una rUpoM ko isa prakAra vakSyamANa rIti se bolanA cAhiye 'taM jahA-oyaMsi oyaMsIti vA' jaise ki ojasvI puruSako ojasthI zabda se evaM 'teyaMsI teyaMtIti vA' tejasvI puruSa ko tejasvI zabda se bolanA cAhiye evaM 'jasaMsI jasaMsIti vA yazasvI puruSako yazasvI zabda se 'vaccaMsI vaccaMsIbhAsAhiM abhikaMkha no bhAsijjA' 41sa pAsA 53SAne tayA / imA laMgaDA kubaDA purUSone kAsa zvAsAdine nAmeccAra sAthe kaTu zabdothI manathI vicArIne sAdhu ane sAdhvIe belivuM nahIM ahiyAM dhUta adhyayanamAM ukta vyAdhi vizeSane yAvatu zabdathI grahaNa karavA joIe. have sAdhu ane sArvIe je prakAranA zabdone prayoga kare joIe te zabdo sUtrA2 matA. 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' ta pUrita sayamazIla sAdhu sane. sAdhvI 'jahA vegaiyAI rUvAiM pAsijjA' ra 1kSyamA zate bhane: 3thAne naze 'tahAvi tAI evaM vaijjA' tathApi the 3yAna mA pakSyA zate / me 'taM jahA' ma 'oyasI oyaMsIti vA' mAthI 5352 vI cyA 'teyaMsI teyasIti vA' ta - 55 5352 te 42vI 24thI 4 . 'jasasI jasa sIti bA' tathA yazasvI 53pane A080 zrI sAgasUtra :4 Page #645 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 634 AcArAMgamane abhirUvaMsIti vA paDirUvaMsI paDirUvaMsIti vA' abhirUpiNam-saundaryazAlinam abhirUpI iti zabdena pratirUpiNam puruSa pratirUpIti zabdena vadediti, evaM 'pAsAiyaM pAsAiyaM sIti vA darisaNijjaM darisaNIyatti vA' prasAdanIyaM prAsAdanayogyaM prasannatAyuktaM puruSaM prasAdanIya iti zabdena, darzanIyam darzanayogyaM puruSaM darzanIya iti zabdena vadediti pUrveNAnvayaH, evaM 'je yAvanne tahappagArA tahappagArAhi bhAsAhiM buiyA buiyA no kuppaMti mANavA' ye cApyanye tathAprakArAH pUrvoktasadRzAH prazasya saundaryayuktAH puruSAH tathAprakArAbhiH pUrvoktasadRzImiH bhASAbhiH uktAH uktAH paunaH punyena sambodhitAH no kupyanti mAnavAH 'teyA vi tahappagArA' tAzcApi tathAprakArAn prazaMsanIyAn puruSAn 'eyappagArAhi bhAsAhi' etatprakArAbhiH pUrvoktasadRzIbhiH abhirUpAdi zabdarUpAbhiH bhASAbhiH 'abhikaMkha bhAsijjA' abhikAkSya manasA tivA' varcasvI puruSa ko varcasvI zabda se bolanA cAhiye tathA 'abhiruvaMsI abhiruvaMsIti vA' atyaMta sauMdaryazAlI abhirUpI puruSako abhirUpI zabda se tathA 'paDirUvaMsI paDirUvaMsIti' pratirUpI puruSa ko pratirUpI zabda se bolanA cAhiye isI taraha 'pAsAiyaM pAsAiyaMsIti vA' prasAdana yogya prasAdanIya puruSa ko prasAdAnIya zabda se aura 'darimaNijjjaM darisaNijjaMti vA' darzanIya puruSa ko darzanIya zabda se bolanA cAhiye isI prakAra 'je yAvanne tahappagArA' jo pUrvokta sadRza atyaMta prazasya sauMdaryazAlI puruSa hai unako 'tahappagArAhiM bhAsAhi bujhyA bujhyA no kuppaMti mANavA' usI taraha ke prazaMsanIya zabdoM se bolane para puruSa gussA nahIM karate haiM isaliye 'teyAvi tahappagArA' aura bhI jo isa prakArake prasaMsanIya puruSa hai unako 'eyappagArAhiM bhAsAhiM isa prakAra ke abhirUpAdi zabdoM se 'abhikaMkha bhAsinjA' saMbodhana karanA cAhiye arthAt sAdhu aura sAdhvI mana se vicAra kara aise hI ramaNIya zabdoM se una ramaNIya prazaM. yazasvI za 4thI tathA 'vaccaMsI vaccasIpi vA' kyA 53pane vayavI thI uneya. tathA 'abhirUvaMsI abhirUvaMsIti vA' atyAta 2135vAna 31ne abhi35 zayI tathA 'paDirUvaMsI paDirUvaMsIti vA' prati3pI pu3Sane prati35 me zamthI mAtA na . 4 pramANe 'pAsAiyaM' pAsAiyaM sIti vA' prasAhana yogya prasAhanIya 535ne prasAhanIya zamthI bhane 'darasaNijjaM darasaNijjaMti vA' zanIya 5312 zanIya zapathI matAaan neme se pramANe 'je yAvaNNe tahappagArA' re pUrita awa 21 // matyata prazasya soiyazAlI 535 DAya tara 'tahappagArAhiM bhAsAhi' sevA prA2nA satyata prazasya sau yazAjI 535 DAya te me 2prazasanIya AvatthI mAtAthI 'buiyA buiyA no kuppaMti mANavA' te 535 chodha 42tA nathI tathA 'te yAvi tahappagArA eyappagArAhiM bhAsAhi' bhAta 55 re mApA 42 prazasanIya 535 DAya temana me04 prA2nI bhani35 zahAthI 'abhikaMkha bhAsijjA' samAdhana zana masA! arthAt sAdhu bhane sAvAye bhanathI piyAra karIne AvA suMdara ane ramaNIya zabdothI e prazaMsanIya purUne saMbodhita karavA, zrI. AyAsUtra : 4 Page #646 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU. 5 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 635 paryAlocya vicArya bhASeta ojasvI prabhRti zabdaiH tAn sambodhaye dityarthaH etAvatA gaNDI padAdivyAdhigrastAnapi puruSAn ojastejaH prabhRtiguNayuktatve sati taduguNodghATanapUrvakameva guNagrAhI bhUtvA vadediti phalitam, evam anyAnyapi vakSyamANAni rUpANi dRSTvA yathA na vadettathA Aha-se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu bhikSukI vA 'jahA vegaIyAI rUvAI pAsijjA' yathA vA-yadyapi ekakAni-katipayAni vakSyamANAni kAnicid rUpANi viziSTarUpANi vastUni pazyet 'taM jahA-vappANi vA jAva gihANi vA' tadyathA-vaprANi vA durgarUpANi yAvat prAkArAn vA prAsAdAn vA hANi vA gRhANi vA pazyet 'tahAvi tAI no evaM vaijjA' tathApi tAni vaprAdIni gRhaparyantAni no evam-vakSyamANarItyA vadediti 'taM jahAsukkaDei vA muTukaDei vA sAhukaDei vA' tadyathA-sukRtametad iti vA, suSThukRtam etad iti vA, sAdhukRtametad iti vA, 'kallANei vA karaNijjei vA' kalyANametad iti vA, karaNIsanIya puruSoM ko saMbodhita kare etAvatA gaNDAdi vyAdhigrasta puruSoM ko bhI oja teja vagairaha guNoM ke rahane para una guNoM kA hI udghATana pUrvaka guNa grAhaka hokara bolanA cAhiye, aba dUsare bhI vakSyamANa rUpoM ko dekha kara jisa taraha nahIM bole vaha batalAte haiM 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA jahA, vegaIyAI rUvAI pAsijjA' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sadhvI yadi isa prakAra ke vakSyamANa kitane hI viziSTarUpavAlI vastuoM ko dekhe 'taM jahA' jaise ki 'vappANi vA jAva gihANi vA' vanoM arthAtU durgoM ko yA prAkAroM-kilAoM para koToM ko tathA parikhAoM tathA prAsAdoM mahAloM ko yA hayoM ko arthAta do majale koThA ko yA gRhA~ko arthAt viziSTa gRhoMko dekhe-'tahA vi tAiM no evaM vainA'-una vapra vagairaha ko vakSyamANa rUpa se nahIM bole 'taM jahA' jaise ki 'sukkaDehavA' bahutahI suMdara banAyA huA hai athavA 'suTu kaDevA' bahuta hI acchI taraha kiyA huA hai yA 'sAhukaDei vA' sAdhu sampara rUpa se kiyA huA hai eTale ke gaMDAda vyAdhigrasta purUSane paNa eja teja vigere guNe heya te e guNo dazaka zabdoccAra pUrvaka guNagrAhaka banIne besavuM. have bIjA vAkyamANa rUpane joIne je rIte bolavuM na joIe te sUtrakAra batAve cha.-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita saMyamI sAdhu bhane sajI 'jahA vegaiyAI rUbAI pAsijjA' ne 16yama mA vizeSa 35vAjI 12tumAnA 3pAne duve 'taM jahA' bha, vappANi vA' pIne 'jAva' yAvat duni mathA prAne [S52na TIne tathA pAyo bhane prAsAhI arthAt bhAna arthAt me bhAganA mahAnAne athavA 'gihANi SA' vizeSa 542 // guDAna he to 'tahAvi tAiM no evaM vaijjA' 55 se 15 vigairene 1kSyamA zate 4 // nahI 'taM jahA' bha3-'sukkaDei vA' 5 / su42 manAvara the. mayA 'suThukaDei vA' ma sArI rIte 420 che. maya'sAdhukaDei vA sabhya rathA zrI mAyArAgasUtra :4 Page #647 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre yam-kartavyameva etad evaMvidhaM vaprAdikaM bhavAdRzAnAm 'eyappagAraM bhAsaM sAvajjaM jAva no bhAsijjA' etatprakArAm anyAmapi bhASAm adhikaraNAnumodanAt sAvadhAm sagom yAvadbhUtopaghAtakatvAd abhikAkSya-manasA paryAlocya vicArya no bhASeta, atha sAdhUnAM tadviSaye vaktavyaprakAramAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'jahA vegaI. yAI rUvAiM pAsijjA' yathA vA-yadyapi ekakAni-katipayAni vakSyamANAni kAnicid rUpANi-viziSTarUpANi vastUni pazyed avalokayet 'taM jahA-cappANi vA jAva gihANi vA' taghathA-vaprANi vA-durgarUpANi, yAvad gRhANi vA haryaprAsAdarUpANi 'tahAvi tAI evaM vaijjA' tathApi tAni vaprAdIni gRhAntAni viziSTarUpANi vastUni evam-vakSyamANarItyA athavA-'kallANei vA' kalyANa kAraka hai yA 'karaNijjei vA' karane yogya hI hai isa taraha kA vaprAdi Apa jaise manubhAvoM kA hai 'eyappagAraM bhAsaM sAvaja jAva' isa prakAra kI bhASA sAvadya sagaharya niMdanIya hone se arthAt adhikaraNa kA anumodana samarthana karane se sAvadha mAnI jAtI hai evaM yAvat-bhUtoM prANIyoM kA upaghAtaka hone se bhI sAvadha mAnI jAtI hai isaliye uktarIti se bahuta hI sundara banAyA huA vAdi hai aisI bhASA kA mana se paryAlocana kara 'no bhAsi jjA' nahIM prayoga karanA cAhiye, aba sAdhu aura sAdhvI ko kisa prakAra banAye hue vaprAdi ke viSaya meM bolanA cAhiye yaha batalAte haiM 'se bhikkhU vA bhikkhu. NI vA jahA vegaIyAI ruvAI pAsijjA'-vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu ora bhikSukI sAdhvI yadyapi anekarUpavAle bahuta hI viziSTa vastuoM ko dekhegA 'taM jahA vappANi vA-jAva gihANi vA' jaise ki vanoM ko durgoM ko tathA yAvat harmya-mahala prAsAda-viziSTa dumahalA vagairaha ko koThA ko tathA viziSTa gRha vagairahako dekhegA-tahAvi, tAI evaM vaijjA'-tathApi una vaprAdi viziSTa vastuoM aresa che. matha'kallAgei vA' / yAra // 24 cha. athavA 'karaNijjei vA' / 421yogya 4 cha. // prAranA pAhi mA5 / bhaanubhaav|04 43rI zahai 'eyappa. gAraM bhAsaM sAvajja' vA prAranI bhASA sApa nAhanIya havAthI arthAta madhinu bhAnubhAhana bhane samarthana 42vAthI sApa mAnavAmA mAtra cha. 'jAva no bhAsijjA' se cAvata bhUte prANione upaghAta karanAra hevAthI paNa sAvadya manAya che. tethI ukta rIte ghaNu sarasa banAvavAmAM Avela vaprAdi che evI bhASAno manathI vicArIne balavI na joIe. have sAdhu ane sAvIe kevA prakAranA zabdathI vaprAdi viSe belivuM te sUtrakAra matAva cha.-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te purvAta sayabhazIla sAdhusane sAdhvI 'jahA vegaiyAI rUvAI pAsijjA' le bhane 35vAjI 55 vizeSa prA2nI 12tumAna maye 'taM jahA' ma 'vappANi vA jAya gihANi vA' pani huni tathA yAvatyA , mahela, prAsAda vizeSa prakAranA be majalA vigere kaThAne tathA gRha vigere jovAmAM mA. 'tahA vi tAI evaM vaijjA' to me pAhi vizeSa vastumAna // 1kSyamA zrI sAgasUtra :4 Page #648 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 5 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 637 vadediti 'taM jahA-AraMbhakaDei vA sAvajjakaDe vA' tadyathA-ArambhakRtam-mahArambhakRtametad iti vA sAvadyakRtametat 'payattakaDei vA' prayatnakRtametad iti vA 'pAsAiyaM pAsAie vA' prasAdanIyaM prasAdanIya iti vA 'darisaNIyaM darisaNIyaMti vA' darzanIyaM darzanIyam iti vA 'abhirUvaM abhiruvaMti vA' abhirUpam abhirUpamiti vA 'paDirUvaM paDirUvaMti vA' pratirUpaM pratirUpamiti vA 'eyappagAraM bhAsaM asAvajjaM jAva bhA sijjA' etatprakArAm-etAdRzIm ArambhakRtazabdAdirUpAM bhASAm asAvadhAm agahyAm niravadhAm yAvad akriyAm akarkazAm akaTukAm aniSThurAm aparUpAm acchedanAbhedanakarIm aparitApanakarIm anapadrAvaNakarIm abhUtopaghAtinIm abhikAkSya manasA paryAlocya bhASeteti bhAvaH, etAvatA se saMyamavAn bhikSuH bhikSukI vA vaprAdikaM dRSTvApi taduddezena na kiJcid vadet kintu kAraNe sati saMyata ko vakSyamANa rIti se hI bole 'taM jahA AraMbhakaDei vA' jaise ki yaha vaprAdi mahArambha kRta hai arthAt mahArambha se kiyA gayA hai evaM-'sAvajja kaDeivA' sAvadha kRta hai etAvatA sagahaye gahoMpUrvaka hI yaha vaprAdi kiyA gayA hai athavA 'payattakaDei vA prayatna pUrvaka hI kiyA gayA hai isa prakAra hI sAdhu aura sAdhvI ko viziSTa rUpase banAye hue vaprAdi ke viSayameM bolanA cAhiye athavA 'pAsAiyaM-pAsAie vA prasAdanIya-prasanna karane yogya bastu ko 'prasAdanIya hai' aisA hI bolanA cAhiye evaM-'darisaNIyaM darisaNIyaMti vA' darzanIya vastuko bhI darzanIya zabda se hI bolanA cAhiye evaM-'abhirUbaM, abhiruvaMtivA' abhirUpa atyaMta suMdara vastuko abhirUpa zabda se aura-'yaDirUvaM paDirUvaMtivA' pratirUpa vastuko pratirUpa zabda se hI bolanA cAhiye-'eyapagAraM bhAsaM' isa prakAra kI AraMbhakRta vagairaha bhASA asAvadya-'asAvajja jAva bhAsijjA niravadyAM niravadya zate 43vI. 'taM jahA' rebha , 'ArambhakaDei vA' 2 4 mahAbhata . arthAta bhdd| mAna sabhAra yI 42vAmAM mAvA che. tathA 'sAvajjakaDeha vA' sAdhata cha. yuta mA vAmanAvesa cha, mth| 'payattakaDei vA' mA pAhi prayatna pUrva karAyela che. A rIte ja sAdhu ane sAdhvIe vizeSa prakArathI banAvela vaprAdinA saMbaM mAM mosa. athavA 'pAsAiyaM pAsAie vA' prazAnIya--prasanna 42vA yogya paratune asAnIya cha sebha he . athavA 'darisaNIya darisaNIya ti vA zanIya paratuna 5] zanAya 74thI / 43. tathA 'abhirUvaM abhirUvaMti vA' abhi35 atyata sura paratune mAli35 4thI mane 'paDirUvaM paDirUvaMti vA' prati35 12tune prati35 4thI 21 Yii 'eyappagAraM bhAsaM' mA 42nI bhA2mata vizeSa prA2nI na215 mAya bhASA kahevAya che. ane yAvat akriyA anartha daMDa pravRtti vinAnI arthAta kriyA vyApAra zUnya bhASA kahevAya che. tethI AvA prakAranI AraMbhakRta vigere kAranI bhASA akarkazA ane akaTu aniSphara aparUpA acchedana karI abhedana karI aparitApanA karI. anapadrAvaNa karI, abhUtapa ghAtinI kahevAya che tethI evI AraMbhakRta, sAvadyakRta, prayatnakRta zrI mAyArAgasUtra :4 Page #649 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 638 AcArAMgasUtre bhASayaiva mahArambhakRta sAvadyakRta zabdarUpayaiva bhASeta evaM prasAdanIya darzanIyaprabhRti rUpAmapi asAvadyAM bhASAm bhASeteti phalitam / / sU0 5 // mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA asaNaM vA pANaM vA khAiyaM vA sAiyaM vA ukkhaDiyaM tahAvihaM no evaM vaijjA taM jahA - sukaDeti vA sudaTukaDe vA sAhukaDei vA kallANei vA karaNijjei vA, tahappagAraM bhAsaM sAvajjaM jAva no bhAsijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA asaNaM vA pANaM vA khAiyaM vA sAiyaM vA uvakkhaDiyaM pehAya evaM vaijjA taM jahAAraMbhakaDetti vA sAvajjakaDetti vA payattakaDe vA bhadayaM bhaddeti vA Usa UsaDhei vA rasiyaM rasiyaM maNunnaM maNunnaM eyappagAraM bhAsaM asAvajjaM jAva bhAsijjA ||6|| chAyA - samikSu bhikSukI vA azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA upaskRtaM tathAvidhaM no evaM vadet tadyathA - sukRtamiti vA suSThukRtamiti vA sAdhukRtamiti vA kalyANamiti vA karaNIyamiti vA etatprakArAM bhASAM sAvadyAM yAvad no bhASeta, sa bhikSurvA bhikSukI vA azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA upaskRtaM prekSya evaM vadet, tadyathA ArambhakRdamiti vA sAvadhakRtamiti vA prayatnakRtamiti vA bhadrakaM bhadrakamiti vA ucchritam ucchritamiti vArasitaM rasitaM manojJa manojJam etatprakArAM bhASAm asAvadyAM yAvad bhASeta || sU0 6 // agaha' bhASA kahalAtI hai aura yAvat akriya anartha daNDa pravRti rahita arthAt kriyA vyApAra zUnya bhASA kahalAtI hai evaM isa prakAra kI Arambha kRta ityAdi bhASA akarkazA evaM akaTu tathA aniSThurA aparuSA, acchedana karI, abhedanakarI, aparitApanakarI, anapadrAvaNakarI, abhUtopaghAtinI kahalAtI hai isaliye aise hI Arambha kRta, sAbadhakRta, prayatnakRta Adi bhASA ko mana se vicAra kara bolanA cAhiye, arthAt saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI viziSTa vaprAdi ko dekha kara bhI usa ko uddeza ke kucha bhI nahIM bole, kintu kAraNa vizeSa ke upasthita hone para mahArambhakRta, sAvadhakRta, vagairaha zabda rUpa saMyata bhAva se hI vaprAdi ko dekha kara bole, evaM prasAdanIya darzanIya prabhRti asAvadya bhASA ko bhI bole ||5|| vigere prahAranI bhASAmA 'asAvajjaM jAva bhAsijjA' bhanathI vicAra harIne molavI. arthAt saMyamazIla sAdhu ane sAdhvIe vizeSa prakAranA vaprAdine joine paNa tene uddezIne kaMi paNa khelavuM nahIM paraMtu kAraNa vizeSa upasthita thAya te mahAra bhakRta sAvadyakRta vigere prakAranA zabdethI saMyata bhASAthI ja khelavuM, tathA prasAdanIya danIya vigere prakArathI asAvadha bhASA khelavI nahI. 5 sa pa // zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #650 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA DhokA zrutakaMstha 2 u. 2 sa. 6 caturthI' bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 639 TIkA - samprati sAdhUnAM sAdhvInAJca azanAdiviSayAM pratiSedhavaktavyaprakArAM bhASAM pratipAdayitumAha-' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA etaccaturvidhamAhArajAtam 'vakkhaDiyaM tahAvihaM no evaM vaijjA' upaskRtam - niSpAditam tathAvidham - etatprakArakam AhArajAtaM prekSya no evam - vakSyamANarItyA vadet - ' taM jahA - sukaDeti vA suTThukaDe vA sAhukaDe vA' tadyathA - sukRtam samyag niSpAditam etad iti vA suSThukRtam - zobhanaM niSNAditam etad iti vA, sAdhukRtam -su samyaktayA niSpAditam etad iti vA 'kallANe vA' kazyANametad iti vA 'kara Nijjei vA' karaNIyam kartavyamevaitad bhavAdRzAmiti vA 'eyappagAraM bhAsaM sAvajjaM jAva no bhAsijjA' etatprakArAm uktarUpA bhASAM sAvadyAm - sagarhyAm yAvat sakriyAm karkazAm niSThurAM paruSa kaTukAM bhUtopaghAtinIm abhikAkSya manasA 'aba sAdhu aura sAdhvI ko bhojanAdi viSayaka pratiSedhAtmaka bhASA kA pratipAdana karate haiM TIkArtha- 'se bhikkhU vA, mikkhuNI vA asaNaM vA, pANaM vA, khAimaM vA, sAimaM vA, vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIlasAdhu aura bhikSukI sAdhvI azanAdi cartu vidha AhAra jAtako 'ucakkhaDiyaM tahAvihaM no evaM vaijjA' - niSpAdita dekhakara aisA vakSyamANa rUpase nahIM bole ki 'taM jahAM' jaise ki yaha niSpAdita azanAdi catuvidha AhArajAta - 'sukaDeti vA' bahuta hI suMdara rUpase kiyA gayA hai evaM 'suTTa kaDettivA' atyaMta suSThurUpa se banAyA gayA hai tathA atyaMta uttama rUpase pakAyA gayA hai tathA 'kallAivA' - yaha banAyA gayA pAkakalyANa kAraka hai aura 'karaNijjeivA' Apa logoM ko karanA hI cAhiye aisA nahIM bolanA cAhiye- 'eyappagAraM bhAsaM sAvajjaM jAva' - kyoMki isa prakAra kI sukRta, suSThukRta, sAdhukRta ityAdi bhASAko sAvA yAvat sakriyA, karkazA, niSThurA, paruSA aura kaTu tathA bhuutopdhaahave sAdhu ane sAdhvIne bhAjanAdi saMbaMdhI pratiSedhAtmaka bhASAnuM sUtrakAra prati. pAhana 4re che. TIDAtha'-'se bhikkha vA bhikkhugI vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu bhane sAdhvI 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM sAimaM vA' azanAhi yAra prahAranA AhAra latane 'kha DiyaM taddAvihaM no evaM vaijjA' manAvesa chane yA dakSyamANu rIte tenA viSe hevu nahIM' 'taM jahA' prema }- 'sukaDetti vA' 25 manAvesa AhAra latane dhaNI 4 sarasa raute manAvesa che. sudbaThukaDetti vA' ane atyaMta suSThu prArathI manAvesa che athavA 'sAhukaDe vA' atya Mta uttama prahArathI manAvavAmAM Ave che tathA 'kallANei vA' yA manAvesa thA4 chuTyAe] 124 che. mane 'karaNijjei vA' tamArA nevA 42vu 4 leAgye tebha ahevu' nahIM, Debha -'eyappagAraM bhAsaM sAvajjaM jAva' bhASA abharanI suGkRta, suSThuGkRta, zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #651 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre paryAlocya no bhASeta samprati sAdhUnAm azanAdiviSaye bhASaNayogyabhASAM pratipAdayitumAha-se bhikkhU vA bhikkhUNI vA' sa bhikSuryA bhikSukI vA 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM yA sAimaM vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdima vA etaccaturvidhamAhArajAtam 'uvakkhaDiyaM pehAya' upaskRtam-niSpAditam prekSya-dRSTvA 'evaM vaijjA' evam-vakSyamANarItyA vadet 'taM jahA-Arambha kaDetti vA' tadyathA-ArambhakRtam-mahArambhakRtametat, 'sAvajjakaDetti vA' sAvadhakRtametat 'payattakaDetti vA prayatnakRtametat iti vA, 'bhaddayaM bhadetti vA' bhadrakaM bhadramiti vA 'UsaDhaM UsaDhei vA' ucchritam rasayuktam rasitam iti vA tinI samajhakara arthAt-'no bhAsijjA' manase paryAlocana vicAra kara nahIM bolanA aba sAdhu aura sAdhvI ko azanAdi caturvidha AhAra jAta ke viSaya meM bolane yogya bhASA kA pratipAdana karate haiM se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, asaNaM vA, pANaM vA, khAimaM vA, sAima vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamavAna sAdhu aura bhikSukI sAdhvI azanAdi caturvidha AhAra jAtako 'uvakkhaDiyaM pehAe' niSpAdita dekhakara 'evaM vaijjA' aisA vakSyamANa rUpase bole ki 'taM jahA' jaise ki yaha niSpAdita azanAdi caturvidha AhArajAta 'Arambha kaDe tivA' ArambhakRta hai arthAt mahArambha pUrvaka kiyA gayA hai tathA 'sAvajakaDetti vA' sAvadya kRta hai tathA 'payatsakaDetti vA' prayatnakRta hai aisA bolanA cAhiye bhayaMbhaddatti vA bhadra-ramaNIya azanAdi ahArajAta ko bhadra hai aisA hI kahanA cAhiye 'UsaDhaM UsaDhetti vA' evaM ucchrit arthAt yukta AhAra jAtako ucchUi suMgadhAdi yukta hai aisA hI bolanA cAhiye evaM 'rasiyaM rasiyaMti vA' rasita arthAt sugandhAdi rasayukta sarasa azanAdi AhAra jAta ko rasita rasayukta hI kahanA cAhiye tathA 'maNunnaM maNunna' manojJa sAdhukRta, vigere prakAranI bhASAne sAvadyA yAvatuM sakriyA, kakaza, nipurA, parUSA, ane 14 tathA bhUtAtinI samalane arthAt bhanathI piyArI 'no bhAsijjA' mAsapI nahI. have sAdhu ane sAdhavae azanAdi caturvidha AhAra jAtanA saMbaMdhamAM besavA yogya bhASAnu pratipAdana 4re che.-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayamazIsa sAdhu bhane sAdhvI 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' azanA yatuvidha mAhAtane 'uvakkhaDiyaM pehAe evaM vaijjA' manAvara dhana mA 1kSyamA zate 43 'taM jahA' ma 'AraMbhakaDeti vA' mA manAvasa mazana yAra 4aarne| mADA2 gata sAra mata . arthAt bhAra 514 42vAmA sAsa cha. tathA 'sAvajjakaDeti vA' sAvadhakRta cha 'payattakaDeti vA' prayalata che sema De 'bhaddayaM bhaddetti vA' tathA ladra2bhAya sADa2 jatane bhadra cha tema 43. 'UsaDhaM usaDheti vA' tathA ti arthAt sugapAhi yuta AR antane 2chata sumadhA yuphta cha. ma 1 43 'rasiya rasiyatti vA' tathA 2sita arthAt 2sa yuddhata sa24 mazana mA.2 gata rasita 21 zrImAyA sUtra:4 Page #652 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmamakAzikA TokA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 5-6 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 641 'maNunnaM maNunna' manojJam mano'nukUlam manjulam manojJamiti 'eyappagAraM bhAsaM asAvajaM jAva bhAsijjA' etatprakArAm-uktarUpAm-ArambhakRtAdi zabdarUpAm bhASAm asAvadyAm agam niravadyAm yAvad-akriyAm akarkazAm akaTukAm aparuSAm aniSThurAm abhUtopaghAtinIm abhikA kSya menasA paryAlocya vicArya bhASeta / / sU0 5 // ___ mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA maNustaM vA goNaM vA mahisaM vA migaM vA pamuM vA pakkhi vA sarIsivaM vA jalayaraM vA se taM parivUDhakAyaM pehAe no evaM vaijjA thUlei vA pameilei vA vaTTei vA vajjhei vA pAimei vA, eyappagAraM bhAsaM sAvajjaM jAva no bhAsijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA maNussaM vA jAva jalayaraM vA settaM parivUDhakAyaM pehAe evaM vaijjA parivUDhakAetti vA uvaciyakAetti vA thirasaMghayaNetti vA ciyasasogietti vA bahupaDipunnaIdietti vA eyappagAraM bhAsaM asAvajjaM jAva bhAsijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA virUvarUvAo gAo pehAe no evaM vaijjA taM jahA-gAo dujjhAotti vA, dammetti vA gorahatti vA, vAhimatti vA rahajoggatti vA, eyappagAraM arthAt mano'nukla maJjula azanAdicartuvidha AhArajAta ko manojJa zabda se ho bolanA cAhiye kyoMki 'eyappagAraM bhAsaM asAvaja jAva bhAsijjA' isa taraha ke ArambhAdi kRta zabda rUpa bhASA ko sAdhu aura sAdhvI manase vicAra kara bole evaM yAvata akriyA akarkazA akaTu arthAt kaThora aura kaTu nahIM tathA aparuSa evaM aniSThura tathA abhUtopaghAtinI bhASA ko mana se vicAra kara sAdhu aura sAdhvI ko bhojanAdi viSaya meM bolanA cAhiye jimase saMyama kI virAdhanA nahIM ho, kyoMki saMyama kA pAlana karanA hI sAdhu aura sAdhvI kA parama kartavya samajhA jAtA hai aisA bhagavAn zrImahAvIra prabhune kahA hai // 5 / yuta 43 tathA 'maNunnaM maNunne bhanAza arthAta manAnu manapAnAyituvidha mAhA2 tale bhne|jny zamayI 4 4. ma 'eyappagAraM bhAsa' mApA prA2nA sAramAhata 14435 mApAne 'asAvajjaM jAva bhAsijjA' 24 ta asA samalane sAdhu ane sArvIe manathI vicArIne belavI. evuM yAvata akriyA, akarkazA, akaTu arthAta kaThora ane kaTu nahIM tevI tathA arUSa ane aniSphara tathA abhUtapaghAtinI bhASAne manathI vicAra karI sAdhu ane sAdhavIe bhejanAdi saMbaMdhamAM bAlavuM ke jethI saMyamanI virAdhanA thAya nahIM kema ke saMyamanuM pAlana karavuM eja sAdhu ane sAthvInuM parama kartavya samajavuM tema bhagavAna mahAvIra prabhue kahyuM che. A sa ya A0 81 zrI sAgasUtra :4 Page #653 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 642 AcArAMgasUtre bhAsaM sAvajjaM jAva no bhAsijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA virUvavAo gAo pehAe evaM vaijjA taM jahA juvaMgavitti vA gheNutti vA rasavaiti vA issei vA mahallei vA mahatvaei vA saMvahaNitti vA eya pagAraM bhAsaM asAvajaM jAva abhikakha bhAsijA se bhikkhU vA bhikkhuNI vA taheva gaMtumujjANAI pavvayAI vaNANi vA rukkhA mahalle pehAe no evaM vaijjA, taM jahA- pAsAyajoggAti vA toraNajoggAi vA gihajoggAi vA phalihajoggAti vA aggalajoggAti vA nAvAjoggAi vA udagajoggAi vA, doNajoggAi vA pIDhacaMgaveranaM galakuliyajaMtatalaTTInAbhigaMDI AsaNajoggAti vA sayaNajANa uvassayajoggAi vA eyapagAraM bhAsaM no bhAsijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA taheva gaMtu mujjANAI patrayAI vaNANi vA rakkhA mahalle pehAe evaM vaijjA, taM jahA - jAimaMtAi vA dIhavaTTAi vA mahAlayAi vA payAyasAlAi vA viDimasAlAi vA pAlAiyAi vA jAva paDirUvAti vA eyapyagAraM bhAsaM asAvajjaM jAva bhAsijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA bahusaMbhUyA vaNaphalA pehAe tahAvi te no evaM vaijjA taM jahA - pakkAi vA pAyakhaMjAi vA veloiyAi vA TAlAi vA vehiyAi vA, eyappagAraM bhAsaM sAvajjaM jAva no bhAsijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA bahusaMbhRyA vaNaphalA aMbA pehAe evaM vaijjA, taM jahA - asaMthaDAi vA bahunivaTTimaphalAi vA bahusaMbhUyAi vA bhUyarucitti vA eyappagAraM bhAsaM asAvajjaM bhAsi jjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA bahusaMbhRyA osahI pehAe tahAvi tAo na evaM vaijjA, taM jahA-pakkAi vA, nIlIyAi vA chavIiyAi vA lAimAi vA bhajimAi vA bahukhajjAi vA eyappagAraM bhAsaM sAvajjaM jAva no bhAsijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA bahusaMbhUyA olahI pehAe tahAvi evaM vaijjA taM jahA - rUDhAi vA bahusaMbhUyAi vA thirAi bA, UDhAi vA gabhiyAI vA pasUyAi vA sasArAi vA eyappagAraM zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #654 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 6 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 643 bhAsaM asAvajjaM jAva bhAsijjA ||suu0 6 // ___ chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA manuSyaM vA goNaM vA mRgaM vA pazuM vA pakSiNaM vA sarospaM vA jalacaraM vA sa taM parivRddhakAyaM prekSya no evaM vadeta, sthUla iti vA pramedura iti vA vRtta iti vA vadhya iti vA pAcya iti vA, etatprakArAM bhASAM sAvadhAM yAvad no bhASeta, sa bhikSurvA bhikSukI vA manuSyaM vA yAvat jalacaraM vA sa taM parivRddhakAyaM prekSya evaM vadeva-parivRddhakAya iti vA upacitakAya iti vA sthirasaMhanana iti vA vitamAMsazoNita iti vA bahupratipUrNa indriya iti vA etatprakArAM bhASAm asAvayAM yAvad bhASeta, sa bhikSurvA bhikSukI vA virUparUpA gAH prekSya no evaM vadet-tadyathA-gAvo dohyAti vA damya iti vA goraha iti vA vahya iti vA rathayogya iti vA etatprakArAM bhASAM sAvadyAM yAvad no bhASeta, sa bhikSurvA bhikSukI vA virUparUpA gAH prekSya evaM vadeta, tadyathA yuvA gauriti vA dhenuriti vA rasavatI iti vA hastra iti vA mahAn iti vA mahAvayAH iti vA saMvahana iti vA etatprakArAM bhASAm asAvadhAma yAvad abhikAGkhya bhASeta, sa bhikSurvA bhikSuko vA tayaiva gatvA udyA. nAni parvatAn vanAni vRkSAn vA mahataH prekSya no evaM vadeta, tathA prAsAdayogya iti vA toraNayogya iti vA gRhayogya iti vA phalakayogya iti vA argalAyogya iti vA nau yogyaiti vA udakadroNIyogya iti vA poDha-caMgavera-lAMgala-kulikayantra-laSTi-nAbhi-gaMDIAsanayogya iti vA zayanayAna upAzrayayogya iti vA etatprakArAM bhASAM no bhASeta, sa bhikSu bhikSukI vA tayaiva gatvA udyAnAni parvatAn vanAni vRkSAn vA mahataH prekSya evaM vadet, tadyathAjAtimanta iti vA dIrghavRttA iti vA mahAlayA iti vA prayAtazAkhA iti vA viTapizAkhA iti vA prAsAdIyA iti vA yAvat pratirUpA iti vA etatprakArAM bhASAm asAvA yAvad bhASeta, sa bhikSu bhikSukI vA bahusaMbhUtAni vanaphalAni prekSya tathApi tAni no evaM vadeta tadyathA-pakyAni iti vA pAkakhAdyAni iti vA velocitAni iti vA TAlAni iti vA dhikAni iti vA etatprakArAM bhASAM sAvadhAM yAvad no bhASeta, sa bhikSurvA bhikSukI vA bahusaMbhUtAni vanaphalAni AmrANi prekSya evaM vadet tadyathA-asamarthA iti vA bahunivartitaphalA iti vA bahusaMbhUtA iti vA bhUtarUpA iti vA etatprakArAM bhASAm asAvadyAm yAvada abhikAGkhya bhASeta, sa bhikSurvA bhikSukI vA bahusaMbhUtA oSadhI prekSya tathApi tAna evaM vadeta, tadyathA-pakkA iti vA nIlA iti vA chavibhatya iti vA lAjimA iti vA bharjimA iti vA bahukhAdyA iti vA enatprakArAM bhASAM sAvadhAM yAvad abhikAkSya no bhASeta sa bhikSurvA bhikSukI kA bahusaMbhUtAH oSadhIH prekSya tathApi evaM vadet, tadyathA-rUDhA iti vA bahasaMbhatA iti vA sthirA iti vA ucchitA iti vA garbhitA iti vA prasUtA iti vA sasArA iti vA etatprakArAM bhASAm asAvadyAM yAvad bhASeta // suu06|| zrI sAgasUtra :4 Page #655 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre TIkA-'samprati sAdhUnAM sAdhvInAJca abhASaNayogyAM bhASAmadhikRtyAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa saMyamavAn bhikSarvA bhikSukI vA 'maNussaM vA goNaM vA mahisaM vA' manuSyaM vA gAMvA mahiSaM vA 'migaM vA pasuM vA pakkhi vA' mRgaM vA pazuM vA pakSiNaM vA 'sarIsivaM vA jalayaraM vA' sarIsRpaM vA sAdikam, jalacaraM vA grAhAdikaM 'se taM paribUDha kAyaM pehAe' sa pUrvokto saMyamavAn sAdhuH taM manuSyAdikaM parivRddhakAyam atyanta vizAlakAyaM prekSya- dRSTvA 'no evaM vaijjA' no evam-vakSyamANarItyA vadet, tadyathA-'thUlei vA pameilei vA sthUlo'yam iti vA prameduro'yam iti vA, 'vaTei vA vajjhei vA' vRtto'yam-vartulo'yamiti vA vadhyo'yam-vadha yogyo'yam vahanayogyovA'yam iti vA 'pAimei vA' pAcyo'yam-pacanayogyo'yam pAtyaH pAtanayogyovA'yama iti vA na vadediti pUrvaNAnvayaH, tadupasaMharannAha-'eyappagAraM bhAsaM sAvajjaM aba sAdhu aura sAdhvI ko nahIM bolane yogya bhASA ko lakSyakara batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura mikSukI-sAdhvI-'maNussaM vA' manuSya ko evaM 'goNaMvA' gAya bela ko tathA 'mahisaM vA' bheMsa ko evaM 'migaM vA' evaM mRga hiraNa ko evaM-'pasuMvA' dUsare pazu vizeSa ko tathA-'pakkhi vA' pakSI vizeSa ko yA-'sarIsivaM vA' sarIsRpa-sarpAdiko tathA-jalayaraM vA'-makara-matsya vagairaha jalacara vizeSa ko arthAt sauMsaghaDiyAla ko arthAt vaha sAdhu aura sAdhvI 'se taM parivUDhakAyaM pehAe' atyaMta vizAlakAya manuSyAdiko dekhakara 'No evaM vahajjA' vakSyamANarUpa se nahIM bole ki-yaha manuSyAdi atyaMta-'thUleivA' sthUla moTA hai yA 'pameilei vA atyaMta medUra hai arthAt atyaMta mAMsa majjAvAlA hai tathA 'vaTTeivA'-atyaMta vartula arthAt vAmana nATA golAkAra hai athavA yaha manuSyAdi-'vajjheivA' vadha karane yogya hai yA vahana karane arthAtU Dhone yogya hai tathA 'pAimeivA' haya pacana yogya hai yA girAne T sAdhu ane sAdhavIbe na bolavA gya bhASAne uddezIne sUtrakAra kahe che. TIAya-"se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvarita sayamazAda sAdhu ana sApAye 'maNussavA' bhanuSyana tathA 'goNaM vA' Aya mAne tathA 'mahisavA' seMsane tathA 'miga vA' urane tathA bhI pazu vizeSane tathA 'pasuvA' 5zune tathA 'pakkhi vA' pakSAne tathA 'sarIsiva vA sarIsa5-sA5 ghA, vigerene tathA 'jalayaraM vA' 452 mata bhavara yA matsya vigairene sAdhu bhane sAvAye 'parivUDhakArya pehAe' satyata qiun zarIra paNa manuSyAhina neuna 'no evaM vaijjA' sevI rIta he nahI -'thUleI vA' mA manuSya vigaire satyata sthU3 arthAt // 31 che. bhaga2 'pameilei vA' mayata bhehavANA cha. arthAt atyata bhAMsamaMatan che. tathA 'vaTTei vA' atyaMtavatu arthAta hii| mana gomaTara che. tathA 'vajjhei vA' mA bhanuSyAdi 15 42 // yogya che. my| 'pAimei vA 14na 425 // yogya che. arthAt mA2 me 21 // yogya cha. tathA 2'"pA yogya zrI.AyAsUtra:4 Page #656 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 6 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 645 jAva no bhAsijjA' etatprakArAm sthUlAdi zabdarUpAm bhASAm sAvadyAM sagahya yAvat sakriyAM kaTukAM karkazAM paruSAM prANyupatApinIM bhUtopaghAtinIm bhASAM abhikAGkSya manasA paryAlocya no bhASeta, eteSAM zabdAnAM krodhAdyutpAdakatvena kalahAdinA saMyamavirAdhanA saMbhavAt, athokta manuSyAdi viSaye bhASaNayogya bhASAmadhikRtyAha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'manussaM vA jAva jalayaraM vA' manuSyaM vA yAvat - gAm vA mahiSaM vA mRgaM vA pazuM vA pakSiNaM vA sarIsRpaM vA jalacaraM vA 'se taM parivRDhakAryaM pehAe' sa saMyamavAn bhikSuH taM - manuSyAdikam parivRddhakAyam - paripuSTakAyaM sthUlakAyamityarthaH prekSya - dRSTvA 'evaM vaijjA' evam - yogya hai ityAdirUpa se nahIM bolanA cAhiye kyoki 'eyappagAraM bhAsaM sAvajjaM isaprakAra kI sthUlAdi zabdarUpa bhASAko sAvadya-nindya saga yAvat anarthadaNDa pravRttijanakarUpa sakriya tathA kaTu evaM karkaza tathA paruSa evaM prANiyoM ko upaghAtajanaka tathA bhUta ko upaghAtajanaka samajhakara 'no bhAsijjA' - manase vicArakara nahIM bolanA cAhiye kyoMki sthUla vagairaha zabda krodhAdi kA utpAdaka hone se hAdi ke dvArA sAdhu aura sAdhvI ko saMyamakI virAdhanA ho sakatI hai isa liye saMyama niyama vrata kA pAlana karane vAle sAdhu tathA sAdhvI ko manuSyAdi ke bAre meM sthUlAdi zabdoM kA prayoga nahIM karanA cAhiye ! aba manuSyAdi viSaya meM bolane yogya bhASA ko lakSyakara batalAte haiM 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, maNussaM jAva - jalayaraM vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI manuSya ko tathA yAvat gAyabaila ko tathA mahiSa bhaiMsa ko evaM mRga hariNa ko tathA anya pazu vizeSa ko evaM pakSI vizeSa ko tathA sarpAdiko evaM soMsa ghaDiyAlako 'se taM parivRDhakAryaM pehAe evaM vaijjA' atyaMta vizAlakAya AkRti che athavA pADavA yeogya che. 'eyapagAraM bhAsa sAvajjaM jAva' vigere prahArathI 'no bhAsijjA' khelavuM nahI' kema ke AvA prakAranI sthUlAdi zabdarUpa bhASAne sAdya-niMdya yA sagaha - yAvat ana IMDa pravRttijanaka rUpa sakriya tathA kaTu ane karkaza tathA parUSa tathA prANicAne paritApajanaka ane bhUtapaghAta janaka samajIne manathI vicAra karIne elavu na joie. kema ke-thUla vigere zabdo krodhAdi karAvanArA haiAvAthI kalaha vigere dvArA sAdhu ane sAdhvIne sayamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyama niyama tratAnuM pAlana karavA vALA sAdhu tathA sAdhvIe manuSyAdinA saMbaMdhamAM thUlAdi zabdanA prayoga karavA nahI. have manuSyAdinA saMbadhamAM khelavA cAgya bhASAne uddezIne sUtrakAra kathana kare che.'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu bhane sAdhvI 'maNussaM vA jAva jalayara vA' manuSyane yAvat jAya jahane tathA leM sane ane haragune tathA mIla pazu vizeSane ane pakSi vizeSane tathA sardine atya ta vizAlakAyane joIne A vayamANu rUpathI khelavu' - arthAt ' se taM parivRDhakArya pehAe evaM vaijjA' masta laDA zarIravAjAne legne athavA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #657 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre departeer aca authA - 'parivUDhakAetti vA uvaciyakAetti vA parivRddhakAya iti vA, upacitakAya iti vA 'thirasaMghayaNetti vA' sthira saMhanana:- saMgaThitazarIra saMsthAna ityarthaH 'ciyamaMsa soNitti vA' citamAMsazoNita iti vA - mAMsazoNitopacayayuktakAya ityarthaH 'bahupaDiyoNa iMditi vA' bahupratipUrNendriya iti vA paripuSTendriyayuktaH ityarthaH ityevaM rItyA vadedityupasaMharati- 'eyapagAraM bhAsaM asAvajjaM jAva bhAsijjA' etatprakAzam - parivRddhakAyaprabhRti zabdarUpAM bhASAm asAvadyAm - niravadyAm yAvat akriyAm akaTukAm akarkazAm aparupAm aniSThurAm aprApyupatApinIm abhUtopaghAtinIm abhikAkSya manasA paryA locya vicArya bhASeta / atha gAmadhikRtya sAdhUnAmabhASaNayogyAM bhASAmAha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA sa bhikSurvA bhikSukI vA 'virUvarUvAo gAo pehAe' virUparUpA:- nAnAprakAza anekavidharUpAH gAH prekSya-dRSTvA 'no evaM vaijjA' no evam vakSyamANarItyA vadet ko dekhakara aisA vakSyamANarUpase bole ki arthAt sthUla moTA vizAla kAyavAle manuSyAdi ko dekhakara 'parivUDhakAetti vA uvaciyakA eti vA parivRddhakArya athavA upacitakAya - 'thirasaMghayaNetti vA cighamaMsasoNiettivA' saMgaThita kAya yA upacita mAMsa zoNita kAya athavA atyaMta paripUrNa indriya arthAt 'paripUrNa indriyavAlA' 'eyapagAraM bhAsaM' ityAdirUpase bolanA cAhiye 'bahupaDipuNNaiMdiiti vA' kyoMki isa prakAra ke 'parivRddha kAya' vagairaha zabdoM ko 'asAvajjaM jAva bhAsijjA' asAvadya agaharca arthAt anindya evaM yAvat akriya anartha daNDAdi pravRtti janakarUpa sakriya nahI hone se tathA kaTu bhI nahIM hone se evaM akarkaza aniSThura, aparuSa, hone se evaM prANiyoM kA upatApa janaka nahIM hone se evaM bhUtoM kA upaghAta janaka bhI nahIM hone se manase vicAra kara sAdhu aura sAdhvI ko bolanA cAhiye / aba gAya bela ko lakSyakara sAdhu aura sAdhvI ko nahIM bolane yogya bhASA kA pratipAdana karate haiM - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, virUvarUvAo gAo pehAe' 'upacitakArya' athavA 'saMgaThitakAya'' athavA 'upacita mAMsa zoNitakAryaM' athavA atyaMta pari plu indriya arthAt 'paripUrNu IMdriyavALA vigere prakArathI khelavuM. kema ke--AvA prakAranA 'pariaddhakAya' vigere zabdane asAvadha-agaha arthAt anidha eva' yAvat akriya ana DAdi pravRtti janakarUpa sakriya na heAvAthI tathA kaTu paNa na heAvAthI eva' akaza, aniSThura, aparUSa hAvAthI ane prANiyAne upatApajanaka paNa na heAvAthI ane bhute nA upaghAta janakapaNu na hAvAthI manathI vicAra karIne sAdhu sAdhvIe elavu', have gAya baLadane uddezIne sAdhu ane sAdhvIe na khelavA cAgya bhASAnuM prati thAhana ure che.-' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu bhane sAdhvI 'virUtrAo gAo pehAe bhane prAranA 3povAjI gAyeona lene 'no evaM baijjA' zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #658 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 6 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 647 'taM jahA-gAo duzAotti vA' gAvaH etA dohyAH-dohanayogyAH dohanakAlo vA'yaM vartate iti, evaM 'dammetti vA gorahatti vA damyaH-damanayogyo'yaM gIriti vA gorahaH yuvA'yaM gauH vRSabha iti vA 'vAhimatti vA rahajoggatti vA vAdyaH vAhanayogyo'yaM valIvadarUpo gau riti vA, ratha yogya:-rathavahanayogyo'yaM gauriti vA ityevaM rItyA na vadedityAha-'eyappagAraM bhAsaM sAvajjaM jAva no bhAsijjA' etatprakArAm-dohyA gaurityAdi zabdarUpAM bhASA sAvadhAm-sagarvAm yAvat-sakriyAM kaTukAM karkazAm paruSAm prANyupatApinIm bhUtopaghAtinIm pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu evaM sAdhvI aneka prakAra kI gAyoM ko dekha kara 'No evaM vahajjA' aisA vakSyamANarUpa se nahIM bole 'taM jahA jaise kI 'gAo dujjhAo tivA' ye gAya dUhane ke yogya hai athavA yaha dRhane kA samaya hai aisA nahIM bolanA cAhiye, isI prakAra 'dammettivA' yaha baila damana karane yogya hai evaM yaha 'vAhimattivA' baila yuvA hai athavA yaha baila vAhana yogya hai arthAt balIvarda hai evaM 'rahajoggatti vA' ratha vahana yogya hai arthAt ratha ko vahana kara ne vAlA ho sakatA hai isa prakAra bhI sAdhu aura sAdhvI ko nahIM bolanA cAhiye, kyoMki 'eyappagAraM bhAsaM sAvajjaM jAva' isa prakAra kI bhASA arthAt 'dohyA gauH' ityAdi zabdarUpa bhASA sAvadha sagaharya niMdya tathA anartha daNDa pravRtti janakAtmaka sakriya evaM kaTu tathA karkazA evaM paruSA kaThora evaM prANiyoM ko upatApa dene vAlI tathA bhUtoM kA upaghAta karane vAlI mAnI jAtI hai isa liye 'no bhAsijA' isa prakAra kA dohyA gauH ityAdi bhASA ko mana se vicAra kara nahIM bolanA cAhiye kyoMki aise bolane se gAya kA dUdha nicorA jAsakatA hai aura usa gAya ke bacce ko dUdha nahIM milane se prANI vizeSarUpa usa gAya ke bacce ko upatApa tathA upaghAta hone se sAdhu ko saMyama ko virAdhanA hogI, isI prakAra yaha baila vahana karane yogya hai' ityAdi bhASA 1kSyamA zata mata nahI 'taM jahA' rama hai 'gAo dujhAotti vA' 20 gAya hopA yogya che. athavA mA mAyane hAvAne samaya cha tema hanahI tathA 'dammetti vA' mAma bhv| yogya che. tayA // 5 // yuvAna che. t5|| vAhimatti vA' 25 // 3 // vAhane 34 / yogya cha arthAt 'rahajoggatti vA' 2the sAya4 26 gye| cha. merIte 5 sAdhu bhane sAdhvI mosa nahI. bha'eyappagAraM bhAsaM' mA 412nI bhASA arthAt 'dohyAgauH' vigaire 14435 bhASA 'sAvajjaM jAva' sAvadha samaya ni tathA anartha daMDa pravRtti janaka, sakriya evaM kaTu tathA karkaza ane parUSa kaThora ane prANine patA5 42nArI tathA bhUtIpAtinI bhAnAmAM Ave che. tethI dohyA gauH' vigaire prA2nI bhASAne manathI vicAra karIne belavI nahIM kema ke evuM bolavAthI gAyanuM dUdha devAmAM Ave che ane te gAyanA baccAne na maLavAthI prANi vizeSarUpa e gAyanA bIcAne zrI mAyArAgasUtra:4 Page #659 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre abhikAGkSya-manasA paryAlocya no bhASeta, tathAbhASaNe saMyamavirAdhanA syAt, atha go viSaye bhASaNayogyo bhASAmadhikRtyAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSuko vA 'virUvarUvAo gAo pehAe evaM vaijjA' virUparUpAH nAnAvidhAH vividhaprakArAH ityarthaH gAH prekSya-dRSTvA evam-vakSyamANarItyA vadet taM jahA-juvaMgavitti vA gheNutti vA rasavaitti vA' yuvA'yaM gauriti vA dhenuriti vA rasavatI-payasvinI iti vA 'hassei vA mahallei vA mahavvaetti vA' hUsvaH laghukAyo'yaM gau riti vA, mahAn-dIrghakAyo'yaM gauriti vA, mahAvayA:dIrghAyuH adhikavayasko'yaM vRSabha iti vA 'saMvahaNitti vA' saMvahana:-saMbahanayogyo vartate iti vadedityAha-'eyappagAraM bhAsaM asAvajjaM jAva abhikakha bhAsijjA' etatprakArAma-dhena yuvagoprabhRtizabdarUpAM bhASAm asAvadhAm agAm niravadyAm yAvad akriyAm akaTukAm bolane se usa baila ko hala gADi vagairaha meM joDA jA sakatA hai jisa se usa baila ko pIDA kaSTa hogA isaliye isa prakAra kA zabda bhI sAvadha mAnA gayA hai iyaliye isa taraha kI bhASA kA prayoga nahIM karanA caahiye| aba sAdhu aura sAdhvI kA bhASaNa yogya arthAt gAya baila ke bAre meM kisa prakAra kI bhASA kA prayoga karanA cAhiye yaha batalAte haiM 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, virUvarUvAo gAo pehAe' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI aneka prakAra ke gAyoM tathA bailoM ko dekhakara 'evaM vaijjA' isa taraha vakSyamANarUpa se bole 'taM jahA jaise 'juvaMgabitti vA' ki-yaha baila yuvA hai 'dheguttivA yaha dhenu dUdhavAlI hai evaM payasvinI hai evaM 'rasavaitti vA hassei vA' baila choTA hai arthAt laghu vayaska hai tathA 'mahallei vA' yaha baila adhika 'maha. vvaetti vA vayaska hai arthAt baDI umara kA hai 'saMvahaNitti vA' yaha baila saMva. hana yogya hai| isa taraha gAya baila ke liye sAdhu aura sAdhvI ko bhASA kA prayoga uSatApa ane upaghAta thavAthI sAdhune saMyamanI virAdhanA thAya che. e ja pramANe A baLada vAhane joDavA jevo che. vigere prakAranI bhASA bolavAthI e baLadane haLa ke gADA vigeremAM seDavAmAM Ave che tethI e baLadane pIDA thAya che. tethI AvA prakAranA zabdo paNa sAvadha bhanAya che. tethI 'no bhAsijjA' mA anI bhaassaan| prayAga 42 // nahI. have sAdhu ane sAdhvIe balavA gya arthAt gAya baLadanA saMbaMdhamAM kevA 542nI bhASAmA pryo|| 423 te matAve. cha.-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita saMyamazI sAdhu bhane so 'virUvarUvAo gAo pehAe' mana4 512i |ya magahIne mana 'evaM vaijjA' mA pramANe 1kSyamA zate mola 'taM jahA' gema hai-'ju gavitti vA' // 54 yuvAna che. 'gheNutti vA' mA Aya dUdhANa cha. 'rasavaiti vA' ithajI 55 svInI che. 'hassei vA' tathA 2 nAnI che. 'mahallei vA' mA ma padhAre bhott| cha. 'maibvaeti vA' moTI ubharane che. 'saMvaha Nitti vA' mA 4 // yogya che. 'eyappagAraM bhAsaM gAya manAvi sAmane sAbI mAlathuma mAyA bhAratI zrImAyA sUtra:4 Page #660 -------------------------------------------------------------------------- ________________ RE marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 6 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 649 akarkazAm aniSThurAm aprANyupatApinIm abhUtopaghAtinIm abhikAGkhya-manasA paryAlocya vicArya bhASeta / __ samprati-vRkSAdiviSaye abhASaNayogyAM bhASAmadhikRtyAha-'sa bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'taheva gaMtu mujjANAI pavvayAI vaNANi vA' tathaiva-pUrvoktarItyaiva gatvA udyAnAni parvatAn vanAni vA gatveti zeSaH 'rukkhA mahalle pehAe no evaM vaijjA' vRkSAn mahato-vizAlAn prekSya-dRSTvA no evaM-vakSmANarItyA vadet 'taM jahA-pAsAyajoggAti vA' karanA cAhiye kyoMki 'asAvajaM jAva' isa prakAra kI bhASA asAcA ago arthAt anindanIyA kahI jAtI hai evaM akriyA-anartha daNDa pravRtti janaka bhI nahIM mAnI jAtI hai / tathA akaTu akarkaza, aniSThura aprANyupatApinI tathA abhUtopaghAtinI arthAt prANiyoMko upatApa nahIM karanevAlI tathA bhUtoM ko upaghAta nahIM karane vAlI mAnI jAtI hai aura atyanta sarala mRdu tathA manohara manjula mAnI jAtI hai isaliye aisI yuvA gau dhenu ke bAremeM rasavatI vagairaha zabdo ko 'abhikaMkha bhAsijA' mana se vicAra kara sAdhu aura sAdhvI ko gAya baila ke viSaya meM bolanA cAhiye kyoMki saMyamaniyama vratAdi kA pAlana karanA saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI kA parama kartavya mAnA gayA hai isaliye aisI bhASAoM kA prayoga nahIM karanA cAhiye jisa se kisI ko kaSTa paidA ho| aba mAdhu aura sAdhvI ke vRkSAdi ke viSaya meM nahIM bolane yogya bhASA ko lakSyakara batalAte haiM-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI-taheva gaMtumujjANAiM pavvayAI tathaiva-pUrvokta rIti se hI udyAna upavana bagIcA meM tathA parvotoM meM evaM 'caNANi vA' vanameM jAkara vahAM para mA! 'asAvajjaM jAva' hyA mananIya upAya che. mana maThiyA mana prvRttijanaka paNa kahevAtI nathI. tathA akaTu akarkaza aniSpharaaprApyupatApinI tathA abhapaghAtinI arthAt prANiyene upatApa na karavAvALI tathAbhUtone upaghAta na karavAvALI mAnavAmAM Ave che. ane atyaMta sarala, mRdu tathA manahara maMjUla kahevAya che. tethI evI yuvAgAya, rasavatI dhenuM suMdara kRti vRSabha vigere zabdone manathI vicAra karIne sAdhu ane sAdhvIe gAya baLadanA saMbaMdhamAM bolavuM, kema ke saMyama niyamatratAdinuM pAlana karavuM e saMyamazIla sAdhu ane sAdhavanuM parama avizyaka kartavya mAnavAmAM Ave che. tethI evI bhASAone praveza kare nahIM, ke jenAthI bIjA koIne duHkha kAraka thAya. have sAdhu ane sAdhvIe vRkSAdinA saMbaMdhamAM na bolavA gya bhASAne uddezIne 9242 4thana re the-se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrita saMyamazIya sAdhu bhane sAkA 'taheva' pati zate 4 'gaMtumujjANAI' mAyAmA 'pavvayAI' pAtAbhai tathA 'vaNANi vA' nAma 8na tyA mA10 rukkhA mahalle pehAe' moTara moTara Ata nana 'no A0 82 zrI sAgasUtra :4 Page #661 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 650 AcArAMgasUtre prAsAdayogyA ime vRkSAH iti vA 'toraNajoggAi vA gihajoggAi vA toraNayogyAH ime vRkSAH gRhayogyAH ime vRkSAH iti 'phalihajoggAti vA aggala joggAi vA' phalakayogyAH kASThapaTTikAyogyAH ime vRkSAH, argalAyogyAH ime vRkSAH 'nAvAjoggAti vA, udagadoNajoggAti vA' no yogyAH ime vRkSAH, udakadroNIyogyA:-laghunau yogyA ime vRkSAH 'pIDhacaMgaveranaMgalakuliyatalaTThI nAbhigaMDI AsaNajoggAi vA' pIThacaMgavera-lAgala-kulikayaMtra laSTinAbhi-gaNDI-Asana yogyAH ime vRkSAH iti vA, tatra pIThaM 'pIDhI' iti bhASAprasiddham caMgaberam-kASThapAtravizeSaH, lAGgalam-halarUpam, kulikam-kuThArAntaHpAtikASThavizeSaH yantram-nAnAprakArakaM prasiddham, laSTaH-lAThI iti bhASAprasiddhaH nAmiH-zakaTamadhyavartikASThavizeSaH, gaNDI-suvarNakArakASThapAtravizeSaH, Asanam-pIThAsanAdikaM prasiddhameva evaM 'sayaNa 'rUkkhA mahalle pehAe no evaM vaijjA' baDe baDe vRkSoM ko dekhakara aisA vakSyamANa rIti se nahIM bole-'taM jahA' jaiseki 'pAsAya joggAtti vA' ye vRkSa prAsAda mahala meM lagAneke yogya haiM aisA nahIM bole evaM 'toraNa joggAi vA' ye vRkSa toraNa dvAra bhAgameM meharAva banAne ke yogya haiM evaM 'gihajoggAi vA ye vRkSa gRha meM lagAne ke yogya haiM arthAt ina vRkSoM se ghara banAyA jA sakatA hai tathA 'phalihajoggAivA ye vRkSa phalaka-pATa banAne ke yogya haiM isI prakAra ye vRkSa aggalajoggAi vA' argalA kIla vagaraha banAne ke yogya haiM evaM ye vRkSa 'nAvajoggANi vA' nAva banAne ke yogya haiM athavA ye vRkSa-'udagadoNajoggAtti vA' pAnI meM terAne ke liye choTI DeMgI banAne ke yogya hai 'pIDhacaMgaberalAMgala' pITha-caukI aura caMgabaira kASThapAtra vizeSa tathA lAgala-hala evaM-'kulikarjata' kulika-kulhADI kA beMTa aura aneka prakArakA yaMtra cakkI kelha vagairaha yaMtra vizeSa tathA-'laTThI nAbhigaMDI' laSThi lAThI evaM nAbhi-gADo ke madhyavartI-dhUrI tathA gaNDi survaNakAra kA pAtra vizeSa tathA-'AsaNajoggAi vA' Asana pIThAsanAdi banAne ke yogya haiM evaM ye evaM vaijjA' 2 // pakSyamA zata mata nahI 'taM jahA' ma 'pAsAyajoggati vA' ma! pRjhe bhaDesa- sAmai aqan sAya che. mA 'toraNajoggAti vA' 425 bhAsaNa ! yogya. tayA 'gihamoggAi vA' mA bI 12 maamlegaa| yogya cha. 2marthAta 2 // vRkSAthI ghara manApI zaya tavA che. 'phalihajoggAi vA' yA vRkSa 34 arthAt pATa manAcA yogya . zate yA vRkSa 'agala jogAi vA' Aler arthAt lAgaNa manAvA yoya che. 424 / 'nAvA joggAi vA' mA bADIyA mnaav| 21 // cha. athavA 'udagadoNajoggAti vA' // vRkSa pAlImA tarAmATe nAno tarA manApA 25 // cha. me pramANe 'pIDhacaMgaberalAMgalakulikayaMta' 2 // vRkSa mA bhane caMgavera eTale ke lAkaDAnA pAtra vizeSa tathA haLa ane kuhADIno hAtho tathA aneka prakAranA yatra ghaTI vizeSa yatra manAyA yogya cha athavA 'laTThInAbhigaMDI AsaNajogAi zrI mAyArAgasUtra :4 Page #662 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 6 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 651 jANa uvassayanoggAti vA zayanayAna-upAzrayayogyAH ime vRkSAH, tatra zayanaM khaTvAparyaGkAdikam, yAnam-zakaTAdikam, upAzrayaH sAdhuyogyAvAsaH ityevaM na vadedityAha-'eyappagAraM bhAsaM sAvajaM jAva no bhAsijjA' etatprakArAm-prAsAdayogyavRkSAdizabdarUpAM bhASAM sAvadyAm sagarvAm yAvat sakriyAm kaTukAm karkazAm niSThurAm prANyupatApinI bhUtopaghAtinIm abhikAGkhya-manasA paryAlocya vicArya no bhASeta, atha sAdhUnAM vRkSaviSaye bhASaNayogyAM bhASAmadhikRtyAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA taheva gaMtumujjANAI vRkSa 'sayaNajANauvassayajoggAi vA' zayana-cArapAi-paryaGka vagairaha aura yAna zakaTa gADI vagairaha tathA upAzraya-sAdhuoM ke yogya AvAsa banAne ke yogya haiM aisA bolanA nahIM cAhiye kyoMki isa prakAra ke 'prAsAda vagairaha banAne ke yogya ye vRkSa haiM, aise 'eyappagAraM bhAsaM sAvajjaM jAva'-pUrvokta zabda mAvadha sagaharya sanindya mAne jAte haiM evaM uparyukta zabda anartha daNDa pravRttijanakarUpa sakriya mAne jAte haiM evaM aisI bhASA kaTu karkaza paruSa kaThora niSThura prANiyoM kA upaghAta janaka tathA bhUtoMkA upaghAta kAraka mAnI jAtI hai isaliye isa prakArake zabdoM ko-'no bhAsijjA'-manase vicAra kara nahIM bolanA cAhiye kyoMki isa prakAra kI bhASAoM kA prayoga karane se sAdhu aura sAdhvI ko saMyama kI virAdhanA hogI isaliye isa prakAra kI bhASAoM kA vRkSAdi ke viSaya meM sAdhu aura sAdhvI ko nahIM prayoga karanA cAhiye kyoMki saMyamaniyama vatAdikA pAlana karanA hI parama kartavya hai| ___ aba sAdhu aura sAdhvI ko vRkSAdi ke viSaya meM bolane yogya bhASA jA' lAkaDI tathA gADAnA madhyabhAgavata udha sanInuM kASTha pAtra vizeSa ane pATalA vigere mAsana mnaav| yoya che. athavA 'sayaNajANavassayajoggAi vA' yA vRkSa mAramA hai 56 vigere athavA bhADA mADI vigere tathA pAzraya mnaav| yogya che. 'eyappagAraM bhAsaM sAvajja jAva' 141 prArI se hai 'prAsA vigere manAyA yogya mA mAcha.' evA pUrvokta zabdavALI bhASA sAvadya sagaharya saniMdya mAnavAmAM Ave che. ane uparokta zabda anartha daMDa pravRttijanaka rUpe sakriya mAnavAmAM Ave che. ane AvI bhASA kaTu, karkaza, parUSa, kaThera, niSThura prANiyenA upaghAtajanaka tathA bhUtane AghAtajanaka mAnavAmAM mA cha. tathA mApA 42 // AvaijI lA 'no bhAsijjA' bhanathA piyAra azana belavI nahI, kema ke AvA prakAranI bhASAne praga karavAthI sAdhu ane sAdhvIne saMyamanI virAdhanA thaze. tethI vRkSAdinA saMbaMdhamAM AvA prakAranI bhASAne prayoga kare nahIM kema ke saMyama niyama gratAdinuM pAlana karavuM eja sAdhuonuM parama kartavya che. have sAdhu ane sArvIe vRkSAdinA saMbaMdhamAM belavA gya bhASAne uddezIne sUtra2 3re cha.-'se bhikkha vA bhikkhuNo vA' te pUrita sayamazIda sAdhu bhane sAthI zrI sAgasUtra :4 Page #663 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 652 AcArAMga sUtre patrayAI vaNANi vA' tathaiva - pUrvoktarItyaiva gatvA udyAnAni parvatAn vanAni vA gatvetyarthaH 'haar mahalle peddAe evaM vaijjA' vRkSA mahataH - vizAlAna prekSya-dRSTrA evaM - vakSyamANarItyA vadet - 'taM jahA - jAitAi vA dIhavaTTAi vA tadyathA - jAntimantaH prazastajAtaya: ime vRkSAH iti vA dIrghavRttAH dIrghAH vizAlAH vRttAH vartulAca golAkArA ime vRkSA iti vA 'mahAlayA ivA payAyasAlAi vA' mahAlayA : - atyantavistRtA: ime vRkSAH, prayAtazAkhA :- atyanta vistRtAne kazAkhAyuktA ime vRkSAH 'viDimasAlAi vA pAsAiyAi vA jAva eDiruvAi vA ' nivaDazAkhAyuktA ime vRkSAH prasAdanIyAH prasannatAkArakAH ime vRkSAH, yAvad abhirUpAH ime vRkSAH, pratirUpA: ime vRkSAH iti vA vadedityAha - 'eyapagAraM bhAsaM asAvajjaM jAva bhAsijjA' etatprakAzam jAtimatprabhRtizabdarUpAM bhASAm asAvadyAm niravadyAm yAvat ko lakSyakara batalAte haiM 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA vaha pUrvokta bhikSusaMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI- 'taheva gaMtumulANAI' pUrvoktarIti se hI udyAna upavana bagIcA vagairaha meM tathA - 'pavvayAI' pahAr3oM meM evaM - ' vANi vA' vanoM meM jAkara 'rukkhA mahalle pehAe' baDe baDe vRkSoM ko dekhakara 'evaM vaijjA' isa prakAra vakSyamANa rIti se hI vRkSAdi ke viSaya meM bole ki 'taM jahA' jaise ki- ' jAitAivA' ye vRkSa prazasta jAta vAle haiM tathA 'dIhavahAi vA' atyaMta vizAla aura golAkAra haiM tathA 'mahAlayAi vA' atyaMta vistRta haiM tathA 'payAyasAlAi vA' atyaMta vistRtazAlA - anekoM DAloM se yukta haiM evaM 'viDimasAlAI vA' atyaMta saghana zAlAoM se yukta haiM evaM 'pAsAiyAivA' ye vRkSa atyaMta prasAda prasannatA utpanna karane vAle haiM evaM 'jAva paDivAi vA' yAvatatyaMta abhirUpa ramaNIya vRkSa haiM evaM atyaMta pratirUpa se yukta ye vRkSa haiN| isataraha bolanA cAhiye kyoMki - 'eyappagAraM bhAsaM' isa prakAra ke vRkSa viSaya kA zabda prazasta jAti yukta hai 'asAvajjaM jAva' asAvagra agaharSa anindanIya mAne jAte haiM tathA yAvat anartha daNDa pravRtti janakarUpa sakriya bhI nahIM mAne ' taddeva gaMtumujjANAI' pUrvokta uthana pramANe udyAnamA athavA magIyAmAM hai upavanAmAM 'pavvayAI' pahADamA 'vaNANi vA' vanobhA bhane 'rukkhAmahalle pehAe evaM vaijjA' bhoTA meTA vRkSAne joIne te vRkSAdinA sabaMdhamAM A varSamANu rIte khelavu'tuM nahA jema } 'jAimaMtAi vA' yA vRkSA uttama latavAjA che. 'dIhavaTTAi vA' tathA atyaMta vizANa che mane goNAra che. 'mahAlayAi vA' tathA yA vRkSo vyatyaMta vistAravAjA che, mane 'pAyasAlAi vA' bhoTI moTI bhane DAgovAjA hai athavA 'viDivasAlAi vA' dha gADha zAbhA vAjA che bhane 'pAsAiyAi vA' atyaMta prasannatA utpanna kuzavanArA che bhane 'jAna paDivA' yAvat atyaMta abhiya mane ramaNIya yA vRkSa che, tathA atyaMta atiupaSANA yA vRkSa he mA rIte vRkSonA saMbaMdhAM mAvu bha hai- 'eyappAraM bhAsaM ' AvA prakAranA prazasta jAti yukta vRkSenA saMbaMdhamAM elavAmAM Avela za zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #664 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mamaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 6 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 653 akriyAm akaTu kAm akarkazAm aniSThurAm aprANyupatApinIm abhUtopaghAtinIm abhikAkSya-manasA paryAlocya vicArya bhASeta / atha sAdhUnAM vanIyaphalaviSaye abhASaNayogyAM bhASAmadhikRtyAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa-saMyamavAn bhikSurvA bhikSukI vA 'bahusaMbhUyA vaNaphalA pehAe' bahusaMbhUtAni-atyadhikaparimANatayA utpannAni vanaphalAni prekSya-dRSTvA 'tahAvi te no evaM vaijjA' tathApi tAni pracurANi vanaphalAni no evam-vakSyamANarItyA vadet 'taM jahA pakkAi vA pAyakhajjAi vA pakyAni iti vA-paripakvAni vartante ityarthaH pAkakhAdyAni-ghAsAdinA paripAkena khAdituM yogyAni santi iti vA, 'veloiyAi vA TAlAi vA vehiyAi vA' velocitAni-grahaNakAla yogyAni' jAte apitu akriya mAne jAte haiM evaM isa prakAra ke jAtimat vagairaha zabda kaTu bhI nahIM mAne jAte haiM tathA karkaza evaM niSThura tathA paruSa aura prANiyoM kA upatApa janaka bhI nahIM mAne jAte haiM aura bhUtoM kA upaghAta janaka nahIM samajhe jAte haiM isaliye mana se vicAra kara vRkSAdi ke viSaya meM 'bhAsijjA' aise hI jAtimat vagairaha zabdoM kA prayoga karanA cAhiye kyoMki saMyama kA pAlana karanA hI sAdhu aura sAdhvI ko paramAvazyaka hai, ___ aba sAdhu ko vanyaphala ke viSaya meM nahIM bolane yogya bhASA ko lakSyakara kahate haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu aura bhikSukI 'bahusaMbhUyA vanaphalA pehAe' atyadhika parimANa meM utpanna vanIya phaloMko dekhakara una ati adhika mAtrAmeM 'tahAvite no evaM vaijjA' una utpanna vanaphaloMkoM isaprakAra vakSyamANarIti se nahIM bole 'taM jahA' jaise ki 'pakAivA' ye phala paripakva ho gaye haiM evaM 'pAyakhajAivA' ghAsAdi ke dvArA pakAye jAne se khAne yogya haiM tathA 'asAvajjaM jAva' asAvadha mAya bhane mAnanIya upAya 2. tathA yAvat mana pravRttijanaka rUpe sakriya paNa manAtA nathI. paraMtu akriya kahevAya che. ane AvA prakArane jAtimAna vigere zabdo kaTu kahevAtA nathI. ane karkaza tathA niSphara ane parUSa evaM prANiyenA upatApa kAraka paNa hetA nathI, ane bhUtenA upaghAta janaka paNa te va tA nathI. tathA bhanathI viyA2 4rIna vRkSAhinA samayamA bhAsijjA' mA / jAtimAna vigere zabdone prayoga karIne kahevuM. kema ke saMyamanuM pAlana karavuM eja sAdhu ane sArvIne khAsa jarUrI che. have sAdhu ane sAdhvIe vanyaphaLanA saMbaMdhamAM na belavA yogya bhASAne udezIne 4thana 43 2.-se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayamazIla sAdhu sane sAthI 'bahusaMbhUyA baNaphalA pehAe' padhAre pramANubhAM 4-1 thye| vanaNAne dhana te maNi bhAtrAyA thayemA panagAne 'tahAvi te no evaM vaijjA' mA pakSyamA zata nahI 'taM jahAbha 'pakkAi vA' mA 3 // hI gayA che. 'pAyakhajjAi vA tayA ghAsa zrI sAgasUtra :4 Page #665 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 654 AcArAMgasUtre ghoTanayogyAni iti vA TAlAni--komaLAsthIni iti vA dvaidhikAni-bhakSituM dviSAkartu yogyAni khaNDanayogyAni santIti na vadedityupasaMharannAha-'eyappagAraM bhAsaM sAvajjaM jAva no mAsijjA' etatprakArAm-evaM vidhAm pakvAdizabdarUpAM bhASAM sAvadyAm-sagam yAvatsakriyA kaTuko karkazAm paruSAM niSThurAm prANyupatApinIm bhUtoSaghAtinIm abhikAkSya manasA paryAlocya vicArya no bhASeta, tathA bhASaNe saMyamavirAdhanA saMbhavAt, samprati vanIyaphalaviSaye bhASaNayogyAM bhASAmadhikRtyAha- se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa saMyamavAn bhikSurvA bhikSukI vA 'bahusaMbhUyA vaNaphalA aMbA pehAe evaM vaijjA' bahusaMbhUtAni adhikamAtrAyA mutpanAni vanaphalAni AmrANi (bhAmrAn) cUtAdiphalAni prekSya-dRSTvA evaM-vakSyamAgarItyA vadet 'taM jahA-asaMNDAi vA tadyathA-asamarthAni bahu bhAratayA natrIbhUtAni 'bahunivaTima phalAivA' bahunivartitaphalAni-atyadhika niSpAdita phalAni iti vA 'bahusaMdhUyAi vA' bahusaMbhUtAni 'veloiyAi vA grahaNa karane yogya kAla meM niSpana ho cuke haiM tathA 'TAlAi vA' tathA toDane yogya ye phala haiM tathA 'vehiyAivA' komala guThalI vAle haiM evaM khAne ke liye do TukaDe karane yogya haiM 'epappagAraM bhAsaM sAvajjaM jAba' isa prakAra paripakvAdi zabda 'no bhAsijjA' bolanA nahIM cAhiye kyoMki isa taraha bolane se ye zabda sAvadha kahe jAte haiN| ___ apa sAdhu ane sAdhvI ko banIyaphala ke viSaya meM bolane yogya bhASA ko lakSyakara batalAte haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSusaMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI 'bahusaMbhUyA vaNaphalA aMbA-pehAe' atyaMta adhika mAtrA meM utpanna Adhra vagairaha phaloM ko dekhakara 'evaM vaijA' isa prakAra vakSyamANa rUpa se bole 'taM jahA' jaise ki 'asaMghaDAi vA' ye Amra vagairaha phala adhikabhAra ke kAraNa nIce jhuka gaye haiM aura 'bahunivahima phalAi vA' atyadhika rUpase niSpanna hue haiM tathA 'bahu saMbhUyAivA" pracuratayA vigairebhA samAna 54qAthI bhASA yoya che. tathA 'veloiyAi vA' pAne yogya bhI ni05-na ye cha. 'TAlAi vA' 25 // 3 // ta yoya che. 'vehiyAi vA' maga gAvI pAmA cha. tathA paap| bhATa 4471 421 / yoya che "eyappagAraM bhAsaM sAvajjaM jAva no bhAsijjA' 20 12n| pari5416 4 mosA nI bh3-2|| zata mAtapAyI // zabda sAvadha rahevAthI AdhAkarmAdi deSa lAge che. - have phaLonA saMbaMdhamAM sAdhu ke sAdhvIne belavA gya bhASAne uddezIne kathana 12 7. 'se bhikkha vA bhikkhugI vA' te ti sayamazI sAdhu ma sakI 'bahusaMbhRyA aMbA pehAe' padhAre prabhAmA 4-1 ye mamA vigerenA jAne nidhana evaM vaijjA' mA 16yamA zata mAsa 'taM jahA' ma hai-'asaMthaDAi vA' yA mA vigerenA / padhAre sArathI nAya nabhI gayA che. tathA 'bahunivaTTimaphalAi vA' 55 dhAre pahA thayesa zrI mAyArAgasUtra :4 Page #666 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutakastha 2 u. 2 0 6 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 655 pracuratayotpannAni iti vA 'bhUyarUvitti vA' bhUtarUpANi - avaddhAsthikomalaphalAni iti vA vadedityupasaMharannAha - 'eyappagAraM mAsaM asAvajjaM jAva abhikaMkha bhAsijjA' etatprakAzam evaMvidhAm - asamarthAdi zabdarUpAM bhASAm asAvadyAm niravadyAm yAvad akriyAm akaDukAm akarkazAm aniSThurAm aprApyupatApinIm abhUtopaghAtinIm abhikAGkSaya manasA paryAlocya vicAyairthaH bhASeta / atha oSadhiviSaye abhASaNayogya bhASAmadhikRtyAha - 'se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' sa saMyamavAn bhikSurvA bhikSukI vA 'bahusaMbhUyA osahI pehAe tahAvi tAo na evaM vaijjA' bahusaMbhUtAH - atyadhika mAtrA mutpannAH, oSadhI:- kadalIphalAdirUpAH prekSya - dRSTvA tathApi tAH kadalIphalAdirUpAH oSadhIH prekSya-dRSTvA na evam vakSyamANarItyA vadet- 'taM jahA - pakAi vA nIlIyAi vA' tadyathA pakvAH - paripakvAH kadalIphalAdirUpA oSadhayaH iti vA, nIlA - haritA: aparipakvAH santIti vA 'chavIiyAi vA' chavimatyaH - atyadhikautpanna hue hai evaM 'bhUyaruvitti vA' guThalI bhI nahIM hone se atyaMta komala ye Amra vagairaha ke phala haiM- 'eyappagAraM bhAsaM asAvajjaM' isa prakAra kI bhASA asAva kahI jAtI hai evaM 'jAva abhikaMkha bhAsijjA' yAvat akaTu akarkaza tatha aniSThura evaM aparuSa tathA prANiyoM ko upatApa janaka nahIM hai tathA bhUtakA upaghAtajanaka bhI nahIM mAnI jAtI hai / aba kelA vagairaha oSadhi viSaya meM sAdhu ko nahIM bolane yogya bhASA ko lakSyakara batalAte haiM 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA bahusaMbhUyA osahI pehAe' baha pUrvokta bhikSu aura bhikSukI saMyamazIla sAdhu evaM atyadhika mAtrAmeM utpanna kadalIphalAdirUpa auSadhi ko dekhakara 'tahAvi tAo na evaM vaijjA' una kadalI phalAdirUpa oSadhI ke viSaya meM ke aisA vakSyamANarIti se nahIM bolanA cAhiye 'taM jahA' jaise ki 'pakkAI vA' ki ye kadalI phalAdirUpa oSadhiyAM paripakva ho gayI haiM athavA 'nIlIyAi cA' abhI ye kadalI phalAdi oSadhiyAM harIbharI apariche. tathA 'bahusaMbhUyAi vA' bhU vadhAre mAtrAmAM AvedyA he 'bhUyaruvitti vA' gosI pazu na hovAthI satyAMta zubhA yA AmA vigerenA iNeo che, 'eyappagAra bhAsa asAvajjaM jJAna' AvA prakAranI bhASA asAvadha kahevAya che. ane yAtratA akaTu ane akarkaza tathA aniSThura ane aparUSa tathA prANiyAne upatApakAraka haiAtI nathI tathA bhutAne upaghAtajanaka yA nathI tethI 'abhikaMkha bhAsijjA' te saMyamapUrva bhanathI vicArIne se pramANe mosavu have keLA vigere phaLeAnA sabaMdhamAM sAdhu sAdhvIe na khelavA ceAgya bhASAne uddezAne athana 4re che. ' se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu mane 'bahusaMbhUyA osahI pehAe' vadhAre prabhAzubhAM utpanna thayelA jAM vigerenA imAne lehane te ijAhinA saMdhabhAM 'tahAvi tAo na evaM vaijjA' mA vakSyamANu rIte 'hevu 'nahIM' 'taM jahA' prema hai 'pakkAi vA' mA haijA vigerenA ijo pADI gayA hai, athavA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #667 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ___AcArAMgasUtre zobhAzAlinyaH santIti vA 'lAimAi vA' lAjimAH lAjAyogyA: zAlidhAnyAdirUpA oSadhayaH santi iti vA 'oSadhyaH phalapAkAntAH' ityamaraH, zAlidhAnyAdInAmapi oSadhitvAt 'bhajjimAi vA' bharjimAH-bhajanayogyAH imAcaNakAdi rUpauSadhayaH santIti vA 'bahukhajjAi vA' bahukhAdyAH atyanta bhakSaNayogyAH pRthukAdi yo zAlayaH santIti vA na vadedityupasaMharabAha-'eyappagAraM bhAsaM sAjaM jAva no bhAsijjA' etatprakArAm-pUrvoktarUpAm pakvAdi zabdarUpAmityarthaH bhASAM sAvadhAm sagAm yAvat sakriyAM kaTukAm karkaza niSThurAm bhUtopaghAtinIm abhikAGkhya manasA paryAlocya vicAryatyarthaH / no bhASeta, pakva hI haiM evaM ye 'chavIiyAi vA' kadalI phalAdirUpa oSadhiyAM atyadhika zobhA zAlInI haiM, tathA ye zAli dhAnyAdirUpa oSadhiyAM 'lAimAi cA' lAjA karane ke yogya haiM arthAt ina zAli dhAnya vagairaha oSadhiyoM kA mamarA 'murahI' banAyA jAsakatA hai aura ye 'bhajjiyAi vA' canA vagairaha oSadhiyAM bharjana karane yogya hai etAvatA ina canA vagairaha dhAnyoM ko bhUjA jA sakatA hai tathA 'khajAi vA' ye pithuka-pauM A vagairaha banAne yogya zAli dhAnya haiM aisA nahIM bolanA cAhiye, kyoMki 'eyappagAraM bhAsaM sAvanaM jAva' isa prakAra kI pakvAdi zabdarUpa bhASA sAyadya-sagartha nindanIyamAnI jAtI hai, tathA sakriyA-anartha daNDa pravRtti janaka mAnI jAtI hai tathA kaTu evaM karkaza kaThora paruSa evaM niSThura tathA prANiyoM kA upatApa janaka mAnI jAtI hai tathA bhUtoM kA upaghAta janaka bhI mAnI jAtI hai isaliye 'no bhAsijjA' aisI bhASA sAdhu aura sAdhvI ko kadalI phalAdirUpa oSadhI ke viSaya meM nahIM bolanA cAhiye kyoMki saMyama kA pAlana karanA sAdhu kA parama kartavya mAnA gayA hai kintu uparyuktarUpa se kadalI phalAdi oSadhi ke viSaya meM bolane se saMyama kI virAdhanA ho sakatI hai| 'nIlIyAi vA' mA 4 // vigaire / dAsa bhane pAyA maranA cha 'chavIiyAi vA' 20. vagere bhUna ze.mAyabhAna cha. tathA 'lAimAi vA' sI-in2 vigere auSadhi dhANI banAvavA gya arthAta DAMgara vigere anAjanA mamarA banAvAya tevuM cha. tathA mA 'bhajjiyAi vA' yA vizere auSadhi / yoya che. meTale 3 mA yA vigere dhAnya ya tev| cha, tathA 'bahukhajjAi vA' 241 dhAnya 2 vigairen| mApAyapopa vigere manA yogya cha. 'eyappagAraM bhAsaM sAvajjaM jAva no bhAsijjA' AvA prakAre belavAmAM Avela bhASA sAvadya nIMdanIya mAnavAmAM Ave che tathA sakriyA anartha daMDa prati janaka manAya che. tathA kaTu, karkaza kaThora, purUSa ane niSphara tathA prANine upatApa karanArI mAnavAmAM Ave che. ane bhUtane upaghAta kAraka paNa kahevAya che. tethI evA prakAranI bhASA sAdhu ane sAdhavIe kadalI phaLAdi phaLanA saMbaMdhamAM athavA zALI vigere auSadhinA saMbaMdhamAM belavI nahIM. kema ke saMyamanuM pAlana karavuM e zrI sAgasUtra :4 Page #668 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU. 6 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 657 atha dhAnyAdi oSadhivipaye bhASaNayogyAM bhASAmadhikRtyAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa saMyamavAn bhikSurvA bhikSukI vA 'bahUsaMbhUyA osahI pehAe tahAvi evaM vaijjA' bahusaMbhRtA atyadhikapracurAH, oSadhIH-zAlicaNakAdi dhAnyavizeSarUpAH prekSya-dRSTvA tathApi evaM-vakSyamANarItyA vadet 'taM jahA-rUDhAi vA bahusaMbhUyAi vA tadyathA-rUDhAH-utpannAvarA iti vA, vahusaMbhUtAH atyadhikatayotpannAH iti vA 'thirAi vA' sthirAH-svasvarUpAvasthitAH iti vA 'UsaDhAi vA' ucchritA:-rasavatyaH santIti vA 'gabhiyAi vA garbhitAH-antargarbhAH santIti vA 'pasUyAi vA' prasUtAH-samutpannAH santIti vA 'sasArAi vA sasArA-sArayuktAH utpannasArAH santIti vA vadedityupasaMharannAha-'eyappagAraM bhAsaM asAvajja jAva bhAsijjA' etatpra aba dhAnyAdi oSadhi ke viSaya meM bolane yogya bhASA ko lakSyakara batalAte haiM 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, bahusaMbhUyA osahI pehAe' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI ko atyanta adhika mAtrA meM utpanna zAli dhAnya canA vagairaha oSadhiyoM ko dekhe to 'tahAvi evaM vaijjA' isa prakAra vakSyamANarUpa se bolanA cAhiye 'taM jahA' jaise ki ye 'rUDhAi vA' zAlI dhAnya canA vagairaha oSadhiyAM utpanna aMkuravAlI haiM evaM 'bahusaMbhUyAi vA' atyadhikarUpa meM utpanna hue haiM tathA 'thirAivA' apane apane svarUpa meM sthira avasthita ho cuke haiM arthAta spaSTa rUpa se niSpanna ho cuke haiM tathA 'UsaDhAi vA' ucchrita-rasa se bhare hue haiM tathA 'gabhiyAi vA' andara meM garbhavAle ho cuke haiM evaM 'pasUyAi vA acchI taraha samutpanna ho cuke haiM tathA 'samArAi vA' sAra yukta bhI ho cuke haiM 'eyappagAraM bhAsaM asAvajjaM jAva bhAsijjA' isa prakAra bolanA cAhiye kyoMki isa taraha kI rUDhAdi zabdarUpa bhASA sAvadya nahIM mAnI jAtI hai tathA yAvat kaTu bhI nahIM sAdhunuM parama kartavya mAnavAmAM Avela che. ane uparokta prakArathI phaLAdi auSadhinA saMbaMdhamAM bolavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI tevI bhASA balavI nahI. have dhAnyAdi auSadhinA viSayamAM bolavA gya bhASAne uddezIne sUtrakAra kathana 42 che. 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvAta sayamazIya sAdhu mane sAyI 'bahasaMbhUyA osahI pehAe' satyata 15 pramANumA 5nna thayea in2 yA vigaire goSadhi. yo mana 'tahAvi evaM vaijjA' mA zata nAya 4aa pramANe mora 'taM jahA' rebha 'rUDhAi vA' 20 iga2. yA kore goSadha 25 zavANI che. tathA 'bahusaMbhUyAi vA' yA padhAre prAmA utpanna yeta cha. tathA 'thirAi vA' pAtapAtAnA 2535mA thi2 24 yu cha arthAt 25STapaNe ni5- thayeTa cha. tathA 'UsaDhAi vA' ti arthAta 2sathI mArera che. tatha, 'gabhiyAi vA' 12 gayA thaye che. tathA 'pasUyAi vA' sArI zate 5- yesa cha. tathA 'sasArAi vA'sAravANI 55 ye che. 'eyappagAra bhAsaM asAvajjaM jAva bhAsijjA' mAvI zatanI bhASA 3 2 38 zahANI DAya te A0 83 zrI aayaa| sUtra : 4 Page #669 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre kArAm-evaMvidhAm-rUDhAdizabdarUpAM bhASAm asAvadyAm-niravadyAm yAvat-akriyAm akadukAm akarkazAm aniSThurAm aprANyupatApinIm abhUtopaghAtinIm abhikAGkSaya manasA paryA locya vicAryatyarthaH bhASeta-brUyAt, evaM rUpeNa bhASaNe saMyamavirAdhanA na saMbhavatIti bhaavH||6|| ___ mUlam- se bhikkhU vA bhikkhUNI bA tahappagArAI sadAI suNijA tahAvi eyAiM no evaM vaijjA taM jahA susadetti vA dusadetti vA eyappagAraM bhAsaM sAvajjaM jAva no bhAsijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA tahappagArAiM sadAiM suNijjA tahAvi tAI evaM vaijA, taM jahA-susaI susadetti vA dusada dusaddetti vA, eyappagAraM bhAsaM asAvajjaM jAva bhAsijjA, evaM svAiM kiNhetti vA 5, gaMdhAiM surabhigaMdhitti vA 2, rasAI tittANi vA 5, phAsAiM kakkhaDANi vA 8 ||suu0 7 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA tathAprakArAn zabdAn zRNuyAt tathApi etAn no evaM vatet tadyathA-suzabdaH iti vA, duHzabdaH iti vA, etatprakArAm bhASAM sAvadhAM yAvad no bhASeta, sa bhikSurvA bhikSukI vA tathAprakArAn zabdAn zRNuyAt tathApi tAn evaM vadet, tadyathAsuzandaM suzabdaH iti vA duHzabdaM duHzabdaH iti vA, etatprakArAM bhASAm asAvadhAM yAvad bhASeta, evaM rUpANi kRSNa iti vA 5, gandhAna surabhigandha iti vA 2, rasAn tikta iti vA 5 sparzAn karkaza iti vA 8 // sU0 7 // mAnI jAtI evaM karkaza bhI nahIM samajhI jAtI tathA kaThora paruSa niSThura bhI nahIM mAnI jAtI hai| evaM prANiyoM ke upatApa janaka bhI aisI bhASA nahIM samajhI jAtI tathAbhUtoM ko upaghAta janaka bhI aisI bhASA nahIM hai isaliye aisI rUDAdi zabdarUpA bhASA zAlIdhAnyAdi ke viSaya meM saMyamavirAdhaka nahIM hai isaliye aisI bhASA sAdhu bola sakate haiM // 6 // aba zabdAdi viSaya meM sAdhu aura sAdhvI ko nahIM bolane yogya bhASA ko lakSyakara batalAte haiNsAvadha hotI nathI, tathA yAvat kaTu paNa heta nathI. ane karkaza paNa nathI. tathA kaThera ane niSphara paNa gaNAtI nathI. ane A bhASA prANiyane upatApa karanAra paNa hotI nathI. ane bhUtane upaghAta kAraka paNa AvA prakAranI bhASA gaNAtI nathI. tethI AvI rUdrAdi zabda rU5 bhASA zAlI dhAnyAdi saMbaMdhamAM belavI. tethI saMyamanI virAdhanA thatI nathI. tethI sAdhu ke sAdhvIe evI bhASA bolavI. . sU. 6 - have zabdAdi viSayanA saMbaMdhamAM sAdhu ane sAdhvIe na bolavA gya bhASAne anulakSIne sUvakAra kathana kare che zrI mAyA sUtra : 4 Page #670 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 7 caturthaM bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 659 TIkA- samprati zabdAdiviSaye abhASaNayogyAM bhASAmadhikRtyAha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa saMyamavAn bhikSurvA bhikSukI vA 'tahapagArAI saddAI suNijjA' yadyapi tathAprakA rAna - anekavidhAna mAGgalikAn amAGgalikAMca zabdAn zRNuyAt 'tahAvi eyAI no evaM vaijjA' tathApi etAnsarvAnapi mAGgalikAmAGgalikAn zabdAn no evam vakSyamANarItyA vadet 'taM jahA - sumadetti vA tadyathA - suzabdaH iti vA - mAGgalikAmAGgalikobhayAnapi zabdAn rAgavazAt suzabda ityeva no vadet evaM 'dusadetti vA duHzabda iti vA tadubhayAnapi zabdAn dveSavazAt duHzabda ityeva vA no vadet, tathA bhASaNe rAgadveSotpasyA saMyamavirAdhanA syAt, tadupasaMharannAha 'eyapagAraM bhAsaM sAvajjaM jAva no bhAsijjA' etatprakAzam tadubhayImapi zabdarUpAM duHzabdarUpAM vA bhASAM sAvadyAm sagahyam yAvat - sakriyAm kaTukAM karkaza TIkArtha - ' se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadyapi 'tahapagArAI sahAI suNijjA' aneka prakAra ke mAGgalika tathA amAGgalika zabdoM ko sunegA 'tahAvi eyAI no evaM vaijjA' tathApi una sabhI mAGgalika tathA amAGgalika zabdoM ko aisA vakSyamANarIti se nahIM bole 'taM jahA' jaise ki 'susaddetti vA' suzabda iti arthAt mAGgalika amAGgalika donoM taraha ke zabdoM ko rAgavaza 'ye sabhI zabda suzabda haiM' aisA nahIM bolanA cAhiye isI prakAra 'dussaddetti vA duHzabda iti arthAt mAMgalika amAMgalika ina donoM prakAra ke zabdoM ko dveSavaza 'ye sabhI duHzabda hai' aisA nahIM bolanA cAhiye kyoMki isa taraha ke mAMgalika amAMgalika donoM taraha ke zabdoM ko kevala suzabda hI bolane se tathA kevala duHzabda hI bolane se rAgadveSa utpanna hogA aura saMyamakI virAdhanA hogI isaliye 'eyappagAraM bhAsaM sAvajjaM jAva no bhAsijjA' isa prakAra kI bhASA ko sAvadha - sagarhya nindanIya samajha kara nahIM bolanA cAhiye evaM yAvat isa taraha kI bhASA sakriyA anarthadaNDapravRttijanaka tathA TIartha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvosta saMyamazIla sAdhu mane sAdhvI 'tahapagArAI sAI suNijjA' le bhane ahAranA mAMgalika bhane amAMgalika zabdo sAMlaNe ' tahAvi eyAI no evaM vaijjA' to pazu ko bhAMgalika bhane samAMsi zamahonA saMbhadhabhAM A vakSyamANu rIte mosavu' nahIM 'taM jahAM' prema 'susadei vA' 'suzam iti' arthAt mAMgalika ane amAMgalika eka prakAranA zabdene rAgavazAt A badhA zabdo suzabda che. zobha Devu' nahIM' tathA 'dussadei vA' 4 mA 'duHzabda iti' arthAt bhAMgalika bhane amAMgalika A eka prakAranA zabdane dveSavazAt A badhA duHzabda che, ema kahevuM nahIM kema ke A rItenA mAMgalika ane amAMgalika eu prakAranA zabdane kevaLa suzabda ke duHzaha 4 uDevAthI rAgadveSa thAya che bhane saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI 'eyappagAbhA sAvajjaM jAva no bhAsijja' bhASA prAranI bhASA sApadya-samartha nIMdanIya zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #671 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ____ AcArAgasUtre niSThurI prANyupatApinIm bhUtopaghAtinIm abhikAjhya manasA paryAlocya vicAryetyarthaH no bhASeta, saMyamavirAdhakatvAt, atha zabdAdi viSaye bhASaNayogyo bhASAmadhikRtyAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'tahappagArAI sadAI muNijjA tahA vi tAI evaM vaijjA' tathAprakArAn-tadubhayarUpAn zabdAn evam-vakSyamANarotyA vadet 'taM jahA-musaI musaddettivA' tadyathA suzabdam-mAGgalikazabdam suzabdaH ityeva vadet na tu duHzabda iti, evam 'dusadaM dusaddetti vA duHzabdam-amAGgalikazabdam duHzabda ityeva vadet na tu suzabda iti, tathAkaTu evaM kaThora tathA karkaza aura paruSa evaM niSThura mAnI jAtI hai tathA prANiyoM kA upatApa janaka evaM bhUtoM kA upaghAta janaka mAnI jAtI hai, isaliye aisI bhASA sAdhu ko nahIM bolanA cAhiye kyoMki uktarIti se bolane se rAgadveSa utpanna hogA aura sAdhu tathA sAdhvI ko saMyama kI virAdhanA hogI isaliye aisI bhASA nahIM bole| aba zabdAdi ke viSaya meM sAdhu aura sAdhvI ko bhASaNa yogya bhASA ko lakSyakara batalAte haiM-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadyapi 'tahappagArAI sadAiM suNijjA' mAMgalika tathA amAMgalika donoM prakAra ke zabdoM ko sunegA 'tahAvi tAiM evaM vainjA' tathApi una donoM prakAra ke zabdoM ke viSaya meM aisA vakSyamANa rUpa se bolanA cAhiye 'taM jahA' jaise ki 'susadaM susaddetti vA' suzabda arthAt mAMgalika zabdoM ko 'suzanda' haiM aisA hI bole etAvatA mAMgalika zabdoM ko duHzabda nahIM bole, evaM 'dusadaM dusadettivA' amAMgalika zabdoM ko duHzabda hI bolanA cAhiye arthAta su. zabda nahIM bolanA cAhiye kyoMki isa prakAra mAMgalika zabdoM ko suzabda bolane samajIne bolavI nahIM. evaM yAvatu AvA prakAranI bhASA sakriyA anartha daMDa pravRtti janaka tathA kaTu ane kaThera tathA karkaza ane parUSa tathA niSphara manAya che tema ja prANi ne upatApa janaka ane bhUtane upaghAta kAraka paNa mAnavAmAM Ave che. tethI AvI bhASA balavI nahIM kema ke-ukta prakAre belavAthI rAgadveSa utpanna thAya che. ane sAdhu ane sAvIne saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI evA prakAranI bhASA bolavI nahIM. have zabdAdi viSayenA saMbaMdhamAM sAdhu ane sAdevIe belavA gya bhASAne dezI 4thana 42 cha.-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayabhazI sAdhu mana sAvI 'tahappagArAI saddAI suNijjA' ne bhAMgali mane Ailes sanna 54 // 2 // wa AiwNe 'tahAvi tAI evaM vaijjA' to 5 anna na hon| viSe 2 // pakSyamA zata mAsa 'taM jahA' rebha. 'susa daM susadetti vA' suza6 2marthAt bhAMgali zahIne mA suza6 cha, sebha 04 13 meTale 4 bhAMgali hAne duza6 na 3 tamagA 'dusaI dusahaI vA' abhAMgali zAnaduza44 vA arthAt awinles zahane suzabda na kahekema ke A rIte mAMgalika zabdane suzabda kahevAthI ane amAMgalika zrI sAgasUtra :4 Page #672 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 661 prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 7 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam bhASaNe yathArthatayA saMyamavirAdhanA saMbhavati, tadupasaMharannAha - 'eyappagAraM bhAsaM asAvajjaM jAva bhAsijjA' evatprakAzam mAGgalikaviSaye suzabdarUpAm amAGgalikaviSaye ca duHzabdarUpAm bhASAm asAvadhAm-niravadyAm yAvad akriyAm akaTukAm akarkazAm aniSThurAm aprANyupatApinIm abhUtopaghAtinIm abhikAGkSya manasA paryAlocya bhASeta, tathAbhApaNe rAgadveSAtupacyA saMyamavirAdhanA na saMbhavatIti bhAvaH, 'evaM ruvAI kiNhetti vA 5' evam uktarItyAse aura amAMgalika zabdoM ko duHzabda bolane se yathArtha hI bolA jAyagA isaliye saMyama kI virAdhanA nahIM hogI, isI kA upasaMhAra karate hue kahate haiM ki 'eyapagAraM bhAsaM asAvajjaM jAva' isa prakAra kI bhASA arthAt mAMgalika zabda ko suzabda aura amAMgalika zabda ko duHzabda kahane kI bhASA asAvagra - agaha anindanIya tathA akriya arthAt anarthadaNDa pravRtti janaka nahIM, tathA akaTu akarkaza, aparuSa, aniSThura mAnI jAtI hai aura prANiyoM kA upatApa janaka bhI nahIM samajhI jAtI tathA bhUtoM kA upaghAta janaka bhI nahIM hotI isaliye isa prakAra kI mAMgalika viSaya meM suzabdarUpa bhASA ko aura amAMgalika viSaya meM duHzabda rUpa bhASA ko manase vicAra kara 'bhAsijjA' bolanA cAhiye kyoMki isa taraha se bolane para rAgadveSa nahIM utpanna ho sakatA hai aura rAgadveSa ke nahIM utpanna hone se saMyama kI virAdhanA bhI nahIM hogI isaliye uttarIti se hI sAdhu aura sAdhvI ko bolanA cAhiye / aba rUpa gandha rasa tathA sparza ke viSaya meM sAdhu aura sAdhvI ko bolane yogya bhASAoM ko lakSyakara batalAte haiM- 'evaM svAI' isI prakAra uttarIti se varNoM arthAt rUpoM ko uddezya kara yadi kRSNa rUpa hoya arthAt kAlA varNa hoya zabdone duzabda kahevAthI te yathA' ja kahevAze. ane tethI sayamanI virAdhanA thatI nathI Ane upasaMhAra ratAM sUtra42 43 che- 'eyappagAra bhAsaM asAvajjaM jAva bhAsijjA' mA prahAranI bhASA arthAt mAMgalika zakhsane suzabda ane amAMgalika zabdane duzabda kahevA rUpa bhASA asAvadha agaDha -anIMdanIya tathA akriya arthAt ana nruDa pravRtti janaka hAtI nathI. tema ja akaTu kaza aparUSa, aniSThura mAnavAmAM Ave che. prANiyAne upatApa janaka paNu kahevAtI nathI. tathA bhUtAne upaghAta karavAvALI paNa haitI nathI. tethI evA prakAranI arthAt mAMgalika viSayamAM suzabdarUpa bhASAne mAMgalika viSayamAM duHzabdarUpa bhASAne manathI vicArIne khelavI. kema ke-A rIte mAlavAthI rAgadveSa utpanna thatA nathI. ane rAgadveSa utpanna na thavAthI saMyamanI virAdhanA paNa thatI nathI tethI ukta prakArathI ja sAdhu ane sAvIe mAlavu' joI e. have rUpa gadha rasa ane panA sabadhamAM sAdhu ane sAdhvIe khelavA yeAgya bhASAne uddezIne sUtradhAra uthana mere che. - evaM' ruvAI' me4 pramANe va arthAt iyAne zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #673 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 662 AcArAMgasUtre rUpANi varNAni uddizya kRSNarUpaM ityeva, zuklarUpaM zukla ityeva, haritarUpaM harita ityeva raktarUpaM rakta ityeva pItarUpaM pItaityeva vadediti bhAvaH, 'gaMdhAI surabhigaMdhitti vA 2' gandhAn adhikRtya surabhigandhaM surabhigandha ityeva, durabhigandhaM durabhigandha ityeva vadet 'rasAI vittANi vA 5' rasAn uddizya tiktarasaM vikkarasa ityeva madhurarasaM madhurarasa ityeva kaTurasaM kaTurasa ityeva amlarasam amlarasa ityeva lavaNarasaM lavaNarasa ityeva vadeta 'phAsAI kakkhaDANi vA' sparzAn adhikRtya karkazasparza karkazasparza ityeva, komalasparza komalasparza ityeva, to usa ko 'kitti vA' kRSNa-kAlA rUpa hai aisA hI bolanA cAhiye evaM zukla sapheda rUpa ho to usa ko zukla-sapheda rUpa hI sAdhu aura sAdhvI ko bolanA cAhiye evaM harita - harA rUpa ho to usa ko harita - harA rUpa hI bolanA cAhiye tathA rakta- lAlarUpa ho to usa ko raktarUpa hI bolanA cAhiye, evaM pIta- pIlArUpa ho to usako pIta- pIlA rUpa hI bolanA cAhiye, tathA 'gaMdhAI surabhigaMdhitti vA' surabhi gandha- khuzabU ho to usa ko surabhi gandha ho bolanA cAhiye isI prakAra asurabhi gandha arthAt durgandha badabU hoya to usa ko durgandha hI bolanA cAhiye evaM 'rasAI titiANi vA' rasoM ko uddezya kara tikta rasa tItA kaDavA rasa ho to usa ko tikta tItA rasa hI bolanA cAhiye tathA madhura rasa ho to ko 'madhura rasa aisA hI zabda se bolanA cAhiye arthAt madhura rasa aisA zabda kA prayoga karanA cAhiye evaM kaTu rasa hoya to usa ko kaTurasa aisA zabda hI bolanA cAhiye evaM amla - khaTTA rasa ho to amla rasa hI bolanA cAhiye, evaM 'phAsAI kakkhaDAI vA' lavaNarasa namaka hoya to usa ko labaNa rasa hI bolanA cAhiye isI prakAra sparzo ko lakSyakara karkaza sparza-kaThora sparza ho uddezIne jo kALuM rUpa hoya arthAt kALA vaNu hAya teA tene A kALuM rUpa che. emaja kahevuM. ane sapheda rUpa hAya te tene A zukala-saphedarUpa che. eja rIte sAdhu ane sAdhvIe kahevu. tathA lIle vahAya te tene lIdheA raMga che e rIte ja khelavu'. tathA lAlarUpa hAya te tene lAlarUpe ja kahevuM. ane pILe vaheya te tene pILA varSA hevA 'gaMdhAI surabhigaMdhiti vA tathA sugandha yukta khuzamedvAra gaMdha hoya to tene sugaMdha rUpe ja kahevu' eja pramANe durgaMdha khakhe hoya te tene dunya ja kahevI tathA 'rasAI tittANivA' rasone uddezIne titarasane tIja yAne uDavo rasa hoya to tene kaDavA rasa ja kahevA. ane mIThA rasa hAya te tene mIThe rasa ja kahevA. arthAt mIThArasane madhura zabdano prayoga karIne kahevu ane kaDavA rasa hAya tA tene kaDavA rasa emaja kahevuM. ane khATA rasane khATo ja kahevA. ane khArA svAdane khArA ja kahevA mena prabhANu 'phAsAI kakkhaDAI vA' spazanei uddezAne Iza bheTale ! uThora sparza hAya tA tene kaThora sparzI ja kahevA. ane kemaLa ` DAya te tene kamaLa spa usa zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #674 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2. 7-8 caturtha bhASAjJAtamadhyayananirUpaNam 663 uSNasparzam uSNasparza ityeva, zItasparza zItasparza ityeva, mRdusparza mRdusparza ityeva, anuSNAzItasparzam anuSNAzItasparza ityeva vanediti bhAvaH // 07|| mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA vaMtA kohaM ca mANaM ca lobha ca aNuvIi niTTAbhAsI nisammabhAsI aturiyabhAsI vivegabhAsI samiyAe saMjae bhAsaM bhAsijjA, evaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe ya sAmaggiyaM, jaM savvadvehiM samie sahie sayA jaijjAsi tibemi // 8 // vie use samate, cauttha ajjhayaNaM samattaM / 2-4 // chAyA - sa bhikSurvA bhikSukI vA vAntvA krodhazca mAnazca mAyAM ca lobhazca anuvicintya niSThAbhASI nizamyabhASI atvaritabhASI vivekabhASI samityA saMyato bhASAM bhASeta, evaM khalu tasya bhikSukasya bhikSukyAca sAmagryaM yat sarvArthaiH samityA sahitaH sadA yateta iti bravImi dvitIyodezaH samAptaH, caturtham adhyayanaM samAptam // sU0 8 // TIkA - atha caturtha bhASAdhyayanamupasaMharannAha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa saMyamavAn mikSurvA bhikSukI vA 'vaMtA kohaM ca mANaM ca mAyaM ca lobhaM ca ' vAntvA krodhaJca mAnazca mAyAzca lobhaM ca, krodhamAnamAyA lobhAn sarvathA parityajya 'aNuvIs nidvAbhAsI' anuvito usa ko karkaza sparza hI bolanA cAhiye tathA komala sparza ho to usako komala sparza hI bolanA cAhiye tathA uSNasparza ho to usa ko uSNasparza hI bolanA cAhiye tathA zItasparza ho to usa ko zItasparza hI bolanA cAhiye tathA mRdusparza ho to usa ko mRdu sparza hI bolanA cAhiye evaM anuSNAzIta sparza - to adhika garama aura nApi adhika ThaNDA ho to usa ko anuSNA zIta sparza zabda se hI bolanA cAhiye arthAt jaisA rUpAdi ho vaisA hI bolanA cAhiye // 7 // aba isa caturtha bhASA adhyayana kA upasaMhAra karate haiM TIkArya - 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, vaMtA kohaMca, mANaMca, mAyaMca, lobhaMca, ' vaha pUrvokta bhikSu aura bhikSukI krodha - mAna-mAyA aura lobha ko sarvathA prija kahevA. ane uSNu-garama sparzIne garama ja kahevA ane ThaMDA sparzIne ThaMDA spa ja kahevA. ane samazIteSNu hoya te tene samatANu zabdathI ja kahevA arthAt jevA 3yAhi hoya tevA va tena vA // sU. 7 // have A cAthA bhASA adhyayananA upasa'hAra kare che. artha - ' se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' te pUrvosta saMyamazIla sAdhu bhane sAdhvI 'va'tA kohaM ca mANaM ca mAyaM ca lohaM ca' odha, bhAna bhAyA, mane bolane 'aNuvIraM niTTAmAsI' sarvathA tyAga karIne paryAlAcana karIne niSThAbhASI thavuM. arthAta dareka rIte nivadya bhASA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #675 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 664 AcArAMgasUtre cintya - vicArapUrvakaM paryAlocya, niSThAbhASI - sarvathA ekAntataH niravadyabhASA bhASI 'nisamma - bhAsI' nizamyabhASI - hRdaye vicintyavaktA 'aturiyabhAsI' atvaritabhASI - zanaiH zanairvicArapUrvakavaktA 'vivegamAsI' vivekabhASI - vicAryavaktA 'samiyAe saMjae bhAsaM bhAsijjA' samityA - bhASAsamityA yuktaH san saMyataH saMyamapUrvakaM bhASAM bhASeta, 'evaM khalu tassa bhikkhussa' evam - uktarItyA khalu tasya bhikSukasya saMyamavAn sAdhoH 'bhikkhuNIe ya sAmaggiyaM' bhikSukyAca sAmayyam-samagnaH sampUrNaH AcAraH, 'jaM savvadvehiM samie sahie' yat sarvArthaiH - samyagRjJAnadarzana cAritre : tathA samityA - paJcasamityA triguptyA ca sahitaH yuktaH san 'sayA jaijjAsi' sadA sarvakAle AcAraparipAlanArthaM yateta- yatanAM kuryAt 'ttibemi' iti bravImi - ahamupadizAmi, iti caturthasya bhASAdhyayanasya dvitIyoddezaH samAptaH / / 0 8 / / itizrI vizvavikhyAta - jagavallabha-prasiddhavAcakapaJcadazabhASAkalita - lalitakalApAlApakapravizuddhagadyapadyAnaikagranthanirmApaka - vAdimAnamardaka- zrI - zAhU chatrapatikolhApurarAjapradatta - 'jainazAstrAcArya' - padavibhUSita - kolhApurarAjaguru - bAlabrahmacArI jainAcArya jainadharmadivAkara - pUjyazrI - ghAsIlAla - vrativiracitAyAM zrI AcArAMga mratrasya dvitIyazrutastrandhasya marmaprakAzikA - khyAyAM vyAkhyAyAM bhASAjAtamadhyayanaM nAma caturthI bhASAdhyayanaM samAptam // 4 // tyAga kareM' 'aNuvIs' vicAra pUrvaka paryAlocana kara 'niTTAbhAsI' niSThA bhASI ho arthAt hara prakAra se, niravadya bhASA bhASI honA cAhiye aura 'NisamprabhAsI hRdaya meM vicAra kara bolanA cAhiye aura 'aturiyabhAsI,' dhIre dhIre vicAra pUrvaka bolanA cAhiye tathA 'vivega bhAsI' viveka bhASI vicAra kara 'samiyAesaMjaya bhAsaM bhAsijjA' bhASA samiti se yukta hokara hI saMyama pUrvaka bhASA ko vole / 'evaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe ya sAmaggiyaM' evaM - uttarIti se usa bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI kA samagra sampUrNa AcAra arthAt bhASA viSayaka AcAra vicAra samajhA jAtA hai jo ki 'jaM savvadehi samie sahie' jo sarvArtho se arthAt samyag jJAna darzana cAritroM se evaM pAMca samitiyoM se aura tIna gutiyoM se yukta hokara 'sayA jaijA sittibemi' sadA molavI. tathA 'nisammabhAsI' hRdhyamAM viyAra harIne molavu 'aturiyabhAsI' dhIre dhIre vicAra pUrva mojha' 'vivekabhAsI samiyAe saMjae bhAsaM bhAsijjA' viveTha pUrva bhASA vicArIne bhASA samitithI yukta yahane saMyama pUrvI bhASA molavI. 'evaM khalu tassa bhikkhussa' uta prArathI se saMyamazIla sAdhu mane sAdhvIna' 'sAmaggiye' samaya mAyAra mAnavAmAM Ave che 'jaM savvadvehiM samie sahie' ne sabhya hareka prakAra yAMya samitiyothI mane trAzu guptiyothI yukta thane 'sayA jaijjAsi tibemi' jJAna, darzana yAritrodhI tathA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #676 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU. 8 caturtha bhASAjAtamadhyayananirUpaNam 165 sarvadA hamezA AcAra kA paripAlanArtha yatanA kare aisA maiM kahatA hUM arthAt vItarAga bhagavAna mahAvIra svAmIne uktarIti se hI sAdhu aura sAdhvI ko AcAra pAlana karane ke liye upadeza diyA hai yaha sudharmA svAmI gaNadharoM ko kahate haiN| yaha caturtha bhASA adhyayana kA dUsarA uddezaka samApta ho gyaa||8|| zrIjainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAla ativiracita __ AcArAMgasUtra ke dUsare zrutaskaMdha kI marmaprakAzikAbyAkhyA meM caturtha bhASA adhyayana samApta huA // 4 // sadA sarvadA AcAranuM pAlana karavA yatanA karavI ema huM kahuM chuM. arthAt vItarAga bhagavAna mahAvIra svAmIe ukta prakArathI ja sAdhu ane sAdhvIne AcAranuM pAlana karavA mATe upadeza karela che. A kathana sudharmA svAmI gaNadharane kahe che. A rIte A cothA bhASA adhyayanane bIjo udeze pure thaye. sU. 8 jainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAlajI mahArAja viracita AcArAMgasUtranA bIjA zrutaskaMdhanI marmaprakAzikA vyAkhyAmAM cothuM bhASA adhyayana samApta kA A0 84 zrI aayaa| sUtra : 4 Page #677 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgane paMcamaM vastraiSaNA'dhyayanam / mUlam-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA abhikaMkhijjA vatthaM esittae, se jaM puNa vatthaM jANijA, taM jahA-jaMgiyaM vA bhaMgiyaM vA sANiyaM vA pottagaM vA khomiyaM vA tUlakaDaM vA, tahappagAraM vatthaM vA je niggaMthe taruNe jugavaM balavaM appAyaMke thirasaMghayaNe se egaM vatthaM dhArijA no bIyaM, jA niggaMthI sA cattAri saMghADIo dhArijjA, egaM duhatthavitthAraM do tihattha vitthArAo egaM cauhatthavitthAraM, tahappagArehi vasthehiM asaMdhijjamANehiM, aha pacchA egamegeNa saMsivijjA ||suu0 1 // chAyA-sa bhikSu bhikSukI vA abhikAkSet vastram eSitum sa yat punaH vastraM jAnIyAt tadyathA-jAGgamikaM vA bhAGgika vA sANikaM vA pAtrikaM vA kSaumikaM vA tUlakRtaM vA tatha.prakAraM vastraM vA yo nirganthaH taruNaH yuvakaH balavAn alpAtaGkaH sthirasaMhananaH sa ekaM vastraM dhArayet, no dvitIyaM, yA nigranthI sA catasraH saMghATikAH dhArayet, ekaM dvihastavistAram, dvai trihastavistAre, eka caturhastavistAram, tathAprakAraiH vastraiH asaMghIyamAnaH, atha pazcAt ekam ekena saMsovyet // sU0 1 // ___TokA-inaH pUrva caturthAdhyayane bhASA samityadhyayana pratipAditaM samprati paJcamaM cau. SaNAdhyayana pratipAdyate tatra prathamaM tAvada vastraM dvividhaM dravyavastraM bhAvavastraJca, dravyavastraM trividham ekendriyaniSpanna kArpAsAdikam, vikalendriyaniSpannaM cInAMzukakSaumapaTTavastrAdikam, paJcendriyaniSpanna kambalAdikazca, bhAvavastraM tu brahmacaryaprayuktASTAdazahasraguNarUpaM bodhyam prakRte paJcama vastreSaNA adhyayana kA prAraMbha isa se pahale caturtha adhyayana meM bhASAsamiti adhyayana pratipAdita kiyA gayA hai TIkArya-ava pazcama vastreSaNA adhyayana pratipAdita kiyA jAtA hai usa meM saba se pahale vastra do prakAra kA hotA hai-dravya vasra aura bhAvavastra, una meM dravya vastra tIna prakAra kA hotA hai- ekendriya niSpanna kArpAsAdi, tathA vikalendriya arthAt dvitricaturindriya niSpanna cInAMzuka kSomapaTTa vastrAdi aura paJce pAMcamA vaSaNuM adhyayanane prAraMbha AnAthI pahelA cethA adhyayanamAM bhASA samiti adhyayananuM pratipAdana karavAmAM Avela che, have pAMcamAM vastraSaNa adhyayananuM pratipAdana karavAmAM Ave che. temAM sauthI pahelAM vastra be prakAranA hoya che dravyavastra ane bhAva vastra emAM dravya vastra traNa prakAranA hoya che ekendriyathI banela kArpAsAdi temaja vikalendriya arthAt be traNa ane cAra indriyathI banela cInAMka kSauma vastrAdi ane paMcendriyathI banela kAMbaLa vigere ane zrI sAgasUtra :4 Page #678 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marma prakAzikA TokA zrutakaMsdha 2 u. 1 sU. 1 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 667 dravyavasvasyaivAdhikAraH, taduktaM niyuktI-'pagayaM tu davyavastheNa' prakRtantu dravyavatraNeti, tatra prathamoddezake dravyavastragrahaNavidhiH pratipAditaH, dvitIyoddezake ca dravyavastra dhAraNavidhiH pratipAditaH, tadanusAreNa sAdhanA sAdhvInAzca dravyavastragrahaNa vidhi nirUpayitumAha-'se bhikkhU pA bhivakhuNI vA sa saMyamavAn bhikSurvA bhikSukI vA 'abhikakhijjA vatthaM esittae' amikA kSet-vAJchet vastraM -dravya vastram epitum-anveSTum grahItum abhikAGkediti anvayaH, vastragrahaNAthe tadajJAnamAha-'se jaM puNa vatthaM jANijjA' sa-saMyamavAn sAdhuH sAdhvI vA yat punarevaM vakSyamANarItyA vastraM-dravyavastram, jAnIyAta-kIdRzamidaM dravyavastram ekendriyaniSpanna vikalendriyanigannaM paJcandriyaniSpanna vA ityevaM jJAtuM prayateta tadAha 'taM jahA'-jaMgiyaM vA bhaMgiyaM vA sANiyaM vA pottaga vA tadyathA-jAGgamikaM vA-jaGgamoSTrAdiprabhRti prANyAMniSpanna kambalAdikam, tathA bhAGgikam-anekabhaGgikavikalendriyakRmilAlAniSpannaM paTTavastrAdikama, ndriya niSpanna kambalAdi aura bhAvavastra to brahmacarya prayukta aSTAdaza hajAraguNa rUpa samajhanA cAhiye, yahAM para to dravya vastra kA hI adhikAra samajhanA cAhiye, niyukti meM kahA bhI hai-'pagayaMtu vvavatthega' arthAt prakRta meM dravyavastra kA hI prakaraNa samajhanA cAhiye, una meM prathama uddezaka meM dravya vastra kI grahaNa vidhi batalAyI gayI hai aura dvitIya uddezaka meM dravyavastra kI dhAraNa vidhi ktalAyI gayI hai nadanusAra sAdhu aura sAdhvI ko dravyavastra ke grahaNa karane kI vidhi batalAyI jA rahI hai 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI-'abhikaMkhijjA vatthaM esittae' yadi vastra ko anveSaNa karane kI icchA kare to 'se jaM puNa vatthaM jANijA' vaha sAdhu aura sAdhvI usa vastrako pahale aisA vakSyamANarUpase jAnale ki 'taM jahA' jaise kI yaha vastra kyA 'jaMgiyaM vA' jAmika hai arthAt UMTa gherA (meMDA) vagairaha prANiyoM ke UrNAsaMtu se banAyA gayA hai athavA 'bhaMgiyaM vA' bhAGgika hai etAvatA aneka bhAGgika bhAvavastra to brahmacarya prayukta aDhAra hajAra guNarUpa samajavuM. ahIM te dravya vastrane ja bhavihAra sabhava. niyutamA 4thu 5 cha. 'pagayatu vvavattheNa' arthAt prAkRtamA dravya vastranuM ja prakaraNa samajavuM temAM pahelA uddezAmAM dravya vastranI grahaNa karavAnI vidhi batAvI che. ane bIjA uddezAmAM dravya vastranI dhAraNa karavAnI vidhi batAvI che. te pramANe sAdhu ane sAvIne dravyavastra grahaNa karavAnI vidhi batAvavAmAM Ave che. 'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrvarita sayamazIla sAdhu sane socI 'abhikaMkhijjA vatthaM esittae ne 1 mejavAnI // 27 // 43 to 'se jaM puNa vatthaM jANijjA' tA te sAdha bhane sAye pakhane mA 1kSyamA zata : 'taM jahA' ma 'jaMgiyaM vA' mA pazu bhi4 arthAt 62 / vigaire prANiyonI nayI manAve cha ? athavA 'bhaMgiyaM " bhAMgika che. eTale ke aneka bhaMgika vikalendriya kIDAnI lALathI banAvela A vastra zrI sAgasUtra :4 Page #679 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 68 AcArAMga sUtre evaM zANikam - zaNasUtravalkala niSpannaM pATa ( paTuA ) vastrAdikam evaM pAtrikam - tAlapAtrAdisaMghAta niSpannam vastram, evam ' khomiyaM vA tUlavarDa vA kSaumikaM vA kArpAsikaM, tUlakRtaM vA arkAditulaniSpannaM vastraM jAnIyAt iti pUrveNAnvayaH 'tahapagAraM vatthaM vA tathAprakAram-tathAvidham anyadapivastraM vA dhArayedityagreNAnvayaH 'tatra sAdhUnAM vastradhAraNamAtrAmAha 'je niggaMthe taruNe jugavaM balavaM appAyaMke thirasaMghayaNe' yo nirgranthaH sAdhuH taruNaH yuvA balavAn-zakti sampannaH alpAtaGkaH- rogarahitaH sthirasaMhananaH dRDhakAyaH dhairyazAlI vA vartate 'se egaM vatthaM dhArijjA' sa tathAbhUtaH sAdhuH ekam - ekameva vastraM dhArayet zarIrarakSArtham, vRddho vAlo rogI vA sAdhuH zarIrarakSArthaM dvitIyamapi 'no bIyaM' no dvitIyaM nApi tRtIyaM na vA vikalendriya kRmikI lAlA (lADa) se yaha vastrAdi niSpanna huA hai yA 'sANiyaM vA zANika - zaNa sUtra valkala chAla vagairaha se niSpanna hai 'pottagaM vA' pATa-paTuA vastrAdi hai athavA pAtrika:-tAla patrAdi saMghAta se niSpanna huA hai 'khomiyaM vA ' kSaumika kAposa vagairaha se niSpanna kSoma vastra hai athavA 'tUlakaDaM vA' tUla kRta hai arthAt AMka vagairaha vRkSoM ke ruI se niSpanna kiyA gayA hai aisA jAnakara 'happAraM vatthaM vA dhArijjA' isa prakAra ke vastroM ko sAdhu aura sAdhvI grahaNa kare tathA isa taraha ke kisI dUsare vastra ko bhI dhAraNa karanA cAhiye aba kisa sAdhu ko kitanA vastra dhAraNa karanA cAhiye so kahate haiM- 'je NiggaMthe' jo nirgandha saMyamazIla sAdhu-'taruNe jugavaM balavaM' taruNa yuvA tathA balavAn arthAt zakti saMpanna hai evaM- 'appAyaMke' alpa AtaMka vAle arthAt rogarahita hai aura 'thira saMghaer' dRDhakAya aura dhairyazIla hai 'se egaM vatthaM dhArijA' - vaha sAdhu eka hI vastra dhAraNa kare arthAt jo sAdhu atyaMta majabUta zarIra tathA rogarahita yAne nIroga hai yaha kevala zarIra rakSArtha eka hI vastra dhAraNa kare- 'no bIyaM' dUsarA vastra nahIM pahare che! athavA 'sANiyaM vA' vasa-zazusUtrathI manAvesa yA vastrAhi che. athavA 'pottagaM bA' tAsa patra vigerenA samudAyathI manAvesa yA vastrAhi che. athavA 'khomiyaM vA' upAsa vigerethI manAvesa kSaubhavastra che athavA 'tUlakarDa vA' tUjhaGkRta meTale yAGaDA vigere vRkSanA 3thI manAveta yA vastra che. A pramANe samane 'tahappagAra vatthaM vA dhArijjA' e pramANenA vastrA sAdhu ane sAdhvIe grahaNa karavA. have yA sAdhuye DeTalA vastra dhAraNa 42trA te matAve che. 'je niggaMdhe taruNe jugava - balaba' ne nirbhandha saMyamazIla sAdhu ta3 vayasDa yuvAna tathA bhaNavAna hoya tathA 'appAyaMke dhirasaMghaNe' mahaya AtaMvANA arthAt roga rahita hoya tathA dRDhAya bhane dhairyazANI DAya. 'se eMga vatthaM vArijjA' tevA sAdhuye 44 vastra dhAraNa 42 arthAt ne sAdhu khUba majabUta zarIravALA tathA nireNI hoya temaNe kevaLa zarIra pakha dhAra 321', 'no bIya' mI vastra dhAraNa 2 nahIM tathA trIbhuM rakSA mATe eka ja thustra zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #680 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 1 paJcama vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 669 caturthamiti vastraM dhArayediti phalitam / atha sAdhInAM vastradhAraNasaMkhyAmAha-'jA niggaMthI sA catAri saMghADIo dhArijA' yA khalu nir2yArthI sAdhvI vartate 'sA cattAri saMghADIo dhArijA' sA catasraH api saMghATikA:-zATikAH dhArayediti tatra 'egaM duhatyavitthAraM' ekAM tAvad dvihastavistArAm-hastadvayaparimANAm saMghATikAm dhArayeda yAm upAzraye tiSThantI sAdhvI prAvRNoti, 'do tihatya vitthArAo' dve trihastavistAre-hastatrayaparimANe saMghATike dhArayedityarthaH tatra ekA nirmalA saMghATikAM bhikSAgrahaNakAle prAvRNoti, anyAM saMghATikAntu vicAra bhUmigamanAvasare dhArayati, 'egaM cauhatyavitthAraM' ekAm caturhastavistArAm-hastacatuSTaya parimANAM saMghATikAM dhArayed, yAM pravacanasamavasaraNAdau sampUrNazarIrAcchAdikAM prAvRNoti, 'tahappagArehiM vatthehiM asaMdhijjamANehiM' tathAprakAraiH-uparyuktarUpeNa pratipAditaiH vastraiH catuH tathA tIsarA vastra evaM caturtha vastra bhI dhAraNa nahIM kare kintu jo sAdhu vRddha hai tathA bAla hai yA rogI haiM aise sAdhu to dvitIya vastra bhI zarIra rakSArtha dhAraNa kare kintu 'niggaMdhI sA, cattAri saMghADio dhArijA' jo sAdhvI hai vaha to cAra caddara dhAraNa kare una cAra caddara meM 'egaM vatthaM duhattha vitthAraM' eka caddara do hAtha vistAravAlI honI cAhiye jo ki upAzraya meM rahatI huI sAdhvI pahanatI hai aura 'do tihatya vittharAo' do zATi kA tIna hAtha vistAra vAlI honI cAhiye una donoM zATi kA meM eka atyaMta nirmala svaccha caddara ko bhikSA grahaNa kAla meM pahanI jAtI hai aura dUsarI tIna hAthakI caddara ko vicAra bhUmi gamana karate samaya meM dhAraNa kI jAtI hai aura 'egaM caUhatyavitthAraM' eka cauthI caddara jo ki cAra hAtha vistAra vAlI honI cAhiye usa ko arthAt cothI caddara ko pravacana aura samavasaraNAdi kAlame dhAraNa karanA cAhiye jisa se zarIra hI Dhaka jAtA hai aisI catartha bhI caddara honI cAhiye kintu-'tahappagArehiM vatthehiM asaMdhijjamANehi' yadi uparyukta dhAraNa karavuM nahIM paraMtu je sAdhu vRddha heya tathA bALaka hoya athavA regI heya evA sAdhuse to zarI2 2kSAtha mA 1 ghAra 32 'jA niggaMthI sA cattAri saMghADio thArijjA' re sAlI DAya temaNe to yAra yA42 35 patra dhAraNa 42vA se yAromA 'egaM duhatyavitthAra' 4 yA42 4 1 me hAya vistAra pANu DAnasare pAyamA 22nAra sAdhvI 52 cha tathA 'do tihattha vittharAoM' meM yA42 trae sAyanA vistAra pANI hevI joIe. e be cAdaramAM eka atyaMta nirmaLa svaccha cAdarane bhikSA grahaNa kALamAM paheravI joIe. ane bIjI traNa hAthanI cAdarane vicAra bhUmigamana karavAnA samaye dhAra 42 / 5 cha. 'egaM cauhatyavitthAra' yAthI yA 32 yA2 &vistAra pANI pI joIe tene arthAta cothI cAdarane pravacana ane samavasaraNAdi samaye dhAraNa karavI. nAyI samaya 12 't atya kI yAthI yA42 sapI na 52'tu 'tahappagArehiM vatthehiM te // mAta 52|4t yA2 yA2 nyAzane p21|| chatai 'asaMdhi zrI aayaa| sUtra : 4 Page #681 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre saMkhyAkaiH parihitairapi parasparam asaMdhIyamAnaiH asaMzliSTaiH sadbhiH 'aipacchA egamegena saMsivijjA' atha pazcAt asaMzleSaNAnantaram ekaM vastram ekena apareNa vastreNa saMsIvyAtsUcyAdinA saMzleSaye ditibhAvaH ||suu. 1 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA paraM addhajoyaNamerAe vatthapaDiyAe no abhisaMdhArija gamaNAe ||suu0 2 // ___ chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA param arddhayojanamaryAdAyAH vastrapratijJayA no abhisaMdhArayed gamanAya / / suu02|| TIkA-samprati sAdhUnAM sAdhvInAzca vastrayAcanArtham gamanAvadhi nirUpayati-'se mikkhU vA bhikkhugI vA sa bhikSurvA bhikSukI vA 'paraM addhajoyaNamerAe' param addhayojanamaryAdAyA:-arddhayojanAtparaM kSetraM 'vatthapaDiyAe' vastrapratijJayA-vastrayAcanArtham 'no abhisaMdhArija gamaNAe' no abhisaMdhArayed-manasi vicArayed gamanAya-gantuM hRdi saMkalpamapi na kuryaadityrthH| etAvatA arddhayojana paryantameva kSetraM vastragrahaNArtha gacchediti phalitam ||suu 0 2 // cAra cAdaroM ko pahana lene para bhI paraspara saMbaMdha nahIM ho pAtI ho to 'aha pacchA egamegena saMsivisijjA eka vastra ko dUsare vastra se sI lenA cAhiye arthAt sUI se paraspara do caddaroM ko sIkara joDa lenA cAhiye kyoMki saMyamakA pAlana karanA sAdhyA kA mukhya uddezya hai // 1 // ___ aba sAdhu aura sAdhvI ko vastra yAcanA karane ke liye gamana kI avadhi batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, addha joyaNa merAe' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI AdhA yojana se adhika kSetra meM arthAt do kroza se adhika dUra meM 'vatthapaDiyAe' vastra kI yAcanA ke liye 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' mana meM jAne kA vicAra nahIM kare, etAvatA AdhA yojana ke andara hI kisI bhI gAma meM vastra yAcanA ke liye sAdhu aura jjamANe' 52252 sAdhita na thAya to 'aha pacchA egamegena saMsivijjA' 4 vasana bIjA vastra sAthe sIvI levuM. arthAt seIthI be cAdarone paraspara sIvIne jeDI levI. kema ke saMyamanuM pAlana karavuM eja sAdhu sAdhvIne mukhya uddeza hoya che. 1 uddezaka pahele have sAdhu ane sAdhvIne vasyAcana karavA gamana karavAnI avadhi sUtrakAra batAve che -se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvAta sayamazIra sAdhu mana sAlI 'para addhajoyaNamerAe' mA yonayI dhAre kSetramA yAtU me sil qdhAre 62 'vattha paDi. yAe' panI yAyanA 423 // mATe 'no abhisaMdhArijjA gamaNAe' bhavAnI manamA vidyAra kare nahIM. eTale ke ardhA jana arthAt begAunI aMdara ja keipaNa gAmamAM vastra zrI sAgasUtra :4 Page #682 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TokA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU. 3 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa jANijjA assi paDiyAe egaM sAhammiyaM samudissa pANAI jahA piMDesaNAe bhANiyavaM, evaM bahave sAhammiyA egaM sAhammiNi bahave sAhammiNIo, bahave samaNamAhaNaatihikivaNavaNImae samudissa taheva purisaMtarakaDA jahA piMDe saNAe ||suu0 3 // ___ chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punaH jAnIyAt asvapratijJayA eka sAdharmika samuddizya prANAn yathA piNDaiphNAyaM bhaNitavyam, evaM bahUn sAdharSikAna, ekAM sAdharmikIm, bIH sArmikIH, bahUn zramaNabrAhmaNAtithi kRpaNavanIpakAna sAmuddizya tathaiva puruSAntarakRtaM yathA piNDaipaNAyAm ||suu0 3 // TIkA-samprati piNDaiSaNAvat vastraiSaNAyAmapi AdhAkarmikadoSamuddizya nirUpayitumAha'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSuko vA 'se jaM puNa jANijjA' sa saMyamavAn sAdhuH yat punaH evaM vakSyamANarItyA jAnIyAt tadyathA-'assipaDiyAe asvapratijJayA-akivananirdhanasAdhunimittam kazcit zrAvakaH 'egaM sAhammiyaM samudissa' ekam sAdharmikaM sAdhu samuddizya 'pANAI jahA piMDesaNAe bhANiyanvaM' prANAna yathA piNDaiSaNAyAM bhaNitavyam, tathA sAdhvI ko jAne kA vicAra karanA cAhiye, kyoMki ardha yojana se adhika kSetra meM vastra yAcanArtha jAne kA se saMyama kI virAdhanA hotI hai aura saMyama kA pAlana karanA ho mukhya kartavya hai // 2 // samprati priNDaiSaNA ke samAna hI vastraiSaNA meM bhI AdhArmika doSa ko uddeza karake nirUpaNa karate haiM TokArtha-'sebhikkhU vA bhikkhaNI vA se jaM puNa jANijjA' vaha pUrvokta bhikSusaMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se jAna leki 'assipaDiyAe' asva pratijJA se arthAt akiJcana-nirdhana parigrahavarjita sAdhu ke nimitta' koI zraddhAlu zrAvaka 'egaM sAhammiyaM samuddissa' eka sAdharmika arthAt yAcanA mATe sAdhu ane sArvIe javuM kema ke ardhA ejanathI vadhAre dUranA kSetramAM vastra yAcanA mATe javAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. ane saMyamanuM pAlana karavuM e sAdhu ane sAdhvInuM parama kartavya mAnela che. 2 che have piMDeSaNAnI jema ja vaSaNamAM paNa AdhArmika deSane udezIne sUtrakAra thana 42 cha.___ -'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayabhazIra sAdhu bhane savI se jaM puNa jANijjA' ne pakSyamA prAthI mengla 'assi paDiyAe' 121 pratijJAthI bhAta nidhana pariyaDanA tyA 42 // 2 // 'egaM sAhammiya samuhissa' sAdhunA nimitta / zraddhA zrI sAgasUtra :4 Page #683 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 32 AcArAMgasUtre ca prANinaH bhUtAni jIvAn satvAn samArabhya samuddizya krItaM prAmityam Acchinnam anisRSTam abhyAhRtam AhRtya vasuM dadAti tat tathAprakAraM vastraM puruSAntarasvIkRtam apuruSAntara svIkRtaM vA bahirnirgatam vA anirgata vA AtmArthikaM vA anAtmArthikaM vA paribhuktam aparibhukam vA Asevitam anAsevitaM vA aprAsukaM yAvada aneSaNIyaM sAdhuH manyamAno no pratigRhNIyAt, 'evaM bahave sAhampriyA' evam uktarItyA bahUn sAdharmikAn sAdhUna samuddizya prANAn bhUtAni jIvAn sacAn samArabhya samuddizya krItaM prAmityam Acchinnam anisRSTam abhyAhRtam vastram AhRtya kazcit zrAvako yadi dadAti tarhi tathAprakAraM vastram puruSAntarastrIkRtam apuruSAntarasvIkRtaM vA vahirnirgataM vA anirgataM vA AtmArthikaM vA anAtmArthika vA paribhuktam aparibhuktaM vA Asevitam anAsevitaM vA aprAkam aneSaNIyaM matvA sAdhavo eka jaina sAdhu ko uddeza karake 'pANAI jahA piMDesaNAe bhANiyavvaM' pUrvokta piNDaiSaNA ke anusAra prANIyoM ko evaM bhUtoM ko tathA jIvoM ko aura satvoM ko samArambha karake arthAt saMrambha Arambha aura samArambha karake vastra ko kharIdatA hai yA udhAra paiMcA letA hai yA chIna letA hai athavA svAmI kI anumati ke vinA hI avibhakta hone para bhI le letA hai tathA kahIM se lAkara detA hai to isa prakAra ke vastra ko cAhe puruSAntara kRta ho athavA apuruSAntara kRta ho arthAt vaha vastra dAtA se bhinna puruSa se hI banAyA gayA ho yA lAyA gayA hai yA svIkAra kiyA gayA ho yA nahIM svIkAra kiyA gayA ho athavA dAtA puruSa se hI banAyA gayA yA lAyA gayA ho to nahIM lenA cAhiye evaM vaha vastra bAhara bhI vyavahAra meM lAyA gayA ho yA nahIM lAyA gayA ho tathA zrAvaka ne apane liye banAyA ho yA apane liye maGgavAyA ho athavA apane liye nahIM banavAyA ho yA nahIM maMgavAyA ho evaM vaha vastra paribhukta ho yA aparibhukta ho etAvatA upayoga meM lAyA gayA zrA4 khe! naina sAdhune uddezAne 'pANAI jahA DisaNAe bhaNiyavvaM' pUrveti piDaiSaNAnA kathanAnusAra prANiyAnA tathA bhRtAnA tathA javAnA ane satvenA samAraMbha karIne atyaMta Arbha samAraMbha ane sarambha karIne vajrane kharI de athavA udhAra le ke jhuTavI le athavA mAlikanI sammati zivAya ja vagara vecAyela hAvA chatAM paNa lai le tathA krayAMkathI lArvIne Ape te AvA prakAranA vastrane cAhe te te purUSAntara kRta hoya athavA apurUSAntara kRta heya arthAt te vastra dAtAthI anya rUpe banAvela DAya lAvela hoya ke svIkAra karela hAya athavA svIkArela na hoya athavA dAtA purUSe ja banAvela hAya lAvela DAya te te levA nahIM ane te vastra bahAra vyavahAramAM paNa lAvavAmAM Avela hAya agara vyavahAramAM na lAvela hAya tathA zrAvake potAne mATe agara potAne mATe na banAvela hAya paribhakta hoya ke paribhukta na hoya ja banAvela hAya ke potAnA mATe magAvela heAya ku peAtAne mATe na maMgAvela hAya ane te vastra zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #684 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 1 sU0 3 paJcamaM vasyaiSaNAdhyayananirUpaNam 673 ho cAhe nahIM lAyA gayA ho evaM vaha vastra Asevita ho yA anAsevita ho arthAt pahanA gayA ho yA nahIM pahanA gayA ho kintu usa prakAra ke vastra ko aprAsuka sacitta tathA aneSaNIya AkarmAdi doSoM se yukta samajha kara sAdhu ko nahi lenA cAhiye anyathA isa taraha ke vastroM ko lene se sAdhu ko saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama niyama vratAdi kA pAlana karane vAle sAdhu ko pUrA dhyAna rakhanA cAhiye ki eka sAdhu ko lakSya kara vastra dene ke liye anekoM prANIbhUta jIva aura satvoM ko satA kara jisa kisI bhI taraha kharIda kara yA udhAra paisA lekara yA uparyukta rIti se vastra ko lAkara yadi zrAvaka sAdhu ko denA cAhe to usa vastra ko nahIM lenA cAhiye 'evaM bahave sAhammiyA' isa prakAra uktarIti se bahuta se sAdharmika-saMyamazIla sAdhuoM ko uddezakara yadi prANiyoM ko bhUtoM ko evaM jIvoM ko tathA satvoM ko samArambhAdi karake arthAt anekoM prANIbhUta jIva satvoM ko satA kara yadi vastroM ko koI zraddhAlu zrAvaka kharIdatA ho yA kharIda kiyA ho yA udhAra paisA letA ho yA rUpayA udhAra lekara vastroM ko kharIdakara lAyA ho yA lAkara detA ho yA kisI se jabaradastI chInakara lAyA ho yA dUsare kisI se chIna kara sAdhu aura sAdhvI ko detA ho athavA aneka svAmika yAne bahuta jisa vastra ke mAlika yAne adhikArI haiM unakI anumati yA svIkRti ke vinAhI kevala apane hI vicAra se koI zrAvaka ukta anisRSTa avibhakta eTale ke upayogamAM levAmAM Avela hoya ke upayogamAM levAmAM Avela na hoya ane te vastra Asevita hoya agara anAvita hoya athavA paherAvela hoya ke paherAvela na hoya paraMtu evA prakAranA vastra aprAsuka sacitta tathA aSaNIya AdhAkarmAdi dethI yukta samajIne sAdhu ke sAdhvIe levA nahIM evA prakAranA vastra levAthI sAdhu ke sAvIne saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyama niyama tAdinuM pAlana karavAvALA sAdhu ane sAdhvIe saMyama pAlana mATe khUba dhyAna ApavuM joIe. ke eka sAdhune uddezIne vastra ApavA mATe aneka prANI, bhUta, jIva ane sone satAvIne game te prakArathI kharIdIne ke uchInA paisA laIne ke udhAra rAkhIne pUrvokta rIte vastra lAvIne zrApa se sAdhu sAdhvIna mApe to 12 devA nahI' 'evaM bahave sAhammiyA' yara pramANe ghaNuM sAdharmika jaina sAdhuone uddezIne je prANine tathA bhUtane tathA jAne ke sone samAraMbhAdi karIne arthAt aneka prANI, jIva ane sane satAvIne je keI zrAvake vastra kharIdela hoya ke kharIda karatA hoya uchInA paisA laIne vastra letA heya athavA udhAra rAkhIne vastro lAvela hoya ke lAvane ApatA hoya athavA koInI pAsethI jabarAIthI chInavIne lAvela hoya ane te sAdhu ke sAvIne ApatA hoya athavA ghaNuM jenA mAlika hoya ke hakkadAra hoya te saghaLAnI sammati vinA ja kevaLa pitAnA A085 zrI sAgasUtra :4 Page #685 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - 674 AcArAMgasUtre pratigRhNIyu evam 'egaM sAhammiNi' ekAm sAdharmikI sAdhvIm samuddizya kazcit zrAvako yadi prANAn bhUtAni jIvAn sacAna samArabhya samuddizya krItam vastram AhRtya dadAti tarhi tathAprakAraM vastraM yAvat aprAsukam aneSaNIyaM matvA sAdhvI na pratigRhNIyAta, evam 'bahave vastrAM ko lAkara sAdhuoM ko deve to usa vastrako nahIM lenA cAhiye, evaM vaha vastra yadi abhyAhRta ho-kahIM se apaharaNa kara lAyA gayA ho aura lAkara vaha zrAvaka yadi sAdhuoM ko de to isa prakAra kharIde gaye yA udhAra paisA ke rUpa meM lAye gaye evaM Upara varNita ukta prakAra ke vastra ko puruSAntara svIkRta hone para yA puruSAntara svIkRta nahIM hone para yA bAhara vyavahAra meM lAye jAne para yA nahIM lAye jAne para yA AtmArthika hone para athavA AtmArthika nahIM hone para evaM parimukta hone para yA nahIM hone para evaM Asevita hone para yA Asevita nahIM hone para bhI usa vastra ko aprAsuka sacitta samajha kara tathA aneSaNIya adhAkarmAdi doSoM se yukta mAnate hue sAdhuoM ko nahIM lenA cAhiye, anyathA isa taraha ke uparyukta vastra ko lene se saMyama kI virAdhanA hogI, isI taraha 'egaM sAhammiNi' eka sAdharmikI-jaina sAdhvI ko uddezakara yadi koI zrAvaka aneka prANI ko tathA bhUtoM ko evaM jIvoM ko evaM aneka satvoM kA samArambhAdi karake satAkara ukta prakAra ke vastra ko kharIda kara yA uktarIti se lAkara de to usa prakArake vastra ko yAvat-uktarIti se aprAsukasacitta tathA aneSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajha kara sAdhvI ko nahIM lenA cAhiye isa prakAra yadi 'bahave sAhammiNIo' bahutAM jaina sAdhviyoM ko lakSyakara yadi koI ja vicArathI kaI zrAvaka ukta prakAranA anisuSTa arthAta vagara veMcAyela vastrone lAvIne sAdhu ke sAvIne Ape te evA vastra levA nahIM. ane te vastra je kayAMkathI cerIthI lAvela hoya ane te lAvIne zrAvaka je sAdhuone Ape te AvA prakArathI kharIdAyela ke udhAra rAkhIne kharIdela ke uchInA laIne kharIdela tathA uparokta kathanAnusAranA vastrone purUSAntara svIkRta heya agara purUSAntara svIkRta na hoya athavA bahAra vyavahAramAM lAvela hoya agara na lAvela hoya athavA AtmArthika hoya ke AtmArthika na hoya tathA paribhakta hoya ke paribhakta na hoya te paNa e vastrane aprAsuka sacitta samajIne tathA anekaNIya-AdhAkarmAdi dethI yukta mAnIne sAdhuoe ke sAdhvIoe levA nahIM kAraNa ke AvA prakAranA uparokta vane levAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. eja pramANe 'egaM sAhammiNiM' me sAyamina sI uddezAne zrApa ane| prAptine tathAbhUtane ane jene ane aneka sane samAraMbhAdi karIne arthAta satAvIne ukta prakAranA vastrane kharIdIne agara pUrvokta prakAre laIne sAvIne Ape te evA prakAranA vastrone yAvat ukta rIte aprAsuka-sacitta tathA aSaNIya-AdhAkarmAdi dethI yukta zrI mAyArAgasUtra :4 Page #686 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 3 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 675 sAhammiNIo' bahIH sAdharmi kIH sAdhvIH samuddizya yadi kazcit zrAvakaH prANAn bhUtAni jIvAn sattvAn samArabhya samuddizya krItaM vastram AhRtya dadAti tarhi tathAprakAraM vastraM yAvad aprAmukam aneSaNIyaM macA sAdhvyo na pratigRhNIyuH evaM 'bahave samaNa nAhaNa pratihikivaNavaNImae samudissa' bahUn zramaNabrAhmaNaatithikRpagavanIpakAn-carakazAkyaprabhRti bhikSukadvijarUpabrAhmaNa-abhyAgatarUpAtithi-dInahInAkizcanadaridraprabhRti kRpaNa-apAGga yAcakarUpa vanopakAn ekaikaM samuddizya 'taheva purisaMtarakaDA jahA piMDesaNAe' tathaiva-piNDaiSaNoktarItyaiva ekaikaM prANAn bhUtAni jIvAn sacAna samArabhya samuddizyaM krItam Asevitam puruSAntarasvIkRtamapi vastram aprAsukam aneSaNIyaM manyamAnaH sAdhuH yathA piNDaiSaNAyAmuktaM tathaiva no pratigRhoyA diti bhAvaH ||suu03|| zraddhAlu zrAvaka aneka prANiyoM bhUtoM jIvoM tathA satvoM ko kaSTa dete hue vastrA ko kharIda kara yA uktarIti se paisA udhAra lekara jisa kisI bhI uparyuktarIti se vastroM ko lAkara sAdhviyoM ko de to usa prakAra ke vastroM ko uttarIti se aprAsuka-sacitta tathA AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajhakara jaina sAdhviyoM ko nahIM lenA cAhiye anyathA lene para saMyama kI virAdhanA hogI, isa taraha 'bahaye samaNa mAhaNapratihikivagavaNImae samuhissa' anekoM caraka zAkya prabhRti zramaNoM ko tathA brAhmaNoM ko evaM atithi-abhyAgatoM ko tathA kRpaNa-dIna hIna akiJcana daridroM ko tathA vanIpaka lagare lUlhe apaGgAdi rUpa yAcakoM ko lakSyakara piNDaiSaNA kI taraha hI vastraiSaNA meM bhI aneka prANI bhUta-jIva satvoM ko satAkara yadi koI zraddhAlu zrAvaka uktarIti se lAkara sAdhuko denA cAhe to 'taheva purisaMta. rakaDA jahA piMDesaNAe' usa prakAra ke puruSAntara svIkRta hone para bhI aprAsukasabhane sAvI te sevA nahI merA pramANe 'bahave sAhammiNIo' hI na sApIyAna uddezIne je kaMI zraddhALu zrAvaka aneka prANine bhUte che tathA sane kaSTa ApIne vastrone kharIdIne agara pUrvokta kathana pramANe udhAra laIne ke paisA uchInA laIne koI paNa upara varNavela rIte vastra lAvIne sArthIone Ape te evA prakAranA vastrone ukta rIte aprAsuka-sacitta tathA AdhAkarmAdi doSavALA samajIne sAdhvIoe te levA nahI. mAra dete sayabhanI 12yana dANe 2. 4 pramANe 'bahave samaNamAhaNa atihi kivaNavaNImae samudissa' bhane, ya24 // 43 vore zrama tathA prAmana tathA atithi abhyAgatone tathA kRpaNu-dInahIna nirdhana daridrone tathA laMgaDA lUlA aMgavALA yAcakone dezAne 'taheva purisaMtarakaDA jahA piMDesaNAe' pipAnA 4thana pramANa patraiSAmA 55 aneka prANi, bhUta jIva, sane pIDA karIne je kaMI zraddhALu zrAvaka ukata prakAre lAvIne sAdhune ApavA dhAre te evA prakAranA vastro purUSAntara svIkRta hoya te paNa aprAsaka zrI sAgasUtra :4 Page #687 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 676 AcArAMgasUtre mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa evaM jANijjA asaMjae bhikkhupaDiyAe kIyaM vA dhoyaM vA rattaM vA ghaTuM vA maTuM vA padhUmiyaM vA tahappagAraM vatthaM apurisaMtarakaDaM jAva no paDigAhijjA, aha puNa evaM jANijjA purisaMtarakaDaM jAva paDigAhijjA, ||suu 4 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punarevaM jAnIyAt-asaMyatena bhikSupratijJayA krIta vA dhautaM vA raktaM vA ghRSTaM vA mRSTaM vA saMpradhRpitaM vA tathAprakAraM vastram apuruSAntarakRtaM yAvada no pratigRhNIyAt atha punarevaM jAnIyAt puruSAntarakRtaM yAvat pratigRhNIyAt / / suu04|| TIkA-samprati uttaraguNAn adhikRtya nirUpayitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhUNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa saMyamazIlo sAdhuH sAdhvI vA yat punaH evaM vakSyamANarItyA jAnIyAt 'asaMjae bhikkhupaDiyAe' asaMyatena zrAvakeNa kenacit bhikSupratijJayA sAdhunimittam 'koyaM vA dhoyaM vA rattaM vA ghaTuvA maTaM vA' krItaM vA dhautaM vA dhAvitaM sacitta tathA aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajha kara nahIM lenA cAhiye, anyathA isa prakAra ke vastra ko lene para saMyama kI virAdhanA hogI // 3 // aba uttara guNoM ko lakSyakara batalAte haiM TokArtha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, se jaM puNa evaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se jAnale ki 'asaMjae bhikkhupaDiyAe' kisI asaMyata zrAvaka ne bhikSukI pratijJA se arthAt sAdhu ke nimitta se vastroM ko 'kIyaM vA kharIda kiyA hai aura 'dhoyaM vA' kharIda kara dhoyA hai arthAta dhokara sAphasutharA svaccha kiyA hai yA 'rattaM vA' raJjana dravya se-raMga se raMgakara rakta kiyA hai yA 'ghaTuM vA gharSaNa kara sarala komala yA sIdhA kiyA haiM yA 'maTuM vA' mRSTa-zuddha kiyA hai tathA 'saMpadhUmiyaM vA' sugsacitta tathA aSaNIya AdhAkarmAdi dethI yukta samajIne te levA nahIM kAraNa ke evA prakAranA vastrone levAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. sU. 3 have uttaraguNane uddezIne sarakAra kathana kare che - ___Atha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' pUrvarita sayabhazI sAdhu bhane sAvI 'se jaM puNa evaM jANijjA' 24 vakSyamA rIte -'asaMjae bhikkhupaDiyAe' 15 zrApa sAdhuna nibhitte 'kIyaM vA' dhoyaM yA, rattaM vA' palane madhu DAya bhane ghAyu DAya arthAt sAdhunA nimitte vastrane kharIdhuM hoya ane kharIdIne dhoyuM hoya athavA joIne sAphasupha karela hoya athavA raMjana dravyathI arthAt ragathI raMgIne rAkhyuM hoya athavA "huM yA' maTuM vA, saMpadhUmiyaM vA ghaSa za sa2sa, mi, mayA sAdhu 420 saya 2515 sRSTa-zuddha karela hoya tathA sugaMdhavALA dhUpa vigerethI suvAsita karavAmAM Avela heya evA zrI sAgasUtra :4 Page #688 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 4 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 677 prakSAlya svacchIkRtam, raktaM vA raJjanadravyeNa rAgeNa raktIkRtaM, ghRSTaM vA gharSaNena saralIkRtaM mRSTaM vA 'saMpadhUmiyaM vA' saMpradhUpitaM vA sugandhidravyeNa dhRpAdinA muvAsitaM vA 'tahappagAraM vatthaM' tathAprakAraM-tathAvidham krItAdirUpaM vastraM 'apurisaMtarakaDaM' apuruSAntarakRtam na purupAntareNa svIkRtam 'jAva' yAvad aprAsukam aneSaNIyaM manyamAnaH sAdhuH sAdhvI 'no paDigAhijjA' no pratigRhNIyAt, tathAvidhavastrasya puruSAntareNa asvIkRtatvAd uttaraguNarahitatvena tadagrahaNe saMyamavirAdhanA syAt, atha kIdRzaM tathAvidha vastraM gRhIyAdityAha-'aha puNa evaM jANijjA' atha-yadi punaH evam-vakSyamANarUpaM vastraM jAnIyAt tadyathA-'purisaMtarakaDaM jAva paDigAhijjA' puruSAntarakRtaM puruSAntareNa strokRtaM tad vastraM yAvad bahinihRtam AtmArthikam ndhita dhUpAdi dravya se suvAsita kiyA hai to 'tahappagAraM vatthaM' isa prakArake krItakharIde gaye yA prakSAlita kiye gaye yA rakta kiye gaye evaM gharSaNa se komala tathA muSTa-zuddha kiye gaye tathA sugandhita dhUpAdi se suvAsita kiye gaye vastrako 'apurisaMtakaDaM jAva' puruSAntara kRta nahIM hone se arthAt dAtA se bhinna puruSoM dvArA svIkRta nahIM hone ke kAraNa aprAsuka sacitta tathA aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajhakara 'no paDigAhijA' sAdhu aura sAdhvI nahIM grahaNa kare kyoMki isa prakAra kA vastra puruSAntara se svIkRta nahIM hone ke kAraNa uttara guNa rahita hone se usa ko grahaNa karane para saMyamakI virAdhanA hogI isaliye isa prakAra kA puruSAntara se asvIkRta vastra ko AdhAkarmAdi doSa yukta hone se nahIM lenA cAhiye kyoMki saMyama kA pAlana karanA parama kartavya mAnA gayA hai aba sAdhu aura sAdhvI ko kisa prakAra kA vastra grahaNa karanA cAhiye yaha batalAte haiM 'aha guNa evaM jANi jA' yadi vaha sAdhu aura sAdhvI yadi aisa vakSya. mANarUpa se vastra ko jAnale ki yaha vastra 'purisaMtakaDaM jAva paDigAhijjA' puruSA vastrane purUSAntara svIkRta na hoya te arthAt dAtAthI anya purU dvArA svIkArela na hovAne kAraNe amAsuka sacitta- tathA aSaNIya AdhAkarmAdi dethI yukta samajIne sAdhu ane e grahaNa karavA nahIM. kema ke A prakAranA vastra purUSAntarathI svIkRta na hovAnA kAraNe uttarazu ti pAthI ta 5 42vAthI sayabhanI vipanA thAyache. tethI 'tahappagAraM vatthaM apurisaMtarakaDaM jAba' mA 42nA para pu3SA-ta2thI svIkRta na pAthA lattaguSya rahita hovAthI tene grahaNa karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI tevA prakAranA purUSAtrthii svIkRta nahI sevA AmAha pa yuta pAthI 'no paDigAhijjA tavA nahIM kema ke saMyamanuM pAlana karavuM e sAdhunuM parama kartavya mAnavAmAM Avela che. have sAdhu ane sArvIe kevA prakAranA vastro grahaNa karavA te kathana karavAmAM Ave cha. 'aha puNa evaM jANijjA' ne sAdhu mana sAvI yA pakSyamA zata pasara gaye hai'purisaMtarakaDe jAva paDigAhijjA' mA kha 531Antare sIhata 42 bIsa che. arthAt zrI sAgasUtra :4 Page #689 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 678 AcArAMgasUtre paribhuktam Asevitam prAsukam eSaNIyam vartate tahi pratigRhnoyAt // etAvatA sAdhumuddizya zrAvakeNa krItadhautAdikaM vastraM yadi puruSAntareNa na svIkRtaM tarhi sAdhuH sAdhvI vA tad vastraM na pratigRhNIyAt kintu tathAvidhamapi vastraM yadi puruSAntareNa svIkRtaM vartate iti jAnIyAta tahi pratigRhNIyAditi phalitam, tadvastrAtya puruSAntarasvIkRtAdi uttaraguNasahitatvena tada grahaNe sAdhUnAM sAdhvInAJca saMyamavirAdhanA na saMbhAtIti bodhyam / / sU0 4 // ntara se svIkRta ho cukA hai arthAt dAtA se bhinna kisI dUsare puruSane isa vastra ko svIkAra kara liyA hai tathA yAvat-bAhara bhI lAyA gayA hai arthAt saMsAra ke bAhyavyavahAra meM bhI yaha vastra lAyA jA cukA hai evaM dAtA zrAvaka ne apane liye hI isa vastra ko maMgavAyA hai yA lAyA gayA hai aura yaha vastra pari bhukta bhI ho cukAhai arthAt isa vastra kA upayoga bhI ho cukA hai aura Asevita bhI ho cukA hai arthAt pahanA bhI gayA hai aisA yadi sAdhu aura sAdhvI jAna le to isa prakAra kA vastra prAsuka acitta tathA eSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se rahita hone se grahaNa kara lenA caahiye| isa sUtra kA tAtparya yaha hai ki yadi usa vastra ko zrAvakane kharIda kiyA hai aura dhokara sApha sutharA bhI kiyA hai kintu baha vastra yadi puruSAntara se svIkRta nahIM hai to sAdhu aura sAdhvI ko usa vastra kA grahaNa nahIM karanA cAhiye kintu padi sAdhu aura sAdhvI ko aisA patA laga jAya ki isa vastra ko zrAvako se kharIde gaye evaM prakSAlita hone para bhI puruSA. ntara se svIkRta ho cukane ke kAraNa puruSAntara svIkRtAdi uttara guNa yukta hone se AdhAkarmAdi doSa rahita samajha kara grahaNa karalenA cAhiye kyoMki isa prakArake uttara guNa yukta vastra ko grahaNa karane se saMyama kI virAdhanA nahIM hotI hai|suu.4|| dAtAnI pAsethI anya kaI bIjA purUSe e vastrane svIkArI lIdhela hoya yAvat bahAra paNa lAvela hoya athata saMsAranA bAhyavyavahAramAM paNa A vastra AvI gayela che. tathA dAtA zrAvake potAne mATe ja A vo maMgAvela hoya athavA lAvela hoya ane te vasa paribhakata hoya arthAt e vastrane upaga paNa thaI gayela hoya tathA Asevita paNa hoya arthAt paheravAmAM AvI gayela hoya e rIte sAdhu ke sAdhvInA jANavAmAM Ave te AvA prakAranA vastra prAsuka-acitta tathA eSaNIya AdhAkarmAdi dethI rahita hevAthI tevA vastro grahaNa karI levA. A sUtranuM tAtparya e che ke-je e vastrane zrAvake vecAtuM lIdhela hoya ane peIne sAphasupha paNa karela hoya paNa te vastra je anya purUSa svIkArela na hoya te sAdhu ane sAdhvIe te vastra levA nahIM. paNa je sAdhu ane sAthvInA jANavAmAM evuM Ave ke A vastrane zrAvake kharIdIne dhAyA pachI purUSAntara svIkAryAthI purUSAntara svIkRtAdi uttaraguNa yukata hovAthI AdhAkarmAdi deSa rahita samaine tevA vacce grahaNa karI levA kema ke-A rIte uttaraguNa yukta vastrane grahaNa karavAthI saMyamanI virAdhanA thatI nathI. sU. 4 zrI sAgasUtra :4 Page #690 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 5 paJcamaM va straiSaNAdhyayananirUpaNam 679 mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jAI puNa vatthAI jANijA virUvarUvAI mahaddhaNamullAI taM jahA- AINagANi vA sahiNANi vA sahiNakallANANi vA AyANi vA kAyANi vA khomiyANi vA dugullANi vA paTTANi vA malayANi vA pannunnANi vA asuyANi vA cIrNasuyANi vA desarAgANi vA AbhilANi vA gajjaphalANi vA phAliyANi vA koyavANi vA kaMbalagANi vA pAvarANi annayarANi vA tahapagArAI vatthAI mahaddhaNamullAI lAbhe saMte no paDigA hijA, se bhikkhU vA bhikkhugI vA iSNapAuragANi vasthANi jANijA, taM jahA - uddANi vA pesANi vA pesalANi vA kiNhamigAINagANi vA nIlamigAINagANi vA goramigAINagANi vA kaNagANi vA kaNagakaMtANi vA kaNagakhaiyANi vA kaNagaphusiyANi vA vagghANi vA vivaraghANi vA (vigANivA ) AbharaNANi vA AbharaNavicittANi vA annayarANi tahappagArAI AINapAuraNANi vatthANi lAbhe saMte no paDigAhijjA // 5 // chAyA - sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yAni punaH vastrANi jAnIyAt virUparUpANi mahAdhanamUlyAni tadyathA - AjinAni vA zlakSNAni vA zlakSNakalyANAni vA AjinakAni vA kAyakAni vA kSaumikAni vA dukUlAni vA paTTAni vA malayAni vA pranunnAni vA aMzukAni vA cInAMzukAni vA, dezarAgANivA AbhilAni vA gajaphalAni vA phAlikAni vA koyavAni vA kambalakAni vA prAvaraNAni vA anyatarANi vA tathAprakArANi vastrANi mahAdhanamUlyAni lAbhe sati na pratigRhNIyAt / samikSurvA bhikSukI vA AjinayAvaraNIyAni vastrANi jAnIyAt, tadyathA - udrANi vA paisAni vA pezalAni vA kRSNamRgAjinAni vA nIlamRgAjinAni vA gauramRgAjinAni kanakAni vA kanakakAntIni vA kanakapaTTAni vA kanakakhacitAni vA kanakaspRSTAni vA vyAghrANi vA vyAghracarmavicitritAni vA AbharaNAni vA AbharaNavicitrANi anyatarANi tathAprakArANi AjinaprAvaraNAni vastrANi lAbhe sati no pratigRhNIyAt // 05 // TIkA - punarapi prakArAntareNa sAdhUnAM sAdhvInAJca vastragrahaNa viSaye vizeSavaktavyatAmAha'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jAI puNa vatthAI jANijjA' sa phira bhI prakArAntara se sAdhu aura sAdhvI ko vastra grahaNa ke viSaya meM hI vizeSa vaktavyatA batalAte haiM sAdhu ane sAdhvIne vastra graheNu karavAnA sabaMdhamAM ja sUtrakAra vizeSa kathana kare che. zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #691 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 680 AcArAMgasUtre sAdhuH yAni punaH vastrANi vakSyamANarUpANi jAnIyAt 'virUvarUvAI mahaddhaNamullAI' virUparUpANi nAkArakANi mahAdhanamUlyAni - mahArghANi jAnIyAditi pUrveNAnvayaH, 'taM jahA ' tadyathA - 'AINagANi vA' AjinAni vA mUSakAdicarmaniSpannAni 'sahiNANi vA' zlakSNAni vA sUkSmacikaNAni 'sahiNakallANANi vA' zlakSNakalyANAni vA sUkSmacikaNazobhanAni 'AyANi vA' AjikAni vA - dezavizeSodbhavAjasUkSmacikaNapakSmaniSpannAni AjikaaarNi ucyante 'kAyANi vA' kAyakAni vA dezavizeSodbhava indranIlavarNakarpAsanirmitAni Tarf araara aryante, 'khomiyAni vA' kSaumikANi vA - sAmAnyakarpAsaniSpannAni vaNi zramikANi ucyante 'dugullANi vA' dukUlAni vA - gauDadezodbhUtaviziSTa karpAsa TIkArtha- ' se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu- saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI - sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpase 'se jAI puNa basthAI jANijjA' jina vastroMko jo ki 'virUvarUbAI mahadvaNamullAI' nAnA prakAra ke haiM aura mahAmUlya arthAt bahuta adhika kImata vAle ve vastra haiM aisA jAna le ki 'taM jahA ' jaise ki 'AIgANi vA' ye vastra Ajina arthAt mUSakAdi ke carma se banAye gaya haiM aura 'sahiNANi vA' atyaMta cikaNa haiM tathA - ' sahiNakallANANi vA' sUkSma cikaNa tathA suMdara hai tathA 'AyANi vA' Ajika arthAt deza vizeSa meM usannaaja bakarA meDA geTA vagairaha ke sUkSma cikaNa romase niSpanna hue hai isaliye ye Ajina vastra kahalAte haiM, evaM jo vastra 'kAyANi vA' kAyaka arthAt dezavizemeM utpanna indranIlamaNi ke nIlavarNa ke samAnanIla varNavAle kapAsa ruI se banAye gaye vastra kAyaka vastra kahalAte haiM tathA evaM jo vastra 'khomiyANi vA ' kSomika arthAt sAmAnya kapAsa se banAye gaye haiM isaliye kSaumika vastra kahalAte haiM evaM ye 'dugullANi vA' dUkUla arthAt goDadezameM utpanna kapAsa artha- 'se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu ne sAdhvI 'se jAI puNa vatthAI jANijjA' le yA vakSyamANu rIte vastrAne le bhage ne 'virUvarUvAI' mane prAranA hoya che bhane 'mahadbaNamullAI' dhAthA zrImatI me vastra hoya che. 'taM jahA' prema 'AINagANi vA' ne rkhe| saluna arthAt bhRgayarbhathI manAvesa hAya 'sahiNANi vA' ane atyaMta ziSyA hoya 'sahiNakallANANi vA' tathA sUkSma yA ane suMdara hAya tathA 'AyANi vA' ? katro bhAlu arthAt dezavidezamAM utpanna thayesa *rA gheTA vigerenA sUkSma ciRRNA rUvATAthI banAvela hAya tethI te AjIka vastra kahe vAya che. tathA 'kAyANi vA' ne yaha arthAt dezavidezamAM utpanna thayesa ndri nIlamaNInA nIlavarNa jevA nIlavarNa vALA kapAsanA rUthI banAvela vastrakAyika vastra kahevAya che. tathA 'khobhiyANi vA' ne vastra sAmAnya upAsanA ithI manAvesa hoya te kSobhi vastra devAya che. tathA 'dugullANi vA' he vastra ija arthAt gauDa dezamA utpanna zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #692 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU. 5 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 681 niSpannAni vastrANi dukUlAni bodhyAni 'paTTANi vA malayANi vA' paTTAni vA-paTTasUtranimitAni vizeSavastrANi paTTAni upante, malayAni vA-malayajasUtrotpannAni vastrANi malayAni bodhyAni, 'pannunnANi vA' pranunnAni valkalatantuniSpannAni vastrANi pranunAni ucyante 'aMsuyANi vA' aMzukAni vA aMzukadezod bhavAni vastrANi aMzukAni ityucyante, 'cINaMsuyANi vA' cInAMzukAni vA-cInadezodbhavaviziSTavastrANi cInAMzukAni kathyante, 'desarAgANi vA' dezarAgANi vA-nAnAdezodbhavaviziSTavastrANi dezarAgANi ityucyante' dezIyarAganirmitAni vA vastrANi dezarAgANi 'AbhilANi vA' AbhilanAmakadezavizeSod bhavavastrANi AbhilAni 'gajaphalANi vA' gajaphalAni vA gajaphalanAmakadezodabhavavastrANi gajaphagani vyavahiyante 'phAliyANi vA' phAlikAni-phalikanAmaka dezavizeSodbhavavizise niSpanna hue haiM tathA jo vastra 'paTTANi vA' paTTasUtroM se nirmita hone ke kAraNa viziSTa paTTa vastra kahalAte haiM isI taraha jo vastra 'malayANi vA' malayAcala sthita sUtroM se utpanna hone ke kAraNa malaya vastra kahalAte haiM aise hI jo vastra 'pannunnANi vA' valkala chAla tvacA taMtuoM se niSpanna honeke kAraNa pranunnavastra kahalAte haiM evaM jo vastra 'aMsuyANi vA' aMzuka deza meM honese azuMka vastra kahalAte haiM tathA jo vastra -'cINaMsuyANi vA' cInadeza meM unna hone se cInAMzuka kahalAte haiM evaM jo vastra 'desarAgANi vA' aneka deza meM utpanna hone se dezarAga haiM athavA dezIyarAga se nirmita hone se dezarAga zabda se vyavahata hote haiM tathA jo vastra-'AbhilANi vA' Abhila nAmake deza vizeSa meM taiyAra kiye jAne se Amilavastra kahalAte haiM tathA jo vastra 'gajaphalANi vA' gajaphalanAmake deza meM utpanna hone se gajaphala kahalAtA hai evaM jo vastra 'phAliyANi vA phalika nAmake yasa pAsamAthI manApAmA sAta saya tev| 12 tathA 'paTTANi vA' 2 patra paTTasUtrathI manAsa pAnA 22 vizeSa prarnu paTTa patra 4upAya che. tth| 'malayANi vA' je vastra malayAcalamAM utpanna thayela sutaramAMthI banAvela hovAthI malaya vastra kahevAya cha. me prabhArI 2 patra 'pannunnANi vA' 164sanI chasanA tumAthI manAvara DAya te anunna 12 4upAya che. tathA 'aMsuyANi vA' 2 patra pazu dezamA mane DAya te azu patra upAya che. tathA 'cINaMsuyANi vA' yAna dezamA ni05-thavAthI thAnAMzu vAya cha. tayA vara 'desarAgANi vA' bhane dezamA utpanna yA DAya te he 22 // 12 kahe che athavA dezIya rAgathI nirmita thavAthI dezarAga zabdathI vyavahAra karela che. 'AbhilANi vA' tathA 2 patra mAnisa namanA deza vizeSamA taiyA2 5ye DAya te pakhane mAliza se upAya che. tathA 'gajjaphalANi vA' 2 12 10458 nAbhana dezamA utpanna thye| DAya te 45 4upAya che. 'phAliyANi vA' ne patra 4i nAmanA dezamA S5-- ye DAya te sira para upAya che. tathA 'koyavANi vA' re para ya1 dezamA A086 zrI.AyAsUtra:4 Page #693 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre STavastrANi 'koyavANi vA' koyavadezanimitAni viziSTavastrANi koyavAni 'kaMcalagANi vA' kambalakAni vA kambalarUpANi vastrANItyarthaH 'pAvarANi vA' prAvaraNAni vA AcchAdanavastrANi 'annayarANi vA tahappagArAiM vatthAI' anyatarANi vA tadanyAni vA tathAprakArANi vastrANi 'mahaddhaNamullAI' mahAdhanamUlyAni mahAryANi bahumUlyAnIti kRtvA sAdhUnAm sAdhvInAzca atyantAlpaparigrahatayA bahumUlyakavastrAdigrahaNe aihikAmuSmikApAyajanakatayA 'lAbhe saMte no paDigAhijjA' lAbhe satyapi tAni vastrANi no pratigRhNIyAt , evam sAdhUnAM sAdhvInAJca punarapi bahumUlyakaviziSTavastragrahaNaniSedhamadhikRtyAha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu bhikSukI vA 'se jAI AiNNapAuraNANi vatthANi jANijjA' sa saMyamavAn sAdhuH sAdhvI vA yAni punaH AjinaprAvaraNIyAni-ajinacarmanirmitAni prAvaraNa. dezameM utpanna hone se phAlikavastra kahalAte haiM tathA jo vastra 'koyavANi vA' koyava dezameM nirmita honese koyava nAmake viziSTa vastra kahalAte haiM evaM jo vastra 'kaMvalagANi vA' Unake jo vastra bane hoM vaha kaMbala kahalAte haiN| eva jo vastra 'pAvarANi vA prAvaraNa rUpa honese arthAt zarIrakA AcchAdanarUpa hone se prAva. raNa vastra kahalAte haiM 'aNNayarANi vA tahappagArANi vatthAI' isa prakAra ke dUsare bhI vastroM ko atyaMta adhika mUlya vAle honese sAdhu aura sAdhvI ko nahIM grahaNa karanA cAhiye kyoMki usa ko atyaMta thoDe hI parigraha vAlA honA ucita hai iliye adhika kImatavAlA vastra dhAraNa karane se isaloka tathA paralokameM apAya janaka hone se 'lAbhe saMte no paDigAhijA milane para bhI isa prakAra ke bahu mUlyaka vastroM ko nahIM grahaNa karanA cAhiye isI taraha sAdhu aura sAdhvI ko phira bhI bahu mUlyaka viziSTa vanoM ko nahIM grahaNa karane ke tAtparya se kahate haiM vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi 'se jAiM Ai. paNa pAuraNANi vatthANi jANijjA' ajina carmanirmita prAvaraNa yogya vastroM ko mana ya ta ya1 nAmamA vizeSa pra42nA patra pAya che. tayA 'kaMbalagANi vA 2 patra Satt ne usaya te 455 42vAya che tathA 'pAvararANi vAre 12 prA1295 35 pAyI maryAta zarIphnA mA276 35 pAthI prA12 1se pAya che. tayA 'annayarANi vA' tahappagArANi vatthAI' mAvA prAnA mIta zrImatI pr| , 2 'mahaghaNamullANi' atyaMta vadhAre kImatI hovAthI sAdhu ke sALI atyaMta alpa parigrahavALA hovAthI vadhAre kImata vALA va dhAraNa karavAthI A leka ane paralekamAM bAdhArUpa hovAthI 'lAbhesaMte no paDigAhijjA' prArata yAya ta 5 mAvA padhAre DImatI patra Da 321 // nahIM eja pramANe sAdhu ane sAvIne bahumUlya vastra na grahaNa karavAne hetu batAvatA sUtrA2 4 che. 'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te prati saMyamazIla sAdhu mane sAlI 'se jAI AiNNapAuraNANi vatthANi jANijjA' ne mana bhRzayamayI manAsa prA295 yAya parene mevI rIte MNe 'taM jahA' rema-'uhANi vA' ma pakSa che arthAt zrI mAyArAgasUtra :4 Page #694 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU. 5 paJcamaM vastrepaNAdhyayananirUpaNam 683 yogyAni ca vastrANi jAnIyAt taM jahA - uddANi vA pesANivA' udrANi vA-sindhudezodbhavamatsyavizeSe sUkSma varma nirmitAni vastrANi udrANi, evaM pesAni vA - sindhudezodbhava - sUkSma varma pazu vizeSa carmanirmitAni vastrANi petAni 'pesalANi vA' pezalAni vA - sindhudezo - pazu vizeSa sUkSmacarmapakSmanirmitAni vastrANi perAlAni 'kiNhamigAINagANi vA' kRSNamRgAjinakAni vA - kRSNamRgAjinacarmanirmitAni vastrANi 'nIlamigAINagANi vA' nIlamRgAjinakAni vA nIlamRgAjinacarmanirmitAni vastrANi 'goramigAINagANi vA' goramRgAjinakAni vA - goramRgAjinacarmanirmitAni vastrANi 'kaNagANi vA, kaNagarkatANi vA ' kanakAni vA - suvarNarasa liptAni evaM kanakakAntIni vA - suvarNasadRzakAntiyuktAni ' kaNagajAna le ki - 'taM jahA ' jaise ki 'uddANi vA' ye udra vastra haiM arthAt sindhu deza meM utpanna honevAle udra nAmake matsya vizeSa ke sUkSma carma se nirmita vastra udra kahalAte haiM tathA jo 'pesANi vA' pesanAma ke vastra hai arthAt sindhu dezameM utpanna sUkSma carmavAle pazuvizeSa ke carma se niSpanna hone ke kAraNa pesa vastra kahalAte haiM jo vastra 'pesalANi vA' pezala hai arthAt siMdhu deza meM utpanna pazuvizeSa ke atyaMta sUkSma bArika romase nirmita hone ke kAraNa pezalavastra kahalAte haiM tathA jo vastra ' ki0ha migAINagANi vA' kRSNamRga ke ajina carma se nirmita hone se kRSNa mRgAjinaka kahalAte haiM evaM jo vastra ke 'nIlamigAINagANi vA' nIlamRga ke Ajina carmase nirmita honeke kAraNa nIlamRgAjinaka kahalAte haiM evaM jo vastra 'gora migAINagANivA' - gauramRgake Ajina dharmase nirmita hone se gauramRgAjinaka kahalAte haiM evaM jo vastra suvarNa ke rasa drava se lipta hone ke kAraNa arthAt vastroM ko sone ke rasa se pAliza karadene se 'kaNagANi vA' kanaka vastra kahalAte haiM evaM jo vastra 'kaNagakaMtANi vA' suvarNa ke sadRza kAntivAle haiM tathA jo si' dezamAM utpanna thavAvALA udra nAmanA matsya prANI vizeSanA sUkSma cAmaDAthI banela vastra keMdra muDevAya hai, tathA 'pesANi vA' pesa nAmanA vastra arthAt sidhu hezabhAM utpanna thayela sUkSma cAmaDAvALA pazu vizeSanA cAmaDAthI banAvela hoya te pesa vajra kahevAya che. tathA 'pesalANi vA' ne vastra pezala hoya arthAt sindhu dezanA pazu vizeSatA atyaMta sUkSma jINA rUvATAthI khanAvela hAvAthI pezala vastra kahevAya che. tathA jij migAINagANi vA' he vastra aNiyAra bhRganA yAbhaDAthI janesa hoya kRSNa mRgAjInaka DevAya che. tathA 'nIlamigAINagANi vA' ne vastra nIsabhRganA yAbhaDAthI manAvesa DAya te nIsabhRgAlana AhevAya che tathA 'goramigAINagANi vA' ne vastra aura bhRganA yAbhaDAthI janesa hoya te gauramRgAlaH havA hai, tathA 'kaNagANi vA' ne vastra sonAnA rasathI lipta thayela hAya arthAt vane senAnA rasathI pAlIsa karavAmAM Avela hAya te vastra uThavastra avAya che tathA 'kaNagakaMtANi vA' ke vastra sonA saraNI aMtIvAjA hoya zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #695 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AvArAMgasUtre paTTANi bA' kanakapaTTAni vA-kanakarasaliptapaTTavastrANi 'kaNagakhaiyANi vA' kanakakhacitAni vA-suvarNajaTitAni vastrANi 'kaNagaphusiyANi vA' kanakaspRSTAni vA 'vastrANi vagdhANi vA vivagghANi vA' vyAghrANi vA-vyAghracarmanirmitAni vivyAghrANi vA-citravicitravyAgha. carmanirmitAni vastrANi, tathA 'AbharaNANi vA' AbharaNAni vA-AbharaNapradhAnAni vastrANi 'AbharaNavicittANi vA' AbharaNavicitritAni vA-AbharaNavizeSAlaMkRtAni vastrANi 'annayarANi vA tahappagArAI anyatarANi vA-anyAni vA tathAprakArANi kanakasUtrAdi nirmitAni 'AINapAuraNANi' AjinaprAvaraNIyAni-ajinacarmanimitAni prAvaraNayogyAni ca 'vatthANi lAbhe saMte no paDigAhijjA' vastrANi bahumUlyakatayA saMyamavirAdhakatvAt sAdhuH lAbhe satyapi no pratigRhNIyAt ||suu0 5 // vastra 'kaNagapANi vA' kanaka rasase lipta hone ke kAraNa kanaka pada vastra kahalAte haiM tathA jo vastra-'kaNagakhaiyANi vA' suvarNa se khacita hone se kanakakhacita kahalAte haiM tathA jo vastra-'kaNagaphusiyANi vA' kanaka spRSTa kahalAte haiM tathA jo vastra vagyANi vA vyAghra ke carmase banAye jAne ke kAraNa vyAghra vastra kahalAte haiM evaM jo vastra-'vivagdhANi vA' citravicitra nAnA prakArake kalara se yukta vyAghra carma se nirmita hone se vivyAghra vastra kahalAte haiM tathA jo vastra 'AbharaNANi vA' pradhAna AbharaNa vAle arthAta jina vastroM meM atyaMta adhika alaMkAra DAle gaye haiM tathA jo vastra-'AbharaNavicitANi vA' AbharaNa vizeSa se alaMkRta haiM tathA-'annayarANi vA tahappagArAiM dUsare bhI isa prakAra ke bahu mUlya vastroM ko jo ki kanaka sUtrAdi se nirmita hone ke kAraNa tathA-'AINapAuraNANi vatthANi' ajina carmase nirmita hone se aura prAvaraNa arthAta oDhane ke lAyaka uktariti se atyaMta bahu mUlyaka vastroM ko 'lAbhe saMte tathA 'kaNagapaTTANi vA' ne sonAnA DhAthI sita thaye DAya te vastra unapaTTa vastra upAya cha, tayA 'kanakakhaiyANi vA' 2 12 sonAthI bhayita hAya te va ana4 mathita vAya che. tathA 'kaNagaphusiyANi vAre vastra 8 spRSTa 1kha DAya tathA 'vagyANi vAre 12 pAnA yAmAthI manAya te yA 12 4Aya cha, tathA 'vivagyANi ja je vastra citravicitra aneka prakAranA kalaravALA tyAghacarmathI banAvela hoya te vivyA. 31 hevAya che. tathA 'AbharaNANi vA' 2 1 atyata adhira ma 42 DAya 'abharaNavicittANi vA' tathA re para mAla295 vizeSayI mata DAya te vastra tathA 'annayaraNi vA tahappagorAI' mIan 04 R nAma bhUlya parone 2 4 sUyA mana pAnA 4ANe tathA 'AINapAurANi vatthANi' manana yAmAthI manAvara pAyI prA126 arthAt sadA dAya4 x RnA mabhUkhya pr| 'lAbhe saMte no paDigAhijjA' prApta thAya te paNa sAdhu sAdhvIe levA nahI. kema ke bahumUlya varane grahaNa karavAthI zrI sAgasUtra :4 Page #696 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TokA taskaMdha 2 u. 1 sU0 6 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 685 mUlam - icceiyAI AyataNAI ucAikamma aha bhikkhU jANijA cauhiM paDimAhiM vatthaM esittae, tattha khalu imA paDhamA paDimA se bhikkhU vA bhikkhuNI vA uddesiyavatthaM jAijA, taM jahA - jaMgiyaM vA bhaMgiyaM vA saNiyaM vA pottagaM vA jAva tulakaDaM vA tahapagAraM vatthaM sayaM vA jAijjA, paro vA se dejA, phAsUyaM esaNijjaM maNNamANe paDigAhijjA, padamA paDimA / ahAvarA duccA paDimA se bhikkhU vA bhikkhuNI vA pehAe vatthaM jAijjA gAhAvaI vA gAhAvaIbhAriyA vA gAhAvaIputte vA gAhAvaI vA gAhAvasuvhA vA jAva kammakarI vA se puDhavAmeva Alo ijjA Ausoti vA, bhagiNitti dAhisi itto annayaraM vatthaM, tahappagAraM vatthaM saMya vA jAijjA, paro vA se dejA phAsuyaM esaNijjaM maNNamANe lAbhe saMte paDigA hijA, duccA paDimA 2 ahAvarA taccA paDimA - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa vatthaM jANijA taM jahA aMtarijjaM vA, uttarijjaM vA tahappagAraM vatthaM sayaM vA NaM jAijA paro vA se dejA kAsurya esaNijjaM maNNamANe paDigAhijjA, taccA paDimA 3, ahAvarA cautthA paDimA se bhikkhU vA bhikkhuNI vA ujjhiyadhammi yaM vatthaM jAijjA, jaM ca'nne bahave samaNamAhaNaatihikivaNavaNImagA nAvakakhaMti tahaSpagAraM ujjhidhammiyaM vatthaM sayaM vA NaM jAijjA, paro vA se denA, phAsUyaM esaNijjaM jAva paDigA hijA, cautthA paDimA4 icceyA NaM ca parimANaM jahA piMDesaNAe siyA NaM etAe esaNAe esamANaM paro vaijjA AusaMto samaNA ! ijAhi tumaM mAseNa vA dasarAeNa vA paMcarAeNa vA sute sutatarevA tao te vayaM annayaraM vatthaM dAhAmo, no paDigAhijjA' milane para bhI nahIM lenA cAhiye kyoMki bahu mUlyaka vastroM ko grahaNa karane se sAdhu aura sAdhvI ko saMyama kI virAdhanA hogI, isaliye atyanta adhika kImata vAle vastroM ko nahIM grahaNa kare // 5 // sAdhu ane sAdhvIne sayamanI virAdhanA thAya che. tethI atyaMta vadhAre kImatavALA vastrone grahaNa karavA nahIM ! su. 5 // zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #697 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 686 AcArAMga sUtre eyapagAraM NigghosaM succA nisamma se puvvAmeva AloijjA = Ausotti vA ! bhagiNitti vA, no khalu me kapa eppAraM saMgAraM vayaNaM paDiNittae, abhivasi me dAuM iyANibheva dalayAhi, se NevaM vayaMtaM paro vaijjA AusaMto samaNA ! aNugacchAhi tao te vayaM annayaraM vatthaM dAhAmo, se puvAmeva AloijA - Aulotti ! vA, bhagiNitti vA, no khalu me kappai saMgAre vayaNe paDiNittae, se sevaM vayaMtaM paro yA vaijjA Ausotti vA bhagiNitti vA AhareyaM vatthaM samaNassa dAhAmo, abiyAI vayaM pacchAvi appaNo saTTAe pANAI bhUyAI jIvAI sattAI samAraMbha samuddissa jAva ceislAmo, eyappagAraM nigghosaM succA nisamma tahagAraM vatthaM aphAsuyaM aNesaNijjaM jAva pddig| hijjA, siyA NaM paro netA vaijA Ausoti ! vA bhAgiNitti ! vA, Ahara eyaM vatthaM siNANeNa vA kakkeNa vA loheNa vA cuNNeNa vA AghaMsittA vA paghaMsittA vA samaNassa NaM dAhAmo eyappagAraM nigghosaM succA nisamma se puvvAmeva AloijjA Ausotti ! bhagiNitti ! vA mA eyaM tumaM varathaM siNANeNa vA kakkeNa loNa vA cuNNeNa vA jAva paghaMsAhi vA, abhikaMkhasi me dAuM eyameva dalayAhi, se sevaM vayaM tassa paro siNANeNa vA kakkeNa vA loNa vA cuNNeNa vA jAva paghaMsittA dalaijA, tahaSpagAraM vatthaM alphAsuyaM aNesaNijjaM jAva no paDigA - hijA, se NaM paro netA vaijjA Ausotti vA bhagiNitti vA Ahara evaM vatthaM sIodagaviyaDeNa vA usiNiodagaviyaDeNa vA uccholettA vA polettA vA samaNassa NaM dAhAmo, eyappagAraM nigghosaM soccA nisamma taheva jAva navaraM mA eyaM tumaM vatthaM sIodagaviyaDeNa vA usiNoodagaviyaDeNa vA uccholehi vA paholehi abhikaMkhasi me dAu emeva dalayAhi sesaM taheba jAva no paDigAhijjA, se NaM paro netA vaijA - Ausoti vA bhagiNitti vA AhareyaM vatthaM kaMdANi vA jAya zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #698 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU. 6 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 687 hariyANi vA visohittA samaNassa NaM dAhAmo, eyappagAraM nigdhosaM soccA nisamma taheva jAva, navaraM mA eyANi tumaM kaMdANi vA jAva visohehi, no khalu me kappai eyappagAre vatthe paDigAhittae, se sevaMvayaM tassa paro netA jAva visohittA dalaijA, tahappagAraM vatthaM aphAsuyaM no paDigAhijjA ! siyA se paro netA vatthaM nisirijA, se puvAmeva AloijA-Ausotti vA bhagiNitti vA tumaM ceva NaM saMtiyaM vatthaM aMtoaMteNaM paDilehijissAmi, kevalIbUyA AyANamee vatthaM teNa baddhe siyA kuMDale vA guNe vA hiraNaNe vA suvapaNe vA maNI vA jAva rayaNAvalI vA pANe vA bIe vA harie vA, aha bhikkhUNaM puvvovadiTThA paiNNA jaM puvAmeva vatthaM aMtoaMteNa paDilehijjA ||suu06|| chAyA-ityetAni AyatanAni upAtikramya atha bhikSurjAnIyAt catasRbhiH pratimAbhiH vastram eSitum, tatra khalu iyaM prathamA pratimA, sa bhikSurvA bhikSukI kA uddezyaM vastraM yAceta, tadyayA-jAGgamikaM vA bhAGgikaM vA zANikaM vA patrakaM vA yAvat tUlakRtaM vA tathAprakAraM vastraM svayaM vA khalu yAceta, paro vA tasmai dadyAt prAmukam eSaNIyaM manyamAnaH pratigRhNIyAta, prathamA pratimA 1 athAparA dvitIyA pratimA-sa bhikSurvA bhikSukI vA prekSya vastraM yAceta gRhapatervA gRhapatimAryAyA vA gRhapatiputrAd vA, gRhapatiduhiturvA gRhapatisnuSAyA vA yAvat karmakaryA vA, sa pUrvameva Alocayet-AyuSman ! iti vA, bhagini ! iti vA dAsyasi me itaH anyatarad vastram ? tathAprakAraM vastraM svayaM vA yAceta, paro vA tasmai dadyAt, prAsukam eSaNIyaM manyamAnaH lAbhe sati pratigRhoyAt, dvitIyA pratimA 2, athAparA tRtIyA pratimA-sa bhikSu vA bhikSukI vA sa yata punarevaM jAnIyAt-tat antarIyaM vA uttarIyaM vA prathAprakAraM vastraM svayaM vA yAceta paro vA dadyAt, prAmukam eSaNIyaM manyamAno lAbhe sati pratigRhIyAt, tRtIyA pratimA 3, athAparA caturthI pratimA-sa bhikSurvA bhikSukI vA ujjhitadhArmikaM vastraM yAceta, yacca anye bahavaH zramaNabrAhmaNa atithikRpaNa vanIpakAH nAvakAkSanti tathAprakAram ujjhitadhArmikaM vastraM svayaM yAceta, paro vA tasmai dadyAt, prAmukam eSaNIyaM manyamAno yAvat pratigRhIyAt caturthI pratimA 4, ityetAsAM catasRNAM pratimAnAM yathA piNDaiSaNAyAm / syAt etayA eSaNayA eSayantaM paro vadet-AyuSman ! zramaNa ! gacchatvam mAsena vA dazarAtreNa vA paJcarAtreNa vAbhaH parazvo vA tataH te vayam anyatarad vastraM dAsyAmaH, etatprakAraM nirghoSaM zrutvA nizamya sa pUrvameva Alocayet, AyuSman ! iti vA, bhagini ! iti vA na khalu me kalpate etatprakAra saMketa pratizrotum, abhikAGkSasi me vakhaM dAtum idAnImevadadasva / tamevaM vadantaM paro vadet zrI mAyArAgasUtra :4 Page #699 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 688 AcArAMgasatre AyuSman ! zramaNa ! anugaccha tAvat te vayam anyatarad vasaM dAsyAmaH, sa pUrvameva Alocayeta-pAyuSman ! iti vA bhagini ! iti vA, na khalu me kalpate saMketavacanaM pratizrotuma, taM tadevaM vadantam paro netA vadeta-Ayupman iti vA bhagini ! iti vA Ahara etada vakhaM zramaNAya dAsyAmaH api ca vayaM pazcAdapi AtmanaH svArtham (AtmArtham) prANAn bhUtAni jIvAn satvAn samArabhya samuddizya yAvat cetayiSyAmaH kariSyAmaH, etatprakAram nirghoSa zrutvA nizamya tathAprakAraM vastram aprAmukam aneSaNIyaM yAvad na pratigRhNIyAt / syAt paro netA vadet-AyuSman ! iti vA bhagini ! iti vA Ahara etat vastram snAnena vA karkeNa vA logheNa vA cUrNena vA Aghaj vA praghaya vA zramaNAya dAsyAmaH, etat prakAraM nighoSa zrutvA nizamya sa pUrva meva Alocayet AyuSman ! iti vA bhagini ! iti vA mA etat tvaM vastraM snAnena vA karkeNa vA logheNa vA cUrNena vA yAvat pragharSastra ! abhikAkSasi me dAtum, evameva dadastra / sa tasya evaM vadataH paraH snAnena vA karkeNa vA lodheNa vA cUrNaNa vA praghaj dadyAt, tathAprakAraM vastram aprAsukam yAvad na pratigRhNIyAt sa paro netA vadet AyuSman ! iti vA bhagini ! iti vA Ahara etad vastram zItodakavikaTena vA uSNodakavikaTena vA utkSAlya vA prakSAlya vA zramaNAya dAsyAmaH, etatprakAraM nirdoSa zrutvA nizamya tathaiva navaram mA etat tvaM vastram zItodakavikaTena vA uSNodakavikaTena vA utkSAlya vA prakSAlya vA dadasva, abhikAkSasi me dAtum, evameva dadastra, zeSaM tathaiva yAvad no pratigRhNIyAt, sa paro netA vadeta-AyuSman ! iti vA bhagini ! iti vA Ahara etad vastram kandAni vA mUlAni vA yAvat haritAni vA vizodhya zramaNAya dAsyAmaH, etatprakAraM nirghoSaM zrutvA nizamya tathaiva navaram mA etAni tvaM kandAni vA mUlAni vA yAvat vizodhya dadasva; no khalu me kalpate etatprakArANi vastrANi pratigrahItum, sa tasya evaM vadataH paro netA yAvad vizodhya dadyAta, tathAprakAraM vastram aprAsukam no pratigRhNoyAt / syAt sa paro netA vastraM nisRjet, sa pUrvameva Alocayet-AyuSman ! iti vA bhagini ! iti vA tavacaiva sAntikaM vastram antopAntena pratyupekSiSye, kevalI brUyAd AdAnametat, vastrAntena baddhaM syAt kuNDalaM vA guNaM vA hiraNyaM vA savarNa vA maNirvA yAvada ratnAvalI vA, prANI vA bojaM vA haritaM vA, atha bhikSaNAM pUrvopadiSTa metat yat pUrvameva vastram antopAntena pratilekhayet // sU. 6 // TIkA-samprati sAdhUnAM sAdhvInAJca vastragrahaNapratijJA vizeSamadhikRtya prarUpayitumAha'duceDayAI AyataNAiM ubAikamma' ityetAni pUrvoktAni vakSyamANAni ca AyatanAni ava sAdhu aura sAdhvI ko vastra grahaNa kI pratijJA vizeSa ko lakSyakara batalAte haiM have sAdhu ane sAdhvIne vastra grahaNanI pratijJA vizeSane uddezIne sUtrakAra kathana kare che. A1--'icceiyAiM AyataNAI uvAikamma' pUti tathA 2011 4AmA bhAvanA2 doSa sthAnenuM atikramaNa karIne arthAt ukta prakAranA tathA AgaLa kahevAmAM AvanArA zrI sAgasUtra :4 Page #700 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ma prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 0 6 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 689 doSasthAnAni vastraiSaNA sthAnAni ityarthaH upAtikramya-ullaGghya atikramaNaM kRtvA 'aha mikkhU jANijA' atha-anantaram bhikSuH saMyamAna sAdhuH jAnIyAt 'cauhi paDimAhiM vatthaM esittae' catasRbhiH nimnapradarzitAbhiH catuH saMkhyakAbhiH pratimAbhiH abhigrahavizeSarUpAbhiH pratijJAbhiH vastram eSitum-anveSTum gaveSaNAkartum jAnIyAditi pUrveNAnvayaH, 'tattha khalu imA paDhamA paDimA' tatra tAsu catasRSu pratibhAsu vastragrahaNa viSayakapratijJAsu khalu iyaM prathamA pratimA pratijJA bodhyA 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA udesiyavatyaM jAijjA' se bhikSuryA bhikSako vA uddezyam manasi vicArya nizcitaM vastraM yAceta 'taM jahA-jaMgiyaM vA bhaMgiyaM vA sANiyaM vA pottagaM vA jAva tUlakaDaM vA' tayaza-jAGgamikaM vA-jagama-aviprabhRtimANi ____TokArtha-'iccezyAI AyataNAI uvAikamma' pUrvokta aura Age vakSyamANa doSa sthAnoMkA atikramaNa kara arthAt uktarItise tathA Age bhI kahejAne vAle vastraiSaNAkA sthAna ko pAra kara 'ahabhikkhU jANijjA' bhikSu-saMyamazIla sAdhu vastroM kI gaveSaNA karane ke liye nimnarUpa se vakSyamANa 'carahiM paDimAhiM patthaM esittae' cAra prakArake vastra grahaNa viSayaka abhigraha vizeSarUpa pratimAoM pratijJAo meM 'tatthakhalu imA paDhamA paDimA' yaha pahalI pratimA abhigRha vizeSa rUpa pratijJA samajhanI cAhiye isa prathama pratimArUpa pratijJAkA svarUpa yaha hai ki 'se bhikkhU bhikkhuNI bA' vaha pUrvokta saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'uddesiyavasthaM jANijjA' manameM vicAra karake nizcita vastra kI yAcanA kare 'taM jahA jaMgiyaM vA' jaise ki vaha vastra jAGgamika gheTA-meDA vagairaha prANI saMbaMdhI UrNAoM se niSpanna-kambalAdi ho yA 'bhaMgiyaMkA' bhAGgika ho arthAt vikale. ndriya vagairaha jIva jaMtuo ke taMtuo se niSpAdita yaha vastrAdi ho yA 'sANiyaMyA' zANika ho arthAta zaNagaMtu sUtravalkala Adi se nirmita vastrAdi ho yA 'pottagaM vA' tAlapatrAdi se nirmita vastrAdi ho evaM 'jAva tUlakaDaM vA' yAyat parayAnA doSasthAnAna pA2 zana 'aha bhikkhU jANijjA' yama / 'vattha esittae' pAnI gvessnn| 4211 mATa nIthe 4AmA nA2 'cauhiM paDimAhiM' yA2 pAnA mabhi vizeSa35 pratijJAmamA 17 hue samadhI 'tattha khalu imA paDhamA paDimA' // paDelI pratijJA samI . An paDasI DimA35 pratijJAnu 2135 2 // pramANe cha.-'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayabhazI sAdhu bhane sAvI 'uddesiyavatthaM jAijjA' bhanamA viyA2 4zana na1i sI yAyanA 42vI 'taM jahA' 25 3- 'jaMgiya vAta 1 bhiDIya arthAt peTa vigaire prANiyonI GthI mane DAya my| bhaMgiya' va' bhAMgika arthAta vilendriya kIDA vigere jIvajaMtuonA taMtuthI banAvela hoya athavA 'sANiya vA' zasUtrathI manAta uuly4 12 DAya athavA 'pottagaM vA' tatapatrAhinA manAta pAya mayA 'jAva tUlakaDaM vA' yAvat kSaumamaya pAhAyapAsaNI A0 87 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #701 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre sambandhi-UrNA niSpanna kambalAdikaM vastram, 'bhAGgikam-vikalendriya jIvatantuniSpAdita paTTavastrAdikam, zANikam-zaNasUtravalkalAdinirmitavastrAdikam, patrakam-tAlapatrAdi niSpannavastram yAvad kSaumikaM kArmAsikam tULakRtam arkatulaniSpannam vastram 'tahappagAraM vatthaM sayaM vA NaM jAijjA' tathAprakAram-tathAvidhaM manasi nizcitaM jAGgamikAdirUpaM vastraM svayaM vA khalu-svayameva vA sAdhurvA sAdhvI vA yAceta 'parovA se dejjA' paro vA-zrAvako gRhasthaH tasmai sAdhaye dadhAta, 'taca NaM phAsuyaM esaNijjaM jAva paDigAhijjA' tat khalu vastra prAmukamacittam, eSaNIyam-AdhAkarmAdidoSarahitaM yAvad manyamAnaH sAdhuH pratigRhNIyAt-'paDhamA paDimA' ityuktarUpA prathamA pratimA-vastraiSaNArUpA abhigrahavizeSAtmikA pratijJA bodhyA / / 'ahAvarA ducA paDimA-' atha aparA-anyA nimnapradaryamAnA dvitIyA pratimA- vastraiSaNArUpA pratijJA bodhyA tadyathA-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSakI vA 'pehAe vatthaM jAijjA' prekSya-samyagavalokya vastraM yAceta kasmAt sakAzAdityAha-'gAhAvaI kSaumika-kSaumamayavastrAdi ho yA kArpAsika ho arthAt kapAsa se banAyA gayA vastra ho yA tUla rUI se banAyA gayA yaha vastrAdi ho athavA Aka ke rUi se banAyA gayA vastrAdi ho to 'tahappagAraM vatthaM sayaM vANaM jAijjA' isa prakAra ke jAMgalika prabhRti vastroMko sAdhu svayaM yAcanA kare yA para 'paro vA se dejA' dUsarA zrAvaka gRhastha usa sAdhuko deve to 'taccaNaM' isa prakAra ke manameM nirdhArIta jAgamika vastrAdi ko sAdhu 'phAsuyaM esaNijja' prAsuka acitta tathA eSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se rahita vastrako 'jAva paDigAhijjA' yAvat samajhakara grahaNa kare 'paDhamA paDimA' isa prakAra ke pahalI vastraiSaNA rUpa pratijJA samajhanI caahiye|| aba dUsarI pratimA arthAt vastraiSaNA viSayaka abhigraha rUpA pratijJA nimnarIti se samajhanI cAhiye-'ahAvarA ducA paDimA-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' atha manAvara pasira 1sa DAya sAnA tUlanA 3thA manAsa vastra DAya to 'tahappagAra vatthaM sayaM vA NaM jAijjA' 2 // 1 // 42 mi vigaire pani sAdhu pAte yAyanA 42vI athavA 'paro vA se dejjA' anya zrApa4 1925 me sAdhuna bhAye to Apa ranA manamA nirdhArita mi vAhana 'tacca NaM phAsu esaNijjaM jAva' sAdhu prAsu mayitta tathA meSIya sAdhAramA doSAthI 2hita yAvat samalane 'paDigAhijjA' te nona akSaya 421 // 2 te 240 'paDhamA paDimA' 59dI vausstt| 35 57mA pratijJA hI che. have vacceSaNa saMbaMdhI abhigraha rUpa bIjI paDimAnuM kathana kare che. - 'ahAvarA duccA paDimA' have parI pratibhA 35 mali vizeSAtma: vaaiSaNa saMbaMdhI pratijJAnuM nirUpaNa thayA pachI have bIjI abhigraha rUpa pratimAnuM ni35 42vAmAM Ave che. 'se bhikkha vA bhikkhuNI vAta pUrita sayamazIla sAdhu zrI sAgasUtra :4 Page #702 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 6 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 691 vA' gRhapati vA 'gAhAvaI bhAriyAe vA' gRhapatibhA vA 'gAhAvaI puttaM vA' gRhapatiputraM vA 'gAhAvaidhUe vA' gRhapatiduhitaraM vA 'gAhAvai suNhAM vA' gRhapatisnuSAM vA 'jAva kammakarI vA' yAvad-dhAtrI vA dAsaM cA dAsI vA karmakaraM vA karmakarI-paricArikArUpAM vastraM yAceta iti pUrveNAnvayaH 'se puvvAmeva AloijjA' sa sAdhuH pUrvameva-yAcanAtprAgeva AlocayetavicArayet AlocanA prakAramAha-'Ausotti vA bhagiNitti vA' he AyuSman ! iti vA he bhagini ! iti vA ityevaM sambodhya 'dAhisi me itto annayaraM vatthaM ?' dAsyasi kham me-mahyam sAdhave itaH pUrvoktAta jAmikAdirUpAda yat kimapi anyatarad ekam vastram ? 'tahappagAraM vatyaM sayaM vA jaijjA' tathAprakAram-tathAvidhaM jAGgamikakambalAdirUpaM vaskhaM svayaM vA sAdhuH pahalI pratimArUpa abhigraha vizeSAtmaka vastraiSaNA viSayaka pratijJA ke nirUpaNa ke bAdameM aba dUsarI anya pratimAkA nirUpaNa karate haiM vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'pehAe itthaM jAijjA' vastrako dekhabhAla kara arthAta acchI taraha se avalokana kara yAcanA kare jaise ki 'gAhAvaI vA' gRhapati gRhastha zrAvaka se yA 'gAhAvaIbhAriyA vA, gAhAvaiputtaM vA' gRhapati kI bhAryA se evaM gRhapati ke putra se yA 'gAhAvaIdhUe vA' gRhagati kI kanyA se yA 'gAhAvai. suNhAM vA' gRhapati kI snuSA pUtravadhU se vastrakI yAcanA karanI cAhiye evaM 'jAva kammakarI vA' yAvat gRhapati kI dhAi se yA gRhapati ke dAsa se yA gRhapati kI dAsIse yA gRhapati ke karmakara se yA gRhapatikI karmakarI se vastra kI yAcanA kare kintu 'se puDyAmeva AloinjA' vaha sAdhu yAcanA karane se pahale hI AlocanA vicAra karake bole ki 'AusottivA bhagiNittivA' he AyuSmana ! zrAvaka ! bhagini ! bahina ! isa prakAra se sambodhana karake kahe ki 'dAhisi me itto annayaraM vatthaM tuma mujhako pUrvokta jAgamikAdi vastroM meM se koI eka bhI vastra doge? isa taraha 'tahappagAraM vatthaM sayaM vA jAijjA' usa prakAra ke jAmika mana sAmI pahAe vatthaM jAijjA' para sArI zete dhana tanA yaay|| 42vI rema 'gAhAvai vA' 7 pati 4825 zrApa4 pAse athavA 'gAhAvai bhAriyAe vA' gRhapatinA palAnI pAMse mathavA 'gAhAvai puttaM vA' zrA14nA putranI pAMse athavA 'gAhAvai dhUe vA' gRhapatinI putrInI pAMse athavA 'gAhAvai suNhA vA' gRhapatinI putravadhUnI pAMse athavA 'jAva kammakariM vA' 24 yAvat 19patinI ghAnI pAMse 521upatinA se14 pAMse ke gRhapatinI dAsI pAse agara gRhapatinA kamakara pAse ke gRhapatinI karma karI pAse pavanI yAyanA 42vI. 52'tu 'se puvvAmeva AloijjA' se sAdhu yAyanA yA paDasai of mAyA arthAt viyA2 za 4 'Ausotti vA' 3 AyuSman zrApa ! 'bhagiNitti vA' athavA mADana mAzate samApana prazana 4 / 'dAhisi me itto annayara vatthaM' tame bhara also ma vigaire patromAthI : 17 mApazI zrI sAgasUtra :4 Page #703 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre 692 yAceta 'paro vA se dejjA' paro vA gRhasthaH tasmai sAdhave dadyAt, 'phAsuyaM esaNijjaM jAva lAbhe saMte paDigAhijjA' prAmukam acittam, eSaNIyam-AdhAkarmAdidoSarahitaM tad vastraM yAvad manyamAnaH sAdhuH lAbhe sati pratigRhNIyAt 'duccA paDimA' iti dvitIyA pratimAvastraiSaNA abhigrahavizeSarUpA bodhyA / atha tRtIyAbhigrahasvarUpaM prarUpayitumAha-'ahAvarA taccA paDimA' athAparA-athAnantaram aparA-anyA tRtIyA pratimA-vastraiSaNArUpA pratijJA prarUpyate-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSuoM bhikSukI vA 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa saMyamavAna sAdhuH yat punaH evam vakSyamANarItyA jAnIyAt 'taM aMtarija vA uttarijjaMvA tada vastram antarIyaM vA-adhaH paridhAnakambala vagairaha vastrako sAdhu svayaM yAcanA kare yA 'paro vA se dejjA' gRhastha zrAvaka hI usa sAdhuko deve tadanusAra usa diye jAte hue kambalAdi vastroko phAsuyaM esaNijja' prAsuka acitta tathA eSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se rahita 'jAva lAbhe saMte paDigAhijjA' yAvatU samajhakara vaha sAdhu usa kammalAdi vastro ko AdhAkarmAdi doSa rahita hone se le leve 'duccA paDimA' isa prakAra dUsarI pratimArUpa vasSaNArUpa pratijJA samajhanI caahiye| __ aba tIsarI pratimArUpa abhigraha vizeSAtmaka pratijJA kA nirUpaNa karate haiM __'ahAvarA taccA paDimA-se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA,' atha dUsarI vastrai. SaNArUpa pratijJAkA nirUpaNa karane ke bAda aba tIsarI vastraiSaNA rUpa pratimA kA nirUpaNa karate haiM-vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'se jaM puNa evaM jANijjA' yadi aisA vakSyamANa rUpase vastravizeSako jAna le ki yaha 'taM aMtarijjaM vA' antarIya vastra hai arthAt paherane ke yogya kapaDA hai tathA yaha uttarIya vastra hai arthAt zarIra ke upara DhAMkane ke yogya vastra hai aisA yadi jAna 'tahappagAraM vatthaM saya vA jAijjA' 2 // zata 5 6:ta prAna bhi, sim vigere vakSana sAdhupAta yAyanA 12vI. athavA 'paro vA se dejjA' gRhastha zrA se sAdhune mAtA sevA prA2nA vakhane 'phAsuyaM esaNijjaM jAva' prAsu4 mayitta tathA meSIya bhASAmA pAthI 2hita pAyI 'lAbhe saMte paDigAhijjA' yAvat samalane ta sAdhu se masA vasana prApta thAya to baDaya 4211. se rIta mA 'doccA dina' bIjI DimA rUpa abhigraha vizeSAtmaka valaNa pratijJA samajavI. have trIjI pratimA rUpa abhigraha vizeSAtmaka pratijJAnuM nirUpaNa karavAmAM Ave che. 'ahAvarA taccA paDimA' bhI paraSa! 35 pratibhAnu ni3551 4Ina vetrI pavaiSa 35 pratibhAnu ni35 42vAmAM mAve che. 'se bhikkha vA bhikkhuNI yA' te alsta saMyamazIsa sAdhu mane sAthI se jaM puNa evaM jANijjA' le mAga upAbhA mApanAra zate va vizeSana orga-'taM aMtarijaM vA' 20 matarIya arthAt paravA yogya pakSa cha. yA 'uttarinjaM va.' 1 uttarIya pakSa che mAta zarIranI 752 modavAnu parakha zrI sAgasUtra :4 Page #704 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzakA TIkA zrutaskagha 2 u. 1 sU0 6 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 693 rUpam, uttarIyaM vA-AcchAdanarUpaM dvitIyavastraM vA syAt 'tahappagAraM vatthaM sayaM vA jAijjA' tathAprakAram antarIyarUpam uttarIyarUpazca vastraM svayaM vA sAdhuH yAceta 'paro vA se dejjA' paro vA gRhasthaH tasmai sAdhave dadyAt 'phAsuyaM esaNijjaM jAva paDigAhijjA' prAmukamacittam, eSaNIyama-AdhAkarmAdidoSarahitaM tada vastram yAvad-manyamAnaH sAdhuH lAbhe sati pratigRhNIyAt 'taccA paDimAi' iti tRtIyA pratimA-abhigrahavizeSarUpA vastraiSaNA bodhyA, atha caturthama abhigrahavizeSasvarUpaM prarUpayitamAha-'ahAvarA cautthA paDimA' atha aparAanyA caturthI pratimA vastrepaNA prarUpyate-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'ujjhiyadhammiyaM vatthaM jAijnA' ujjhitadhArmikaM dhArmikopabhuktaparityaktam dhArmika kRto. leto isa prakAra ke antarIya vastra tathA 'uttarijjaM vA' uttarIya vastro ko 'tahappagAraM vatthaM sayaM vA jAijjA' vaha sAdhu svayaM yAcanA kare 'paro vA se dijjA' yA vaha gRhastha zrAvaka usa sAdhu ko antarIya vastra yA uttarIya vastra de deve to usa antarIya vastra tathA dvitIya vastrarUpa uttarIya vastra ko 'phAsuyaM esaNijjaM jAva' prAsuka acitta aura eSaNIya arthAt AdhAkarmAdi doSoM se rahita samajhakara 'paDigAhijjA' milane para muniyoM ko grahaNa kara lenA caahiye| kyoMki isa prakArake adhaH paridhAnarUpa antarIya vastrako aura oDhane yogya dvitIya vastrarUpa uttarIya vastrako lene se saMyama kI virAdhanA nahIM hotI yaha 'taccA paDimA' yaha tRtIya abhigRha vizeSarUpa pratimA arthAt vastraiSaNA smjhnaa| aba caturthI abhigraha vizeSa rUpa pratimA arthAt vastraiSaNA kA nirUpaNa karate haiM ___ 'ahAvarA cautthA paDimA se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' atha tRtIya vastrai. SaNA rUpa pratimA ke nirUpaNa ke bAda caturthI anya pratimA vastraSaNA rUpa pratijJA kA nirUpaNa karate haiM vaha bhikSu pUrvokta saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI cha. to 'tahappagAra vatthaM sayaM vA jAijjA' se zatanu atarIya patra tathA uttarIya palane sAdhuse yAyanA 42vI. athavA 'paro vA se dejjA' 725 zrApa se sAdhune matarIya 1. uttarIya para mAthe ta te pasane 'phAsuya esaNijjaM jAva' prA-mayitta bhane sapIya maryAla mAyAmAta hoSAthI 2hita sabha ne 'paDigAhijjA' he purI vI. kema ke AvA prakAranA adha:paridhAna rU5 aMtarIya vastrane ane oDhavA gya bIjA uttarIya vastrane levAthI saMyamanI virAdhanA thatI nathI. A trIjI abhigraha vizeSa rUpa pratimA che. arthAt trIjI vANu samajavI. va yAthI maliDa vizeSa 35 pratibhAnu ni3555 42vAmA mAve che. 'ahAvarA cagatyA paDimA' trI pss| 35 pratibhAnu ni3555 4zana yAyI vsess| 35 pratijJAnu ni35 42vAmAM Ave che. 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pati sayabhazIta sAdhu bhane sAthI 'ujjhiyadhammiya vatthaM jAijjA' re pakhane cAmi4 535 yAparIna zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #705 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre pabhuktaM jIrNa vastraM yAceta 'jaM ca'nne bahave samaNamAhaNa atihikivaNavaNImagA nAvakhaMti' yaJca vastram uktarUpam anye bahavaH zramaNabrAhmaNa-atithikRpaNavanIpakAH zAkya carakaprabhRti zramaNa-dvijarUpabrAhmaNa-abhyAgatarUpAtithi-dInahInAGgakRpaNa-daridraprabhRtiyAcakAH na abakAGkSanti-na vAJchanti 'tahappagAraM ujjhiyadhammiyaM vatthaM' tathAprakAram-tathAvidham uktarUpam ujjhitadhArmikam-zakSikotsRSTaM vastram 'sayaM vA jAijA' svayaM vA sAdhuH yAceta 'paro vA se dejjA' paro vA gRhasthaH tasmai-sAdhave dadyAt 'phAsuyaM esaNijaM jAva paDigAhijjA' prAsukam-acittam eSaNIyam-AdhAkarmAdi doSarahitaM yAvat-tadvastraM manyamAnaH sAdhuH lAme sati pratIgRhNIyAt 'cautthA paDimA' iti caturthI pratimA-vastraiSaNA bodhyA tathA ca pUrvasaMkalitaM vastraM yAciSye iti prathamAbhigrahavizeSasvarUpam evaM dRSTameva vastraM yAciSye nAnyad sAdhvI jisa vastra ko 'ujjhiyadhammiyaM vatthaM jAijjA' dhArmika puruSane upabhoga kara parityAga karadiyA ho isa prakArake jIrNa vastrakI yAcanA kare aura 'jaM ca'nne bahave samaNamAhaNa' jisa vastra ko dhArmika puruSane upabhogakara parityAga kara dene para bhI dUsare carakazAkya vageraha zramaNa sAdhu saMnyAsI tathA brAhmaNa 'atihi kivaNavaNImagA nAvakavati' atithi kRpaNa dIna-hIna garIba dukhiyA tathA vanIpaka yAcaka nahIM cAhate ho tahappagAraM ujjhiyadhammiyaM vatthaM sayaM vA jAijA' isa prakArake dhArmikoM se upabhukta jIrNa zIrNa vastra kI yAcanA karanI cAhiye arthAt sAdhu aura sAdhvI dhArmikajanopabhukta tathA zramaNoM se anAkaoNkSita jIrNazIrNa vastrakI svayaM yAcanA kare yA 'paro vA se dejA' gRhastha zrAvaka hI usa sAdhu ko deve to isa prakAra ke vastra ko 'phAsuyaM esaNijjaM jAva paDigAhijjA' prAsuka acitta tathA eSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se rahita samajha kara milane para sAdhu aura sAdhvI ko le lenA cAhiye 'cautthA paDimA' yaha caturthI vastraiSaNA rUpA pratimA pratijJA samajhanI cAhiye etAvatA uparyukta ina cAroM pratimAoM kA sArAMza yaha hai ki-'pUrva saMkalpita vastra kI yAcanA karUMgA' yaha prathama abhigraha ta tyA 42 DAya mevA khanI yAyanA 42vI sana 'ja cA'nne bahave samaNamAhaNa athihi kivaNavaNImagA nAvakakhaMti' 2 palane pAbhi 53Se upayoga parIne tya dIdhela hoya te paNa bIjA caraka, zAya vigere zramaNa sAdhu saMnyAsI tathA brAhmaNa ane atithi kRpaNa dIna, hIna, garIba duHkhI ane vanIyaka yAcaka vigere tene levA IcchatA nAya 'tahappagAraM ujjhiyadhammiyaM vatthaM' sevA prA2nA pAbhi pu3SayI 5suta zAyu kunA pAnI 'sayaM vA jAijjA' sAdhuse yaayn| 42vI 2521'paro vA se dejjA' 725 zrApa se 1 sAdhuna 541. bhaa| prA2nA pakhane 'phAsuya esaNijjaM jAva' prAsu4mAyatta tathA meSIya-dhAmA doSothI 2ti samalane prApta thAya to 'paDi. gAhijjA' sAdhu sanasAvI ahue zapa. 'cautthA paDimA' mA zata mA yAthI vaSaNu rUpa pratimA-pratijJA samajavI. A cAre pratimAone sArAMzae che ke-pUrva zrI sAgasUtra :4 Page #706 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 6 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 695 vastramiti dvitIyAbhigrahavizeSarUpam, tathA zayyAtarazrAva keNa antarIyarUpeNa uttarIya rUpeNa vA paribhuktaprAyaM vastraM grahISyAmi iti tRtIyAbhigrahavizeSarUpam, evaM dhArmikaparibhuktaparityaktaM grISyAmIti caturthAbhigrahavizeSasvarUpaM phalitam, tadupasaMharannAha - 'icceyANaM cauSNaM paDimANaM jahA piMDesagAe' iti etAsAm - uparyuktasvarUpANAM catasRNAM pratimAnAm vastreSaNAnAm avaziSTo vaktavyavidhiH piNDaiSaNAvad avagantavya iti bhAvaH / atha prakArAntareNApi vastrepaNA vidhiM prarUpayitumAha- 'siyA NaM etAe esaNAe esamANaM paro vaijjA' syAt - kadAcita khala etayA - pUrvoktarUpayA eSaNayA vastreSaNayA eSayantamanveSayantaM sAdhuM paro-gRhastho vadet- 'AusaMto ! samaNA !' AyuSman ! zramaNa ! ' ijjAhi vizeSa rUpa pratimA kA sAra hai evaM 'dRSTa hI vastra kI yAcanA karUMgA dUsare vastra kI yAcanA nahIM karUMgA' yaha dUsarI abhigraha vizeSa rUpa pratimA kA sAra hai, evaM zayyAtara zrAvakoM se antarIya rUpa meM yA uttarIya rUpa meM parIbhukta prAya vastra ko hI grahaNa karUMgA' yaha tIsarI abhigraha vizeSa rUpa pratimA kA sAra hai aura 'dhArmika puruSoM se pari bhoga karake parityakta vastra ko hI grahaNa karUMgA yaha cauthI abhigraha vizeSarUpa pratimA kA sAra samajhanA cAhiye, aba uparyukta cAroM pratimAoM kA upasaMhAra karate hue batalAte haiM 'icce yANaM caunhaM parimANaM jahA piMDesaNAra' uparyukta svarUpa cAroM vastraiSaNA rUpa pratimAoM avaziSTa arthAt bacA huA vaktavya prakAra piNDaiSaNA ke samAna hI samajha lenA cAhiye | aba prakArAntara se bhI vastraiSaNAvidhi ko nirUpaNa karate haiM 'siyA NaM etAe esaNAe esamANaM paro vaijjA' syAta kadAcit pUrvokta vastraiSaNA se vastrakA anveSaNa karate hue sAdhu ko gRhastha zrAvaka yadi kahe ki 'AusaMto ! samaNA!' he AyuSman ! bhagavAn zramaNa ! saMyamazIla sAdhu ! 'ijjAhi tumaM mAseNa vA sa'kalpita vastranI yAcanA karIza' A pahelI abhigraha vizeSa rUpa pratimAnA sAra che. tathA dRSTa vastranI ja yAcanA karIza bIjA vajranI yAcana karIza nahI. A bIjI abhigraha vizeSa rUpa pratimAnA sAra che, tathA zayyAtara zrAvako pAsethI aMtarIya rUpa athavA uttarIya rUpathI paribhukta prAya vasrane ja grahaNa karIza A trIjI abhigraha vizeSa rUpa pratimAnA sAra che. ane dhArmika purUSe upabheAga karIne dIdhela vastrane ja grahaNu karIza' A ceAthI abhigraha vizeSa rUpa pratimAnA sAra che. ve paro yAre pratibhAne upasaMhAra ratAM sUtrahAra uDe che. 'icceyANaM caunhaM 35 prtibhaao| 'jahA piMDesaNAe ' samajI levuM, 4re che. - 'siyA NaM etAe esaNAe' 4hAtha gaveSaNA puratA sAdhune gRhastha zrAva paDimANaM' mA uparokta sva3pavAjI thAre vastreSaNa saMbaMdhI khAkInuM kathana piDaiSaNAnA kathana pramANe ja have prakArAntarathI vastreSaNa vidhinu nizyAzu pUrvokta vastreSaNAthI 'esamANaM paro vaijjA' vastranI zrI AcArAMga sUtra : 4 - Page #707 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 696 AcArAMgasUtre : tumaM mAseNa vA dasarAeNa vA' idAnIm gaccha tvam mAsena vA dazarAtreNa vA 'paMcarAeNa vA sute sutatare vA' paJcarAtreNa vA zvo vA zvastaraH- parazvo vA tvaM punarAgaccha 'o te vayaM annaraM vatthaM dAhAmo' tataH tadanantaraM te tubhyam vayam anyatarad - ekataram vastraM dAsyAmaH ' eppAraM nigghosaM succA nisamma' etatprakAram - evaMvidhaM nirghoSaM zrutvA nizamya - hadi adhA 'se puortha AloijjA' sa sAdhuH pUrvameva-vastragrahaNAt prAgeva Alocayet - 'Au sotti vA bhagiNita vA' AyuSman ! iti vA bhagini ! iti vA sambodhya 'no khalu me nas eyapagAraM saMgAraM paDiNittae' no khalu me mahyaM sAdhave kalpate etatprakAraM saMketavacanaM pratizrotum, etAdRzaM tava saMketavacanam ahaM zrotumapi necchAmi 'abhikakhasi me dAuM iyANimeva dalayAhi' abhikAGkSasi tvaM yadi vAJchasi me - madyaM vastraM dAtum tarhi idAnImeva - adhunaiva dehi 'se NevaM vayaMtaM paro vaijjA' taM khalu sAdhum evam uktarItyA vadantaM zrutvA dasarAeNa vA' tuma abhI jAo, bAda meM tuma eka mahine para yA dazarAta para athavA 'paMcarAeNa vA, sute sutatare vA tao te vayaM annayaraM vatthaM dAhAmo' pAMca rAta para yA kala parasoM tuma phira se AnA taba tumako eka AdhA vastra hamadege 'eyapagAraM nigghosaM succA nisamma' isa prakAra ke usa gRhastha zrAvaka kA nirdoSa sunakara aura hRdaya meM dhAraNakara 'se puvvAmeva AloijjA' vaha sAdhu vastra lene se pahale hI vicAra kara kahe ki 'ausotti vA' he AyuSman ! bhramaNa ! bhagiNitti vA' he afrat ! ' bahina !' 'no khalu me kappai eyapagAraM saMgAraM paDiNittae' isa prakAra kA saMketa vacana ko sunanA mujhako kalpatA nahIM hai 'abhikaMkhasi me dAuM iyANimeva dayAhi' yadi tuma mujhako bastra denA cAhate ho to abhI hI de do isa taraha 'se NevaM vayaMnaM paro vaijjA' bolate hue usa sAdhu kI bAtako sunakara gRhastha zrAvaka kahe ki 'AUsaMto samaNA' he AyuSman ! bhagavan ! zramaNa ! } 'AusaMto samaNA' he AyuSman zrabhayu ! 'ijjahitumaM' tabhe bhalA lo. 'mAseNa vA dasarAeNa vA' yA kheDa mahinA pachI athavA isa rAta pachI athavA 'paMcarAeNa vA' pAMtha rAta pachI 'sute sutatare vA' athavA kAle ke parama divase tame pAchA Avaze 'tao te vayaM annayaraM vatthaM dAhAmo' tyAre bhane kheha vastra hu~ mAyIza. 'eyappagAra' nigghosaM succA nisamma' mA amara te zravanu athana sAMlajIne ane hRdayabhAM dhArayu rIne 'se puvAmeva AloijjA' te sAdhuye vastra grahaNa 4ratAM paddhesAM na vicAra marIne vu - 'Ausoti vA bhagiNitti vA' De AyuSman zramAyu ! athavA he mahena ! 'no mekapa eyapagAra saMgAra paDisuNittae' bha prakAranA tamArA saMskRta vacana sAMbhajatrA huM chata nathI. 'abhikaMkhasi meM dAu' le tame bhane vastra ApavA 2chA gharAvatA hai| to 'iyANimeva dalayAhi' bhae 4 bhane tabho mAye 'se NevaM vayaM taM paro ijjA' yA rIte mahetA me sAdhunI bAta sAMlajIne gRhastha zrAva khalu zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #708 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 6 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 697 paro-gRhasthaH vadeda-'AusaMto samaNA' AyuSman ! zramaga ! 'aNugacchAhi to te vayaM anna. yaraM vatyaM dAhAmo' anugaccha tAvad adhunA, tataH pazcAt kizcitkAlAnantaraM punaH samAgatAya te-tubhyaM sAdhave vayam, anyatarad vastraM dAsyAmaH 'se puvAmeva AloijjA' sa sAdhuH pUrvamevapUrvoktarUpeNa gRhasthakathanAtprAgeva Alocayet-AlocanAM pratyAkhyAnaM kuryAta 'Ausotti yA bhagiNitti vA' AyuSman ! iti vA bhagini ! iti vA ityevaMrUpeNa sambodhya pratyAcakSIta'no khalu me kappai saMgAravayaNe paDisuNittae' no khalu me-mahyam sAdhava kalpate saMketavacanaM pratizrotum, "abhikaMkhasi me dAuM iyANimeva dalayAhi' abhikAGkSasi-icchasi cet tvaM mahyaM vastraM dAtuM tarhi idAnImeva dehi 'se sevaM vayaMta paro NeyA vai jjA' atha taM sAdhum, evam - uktarUpeNa vadantaM zrutvA paro-gRhasthaH netA vadet-ya kamapi svasambandhinaM brUyAt-'Ausotti vA bhaiNitti vA' AyuSman ! iti vA bhagini ! iti vA ityevaMrUpeNa saMbodhya kathayet 'aNugacchAhi to te vayaM annayaraM vatthaM dAhAmo' abhI tuma jAo kucha kAlake bAda tuma yahAM AnA taba meM avazya hI anya vastra de dUgA aisA gRhastha ke kahane para 'se puvvAmeba AloijjA' usa gRhastha zrAvaka ko manA karade ke 'Ausotti vA bhagiNitti vA' he AyuSman ! athavA he bahina ! 'No khalu me kappai saMgAravayaNaM paDisuNittae' maiM tumhArA aisA vacana nahIM sunanA cAhatA hUM 'abhikaMkhasi me dAuM iyANi meva dalayAhi' yadi tuma mujhako vastra denA cAhate ho abhI hI dedo 'se sevaM vayaMtaM paro NeyA vaijjA' isa taraha bolate hae usa sAdhu ko gRhastha netA jisa kisI bhI apane sambadhI ko kaheki 'Ausotti vA bhagiNitti vA' he AyuSman ! he bhagini ! 'AhareyaM vatthaM sama333 'AusaMto samNA ! madhuman ! lagavan ! zrama ! 'aNugacchAhi tao te vaya annayara vatthaM dAhAmo' bhe| mA5 gayA thaa| samaya 57ii 2415 padhArane tyAre hai anya vastra 432 mAdhIza. mArIte 25 49 tyAre 'se puvAmeva AlAijjA' sAdhuNe se sthane paDaseyI 4 4DI he 'Ausotti vA bhagiNitti vA' he AyuSman mA mana! 'No khalu me kappai saMgAravayaNaM paDisuNittae' hu sAnA tamArA saMketa vacanane sAMbhaLavA I nathI. jo tame mane vastra ApavA IcchatA che te atyAre ja ApI de A rIte kahetA e sAdhunI vAta sAMbhaLIne gRhastha zrAvaka kahe ke he Ayumana ! bhagavad zramaNa ! atyAre ceDA vakhata pachI pAchA Avaje. tyAre huM Apane jarUra vastra ApIza gRhasthanA Ama kahevAthI sAdhue gRhastha zrAvakane kahI devuM ke he Ayuman athavA he bahena huM tamArA AvA vacane sAMbhaLavA IcchatuM nathI 'abhikaMkhasi me dAuM' le bhane tame 12 // 56 // 24tA to 'iyANimeva dalayAhi, ubhA / sApo se sevaM vayaMta paro NeyA vaijjA' mA zate to ye sAdhunA vayana samAna 25 netA yai mA 23 potAnA samAdhAna he 'Ausotti vA, bhaiNitti vA bhAyuzman ! 123 mADena ! 'AhareyaM vatthaM samaNassa dAhAmo' A088 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #709 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre kimityAha-'bhAhareyaM vatthaM samaNassa dAhAmo' Ahara ! Anaya idaM vastraM, yena zramaNasya-zramaNAya sAdhaye dAsyAmaH 'aviyAI vayaM pacchAvi appaNo saTTAe' api ca khalu vayam pazcAdapi AsmanaH svArthAya-AtmArtham 'pANAI bhUyAiM jIvAI sattAI' prANAn-prANinaH bhUtAni jIvAn satvAn 'samAraMbha samuhissa' samArabhya samuddizya-prANyAdhupamardena 'jAva ceissAmoM' yAvat aparaM vastraM cetayiSyAmaH-kariSyAmaH upArjayiSyAma ityarthaH 'eyappagAraM nigdhosaM succA nisamma' etatprakAram-uparyuktarUpaM nirghoSaM zrutvA nizamya-hRdi avadhArya 'tahappagAraM vatyaM aphAsuyaM jAva no paDigAhijjA' tathAprakAraM vastram aprAsukam sacittam pazcAtkarmayuktatvAd yAvada aneSaNIyaM manyamAno lAbhe satyapi no pratigRhIyAta, punarapi prakArAntareNa vastraiSaNA. meva prarUpayitumAha-'siyA NaM paro netA vaijjA' syAt-kadAcit khalu paro netA gRhasthapramukhaH vadet 'Ausotti vA bhagiNitti vA' AyuSman ! iti vA bhagini ! iti vA-ityevaM. Nassa dAhAmo' leAo isa vastrako kyoMki isa zramaNa sAdhu ko denA hai aura 'abiyAI vayaM pacchAvi appaNo saaTThAe' hamaloga apane svArtha ke liye 'pANAI bhUyAI, jIvAiM, sattAI' prANiyo, bhUtoM jIvoM aura satvoM ko 'samAraMbha samudissa jAva ceissAmoM' samAraMbha saMraMbha aura AraMbha karake tathA prANiAdi ko upamardana ke dvArA yAvat dUsare vastra ko banavA leMge-'eyappagAraM NigyosaM succA nisamma' isa prakAra ke usa gRhastha kA zabda sunakara aura hRdaya meM dhAraNa kara 'tahappagAraM vatthaM apphAsuyaM jAva' isa prakAra ke vastrako aprAsuka-sacitta samajhakara tathA yAvat anaiSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajhakara pazcAkarma yukta hone se 'no paDigAhijA milane para bhI nahIM lenA cAhiye kyoMki pazcAtkarmAdi doSoM se yukta hone se saMyamakI virAdhanA hogii| aba dUsare DhaGga se vastraiSaNA kohI lakSyakara batalAte haiM-'siyA NaM paro netA vaijA' syAt yadi kadAcit para-gRhastha netA-mukhiyA apane sambandhI jisa se para dAma 2 // sAdhuna te 5 cha. 'aviyAiM vaya pacchAvi appaNo saadAe' bhane mapaNe mA59 75 // mATe 'pANAI bhUyAI jIvAiM sattAI samAraMbhasamuhissa' prANiyo, bhUto vo bhane satvAnA sabhA sa2 mane mAna 4rIne 'jAva ceissAmo' tathA prANi virenu upamana 4zana yAvat mIta 127 manAvI . 'eyappagAra 'nigdhosaM succA' 2rItanA te gRhasthanazahane sAmanIne 'nisamma' tathA tanayamAM dhAraNa 4rIna 'tahappagAraM vatthaM alphAsuyaM jAva no paDigAhijjA' sevA prAranA vakhane mpr:sacitta samajIne tathA yAvat aneSaNaya AdhAkarmAdi doSothI yukta samajIne pazcAtkama yukta hovAthI saMyamanI virAdhanA thAya che tethI munione te grahaNa na karavA kahela che. rA-tarathI paraSAne uddezAne 4thana 42 7. 'siyA NaM paro NetA vaijjA' . hAya 25 netA arthAta bhuNya yati dharanA 365 // bhAmane -'Au. zrI sAgasUtra :4 Page #710 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 6 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 199 rUpeNa sambodhya 'Ahara eyaM vatthaM' Ahara-Anaya, etad vastram 'siNANeNa vA' snAnena vA snAnasAdhanasugandhadravyeNa 'kakkeNa vA' karkeNa vA snAnIya jalaghaTAdipAtravizeSeNa 'jAva AghaMsittA vA papaMsittA vA' yAvad-lodheNa vA-lodhradravyeNa, cUrNena-AmalakAdi snAnIya cUrNadravyeNa vA Aghaj vA-Akizcid gharSaNaM kRtvA praghaj vA-paunaH punyena vA gharSaNaM kRtvA 'samaNassa NaM dAhAmo' zramaNasya-zramaNAya sAdhaye khalu dAsyAmaH 'eyappagAraM nigghosaM succA nisamma etatprakAram-evaMvidham uktarUpaM nirghoSa zabdaM zrutvA nizamya-hRdi avadhArya 'se puvAmeva AloijjA' sa sAdhuH pUrvameva-vastragrahaNAtprAgeva Aloca yet, Alocya pratyAcakSIta'Ausotti vA bhagiNitti vA' AyuSman ! iti vA, bhagini ! iti vA sambodhya brUyAva'mA eyaM tumaM vatthaM' mA etat tvaM vastram 'siNANeNa vA kakkeNa vA jAva pasAhiyA' snAnena vA-snAnIyasugandhadravyeNa, karkeNa vA-snAnasAdhanajalapAtra vizeSeNa yAvad loghraNa vA kisI bhI vyakti ko kahe ki 'Ausotti vA bhagiNitti vA Ahara eyaM vatthe' he AyuSman ! he bhagini ! isa vastra ko le Ao 'siNANeNa vA' snAnIya sugandha cUrNa arthAt snAna karane yogya dravya vizeSa se gharSaNakara yA 'kakkeNa vA jAva' kake se arthAt snAnIya jala ghaTAdi pAtra vizeSa se evaM yAvat lodhra se arthAt lodhra nAmakA dravya vizeSa se ekavAra 'AghaMsittA vA papaMsittA vA' AgharSaNa kara yA anekabAra pragharSaNa kara 'samaNassaNaM dAhAmo' zramaNa sAdhu ko dUMgA 'eyappagAraM Nigyo succA nisamma' isa prakAra ke nirghoSa arthAt zabda ko sunakara vaha sAdhu 'se puvAmeva AloijA' vastra grahaNa se pahale hI vaha sAdhu AlocanA kare usa vastrako nahIM lene ke liye pratyAkhyAna karade jaise ki 'Ausotti vA, bhagiNitti vA'-he AyuSman ! he bhagini ! isa taraha saMbodhana karake kahe ki 'mA eyaM tumaM vatthaM tuma isa vastra ko 'siNANeNa vA, kakkeNa vA' snAnIya sugaMdha dravya vizeSa se yA karka se arthAt snAnakA sAdhana bhUta jalapAtra vizeSa se evaM sotti vA bhagiNitti vA sAyuSman ! athavA 3 paDena 'Ahara eyauM vatthaM' 0 pavana ant 'siNANeNa vA, kakkeNa vA' snAna 42vAnA sugandhita yU drazya vizeSathI ghasIna mAthI se snAna 42vAnA banA pAtra vizeSathI 'jAva AghaMsittA pacaMsittA' yAvat ledhathI arthAta ledha nAmanA dravya vizeSathI ekavAra AgharSaNa karIne athavA aneka pA2 praghaSa 4zana 'samaNassa NaM dAhAmo' zrama arthAta sayamazIla sAdhune mAdhIza. 'eyappagAra nigdhosaM succA nisamma' mA prAranA hone salamAna se puvAmeva AloijjA' te sAdhue vastra grahaNa karyA pahelAM ja AlocanA karavI. arthAt te vastra na lAvavAnuM pratyAbhyAna 42 he. rema-'Ausotti vA bhagiNitti vA' 3 bhAyuSman ! athavA mahena! 'mA eyaM tumaM vatthaM siNANeNa vA' tame mA pakhAne snAnanA sugadha dra0yathI mth| 'ka ke Na vA' snAnanA sAdhanalata Area vizeSayI 'jAva paghaMsAhi vA' yAvat sAthI zrI aayaa| sUtra : 4 Page #711 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 700 AcArAMgasUtra cUrNena vA AgharSaya vA pradharSaya vA-snAnAdi sugandhadravyacUrNAdinA kizcid adhikaM vA gharSaNaM kRtvA vastraM mA dehi, 'abhikakhasi me vatthaM dAuM emeva dalayAhi' abhikAGkSasi yadi tvaM me mahyaM vastraM dAtum tarhi evameva-snAnIya cUrNAdinA gharSaNam akRtvetyarthaH dehi 'se se vayaMtassa paro siNANeNa vA kakkeNa vA jAva papaMsittA dalaijjA' atha tasya-sAdhoH, evamuktarItyA badato'pi yadi paraH gRhasthaH snAnena vA-snAnIya sugandhadravyeNa, karveNa vAsnAnasAdhanapAtravizeSeNa yAvad-lobhreNa vA cUrNena vA-snAnIyAmalakAdi cUrNadravyeNa Aghaj vA prasaMghaj vA dadyAt tarhi 'tahappagAraM vatthaM' tathAprakAram-tathAvidham snAnAdi cUrNAdinA pragharSitaM vastram 'apphAsuyaM aNesaNijja jAva No paDigAhijjA' aprAmu kam-acittam, aneSaNIyam-AdhAkarmAdidoSasahitaM yAvada manyamAno lAbhe satyapi no pratigRhNIyAta, tathAvidhasya vastrasya pazcAtkarmasahitatvAt tadgrahaNe saMyamavirAdhanA saMbhavAt / yAvat 'paghaMsAhi vA' lodhra se yA cUrNa vizeSa se eka bAra yA anekavAra AgharSaNa pragharSaNa kara vastra nahIM de 'abhikakhasi me vatthaM dAuM' yadi tuma mujhako vastra denA cAhate ho to 'emeva dalayAhi vinA gharSaNa pragharSaNa ke hI dedo 'se sevaM vayaMtassa' isa prakAra se bolate hue usa sAdhukI bAta sunakara bhI 'paro siNANeNa vA kakkeNa vA jAva' vaha gRhastha zrAvaka yadi snAnIya cUrNAdi se 'paghaMsittA dala. ijjA' AghaSaNa pragharSaNa karake hI sAdhu ko vastra deve to 'tahappagAraMvatthaM isa prakAra ke snAnAdi cUrNa se AgharSita pragharSita kiyA gayA vastra ko 'apphAsuyaM aNesaNijaM jAya No paDigAhijA' milane para bhI sAdhu aura sAdhvI usa snAnAdi cUrNa se AgharSita pragharSita vastra ko nahIM le kyoMki isa prakAra kA AdharSita pragharSita vastra ko lene se saMyamakI virAdhanA hogI kyoMki isa taraha kA vastra amAsuka sacitta aura aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta mAnA jAtA hai arthAt isa prakAra ke snAnIya cUrNa dravyAdi se AdharSita pragharSita vastra pazcAt karma sahita hone se usa ko lene para saMyama kI virAdhanA hone kI saMbhAvanA rahatI hai| isaliye arthAt cUrNa vizeSathI eka kAra athavA anekavAra AgharSaNa chagharSaNa karIne vastra na mAyA 'abhikakhasi me vatthaM dAu' se tame bhane 2kha mAvA chitA ho to 'evameva dalayAhi' 3 . pradhae yA vinA memane sebha mAthI ho se sevaM vayaM tassa' mA pramANe 4aa te sAdhunI id sAmajIne 59'paro siNANeNa vA kakkeNa vA' te stha zrA ne nAna 42vAnA yU viNethI 'jAva paghasitto' mAghaSa pra3 4zana / 'dalaijjA' sAdhune patra mApe to 'tahappagAra vatthaM apphosuya aNesaNijja' te|| prAthI arthAt snAnAdi cUrNathI AgharSita pragharSita karela vastra aprAsuka-sacitta ane anekaNIya mAyA hoyI yuTata DovAthI 'jAva No paDigAhijjA' te sAdhuse prApta thA to paNa grahaNa karavuM nahIM kema ke AvI rItanuM AgharSita praSita vastra pazcAt karma zrI sAgasUtra :4 Page #712 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 6 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 71 samprati punaH prakArAntareNa vastraiSaNAvidhi prarUpayitumAha-'se NaM paro netA vaijjA' atha khalu paro netA gRhasthapramukhaH vadeta 'Ausotti ! bhagiNitti ! vA' AyuSman ! iti vA bhagini iti vA, ityevaMrItyA sambodhya 'Ahara eyaM vatthaM' Ahara-Anaya etad vastram 'sIodagaviyaDeNa vA' zItodakavikaTena vA 'usiNIodagaviyaDeNa vA' uSNodakavikaTena vA 'ancholettA vA paholettA vA' utkSAlya vA-kizcit prakSAlanaM kRtvA prakSAlya vA-adhika prakSAlanaM vA kRtvA 'samaNassa NaM dAhAmo' zramaNasya zramaNAya sAdhava khalu tadvastraM dAsyAmaH 'eyappagAraM nigyosaM soccA nisamma' etatprakAram-upayuktarUpaM nirghoSa zrutvA nizamya-hadi avadhArya taheva 'navaraM' tathaiva-pUrvoktarItyaiva sa sAdhuH vastragrahaNAtprAgeva Alocayet Alocya isa taraha ke uparyukta vastra ko saMyama pAlana karane vAle sAdhu aura sAdhvI ko nahIM lenA cAhiye / aba phira bhI prakArAntara se vastraiSaNA vidhikA hI nirUpaNa karate haiM-'se NaM paro netA vaijjA AusAtti vA, bhagiNi tti vA' yadi koI para dUsarA gRhastha netA pramukha kisI apane sambandhI puruSa ko aisA vakSyamANa rIti bole ki-he AyuSman ! puruSa ! aura he bhagini ! bahana ! 'Ahara eyaM vatthaM sI. yodagaviyaDeNa vA' tuma isa prakAra ke vastra ko atyanta utkaTa zItodaka se yA 'usiNIodagaviyaDeNa vA atyanta utkaTa uSNodaka se 'uccholettAvA' ekabAra yA 'paholettA vA' anekavAra prakSAlana karake khUba sApha sutharA karake leAo vaha prakSAlita vastra 'samaNassa gaM dAhAmo ina jaina sAdhu mahAtmA ko denA hai 'eyappagAraM NigyosaM soccA nisamma' isa prakAra ke nirghoSa-zabda ko sunakara aura hRdaya meM vicAra kara vaha sAdhu 'taheva' tathaiva -pUrvokta rIti ke anusAra hI vastra ko grahaNa karane se pahale hI vicAra kara usa prakSAlita vastra ko lene se inakAra kara de isa taraha pUrvokta kI taraha hI saba samajha lenA kintu kevala navaraM sahita hovAthI te levAthI saMyamanI virAdhanA thavAnI saMbhAvanA rahe che. tethI A rItanA uparokta vastrane saMyamanuM pAlana karavAvALA sAdhu ane sAdhvIe levA nahIM. rA-ta2thI pvaiss| vidhinu (na351 42.- 'se NaM paro netA vaijjA' je kaI bIje gRhastha netA mukhya vyakti koI pitAnI saMbaMdhI vyaktine A vasyabhaae rIte , 'Ausotti vA bhagiNitti bA' 3 mAyuman ! 252 / / mADana ! 'Ahara eyaM vatthaM sIodagaviyaDeNa vo' ! vakhane 46ma / pAthI athavA 'usiNI. odagaviyaDeNa vA' 5 // 25 pAthI 'uccholetA vA paholettA vA' 4vAra 2 sane vAra ghA bhUma sAsu 4rIne sAta ghAyada vara 'samaNassa NaM dAhAmo' mA sAdhulane bhAvAnu cha. 'eyappagAraM NigyosaM soccA' 241 rane za54 sAMsajIna 'nisamma' bhane yamA piyAra 4zana te sAdhuse taheva' pUrvAta zata pramANe 4 12 kheta paDalai ar vicAra karIne e dheyela vastrane levAnI nA kahI devI. A rIte samagra kathana pUrvokta zrI sAgasUtra :4 Page #713 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 703 AcArAMgasUtra pratyAcakSIta navaram-pUrvopekSayA vizeSastu 'mA eyaM tumaM vatthaM sIodagaviyaDeNa vA usiNI. odagaviyaDeNa vA' zItodakavikaTena vA uSNodakavikaTena vA 'uccholehi vA pahole hi vA' utkSAlaya vA prakSAlaya vA 'abhikakhasi me dAuM sesaM taheva' abhikAGkSasi-3cchasi cet tvaM me-mA sAdhave vastraM dAtum tarhi zeSa tathaiva-pUrvoktarItyeva evameva-zItodakAdinA prakSAlanaM vinaiva dehi ityarthaH 'jAva no paDigAhijjA' yAvat-tasya evaM vadataH sAdhoH paro yadi zItodakAdinA prakSAlyaiva dadAti tarhi tathAprakAraM vastram aprAmukam aneSaNIyaM manyamAna: sAdhuH lAbhe satyapi no pratigRhNIyAt / / ____ atha punarapi vastraiSaNAvidhi prarUpayitumAha-'se NaM paro netA vaijjA' atha khalu paro netA yahA~ para vizeSatA yahI hai ki-he AyuSman ! 'mA eyaM tumaM vatthaM tuma isa vastra ko atyanta 'sIyodaviyaDeNa vA' utkaTa zItodaka se tathA 'usiNIodagaviyaDeNa vA' tathA atyanta utkaTa uSNodaka se 'uccholehi vA paholehi vA' ekabAra yA anekabAra prakSAlita nahIM karo yadi tuma mujhako yaha vastra denA cAhate ho to zeSa tathaiva arthAt pUrvokta rIti ke anusAra hI zItodaka yA uSNodaka se prakSAlana ke binA hI de do, isa taraha 'jAva no paDigAhijjA' yAvatU-usa sAdhu ko kahane para vaha pUrvokta gRhastha netA puruSa usa vastra ko aprAsuka-sacitta aura aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajhate hue milane para bhI usa prakSAlita vastra ko nahIM lenA cAhiye, anyathA zItodakAdi se prakSAlita vastra ko lene para saMyama kI virAdhanA hogI, isaliye saMyamaniyama vrata kA paripAlana karane vAle sAdhu aura sAdhvI ko isa taraha ke prakSAlita vastra saMyama kA virAdha hone se nahIM lenA caahiye| aba phira bhI vastraiSaNA vidhi kA ho nirUpaNa karate haiM-'se NaM paro netA 45na pramANe 4 sabhA 52'tu 'navara' 11 maDI yA vizeSatA se che 3-3 mAyuman ! 'mA evaM tuma vatthaM sIodagaviyaDeNa vA' tame // pakSa satyata 1 lal mth| 'usiNIodagaviyaDega vA' 2matyata 12ma pAthI 'uccholehi vA paccholehi vA' 24 // 2 55 // bhane 45 / 2 / nahI . 'abhikaMkhasi me dAu' ne tame bhane / patra m||51|| 27 // to 'sesaM taheva jAva' pUrvarita 4thana pramANe zItA thaa| uSNadakathI dhoyA vinA ja Ape e rIte sAdhue kahevA chatAM te gRhastha purUSa e vastrane zIdakathI joIne ja je sAdhune ApavA icache te e vastrane aprAsuka-sacita bhane manepadIya bhASAmA hoSAvANu samajhane bhaNe to 'no paDigAhijjA' se vastra levuM nahIM nahIMtara zIdakAdithI dheyela vastra levAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyama niyama nuM paripAlana karavAvALA sAdhu ane sAvIe A rItanA dhoyela vastra saMyamanA virAdhaka hevAthI levA nahIM. zrI sAgasUtra :4 Page #714 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 1 sU0 6 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 703 gRhasthapramukhaH vadet- 'Ausotti vA bhagiNitti vA' AyuSman ! iti vA, bhagini ! iti vA, ityevaMrUpeNa saMbodhya 'AhareyaM vatthaM ' Ahara - Anaya, etad vastram, asmin vastre 'kaMdANi vA jAva hariyANi vA visohittA' kandAni vA yAvad - mUlAni vA haritAni vA vizodhya tataH kandAdi vizodhanAnantaram tad vastram 'samaNassa NaM dAhAmo' zramaNasya zramaNAya sAdhave khalu dAsyAmaH, 'eyapagAraM nigghosaM soccA nisamma taheva' etatprakAram - uparyuktarUpaM nirghoSaM zrutvA nizamya tathaiva - pUrvoktarItyaiva sa sAdhuH vastragrahaNAt prAgeva Alocayet Alocya pratyAcakSIta, pratyAkhyAnaprakAramAha- 'navaraM mA eyANi tumaM kaMdANi vA jAva visohehi' navaram - pUrvApekSayA vizeSastu mA etAni tvaM kandAni vA yAvad mUlAni vA haritAni ijjA Ausoti vA, bhagiNitti vA, atha-yadi koI gRhastha zrAvaka pramukha apane sambandhI ko bole ki he AyuSman ! he bhagini ! 'AhareyaM vatthaM' isa taraha sambodhana karake kaheki isa vastra ko leAo, kyoMki isa vastra meM se 'kaMdANi vA jAva hariyANi vA visohittA' kandoM ko arthAt mUloM ko yA haritoM ko vizodhana kara arthAt usa vastra meM kadAca dhokhA se kanda mUla vagairaha to nahIM raha gaye haiM ? isa prakAra acchI taraha usa vastra ko saMzodhana kara 'samaNasa NaM dAhAmo zramaNa sAdhu sAdhvI ko denA hai aisA kahane para vaha sAdhu 'eyappagAraM Nigghosa soccA nisamma' isa prakAra ke uparyukta rUpa nirghoSa - zabda ko suna kara aura hRdaya meM vicAra kara 'taheva' pUrvokta rIti se hI vaha saMyamazIla sAdhu vastra ko lene se pahale hI paryAlocana kara arthAt vicAra kara usa vastra kA pratyAkhyAna karadeM yAne inakAra karadeM, arthAt usa prakAra ke vastra ko nahIM grahaNa kareM, pratyAkhyAna karane kA tarIkA batalAte haiM- 'navaram' ityAdi, pUrvakI apekSA yahA~ para vizeSatA yahI hai ki -'mA eyANi tumaM kaMdANi vA jAva visohehi' tuma ina kanda mUla harita vastuoM ko nahIM zodhita karo arthAt kandAdi ko mata haTAo, 'se NaM paro netA vaijjA' le hoI gRhastha zrAddha netA potAnA saMdhIne he 'Ausotti vA bhagiNitti vA' he AyuSman athavA he maDena ! 'Ahareya' vatthaM' ma vastrane smaave| 'kaMdANi vA jAva hariyANi vA me vastrAM hone hai bhUNone athavA haritAne 'visohittA' vizodhana purIne 'samaNassa NaM dAhAmo' zrama arthAt sAdhune hevu che. 'eyappagAra' NigghosaM soccA' te sAdhu yA rIte gRhasthanA uthanane sAMlajIne mane 'nisamma' hRyabhAM viyArIne 'taheva' pUrvokta udhana pramANe te sAdhuye me vastra letA pahelAM ja vicAra karIne e vastra levAnuM nA kahI de. arthAt e prakAranA vastrane grahaNa kurakhA nahIM' haivI rIte nA pADavI che sUtradhAra he che. 'navara' pUrva prathama kuratAM sahI vizeSatA ye che - mA eyANi tumaM kaMdANi jAva visoddehi' tame / 44 bhUNa harita vastuni zoSaNa, arthAt dhAhine ubArA nahIM' 'no khalu me kampai eyapagAra' zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #715 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 704 AcArAgasUtre vA asmin vastre vizodhaya, 'no khalu me kappai eyappagAraM vatthaM paDigAhittae' no khalu memahyaM sAdhaye kalpate etatprakAraM vastra pratigrahItum 'se sevaM vayaMtassa paro netA' atha tasya evam-uktarItyA vadataH sAdhoH vacanamAkarNya paro netA gRhasthapramukhaH 'jAva visohittA dalaijA' yAvad- yaditad vastre kandAdikaM vizodhyaiva tad vastraM dadyAt tarhi 'tahappagAraM yatthaM aphAsuyaM jAva no paDigAhijjA' tathAprakAram-pUrvoktarUpam vizodhitakandAdikaM vastram aprAmukam sacittam yArad aneSaNIyam manyamAnaH sAdhuH lAbhe satyapi no pratigRhNIyAt / __ atha caramaM vastraiSaNAvidhi prarUpayitumAha-'siyA se paro netA vatthaM nisirijjA' syAtkyoMki 'No khalu me kappai eyapagAraM paDigAhittae' mujhako isa prakAra kA vastra lenA kalpatA nahIM hai ataH vaha mujhe nahIM cAhiye isaliye isa vastra meM kandAdi ko sApha sutharA karane kI koI jarUrata nahIM hai, isa taraha se sevaM vayaMtassa' manA karate hue usa sAdhu ke vacana ko suna kara 'paro netA jAva' vaha gRhastha zrAvaka pramukha yadi usa vastra meM kandAdiko 'visohittA dalaijjA' sApha sutharA karake hI usa vastra ko de to 'tahappagAraM vatthaM vaha sAdhu vizodhita kanda mUlAdi vAle usa vastra ko 'apphAsuyaM jAba no paDigAhijjA' aprAsuka-sacitta samajhakara yAvat aneSaNIya AdhAkarmAdi doSAM se yukta mAnate hue milane para bhI use nahIM grahaNa kare, kyoMki isa prakAra ke kandamUlAdi ko zodhana kara haTA dene para bhI usa vastra ko sacitta vastu se yukta hone kI saMbhAvanA se saMyama kI virAdhanA ho sakatI hai isaliye saMdhamaniyama vrata pAlana karane vAle sAdhu aura sAdhvI ko isa prakAra ke vizodhita kandAdi vAle vastra ko nahIM lene caahiye| aba antima vastraiSaNA vidhi kA nirUpaNa karate haiM 'siyA se paro netA' yadi koI gRhastha zrAvaka pramukha usa sAdhu ko 'vatthaM nisirijjA' vastra deve to 'se vatthaM paDigAhittara' mA 42 / vastra sevA 465tA nathI. tethImA patramAthA dAhina sAsu5 42vAnI 44 432ta nathI. 'se sevaM vayaM tassa' mA rIte nA pAutA se se dhunA zaha sAmAna 'paro netA jAva visohittA dalaijjA' te gRhastha zrApa se te vastra mAthI hara sA3 zane se na mApe to 'tahappagAra vatthaM aphAsu jAva' tev| prakAranuM arthAta vizodhita kaMda mUlAdivALA e vastrane aprAsuka-sacitta yAvat aSaNIya samAha hoSothA yuta mAnIna bhaNe to 5 'no paDigAhijjA' asa 427 nahI kema ke A rIte kaMda mULAdine rodhita karIne kahADavA chatAM paNa e vastrane sacitta vastuthI yukta hovAnI saMbhAvanAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyama niyama vratanuM pAlana karavA vALA sAdhu ane sAvIe A rIte virodhita kaMdAdivALA vastra levA nahIM ve nima patra vidhinu ni355 521mA bhAva cha. 'siyA se paro netA' 18 28.5 zrApa 'batthaM nisirijjA' ko sAdhuna 120 bhAye to 'se puvvAmeva zrImAyArAgasUtra:4 Page #716 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 1 sU0 6 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 705 yadi kadAcit tasmai sAdhave paro netA-gRhasvAmI gRhAdeva vastramAnIya nisRjet-dadyAt tadA 'se puvAmeva AloijjA' sa-sAdhuH pUrvameva-vastragrahaNAt prAgeva Alocayet tadvastraM pratilekhituM prayateta tathAhi 'Ausotti vA bhagiNitti vA' AyuSmana ! iti vA bhagini ! iti vA-ityevaM rUpeNa sambodhya vadet 'tumaM ceva NaM saMtiyaM vatthaM aMto aMteNa paDilehinissAmi' taba caivaM khalu idaM vastram antaprAntena catuSkoNaparyantena pratilekhiSyAmi-ahaM pratilekhanA kariSyAmi, anyathA pratilekhanAmakRtvA tadvastraM na grahISyAmi, yataH 'kevalIbUyA AyANameyaM kevalI- kevalajJAnI bhagavAn tIrthakRd bayAt-vadati-yad AdAnametat-apratilekhitavastragrahaNam karmabandha kAraNaM bhavati tathAhi karmabandhakAraNamAha-vatthaM teNa baddhe siyA kuMDale vA' vastrAntena-vastraprAntena kuNDalaM vA baddhaM syAt kadAcit baddhaM bhavet 'guNe vA hiraNNe vA suvaNNe vA' guNo vA sUtrAdikam, hiraNyaM vA rajatAdikaM, suvarNa vA kanakaM vA baddhaM bhavet pucAmeva' vaha sAdhu vastra lene se pahale hI 'AloijjA' Alocana kare arthAt usa vastra ko pratilekhana karane ke liye yatanA kare jaise ki 'Ausotti yA bhagiNitti vA--he AyuSman ! gRhastha zrAvaka pramukha ! athavA he bhagini ! bahana ! isa prakAra sambodhana kara kahe ki 'tumaM ceva NaM saMtiyaM vatthaM' isa vastra ko 'aMto aMteNa paDilehi jismAmi' anta prAnta catuSkoNa paryanta taka meM pratilekhanA karUMgA, anyaza tumhAre isa vastra ko pratilekhana kiye binA meM nahIM grahaNa karUMgA kyoMki 'kevalI bUyA' kevalI kevala jJAnI bhagavAn mahAvIra svAmI ne upadeza diyA hai ki-'AyANameyaM' yaha apratilekhita vastra kA grahaNa karanA AdAna karmabandhakA kAraNa mAnA jAtA hai, kyoMki 'batthaM teNa baddhe siyA' usa vastra ke prAnta se choDa se 'kadAcita koI 'kuMDale vA' kuNDala bandhA huA ho sakatA hai yA 'guNe vA' sUtra-sUta dhAgA vagairaha bhI usa vastra ke antaprAnta bhAga meM bandhA huA ho sakatA hai evaM 'hiraNe vA hiraNya-rajatAdi bhI bandhA huA ho sakatA hai tathA 'suvaNNe vA' suvarNa-sonA bhI bandhA huA ho sakatA AloijjA' te sAdhu x aai paDasA mAsAyana 427 mata se pakhana prati. mana 425 / bhATe ytn| 42vI bha3-'Ausotti vA bhagiNitti vA' he mAyuSman ! gRhastha zrApa ! athavA mana ! 2 // pramANe samApana prazana u 'tumaM caiva saMtiyaM vatthaM' tamA21 mA 'aMto aMteNa paDilehijjissAmi' manta prAnta yAra bhUrA sudhI ja pratilekhana karIza kAraNa ke tamArA A vastranI pratilekhanA karyA vinA huM svIrIza nahI. -'kevalIbayA'vajJAnI mAvAn mahAvIra svAmInA paheza cha -'AyANameyaM' 241 prativemanI yA vinAnA vakhane aDAe 527 24Ana mAt dhanu 4 / 29 bhAnapAmA pAvale. 'vatteNa baddhesiyA kuDale vA' bha ye rakhanA cha 44Aya 36 madhesahAya 'guNe bA' athavA 2 / vigere 55 ta pakhane cheu mAyAmA bhAva DAya 'hiraNe vA savaNNe vA' sonu tathA yaha vigaire 575 mAMdheta A089 zrI AyA sUtra:4 Page #717 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 706 AcArAMgasUtre 'maNI vA jAva rayaNAvalI vA' maNi A-padmarAganIlamarakatAdikam yAvata-ratnaM vA ratnAvalI vA tad vastraprAntena baddhA syAt, evaM 'pANe vA bIe vA harie vA' prANo vA kazcid jIva jantuprANI vA bIjaM vA-aGkuropAdAnakAraNam haritaM vA-vanaspativizeSarUpaM kimapi sacittaM baddhaM bhavet tathA ca tathAvidhabaddhakuNDalAdivastragrahaNe sAdhUnAM saMyamavirAdhanA syAdityupasaMhAravyAjenAha-'aha mikkhUNaM puvvovadihA paiNNA' atha bhikSaNAM sAdhUnAM sAdhvInAzca pUrvopadiSTA tIrthakRtA pUrvam pratipAditA pratijJA vartate tAmeva pratijJAmAha-'jaM puvAmeva vatthaM aMto ateNa paDile hijjA' yat pUrvameva-grahaNAt prAgeva vastram antaprAntena catuSkoNapAntabhAgena pratilekhayet prati lekhanam samyag avalokanaM kRtvA vastraM gRhNIyAditi bhAvaH / suu06|| hai evaM 'maNI vA jAva rayaNAvalI vA' padmarAga nIlamarakata vagairaha maNI bhI bandhA huA ho sakatA hai tathA yAvat-ratna bhI isa vastra ke choDa se bandhA huA ho sakatA hai tathA ratnAvalI koI ekAvalI vagairaha hAra bhI maNimAlA rUpa isa vastra ke choDa se bandhA huA ho sakatA hai isI taraha 'pANe vA bIe vA harie vA koI prANI jIva jantu kIr3e makoDe bhI bandhe hue hosakate haiM tathA bIja aMkura evaM harita varNavAle tRNa yA ghAsa vagairaha vanaspati bhI sacitta isa vastra ke anta prAnta bhAgameM bandhA huA ho sakatA hai isaliye isa prakAra ke saMbaddha kuMNDalAdi sahita vastra ke grahaNa karane se jaina sAdhu ko saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlana karane vAle sAdhu aura sAdhvI isa taraha ke vastra ko pratilekhana karane ke binA nahIM grahaNa karate haiM isI tAtparya se upasaMhAra karate hue kahate haiM ki 'aha bhikkhUNaM puvvovadiTThA paiNNA, jaM puvAmeva vatthaM aMto ateNa paDilehijA' atha-isaliye bhikSu-saMyamazIla sAdhuoM ke liye aura sAdhvIoM ke liye bhagavAna tIrthakara mahAvIra svAmI ne pahale hI upadeza diyA hai ki-vastra ko grahaNa karane se pahale hI saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI usa vastra ko anta bhAga taka pratilekhana karake hI vastra grahaNa karanA cAhiye isaliye DAya bhAra sonAnI paratu 5 mAdhavI DAya 'maNI vA jAva rayaNAvalI vA' 552 / 21, nIla, marakata vigere maNi bAMdhela heya yAvat ratna paNa vastranA cheDAthI bAMdhela hovAne saMbhava che. athavA ratnAvalI ke ekAvalI vigere hAra ke maNimALA A vastranA cheDe mAdhama DAya tayA 'pANe vA bIe vA harie vA' 10 prANI tu zrI bhADI 55 A vastranA cheDAnA bhAgamAM baMdhAyela hoya tethI A prakAranA baMdhAyela kuMDalAdinI sAthe vastrane grahaNa karavAthI sAdhune saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavA vALA sAdhu ane sAdhvIe A prakAranA vastrane pratilekhanaryA vinA grahaNa karavA nahIM. tathI upaDA2 32i sUtra42 4 che-'aha bhikkhuNaM puvvovadidA paiNNA' tethI saMyamazIla sAdhu ane sAdhvIne bhagavAna tIrthakara mahAvIra svAmIe pahelAM ja upadeza Apela - 'ja puvyAmeva vatthaM aMto aMteNa paDilehijjA' pakhane sn Rdi sai ar zrImAyAgasUtra:4 Page #718 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 7 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 707 mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa evaM jANijA-aMDaM jAva sasaMtANaM tahappagAraM vatthaM aphAsuyaM aNesaNijjaM jAva no paDigAhijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa evaM jANijjA-appaMDa jAva appasaMtANagaM analaM athiraM adhuvaM adhAraNijjaM roijjaMtaM na ruccai, tahappagAraM vatthaM apphAsuyaM aNesaNijjaM jAva no paDigAhijjA se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa evaM jANijjA appaMDaM jAva appasaMtANagaM alaM thiraM dhuvaM dhAraNijjaM roijjataM ruccai, tahappagAraM vatthaM apphAsuyaM esaNijjaM jAva paDigAhijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA no navae me batthetti kaTu no bahudesieNa siNANeNa vA kakkeNa vA jAva paghaMsijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA no navae me vasthetti kaTu no bahudesieNa sIodagaviyaDeNa vA usiNIodagaviyaDeNa vA jAva pahoijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA dubhigaMdhe me vatthe tikaTu no bahudesieNa siNANeNa vA kakkeNa vA jAva taheva bahusIodagaviyaDeNa vA bahuusiNIodaga viyaDeNa vA no pahoijjA aalaavo|suu07|| ___ chAyA-sa bhikSurvA bhikSu kI vA sa yat punarevaM jAnIyAt-sANDam yAvat sa santAnaka tathAprakArakaM vastram aprAsukam aneSaNIyaM yAvat no pratigRhNIyAt, sa 'bhikSurvA bhikSukI yA sa yata punarevaM jAnIyAt-alpANDam yAvat alpa santAnakam analam asthiram adhruvam adhAraNIyam rocyamAnaM na rocate tathAprakAram vastram aprAsukam aneSaNIyam yAvad no pratigRhNIyAt, sa bhikSurvA bhikSukI vA yat punarevaM jAnIyAt alpAMDam yAvad alpasantAnakam alam sthiram dhruvaM dhAraNIyam rocyamAnaM rocate tathAprakAraM vastram prAsukam eSaNIyam yAvat pratigRhNIyAt, sa bhikSurvA bhikSukI vA no navaM me vastram iti kRtvA no bahudezyena snAnena vA karkeNa vA yAvat pragharSayet, sa bhikSurvA bhikSukI vA no navaM me vastram iti kRtvA no bahudezyena zItodakavikaTena vA uSNa dakavikaTena vA yAvata prakSAlayet, sa bhikSurvA acchI taraha se hI vastra ko pratilekhana ke dvArA khUba pramArjanakara ke vastra ko lenA cAhiye ||suu0 6 // vastrane aMta bhAga sudhI pratilekhana karIne ja vastra grahaNa karavuM. tethI sArI rIte vastrane pratilekhana dvArA khUba pramArjanA karIne vastrane grahaNa karavuM | sU. 6 zrI sAgasUtra :4 Page #719 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 708 AcArAMgasUtre bhikSukI vA durabhigandhaM me vastram iti kRtvA no bahudezyena snAnena vA karkeNa vA yAvat tathaiva bahuzItodakavikaTena vA bahuuSNodakavikaTena vA no prakSAlayed AlApakaH suu07|| TIkA-'punaH prakArAntareNa vastraiSaNAvidhi prarUpayitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa sAdhuH yat punareva-vakSyamANarItyA jAnIyAt 'saaMDaM jAva sasaMtANagaM' sANDam-pipIlikAdInAmaNDasahitam yAvat-saprANam sabIjam saharitam sauSam sodakam sottiGgapanakamRttikAlUtAtantu jAlasantAnaparamparAsahitaM vastraM yadi jAnIyAditi pUrveNAnvayaH tahi tahappagAraM patthaM aphAsuyaM aNesaNijjaM jAva no paDigAhijjA' tathAprakAram-tathAvidham aNDakAdisahitaM vastram aprAsukam-sacittam, aneSaNIyam-AdhAkarmAdidoSasahitaM yAvad manyamAno no pratigRhnoyAt, punarapi kizcid phira bhI dUsare prakAra se bhI vastraiSaNA vidhi kA pratipAdana karate haiM. 'se mikkhU vA, bhikkhuNI vA'-vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se vastra ko jAna le ki yaha vastra 'saaMDe jAva sasaMtANagaM' bahuta hI aNDoM se yukta hai arthAt bahuta pipIlikAdi ke aNDoM se vyApta hai evaM bahuta hI prANIyoM se tathA bahuta hI aMkura utpAdaka bIjoM se evaM bahuta hI hare bhare tRNa ghAsoM se tathA bahuta hI oSakaNoM se tathA bahuta hI udaka se evaM bahuta hI uttiGga panaka-phanage vagairaha choTe choTe prANI se tathA jala mizrita miTTI se tathA makare ke jAla santAna paramparA se bhI bharA huA yaha vastra hai aisA jAna leno 'tahappagAraM vatthaM' isa prakAra ke bahuta aNDA vagairaha se yukta vastra ko 'aphAsuyaM aNesaNijaM' aprAsuka sacitta evaM aneSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se yukta 'jAba no paDigAhijjA' samajhate hue nahIM lenA cAhiye kyoMki aNDe vagairaha se yukta vastra ko grahaNa karane se jIvoM kI hiMsA kI saMbhAvanA se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlana karane vAle have prakArAntarathI ja vaaiSaNa vidhinuM pratipAdana kare che sAtha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te parata sayamazIsa sAdhu sane sAvI se jaM puNa evaM jANijA' se ! 1kSyamA zata pakhane ooltahai 'saaMDaM jAva sa saMtANagaM' te pAthI yuddhata cha. tathA yAta 300 vigerenA thI vyApta cha. tathA prANiyothI tathA ghaNuM aMkura utpAdaka bIyAthI ane ghaNuM lIlA ghAsathI tathA ghaNuM jhAkaLanA kaNethI tathA ghaNuM pANIthI yukta che. ghaNA usiMga paka pataMgiyA vigere nAnA nAnA prANiyothI yukta che. tathA pANI vALI mATithI makaDAnI paraMparAthI paNa la20 2 1 cha sema anganwi mAve to 'tahappagAra vatthaM appAsuyaM' mA prAnu pakha mAsu4-sayitta 'aNesaNijjaM jAva' ma maneANIya- 24148mAha hoSothI yuta samalane 'no paDigAhijjA' ta sevA nahI. bha DA vizthI yuta pasane aDAya karavAthI hiMsAnI saMbhAvanAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyama pAlana karavA zrI sAgasUtra :4 Page #720 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 7 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 709 vizeSeNa vastragrahaNaniSedhamAha-'se bhikkhU vA bhivakhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa evaM jANijjA' sa yat punarevaM-vakSyamANarItyA jAnIyAt-'appaMDaM jAva appasaMtANagaM' alpANDam-pipIlikAdInAm aNDarahitaM yAvat-prANam abIjam aharitam anoSam anudakam uttiGgapanakadakamizritamRtikAlUtAtantujAlarahitam yadyapi vastram vartate tathApi 'analaM asthiraM adhuvaM' na alam na samartham paridhAnAcchAdanAdikAryAyogyam tathA asthiram jIrNazIrNata, adhruvam-na cirakAla sthAyi tad vastramasti, evam 'adhAraNijjaM roijjataM na ruccai' adhAraNIyam-dhAraNAyogyaH rocyamAnamapi-gRhasthena zraddhayA dIyamAnapi na rocatenAbhikAGkSati sAdhuH tad vastram tarhi 'tahappagAraM vatthaM aphAmuyaM' tathAprakAram-tathAvidham jIrNazIrNAdirUpaM vastram aprAsukam sacittam yAvad aneSaNIyaM manyamAno 'no paDigAhijjA' sAdhu aura sAdhvI ko isa taraha ke vastra ko nahIM lenA cAhiye isI taraha se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha bhikSu aura bhikSukI 'se jaM puNa evaM jANijjA' yadi aisA vakSyamANa rUpa se vastra ko jAna leki yaha vastra 'appaMDaM jAva appasaMtANagaM' alpANDa-thoDe hI aNDoM se yukta hai evaM thoDe hI aMkura utpAdaka bIjoM se yukta hai evaM thoDe hI harita ghAsa vagairaha vanaspati vizeSa se yukta hai evaM udaka se bhI rahita hai tathA utiGga panaka choTe choTe jIva jantu se bhI rahita hai aura udaka mizrita miTTI bhI nahIM hai aura makare ke jAla paramparA se bhI rahita yaha vastra hai kintu yaha vastra 'analaM athiraM adhuvaM' pahanane oDhane ke lAyaka nahIM haiM evaM jIrNazIrNa hai atyanta phaTA purAnA hai aura cirakAla taka sthAyI bhI nahIM hai tathA 'adhAraNijja' dhAraNa karane yogya bhI nahIM hai aura 'roijjaMtaM na ruccaI' gRhastha ke dvArA zraddhA evaM Adara pUrvaka diyA jAtA hone para pA sAdhu sAmIme se 42nA pane sevA nahI . 1 pramANe-'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrita saMyamazIya sAdhu bhane sAthI se jaM puNa evaM jANijjA' nA Marwi kI zete ve arthAt 1kSyamA zata parata hai 'appaMDaM jAva appasaMtANagaM' mA patra thoDAmAthI yukta cha tathA thoDa1 ma2 utpA bIvALuM che tathA zeThA ja lIlA tRNa-ghAsa vigere vanaspati vizeSathI yukta che. tathA pANIthI rahita che. tathA nAnA nAnA jIvajaMtuothI paNa rahita che. tathA pANuM vALI mATi paNa nathI. tathA makaDAnI paraMparAthI paNa rahita che. paraMtu A vastra 'analaM athira adhurva adhAraNijja' 592 , maudA taya nathI. tathA nunu purA cha. yA Tesa che. mane 'adhAraNijja' pADera sAya nathI. tathA 'roijjataM na ruccaI' ratha dvArA zraddhA tI mA42 pUrva hevAmAM mAtu hAvA chatai pay (sAdhune) 5sa nathI. 'tahappagAra vatthaM' mA 42nu pakha 2 dunu purA bhane zaTesa DAya te 12tra 'aphAsu' mAsu sathita 'aNesaNijja jAva no paDigAhijjA' zrI sAgasUtra :4 Page #721 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 710 AcArAMgasUtre no pratigRhNIyAm / atha yogyavastragrahaNavirvi prarUpayati- ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu bhikSukI vA 'se jaM puNa jANijjA' sa sAdhuH yat punaH jAnIyAt 'appaMDaM jAva apasaMtA gaM alaM thiraM dhuvaM dhAraNijjaM roijjataM ruccara' alpANDam aNDarahitam yAvat aprANam abIjam haritAdirahitam alpasantAnakam lUtAtantujAlarahitam evam alam -samartham bhI sAdhu ko pasanda nahIM hai to 'tahappagAraM vatthaM' isa prakAra ke jIrNazIrNa phaTe purAne vastra ko 'alphAsuyaM aNesaNijjaM jAva' aprAsuka sacitta evaM aneSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se yAvat yukta samajhakara sAdhu aura sAdhvI usa prakAra ke vastra ko 'no paDigAhijjA' grahaNa nahIM kare kyoMki isa se saMyamakI virAdhanA hogI isaliye saMyamapAlanArtha nahIM lenA cAhiye / aba yogya vastra kA grahaNavidhi batalAte haiM ' se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA se jaM puNa evaM jANijA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se vastra ko jAna le ki yaha vastra 'appaMDaM jAva apasaMtANagaM' alpANDa arthAt aNDoM se rahita hai evaM prANI jIva jantu se bhI rahita hai tathA aMkura janaka bIjoM se hI rahita tRNa ghAsa vanaspati vagairaha se bhI rahita haiM evaM uttiGga choTe choTe kIDe makore se bhI rahita hai aura panaka cITI pIparI phanage vagairaha se bhI rahita haiM evaM jala mizrita gilI miTTI se bhI rahita hai tathA makare ke jAla taMntu santAna paramA se bhI rahita hai aisA jAna kara yA dekha kara tathA 'alaM thiraM' pahanane oDhane ke liye hI yogya hai tathA khUba majabUna bhI hai aura 'dhuM dhAraNijaM' dhruva cira kAla sthAyI bhI hai ata eva phaTA purAnA bhI yaha vastra nahIM hai aura gRhastha zrAvaka ke dvArA Adara pUrvaka diyA aneSaNIya AdhAkarmAdi doSothI yukta yAvat samajIne sAdhu ke sAdhvIe evA prakAranA vastrane grahaNa karavuM nahIM. kema ke tevA prakAranA vastra levAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. $ve yogya vastrane mevAnI vidhi satAve che. - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te ve uta saMyamazIya sAdhu bhane sAdhvI 'se jaM putra evaM jANijjA' le vakSyamANu rIte vastra bho hai | 'appaMDe jAva appa saMtA gaM' sAMDa arthAt DA vinAtu che tathA prANI chatrajaMtuthI paNa rahita che. akurajanaka bIyA vinAnu che. tathA lIlA tRNu ghAsa vigere vataspati vigera vinAnu che. uttaMga arthAt nAnA nAnA kIDI makADAthI pazu rahita che. tathA pataMga vigere jINI jIvAta vinAnu che. ane jala mizrita lIlI mArTithI paNa vata che. tathA markADAnI jALa tantu paraMparAthI paNa rahita che. A prabhA lagIne leDane tathA paMDeravA moTavA bhATe 'alaM thiraM dhuvaM dhAraNijjaM' cUma majabUta che. tathA lAMbA samaya sudhI Take tevu... arthAt dhruva che. tathA phATelA ke junu paNa A vastra nathI. tathA gRhastha zrAvaka dvArA Adara bhAva pUrvaka Apela che, tathA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #722 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TokA zrutaskaMdha 2 3. 1 0 7 paJcamaM vastraiSaNAbhyayananirUpaNam 71 paridhAnAdikAryayogyam, sthiram-dRDham, dhuvam - cirasthAyi, dhAraNIyam --dhAraNayogyam evaM rocyamAnam-gRhasthena zraddhayA dIyamAnaM tavastraM rocate sAdhuH abhilaSati tarhi 'tahappa gAraM vatthaM phAsurya esaNijjaM jAva paDigAhijjA' tathAprakAram-tathAvidham ajIrNazIrNAdirUpaM vastraM prAsukam acittam-AdhAkarmAdidoSarahitam yAvad manyamAnaH pratigrahIyAt / atha punarapi prasanakzAd vastraiSaNAmAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu bhikSukI vA 'no navara me vatthe tikaTTu' no navam-nUtanam me-mama sAdhoH vastraM vartate iti kRtvA 'no bahudesiraNa siNANeNa vA kakkeNa vA jAva padhaMsijjA' no bahudaizikena-kiJcid bahunA snAnenasnAna sAdhanapalapulAdinA vA karkeNa vA-snAnIyapAtravizeSeNa yAvat-lobhreNa vA cUrNena vA tadvastraM pragharSayet, tathAsati saMyamavirAdhanA syAt 'se bhikkhU vA bhikkhuNo vA' sa bhikSurvA gayA bhI hai aura 'roijjataM ruccaha' sAdhu ko bhI pasanda karane yogya hai isaliye isa prakAra ke vastra ko 'phAsuyaM esaNijja' prAsuka-acitta aura eSaNIya A. dhAkarmAdi doSa se rahita 'jAca paDigAhijjA' yAvat samajha kara sAdhu aura sAdhvI ko le lenA caahiye| ___ aba phira bhI prasaMga vaza vastraiSaNA kA hI pratipAdana karate haiM 'se bhikkhuvA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu aura bhikSukI yadi aisA vicAra kare ki 'no nabae me vattheti kaTUTu' mujhako nayA vastra nahIM hai isaliye 'bahu desieNa siNA NeNa vA kucha bahuta snAna sAdhana bhUna sAvuna vagairaha se tathA 'kakkeNa vA jAva paghaMsijjA' snAnIya pAtra vizeSa se evaM yAvat lodha se yA cUrNa se usa purAne vastra ko gharSaNa karaleM so nahIM gharSaNa karanA cAhiye kyoMki gharSaNa karane se saMyama kI virAdhanA hogI, isaliye sAdhu ko aura mAdhco ko saMyama pAlana karanA mukhya kartavya hone se usa apane purAne vastra ko bahumUlyaka sAvuna vagairaha se ghisa kara sApha sutharA nahIM karanA cAhiye isI prakAra prakArAntara se bhI apane 'roijjataM ruccai' bhane sAdhuye 56 42vA vAya che. 'tahappagAraM vatthaM phAsurya' 4 // 4||2pkssne su4-pAyita bhane 'esaNijjaM jAva paDigAhijjA' meSadAya ! dethI rahita yAvat grahaNa karavAne cepagya samajIne prApta thAya te grahaNa karavuM te bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayamazIya sAdhu mane sacI 'no navae me vatthetti kaTu' le bha viyA2 43 3-bhAre na vastra nathI. tethI 'no bahudesieNa siNANeNa vA' nAbAnA sAdhana 35 sAmu vizezthI atha 'kakkeNa vA' nAnA pAva vizeSayI 'jAva paghaM sajjA' tathA yAvat sAthI 3 yU yathI ye nA bane ghasI 4G 5 te te ghasavuM nahIM kema ke-vasane ghasavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI sAdhu ane sAvIne saMyamapAlana e mukhya kartavya hovAthI e junA vacane kImatI sAbu vigerithI zrI sAgasUtra :4 Page #723 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - - 712 AcArAMgane bhikSukI vA 'no navae me vatthetti kaTu' no navam-nUtanaM paridhAnayogyam me mama sAdhoH vastraM vartate iti kRtvA 'no bahudesieNa' no bahudezikena-kizcid bahunA vA 'sIodagaviyaDeNa vA' zItodakavikaTena vA-adhikazItodakena 'usiNiodagaviyaDeNa vA' uSNodakavikaTena vAadhikoSNodakena 'jAva pahoinjA' yAvat utkSAlayed vA prakSAlayed vA tathAprakSAlane saMyamavirAdhanA syAt, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'dubhigaMdhe me vatthettikaTu' durabhigandham-durgandhayuktaM me mama sAdhoH vastraM vartate iti kRtyA 'no bahudesieNa' no bahudaizikena kizcid bahunA vA 'siNANeNa vA kakkeNa vA jAva taheva' snAnena vA-snAnavastra ko prakSAlana nahIM karanA cAhiye yaha batalAte haiM 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI ghA vaha pUrvokta bhikSu aura bhikSukI arthAt saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se vicAre ki 'no navae me vatthe tti kaTTu' mujhako nayA vastra nahIM hai isaliye 'no bahudesieNa sIodagaviyaDeNa vA' usa purAne vastra ko zItodakAdi se gharSaNa kara sApha karalenA cAhiye yA 'usiNodagaviyaDeNa vA jAva' uSNa udaka se sApha karalenA so ThIka nahIM haiM kyoMki atyanta adhika zItodaka se tathA atyanta adhika uSNodaka se 'jAva' ekabAra tathA aneka bAra usa vastra ko prakSAlana nahIM karane se saMyama kI virAdhanA hogI, isaliye 'pahoinjA' usa vastrako zItodakAdi se prakSAlita nahIM kre| phira bhI prasaMgavaza vastraiSaNA vidhi ko batalAte haiM 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi vicAra kare ki 'dubhi gaMdhe me vatthe tti kaTTu' merA vastra durabhi gandha arthAt durgandhi se bharA huA hai isaliye usa vastra ko ghasIne sAphasupha karavA nahIM. e ja pramANe anya prakArathI paNa pitAnA vastrane jovA na name se viSe satra 2 4thana 42 che. 'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrvarita saMyama. zIla sAdhu bhane sAnI 'no nae me vatthetti kaTu' mA 59 mApanA2 zate piyAre 2 bhAre na 1 nathI. tethI 'bahudesieNa sIodagaviyaDeNa vA' mA junA pakhane pANI vizthI athavA 'usiNodagaviyaDeNa vA' garama pANIthI 'jAva pahoijjA' sIna sApha karavuM joIe. te barAbara nathI. kema ke atyaMta vadhAre ThaMDA pANIthI tathA atyaMta vadhAre garama pANIthI ekavAra ke anekavAra e vasane chevAthI saMyamanI virAdhanA thAya cha. tethI ye vastra zItasuthA dho nahI. se bhikkha vA bhikkhuzI vA' te pUrvAta sayamA sa'dhu mane sAmane sabha viyA2 42 'dubhigaMdhe me vatthetti kaTu' bhA3 1 thI marekha cha. tethI sAI 42 24 554 te viyA2 m2|12 nathI. hai hai 'no bahudesieNa siNANeNa vA dudha vALA vastrane bahudezika arthAt atyaMta meghA snAnanA sAdhana rUpa sAbuthI athavA 'kakega vA' satyata bhAMbA nAnIya pAtra vizeSathI 'jAva taheva' tayA yAta dopathI tayA zrI sAgasUtra :4 Page #724 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU. 7-8 paJcamaM vazreSaNAdhyayananirUpaNam 713 sAdhana palapulAdinA karkeNa vA-snAnIyapAtravizeSeNa yAvad-lodheNa vA cUrNena vA tayaivapUrvoktarItyaiva tad vastram AgharSayet pragharSayed vA, evaM 'bahu sIodagaviyaDeNa vA' bahuzItodakavikaTena vA adhikazItodakena 'bahu usiNiodagaviyaDeNa vA bahu-uSNodakavikaTena yA-adhikoSNodakena vA 'AlAvao' AlApaka:-pUrvoktarItyaiva vAkyayojanA kartavyA tathA ca tavastraM na zItodakAdinA prakSAlayedityarthaH // sU* 7 // mUlam-sebhikkhU vA bhikkhuNI vA abhikaMkhijja vatthaM AyAvittae vA payAvittae vA tahappagAraM vatthaM no aNaMtarahiyAe jAva puDhavIe saMtANae AyAvija vA payAvija vA se bhikkhU vA bhikkhuNI vA abhikaMkhija AyAvittae vA payAvittae tahappagAraM vatthaM thUNasi vA gihellugaMsi vA usuyAlaMsi vA kAmajalaMsi vA annayare tahappagAre aMtalikkhajAe dubbaddhe dunnikkhitte aNikaMNe calAcale no AyAvija vA payAvija vA se bhikkhU vA bhikkhuNI vA abhikaMkhija vatthaM AyAvittae vA payAvittae vA tahappagAraM vatthaM kuDiyaMsi vA bhittaMsi vA lelaMsi vA annayare vA tahappagAre ataMlikkhajAe no AyAvija vA sAbuna vagairaha se ghasa kara sApha karalenA cAhiye, so bAta ThIka nahIM hai kyoMki usa durgandha se yukta vastra ko 'no bahudesieNa siNANeNa vA' bahuta dezika atya. nta mahage snAna sAdhanabhUta sAbuna se tathA 'kakkeNa vA jAva taheva' karka-bahuta dezika arthAt bahu mUlya bAle snAnIya pAtra vizeSa se tathA yAvat lodhra se tathA cUrNa pAuDara se ghasa kara sApha sutharA karane se saMyamakI virAdhanA hogI isI taraha usa durgandha yukta vastra ko 'bahu sIodagaviyaDeNa vA' atyanta zItodaka se tathaM 'usiNodagaviyaDeNa vA AlAvao' atyanta uSNodaka se eka bAra yA aneka bAra prakSAlana nahIM karanA cAhiye kyoMki atyanta adhika zItodaka se prakSAlana karane se saMyama kI virAdhanA hogI, isaliye usa durgandha yukta vastra ko zItodakAdi se nahIM prakSAlana karanA hI sAdhu aura sAdhvI kA parama kartavya samajhA jAtA hai // 7 // cUrNathI arthAt pAuDarathI ghasIne sAphasupha karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. e ja pramANe e dudhavALA vastrane pUba ThaMDA pANIthI athavA atyaMta garama pANIthI eka vAra athavA anekavAra devA na joIe. kema ke atyaMta vadhAre ThaMDA pANI vigerethI ghevAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI e durgandhavALA vastrane zatedakAdithI devuM nahIM eja sAdhu ane sAdhvI mATe parama kartavya mAnavAmAM Ave che. sU. 7 A0 90 zrI aayaa| sUtra :4 Page #725 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 714 AcArAMgasUtre payAvija vA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA abhikaMkhijja vatthaM AyAvittae vA payAvittae vA tahappagAraM vatthaM khaMdhaMsi vA maMcaMsi vA mAlaMsi vA pAsAdasi hammaMsi vA annayare tahappagAre aMtalikkhajAe no AyA. vija vA payAvijja vA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA tamAyAe egaMtamabakkamijjA egaMtamavakkamma ahe jjhAmathaMDillaMsi vA jAva annayaraMsi vA tahappagAraM thaMDillaMsi paDilehiya paDilehiya pamajiya pamajiya tao saMjayAmeva vatthaM AyAvijja vA payAvijja vA, eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM jaMsayA savvaTuhiM sahie jaijjAsi' ||suu08|| chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA abhikAkSet vastram AtApayituM vA pratApayituM vA, tathAprakAraM vastraM no anantarhitAyAM yAvat pRthivyAm santAnAyAm AtApayedvA pratApayedvA sa bhikSurvA bhikSukI vA abhikAMkSet vastram AtApayituM vA pratApayituM vA, tathAprakAra vastram sthUNAyAM vA giheluke vA udUkha le vA kAmajale vA anyatarasmin tathAprakAre antarikSajAte dubaddhe dunikSipte aniSkampe calAcale no AtApayed vA no pratApaye d vA, sa bhikSurza bhikSukI vA abhikAGkSet AtApayituM vA pratApayituM vA tathAprakAra vastram kuDaye vA bhittau vA zilAyAM vA lelo vA anyatarasmin vA tathAprakAre antarikSajAte yAvad no AtApayed vA pratApayed vA, sa bhikSurvA bhikSukI vA abhikAkSet vastram AtApayituM vA pratApayituM vA tathAprakAraM vastraM skandhe vA maJca vA mAle vA prAsAde vA harthe vA anyatarasmin vA tathAprakAre antarikSajAte no AtApayed vA pratApayed vA. sa bhikSurvA bhikSukI vA tadAdAya ekAntam apakrA met, ekAntam apakramya adhaH dagdhasthaNDile vA yAvat anyatarasmin vA tathAprakAre sthaNDile pratilikhya pratilikhya pramRjya pramRjya tataH saMyatameva vastramAtApayed vA pratApayed vA, evaM khalu tasya bhikSukasya bhikSukyA vA sAmagyam, yat sarvArthaH samitaH sahitaH sadA yateta iti bravImi, paJcamasya adhyayanasya prathamoddezakaH samAptaH // 8 // TIkA-pratha dhautavastrasya AtapAdau pratApamavidhi madhikRtyAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSu kI vA 'abhikaMkhijja vatyaM' AyAvittae vA payAvittae vA' abhikA phira bhI prakArAntara se vastraiSaNA vidhi ko hI batalAte haiM TokArtha -'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, abhikaMkhija vatthaM AyAvittae vA, payAvittae vA,' yaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi varaNa vidhInuM ja vizeSa kathana karatAM sUtrakAra kahe che - Altha - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te vAta sayamazIla sAdhu sane sI 'abhikaMkhijja vatthaM AyAvittae vA payAvittae vA' ne potAnA patrane tama tyaa11|| zrI sAgasUtra :4 Page #726 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU. 8 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 715 kSet yadi icchet vastram AtApayituM vA pratApayituM vA-kazcid vA pratApanAM kartum adhika vA pratApanAM kartuM yadi vAJche tarhi tahappagAraM vayaM tathAprakAm uparyuktarUpaM dhotaM vastram 'no aNaMtarahiyAe jAva puDhavIe saMtANae' no anantatAhiyAm-avyavahitAyAm-vyavadhAna rahitAyAm sArddha pRthivyAm saMtAnAyAm-zItodakayuktAyAmityarthaH 'AyAvijja vA payAvijja yA' AtApayed vA pratApayed vA, tathAvidhodakAdi sambaddhapRthivyuparivastrasyAtApane pratApane cA aphAyikAdi jIvahiMsAsaMbhavena saMyamavirAdhanA syAta, kiJca se bhikkhU vA mikkhuNI apane vastra ko dhUpa-tarakA meM AtApana karane ke liye tathA pratApana karane ke liye icchA kare to 'tahappagAraM vatthaM' usa prakAra ke vastra ko 'No aNaMtarahiyAe' anantarahita arthAt vyavadhAna zanya 'jAva puDhavIe saMtANae' yAvat pRthivI kAyika santAna paramparA vAle pradeza meM 'AyAvijja vA payAvijja vA' AtApita tathA pratApita nahIM kare kyoMki isa taraha vyavadhAna zUnya pRthivIkAyika pradeza meM vastra ko sukhAne se pRthivIkAyika jIvoM kI hiMsA hone se saMyamakI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlana karane vAle sAdhu aura sAdhvI pRthivI ke Upara kucha dUsare vastu ko rakha kara hI usa para apane vastra ko sukhAve, jisase saMyama kI virAdhanA na ho, isI prakAra sAdhu aura sAdhvI antarikSa arthAt AkAza ke madhya meM bhI stambhAdi ke Upara bhI yadi vaha stambhAdi khUba majabUta se nahIM gADA gayA ho yA hilatA DolatA ho athavA TeDhA meDhA hI jisa kisI bhI taraha rakhadiyA ho isa taraha ke antarikSa AkAza meM khar3e kiye gaye stambha para yA gRha ke dharana vagairaha para yA udUkhala arthAn malithama para yA dUsare kisI bhI isa prakAra ke bhATa , pratApana 425 // mATe viyA2 3re to 'tahappagAra vatthaM no aNaMtarahiyAe' meM 2nA vastrane anantati arthAt vyavadhAna 12 'jAva puDhavIe saMtANae' yAvat pRthvIya saMtAna 5252 / pradezamA 'AyAvijja vA payAlijja vA' mAtApita , prtaapita karavA nahIM kema ke e rIte vyavadhAna vagaranI jamIna para vastra sukavavAthI pRthvI kAyika jIvenI hiMsA thavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavA vALA sAdhu ke sAdhvIe jamIna para koI bIjI vastu rAkhIne ja tenA para pitAnA varo sukavavA. ke jethI saMyamanI virAdhanA thAya nahIM eja pramANe sAdhu ke sAdhvI AkAzamAM khaMbhAdinI upara paNa je te khaMbhAdi khUba majabUtAIthI kheDela na hoya te athavA halato Dolate hoya te agara vAMkecuko jema tema ubhuM karI dIdhela hoya te e rIte aMtarikSamAM ubhA karavAmAM Avela staMbha para ke gharanA chajAnI upara ke tevA prakAranA addhara rahela tammAdinI upara pitAnA vastrone sukavavA nahIM. kema ke e rIte halatA DelatA. khaMbhAdi para vastrane sukavavAthI paDI javAnI saMbhAvanA rahe che. tethI A rIte addhara rahela stasmAdinI upara vastrane sukavavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. zrI sAgasUtra :4 Page #727 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 716 AcArAMgasUtre vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'abhivaMkhijja vatthaM AyAvittae vA' abhikA kSet - vAJchet vastram AtApayituM vA 'payAvittae vA' pratApayituM vA 'tahappagAraM vatthaM dhUNaMsi vA gilu - gaMsi vA' tathAprakAram - tathAvidhaM prakSAlitaM vastram sthUNAyAM vA - stabhmavizeSarUpAyAm 'gihe lugaMsi vA' gRhelu ke vA - umbararUpe 'usuyAlaMsi vA' udukhale vA 'kAmajalaMsi vA' kAmajale bA - snAnapITharUpe 'annayare tahappagAre aMtalikkhajAe' anyatarasmin vA - tadanyasmin vA tathAvidhe antarikSajAte - antarikSasthale 'dubbaddhe dunikkhitte aNikaMpe' durbaddhe na samyak - tayA baddhe zithila bandhayukte ityarthaH, durnikSipte - asamyaktayA nikSipte, aniSkampe - niSkamparahite kampasahite ityarthaH 'calAcale' calAcale calAyamAna antarikSAntarvartinisthAne 'no antarikSa sthita stambhAdi para apane vastra ko nahIM sukhAnA cAhiye kyoMki isa taraha ke hilate Dolate yA kAMpate hue stambhAdi para vastra ko sukhAne se girane kI saMbhAvanA rahatI hai isaliye isa prakAra ke antarikSasthita stambhAdi ke Upara vastra ko sukhAne se saMyamakI virAdhanA hogI, ataH saMyamapAlanArtha yatanA pUrvaka hI vastra kI AtApana tathApratApanA karanI cAhiye isI tAtparya se kahate haiM ki 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, abhikaMkhijja vatthaM AyAvittae vA, payAvittae vA ' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi apane vastroM ko AtApana aura pratApana arthAt acchI taraha sUrya ke kiraNa meM yAne tarakA dhUpa meM sukhAnA cAhe to 'tahappagAraM vatthaM dhUrNasi vA' isa prakAra ke sthUNA arthAt stambha - khambhA para yA 'gihelugaMsi vA' gRheluka - dharana para yA udUkhala dharana ke Upara rakkhe hue ukhara ke Upara yA 'usuyAlaMsi vA' malitthama para yA 'kAmajalaMsi vA' kAmajala arthAt snAna pITha para yA bAjoTha para yA 'annayare tahapagAre aMta likkhajAe' isI prakAra ke dUsare kisI bhI antarikSa-AkAza meM khar3e kiye hue AdhAra vizeSa para joki 'dubbaddhe' durbaddha hai arthAt khUba majabUtI se nahIM baddha huA hai evaM 'dunnakkhitte' ThIkarUpa se nikSipta-sthApita bhI nahIM tathA 'aNikaMpe' tethI saMyamanu pAlana karavA mATe yatanA pUrvaka ja vastrane AtApanA ke pratApanA karavA, mena hetuthI sAgaNa sUtrakAra che hai- 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu bhane sAdhvI 'abhikaMkhijja vatthaM AyAvittae vA payAvittae vA' le potAnA vastrone sUryAMnA hirazobhAM sArI rIte taDaThAbhAM subhvavAcche to 'tahappagAra vatthaM tevA vajrane thAMbhalA upara athavA 'nirdeluntti vA' gRhelaka arthAt gharanA umarA upara athavA 'usuyAlaMsi vA' dharanI uparanA bhANIyA upara athavA 'kAmajalaMsi vA ' kAmajala arthAt nAvAnA pATalA para 'annayare tahapagAre aMtarikkhajAe' tathA thA aAranA bhIla ardha matarikSamAM lA kuravAmAM Ave AdhAra para he 'dubaddhe' sArI rIte thoDesa na hoya athavA bhUkha bhannyUta rIte madhesa na hoya tevA 'dunnikhitte' sArI rIte sthApita na hoya tathA 'aNikaMpe' tu pAya hoya arthAt hAsatu Dosatu hoya zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #728 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU. 8 paJcamaM vastrapaNAdhyayananirUpaNam 717 AyAvijja vA payAvijja vA' no AtApayed vA pratApayed vA sthUNAdau calAcale vastrapatanasaMbhavAt vAyukAyikajIvahiMsAsaMbhavAcca teSu vastraM nAtApayedityarthaH / ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'abhikaMkhijja vatthaM AyAvittae vA payAvittae vA ' abhikA kSet-yadi icched vastram AtApayituM vA pratApayituM vA tarhi 'tahappAraM vatthaM kuDiyaMsi vA bhittaMsi vA' tathAprakAram-tathAvidhaM prakSAcitaM vastraM kuDaye vA bhitte vA 'silasi vAleluMsi vA' zilAyAM vA prastara (caTTAna) rUpAyAm, lelo leSTau vA pASANakhaNDe 'annayare tahapagAre aMta likkhajAe' anyatarasmin vA tadanyasmin vA tathAprakAre tathAvidhe antarikSa jAte - antarikSasthale 'jAva no AyAvijja vA payAvijja vA' yAvat - durbaddhe durnikSipte anisad calAcale sthAne no AtApayed vA, pratApayed kuDayamitta zilAdau vastrapatana saMbhavAt freempa bhI nahIM hai yAne 'calAcale' hilatA DolatA hai evaM calAcala arthAt calAyamAna hai isa prakAra ke astavyasta rUpa se khaDe kiye hue stambhAdi ke Upara 'no AyAvijja vA payAvija vA' vastra ko nahIM sukhAnA cAhiye anyathA saMyama kI virAdhanA hogI, isI taraha dIvAla vagairaha para bhI vastra ko nahIM sukhAnA cAhiye isa Azaya se kahate haiM 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, abhikaMkhijja thaM AyA vitta vA payAvittae vA' vaha pUrvokta bhikSu aura bhikSukI yadi apane vastra ko sukhAnA cAhe to 'tahappagAraM batthaM' isa prakAra ke AtApana pratApana karane yogya arthAt sukhAne ke yogya kapaDe ko 'kuDiyaMsi vA bhittaMsi vA' kuDya para jhoMpaDA ke Upara tathA divAloM para bhitI-dIvAla para tathA 'silaMsi vA lelaMsi bA' zilA para yA Dhele para yA 'aNNaghare vA tahappagAre' anya dUsare bhI isa prakAra ke TIlhe para 'aMta likkha jAe jAva' antarikSa meM yAvat AkAza meM vastra ko 'No AyAvijja vA payAvijja vA' nahIM sukhAnA cAhiye kyoMki isa taraha dIvAla vagairaha para vastra ko sukhAne se kapaDe ko girane kI saMbhAvanA rahatI hai aura tathA rAvaLe' calAcala arthAt calAyamAna haiAya A rItanA astavyasta rIte ubhA rela stambhahinI u52 'no AyAvijja vA payAvijja vA' vastranu yAtAyana pratApana karavu' nahI' tema sukavavAthI sayamanI virAdhanA thAya che. teja pramANe bhIMta vigerenI upara pazu vara sucavA na leho, se AAzayathI sutrahAra 4 che. - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu bhane sAdhvI 'abhikaMkhijja vatthaM AyAvittae vA payAvittae vA' le vane subhvavA rahe to 'tahappagAra' vatthaM' AtAyanA pratApanA vA yogya arthAt suvAsAya paDAne 'kuDiyaMsi vA bhittaMsi vA' DuDayanI upara arthAt juthaDA upara athavA lIta upara 'silaMsi vA' zivAnI upara athavA 'leu'si vA' bhATInA denA upara athavA 'annayare taha pagAre aMtalikkhajAe' mIla sevA aAranA sthAna (52 ' jAva no AyAvijja vA payAvijja vA' yAvat AzamAM vastrane sumvavA nahIM bha hai yA rItelIMta vigerenI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #729 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 718 AcArAMgasUtre teSu vastraM nAtApayediti bhAvaH 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA abhi. kaMkhijja vatthaM AyAvittae vA payAvittae vA' abhikAkSed-yadi vAJchet vastram AtApayituM vA pratApayituM vA dahi 'tahappaNAraM vatthaM khaMghasi vA-maMcaMsi vA' tathAprakAram-tathAvidham-- dhautaM vastram skandhe vA-sthANurUpe, mazca vA 'mAlaMsi vA pAsAdasi vA mAle cA-gRhamAla. rUpe, prAsAde vA 'hammaMsi vA annayare vA' hamya vA-dhaninAM gRha vizeSarUpe,anyatarasmin cA-tadanya sTan nA 'tahappagAre aMtalikkhajAe' tathAprakAre uparyuktarUpe antarikSanAte-antarikSasthale 'no AyAvija vA payAvija vA' no AtApayed vA pratApayeda vA vastramitizeSaH, ghAyukAyika jIvoM kI hiMsA kI bhI saMbhAvanA rahatI hai jisase saMyamakI virAdhanA hogI isaliye isa taraha ke dIvAla vageraha para bhI vastra ko nahIM sukhAnA cAhiye, isI taraha macAna vagairaha para vastra ko nahIM sukhAnA cAhiye isa tAtparya se kahate haiM ki 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, abhikaMkhijja vatthaM AyAcittae vA, payAvittae vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyanazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi apane vastra ko AtApana aura pratApana karane kI AkAMkSA kare to 'tahappagAraM vadha' isa prakAra ke AtApana pratApana karane yogya vastra ko 'khaMdhaMsi vA' skandha ke Upara arthAt makAna ke mUlabhUta AdhAra stambha para yA 'maMcaMsi vA' macAna para yA mAlaMsi vA' mAlA para yA 'pAsAdasi vA' prAsAda mahala ke Upara tathA 'hammaMsi vA harmya-koTA ke Upara yA 'aNNayare vA tahappagAre vA' isI taraha ke kisI dUsare bhI 'aMtalikkhajAe' antarikSa-AkAza ke madhya meM virAjamAna aTArI ke Upara 'no AyAvijja vA payAvijja vA' AtApana tathA pratApana nahIM karanA cAhiye kyoMki ukta rIti se sukAne se hI saMyama kI virAdhanA hone upara kapaDAne sukavavAthI kapaDA paDI javAnI zakyatA rahe che. tathA vAyukAyika jInI hiMsAnI paNa zakayatA rahe che. tethI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI AvI rIte bhIMta vigerenI upara kapaDA sukavavA nahIM eja pramANe mAMcAM vigerenI upara paNa para su411 na RT 2 mAzayathA suutr||2 49 cha.-'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te sayamazIla sAdhu ane. sAvI 'abhikaMkhijja vatthaM AyAvittae vA payAvittae vA' le ghAtAnA pane tana pratApana 42pAnI 42 tA 'tahappagAraM vatthaM' meM prabhA AtApana 421 // yogya parakhane 'khadhaMsi vA' 27dhanI 52 arthAt mAnanA bhU sAdhAra stana 52 yA 'maMsi vA' bhAMya 52 "mAlaMsi vA' mA 52 24241 'pAsAdasi bA' bhasanI 52 tathA 'hammaMsi vA' ubhya-3811 S52 athavA 'annayare vA tahappagAre' se 42 anya 'aMtalikkhajAe' atarikSa mA410 sthAnamA samasArI vinI 752 'no AyAvijja vA payAvijja vA' sAtApana pr||pn mATe 21 nahI. e prakArathI vastra sukavavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavAvALA zrI sAgasUtra :4 Page #730 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 8 paJcamaM vasSaNAdhyayananirUpaNam 719 'se bhikkhU vA bhikkhuNo vA' sa mikSurvA bhikSukI vA 'tamAyAe' tad-vastram, AdAyagRhIkhA 'egaMtamavakkamijjA' ekAntam-nirjanasthalam apakrAmet-nirgacchet 'egaMnamakkamittA' ekAntam apakramya 'ahe jhAmathaMDilaMsi vA' adhaH dagdhasthaNDile vA 'jAva jannayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' yAvat-kiTTarAzau vA tuSarAzau vA zukagomayarAzau vA anyatarasmin vA-tadanyasmin vA tathAprakAre sthaNDi le 'paDilehiya paDilehiya' pratilikhya pratilikhyapaunaH punyena pratilekhanaM kRtvA 'pamajjiya pamajjiya' pramRjya pramRjya-vAraMvAraM cakSuSA pratyupekSya mukhavastrikAdhArako muniH rajoharaNAdinaiva natu mArjanyA pramArjanaM vidhAya 'tao saMjayAmeva vatyaM AyAvijja vA payAvijja vA' tataH pramArjanAnantaram saMyatameva-yatanA kI saMbhAvanA rahatI hai isaliye saMyama pAlana karane vAle sAdhu aura sAdhvI ko yatanA pUrvaka hI aise sthala meM vastra ko sukhAnA cAhiye jisa se saMyamakI virA dhanA na ho, kyoMki saMyama kA pAlana karanA hI sAdhu kA parama kartavya hai| aba kisa prakAra aura kahAM para vastra ko sukhAnA cAhiye yaha batalAte haiM___ 'se bhIkkhU vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'tamAyAe' apane usa vastra ko lekara 'egaMtamavakkamijjA' ekAnta meM calA jAya aura 'egaMtavakkamma ahe jjhAmathaMDilaMsi vA' ekAnta meM jAkara nIce dagdha sthaNDila para arthAt bilakula hI jalI huI bhUmi para jahAM ki hare bhare tRNa ghAsa vagairaha vanaspati kAyika jIba nahIM ho 'annayaraMsiyA tahappagAraMsi dhaMDilaMli' isa taraha ke dagdha sthaNDila para yA kiTTarAzi yA tuSarAzi yA gomaya para usa sthaNDila ko 'paDilehiya paDilehiya' bAra bAra pratilekhana karake tathA 'pajiya pamajiya' bAra bAra pramArjana karake arthAt AMkha se dekha bhAla kara 'tao saMjayAmeva' usa ke bAda saMyama pUrvaka hI 'vatthaM aayaasAdhu ane sAdhavIe yatanApUrvaka ja evA sthaLe kapaDA sukavavA joIe ke jethI saMyamanI virAdhanA thAya nahI. kema ke saMyamanuM pAlana karavuM eja sAdhunuM parama kartavya che. 3 1sane 39ii 2 bhane yo sucavAte suutr||2 4 cha. 'se bhikkhU vA bhikkhu. NI vA' te pUrvarita sayamazIsa sAdhu ne sAlI 'tamAyAe ekaMtamavakkamijjA' potAnA su411|| yoya palane sa2 timo yAdayA sana 'egaMtamavakkama tamA na 'ahe jjhAmathaMDilaMsi vA' nAya maNI gaye bhUminI 52 rii elan tRSya pAsa vigere pana25tithi01 na DAya the 42 // paNe bhUminI 52 tayA 'annayara si vA tahappagAraMsi' athavA anya ta sthAna 52 rebha , 2 . tu52||2||ii 4441 suresA // 4 // 752 'thaMDilaMsi paDilehiya paDilehiya' me 22 sAnu vArapAra pratimana uza tathA 'pamajjiya pamajjiya' pA 2 pramAna 4rI arthAt sUkSma na42thI 251 na jarIna 'tao saMjayAmeva vatthaM AyAvijja vA payAvijja vA' te pachI saMyama pU zrI mAyA sUtra : 4 Page #731 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 720 AcArAMgasUtre pUrvakameva vastram AtApayed vA pratApayed vA ityupasaMharanAha-'eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhugIe vA sAmaggiya etat khalu uktarUpaM vakSyamANarUpazca tasya bhikSukasya saMyamavAn sAdhoH, bhikSukyAzca sAdhvyAH vA sAmagryam-samagratA sampUrNaH AcAraH 'jaM sabahiM samie sahie sayA jaijjAsi' yat sarvArtha:-samyagjJAnadarzanacAritaH samitaH paJcasamitibhistri guptyA ca sahitaH san sadA-sarvadA yateta-yatanApUrvakameva pravarteta iti bhAvaH 'ttivemi' iti ahaM gaNadharaH bravImi-upadizAmi tIrthakRdupadezAnusAreNeti bhAvaH, etAvatA bhagavatA vItarAgeNa tIrthakRtA sAdhUnAM sAdhvInAzca kRte vastrapratApanaprakAro yathA upadiSTa stathaivAhamupadizAmIti phalitam 'vatthesaNassa paDhamo udeso samatto' iti vastraiSaNasya vastraiSaNArUpasya pazcamAdhyayanasya prathama: uddezaH samAptaH // 8 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA ahesaNijjAI vatthAI jAijjA ahApariggahiyAI vatthAI dhArijA no dhoijjA no raejjA no dhoya. rattAI vatthAI dhArijjA apaliuMcamANe gAmaMtaresu dUijjamANe omace. lie eyaM khalu vatthadhArista sAmaggiya, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM pavisi ukAme savvaM cIvaramAyAe gAhAvaikulaM nikkhamijja vA pavisijja vA, evaM bahiyA vihArabhUmi vA viyArabhUmi vA vija vA payAvija vA' apane sukhAne lAyaka vastra ko AtApana tathA pratApana kare arthAt taDakA meM usa vastra ko yatanA pUrvaka kI sukhAve 'eyaM khalu tassa bhikkhu. msa vA bhikkhaNIe vA' yahI usa sAdhu aura sAdhvI kI 'sAmaggiyaM' sAmagya-samasta sAdhupanA yAne sAmAcArI 'ja sayA saca?hi' jisa ko sadA hamezA sarvArtha se arthAt jJAnadarzana cAritra pAMca samiti aura tIna gupti vagairaha se yukta hokara hI 'samie sahie jaijjAsi ttibemi' yatanA pUrvaka vastra ko sukhAne kA prayAsa karanA cAhiye aisA bhagavAn mahAvIra svAmI ne upadeza diyA hai yaha sudharmA svAmI gaNadharako kahate haiM, / sU0 8 // paJcama vastraiSaNA adhyayana kA pahalA uddezaka samApta ho gayA // 5-1 // 1 s411| yogya banane tabhI se vanane yatanA pUrva 4 su411. 'eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiya me ye sAdhu mane sAnu sAmaya arthAt samasta sA5pA sarase 4 sabhAyArI cha. "ja sayA savvavAha' re sahA sh| sAtha thI arthAta 'samie sahie' jJAna, zana, yAtri pAMya samiti bhane 1 zukti vizthA 'sayA jaijAsi tibemi' yuta 7 yatA pU4 pakhane su45 prayatna 4231. ye zata pAn mahAvIra prabhue upadeza Ape che. A rIte sudharmAsvAmI gaNadharane kahe che. sU. 8 A pAMcamA vaSaNu adhyayanane pahele uddeza samApta. . 5-1 zrImAyArAgasUtra:4 Page #732 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 9 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 721 gAmAnugAmaM vA dUijjijjA, ahapuNa tivvadesiyaM vAsaM vAsamANaM cIvaramAyAe // sU0 9 // pehAe jahA piMDesaNAe navaraM chAyA - sa bhikSurvA bhikSukI vA yathaivaNIyAni vastrANi yAceta, yathA parigRhItAni vastrANi dhArayet, no dhAvet, no raJjayet, no dhautaraktAni vastrANi dhArayet, aparigopayan grAmAntareSu gacchet atramacelakaH etat khalu vastravAriNaH sAmayyam, sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM praveSTukAmaH sarva cIvaramAdAya gRhapatikulaM niSkrAmed vA pravized vA, evaM vahiH bihArabhUmiM vA vicArabhUmiM vA grAmAnugrAmaM vA gacchet, aha punaH tIvradezyAM vA varSA varSantIM prekSya yathA piNDaiSaNAyAM navaram sarva cIvaramAdAya || sU0 9 // TIkA - prathamodeza ke sAdhUnAM sAdhvInAzca kRte vastragrahaNavidhiH prarUpitaH samprati dvitIyoddeza teSAM vastradhAraNa vidhi prarUpayitumAha - ' se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' sa bhikSuva bhikSukI vA 'asaNijjAI vatthAI jAijjA' yayaiSaNIyAni AdhAkarmAdidoSarahitAni vastrANi yAveta, atha ca 'ahAparigahiyAI vatthAI ghArijjA' yathAparigRhItAni eva vastrANi dhArayet natu rUpAntaraM prApitAni ityAha- 'no dhoijjA' no dhAvet - palapulAdinA (sAbuna Adi) tAni vastrANi na prakSALayet 'no raejjA' no raJjayed gerukAdirAgAdinA no dvitIyodezaka kA prAraMbha paJcama adhyayana ke prathama udezaka meM sAdhu aura sAdhvI ko vastra grahaNa vidhi yI gayI hai aba isa dvitIya uddezaka meM una sAdhu aura sAdhvI ko vastra dhAraNa vidhi batalAte haiM TIkArtha- 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'ahesaNijjAI vatthAI jAijjA' arthAt AdhAkarmAdi doSoM se rahita vastroM kI yAcanA kare aura 'ahApariggahiyAI batthAI dhArijjA' yathA parigRhIta arthAt jisI svarUpa meM vastra ko prApta kareM usI svarUpa meM usa vastra ko dhAraNa kareM 'no dhoijjA' kintu pala pula - sAbuna vagairaha se saaphpAMcamA adhyayananA bIjo uddecA pAMcamA adhyayananA pahelA uddezAmAM sAdhu ane sAdhvIne vastra grahaNanI vidhi batAvavAmAM Avela che. have A bIjA uddezAmAM e sAdhu sAdhvIne vastra dhAraNa karavAnI vidhi batAvato mRtrakAra kahe che. TArtha' - 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu ane sAdhvI 'ahe. saNijjAI badhAI' AdhA mahi dveSI vagaranA vastronI 'jAijjA' yAnyanA 42vI tathA 'ahA pariggar3iyAhUM vatthAI dhArijjA' yathA parigRddhIta arthAt ne zetanA vastrane Apta huI sva3ye me vastrane dhAraNa 42vA 'no dhoijjA' paraMtu pAvaDara sAbu vigerethI sAI ne arthAt ghodhane DeravA nahIM dhone dhAraSu 12vA nahIM' tathA 'no raejjA' A0 91 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #733 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 722 AcArAMgasUtra raJjanaM kuryAta 'no dhoyarattAI vatthAI dhArinA' no vA dhautaraktAni vastrANi dhArayet 'apaliuMcamANo gAmaMtaresu duijjijjA' aparikuzcamAnaH-vastrANi na gopayan adhikaM vastraM na saMrakSan sAdhUnAM dvisaptatiH sAdhvInAzca SaNNavatiH vastrANi vihitAni tato'dhikaM na dhArayedityarthaH grAmAntareSu-prAmAdiSu dayeta vicaret 'omace lie' avamacelaka:-alpa-asAravastradhArakaH san sukhapUrvakaM vicaredityarthaH 'eyaM khalu vatthadhArissa sAmaggiyaM' evat khalu aspa-asAravastradhAraNaM vastradhAriNaH vastradhArakasya sAdhoH sAdhcyAzca sAmagryam-sAmagrIsampUrNa AcAraH 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulaM praveSTukAmaH praveSTumicchan 'savvaM cIvaramAyAe' sarva cIvaraM vastram AdAya 'gAhAvaikulaM nikkhamijja kA pavisijja vA' gRhapatikulaM niSkrAmed vA-upAzrayAd nirgacchet kara yAne dhokara nahIM pahane yA dhokara nahIM dhAraNa kareM aura 'no raejjA' gerUka vagairaha raMga se raMga kara bhI nahIM dhAraNa kare 'no dhoyarattAI vatthAI dhArijjA' isI taraha dhokara aura raMga kara arthAt dhoe hue aura raMge hue bhI vastra ko nahIM dhAraNa kare aura 'apaliuMcamANe gAmaMtaresu dUijjamANe' adhika vastrAM ko chIpA kara bhI nAmAntara meM nahIM jAya, balki 'omacelie' thoDe hI sArahIna tuccha vastra ko dhAraNa karate hue sukhazAnti pUrvaka vicaranA cAhiye 'eyaM khalu vatthadhArissa sAmaggiyaM' yahI asAra aura alpa vastra dhAraNa karanA hI vastra dhAraNa karane vAle sAdhu kA aura sAdhvI kA sAmayya sAdhutA kA samagratArUpa AcAra yA sAdhvAcAravicAra arthAt sAmAcArI samajhanI caahiye| __ 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, gAhAvaikulaM pavisiu kAme' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu, aura bhikSukI sAdhvI yadi gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM praveza karanA cAhe to apanA 'savvaM cIvaramAyAe gAhAvaikulaM nikkhamijja' vA pavisija vA' sArA cIvara, vastra lekara hI gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara meM praveza 3 vigaire 2 gayI 20 54 dhArA na 42vA. tayA 'no dhoyarattAI vatthAI dhArijA' ghodhana 27 arthAt paaye| sana 2'gesA vanane 54 dhA291 na 421. tathA 'apali uMcamANe' padhAre pAne chupAbIna 'gAmaMtaresu duijjamANe' yAbhAntaramA nahI. paraMtu 'omacelie' yo| bhane sA2 vinA tuccha vastra dhA2954rIna subha pUrva viyara 42. 'eyaM khalu vatthadhArissa sAmaggiya' me04 2marthAt asA2 ane. 2585 patra pA295 karavA. eja vastra dhAraNa karanArA sAdhu sAdhvInuM sAmagraya arthAt sAdhupaNAnI samagratA 35 mAyA2 mA2 sApAyA2 viyA2 athavA sAmAyArI samAvI. 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te prati saMyamazIsa sAdhu sane sAlI 'gAhAvaikulaM pavisiukAme' ne 725 zrAvanA gharamA praveza 42vAnI 427 / 42 to 'savvaM cIvaramAyAe gAhAvaikulaM nikkhamijja vA pavisijja vA' pAtAnA samaya khAna bana gRhastha shraa14|| gharamA praveza zrI sAgasUtra :4 Page #734 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskagha 2 u. 2 sU0 9 paJcamaM vastreSaNAdhyayananirUpaNam 723 gRhapatikulaM pravizedvA 'evaM bahiya vihArabhUmiM vA viyArabhUmiM vA' evam uktarItyA bahi:upAzrayAd bahiH pradeze vihArabhUmiM svAdhyAyabhUmim vicAbhUmiM vA mUtrapurISotsargabhUmi sthaNDilarUpAm vA 'gAmANugAmaM vA' grAmAnugrAmaM vA - grAmAd grAmAntaraM vA dUyeta gacchet sarve cIramAdAyeti zeSaH 'aha puNa evaM jANijjA' atha punarevaM- vakSyamANarItyA jAnIyAt 'tibba desi vA vA vAsamANaM pehAe' tIvradezyAm vA nyUnAdhikAM varSA varSantIM prekSya avalokya jahA piMDesaNAe' yathA piNDaiSaNAyAmuktaM tathaivAtrApi vaktavyam 'navaraM savvaM cIvaramAyAe' navaram piNDaiSaNApekSayA vastraiSaNAyAM vizeSastu sarva cIvaramAdAya gacchet, tathA capiNDaiSaNAyAM sarvamupa dhimAdAya gacchedityuktam, vastraiSaNAyAM tu sarvam vastramAdAyagacchet iti vizeSo bodhyaH // 09 // kare athavA nIkale 'evaM bahiya vihArabhUmi vA' isI taraha bAhara pradeza meM bhI vihAra bhUmi - arthAt svAdhyAya ke liye evaM 'vidyArabhUmiM vA' vicAra bhUmi arthAt zauca - malamUtra parityAga karane ke liye tathA 'gAmANugAmaM vA dUijjijjA' eka grAma se dUsare grAma bhI sabhI vastrAdi ko lekara hI jAya, anyathA saMyama kI virAdhanA hogI, 'aha puNa evaM jANijjA' atha-yadi vaha sAdhu aura sAdhvI aisA vakSyamANarUpa se jAna leki 'tibvadesiyaM vA vAsaM vAsamANaM pehAe' atyanta adhika varSA ho rahI hai aisA dekha le yA jAna le to 'jahA piMDesaNAe' jisa taraha piNDeSaNA meM kahA hai usI taraha yahA~ para vastreSaNA meM bhI samajha lenA cAhiye arthAt jaise piMDepaNA meM sabhI upadhi lekara eka grAma se dUsarA grAma jAya, vaise hI yahAM para 'navaraM savvaM cIvaramAyAe ' yahI vizeSatA hai ki vastraiSaNA meM sabhI cIvara vastra ko lekara hI svAdhyAya bhUmi meM yA upAzraya se vicAra fbhUmi meM yA eka grAma se dUsare grAma meM jAya, anya thA saMyama kI 12vI. athavA maDAra nIsng'. 'evaM baddiya vihArabhUmiM vA, viyArabhUmiM vA prabhA bahAranA pradezamAM paNa vihArabhUmi arthAta svAdhyAya bhUmimAM javA athavA vicArabhUmi arthAt bhabhUtra tyAga va tAMDe 'gAmANugAmaM vA dUijjijjA' tathA me AmathI jIre gAma jatAM saghaLA vaDyA sAthe laine ja javu' anyathA saMyamanIvirAdhanA thAya che. da puNa evaM jANijjA' ne te sAdhu bhane sAdhvInA lAguvAmAM mevu bhAve 'tivvadesiyaM vA vAsaM vasamANaM pehAe' bhUma vadhAre varasAha paDI rahe che. tebha lehA se haiM bhAgIkheo to 'jahA piMDesaNAeM' ne pramANe piMDeSAM vAmAM Ave che, khena pramANe maDIyA vastraSaNAmAM paNa kathana samajI levu', arthAt jema piDaiSaNAmAM badhI upadhi laine eka gAmathI bIje gAma javA kahela che eja pramANe ahIMyAM paNa tema samajavuM. paraMtu 'navaraM savvaM cIramAyAe' aDIMyAM me vizeSatA che vastraSaNAbhAM saghanA vastra bahane svAdhyAya bhUmimAM agara upAzrayamAM ke bahAra vicArabhUmimAM athavA eka gAmathI bIje gAma javuM. tema na karavAthI sayamanI virAdhanA thAya che. tethI sayama pAlana mATe zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #735 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 724 AcArAMgasUtre mUlam-se egaio muhuttagaM muhuttagaM pADihAriyaM vatthaM jAijA jAva egAheNa vA duvAheNa vA tiyAheNa vA cauheNa vA paMcAheNa vA vippavasiya vippavasiya uvAgacchijjA, no tahappagAraM vatthaM appaNo gihijjA, no annamannassa dijjA, no pAmiccaM kujjA, no vatthega vatthapariNAmaM karijjA, paraM uvasaMkamittA evaM vaijjA-AusaMto samaNA! abhikakhasi vatthaM dhArittae vA pariharittae vA ? thiraM vA saMtaM no palicchidiya palicchidiya paraDhavijjA, tahappagAraM vatthaM sasaMdhiyaM vatthaM tassa ceva nisirijjA no NaM sAijjijjA se egaio eyappagAraM nigyosaM succA nisamma je bhayaMtAro tahappagArANi vatthANi sasaMdhiyANi muhuttagaM muhattagaM jAva egAheNa vA duyAheNa vA tiyAheNa vA cauhAeNa vA paMcAheNa vA vippavasiya vippavasiya uvAgacchaMti, tahappagArANi vatthANi no appaNA giNhaMti no annamannassa dalayaMti taM ceva jAva no sAijjaMti, bahuvayaNeNa bhANiyavvaM, se haMtA ahamavi muhattagaM pADi. hAriyaM vatthaM jAittA, egAheNa vA duyAheNa vA tiyAheNa vA cauyAheNa vA paMcAheNa vA vippavasiya vippavasiya uvAgacchissAmi aviyAI eyaM mameva siyA, mAiTTANaM saMfAse no evaM karijjA // sU0 10 // chAyA-sa ekakaH muhUrtakaM muhUrtakaM prAtihArikaM vastraM yAceta, yAvad-ekAhena vA dvayahena vA vyaheNa vA caturaheNa vA paJcAhena vA viproSya viproSya upAgacchet, no tad vastram Atmano gRhNIyAt no anyonyasya dadyAt, no pAmityaM kuryAt, no vastreNa vastraM pariNAma kuryAta, no param upasaMkramya evaM vadet AyuSman ! zramaNa ! abhikAGkSasi vastradhArayituM vA paridhAtuM vA, sthiraM vA sat no paricchindya paricchindya pariSThApayet, tathAprakAraM vastraM sa. sandhitaM vastram tasya caiva nisRjet, no khalu AsvAdayeta, sa ekakaH etatprakAraM nighoM zrutvA nizamya ye bhayatrAtAraH tathAprakArANi vastrANi sasandhitAni muhUrtakaM muhUrtakaM yAvadvirAdhanA hogI, isaliye saMyama pAlanArtha sAdhu aura sAdhvI ko vicAra bhami yA vihArabhUmi yA grAmAntara meM sabhI vastra ko lekara hI gamana karanA caahiye| sU. 9 // sAdhu ane sAvIe vicArabhUmi ke vihArabhUmi athavA eka gAmathI bIje gAma jatAM saghaLA vane sAthe laIne ja gamana karavuM. e sU. 9 che zrI sAgasUtra :4 Page #736 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bharmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 10 paJcamaM vastrepaNAdhyayananirUpaNam 725 ekAhena vA dvaya hena vA vyaheNa vA catura heNa vA pazcAhena vA viproSya viproSya upAgacchanti tathAprakArANi vastrANi no AtmanaH gRhanti no anyonyasya dadati taccaiva yAvat no svAdayanti, bahuvacanena bhaNitavyam, sa hanta ahamapi muhUrtakaM prAtihArikaM vastraM yAcitvA yAvad ekAhena vA dvayana vA vyaheNa vA caturaheNa vA pazcAhena vA viproSya viproSya upAgamiSyAmi, api ca etat mamaiva syAt, mAtRsthAnaM saMspRzet , no evaM kuryAt // sU0 10 // TIkA-'samprati prAtihArikopahatavastraviSayamadhikRtya prarUpayitumAha-'se egaio muhattagaM 2' sa-sAdhuH, ekata:-ekasmAt sAdhoH muhUrtakam-muhartamAtrodezena 'pADihAriyaM vatthaM jAijjA' prAtihArikam-punaH pratyarpaNIyarUpaM vastraM yAceta 'jAva egAheNa vA' yAvadayAcitvA, ekAhena vA 'duAheNa vA tiyAheNa vA cauheNa vA' dvayana vA ghyaheNa vA caturaheNa vA 'paMcAheNa vA pazcAhena vA 'vippavasiya vippavasiya' viproSya viproSya-ekA. hAdi paJcAhaparyantaM grAmAntare uSitvA yadi 'uvAgacchijjA' upAgacchet upAgatya-parAvRttya tat prAtihArikaM vastraM pratyarpayettarhi sa tadvastradAtA prathama sAdhuH 'no taha vatyaM apaNo gihijjA' no tada vastraM prAtihArikarUpaM vastram AtmAno-AtmArthaM gRhIyAt tasya prAtihA aba phira vApasa karane yogya prAtihArika upahata vastra viSaya ko lakSya kara batAlAte haiM TIkArtha-'se egaio muhuttagaM' vaha pUrvokta saMyamavAn sAdhu eka sAdhu muhUrta mAtra ke liye yadi 'pADihAriyaM' prAtihArika arthAt phirase vApasa karane yogya vatthaM jAijjA' vastra ko yAcanA kare aura yAvat 'jAva egAheNa vA, duAheNa vA' yAcanA karake eka dina meM yA do dinoM meM yA 'tiyAheNa vA' tIna dInoM meM yA 'cauheNa vA' cAra dinoM meM athavA 'paMcAheNa vA' pAMcadinoM meM arthAt ekadina se lekara pAMcadina taka 'vippavasiya vippavasiya dUsare grAma meM nivAsa kara phira 'uvAgacchijjA' phira se vApasa Akara usa prAtihArika-pratyapeNIya vastra ko vApasa de to 'no taha vatthaM appaNo gihijjA' vaha vastra dAtA prathama sAdhu usa have pAchA ApavA gya prAtihArika upahata vastranA saMbaMdhane uddezIne sUtrakAra 3thana 42 che. Attha-'se egaio muhuttagaM muhuttaga' te pati sayabhavAname sAdhu bhuta bhAtra bhATa 'pADihAriyaM vatthaM jAijjA' ne prati24 arthAt puna: pAchu // 5 // yogya pAnI yAyanA 3re 'jAva egAheNa vA, duAheNa vA' bhane yAvat yAyanA yA pachI samai mayA sabhA matha 'tiheNa vA cauyAheNa vA' 1 sabhAM yA hivasamA athavA paMcALa vA' pAMca divasamAM arthAt eka divasathI laIne pAMca divasa sudhImAM 'vippavasiya vippavasiya' mI mama nivAsa za2 'uvAgacchijjA' pachI 57 / bhAvIna ta pratiDArita arthAt pA. mAvAnA sana pAcha! mApI hai to 'no taha vatthaM appaNA zrI sAgasUtra :4 Page #737 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAgastre rikavastrasya adhikadinopabhogena upahataprAyatvAt atyantamalinIbhUtatvena paridhAnAyogyatvAcca svanimittaM grahaNaM na kuryAdityarthaH 'no annamannassa dijjA' no anyonyasya parasparaM vA anyasmai vA dadyAt 'no pAmiccaM kujjA' no vA prAmityaM paryuzcanarUpeNa vA kasmaiciddadyAt, 'no vattheNa vatthapariNAma karijjA no vastreNa vastrapariNAmam vastraparivartana vA kuryAt 'no paraM uvasaMkamittA evaM vaijjA' no vA param-anyaM kamapi sAdhuma upasaMkramya samIpaM gatvA evamvakSyamANarItyA vadet 'taM jahA-AusaMto! samaNA!' AyuSman ! zramaNa ! 'abhikaMkhasi vatthaM dhArittae vA pariharittae vA' abhikAkSasi-vAJchasi tvaM vastraM dhArayituM vA paridhAtuM vA' ityapi na pRcchedityarthaH 'thiraM vA saMtaM no palicchidiya palicchiprAtihArika vastra ko nahIM apane liye grahaNa kare kyoMki muhUrta mAtra ke liye yAcanA kara pAMca dina paryanta upabhoga meM lene se vaha vastra upahata prAya ho jAtA hai isaliye atyanta malina hone ke kAraNa pahanane yogya nahIM rahatA isaliye isa taraha ke vastra ko apane liye vastradAtA sAdhu nahIM grahaNa kareM 'No aNNamaNNassa dijjA' aura dUsare sAdhuko bhI vaha vastra nahIM dilAveM, yA nahIM de isI prakAra 'No pAmiccaM kujA' udhAra paisA rUpa meM bhI dUsare kisI sAdhu ko vaha vastra nahIM de aura "No vatthega vatthapariNAmaM karijjA' usa vastra se dUsare vastra kA adalA badalI bhI nahIM kare, aura 'No paraM uvasaMkamittA' kisI dUsare anya sAdhu ke pAsa jAkara 'evaM vaijjA' aisA vakSyamANa rUpa se bole bhI nahIM 'taM jahA ausaMto samaNA' jaise ki-he AyuSman ! zramaNa ! 'abhikaMkhasi vatthaM dhArittae vA Apa vastra ko dhAraNa karanA cAhate haiM ? yA 'pariharittae vA' pahananA cAhate haiM aisA bhI nahIM pUche 'thiraM vA saMtaM no palicchaMdiya palicchidiya' atyanta majabUta usa vastra ko chinna hUijA' te vastra ApanAra prathama sAdhue te vastra pitAne mATe grahaNa karavuM nahIM. kema ke ekAda muhUrto mATe arthAt ceDA vakhata mATe yAcanA karIne pAMca divasa sudhI te upabhogamAM levAthI te vastra upahata prAya thaI jAya che. tethI atyanta malina thavAnA kAraNe paheravAne lAyaka rahetuM nathI. tethI e pramANenA vastrane vastra dAtAe pitAne mATe aDa' 423 nahI. tathA 'no annamannassa dijjA' bhI sAdhuna 5 te patra apAyu nahI 57 nahI. 'no pAmiccaM kujjA' tathA udhAra 3 chiin| 35 5 bhI sAdhune te para bhApa nahI tema 'no vattheNa vatthapariNAmaM kujjA' se rakhanA masAmA mAnnu patra sevA 35 sahasA pakSI 55 32vI nahI. 'no para ubasaMkamittA evaM baijjA' taya 15 mI. sAdhunI pAMse 14 mA nIya 4AmA bhAvanA2 rIte mAsa 5 naDI. 'taM jahA' rebha hai 'Ausato samaNA !' AyuSman ! zrama ! 'abhikaMkhasi vatthaM dhArittae vA pariharittae vA' 5 pakhane ghANa 42 // ch| ch| ? athavA pdde21|| 42ch| ch| 1 sema 57 nahI taya 'thira vA sataM no palicchidiya palicchidyi zrI mAyArAgasUtra :4 Page #738 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 10 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 727 diya paradravijjA' sthiraM-dRDhaM vA sata cirasthAyi tada vastraM no paricchidya paricchica chinna bhinnaM vA kRtvA pariSThApayeta-dagdhasthaNDilAdiSu na nikSipedityarthaH, api tu 'tahappagAraM vatthaM sasaMdhiyaM vatthaM tassa ceva nisirijjA' tathAprakArakaM tathAvidham prAtihArikarUpaM vastraM sasandhitam-upahatarUpavastrama tasya-tasmai caiva sAdhave muhUrtamAtrArtha punaH pratyarpaNa. buddhadyA prAtihArikavastragrahaNa kareM eva nisRjet dadyAt 'no NaM sAijinA' no khalu svAdayet-svayaM tadvastropabhogaM vastradAtA na kuryAditibhAvaH 'se egaio eyappagAraM nigyosaM muccA nisamma' te ekake aneke sAdhavepi etatprakAram - uparyuktarUpaM nirghoSaM zrutvA nizamya bhinna bhI kara ke arthAt phADa cIra kara 'paradRvijjA' pheMke bhI nahIM, etAvatA dagdha sthaNDila vagairaha pradeza meM atyanta dRDha majabUta usa vastra ko phADa cIra kara pheMka bhI nahIM de, apitu 'tahappagAraM vattha sasaMdhiyaM vattha tassa ceva nisirijjA'prAti hArika rUpa usa vastra ko upahata hone ke kAraNa isI sAdhu ko vApasa kara de kI jo muhUrta mAtra ke liye usa vastra ko turata vApasa lauTAne ke liye kaha kara liyA kintu pAMca dina taka pahana oDha kara upahata karadiyA hai usI ko dedeveM, kintu 'No NaM sAijjijjA' vastra dAtA svayaM usa vastra kA upabhoga nahIM kare isI prakAra aura bhI anekoM sAdhu uktarIti se usa vastra dAtA sAdhu ke isa vacana ko sunakara aura hRdaya meM avadhAraNa kara jo dUsare sAMsArika bhaya se trANa karane vAle anekoM sAdhu haiM una se bhI phira vApasa karadene ke vAdA se vastroM ko nahIM lenA cAhiye, aura yadi ukta niyamAnusAra muhUrta mAtra ke liye lekara bhI yadi pAMcadinoM taka dUsare grAma meM hI pahana oDha kara upahata karake vApasa karanA cAhe to una vastroM ko bhI vastradAtA sAdhuoM ko nahIM lenA cAhiye isI tAtparya se kahate haiM ki-'se egaio eyappagAraM nigrosaM succA nisamma,' ve aneka sAdhu isa taraha ke usa vastradAtA sAdhu ke zabda ko sunakara aura apane hRdaya meM dhAraNa kara paravijjA' mayata bharabhUta sevA se panane to'3412 34 pa nahI mese dagdha thaMDila vigere pradezamAM atyaMta majabUta evA e vastrane phADIne pheMkI paNa devuM nahI. paraMtu 'tahappagAra vatthaM sasaMdhiyaM vatthaM' prAti2i4 35 me rakhane pata pAthI 'tassaceva nisirijjA' se sAdhune pAchu mAthI ra 6 muhUta mAtra bhATa arthAt tarata pAchuM ApavAnuM kahIne lIdhela hatuM. paNa pAMca divasa sudhI paherI oDhIne apata 4rI vIdheza cha. tamana 24 mApI he. 'No NaM sAijjijjA' 52'tu patra batAye pite e vastrane upabhoga kare nahIM. have aneka sAdhu AvI rIte cheDA vakhata mATe vastra laI vadhAre divasa rAkhe te sadhI sUtradhAra 4thana 42 cha.-'se egaio eyappagAraM nigyosaM succA' te mane saadhus| sArItanA se pakha hAtAnA mhane sAmajIne ane, 'nisamma' tena hayamA pA26] 2 zrI sAgasUtra :4 Page #739 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 728 AcArAMgasUtre 'je bhayaMtAro' ye bhayatrAtAraH sAMsArikabhayAt trANakartAraH sAdhavaH santi tebhyaH sakAzAt 'tahappagArANi vatthANi' tathAprakArANi prAtihArikarUpANi vastrANi punaH pratyarpaNabuddhayA muhUrvamAtrArtha gahItyA ekAhAdipazcAhAryantaM grAmAntare uSitvA upAgacchanti tarhi tAnyapi upahatAni vastrANi tavastrasvAminaH sAdhavo na gRhNIyurityAzayenAha-'sa saMdhiyANi muhuttagaM jAva egAheNa vA' sasandhitAni adhika kAlaparidhAnAdinA upahatAni tAni vastrANi muhUrtakaM yAvat muhUrtamAtrArtha parigRhItAni ekAhena vA 'duyAheNa vA tiyAheNa vA cauyAheNa vA paMcAheNa vA' dvayaheNa vA vyaheNa vA caturaheNa vA pazcAhena vA 'vippavasiya vippavasiya' viproSya viproSya-ekAhAdi pazcAhaparyantarUpa cirakAlam upitA 'uvAgacchaMti' upAgacchanti-upAgatya parAvartayituM vAncheyustarhi 'tahappagArANi vasthANi' tathAprakArANi tathAvidhAni prAtihArikANi cirakAlopabhuktavAd upahatAni vastrANi 'no appaNA giNhaMti' no AtmanA svopabhogArtham gRhanti-gRhNIyuritibhAvaH 'no anamannassa davyaMti' no vA anyonyasya anyonyebhyaH tAni dadati-no dadhuriti bhAvaH 'no vA prAmityAni tAni vastrANi kuryuH, no vA tavastraiH vastrAntarANAM parivartanaM kuyuH no vA parAn upasaMkramya tAni vastrANi dhArayituM 'je bhayaMtAro sasaMdhiyANi muhuttagaM jAva' jo saMsArika bhaya se trANa karane vAle sAdhu haiM una se pUrvokta prAtihArika vastroM ko phira se vApasa karane kI icchA se muhUrta mAtra ke liye lekara yadi 'egAheNa vA duyAheNa vA tiyAheNa vA' eka yA do yA tIna 'cauheNa vA paMcAheNa vA vippavasiya vipavasiya ucAgacchaMti' cAra yA pAMca dinoM ke bAda vApasa karadenA cAheM to ve vastradAtA sAdhu bhI 'tahappagArANi vatyANi No giNhaMti' apane liye una vastroM ko upabhoga meM nahIM lete haiM aura 'No apaNamaNNarasa dalayaMti' dUsare sAdhu ko bhI nahIM dete haiM, evaM 'taM ceva jAva No sAijjati' yAvatU udhAra paisA lekara bhI una vastroM ko upabhoga meM nahIM lenA cAhiye tathA una die hue vastroM se dUsare vastra kA adalA badalI bhI nahIM karanA cAhiye evaM una vastroM ko dhAraNa karane evaM pahanane ke liye bhI 'je bhayaMtAro' raso sAMsAPie ayathA 265 421 / / sAdhuzA cha, 'sasaMdhiyANi muhattagaM vAva' teone pUrvokta prAtihArika vanne pharIthI pAchA ApavAnI IcchAthI muhUrta mAtra bhATa sanane 'egAheNa vA duyAheNa tiyAheNa vA cauheNa vA paMcAheNa vA' mera meM mAtra yA2 pAMya se 'vippavasiya vippavasiya upAgacchaMti' vAparIta te pachI paach| mA51 42 to 'tahappagArANi vatthANi' tevA nA pApasA khAna pakhAta! sAdhu 'no apagA geNhaMti' potAnA 75yA bhATe me patre se nahI. tathA 'no aNNamaNNarasa dalayaMti' bhI sAdhumAna 56 // 51 // nahI. 'taM ceva jAva no sAhaH jaMti' ava yAvat udhAra paisA 2 pazu se patrona pogamA & nahI. se ApelA vaccethI bIjA vastrane adala badale paNa kare nahIM, tathA e vacce dhAraNa karavA ke paheravA paNa bIjA sAdhuone kahevuM nahIM tathA khUba majabUta e vane phADI zrI sAgasUtra :4 Page #740 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 10 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 729 paridhAtuM vA kathayeyu rityAzayenAha-'taM ceva jAva no sAijjati' taccaiva yAvat sthirANi vA cirakAlasthAyoni tAni vastrANi chinnabhinnAni kRtvA no pariSThApayeyuH na yatra kutrApi nikSipeyuH, apitu tebhya evaM prAtihArikarUpeNa vastragrahItRbhya tAni vastrANi dadyaH natu svayaM svAdayeyuH-svayaM tadupabhogaM kuryuH 'bahuvayaNeNa bhANiyanvaM' uparyuktarItyA bahuvacanena-aneke sAdhavaH ityevaM bahuvacanAntena bhaNitavyam-prayogaH kartavyaH, kintu 'se haMtA ahamavi' sa:ekaH kazcid anyo'pi sAdhuH hanta ! bata ! iti khede yadi tad dRSTvA manasi vicArayedayad ahamapi 'muhuttagaM pADihAriyaM vatthaM jAittA jAva' muhUrta kam-muhUrtamAtrArtha prAtihArikampunaH pratyarpaNIyaM vastraM yAcitvA yAvat-ekAkI eva grAmAntarAdau gatvA, tataH 'egAheNa vA duAheNa vA' ekAhena vA dvayana vA 'tiyAheNa vA cauheNa vA vyaheNa vA caturaheNa vA dUsare sAdhuoM ko nahIM kahe aura atyanta majabUta una vastroM ko chinna bhinna bhI karake dagdha sthaNDilAdi pradeza meM pheka bhI nahIM de, apitu unhI sAdhuoM ko vApasa kara deM jinhoMne muhUrta mAtra ke liye lekara bhI cAra pAMca dinoMtaka pahana oDhakara upahata bhI karadiyA hai unhIM ko vApasa kara deveM, arthAt svayaM ve vastra dAtA una vastroM kA upabhoga nahIM kareM isa taraha 'bahupayaNeNa bhANiyanvaM bahu vacana kA prayoga kara bolanA cAhiye, arthAt pahale eka sAdhu ko lakSya kara kahA gayA hai aura abhI aneka sAdhuoM ko lakSya kara batalAye gaye haiM kintu yadi koI dUsarA sAdhu meM isa taraha ke vastra ko vApasa nahIM lekara usI sAdhu ko de denA jisane muharta mAtra ke liye hI vastradAtA sAdhu se vastra liyA thA kintu pAMca dinoM taka usa vastra ko upabhoga kara upahata karake bAda meM vApasa dene ke liye AyA thA aisA samAcAra jAnakara mana se vicAra kare ki 'se hatA ahamavi mudattagaM pADihAriyaM vatthaM' meM bhI muhUrta mAtra ke liye hI vastra kI 'jAittA' yAcanA kara isa vastradAtA sAdhu se vastra lekara 'egAheNa vA duAheNa teDIne dagdha sthaDiyAdi pradezamAM paNa pheMkavA joIe nahIM. paraMtu e thoDIvAramAM pAchA ApavAnuM kahIne laI jaI pAMca divasa sudhI vAparanAra sAdhune ja pAchA ApI devA. arthAt e vastradAtA sAdhuoe pote upayogamAM te vane levA nahIM A rIte uttama vayaNeNa bhANiyavvaM' ma vayanamA pryo| rIna saya 4thana hI samayAt 5i me sAdhune uddezIne kahevAmAM Avela che. ane A kathana aneka sAdhuone uddezIne batAvavAmAM Avela che. paraMtu je kaI bIjA sAdhue paNa A rItanA vastro pAchA na letAM eja sAdhune pAchA ApI devA. ke jeNe eka muhUrta mATe ja vastradAtA sAdhunI pAsethI vastra lIdhA hatA. paNa pAMca divasa sudhI e vastrane vAparIne upahata karIne te pachI paach| maa55|| mAvasa utA. 20 x angjAna 'ahamavi muhuttagaM pADihAriyaM batthaM jADattA manamAM vicAra kare ke-huM paNa muhUrta mAtra mATe vastranI yAcanA karIne e vasadAtA A0 92 zrI sAgasUtra :4 Page #741 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 730 AcArAMgasUtre 'paMcAheNa vA' pazcAhena vA-'vipavasiya vippavasiya' viproDya viproSya-ekAhAdi yAvat paJcAhaparyantam uSitvA 'uvAgacchissAmi' upAgamiSyAmi, atha ca 'aviyAI eyaM mameva siyA' apica etat prAtihArikarUpaM vastraM mama eva yAcakasya sAdhoH syAt-bhavedityevaM bujhyA yadi kasmAdapi sAdhoH sakAzAt chalakapaTena vastraM gRhNAti tarhi 'mAiTTANaM saMphAse' mAtRsthAnam-chalakapaTAdirUpamAyAtmakamAtRsthAnadoSaM saMspRzet, tasmAt 'no evaM karijA' no evam-uktarItyA chalakapaTAdinA prAtihArikarUpeNa vastragrahaNaM kuryAditi // sU0 10 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA no vaNNamaMtAI vatthAI vivaNNAI karijA, vivaNNAiM na vaNNamaMtAI karijA, annaM vA vatthaM labhissAmi tikaTTha no annamannassa dijjA, no pAmiccaM kujA, no vattheNa vatthapariNAmaM kujjA no paraM euvasaMkamittu evaM vadejA AusaMto! samaNA ! samabhikaMkhasi me vatthadhArittae vA pariharittae vA ? thiraM vA saMtaM no palicchidiya palicchidiya paridRvijjA, jahA meyaM vatthavA tiyAheNa vA eka dina yA do dina yA tIna dina yA 'cauheNa vA paMcAheNa cA 'vippasiya vippavasiya' cAra dina athavA pAMca dina taka usa vastra ko dasare gAmameM jAkara upabhoga karake 'uvAgacchissAmi' phira vApasa AjAuMgA aura 'aviyAI eyaM mameva siyA' yaha vastra bhI mujhe hI mila jAyagA isa prakAra ke chala kapaTa kI buddhi se vastra kA grahaNa karatA hai to 'mAihANaM saMphAse' usa sAdhu ko mAtRsthAna doSa lagegA arthAt chala kapaTa karake vastra grahaNa karane se chalakapaTa mAyA rUpa mAtRsthAna doSa lagatA hai isaliye chalakapaTa karake sAdhu ko uktarIti se 'No evaM karejjA' prAtihArika vastra grahaNa nahIM karanA cAhiye kyoMki saMyama pAlana karanA sAdhu kA parama kartavya mAnA jAtA hai isaliye chala kapaTa karane se saMyama aura AtmA kI virAdhanA hotI hai isaliye sAdhu ko chala kapaTa nahIM karanA cAhiye // 10 // sAdhunI pAseyI para dhana 'egAheNa vA duAheNa vA tiyAheNa vA cauyAheNa vA paMcAheNa vA' me 614 me hivasa tra yA visa 2 pAMya hivasa 5-ta vippavasiya pippalasiya bhImA 4 kha 531 zakate 57 'uvAgacchissAmi' che! yI 252 me 1kha 54 'aviyAI eyaMmameva siyA' bhItane na Apatai bhane bhaNI ze. yA zate 2145TanA vidyArthI parakhane pahue 2 to te sAdhune 'mAidANaM saMphAse' bhAtRsthAna hoSa sANe che. tethI 'no evaM karejjA' 71458 urI sAdhu mAzate prAti4i 1 levA nahIM. kema ke-saMyamanuM pAlana karavuM eja sAdhunuM parama kartavya mAnavAmAM Ave che. tethI chaLa kapaTa karavAthI saMyama ane AtmAnI virAdhanA thAya che. tethI sAdhue chaLakapaTa karavA nahIM sU. 10 che zrI aayaa| sUtra : 4 Page #742 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAzikA TIkA taskaMdha 2 u. 2 0 11 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 731 pAvagaM paro mannai, paraM ca NaM adattahArI paDipa pehAe tassa vatthassa niyANAyA no tesiM bhIo ummaggeNaM gacchijjA, jAva appussue, tao saMjayAmeva gAmANugAmaM dUijjijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAmAzugAmaM dUijmANe aMtarA se vihaM siyA, se jaM puNa vihaM jANijjA imaMsi khalu vihaMsi bahave AmosagA vatthapaDiyAe saMpiMDiyA gacchejjA, No tesiM bhIo ummaggeNaM gaccheGajA jAva gAmANugAmaM ijjijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAmANugAmaM dUijjamANe aMtarA se AmosamA paDiyAgacchejjA, te NaM AmosaNA evaM vadejjA Asato ! samagA ! AhareyaM vatthaM dehiNikkhivAhi jahAriyAe NANataM vatthapaDiyAe, eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM jaM sabahiM samie sahie sayA jaijjAsi tibemi // sU0 11 // // vatsA samattA // 5 // chAyA - sa bhikSurvA bhikSukI vA no varNavanti vastrANi vivarNAni kuryAt vivarNAni na varNavanti kuryAt, anyad vA vastraM lapsye iti kRtvA no anyonyanyasya dadyAt, no prAmityaM kuryAt, no vastreNa vastrapariNAmaM kuryAt, no param upasaMkramya evaM vadet - AyuSman ! zramaNa ! samabhikAGkSasi me vastraM dhArayituM vA paridhAtuM vA, sthiraM vA sat no paricchindya paricchindya pariSThApayet yathA mamedaM vastraM pApakaM paro manyate, paraM ca khalu adattahAriNaM pratipathe prekSya tasya vastrasya nidAnAya no tebhyo bhItaH unmArgeNa gacchet yAvad - alpotsukaH tataH saMyatameva grAmAnugrAmaM dUyeta, sa bhikSurvA bhikSukI vA grAmAnugrAmaM dudyamAnaH antarA tasya vihaM (vipinaM) syAt sa yat punaH vihaM jAnIyAt - asmin khalu vihe vahavaH AmoSakAH vastrapratijJayA saMpiNDitAH AgaccheyuH no tebhyo bhItaH unmArgeNa gacchet yAvad grAmAnugrAmaM duye sa bhikSu bhikSukI vA grAmAnugrAmaM dUyamAnaH antarA tasya AmoSakAH pratyAgaccheyuH, khala AmoSakAH evaM vadeyuH - AyuSman ! zramaNa ! Ahara idaM vastram, dehi nikSipa yathA yAm nAnAtvam vastrapratijJayA, etat khalu tasya bhikSukasya bhikSuzcAzca sAmagryam, yat sarvAH samitaH sahitaH sadA yateta iti bravImi vastraiSaNA samAptA // sU0 11 // sAdhu aura sAdhvI ko cora vagairaha ke bhayase viziSTa varNa yukta vastra ko malina nahIM karanA cAhiye isI taraha vivarNa vastra ko bhI viziSTa varNa have sAdhu ane sAdhvIe cAra vigerenA DarathI vizeSa prakAranA vastrone melA karavA nahIM' tathA junA vastrAne vizeSa varNavALA karavA na joie e viSe sUtrakAra kathana kare che, zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #743 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtra TIkA-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa-saMyamavAn bhikSurvA bhikSukI vA 'no vaNNamaMtAI vasthAI vivaNNAI karijjA' no varNavanti-viziSTavarNayuktAni vastrANi vivarNAni-caurAdibhayAd varNarahitAni malinAni kuryAditi 'vivaNNAI na vaNNamaMtAI karijjA' vivarNAni-viziSTa varNa. rahitAni malinAni vA vastrANi na varNavanti raJjanAdinA viziSTavarNayuktAni kuryAt, tathA ca nisargataH sAdhubhiH viziSTavarNayuktAni vastrANi na grAhyANi, gRhItAnAM vA vivirNAnAM vastrANAM raJjanAdiparikarma na vidheyamiti bhAvaH tathA sampAdane Asakti janya saMyamavirAdhanA syAt 'annaM vA vatyaM labhissAmittika?' anyad vA kimapi nUtanaM vastraM lapsye itikRtvA yukta nahIM karanA cAhiye yaha batalAte haiM____TIkArya-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'no vaNNamaMtAI vatthAI vivaNNAI karijjA' viziSTa varNa yukta vastroM ko cora vagairaha ke bhaya se varNa rahita nahIM kare arthAta uttamavarNa vAle vastroM ko caurAdi ke Dara se malina nahIM karanA cAhiye 'no vivaNNAI' isI taraha vivarNa malina vastrAM ko bhI raJjanAdi ke dvArA 'vaNNamaMtAI karijjA' viziSTa varNa vAlA nahIM karanA cAhiye arthAt svabhAvataH sAdhu ko viziSTavarNa yukta vastroM ko nahIM lenA cAhiye aura gRhIta malina vastroM ko bhI raJjanAdi parikarma nahIM karanA cAhiye kyoMki isa prakAra se sAdhAraNa vastroM ko raJjanAdi parikarma ke dvArA viziSTa varNa yukta karane se aura viziSTavarNa vAle vastroM ko malina karane se Asakti janya saMyama ko virAdhanA hogo, arthAt raJjanAdi parikarma karane se usa vastra ke prati Asakti bar3ha jAyagI aura saMyama kA pAlana nahIM ho sakegA isaliye viziSTa varNa yukta vastroM ko malinAdi nahIM karanA cAhiye evaM 'annaM vatthaM labhissAmi tti kaTu' dUsare naye vastra ko prApta karUMgA Ast-- se bhikSa vA bhikkhuNI vA' te pUrita saMyamazIsa sAdhu sana sAdhvI 'No vaNNamaMtAI vatthAI' vizeSa 1 . pAne yA2 viren| 32thI 'vivaNNAI karijjA' vArtha vinAnA karavA nahIM arthAt uttama varNavALA vastrAne cAra vigerenA DarathI malina 12vA nahI merI pramANe 'vivaNNAI na vaNNamaMtAI karijjA' qiqey maryAta atyaMta meTA vastrone paNa raMga vigere dvArA vizeSa prakAranA karavA nahIM arthAt sAdhue svAbhAvika vizeSa vadivALA vastrA levA na joIe. ane lIdhelA melA vastrone paNa raMga vigere parikarma karavA nahIM kema ke A prakAranA sAdhAraNa vastrone raMjanAdi parikama dvArA vizeSa prakAranA varNavALA kavavAthI ane vizeSa prakAranA varNavALA vastrone melA karavAthI Asaktijanya saMyamanI virAdhanA thAya che, arthAta raMjanAdi parikarma karavAthI e vastra pratye Asakti vadhI jAya ane tethIsaMyama pAlana thavAmAM zithilatA Ave tethI vizeSa varNavALA vastrone malina karavA nahIM tathA 'annaM vA vatthaM labhissAmitti kaTUTu' bhI na sona prAta zaza mema bhanamA zrI sAgasUtra :4 Page #744 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mamaiprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 11 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 733 hRdi vicArya 'no annamanassa dijjA' no anyonyasmai anyasmai yasmai kasmaicit sAdhave dadyAt 'no pAmiccaM kujjA' no vA prAmityam-paryudazcitaM kuryAt paryudaJcanarUpeNa vastraM na gRhNIyAd, na vA paryudazcanarUpeNa kasmaicit sAthave vastraM dadyAditi bhAvaH 'no vastheNa vatthapariNAma kunjA' no vA vastreNa vastrapariNAmam-parasparavastraparivartanaM kuryAt 'no paraM uvasaMkamitta evaM vadijjA'-no param-anyaM yaM kamapi sAdhum upasaMkramya samIpaM gatvA evam-vakSyamANarItyA vadet-'Au saMto! samaNA !' AyuSman ! zramaNa !" samabhikaMkhasi me vatyaM dhArittae vA pari. harittae vA' samabhikAza si-vAJchasi va me mama vastraM dhArayituM yA paridhAtuM vA ? ityapi na vadediti bhAvaH 'thiraM vA saMtaM no palicchidiya palicchidiya paridRvijjA' sthiraM-dRDhaM vA cirasthAyisad vastram no paricchidya paricchidya-chinnabhinnaM kRtvA pariSThApayet-dagdhasthaNDilAdiSu nikSipet 'jahA meyaM vatthaM pAvagaM paro mannai' yathA-yena pariSThApanena mama idaM vastram aisA hRdaya meM vicAra kara apane vastroM ko 'no aNNamaNNassa dijA' jisa kisI bhI dUsare sAdhu ko nahIM de evaM 'no pAmiccaM kujjA' udhAra paisA rUpa meM bhI vastroM ko nahIM lenA cAhiye paisA aura udhAra ke rUpa meM sAdhu dUsare sAdhu ko vastra de bhI aura 'no vattheNa vatthapariNAma kujjA' vastra se vastra kA parivartana adalA badalI bhI sAdhu ko nahIM karanA cAhiye tathA jipta kisI bhI dUsare sAdhu ke 'no paraM uvasaMkamitta evaM vahajjA' tathA dUsare sAdhu ke pAsa jAkara aisA vakSya. mANarIti se bole bhI nahIM jaise ki 'AusaMto samaNA' he AyuSman ! he zramaNa ! 'samabhikaMkhasi me vatthaM dhArittae vA, pariharittae vA' kyA tuma mere vastra ko oDhanA yA pahananA cAhate ho! aisA bhI nahIM kahe evaM 'thiraM vA saMtaM no palicchidiya palicchidiya parihavijA' atyanta sthira-majabUta cira sthAyI vastra ko chinna bhinna karake arthAt dUsare vastra ko prApta karane ke lAlaca se usa sthira atyanta majabUta vastra ko phADa cIra kara dagdha sthaNDila vagairaha pradeza meM bhI nahIM viyAzana 'no annamannassa dijjA' cAtAnA pasAna bhI sAdhuna maa55|| nahIM, 'no pAmiccaM kujjA' dhArA 35mA 55 vasne vA nahI tathA 'no vattheNa vatyapariNAmaM kunjA' pakhanA maanwi mA 17 // 35 mA 548 // 35 vastre sAdhuse 12 nahI. tebhara 'no para uvasaMkamittu evaM vaijjA' bhI sAdhunI pAMse ne / pkssymaae| rIte 43 5 nahI. rema-'AusaMto! samaNA ! 3 AyuSman ! abhae ! 'samabhikakhasi me vatthaM dhArittae vA' bhaa2| vastrona tame mADhA, 'parihArittae vA' para21427) rAmo ch| ? 'thira vA sata no palicchidiya palicchidiya' satyata sthira bharabhUta yi22thAyI vastrane Dara hai 'palicchidiya' tIna arthAt mIta sArata 42pAnI lAlayathI e sthira atyaMta majabUta vastrane phADI cIrIne dagdha thaMDila vigere pradezamAM 55375 naDI. -'meyaM vatthaM pAvagaM paro mannaI' pa2i045- 12thI 425 zrI sAgasUtra :4 Page #745 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 734 AcArAMgasUtre pApakam garhitaM para:-anyaH manyate-manyeta iti bhAvaH evam 'paraMca NaM adattahArI paDipahe pehAe' paraJca-anyaM ca khalu adattahAriNam-adattApahAriNam-cauram pratipathe prekSya-dRSTvA 'tassa vatthassa niyANAya' tasya vastrasya nidAnAya-rakSaNAya 'no tesiM bhIo ummaggeNaM gacchijjA' no tebhyaH caurebhyaH bhItaH san unmArgeNa-kupathena gacchet 'jAva appumsue' yAvat-samAhitaH alpotsukaH vastrAgrupadhiSu utsukatA rahitaH san 'tao saMjayAmeva gAmANu. gAmaM dUijjinA' tataH nirutsuko bhUtvA saMyatameva yatanApUrvakameva grAmAnugrAmam-grAmAdgrAmAntaraM yeta-gacchet 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'gAmANugAmaM duijjamANe' grAmAnugrAmam-grAmAdyAmAntaram dUyamAnaH-gacchan 'aMtarA se vihaM siyA' antarApheMkanA cAhiye 'jahA meyaM vatthaM pAvagaM paro mannai' yathA-jisa se pariSThApana se arthAt dagdha sthaNDila vagairaha pradeza meM pheMka dene se mere usa pheMke hue vastra ko dUsarA puruSa garhita kharAba samajha legA isa tAtparya se usa apane khUba majabUta vastra ko bhI phADa cIra kara nahIM pheMkanA cAhiye kyoMki isa taraha naye majabUta vastra ko pheMka dene se saMyama kI virAdhanA hogI isI taraha 'paraMca NaM adattahArI paDIpahe pehAe' rAste meM dUsare adattahAri cora ko dekha kara 'tassa batthassa niyANAya' usa apane vastra ko bacAne ke liye 'no tesi bhIo ummaggegaM gacchijjA' una coroM se Dara kara unmArga-kupatha se nahIM jAnA cAhiye apitu 'jAgha appuslue' yAvatsamAhita hokara vastrAdi upadhi meM Asakti varjita hokara arthAt utsukatA rahita hokara yAne vastrAdi upadhi kI cintA nahIM karate hue hI 'tao saMjayAmeva gAmANugAmaM daijijA' saMyamaniyamapAlana pUrvaka hI eka grAma se dUsare grAma meM jAya 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA gAmANugAma duijamANe' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI eka grAma se dUsare grAma jAte hue yadi 'aMtarA vihaM siyA' rAste ke madhya meM ghora bIhara jaMgala mila jAya aura 'se jaM puNa vihaM yaMDila vigere pradezamAM pheMkI devAthI mArA phekelA vastrane bIje purUSa kharAba samajaze e hetuthI teNe pitAnA majabUta vastrane paNa phADI cIrIne pheMkI devA nahIM. kema ke AvI rIte navA ane majabUta vastrane pheMkI devAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. e ja pramANe 2stAmA 'para ca NaM adattahArI paDipahe pehAe' mahatta harI thArane nidhana 'tassa vatthassa niyANAya' se potAnA vakhane bhayAvA mATe 'no tesiM bhIo ummaggeNaM gacchajjA' se yAthI uzana a52 arthAt mavaNe 22tethI nahI. paraMtu 'jAva appussue tao saMjayA. eva' yAvat samAhita thaIne vastrAdi upadhimAM Asakti rahita thaIne arthAt utsukatA rahita thaIne eTale ke vastrAdinI ciMtA karyA vinA ja saMyama niyamanA pAlana pUrvaka 1 'gAmANugAma dUijjijjA' mathA mIra ma viya2'. 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' ta pUrita sayamazIsa sAdhu sane sAvI 'gAmANugAma dUijjamANe' se gAmathA bhIra Ama rdi 'aMtarA se vihaM siyA' bhAbhI ne kAra ra bhAvI onya se jaM zrI aayaa| sUtra : 4 Page #746 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 11 paJcamaM vastraiSaNAdhyayananirUpaNam 735 mArgamadhye tasya - grAmAntaraM gacchataH sAdhoH yadi viham - vipinaM syAd upalabhyeta atha ca 'se jaM puNa vihaM jANijjA' sa sAdhuH yat punaH viham - tadvipinaM jAnIyAt tadyathA-' imaMsi khalu vihaMsi' asmin khalu vihe vipine 'bahave AmosagA' bahavaH - aneke AmoSakAHcaurA : 'tthapaDiyA' vastrapratijJayA vastralAbhecchayA 'saMpiMDiyA gacchejjA' saMpiNDitAH ekatrIbhUtAH AgaccheyuH tarhi 'no tersi bhIo ummaggeNaM gacchejjA' no tebhyaH saMSiNDitacaurebhyaH bhItaH trastaH san unmArgeNa kumArgeNa gacchet, apitu 'jAva gAmANugAmaM duijjijjA' yAvat - alpotsukaH samAhitaH san tataH saMyatameva yatanApUrvakameva grAmAnugrAmam-grAmAdgrAmAntaram dayeta- gacchet, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'gAmANugAmaM duijjamANe ' grAmAnugrAmam - grAmAd grAmAntaram dUyamAnaH- gacchan 'aMtarA se AmosagA' antarA-mArgamadhye yadi tasya grAmAntaraM gacchataH sAdhoH AmoSakAH taskarAH 'paDiyAgacchejjA' paryAgaccheyuH atha ca 'te NaM AmosagA evaM vadejjA' jANijjA' yadi usa bihara jaMgala ko isa prakAra vakSyamANarIti se yadi jAnale ki- imaMsi khalu vihaMsi' isa bihara ghora bhayaMkara jaMgala meM 'bahave AmosagA' bahuta se amoSaka curAne vAle cora DAkU luTere 'vasthapaDiyAe saMpiMDiyA gacchejjA' vastra ko lUTane kI icchA se jhuNDa ke jhuNDa mila kara samUha ke rUpa se Ate rahate haiM, aisA jAna kara 'no tesiM bhIo ummaggeNaM gacchejA' una cora DAku luTere ke bhaya se trasta hokara unmArga-kupatha se nahIM jAnA cAhiye aura 'java gAmANugAmaM dUijijA' yAvat alpa utsuka hokara zAnta citta se samAhita hokara saMyama pUrvaka hI arthAt yatanApUrvaka hI eka grAma se dUsare grAma jAya kyoMki saMyama kA pAlana karanA hI sAdhu aura sAdhvI kA paramya kartavya mAnA jAtA hai 'sebhikkhU vA, bhikkhuNI vA gAmANugAmaM dUijamANe' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi eka grAma se dUsare grAma jA rahe hoM aura unako 'aMtarA se AmosagA paDiyAgacchejA' unako yadi mArga ke madhya puNa vihaM jANijjA' ne le se bhaMgAne yA vakSyamANu zete lage hai - 'imaMsi khalu vihaM si' AdhAra sabhAM 'bahave AmAsagA vatthapaDiyAe saMpaDiyA gacchejjA' dhA thorai luTArAe vajrAne lUTI levAnI icchAthI TALAne TALA maLIne Ave che. tema jANIne 'No tesiM bhIo ummaggeNaM gacchejjA' the aura DAyonA layathI layalIta ardha ne avaNe rastethI vu' nahIM'. 'jAba gAmANugAma dUijjijjA' sane yAvat mahat yAne zAMta cittathI samAhita manathI saMyama pUrvaka ja arthAt yatanA pUrvaka ja eka gAmathI bIje gAma javuM kema ke sa'yamanuM pAlana karavuM eja sAdhu ane sAdhvInuM parama kanya bhAnavAbhAM yAvesa cha. 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu ane sAdhvI 'gAmANugAma' dUijjAmANe' le ye gAmathI jIne nAma natA hoya mane 'aMtarA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #747 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre te khalu AmoSakAH caurAH yadi evam-vakSyamANarItyA vadeyuH-tadyathA 'AusaMto! samaNA!' AyuSman ! zramaNa ! 'AireyaM vatyaM dehi NikkhivAhi' Ahara-Anaya, idaM vastram, dehimama haste samaya idaM vastram, nikSipa-mama purastAt sthApaya idaM vastram ityevaMrItyA yadi te caurAvadeyuH tarhi 'jahAriyAe NANattaM vatthapaDiyAe' yathA iryAyAm-iryAdhyayane uktaM tathaiva atrApi vaktavyam, kevalaM nAnAtvam-vizeSastu atra vastrapratijJayA iti bodhyaH, tathA ca yadi te AmoSakA yadi vastragrahaNecchayA AgaccheyustahiM na tebhyaH bhItaH san palAyamAnaH unmA. geNa gaccheta, api tu samAhitaH sanneva alpotsuko yatanApUrvakameva prasiddhamArgeNeva gacche. diti bhAvaH, 'atha dvitIyoddezaM paJca mAdhyayanazvopasaMharamAha-'eyaM khalu tassa bhikkhussa meM AmoSaka cora DAku luTere A jAya aura te NaM AmosagA evaM vadejA' ve AmoSaka-cora DAku vagairaha yadi aisA vakSyamANa rUpa se kahe ki 'AusaMto samaNA' he-AyuSman ! zramaNa ! saMyamazIla sAdhu ! 'AhareyaM vatthaM dehi Nikkhi. vAhi' isa vastra ko lAo aura mujhako dedo| isaliye yahAM rakkho isa taraha yadi ve cora bole to 'jahAriyAe' jisa prakAra iryA adhyayana meM kahA hai usI taraha yahAM para bhI vastraiSaNAdhyayana meM bhI samajhanA cAhiye 'NANattaM vattha paDiyAe' yahAM para vizeSatA yahI hai ki-'vastra kI pratijJA arthAt vastra ko lene kI icchA se aisA kahanA cAhiye, sArAMza yaha hai ki yadi ve cora vagairaha vastra grahaNa karane kI icchA se Ave to una coroM se bhayabhIta hokara unmArga se sAdhu ko nahIM jAnA cAhiye apitu zAntacitta se samAhita hokara hI alpa utsuka hote hae arthAta vastrAdi ke prati adhika utsuka nahIM hokara hI yatanA pUrvaka prasiddha mArga se hI jAnA cAhiye aba pazcama vastraiSaNA nAma ke adhyayana kA aura se AmosagA paDiyAgacchejjA' 2stAmA tayAne duTA, yore| bhaNI laya bhane 'teNaM AmosagA evaM vadejjA' te yAra sudArA ne 20 1kSyabhASya rIte 43 . 'AusaMto! samaNA! AyuSman ! 3 zrama ! 'AhareyaM vatthaM dehi NikkhivAhi' mA vastra va mana bhane maa5| 287 bhUlI ho. 2 // pramANe te suttaa2|| 4 to 'jhaaricA' jema IrSA samiti adhyayanamAM kahevAmAM Avela che eja rIte ahIMyA A va. dhyayanamA 5 4thana sabha se 'NANattaM vattha paDiyAe' svanI pratijJA maryAta vastrone levAnI IcchAthI ema kahevuM joIe, bhAva A kathanane e che ke-e cAra vigere vastra grahaNa karavAnI IcchAthI Ave te e cAra lekathI bhayabhIta thaIne avaLe rastethI sAdhue javuM nahIM. paraMtu zAMtacittathI samAhita thaIne ja a65 utsuktA vALA thaIne arthAt vastrAdi pratye adhika mamatAvALA na thatA yatanA pUrvaka mukhya rastethI ja javuM joIe. have A pAMcamA vANA nAmanA adhyayanane ane tenA bIjA uddezAne upasaMhAra 3di sUtrA24 che 'eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA' mA 640x1 prAcI pakhane zrI sAgasUtra :4 Page #748 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TokA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 11 paJcama vasleSaNAdhyayananirUpaNam 737 bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM' etat khalu -uparyuktarUpeNa vastragrahaNaM vastradhAraNaJca tasya bhikSu. kasya bhikSukyAzca sAmagyam-samagravam-sampUrNaH AcAro bodhyaH 'jaM savvaTehiM samie sahie' sayA jaijjAsi' yat savAthaiH samyagrajJAnadarzanacAritrarUpaiH sarvAyaiH samityA paJcabhiH triguptyA ca sahitaH san sadA-sarvathA yateta-yatanApUrvakameva vartata iti bhAvaH 'tivemi' iti ahaM gaNadharaH bravImi-kathayAmi upadizAmiityarthaH // sU. 11 // 'vatthesaNA samattA' iti vastraiSaNA samApta // 5-2 // itizrI vizvavikhyAta-jagavallabha-prasiddhavAcakapaJcadazabhASAkalita-lalitakalApAlApakapravizuddhagadyapadyAnaikagranthanirmApaka-vAdimAnamardaka-zrI-zAhU chatrapatikolhApuragajapradatta-'jainazAstrAcArya'-padavibhUpita-kolhApurarAjaguru-bAlabrahmacArI jainAcArya jainadharmadivAkara-pUjyazrI-ghAsIlAla-prativiracitAyAM zrI AcArAMgasUtrasya dvitIyazrutaskandhasya marmaprakAzikA. khyAyAM vyAkhyAyAM vastraiSaNAdhyayanaM naam| paJcamam adhyayanaM samAptam // 5 // usake dvitIyoddezaka kA upasaMhAra karate haiM 'eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhu NIe vA sAmaggiyaM' yaha uparyukta rUpa se vastrakA grahaNa aura dhAraNa karanA usa bhikSu aura bhikSukI kA sAmagya-samagratA sAdhu sAmAcArI samajhanI cAhiye 'jaM sancaTTehiM samie sahie sayA jaijAsi' jo ki samyaka jJAna darzana aura cAritra rUpa sarvArthoM se aura pAMca samiti aura tIna gupti se yukta hokara hamezA yatanA pUrvaka hI rahanA cAhiye aisA sudharmA svAmo gaNadhara ko upadeza dete haiM ki bhagavAn vItarAga mahAvIra svAmI ne kahA hai yaha maiM kahatA hUM ||suu. 11 // zrIjainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAla vrativiracita AcArAMgasUtra ke dUsare zrutaskaMdha kI marmaprakAzikAbyAkhyA meM paJcama vastraiSaNA adhyayana samApta huA // 5 // upa mara dhAra 421 / ye sAdhu sane sAthInu 'sAmaggiyaM' sAdhutA arthAt sAdhu sAmAyArI sama04vI. re 'ja sabahiM samie sahie sayA jaijjAsi' sa55 jJAna, zana, ane cAritra rUpa sarvAthI ane pAMca samiti ane traNa guptithI yukta thaIne hamezAM yatanA pUrvaka ja rahevuM A pramANe sudharmAsvAmI gaNadharone upadeza Ape che. ke bhagavAna vItarAga mahAvIra svAmIe je pramANe kahyuM che eja pramANe huM kahuM chuM . 11 vANA nAmanA pAMcamA adhyayanane je uddeza samApta .pa-rA jainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAlajI mahArAja viracita AcArAMgasUtranA bIjA zrutaskaMdhanI marmaprakAzikA vyAkhyAmAM pacamuM valaNa adhyayana samApta pA A0 93 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #749 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 738 AcArAMgasUtra atha pAtraiSaNA nAma SaSTham adhyayanam mUlam-se bhikkhU vA bhikkhugI vA abhikaMkhijA pAyaM esittae, se jaM puNa pAyaM jANijjA, taM jahA-alAuyapAyaM vA dArupAyaM vA maTTiyApAyaM vA, tahappagAraM pAyaM je niggaMthe taNe jAva thirasaMghayaNe se egaM pAyaM dhArijjA, no biiyaM, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA paraM addhajoyaNamerAe pAyapaDiyAe no abhisaMdhArijA gamaNAe, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa assi paDiyAe egaM sAhamniyaM samudissa pANAI bhUyAiM jovAiM sattAI jahA piMDesaNAe cattAri AlAvagA, paMcame bahave samaNamAhaNa atihikivaNavaNImagA pagaNiya pagaNiya taheva, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa jANijjA asaMjae bhikkhupaDiyAe bahave samaNamAhaNaatihikivaNavaNImagA vatthesaNA''lAvao, se bhikkhU vA bhikkhugI vA se jAiM puNa pAyAiM jANijjA virUvaruvAI mahadraNamullAI, taM jahA-ayapAyANi vA taupAyANi vA taMbapAyANi vA sIsagapAyANi vA hirapaNapAyANi vA suvaNNapAyANi vA rIriapAyANi vA hArapuTapAyANi vA maNikAyakaMsapAyANi vA saMkhasiMga. pAyANi vA daMtapAyANi vA celapAyANi vA selapAyANi vA cammapAyANi vA annayarAiM vA tahappagArAiM virUvarUvAiM mahaddhaNamullAI pAyAiM aphAsuyAiM jAva no paDigAhijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jAiM puNa pAyAiM virUvarUvAiM mahaddhaNabaMdhaNAI, taM jahA-ayabaMdha. NANi vA jAva cammabaMdhaNANi vA annayarAiM tahappagArAiM mahaddhaNabaMdha. NANi aphAsuyAiM jAva no paDigAhijjA, icceyAiM AyataNAI uvAikmma aha bhikkhU jANijjA cauhi paDimAhiM pAyaM esittae, tattha khalu imA paDhamA paDimA-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA udisiya uddisiya pAyaM jAijjA, taM jahA-alAuyapAyaM vA dArupAyaM vA maTTiyApAyaM vA tahappagAraM pAyaM sayaM vA NaM jAijA jAva paDigAhijjA, paDhamA zrI. sAyAsaMga sUtra : 4 Page #750 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutakaMsdha 2 u. 1 ru. 1 SaSTha pAtraiSaNAdhyayananirUpaNam 739 paDimA 1, ahAvarA doccA paDimA-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA pehAe pAyaM jAijjA, taM jahA-gAhAvaI vA jAva kammakarI vA se puvAmeva AloijA-AusaMto! bhagiNi! dAhisi me itto annayaraM pAyaM taM jahA-alAuyapAyaM vA dArupAyaM vA maTTiyApAyaM vA, tahappagAraM pAyaM sayaM vA jAva paDigAhijA duccA paDimA 2 ahAvarA taccA paDimAse bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa pAyaM jANijA saMgaiyaM vA vejaiyaMtiyaM vA pAyaM, tahappagAraM pAyaM sayaM vA jAijjA, jAva paDigAhijjA taccA paDimA 3, ahAvarA cautthA paDimA-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA ujhiyadhammiyaM jAejjA jAva'nne bahave samaNamAhaNaatihikivaNavaNImagA jAva nAvakhaMti, tahappagAraM pAyaM jAejA jAva paDigAhijjA cautthA paDimA 4, icceiyANaM cauNhaM paDimANaM annayaraM paDimaM jahA-piMDesaNAe, se NaM eyAe esaNAe esamANaM pAsittA paro vaijAAusaMto! samaNA ! ejjAsi tumaM mAseNa vA jahA vatthesaNAe, se NaM paro netA vaijjA-Ausotti ! bhagiNi ti! Ahareya pAyaM tilleNa vA ghaeNa vA abhaMgettA vA taheva siNANAi taheva, sIodagakaMdAI taheva se NaM paro NeyA vaejjA-AusaMto! samaNA ! muhuttarga muhuttagaM acchAhi jAva tAva amhe asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA upakareMsu vA uvakkhaDeMsu vA tao te vayaM AusaMto samaNA sapANaM sabhoyaNaM paDiggaharga dAhAmo, tucchae paDiggahae diNNe samaNassa No suTTha sAhu bhavai se puvAmeva AloijjA-Ausotti vA, bhagiNitti pA, No khalu me kappai AhAkammie asaNe vA pANe vA khAime vA sAime vA bhottae vA pAyae vA mA ukarehi mA uvakkhaDehi, abhikaM. khasi me dAuM emeva dalayAhi, se sevaM vayaMtassa paro asaNaM vA pANaM yA khAimaM vA sAimaM vA uvakarittA, uvakkhaDittA sapANaM sabhoyaNaM paDiggahagaM dalaijA, tahappagAraM paDiggahagaM aphAsuyaM jAva no paDigAhijA, zrI sAgasUtra :4 Page #751 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 740 AcArAMgasUtre siyA se paro uvaNittA paDiggahagaM nisirijA, se puvAmeva AloijjA Ausotti vA bhagiNitti vA, tumaM ceva NaM saMtiyaM paDiggaharga aMto aMteNaM paDilehissAmi, kevalIbrUyA-AyANameyaM, aMto paDiggahagaMsi pANANi vA bIyANi vA hariyANi vA aha bhikkhUNaM puThavovadivA pai. NNA jaM puvAmeva paDiggahagaM aMto aMteNaM paDilehijjA, saaMDAiM savve AlavagA bhANiyatvA jahA vasthesaNAe, NANataM tilleNa vA ghayeNa vA navanIeNa vA vasAe vA siNANAdi jAva annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi paDilehiya paDilehiya pamajjiya pamajjiya tao saMjayAmeva AmajijjA evaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiya jaM sabvaTrehiM samie sahie sayA jaijAtibemi sU0 // 1 // ___chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA abhikAGkSet pAtram eSitum, sa yat punaH pAtraM jAnIyAt , tadyathA-alAvUpAtraM vA dArupAtra vA mRtikApAtraM vA, tathAprakAraM pAtraM yo nibandhaH taruNaH yAvat sthirasaMhananaH, sa ekaM pAtraM dhArayet no dvitIyam, sa bhikSurvA bhikSukI vA param ardhayojanamaryAdAyAH pAtrapratijJayA no abhisaMdhArayed gamanAya sa bhikSuvA bhikSukI vA sa yat punaH evaM jAnIyAt asvapratijJayA ekaM sAdharmikaM samuddizya prANAn bhUtAni jIvAn sattvAn yathA piNDaiSaNAyAM catvAraH AlApakAH, paJcamaH bahUn zramaNabrAhmaNa-atithi kRpaNapanIpakAn pragaNya pragaNya tathaiva, sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punarevaM jAnIyAt asaMyataH bhikSupratijJayA bahUn zramaNabrAhmaNaatithikRpaNavanIpakAn samuddizya vastraipaNA''lApakA, sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yAni punaH pAtrANi jAnIyAt-virUparUpANi mahAdhanamUlyAni tadyathA-ayaspAtrANi vA trapu pAtrANi vA tAmrapAtrANi vA zIzakapAtrANi vA hiraNyapAtrANi suvarNapAtrANi vA rItipAtrANi vA, hArapuTapAtrANi vA maNikAcakaMsapAtrANi vA zakazanapAtrANi vA, dantapAtrANi vA celapAtrANi vA zailapAtrANi vA carmapAtrANi vA anyatarANi vA tathAprakArANi virUparUpANi mahAdhanamUlyAni pAtrANi aprAsukAni yAvad no pratigRhIyAt, sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yAni punaH pAtrANi virUparUpANi mahAdhanacanthanAni jAnIyAt tadyathA-ayobandhanAni vA, yAvat carmabandhanAni vA anyatarANi tayAprakArANi mahAdhanabandhanAni aprAsukAni yAvad no pratigRhNIyAta, ityetAni bAyatanAni upAtikramya atha bhikSarjAnIyAt-catasRbhiH pratimAbhiH pAtram epitum, tasya khalu iyaM prathamA pratimAse bhikSurvA bhikSukI vA uddizya uddizyapAtraM yAceta, tadyathA-alAvUpAtram vA dArupAtraM vA mRtikApAtraM vA, tathAprakAraM pAtraM svayaM vA khalu yAceta yAvat pratigRhNIyAt, prathamA pratimA 1, zrI aayaa| sUtra : 4 Page #752 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAzikA TIkA taskaMdha 2 u. 1. 1 SaSTha' pAtraiSaNAdhyayananirUpaNam Ge athAparA dvitIyA pratimA - sa bhikSu bhikSukI vA prekSya pAtraM yAceta, tadyathA - gRhapativA yAvat karmaka vA sa pUrvameva AlAcayed - AyuSman ! iti vA, bhagini / iti vA, dAsyasi me itaH anyatarat pAtram tadyathA - alAbUpAtraM vA dArupAtraM vA mRttikApAtraM vA, tathAprakAraM pAtra svayaM vA yAceta yAvat pratigRhNIyAt, dvitIyA pratimA 2, athAparA tRtIyA pratimA - sa bhikSu bhikSukI vA sa yat punaH pAtra jAnIyAt strAGgikaM vA vaijayantikaM vA tathAprakAraM pAtraM svayaM vA yAceta yAvat pratigRhNIyAt tRtIyA pratimA 3 athAparA caturthI pratimA-sa bhikSu bhikSukI vA ujjhitadhArmikaM pAtraM yAceta yAvad anye bahavaH zramaNabrahmaNa atithikRpaNaaatuarH yAvat nAvakAGkSanti tathAprakAraM pAtraM yAceta yAvat pratigRhNIyAt, caturthI pratimA 4, ityetAsAM catasRNAM pratimAnAm anyatarAM pratimAm yathA piNDaiSaNAyAma, taM khalu etAH eSaNAH eSamANaM dRSTvA paro vadet- AyuSman ! zramaNa ! eSyasi tvam mAsena vA yathA vastraiSaNAyAm, atha khalu paro netA vadet - AyuSman ! iti vA bhagini iti vA, Ahara idaM pAtram tailena vA ghRtena vA navanItena vA vasayA vA abhyajya vA tathaiva snAnAdi tathaiva zIto. Cafe kandAthaiva taM khalu paro netA vadet-AyuSman ! zramaNa ! muhUrtakaM yAvat Asva tAvad' vayam azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA upakurmaH, upaskurmaH tataH te vayam AyuSman ! zramaNa ! sapAnaM sabhojanaM patadgrahaM dAsyAmaH, tucchake patadgrahe datte zramaNasya no suSThu sAdhu bhavati, sa pUrvameva Alocayet, AyuSyan ! bhagini ! no khalu me kalpate AdhAkarmikam azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA bhoktuM vA pAtuM vA, mA upakuru mA upaskuru, abhikAGkSasi me dAtum, evameva dehi, tasya evaM vadataH paraH azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA upakRtya upaskRtya sapAnaM sabhojanaM patagrahaM dadyAt tathAprakAraM patadgraham aprA sukam yAvad no pratigRhAyAt syAt sa paraH upanIya patad graham nissRjet sa pUrvameva Alocayet - AyuSman ! bhagini ! tavacaiva khalu svAGgikaM patadgrahakam anto'ntena pratilekhiSyAmi, kevalInnUyAd - AdAnametat, antaH patadgrahake prANAn vA bIjAni vA haritAni vA, atha bhikSUNAM pUrvopadiSTaM yat pUrvameva tadgrahakam anto'ntena pratilikhet, sANDAni sarve AlApakAH bhaNitavyAH yathA vastraiSaNAyAm nAnAtvam tailena vA ghRtena vA navanItena vA sayA vA snAnAdi yAvat anyatarasmin vA tathAprakAre sthaNDile pratilikhya pratilikhya pramRjya pramRjya tataH saMyatameva AmRjyAt, evaM khalu tasya bhikSukasya bhikSukyAzca sAmagryam, yat sarvAH samitaH sahitaH sadA yateta iti bravImi // sU0 1 // pAtraiSaNA nAma kA chaTTA adhyayana Arambha kiyA jAtA hai prathama adhyayana meM piNDavidhikA aura dvitIya adhyayana meM piNDa se sambaddha vasati vidhikA evaM tRtIya adhyayana meM vasati kA anveSaNArtha IryA samitikA pAtraiSaNA nAmanA chaThThA adhyayananA AraMbha paDelA adhyayanamAM piDavidhinu' ane khIjA adhyayanamAM piDathI sa`khaddha vasati zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #753 -------------------------------------------------------------------------- ________________ _ AcArAMgasUtre ___TIkA-'prathame'dhyayane piNDavidhiH, dvitIye ca tatsambaddha vasatividhiH, tRtIye ca tadanveSaNArtham IryAsamitiH, caturthe ca tatsambaddha bhASAsamitiH, pazcameM ca piNDabhASaNasambaddhavastraiSaNAvidhiH pratipAditaH, SaSThe cAsmin adhyayane piNDAdi sambaddhapAtraiSaNA vidhiprarUpayitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA sa bhikSuvA bhikSukI vA 'abhikaMkhijjA pAyaM esittae' abhikAkSet pAtram eSitum-anveSTum 'se jaM puNa pAyaM jANijjA' sa saMyamavAn bhikSuH yat punarevaM vakSyamANarItyA pAtraM jAnIyAt 'taM jahA-alAuyapAyaM vA dArupAyaM yA maTTiyApAyaM vA' tadyathA-alAvUpAtraM vA-tumbIrUpaM pAtraM vA syAt, dArupAtraM vA-kASThapAtraM vA syAt, mRttikApAtraM vA syAt 'tahappagAraM pAyaM je niggathe taruNe' tathAprakAram-alAghUdArUmRttikAnyatamaM pAtraM yo nirgranthaH sAdhuH taruNaH 'jAva thirasaMghayaNe' yAvat-pUrNa svastho yuvA aura caturtha adhyayana meM IryA se sambaddha bhASA samiti kA tathA paJcama adhyayana meM piNDa bhASA se sambaddha vastraiSaNA vidhikA pratipAdana kiyA hai aba isa SaSTha adhyayana meM piNDAdi se sambaddha pAtraSaNA vidhi kA pratipAdana karate haiM TIkArtha-'se bhikkhU bA, bhikkhuNI vA abhikaMkhijjA pAyaM esittae' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi pAtra ko anye SaNa karane kI AkAMkSA kare aura 'se jaM puNa pAyaM jANijjA' yadi vaha pAtra ko aisA vakSyamANa rUpa se jAna le 'taM jahA alAuyapAyaM vA' jaise ki-yaha alAvU kA pAtra hai arthAt yaha tumbIrUpa pAtra hai aisA nizcitarUpa se jAna le, yA 'dArupAyaM yA' yaha kASTha kA pAtra hai athavA yaha 'maTiyA pAyaM vA' miTTI kA pAtra hai 'tahappagAraM pAyaM' isa prakAra ke alAvUke-mRttikA dArupAtroM meM 'je niggaMthe taruNe jAya jo nigrantha-saMyamazIla sAdhu taruNa javAna ho tathA yAvat 'thirasaMghayaNe' pUrNa svastha yavA sthira saMhanana atyanta dRDha majabUta skandhAdi zarIrAvayavAlA ho 'se egaM pAyaM dhArijA, No biiya' vaha eka hI pAtra ko grahaNa kare dvitIya pAtra ko nahIM kyoMki vidhinuM tathA trIjA adhyayanamAM vasatinA levA mATe IrdhA samitinuM ane cethA adhyayanamAM Iya samitithI saMbaMdha bhASA samitinuM tathA pAMcamA adhyayanamAM piMDa ane bhASAthI saMbaMdhita vaaiSaNa vidhinuM pratipAdana karavAmAM Avela che. have A chaThThA adhyaynmaa 4thI sacita pASA vidhinu pratipAhana 42vAmAM Ave cha.-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayamazAda sAdhu ma sakI 'abhikaMkhijjA' pAyaM esittae' se pAtra mevAnI 42 4re bhane 'se jaM puNa evaM jANijjA' le pAtrane // 1kSyamA and 'taM jahA' bha3-'alAuyapAya vA' 241 masA maryAta tumAnu pAtra che. tama nizcita 3the gaye mayA 'dArupAyaM vA' An estnu pAtra cha. 2424'maDiyA pAya vA' mA bhATinu pAtra cha. to 'tahappagAraM pAya niggaMthe je tarUNe jAva' 241 rana tumasi, aissa , bhATinA pAtramA niyanya yuvAna DAya yAvat thirasaMghayaNe' 5 zrI sAgasUtra :4 Page #754 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 s. 1 paSTha pAtraiSaNAdhyayananirUpaNam 743 sthirasaMhananaH-dRDha skandhAdizarIrAvayavo bhavet 'se egaM pAyaM dhArijA' sa-taruNaH sAdhuH ekam-ekameva pAtraM dhArayet-gRhoyAt 'no biiyaM' no dvitIyaM pAtram, tasya pUrNa samaryatvena ekapAtreNApi nirvAhasaMbhavAt sAdhanAM yathAsaMbhavam alpaparigrahatvasyaivaucityAt, evaMvidhaH sAdhuH jinakalpikAdi bodhyaH, tadanyastu mAtrakasadvitIyaM pAtraM dhArayet, tatra saMghATake satyekasmin bhaktaM dvitIye ca pAtre pAnakaM mAtrakantu AcAryAdi prAyogyakRte bodhyam, 'se bhikkhU yA bhikkhuNI vA sa bhikSurvA bhikSukI vA 'paraM addha joyaNamerAe' param-adhikam ardha. yojanamaryAdAyA:-ardhapoz2anAdadhikam 'pAyapaDiyAe' pAtrapratijJayA-pAtralAbhArtha 'no abhisaMghArijjA gamaNAe' no abhisaMdhArayet-vicArayeda, gamanAya-gantum, pAtraM yAcitum ardhavaha javAna sAdhu pUrNa samartha hone se eka pAtra se hI nirvAha kara sakatA hai aura sAdhu ko yathAsaMbhava thoDA hI parigraha rakhanA ucita hai isa prakAra kA jinakalpika vagairaha sAdhu ho sakate haiM joki eka hI pAtra se nirvAha karane vAle hote haiM aura jinakalpika vagairaha se bhinna sAdhu to mAtraka ke sAtha dvitIya pAtra ko bhI grahaNa kara sakate haiM arthAt unameM saMghATaka rahane para ekapAtra meM bhakta (bhAta vagairaha) aura dUsare pAtra meM pAnaka (dugdhAdi) rakha sakate haiM aura mAtraka nAmakA choTA tIsarA pAtra to AcAryAdi prAyogya ke liye samajhanA cAhiye 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'paraM addhajoyaNamerAe pAyapaDiyAe' ardha yojana maryAdA se adhika dara meM pAtra kI pratijJA se arthAt pAtra lAbha kI icchA se 'no abhisaMpArijA gamaNAe' gamana karane kA vicAra nahIM kare arthAta ardha yojana taka hI pAtra lene ke liye sAdhu aura sAdhvI ko jAnA cAhiye usa se adhika svastha yuvAna rithara yuvAna sthira saMhanana arthAt majabuta kaMdhAdi avayavavALA hoya 'se egaM pAyaM dhArijjA' tebhare the pAtrane ra 42 'No biiya' mAnu pAtra rAkhavuM nahIM. kema ke te yuvAna sAdhu zaktizALI hovAthI eka pAtrathI ja pitAne nirvAha karI zake che. sAdhune yathAsaMbhava thoDA ja parigraha rAkhavA gya che. A prakA2nA janakalpika vigere sAdhuo hoya che. ke jeo eka ja pAtrathI pitAne nirvAha karavAvALA hoya che. ane jInakalpika vigerethI anya sAdhu te mAtrakanI sAthe bIjA pAtrane paNa grahaNa karI zake che. arthAta temAM saMghATaka rahevAthI eka pAtramAM bhakta (bhAta vigere) ane bIjA pAtramAM pAnaka (dUdha vigere) rAkhI zakAya che. ane mAtraka nAmanu nAnu trI pAtra to Ayaya vigeren| prAyogya bhATa samapu. se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvAta sayabhazI sAdhu sane sAmI 'paraM addhajoyaNamerAe' ardhA yonI bharyAyI padhAre 62 'pAyapaDiyAe' pAtra hanI 427.thI 'no abhisaMdhArijjA gamaNAe' gamana 427 nahI. arthAt ardhA yona sudhI 1 pAtra va mATe sAI , zrI mAyArAgasUtra :4 Page #755 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 744 AcArAMgasUtre yojanataH paraM na gantavyamiti bhAvaH, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa jANijjA' sa sAdhuH yat punarevaM vakSyamANarItyA jAnIyAt 'asaMjae assipaDiyAe' asaMyataH gRhasthaH asvapratijJayA-sAdhvartham 'egaM sAhammiyaM samuhissa' ekam sArmikam-sAdhum samuddizya ekabhikSukoddezena pAtradAnArtham 'pANAI bhUyAiM jIvAiM sattAI' prANAn-prANinaH, bhUtAni, jIvAn satyAn samArabhya samuddizya pAtraM krItaM prAmityama Acchedyam anisRSTam abhihatam AhRtya cetayate dadAti tathAprakAraM pAtram puruSAntarasvIkRtam yAvad aprAsukam aneSaNIyaM manyamAno no pratigRhNIyAt ityAzayenAha-'jahA-piMDesaNAe cattAri AlAvagA' yathA piNDaiSamAyAm catvAraH AlApakAH uktAH tathA atrApi dara meM pAtra kI yAcanA ke liye nahIM jAnA cAhiye 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa jANijjA'-vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi aisA vakSyamANarUpa se jAna le ki 'asaMjae asmi paDiyAe' asaMyata-gRhastha zrAvaka apane liye nahIM apitu sAdhu ke liye 'egaM sAhammiyaM samuddissa' eka sAdharmika sAdhu ko lakSyakara arthAt eka sAdhu ko pAtra dene kI icchA se 'pANAI bhUyAI jIvAiM sattAI' yadi prANI ko bhRtoM ko jIcoM ko aura satvoM ko samArambha kara arthAt satA kara pAtra ko kharIdatA haiM yA udhAra paisA ke rUpa meM letA haiM yA kisI se chIna le athavA usa pAtra ke svAmI kI anumati ke binA hI le aura kahIM se lAkara de aura vaha pAtra puruSAntara se svIkRta bhI ho to yAvat aprAsuka sacitta evam aneSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se dUSita samajha kara sAdhu aura sAdhvI ko nahIM lenA cAhiye kyoMki isa prakAra ke pAtra ko lene para saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlanArtha uparyukta rIti se gRhastha zrAvaka ke dvArA diye jAne para bhI usa pAtra ko nahIM lenA sApAye 4 tanAthI dhAre 62 pAnI yAyanA bhATe nahI. 'se bhikAvU vA bhikkhu vA' te sAdhu bhane sAnI se jaM puNa evaM jANijjA' le 21 16yamA zata tamAma - 'asaMjae assi paDiyAe' masayata 25 zrA14 potAnA bhATe nahI 59 sAdhunA bhATe 1 'egaM sAhammiya samuhissa' me sAdhA sAdhune dezIna arthAta se sAdhune pAtra mA5. pAnI 2chAyI 'pAgAI bhUyAI jIvAI sattAI' prAliyona bhUtAnAM yonI ane satvAnA samAraMbha kare arthAt temane pIDA karIne pAtra kharIde athavA udhAra le. athavA keInI pAsethI jhuMTavI le athavA e pAtranA svAmInI sanmati vinA ja le ane kayAMkathI lAvIne Ape ane te pAtra purUSAntarathI svIkRta paNa na hoya te yAvat aprAsuka acitta ane aSaNIya AdhAkarmAdi dethI dUSita samajIne sAdhu ane sAThavIe levuM nahIM kema ke AvA prakAranA pAtrane levAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavA mATe uparokta prakArathI gRhastha zrAvaka Ape te paNa e pAtra levA nahIM e hetuthI sAre 4thu cha , 'jahA piMDesaNAe cattAri AlAvagA' arthAt re pramANe pinA zrI mAyArAgasUtra :4 Page #756 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TokA zrutaskaMdha 2 u. 2 0 1 SaSTha pAtraiSaNAdhyayananirUpaNam bodhyAH, tathA ca gRhastho bahUn sArmikAn sAdhUna samuddizya prAgAn bhUtAni jIvAn samAna samArabhya samuddizya yadi pAtrANi krItAni prAmityAni yAkta dadAti tahi tAni aprAsukAni aneSaNIyAni manyamAno no pratigRhNIyuH evam ekA sAdharmikI sAdhvI samu. dizya bahIzca sAdharmikIH sAdhvIH samuddizya prANAn bhUtAni jIvAn sattvAna samArabhya samuddizya ekaM pAtram bahUni pAtrANi vA krItAni yAvad dadAti tarhi tAni amAsukAni aneSacAhiye isI tAtparya se kahA hai ki 'jahA-piMDe saNAe cattAri AlAbagA' iti arthAt jisa prakAra piNDaiSaNA ke prakaraNa meM pahale cAra AlApaka kaha cuke haiM vaise hI yahAM para pAtraiSaNA ke prakaraNa meM bhI cAra AlApaka samajhanA cAhiye jaise ki-gRhastha aneka sAdharmika sAdhuoM ko uddeza kara ke prANI-bhUta-jIva aura satvako satAkara eka pAtra ko yA bahuta patroM ko kharIda kara de yA udhAra paisA lekara de evaM yAvat-pUrvokta piNDaiSaNA kI rIti se kisI se jabaradasto chIna kara pAtroM ko de yA anisRSTa arthAt una pAtroM ke svAmI adhikArI kI anumati ke vinA hI avibhakta pAtroM meM se lAkara de aura ve pAtra puruSAntara se svIkRta bhI ho cuke hoM to bhI yAvat-aprAsuka-sacitta aura aneSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajhakara sAdhuoM ko nahIM lenA cAhiye isa taraha dvitIya AlApaka samajhanA cAhiye evaM gRhastha zrAvaka yadi eka sAdharmikI sAdhvI ko uddeza karake prANiyoM bhUtoM jIvoM aura satvoM ko samArambha karake arthAt Arambha samArambha saMrambha vagairaha karake yAnI jIvajantuoM ko satAkara yadi eka pAtra ko yA bahuta pAtroM ko kharIdakara yAvat upayuktarIti se lAkara de aura puruSAntara svIkRta bhI ho una pAtroM ko aprAtuka sacitta aura aneSaNIya AdhAkamodi prakaraNamAM cAra AlApake kahyA che e ja pramANe ahIMyA A pASaNanA prakaraNamAM paNa cAra AlApake samajavA. jema ke-gRhastha aneka sAdharmika sAdhuone uddezIne prANIbhUta jIva ane sone satAvIne eka pAtra athavA aneka pAtra kharIdIne athavA udhAra paisA laIne Ape evaM yAvat pUrvokta piMDaeNSaNAnA prakaraNamAM kahyA pramANe koInI pAsethI jabarAIthI jhUMTavIne pAtre laI sAdhune Ape athavA anivRSTa eTale ke e pAtranA mAlikanI anumati vagara ja sahiyArA pAtramAMthI lAvane Ape ane e pAtra purUSAnarathI svIkRta paNa hoya yAvat amAsuka-sacitta ane aSaNaya AdhAkarmAdi dethI yukta samajIne sAdhuoe tevA pAtra levA nahIM. A rItane A bIje AlApaka samaja. e ja pramANe gRhastha zrAvaka jo eka sAdharmikI sAthvIne uddezIne prANiye bhUte che ane sana samArambha karane arthAtu chakAyanA jIne Arambha samArambha ane saMraMbha vigere karIne eTale ke jIva jatuone pIDA karIne je eka pAtra ke aneka pAtro kharIdIne yAvat uparokta rItathI lAvIne Ape ane purUSAntara svIkRta paNa hoya te Ara 94 zrI sAgasUtra :4 Page #757 -------------------------------------------------------------------------- ________________ %DEO AcArAMgasUtre NIyAni manyamAnA sAdhvI sAdhvyo vA no pratigRhNa yuriti phalitam 'paMcame bahave samaNamAhaNa atihi kivaNavaNImae pagaNiya pagaNiya taheva' paJcamaH AlApako yathA gRhasthaH bahUn zramaNabrAhmaNa atithikRpaNavanIpakAn zAkyacarakadInadaridrAn pragaNya pragaNya ekaikaM pRthakkRtya tathaiva-piNDaiSaNAvadeva samuddizya prANAn bhUtAni jIvAn sacAna samArabhya samuddizya pAtrANi krItAni yAvad dadAti tarhi tAni pAtrANi aprAsukAni sacittAni aneSaNIyAni manyamAno no pratigRhIyAt ityathaH, "se bhikkha vA bhikkhuNI vA sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa jANijjA' sa yat punarevaM jAnIyAt 'asaMjae bhikkhupaDiyAe' asaMyata:-gRhasthaH bhikSupatijJayA-sAdhvayaM pAtrANi 'bahave samaNamAhaNaatihikivaNavaNImae' bahUn zramaNaSoDaza doSoM se yukta samajhate hue sAdhvI ko nahIM lenA cAhiye isa prakAra tRtIya AlApaka samajhanA cAhiye, evaM koI gRhastha zrAvaka yadi aneka sAdhA mika sAdhviyoM ko uddeza karake yadi pAtroM ko kharIdakara yAvat puruSAntara se svIkRta ho cukane para bhI deve to unapAtroM ko aprAsuka-sacitta aura AdhAkamAdi SoDaza doSoM se yukta samajhate hue milane para bhI sAdhvIyoM ko nahIM lenA cAhiye yaha caturtha AlApaka samajhanA cAhiye, aba pazcama AlApaka batalAte haiM 'paMcame bahave samaNamAhaNa atihikivaNavaNImae pagaNiya pagaNiya taheva' paJcama AlApaka jaise koI gRhastha zrAvaka bahuta se caraka zAkya saMnyAsI vagairaha zramaNoM ko tathA brAhmaNoM ko evaM atithi abhyAgatoM ko tathA kRpaNa-dIna daridroM ko evaM vanIpakoM-yAcakoM ko uddeza karake jIvajantu ko satAkara pAtroM ko kharIda kara yAvat udhAra paisA lekara evaM kisI se jabaradastI chIna kara yA svAmi pradhAna adhikArI kI anumati ke vinA hI avibhakta pAtroM ko lekara yA kahIM se lAkara yadi vaha pUrvokta gRhastha zrAvaka sAdhu ko de to usa prakArake pAtroM ko puruSAntara paNa e pAtrane aprAsuka sacitta ane aSaNIya AdhAkarmAdi soLa dethI yukta samajIne sAvIe tevA pAtra levA nahIM. A rIte A trIje AlApaka che. tema ja kAI gRhastha zrAvaka je aneka sAdharmika sAdhvIne uddezIne pAtrone kharIdIne yAvata purUSAntarakRta eTale ke anya purUSa dvArA svIkRta paNa hoya te paNa tevA pAtra Ape te e pAtrone aprAsuka-sacitta ane AdhAkarmAdi seLa doSathI yukta samajIne tevA pAtra maLe te paNa sAvIoe levA nahIM. A pramANeno A cothe AlApaka samaja. sa pAyamA mAlA5nusUtra42 45 42 che. 'paMcame bahave samaNamAhaNa atihi' pAMyamA AlApakamAM koI gRhastha zrAvaka ghaNA caraka-zAkaya saMnyAsI vigere pramANene tathA grAhayAna bhane matithi 2Aenone tathA 'kivaNavaNImae pagaNiya pagaNiya taheva' 45o / dIna daridrane ane yAcakane uddezIne jIvajaMtuone satAvIne pAtrane kharIdIne yAvat udhAra pisA laIne agara keInI pAsethI jabarAIthI paDAvI laIne athavA mukhya adhi zrI sAgasUtra :4 Page #758 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 s. 1 SaSTha' pAtraipaNAdhyayananirUpaNam 747 brAhmaNaatithikRpaNavanIpakAna samuddizya prANAn bhUtAni jIvAna sattvAn samArabhya krItAni yAvat pAtrANi dadAti tarhi 'vatthesaNA''lAvao' vastraiSaNAlApakaH vastraiSaNAyAM yathA AlApaka uktastathA atrApi bodhyaH tathA ca tathAprakArANi pAtrANi apuruSAntarasvIkRtAni yAvad aprAsukAni aneSaNIyAni manyamAno no pratigRhNIyAt, kintu yadi punarevaM jAnIyAt purupAntarasvIkRtAni yAvat tAni pAtrANi santi tarhi tAni prAsukAni acittAni eSaNI. se svIkRta hone para bhI yAvat-aprAsuka sacitta tatha aneSaNIya-AdhAkarmAdi SoDaza doSoM se yukta samajhate hue sAdhu unapAtroM ke milane para bhI nahIM le kyoMki isa prakAra ke pAtroM ko lene se saMyama kI virAdhanA hogI tAtparya se kahate haiM ki-'vatthe saNA''lAvao' iti, arthAt vastraiSaNA ke viSaya meM pahale jisa prakArakA pAMcavAM AlApaka kahA hai vaise hI yahAM para bhI pAtraSaNAviSayakA pAMcavAM AlApaka samajhanA cAhiye joki abhI hI kaha cuke haiN| usakA sArAMza yaha hai ki uparyukta prakAra ke pAtra yadi puruSAntara se svIkRta nahIM haiM aura yAvat bAhara bhI vyavahAra meM nahIM lAye gaye haiM isa prakAra ke pAtroM ko aprAsuka sacitta aura aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajhate hue milane para bhI saMyama virAdhaka hone se sAdhu ko nahIM lenA cAhiye kintu yadi usa gRhastha zrAvaka ke dvArA diye gaye pAtra puruSAntara se svIkRta hai aura bAhara vyavahAra meM bhI lAyA gayA hai aisA jAna leM to usa pAtra ko prAsuka acitta tathA eSaNIya-AdhAkamarmAdi doSoM se rahita samajhakara usa pAtra ko saMyama virAdhaka nahIM hone se lelenA cAhiye, kyoMki vaha pAtra puruSAntara se svIkRta hone ke kAraNa aura upAzraya ke kArInI sammati meLavyA vagara sahiyArA pAtrane ke kayAMthI lAvIne je te pUrvokta gRhastha zrAvaka sAdhune Ape te AvA prakAranA pAtra purUSAntare svIkArelA hoya te paNa thAvat amAsuka - sacitta tathA aSaNaya-AdhAkarmAdi soLa dethI yukta samajIne sAdhue tevA pAtra maLe te paNa levA nahIM, kema ke AvA prakAranA pAtra levAthI saMyamanI virAdhanA yAya cha. merA tuthI sUtrA2 43 cha -'vatthesaNA''lAvao' ti maryAta vastravaNanA saMbaMdhamAM pahelA je pramANe pAMcame AlApaka kahela che e ja pramANe ahIMyA pASaNamAM paNa pAMcamo AlApaka samaje, ke je upara kahela che. A kathanano sArAMza e che ke-upareta prakAranA pAtra je purUSAntare svIkArela na hoya ane yAvata barakAranA vahAramAM paNa lavAyela na hoya AvA pAtrone abAsukasacitta ane aSaNIya-khAdhAkarmAdi seLa dethI yukta samajIne maLe te paNa saMyamane bAdhaka hovAthI sAdhue levA nahIM. paraMtu je e gRhastha zrAvaka dvArA apAyela pAtre purUSAntarathI svIkRta ane bahAra vyavahAramAM paNa lavAyelA che tema jANavAmAM Ave te e pAtrane prAsuka-acitta ane eSaNIya-AdhAkamadi cheSa vinAnA samajIne tevA pAtra saMyamanA virAdhaka na hovAthI grahaNa karI levA. kema ke tevA pAtra purUSAntarathI svIkRta zrI sAgasUtra :4 Page #759 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 748 ___ AcArAgasUtre yAni manyamAnaH pratigRhNIyAt ityarthaH 'se bhikkhU vA bhikkhugI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jAiM puNa pAyAI jANijjA' sa saMyamavAn saadhu| yAni punaH pAtrAgi vakSyamANarItyA AnIyAt 'virUvarUvAI mahaddhaNamullAI' virUparUpANi-anekavidhAni tAni pAtrANi mahAdhanamalyAni-mahArdhANi santi 'taM jahA-ayapAyANi vA tadyathA-ayaspAtrANi vA lohamayapAANi (sTIla prabhRtIni) 'taupAyANi vA' trapupAtrANi vA-raGgapAtrANi (rAGgA) 'taMbapAyANi vA' tAmrapAtrANi vA 'sosagapAyANi vA' zIzakapAtrANi vA (Arasa) 'hiraNNapAyANi vA' hiraNyapAtrANi vA-rajatapAtrANi 'mukNNapAyANi vA' suvarNapAtrANi vA 'rIriapAyANi vA' rItipAtrANi vA (pittala) 'hArapuDapAyANi vA' hArapurapAtrANi vA-lohavizeSapAtrANi 'maNi kAyakaMsapAyAiM vA' maNikAcakAMsyapAtrANi vA-padmarAgamarakataindranIlamaNi prabhRtirmANamayabAhara bhI vyavahAra meM lAye jAne ke kAraNa saMyama kI virAdhanA nahIM hogA isaliye use lelenA cAhiye, 'sebhikkhU vA, bhikkhuNI vA, se jAI puNa pAyA jANijA' vaha pUrvokta bhikSu, saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi aisA vakSyamANarUpa se pAtroM ko jAna leM ki-'viruvaruvAIve pAtra nAnA prakAra ke haiM aura 'mahaddhaNamu lAI atyanta adhika kImata vAle haiM 'taM jahA-ayapAyANi vA' jaise ki-ayaspAtra hai arthAtU lohamaya pAtra yAne sTIla ke pAtra haiM yA 'taupAyANi vA pupAtra hai arthAt rAjA kalaI ke pAtra haiM athavA 'taMyapAyANi vA' tAMbA ke pAtra haiM evaM 'sIsagapAyANi vA' zIze ke pAtra haiM yA rajata 'hiraNNa pAyANi vA' cAMdi ke pAtra haiM, yA 'suvaNNa pAyANi vA' suvarNa ke pAtra haiM yA rIti 'rIria pAyANi vA' pittala ke pAtra hai athavA 'hArapuDapAyANi vA' hArapura ke pAtra hai arthAt ispAta rUpa loha vizeSa ke pAtra haiM yA 'maNikAyakaMsapAyANi vA' padmarAgamaNi nIlamaNi marakatamaNi ke pAtra haiM tathA kAca ke pAtra haiM aura kAMse ke pAtra haiM tathA havAthI ane upAzrayathI bahAra vyavahAramAM lavAyela hovAthI saMyamanI virAdhanA thatI nayI tathA te pAtra as avAmA natoSa nathI. 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pAta sayamazIba sAdhu ma. sAvI 'se jAiM puNa pAyAI jANijjA' le yA pakSyamA thI pAtrAne gae 3-'virUvarUgaI mahaddhaNamullAI' / pAtrI sa2 prahAranA cha bhane dhaNI sAre bhatavANA che. 'taM jahA' rebha. 'ayapAyANi vA' mA vAmamaya pAtra hai. TIma vigerenA mA pAtra che. athavA 'taupAyANi vA' 5 meTale. gAnA mAt 4AnA yAtrA cha. A241 'taMbapAyANi vA' mAtaimAna pAtra cha. mayA 'sIsagapAyANi vA' 20 sIsAnA pAtra cha. ath| 'hiraNNapAyANi vA' yAnA pAtra cha. athavA 'suvaNNapAyANi vA' mA sonAnA pAtra cha. athavA 'ririapAyANi vA' mA riti marthAta (5ttamAna pAtro cha. AthavA 'hArapuDapAyANi vA' 2 // 2YTanA pAtra cha. theTa vizeSa prAnomana pAtro cha. athavA 'maNikAyakaMsapAyANivA' 5mAgamA ke nIlamaNI vigere maNine pAtra che. eTale ke maNimaya pAtra che. athavA A kAcanA zrI mAyArAgasUtra :4 Page #760 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mamaMprakAzikA TIkA zrutaskagha 2 u. 2 sU0 1 SaSTha pAtraiSaNAdhyayananirUpaNam 749 pAtrANi kAvamayAni pAtrANi kAMsyapAtrANi (kAMsA) 'saMkhasiMgapAyANi vA' zaGkhazRGgapAtrANi vA-zaGkhamayapAtrANi (zaMkhamaramara) zRGgamayapAtrANi daMtapAyANi vA' dantapAtrANi vA-hastidantamayapAtrANi 'celapAyANi vA' celapAtrANi vA-vastramayapAtrANi 'selapAyANi vA' zailapAtrANi prastaramayapAtrANi vA-'cammapAyANi vA' carmapAtrANi vA-carmamayapAtrANi 'annayarAI vA' anyatarANi vA-plASTikaprabhRtIni 'tahapagArANi' anyAni vA tathAprakArANi etAdRzAni bahumUlyAni pAtrANi 'virUvakhvAiM mahaddhaNamullANi' virUparUpANi-nAnAvidhAni mahAdhana mUlyAni-bahumUlyAni 'pAyANi' pAtrANi-bhAjanAni 'aphAsuthAI aNesaNijjAiM jAva no paDigAhijjA' aprAsukAni-sacittAni aneSaNIyAni-AdhAkarmAdidoSayuktAni yAvad-manyamAno no pratigRhNIyAt, uparyuktarUpapAtragrahaNe sAdhUnAM sAdhvInAJca AsaktivardhakatayA saMyamavirAdhanAsaMbhavAt tasmAd bahumUlyAni uparyuktarUpANi pAtrANi sAdhuH sAdhvI vA na pratI gRhNo'saMkhasiMgapAyANi vA' zaMkha ke pAtra haiM yA hariNa vagairaha ke zRMga maya pAtra haiM athavA 'daMtapAyANi vA' hAthI ke dAMtoM ke pAtra haiM arthAt hastidantamaya pAtra haiM yA 'celapAyANi vA' vastramaya pAtra haiM athavA 'selapAyANi vA' prastara maya pAtra haiM, yA 'cammapAyANi vA' carmamaya pAtra haiM yA 'annayarAI vA tahapagArAI' isI prakAra ke dUsare bhI plASTika prabhRti ke pAtra haiM aisA jAna le to isa taraha ke virUvarUvAI mahaddhaNamulANi pAyANi' bahumUlyaka nAnAprakAra ke pAtroM ko 'aphAsuthAI aNesaNijAI' aprAsuka-sacitta tathA aneSaNIya 'jAva no paDi. gAhijA' AdhAkarmAdi SoDaza doSoM se yukta samajhate hue sAdhu ko nahIM grahaNa karanA cAhiye kyoMki uparyukta cAMdI sone vagairaha ke bahumUlyaka pAtroM ko grahaNa karane se sAdhu aura sAdhco ko una bahumUlya pAtroM ke prati Asakti baDha jAne se saMyama kI virAdhanA hogI, isaliye upayukta bahumUlyaka pAtroM ko sAdhu aura sAdhvI nahIM grahaNa kreN| pAtra cha athavA mA sAnA pAtra che. bhayA 'saMkhasiMgapAyANi vA' mA manA pAtra cha 151 / 2 vigerenA gamaya / pAtra. 521 / 'daMtapAyANi vA' 240 yI aitanA pAtra cha paTale, hAthI dAMtamaya pAtrA cha. 24241 'celapAyANi vA' yA pasamaya pAtra che. 15vA 'selapAyANi vA' 5.52maya pAtra che. athavA 'cammapAyANi vA' mA yAmAna pAtro cha, athavA 'annayarAI vA tahappagArAI virUvarUvAI' se / pramANe mIn yey Matels viren| 124 41 pAtra che bhane 'mahaddhaNamullANi pAyANi' madhImatI bhane prA2nA pAtrAne 'appAsuya aNesaNijjAI, mAsu-sAyatta tathA aneSaNIya bhASAmA so hoSApANA samalane 'jAva no paDigAhijjA' sAdhuse cahaNa karavA nahIM. kema ke uparokta cAMdI senA vigerenA pAtro ke je uMcI kImatanA heya che tene grahaNa karavAthI sAdhu ane sAvIne e kImatI pAtra pratye Asakti vadhI zrI aayaa| sUtra : 4 Page #761 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtra 750 yAdityarthaH, evameva se bhikkhU vA bhikkhugI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jAI puNapAyANi' sa saMyamavAn bhikSuH yAni puna: pAtrANi 'virUvarUvAI' virUparUpANi nAnAprakArANi 'mahaddhaNabaMdhaNAI' mahAdhanabandhanAni-bahumUlyaka vasturUpabandhanasahitAni 'taM jahA-ayabaMdhaNANi vA'tapathA-ayobandhanAni vA-lohamayabandhanayuktAni 'jAva cammabaMdhaNANi vA' yAvat-trapubandha nAni vA tAmrabandhanAni vA zIzakabandhanAni vA hiraNyaradhanAni vA suvarNa bandhanAni vA rIti. bandhanAni vA hArapurabandhanAni vA maNikAcakAMsyabandhanAni vA zaGkhazaGga randhanAni vA dantabandhanAni vA celabandhanAni vA zailabandhanAni vA carmabandhanAni vA 'annayarAI vA tahappagArAI' anya tarANi-anyAni vA tathAprakArANi tathAvidhAni 'mahaddhaNabaMdhaNAI'mahAdhanabandhanAni-bahumUlyaka se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'se jAI puNa pAyANi vikhvarUvAI' yadi aisA vakSyamANarUpa se nAnA prakAra ke 'mahaddhaNapaMdhaNAI jANijjA' bahumUlya bandhanayukta pAtroM ko jAna le 'taM jahA ayabaMdhaNANi vA' jaise ki loha ke bandhana vAle ye pAtra haiM yA 'jAva camma baMdhaNANi vA' yAvat-trapu-rAGgA kalAI ke bandhana vAle ye pAtra haiM, athavA tAmra-tAme kA bandhana vAle ye pAtra haiM yA sIse kA bandhanavAle ye pAtra haiM yA rajata cAMdI ke bandhanabAle ye pAtra haiM adhavA suvarNa ke bandhana vAle ye pAtra haiM athavA rIti-pittala ke bandhana vAle ye pAtra haiM athavA hArapura nAma ke loha vizeSa ke bandhana vAle ye pAtra haiM evaM panarAgamaNi indranIla maNi vagairaha vizeSa maNo ke bandhana vAle ye pAtra haiM evaM kAca ke bandhana vAle ye pAtra haiM evaM kAMsya kAMsA ke bandhana vAle ye pAtra haiM tathA zaMkha zRGgAdi ke bandhana vAle ye pAtra haiM evaM dAMta ke bandhana vAle ye pAtra haiM evaM vastra ke bandhana vAle ye pAtra haiM tathA javAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI uparokta kImatI pAtrane sAdhu ane sAThavIe / 21 // nahI. 'se bhikkha vA bhikkhuNI bA' te pUrita saMyamazIla sAdhu bhane sAkI se jAI puNa pAyANi' ne mA 16yamA zate 'virUvarUvAI' bhane 42nA 'maha ddhaNabaMdhaNAI jANijjA' ghI matanA dhana yuta pAtrAnI 'taM jahA' ma / 'ayabaMdhaNANi vA' 'nA mANA pAtra cha. athavA 'jAva cammabaMdhaNANi vA' vAva kalAInA baMdhanavALA A pAtro che. athavA tAMbAnA baMdhanavALA A pAtra che. athavA sIsAnA baMdhanavALA A pAtra che. athavA cAMdInA baMdhanavALA A pAtra che. athavA senAnA baMdhanavALA A pAtra che. athavA pittaLanA baMdhanavALA A pAtro che. athavA hArapura nAmanA loha vizeSanA baMdhanavALA A pAtro che. ane padmarAgAdi maNinA baMdhanavALA A pAtro athavA kAcanA baMdhanavALA A pAtro che. athavA kAMsAnA baMdhana thALA A pAtro che. athavA zaMkha ke sIgaDAnA baMdhanavALA A pAtra che. athavA dAMtanA baMdhanavALA A pAtro che. athavA pattharanA baMdhanavALA A pAtro che. athavA ca maDAnA apanA ma pAtro che. tayA 'annayarAI vA tahappagArAI' mA praznA jI ! zrImAyAgasUtra:4 Page #762 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marma prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU. 1 SaSTha pAtraiSaNAdhyayananirUpaNam 751 bandhanasahitAni 'pAyANi' pAtrANi 'appha su AI aNepaNijjAI' aprAsukAni sacittAni, anepaNIyAni AdhAkarmAdidoSayuktAni 'jAva no paDigAhijjA' yAvada-manyamAno no pratigrahIyAtAvaha mulyakabandhanayuktapAtrANAm pAsaktirUpaparicchadavardhakatayA sAdhanAM sAdhvInAzca tathAvidhapAtragrahaNe saMyamavirAdhanA syAt tasmAt 'icceyAiM AyataNAI unAdakakamma' ityetAni-upayuktarUpANi vakSyamANAni ca AyatanAni-karmabandhanarUpadoSasthAnAni upAtikramya-atikramya ullaGgadhyetyarthaH varjayitveti yAvat 'ahabhikkhU jANijjA' atha-anantaram bhikSuH-saMyamavAn sAdhuH jAnIyAt-'cauhiM paDimAhiM pAyaM esittae' catamRbhiH catuHsaMkhyakAbhiH adhovakSyamANAbhiH pratimAbhiH-pratijJAbhiH pAtraiSaNArUpAmirityarthaH pAtram-bhAjanam eSitam-anveSTum prayateta iti zeSaH 'tasya khalu imA paDhamA paDimA' tatra khalu tAsu caturvidhAsu pAtraiSaNArUpa. patthara ke bandhana vAle ye pAtra haiM evaM carma ke bandhana vAle ye pAtra haiM 'aNNayarAI vA tahappagArAiM isI prakAra ke dUsare bhI 'mahaddhaNabaMdhaNAiM pAyANi' bahata kImata vAle bandhana yukta pAtra ko 'apphAsuyAI' aprAsuka-sacitta evaM 'aNesaNi. jjAI jAya' aneSaNIya AdhAkarmAdi SoDaza doSoM se yukta samajhate hue sAdhu sAdhvI milane para bhI 'No paDigAhijjA' nahIM grahaNa kareM kyoMki bahumUlyaka baMdhana yukta pAtroM ko grahaNa karane se Asakti baDha jAyago aura saMyama kI virAdhanA hogI isaliye bahu mUlyaka bandhana yukta pAtroM ko nahIM grahaNa karanA cAhiye kyoMki saMyama kA pAlana karanA hI sAdhu kA parama kartavya hai| 'icceyAI Ayata. NAI uvAikamma,' ye sabhI pUrvokta aura vakSyamANa AyatanoM karmabandhanarUpa doSa sthAnoM ko atikamaNa kara arthAt parityAga kara 'ahabhikkhUjANijjA cauhiM paDimAhiM pAyaM esittae' vakSyamANa cAra pratijJArUpa pratimAoM se arthAta pAtraiSaNAoM se pAtroM ko anveSaNa karane ke liye yatanA karanI cAhiye 'tatya 'mahaddhaNavaMdhaNAI' yA matanA manavA 'pAyANi' pAtrona 'alphAsuya aNesaNijja' aprAsuka-sacitta ane aSaNIya AdhAkarmAdi soLa vALA samajIne sAdhu ke sAvIe 'jAva no paDigAhijjA' a5 42vA naDI. bha - mUlya 5'dhanavA pAtrAna apa karavAthI tenA pratye Asakti vadhI jAya che tethI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI bahumUlya baMdhanavALA pAtrone grahaNa karavA nahIM kema ke saMyamanuM pAlana karavuM eja sAdhunu 52ma taya cha 'icceiyAI AyataNAI uvAikamma' mA sArita bhane vayamANa Ayatane arthAt karmabaMdharUpa deSasthAnenuM atikramaNa karIne eTale ke tene parityAga zane 'aha bhikkha jANijjA cAhiM paDimAhiM pAyaM esittae' vakSyamA cAra pratijJa rUpa pratimAothI arthAta pApaNAothI pAtrane prApta karavA mATe yatanA 42vI me. 'tattha khalu imA paDhamA paDimA' se sAre pratimA-mAmA maryAta pratijJA 35 zrI aayaa| sUtra : 4 Page #763 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 752 me AcArAMgasUtre pratimAsu iyaM vakSyaprANasvarUpA prathamA-AdyA, pratimA-pratijJA pAtraiSaNA bodhyA-'se bhikkhU vA bhikkhuzI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'uddisiya uddisiya pAyaM jAejjA' uddizya uddizya pUrvameva hRdivicArya vicArya pAtraM yAceta 'taM jahA-bhalAuyapAyaM vA' ALAbUpAtraM vA-tumbIrUpaM pAtram 'dArupAyaM vA maTTiyApAyaM vA' dArupAtraM vA-kASThavizeSapAtram, mRttikApAtraM vA-mRttikAmayapAtraM vA 'tahappagAraM pAyaM sayaM vA NaM jAinA' tathAprakAram-tathAvidham-alAbUdArumRttikAmayAnyatamaM pAtraM svayaM vA khalu sAdhuH yAceta, 'paro vA se dijjA' paro vA gRhasthaH tasmai sAdhave dadyAta 'jAva paDi gAhijjA' yAvat-tathAvidhaM pAtram prAsukam acittam eSaNIyam AdhAkarmAdi doSarahitaM manyamAnaH pratigrahIyAditi 'paDhamA paDimA' prathamA pratimA-pAtraiSaNA rUpA pratijJA bodhyaa| atha dvitIyAM pAtraiSaNAmAha-'pahAvarA doccA paDimA' atha-anantaram dvitIyA pratimAkhalu' una cAroM pratijJA rUpa pAtraiSaNAoM meM 'imA paDhamA paDimA' abhI kahI jAne vAlI pahalI pratijJA hai jaise kI-'se bhikkhU vA bhikkhuNi vA' vaha bhikSusaMyamavAn sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'uddisiya uddisiya' pahale hI mana meM bAra bAra zoca vicAra karake 'pAyaM jAejA taM jahA' pAtra kI yAcanA kare jaise ki tumbIrUpa 'AlAvuyapAyaM vA' AlAbu kA pAtra ho yA 'dArupAyaM vA dAru rUpa kASTha vizeSa kA pAtra ho yA 'maTTIyApAyaM vA' miTTI kA pAtra ho 'tahappagAraM pAyaM isa prakAra ke tumbI vagairaha ke pAtra ko 'sayaM vA gaM jAijA' svayaM sAdhu aura sAdhvI yAcanA kare athavA 'paro vA se dijjA' para gRhastha zrAvaka hI usa sAdhu ko de deve, aura 'jAva paDigAhijjA' yAvat-isa prakAra ke AlAbU vagairaha ke pAtra ko prAmuka-acitta tathA eSaNIya-AdhakarmAdi doSoM se rahita samajhate hue grahaNa karale, yaha 'paDhamA paDimA' pahalI pAtraiSaNArUpa pratimA-pratijJA samajhanI cAhiye, __ aba dvitIya pAtraiSaNA rUpa pratimA-pratijJA ko batalAte haiMpAtraSAmAmA mAyAmA bhAvanArI paDasI pratijJA // pramANe che. 'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te parata sayamazIla sAdhu sane sAthI 'uddisiya udisiya' paDasAthI / bhanamA pAravA2 viyA2 4zana 'pAya' jAijjA' pAnI yaayn| 42vI. 'taM jahA' 2bha 'alAuyapAya vo' tum|35 25nu pAtra cha. 2011 / 'dArupAya vA' 4154 pAtra che. athavA 'maTTiyA pAya vA' bhAnu pAtra DAya 'tahappagAra pAya saya vA NaM jAijjA' 2 // zatA tum| vigairen| pAtrene 21ya sAdhu sa.vI yAyanA 42vI 'paro vA se dijjA' athavA 52 seTa hai 925 zrApa se sAdhune Aye 'jAva paDigAhijjA paDhamA paDimA' yAvatuM A prakAranA tuMbaDA vigerenA pAtrane prAsuka-acitta tathA eSaNIya AdhAkarmAdi dethI rahita samajIne grahaNa karavA. A pahelI pAraivaNu pratimA-pratijJA samajavI. he mI pAtra 35 pratimA-pratijJA matAve -'ahAvarA doccA paDimA' ive zrI.mAyA sUtra:4 Page #764 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TokA zrutaskaMdha 2 u. 1 ru. 1 SaSTha' pAtraiSaNAdhyayananirUpaNam 753 pAtraiSaNA rUpA pratijJA ucyate- se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'pehAe pAyaM jAijjA' prekSya- dRSTvA pAtraM yAceta, 'taM jahA-gAhAvaI vA jAva kammakarI vA' tadyathAgRhapati vA ya vad-gRhapanibhAryA vA gRhapatiputraM vA gRhapatiduhitaraM vA gRhapatisnuSAM vA dhAtrIM vA dAsaM vA dAsI vA karmakaraM vA karmakarI vA yAceta iti pUrvaNAnvayaH kintu 'se puvAmeva AloijjA' sa saMyamavAn sAdhuH pUrva meva-yAcanAtprAgeva Alocayet-manasi vicArayet, tadyathA'Ausotti vA bhagiNitti vA' AyuSman ! iti vA bhagini ! iti vA saMbodhya 'dAhisime itto annayaraM pAyaM dAsyasi tvaM me-mahyaM sAdhave ita:-etasmAd yat kimapi anyataratekataram pAtram ? 'taM jahA alAuyapAyaM vA dArupAyaM vA maTTiyApAyaM vA tadyathA-alAbUpAtraM vA tumbIrUpaM pAtraM, dArupAtraM vA-kASThavizeSanirSitapAtraM vA, mRttikApAtraM vA-mRnmayapAtraM 'ahAvarA doccA paDimA-se bhikkhU bA, bhikSuNI vA' atha aba dvitIya pAtra SaNA rUpA pratimA-pratijJA ko banalAte haiM vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI pehAe pAyaM jAejA' dekhakara pAtra kI yAcanA kare 'taM jahA gAhAvaI vA jAva kammarivA' jaise ki-gRhapati-gRhastha zrAvaka ko aura yAvatgRhapati-gRhastha kI bhAryA ko yA gRhapati ke putra ko yA gRhapati kI putrI ko athavA gRhapati kI snuSA-putravadhu ko yA dhAtrI-dhAI ko athavA dAsa ko yA dAsI ko yA karmakara-paricAraka sevaka ko yA karmakarI-paricArikA ko dekhakara pAtra kI yAcanA kare 'se putvAmeva AloijjA' kintu vaha sAdhu yAcanA karane se pahale hI manameM vicAra kara bole ki-'Ausotti vA bhagiNitti vA' he AyuSman ! gRhastha zrAvaka he bhagini ! bahina 'dAhisi me itto annayaraM pAyaM' ina alAbu tumbI vagairaha pAtra se kisI bhI eka pAtra ko mujhe doge 'taM jahA AlAuyapAyaM vA' jaise ki-alAvu ke pAtra ko yA 'dArupAyaM vA' dAru-kASTa ke pAtra ko kI pratibhA35 pratijJAnu s135 matApAmA 2mA che. 'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayamayI sAdhu ma. sAdhvI pahAe pAya jAijjA' nirIkSA 4zana arthAt 5252 ne pAnI yAyanA 42vI. 'taM jahA' ma 'gAhAvaI vA jAva kammakari vA' gRhapati-gRhastha zrAvakane athavA yAvat gRhasthanI patnIne athavA gRhapatinA putrane athavA gRhapatinI putrIne athavA gRhapatinA nuSA putravadhUne athavA dhAIne athavA dAyane athavA grahapatinI dAsIne athavA gRhapatinA karmakara-paricArakane athavA karma karI pariyAni dhana pAnI yAyanA 42vI. paraMtu te sAdhuye 'se puvvAmeva AloijjA' yaayn| 420i 5i " bhanamA viyA2 4rIna he -'Ausotti vA bhagiNitti vA' mAyuman ! 25 zrA14 ! athavA u mAna ! 'dAhisi me itto annayara pAya' mA tumA vigerenA pAtromAMthA chame pAtra bhane 2 / 5 / / ? 'taM jahA' gema hai 'alAuva pAga vA' tumInA pAtrane athavA 'dArupAya vA' 4104 13tnA pAtrane bhayayA 'maTTiyA A0 95 zrI sAgasUtra :4 Page #765 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - 754 AcArAMgasUtre vA dAsyasi tvamiti pUrveNAnvayaH 'tahappagAraM pAyaM sayaM vA jAra paDigAhijjA' tathAprakAramtathAvidham alAvUdArumRttikApAtrAnyatamaM pAtraM svayaM vA sAdhuH yAvad yAceta, paro vA gRhasthaH tasmai sAdhave dadyAt, tathAvidhaM pAtram prAmukam acittam eSaNIyam AdhAkarmAdidoSarahitaM manyamAnaH pratigrahIyAta, 'duccA paDimA' iti dvitIyA pratimA pAtraiSaNArUpA pratijJA bodhyA, atha tRtIyAM pAtraiSaNAM prarUpayitumAha-'ahAvarA taccA paDimA'-atha-anantaram aparA tatIyA pratimA-pAtraiSaNArUpA pratijJAprarUpyate-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa pAyaM jANijjA' sa yat punaH pAtraM jAnIyAt 'saMgaiyaM vA vejaiyaMtiyaM vA' svAGgikaM vA upabhuktaprAyam pUrvamupabhogaviSayIkRtaM, vaijayantikaM vA-dvitrapAtreSu satsu. yA 'maTTiyApAyaM vA mRttikA-miTi ke pAtra ko doge? isa taraha 'taha pagAraM pAyaM mayaM vA jAva' usa alAbU vagairaha ke pAtra ko sAdhu svayaM yAcanA kare yA gRhastha zrAvaka ho usa sAdhu ko de deve, bAda meM isa prakAra ke tumyo vagairaha pAtra ko prAsuka-acitta tathA eSaNIya-AdhAkarmAdi SoDaza doSoM se rahita samajhate hue 'paDigAhijjA' sAdhu grahaNa karale, 'doccA paDimA' yaha dvitIya pAtraiSaNA rUpA pratimA-pratijJA samajhanI cAhiye, aba tRtIya pAtraiSaNA pratimA pratijJA ko batalAte haiM 'ahAvarA taccA paDimA se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, se puNa pAyaM jANijA' atha-dvitIya pratimA rUpa pAvaNA ke nirUpaNa ke bAda tIsarI pratimA-pAtraiSaNA rUpapratijJA batalAyI jAtI hai-vaha pUrvokta bhikSukasaMyamavAna sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se pAtra ko jAna le ki 'saMgaiyaM vA' yaha pAtra svAGgika hai arthAt pahale usa kA upabhoga kara liyA gayA hai ataeva yaha upabhukta prAya hai athavA 'vejaiyaMtiyaM vA' yaha pAtra baijayantika hai arthAta do tIna pAtroM ke rahane para krama se upabhujyamAna hai aisA pAyavA' bhATinA pAtrana bhane mApa ? 'tahappagAraM pAya saya vA jAva' mA prAranA taMbaDA vigerenA pAtranI sAdhue svayaM yAcanA karavI athavA gRhastha zrAvaka ja e sAdhune Ape te pachI A prakAranA tuMbaDA vigerenA pAtrone prAsuka-acitta tathA eSaNIya AdhAkadi seLa deze vinAnA samajIne sAdhue te grahaNa karI levA A bIjI pAvaiSaNA rUpA pratimA pratijJA samajavI. vatrI paassnn| 35 pratibhA-pratijJA satAve che. 'ahAvarA taccA paDimA' have bIjI pratimA rUpa pAvaiSaNanuM nirUpaNa karyA pachI trIjI pratimA-pAvaiSaNA rUpa pratijJA vAmAM Ave che.-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te sayamazIya sAdhu sane sAthI 'se jaM puNa pAya jANijjA' vakSyamA zata pAtrane se 3-241 pAtra 'saMgahaya vA' sAMgatika eTale ke pahelAM teno upayoga karI lIdhela che jethI te upabhukta prAya che. athavA 'vejaiyaM tiyaM vA' mA pAtra vaiyadis cha, athavA me pAtra DAya to mathA zrI sAgasUtra :4 Page #766 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mamaiprakAzikA TIkA zrutarakaMdha 2 u. 1 sU. 1 SaSTha' pAtraiSaNAdhyayananirUpaNam 55 paryAyeNopabhujyamAnaM pAtraM yAceta, tadAha-'tahappagAraM pAyaM yaM vA jAva paDigAhijjA' tathAprakAram-tathAvidham-svAGgika vaijayantikaM vA pAtraM svayaM vA sAdhuH yAvad yAceta, paro bA gRhasthaH sAdhave dadyAt, tacca pAtram prAsukam acittam, eSaNIyam-AdhAkarmAdidoSarahitaM manyamAnaH pratigRhoyAt 'taccA paDimA' iti tRtIyA pratimA-pAtraSaNA rUpA pratijJA bodhyA, atha caturthI pAtraiSaNAmAha-'ahAvarA cautthA paDimA' atha-anantaram, aparA-anyA caturthI pratimA-pAtraiSaNArUpA pratijJAprarUpyate-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'ujhiyadhammiyaM jAejjA' ujjhitadhArmikam-anyAnabhIpsitam pAtraM yAceta 'jAva'nne jAna kara usa pAtra kI yAcanA karanI cAhiye isI Azaya se kahate haiM ki 'tahappagAraM pAyaM sayaM vA jAva paDigAhijjA' isa prakAra ke svAGgika tathA vaijayantika pAtra ko sAdhu svayaM yAcanA kare yA gRhastha zrAvaka hI usa sAdhu ko deve aura yAvat-isa prakAra ke svAGgika tathA vaijayantika pAtra ko sAdhu prAsuka-acitta tathA eSaNIya-AdhAkarmAdi SoDaza doSoM se rahita samajhate hue grahaNa karale 'taccA paDimA' isa prakAra tRtIyA pratimA pAtraiSaNA rUpa pratijJA samajhanI cahiye, aba caturtha pAtraSaNArUpa pratimA ko batalAte haiM-'ahAvarA cautthA paDimA se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' atha-tRtIya pAtraiSaNA rUpa pratimA ke nirUpaNa ke bAda aba caturthI pAtraiSaNA rUpa pratimAkA nirUpaNa karate haiM-vaha pUrvokta-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'ujjhiyadhammiyaM jAejA' jisa pAtra ko dUsare koI nahIM cAhate ho isa taraha ke ujjhita dhArmika arthAt anya anabhIpsita pAtra kI yAcanA karanI cAhiye aura yAvatU evaMvidha arthAt jisa pAtra ko dUsarA koI bhI nahIM cAhatA ho isa prakAra ke pAtra ko prAsuka acitta aura essnniiyupabhujyamAna che. ema jANune e pAtranI yAcanA karavI. eja AzayathI sUtrakAra kahe che-'tahappagAraM pAyauM saya vA jAva' 21 prA2nA sAMgati tathA vaiyati: pAtrona sAdhume 215 yAyanA 42vI. athavA gRhastha-zrApa 4 se sAdhune maa53|| mana yAvat 'paDigA. hijjA taccA paDimA' mA 42 // sAMgati tatha: vaiyanita pAtrane sAdhu saasuacitta tathA eSaNIya-AdhAkarmAdi soLa dethI rahita samajIne grahaNa karI levA. A rIte trIjI pratimA pAvaiSaNA rUpa pratijJA samajavI. hara yAthI pAtraSa! 35pratimA vAmAM Ave . 'ahAvarA cautthA paDimA' ra trIjI pAraiSaNa rU5 pratimAnuM nirUpaNa karIne A thethI pAraiSaNA rUpa pratimAnuM nirUpaNa 42vAmAM Ave che. 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvAta sayamazIla sAdhu sane socA 'ujhiyadhammiya AijjA' re pAtrane yI dev| 2chatA na ya se 42 // ujakata dhArmika eTaleke bIjA koI na icache evA pAtranI sAdhue yAcanA karavI. ane yAvata zrI sAgasUtra :4 Page #767 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtra vahave samaNamAhaNa atihi kivaNavaNImage nAvakakhaM ta' yAvad evaMvidhaM pAtram prAsukam eSaNIyaM matvA pratigRhNIyAt, anye ca bahavaH-aneke zramaNabrAhmaNaatithikRpaNavanIpakAH zAkyacarakAdayo yat pAtram na avakAGkSanti-vAJchanti 'tahappagAraM pAyaM sayaM vA jAejjA jAva paDigAhijjA' tathAprakAram-tathAvidhaM zAkyacarakAdhanAkAGkSataM pAtraM svayaM vA sAdhuH yAceta, paro vA gRhasthaH tasmai sAdhave dadyAt, taccapAtraM prAsukam acittam eSaNIyam AdhAkarmAdidoSarahitaM manyamAnaH sAdhuH pratigRhNIyAt, 'cautthA paDimA' iti caturthIpratimApAtraSaNArUpApratijJA bodhyA, 'icceiyANaM' iti etAsAm-uparyuktarUpANAM 'cauNDaM paDimANaM' catusRNAm-catu: saMkhyAkAnAM pratimAnAm-pAtraSaNArUpapratijJAyAM madhye 'annayaraM paDimaM jahA piDesaNAe' anyatarAm-ekAM yA kAmapi pratimAM prAtraiSaNArUpa pratijJAM patipadyamAnaH yathA AdhAkarmAdi SoDaSa doSoM se rahita samajha kara grahaNa kara le aura 'jAva'nne bahave samaNamAhaNaatihikivaNavaNImagA' jisa pAtra ko dUsare bahuta se caraka zAkya vagairaha zramaNa evaM brAhmaNa tathA atithi abhyAgata tathA kRpaNadIna duHkhI anAtha vagairaha tathA vanIpaka-yAcaka gaNa 'nAvakhaMti nahIM cAhate ho 'tahappagAraM' isa prakAra ke carakazAkyAdi se anAkAMkSita 'pAyaM sayaM vA jAejjA' uparyukta pAtra ko sAdhu svayaM yAcanA kare athavA 'jAva' yAvat paragRhastha zrAvaka hI usa sAdhu ko deve aura usa carakazAkyAdi se anAkAMkSita pAtra ko prAtuka-acitta, tathA eSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se rahita samajhakara 'paDigAhijjA' sAdhu grahaNa karale, isa taraha 'cautthA paDimA' caturthI pratimA pAtreSaNA samajhanI cAhiye 'iccejhyANaM cauNhaM paDimANaM' isa prakAra uparyuktarIti se batalAyI gayI cAra pratimA rUpa pAtraiSaNA meM 'aNNayaraM paDimA' jisa kisI eka pAtraiSaNArUpa pratimA ko svIkAra karate hue 'jahA piMDesaNAe' jisa prakAra e prakAranA eTale ke je pAtrone bIjA koI IcchatA na hoya tevA pAtrane prAsuka acitta ane meSIya bhASAmA so 5 varanA samalane saI 4 ane 'jAva bahave samaNamAhaNaatihi kivaNavaNImage nAvakakhaMti' 7 pAtrone mI bhane4 524 / vigere zramAya brAhmaNa atithi maahi|| 5427 // nAya 'tahappagAraM' se prAranA 'pAya' pAtrona mAsu mayitta anameSIya sama bhane AghAma se SaDita sabhaDane 'sayaM vA jAejA' sAdhuse ravayaM yAcanA karavI ke je pAtrane caraka, zAkya vigere zrama ane brAhmaNa ke atithi abhyAgata athavA dInaduHkhI anAtha vigere yAcake cAhatA na hoya tevA pAtranI sAdhue yAcanA 42vI. 'jAva paDigAhijjA' 52 // yAvat 72 zrAva4 // the sAdhune sApe. mane caraka zAkayAdithI anicchita pAtrone prAsuka acitta tathA eSaNaya AdhAkarmAdi dethI 2hita sabha72 sAdhuNe 4rI sa. 'cautthA paDimA' mA pramANe yAthI pratimA pASA samAvI 'icceiyANaM cauNhaM paDimANa' mA prabhAva 652ta tathA matAmA bhArasa yA pratimA35 pASANAmAMthA 'annayaraM paDima jahA piMDesaNAe' re zrImAyA sUtra:4 Page #768 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskagha 2 u. 1 sU01 SaSTha pAtraiSaNAdhyayananirUpaNam 757 piNDaiSaNAyAmuktaM tathaiva atrApi no evam-vakSyamANarItyA vadet-mithyApratipannAH khalu etebhayatrAtAraH sAdhavaH ahamekaH samyakpratipannaH ityevaM na dedityarthaH, apitu yazca ahamasmi etAM pratimA pratipadya khalu viharAmi sarve'pi ete khalu sAdhavo jinAjJAyAm upasthitAH anyonyasamAhitAH khalu viharanti ityevaM vadediti bhAvaH / 'se NaM eyAe esaNAe esamANaM pAsittA' 'taM khalu sAdhum etAH-upayuktarUpAH catasraH eSaNAH eSayantam anveSayantaM dRSTvA 'paro vaijjA' paraH anyaH gRhastho vadet-'AusaMto ! samaNA' AyuSman ! zramaNa ! 'egjAsi tumaM mAseNa vA jahA vatthesaNAe' eSyasi-AgamiSyasi tvam mAsena vA mAsAnantaraM tvayA AgantavyaM tadA tubhyaM pAtraM dAsyAmi ityevaM yathA vasvaiSaNAyAmuktaM tathA atrApi bodhyaM tathA ca dazarAtreNa vA pazcarAtreNa vA zvo vA zvastaro vA-parazvaH tvayA AgantavyaM tadA tubhyaM piNDaiSaNA meM kaha cuke haiM vaise hI yahAM para bhI aisA nahIM bolanA cAhiye ki maiM hI eka samyaka pratipanna hUM ye dUsare bhayatrAtA sAdhu to kevala mithyA pratipanna hI haiM, samyaka pratipanna nahIM haiM aisA nahIM bolanA cAhiye, apitu jisa prakAra maiM isa pAtraiSaNArUpa pratimA ko svIkAra kara vihAra karatA hUM vaise hI ye sabhI sAdhugaNa bhI jinezvara bhagavAn kI AjJA meM upasthita hokara anyonya paraspara samAhita hokara vihAra karate haiM aisA bolanA cAhiye 'se NaM eyAe esaNAe' isa prakAra uparyukta cAroM eSaNAoM ko 'esamANaM pAsittA' anveSaNa karate hue usa sAdhu ko dekha kara 'paro vaijA' dUsarA gRhastha kahe ki 'AusaMto samaNA' he AyuSman ! zramaNa ! 'ejAsi tumaM mAseNa vA eka mahInA ke bAda meM tuma phira se AnA, taba tuma ko pAtra dUMgA, isa taraha 'jahA vatthesaNAe' jaise vastraiSaNA meM pahale kaha cuke haiM vaise hI yahAM para pAtraiSaNA meM bhI samajhalenA cAhiye jaise ki-daza rAta meM yA pAMca rAta meM yA kala yA paraso tuma AnA pAraiSaNA rUpa pratimAne svIkArIne je pramANe piDeSaNAmAM kahevAmAM AvI gayela che. eja pramANe ahIMyA paNa ema na kahevuM joIe ke-huM ja eka samyak pratipanna chuM. A bajA bhayagratA sAdhuo te kevaLa miMcyA pratipanna ja che. samyaka pratipana nathI. ema kahevuM nahIM. paraMtu je pramANe huM A pAtraSaNuM rUpa pratimAne svIkAra karIne vihAra karuM chuM eja pramANe A badhA sAdhuo paNa jInezvara bhagavAnanI AjJAmAM upasthita thaIne anya 52352 samAhita / vi2 73 cha tema mAsa'. 'se NaM eyAe esaNAe esamANa pAsittA' yA pramANe 052 / 4 / yAre meSayAyAnu anveSaNa 42tA the |dhun bAna 'paro vaijjA' mAnya gRha 33 3-'Ausato! samaNA ! sAyujman ! zrama ! 'ejjAsi tumaM mAseNa vA me mahinA 24ii 2515 32NthI . tyA tamane pAtro mApI5 'jahA ptthesjANa' A rIte jema vaaiSaNAmAM pahelAM kahe che. e ja pramANe ahIMyA A pAvaiSaNamAM paNa samajI levuM. jema ke-dasa rAtamAM athavA pAMca rAtamA athavA kAle ke parama zrI mAyA sUtra : 4 Page #769 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - ------ ----- 758 AcArAMgasUtre vayaM pAtraM dAsyAmaH ityevaM prakAraM nirghoSaM zrutvA nizamya sa sAdhuH pUrvameva pAtragrahaNAda Alocayet-AyuSman ! iti vA bhagini ! iti vA sambodhya vadet-no khalu mama kalpate etatprakAraM saMketaM vacanaM pratizrotum, abhisAkSasi tvaM madyaM pAtraM dAtuM tarhi idAnImeva dadasva iti taM khalu sAdhum evaM vadantaM paro gRhasthaH vadet-AyuSman ! zramaNa ! anvAgaccha pazcAd Agaccha, tataste tubhyaM vayaM pAtram anyatarad dAsyAmaH iti tadA sAdhuH pUrvameva Alocayet-AyuSman ! iti vA bhagini ! iti vA sambodhya vadeta-no khalu me mA kalpate etatprakAraM saMketavacanaM prati zrItuma, abhikAGkSasi me mAM pAtraM dAtuM tarhi idAnImeva dehi ityevaM sAdhovacanaM zrutvA 'se gaM paro netA vaejA' sa khalu paro netA gRhasthapramukho vadeta-'bhAusatI ! bhagiNi!' AyuSmati ! bhigini ! 'AhareyaM pAyaM' Ahara-Anaya taba tuma ko hama pAtra deMge isa prakAra ke nirghoSa ko sunakara aura hRdaya meM aba dhAraNa kara vaha sAdhu pAtra ko grahaNa karane se pahaleho vicAra kara bole ki-he AyuSman ! he bhagini ! tumhArA isa prakAra kA saMketa vacana maiM nahIM sunanA cAhatA, arthAt do cAradinoM ke bAda pAtra lene ke liye AnA aisA tumhArA vacana mujhe pasanda nahIM haiM yadi tuma pAtra denA cAhate ho to isI samaya meM do, isa taraha bolate hue usa sAdhu ko gRhastha zrAvaka yadi phira isa prakAra kahe kI-he AyuSman ! bhagavan ! zramaNa ! kucha kAla ke bAda AnA taba tuma ko hama loga pAtra dege, aisA gRhastha zrAvaka ke zabda ko sunakara pAtra lene se pahale hi sAdhu kahe ki-he AyuSman ! he bhagini ! tumhArA isa prakAra kA bhI saMketa vacana mujha ko pasanda nahIM hai, yadi tuma mujha ko pAtra denA cAhate ho to isI samaya meM do isa prakAra ke sAdhu ke vacana ko sunakara 'se gaM paro netA vaenjA' vaha gRhastha pramukha apanI strI yA bahina ko aisA bole ki-'AusaMtI bhagiNi' divase Apa Avo tyAre tamane pAtro ApIza. A rItanA gRhasthanA kathanane sAMbhaLIne ane tene hRdayamAM dhAraNa karIne te sAdhu pAtrane grahaNa karatAM pahelAM ja vicArIne kahe ke- AyuSyan ! athavA te bahena tamAruM A rItanuM saMketa vacana huM sAMbhaLavA icchato nathI. arthAta be cAra divasa pachI pAtra levA mATe Avaje e rItanuM tamAruM kathana mane pasaMda ke mAnya nathI. jo tame pAtra ApavA IcchatA hete atyAre ja Ape 'se gaM paro NetA vaejjA' yA pramANe latA se sAdhune stha zrA14 ne zathI yA zata 38-'AusaMto!' 3 sAyujman ! bhagavan ! zramAya ! thaa| sabhaya pachI mApane tyAre tamane huM pAtra ApIza. A rItanuM gRhastha zrAvakanuM kathana sAMbhaLIne pAtra letA paDeTai on sAdhuye 43 - 'AusaMto!' 3 AyuSman ! ma bhagiNi' mana tamArUM A kathana paNa mane mAnya nathI. tame mane pAtra ApavA IcchatA hete ! atyAre ja mane pAtra Ape. A pramANenA sAdhunA vacanane sAMbhaLIne te gRhasth pAtAnI zrI mahenane 57 3-'AusaMto ! 7 mAthumatI mayA bhagigi zrI sAgasUtra :4 Page #770 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marma kAzikA TIkA-zrutaskaMdha 2 u. 1 sa. 1 paSTha pAtraiSaNAbhyayananirUpaNam 59 idaM pAtram 'tillega vA ghayega vA navanIyeNa vA basAe vA anbhaMgittA' taile na vA ghRtena vA navanItena vA-haiyaMgavInena (makkhana) vasayA vA-auSadhirasavizeSeNa vA abhyajapa-abhyaJjanaM kRtvA pAtraM dadamaH 'taheva' vasvaiSaNoktarItyaiva snAnAdi bodhyam, tathA ca vayaM pazcAdapi AtmanaH svArtha prANAn bhUtAni jIvAn sacAna samArabhya samuddizya yAgna cetayiSyAmaH ityevaM gRhasthasya nirvopaM zrutvA nizamya tathAprakAraM pAtram aprAsukaM sacittam aneSaNIyam AdhAkarmAdidoSayuktaM manyamAno no pratigRhNIyAt, tataH paro netA gRhastho vadeta-AyuSpati ! bhagini! Ahara idaM pAtram, snAnena vA-snAnIyadravyavizeSeNa, karkeNa vA logheNa vA cUrNena vA AghRSya praghRSya vA zramaNAya dAsyAmaH iti, etatpakAraM nirghoSaM zrutvA nizamya sa sAdhuH pUrvahe AyuSmati ! bhagini ! 'AhareyaM pAyaM' isa pAtra ko abhI le Ao 'nilleNavA ghaeNa vA navaNIeNa vA vamAe vA taila se yA ghRta se yA navanIta mavakha nase yA vasA-auSadhi vizeSa se 'abhaMgittA' abhyaJjana karake arthAta tela ghRtAdi se ota prota karake snigdha pAtra ko dete haiM 'taheva siNANAdi' isa prakAra snAnAdi samajhanA cAhiye arthAt vastraiSaNoktarIti ke anusAra hI hama pIche bhI apane svArtha ke nimitta prANiyoM bhUtoM jIvoM aura satvoM ko samAra. mbhAdi karake pAtra banavAleMge isa prakAra usa gRhastha ke vacana ko sunakara aura hRdaya meM avadhAraNa kara usa taraha ke pAtra ko aprAsuka-sacitta tathA aneSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajhakara nahIM grahaNa kare, usa ke bAda vaha gRhastha zrAvaka apanI strI yA bahana ko kahe ki-he AyuSmati ! he bhagini ! isa pAtra ko tuma abhI le Ao ! snAnIya cUrNa vizeSa se yA lodhrase yA pAuDara se yA dUsare kisI bhI AMvalAdi cUrNa vizeSa se gharSaNa kara arthAt ghisakara sAdhu ko deMge, isa prakAra ke usa gRhastha pramukha kA vacana sunakara vaha sAdhu kahe bhAIna Ahareya pAya' mA pAtrane satyAre sA tene 'tilleNa vA tasathI athavA ghaeNa vA' thIthI 424'navanIeNa vA' mAthI athavA 'vasAeNa vA' pasA arthAt bhopAdhi vizeSathI 'abbhaMgittA' 2165 4zana arthAt tada dhUtha lita zana snigdha patra 4zana bhASAza. 'taheva siNANAdi' 24 pramANe snAnA viSa samApu arthAta 12 pakta rIta pramANe ja ame amArA svArtha nimitte praNiye bhUta cho ane sane samAraMbhAdi karIne pAtra banAvI laIzuM e rIte e gRhasthanA vacanane sAMbhaLIne ane hadayamAM avadhAraNa karIne e rItanA pAtrane aprAsuka-sacitta tathA aneSaNaya AdhAkarmAdi dethI yukta samajIne grahaNa karavA nahIM. te pachI te gRhastha zrAvaka pitAnI patnIne ke potAnI bahenane kahe ke-he AyuSyati athavA he bahena A pAtrane ame hamaNa lAve ane tene snAna karavAnA cUrNa vizeSathI athavA ledhathI ke pAuDarathI athavA bIjA keI paNa jAtanA cUrNa vizeSathI ghasIne arthAt evI rIte ghasIne sApha zrI sAgasUtra :4 Page #771 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 760 AcArAMgasUtre meva Alocayet-AyuSmati ! bhagini ! mA etat pAtraM snAnena vA yAvat cUrNena vA Aghapaya pragharSaya vA, yadi tvam abhikAGkSasi me dAtuM tarhi evameva dehi, ityevaM vadato'pi sAdhoH paro gRhasthaH yadi snAnAdi cUrgena AghRSya pravRSya vA pAtraM dadyAt tarhi tathAprakAraM pAtram aprAsukaM sacittam aneSaNoNaM manyamAnaH sAdhuH na pratigRhNIyAditi bhAvaH 'taheva sIodagAI' tathaiva-vasvaipaNA vadeva atrApi pAtraiSaNAyAM zItodakAni bodhyAni, tathA ca paro gRhastho yadi vadet-AyuSmati ! bhagina ! Ahara, etat pAtrazItodakavikaTena vA-atyantazItodakena, uSNodakavikaTena vA-atyanDoSNodakena utkSAlya vA prakSAlya vA zramaNAya dAsyAmaH, ityetat prakAraM nirdhopaM zrutvA nizamya sa sAdhuH pUrvameva Alocayet-AyuSmati ! bhagini ! mA ki he AyuSmati ! bhagini ! snAnIya dravya cUrNAdi vizeSa se isapAtra ko mata ghito, yadi tuma mujhako yaha pAtra denA cAhatI ho to aise hI dedo arthAt snAnIyAdi cUrNa prabhRti se ghimane ke vinA hI dedo isa taraha kahate hue bhI usa sAdhu ko yadi vaha gRhastha snAnAdi dravya cUrNa bagairaha se ghisakara ke hI pAtra denA cAhatA hai to usa prakAra ke snAnIyAdi dravya cUrNa vagairaha se ghise hue pAtra ko sacitta aura aneSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajhate hue usa pAtra ko nahIM grahaNa kre| 'taheva sIodagAI' tathaiva-vastraiSaNA ke samAna ho yahA~ para bhI pAtraiSaNA viSayaka vaktavyatA meM zItodaka viSayaka AlApaka samajhanA cAhiye jaise ki para gRhastha zrAvaka yadi aisA vakSyamANa rUpa se bole ki-AyuSmati ! bhagini isa pAtra ko leAo ! kyoMki sAdhuko atyanta zotodaka se tathA atyanta uruNodaka se ekavAra tathA aneka bAra pakSAlana kara ke denA haiM, isa prakAra ke usa gRhastha zrAvaka kA zabda sunakara aura hRdaya meM karIne sAdhune ApIe. A pramANenA e gRhasthanA vacanane sAMbhaLIne te sAdhue kahevuM ke-he AyuSyati ! bahena ! snAna karavAnA cUrNa vizeSathI A pAtrane dhu nahIM. je tame mane ApavA IcchatA ho te evAne evA ja ApI de arthAt nahAvAnA cUrNa vigerethI ghasyA vinA ja mane Apa sAdhue A pramANe kahyA chatAM paNa e sAdhune je te gRhastha sanAna karavAnA cUrNathI ghasIne ja pAtra ApavA Iche te e prakAranA snAna karavAnA cUrNa vizeSathI ghaselA pAtrane aprAsuka-sacitta ane aSaNIya AdhAka hi hoSAthI yuta samalane se pAtrane ghaDa 421 // nahI. 'taheva sIodagAI' pau. SaNanA kathana pramANe ja A kathana vize paNa eTale ke pAvaiSaNa saMbaMdhI kathanamAM zItadaka saMbaMdhI AlApaka samaja. jema ke-e gRhastha zrAvaka je A vakyamANu rIte kahe ke- AyuSpati! athavA he bahena! e pAtrane lAve. A pAtrane eka vAra ke anekavAra joIne sAdhune ApavA che. e rItanA e gRhastha zrAvakanA kathanane sAMbhaLIne ane hRdayamAM avadhAraNa karIne kahe ke-he AyuSmati ! bahena tame A pAtrane zrImAyA sUtra:4 Page #772 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TokA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 1 SaSTha pAtraiSaNAdhyayananirUpaNam 761 etatpAtratvaM zItodakavikaTena vA uSNodakavikaTena vA utkSAlaya vA prakSAlaya ! vA, abhikAGkSasi me dAtuM tahi evamevadehi ityevaM vadane sAdhave yadi paro gRhasthaH tatpAtraM zItodakAdinA utkSAlya vA prakSAlya vA dadyAt tarhi tathAprakAraM pAtram aprAsukaM sacittam aneSa. NIyaM manyamAnaH sAdhu nau pratigRhIyAta iti bhAvaH 'kaMdAiM taheva' kandAni tathaiva vodhyAni, tathA ca paro netA yadi vadet-AyuSmati ! bhagini ! Ahara idaM pAtram, asmin pAtre kandAni vA mUlAni vA bIjAni haritAni vizodhya pAtraM zramaNAya dAsyAmaH ityetatprakAraM avadhANakara vaha sAdhu usa pAtrako lene se pahalehI vicAra kara ki-heAyuSmati ! bhagini ! bahana ! tuma isa pAtrako zItodaka se yA uSNodaka ekabAra yA anekabAra mata prakSAlita karo, kintu yadi tuma isa pAtra ko denA cAhatI ho to aise hI arthAt prakSAlana kiye binA hI de do isa prakAra bolate hue sAdhu ko yadi vaha para-gRhastha zrAvaka usapAtrako zItodakAdi se prakSAlita karake hI de to usa prakAra ke zItodakAdi se prakSAlita pAtra ko aprAsuka-sacitta tathA aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajhate hue sAdhu usa pAtrako nahIM le, kyoMki isa tarahake atyanta zItodakAdi se prakSAlita pAtra ko grahaNa karane se saMyama kI virAdhanA hogI, isaliye saMyama pAlanArtha sAdhu ko zItodakAdi se prakSAlita pAtrako nahIM lenA cAhiye, 'kaMdAI taheva' isa prakAra 'kandAni tathaiva" arthAt vastraiSaNA ke samAnahI yahAM para bhI pAtraSaNA meM kandamUlAdi viSayaka AlApaka samajhanA cAhiye jaise ki-para-gRhastha zrAvaka yadi aisA vakSyamANa rUpa se bole ki-he AyuSmati ! bhagini ! bahana ! isa pAtra ko leAmao! kyoM ki isa pAtra meM kandoM ko tathA mUloM ko evaM bIjoM ko tathA harita varNa ThaMDA pANIthI ke unA pANIthI ekavAra ke anekavAra dhu nahIM. paNa tame je mane te ApavA IcchatA he te emane ema ja arthAt yA vinA ja Ape e rIte kahetA sAdhune je te gRhastha zrAvaka e pAtrane ThaMDA pANI vigerathI dhoIne ja Ape te e rIte zIdakAdithI dhelA pAtrane aprAsuka-sacitta tathA aSaNIya AdhAkarmAdi deze vALA samajIne sAdhue e pAtrane levA nahIM kema ke A pramANenA atyaMta ThaMDApANI vigerethI gherAyelA pAtrane levAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana 4211 mATe sAdhuse 31 pANI viSayI dhoyesA pAtrane vA nahI. me mA 'kaMdAI taheva' arthAt vaSaNunA kathana pramANe ja ahIMyA paNa pAvaiSaNAmAM kadamUlAdi saMbaMdhI AlApaka samajI levA. jema ke-para-gRhastha zrAvaka je A vayamANa rIte kahe kehe bahena ! A pAtrane lAve kema ke A pAtramAM kaMdonuM tathA mULanuM evuM bIjanuM tathA lIlerI tRNa ghAsa vigerenuM vizodhana karIne arthAt A patramAM je kaMda (kAMdA DuMgaLI) mULa (mULa gAjara zakarIyA) vigere ane bIja (aMkurotpAdaka bIyA) tathA A0 96 zrI sAgasUtra :4 Page #773 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 762 AcArAMgasUtre nirghoSaM zrutvA nizamya sa sAdhuH pUrvameva Alocayet-AyuSmati ! bhagini ! mA etasmin pAtre kandAni vA mUlAni vA bIjAni vA yAvad haritAni vA vizodhaya, abhikAGkSasi me etata pAtraM dAtuM tarhi evameva dehi ityevaM vadate sAdhave yadi paro gRhasthaH tatpAtre kandAni yAvada haritAni vizodhya tatpAtraM dadyAt tarhi tatpAtram aprAsukam aneSaNIyam manyamAno no pratigRhNIyA dityarthaH 'se NaM paro netA vaijjA' taM khalu sAdhu paro netA-gRhasthapramukhaH vadetcAle tRNa ghAsa vagairaha ko vizodhana kara arthAt isa pAtra meM yadi kanda (kAMdA pyAja) mUla (mUlA zakarakaMda gAjara vagairaha) aura bIja (aMkura kA utpAdaka bIhana bIA) tathA harita (hare bhare tRNa ghAta vagairaha) rakkhe hoMge to una sabhI kAMdA vagairaha ko usa pAtra se haTA kara alaga kara sApha sutharA kara sAdhu ko yaha pAtra denA cAhate haiM-isa prakAra ke nirghoSa-arthAt usa gRhastha zrAvaka ke zabda ko suna kara aura hRdaya meM avadhAraNa- nizcaya kara vaha sAdhu usa pAtra ko lene se pahale hI vicAra kara kahe ki-he AyuSmati ! bhagini ! bahana ! tuma isa pAtra meM kandoM ko yA mUloM ko yA bIjoM ko tathA haritoM ko mata vizodhita karo arthAt kandAdi ko sApha sutharA kara yaha pAtra mujhako mata do, yadi yaha pAtra tuma denA cAhatI ho to aise ho arthAt kandAdi kA vizodhana kiye binA hI de do ima taraha bolate hue usa sAdhu ko yadi para-gRhastha zrAvaka usa pAtra meM kandAdi kA vizodhana karake hI yadi vaha pAtra sAdhu ko deve to usa pAtra ko aprAsuka-sacitta aura aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajhate hue mAdhu usa pAtra ko nahIM grahaNa kare kyoM ki isa prakAra uktarIti se kandamUlAdi se vizodhita pAtra ko lene se saMyama kI virAdhanA hone kI saMbhAvanA rahatI hai isaliye saMyama pAlanArtha isa taraha ke pAtra ko nahIM leve, 'se NaM paro netA vaijjA harita (lIlerI tRNa ghAsa vigere) rAkhyA haze tethI kAMdA vigerene e pAtramAMthI dUra karIne sAphasupha karIne sAdhune A pAtra ApavuM che. A rItanA te gRhastha zrAvakanA zabdane sAMbhaLIne ane hRdayamAM nizcaya karIne e sAdhue e pAtra letA pahelAM ja vicAra karIne kahevuM ke- AyuSmati ! bahena ! tame A pAtramAMthI kaMdane athavA maLe athavA bIjane ke haritane vizedhita na kare arthAta maMdAdine sAphasupha karIne A pAtra mane na Apo je A pAtra tame mane ApavA IcchatA ho te emane ema ja athavA kaMdAdine sAphasupha karyA vinA ja ApI de. A pramANe bolatA e sAdhune je gRhastha zrAvaka e pAtramAnA kaMdAdine sAphasupha karIne je te pAtra sAdhune Ape che. e pAtrane aprAsuka-sacitta ane aSaNIya AdhAkarmAdi dethI yukta samajIne sAdhue e pAtra grahaNa karavA nahIM kema ke-e rIte kaMdAdi sAphasupha karIne Apela pAtra levAthI saMyamanI virAdhanA thavAnI saMbhAvanA rahe che. tethI saMyamanA pAlana mATe A prakAranA zrI sAgasUtra :4 Page #774 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU. 1 paSTha pAtraiSaNAdhyayananirUpaNam 763 'AusaMto ! samagA!' AyuSman ! zramaNa ! 'muhu tagaM 2 jAva acchAhi' muhUrtakaM 2 kiJciskAlaM yAvattvam Asstra-tiSTha pratIkSAM kuru 'tAva amhe asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' tAvad vayam azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA etaccaturvidhamAhArajAtam 'uvakareMsu vA uvakkhaDeMsu vA' upakurmaH sampAdayAma:, upaskurmoM vA-paripUrayAmaH, azanAdibhi: pAtraM vibhramaH 'to te vayaM AusaMto ! samaNA ! sapANaM sa bhoyaNaM paDiggahaM dAhAmo' tataH tadanantaram, azanAdibhiH pAtrapUraNAnantaramityarthaH te tubhyaM sAdhave vayaM gRhasthAH AyuSman ! zramaNa ! sapAnam -pAnakarasasahitaM sabhojanam odanAdyazanasahitaM patadgrahama-pAtraM dAsyAmaH 'tucchae paDiggahe dinne samaNassa no muThTha sAhu bhavai' tucchake-rikta bhojanAdirahite patadgrahe-pAtre datte sati zramaNasya sAdhoH no sAdhu bhavati-sAdhave kevalaM riktapAtrAnaM nocitamiti bhAvaH 'se puvAmeva AloijjA' tataH sa sAdhuH pUrvameva pAtragrahaNAtprAgeva AusaMto ! samaNA ! yadi usa sAdhu ko para-gRhastha pramukha aisA vakSyamANa rUpa se bole ki he AyuSmana ! zramaNa ! 'muhusagaM muhuttagaM jAva acchAhiM'-muhUrta mAtra arthAt thoDA ho samaya taka tuma Thaharo, pratIkSA karo-tAva amhe' itane hI kAla meM atyaMta zIghra hI-'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA'-azanAdi-caturvidha AhAra jAta ko hama 'uvakareMsu vA banA lete haiM aura 'uvakkhaDeMsuvA' usa azanAdi caturvidha AhArajAta se pAtra ko pUrNa kara dete haiM-'tote vayaM usake bAda arthAta azanAdi caturvidha AhAra jAta se pAtra ko paripUrNa kara dene ke bAda hI Apa. ko hamaloga-'AusaMto samaNA ! sapANaM sabhoyaNaM paDiggahaM dAhAmo-he Ayu. haman ! zramaNa ! pAnaka rasa sahita aura odanAdi azana sahita hI pAtrako degeM kyoM ki-'tucchae paDiggahe dinne samaNassa no suTu sAhu bhavaI'-sAdhumahAtmA ko kevala khAlI pAtra denA ThIka nahIM hotA hai arthAt sAdhuko riktapAtro an nahI. 'se NaM paro netA vaijjA' ne me sAdhune 52-625 zrA14 mA 16ymaae| RthI 4 -'AusaMto samaNA!' Ayu bhan ! zrama ! 'muhuttAM muhuttaga muhUta mAtra arthAta thodd| 04 samaya bhATe tabhI 'jAva acchAhiM' maDI 22 / mero rAma 'tAva amhe asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' mesAmA reIyA azA yAra 412 mA ta uvakareM su vA' abhe manApI zu. bhane 'ucakra.. puvA' se bhazanAhithI pAtra bharI 4 tote vayaM AusaMto! samaNA !' se mAra jAtathI he AyuSyanuM zramaNa ! AhAra jAtathI pAtrane bharyA pachI ja Apane ame 'sapANaM sabhoyaNaM paDiggahaM dAhAmo' pAna4 24 sAthai sAnA Hzana sahita pAtra bhApIzu. 'tucchae paDiggahe dinne samaNassa no suThusAhu bhavaI' bha sAdhu mahAtmAmAne kevaLa khAlI pAtra ApavA ThIka nathI arthAt sAdhune riktapAtra ApavA te ucita nathI bhArItanA guthanA thana samapAna ta sAdhuye pAtra vetA se puvvAmeva AloijjA' zrI sAgasUtra :4 Page #775 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 764 AcArAMgasUtre Alocayet-vicArayet 'AusaMto ! bhagiNi !' AyuSman ! AyuSmati ! bhagini ! 'no khalu me kappai AhAkammie' no khalu me-mahyaM sAdhave kalpate AdhAkarmikam-AdhArmikadoSayuktam 'asaNe vA pANe vA khAime vA sAime vA bhuttae vA pAyae vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA etaccaturvidham AhArajAtaM bhoktuM vA pAtuM vA na kalpate iti pUrveNAnvayaH, tasmAt 'mA uvakarehi mA uvakkhaDe hi' mA upakuru-azanAdikaM mA sampAdaya, mA upaskurupAtram azanAdibhiH mA paripUraya ityarthaH 'abhikaMkhasi me dAuM' abhikAGkSasi-vAJchasi me-mahyaM pAtraM dAtum tarhi 'emeva dalayAhi' evameva-azanAdibhiH pUraNaM vinaiva dehi, 'se se jayaMtassa' tasmai khalu sAdhave evam-uktarItyA vadate-bhASamANAya 'paro asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' paro-gRhasthaH azanaM vA pAnaM vA khAdima vA svAdimaM vA 'uvakarittA' uvakkhaDittA' upakRtya-vidhAya sampAdyetyarthaH upaskRtya-paripUrya azanAdibhiH pUrayitvA pAtra denA ucita nahIM hai aisA zabda sunakara 'se puvyAmeva AloijjA' vaha sAdhu pAtra lene se pahale hI vicAra kara kahe ki 'AusaMto bhagiNi' he AyuSman ! gRhastha zrAvaka ! athavA he AyuSmati ! bhagini ! bahana ! 'no khasnu me kappA AhAkammie' mujhako arthAt mere jaise sAdhuko AdhAkarmAdi doSa yukta 'asaNe vA pANe vA' azanAdi cartuvidha AhArajAta 'bhuttae vA pAyae vA' khAne pIne ke lAyaka nahIM hotA hai 'mA uvakarehi' isaliye mere jaise sAdhu ke liye azanAdi caturvidha AhAra jAta ko mata banAo aura 'mA uvakkhaDehi' azanAdi cartuvidha AhArajAta se pAtra ko bhI paripUrNa mata karo 'abhikaMkhasi me dA'-yadi tuma mujhako pAtra denA cAhate ho to 'emeva dalayAhi' aise hI arthAt pAtra ko azanAdi caturvidha AhArajAta se paripUrNa kiye binA hI do 'se sevaM vayaMtassa' isa prakAra bolate hue usa sAdhu ko yadi 'paro asaNaM yA pANaM yA khAimaM vA sAimaM vA' gRhastha zrAvaka azanAdi caturvidha AhArajAta ko 'uvaka-- pahA - piyAra 4zana 4 'AusaMto! bhagiNi' 3 bhAyubhan ! 25 zrApa ! mayA ra AyuSmati ! aDena ! 'no khalu kappai AhAkammie asaNe vA pANe vA khAime vA sAime vA' bhane arthAt maa| 2 / sAdhubhAne mAyAmi ghoSaNA sazana yata' vidha mA2 and 'bhuttae vA pAyae vA' mA pApAne yogya nayA DAta. tathA bhaa2|| 21sAdhusI bhATa mazana yatuvidha maa|2 gata 'mA uvakarehi' manAvo nahAtamA 'mA uvakkhaDehi' manA yatuvidha mAhAra tathA yAtrane la nahI 'abhikaMkhasi me dAu' ne tame bhane pAtro maa55|| 427 // Doto abhane, 'emeva dalayAhi' bha04 arthAt pAtrane manAhi yatuvidha 82 tathA maryAvinA Apo. 'se sevaM vayaM tassa paro' se pramANe utA ko sAdhunane 725 zrApa ! 'asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA' mazana yatuvidha mAha ta 'upakarittA uvakkhaDittA' manAvIra 'sapANaM sabhoyaNaM paDi zrI mAyArAgasUtra :4 Page #776 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA taskaMdha 2 u. 1 sU. 1 SaSTha' pAtreSaNAdhyayananirUpaNam 765 'sapANaM sabhoyaNaM paDiggaharga dala ijjA' sapAnam sabhojanaM patadgraham - pAtraM yadi dadyAt tarhi 'tahappAraM paDiggahagaM aphAsUyaM jAva no paDigAhijjA' tathAprakAram - tathAvidhaM sapAna - bhojanasahitaM tadgraham - pAtram, aprAkam sacittaM yAvad - aneSaNIyam - AdhA karmAdidoSayuktaM manyamAnaH sAdhuna pratigRhNIyAda, 'siyA se paro uvaNittA paDiggaharaM nisirijjA' syAt - kadAcid yadi tasmai sAdhave paro - gRhasthaH upanIya - gRhAdbahizanIya pataddmahampAtra nissRjet dadyAt tarhi 'se pubvAmeva AloijjA' sa sAdhuH pUrvameva - pAtragrahaNAtprAgeva Alocayed - vicArayed- 'AusaMto ! bhagiNa !' AyuSman ! AyuSmati ! bhagini ! 'tumaM rittA' banAkara aura usa banAye hue 'ubakkhaDitA sapANaM sabhoyaNaM paDimahaM dalajjA' azanAdi cartuvidha AhArajAta se pAtra ko paripUrNa karake de to usa prakAra ke 'tahapagAraM paDiggahagaM dalaijjA' azanAdi caturvidha AhArajAta se pAtra ko paripUrNa karake hI deto 'tahappAraM paDiggahaM' usa prakArake azanAdi catu viMdha AhArajAta se paripUrNa pAtra ko 'aphAsuyaM jAva' aprAsuka sacitta tathA aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajhakara 'no paDigAhijjA' sAdhu nahIM grahaNa kare kyoM ki uttarIti se sAdhu ke nimitta azanAdi caturvidha AhArajAta ko pakA kara yA pakavA kara usa pakAye hue azanAdi se pAtra ko paripUrNa karake dene para yadi sAdhu grahaNa kare to saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyamapAlanArtha sAdhu ko isa prakAra ke azanAdi se paripUrNa pAtra ko nahIM grahaNa karanA cAhiye, kyoMki saMyama kA pAlana karanA hI sAdhu kA parama kartavya hai, 'siyA se paro ubaNittA pahiggahagaM nisirijjA' kadAcit yadi para- gRhastha zrAvaka usa sAdhu ko ghara se bAhara lAkara pAtra de to 'se punvAmeva AloijjA' vaha sAdhu pAtra ko lene se pahale hI vicAra kara kahe ki 'AusaMto ! bhagiNi' he haM dalaijjA' nmane se vividha prahArathI manAvesA azanAhi yaturvidha AhAra latathI yAtrane larIne Aye to 'tahatpAraM paDiggahU~' me ahAranA azanAhi yaturvidha AhAra latathI larekhA pAtra 'apha jAva no paDigAhijjA' aprAsu sacitta tathA aneSaNIya - sAdhArmAhi doSAvALA samajIne sAdhue grahaNa karavA nahIM, kema ke ukta prakArathI sAdhunA nimitte azAdi caturvidha AhAra jAtane manAvIne athavA banAvarAvIne e banAvelA azanAdithIpAtrane bharIne devAthI jo sAdhu ane sAdhvI grahaNa kare te sa yamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanu pAlana karavA mATe sAdhue AvA prakAranA azanAdithI bharelA pAtrane grahaNa 12vA nahIM dvaibha } saMyamanu yAsana vumena sAdhunu parama urtavya che. ' siyA se paro NittA paDiggaha' nisirijjA' hA gRhastha zrAva se sAdhune dharanI aDDAra lAvIne yatra to 'se puvvAmeva AloijjA' te sAdhukhe pAtra hotA pahelA 4 vicAra ne 'Devu' ! 'AusaMto ! bhagiNi !' he AyuSbhan ! he maDena! 'tumaM ceva NaM saMtiyaM paDiggahUM' zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #777 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 766 AcArAMgasUtre cevaNaM saMtiyaM paDiggahagatavacaiva khalu gRhasthasya svAGgika-paribhuktaprAya patadgraham-pAtram 'aMto aMteNaM paDile hissAmi' antaH antena-antopAntena pratile khiSyAmi pratyuprekSaNaM kariSyAmi anto bAhyataH sarvato drakSyAmi, anyathA pratilekhanAM vinaiva tavapAtragrahaNe 'kevalI bayA-AyANameyaM' kevalI-bhagavAn vItarAgaH tIryakRd brUyAt-uktavAn yad-AdAnametat karmabandhakAraNaM bhavati pratile khanAM vinaya pAtragrahaNam, anyathA 'aMto paDiggahagaMsi' anta: patadgrahe-pAtrAbhyantare 'pANANi vA bIyANi vA hariyANi vA' prANino vA kecit kRmikITAdayaH syuH, bInAni vA haritAni vA sacittAni kAnicit bhaveyuH, tannayuktamityAha'aha bhikkhUgaM puvvopadihA paiNNA' atha ca bhikSUNAM bhikSukoNAzca kRte pUrvopadiSTA pratijJA varta te 'jaM puyAmeva paDiggahagaM aMto aMteNaM paDile hittA paDigAhijjA' yat pUrvameva-pAtra grahaNAtprAgeva patadgrahaka-antaH antena-antopAntena pratilikhya pratilekhanAM kRtvA pramArjana AyuSman ! he bhagini ! 'tumaMceva NaM saMtiyaM paDiggahagaM' tumhAre paribhuktaprAya isapAtra ko 'aMto aMtegaM paDilehissAmi' antopAnta bhAga se pratilekhana karUMgA arthAt andara bAhara sabhI tarapha se acchI taraha dekha lUMgA, kyoMki pratilekhana rUpa pratyupekSaNa nahIM karane para 'kevalI bUyA' kevalI-kevalajJAnI vItarAga bhagavAna mahAvIra svAmI ne kahA hai ki-pratilekhana karane ke vinA pAtra kA grahaNa karanA AdAna-arthAt karmabandha kA kAraNa mAnA jAtA hai isaliye acchI taraha dekhabhAla karake hI pAtra ko grahaNa karanA cAhiye, anyathA 'aMto paDiggahagaMsi pANANi vA' pAtra ke aMdara kITakRmi vagairaha jIvajaMtu ho sakate haiM tathA 'bIyANi vA, hariyANi vA' aMkurotpAdaka bIja evaM haritatRNa ghAsa vagairaha sacitta prANi bhI ho sakate haiM aura 'aha bhikkhUgaM pugevadiTThA paiNNA' sAdhu tathA sAdhvo ke liye bhagavAna mahAvIra svAmIne upadeza diyA hai ki 'jaM putvAmeva paDiggahagaM aMto aMteNaM paDilehittA' pahale hI pAtrako aMdara bAhara pratilekhana tabhe parisusta 42 // // pAtrane 'aMto aMteNaM paDilehissAmi' Adyanta panta lAganA pratilekhanA karIza arthAt aMdara ane bahAra badhI taraphathI tapAsI laIza. kema keprati mana 35 pratyupeza na 42vAthI 'kevalIbUyA AyANameya" vIta va jJAnI lagavAn mahAvIra svAmIe kahyuM che ke-pratilekhana karyA vinA pAtranuM grahaNa karavuM e AdAna arthAta karmabaMdhanuM kAraNa mAnavAmAM Ave che, tethI sArI rIte avakana karIne ja pAtra hue| 42vA na. nahIM tara 'aMto paDiggahagaMsi' pAnI ma42 'pANANi vA' hIDI moDavigere 714 za che. tathA 'bIyANi vA' tyA mI mayA 'hariyANi vA' elaian tRya ghAsa vigere sayitta prANI 55 7 za 'aha bhikkhUNaM puyobadidvA paiNNA' bhane sAdhu sane kI mATe mAvAn mahApAra svAbhIme paDeleyA 1 upadeza yo cha hai 'jaM puvAmeva paDiggahaga' aMto aMteNaM paDilehittA' paDaveyI 4 pAtrane zrI sAgasUtra :4 Page #778 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutakaMsdha 2 u. 1 s. 1 SaSTha' pAtraiSaNAdhyayananirUpaNam 767 ca kRtvA pratigRhNIyAt 'saaMDAI savve AlAvagA bhANiyadhvA jahA vatthesaNAe' sANDAniaNDasahitAni saprANAni sabIjAni saharitAni sodakAni sottiGgapanakadakamRttikAmarkaTasantAnAni pAtrANi aprAsukAni sacittAni aneSaNIyAni AdhAkarmAdidoSayuktAni manyamAno no pratigRhNIyAt kintu aNDAdirahitAni pAtrANi zraddhayA dIyamAnAnyapi sAdhaye rocyamAnAni yadi jAnIyAt tarhi tathAvidhAni pAtrANi prAmukAni acittAni epaNIyAni AdhAkamodidoSarahitAni manyamAnaH sAdhuH pratigRhNIyAdityAzayenoktam-sarva AlApakAH bhaNitavyAH yathA vasvaipaNAyAmuktAstathaiva pAtraiSaNAyAmapi vaktavyA ityarthaH 'NANattaM nAnAtvamnavaraM-vastaSaNApekSayA pAtraiSaNAyAM vizeSastu-'tilleNa vA ghayeNa vA navanIyeNa vA basAe vA' tailena vA ghRtena vA navanItena vA-haiyaGgI nena, vasayA vA-auSadhirasavizeSeNa pAtram abhyajyaabhyaJjanaM kRtvA yadi dadyAt tahi aprAsukam sacittam aneSaNIyam matvA no pratigRhnIyAt 'siNANAdi jAva annayaraMsi vA' snAnAdi yAvat karkaloghracUrNaiH pragharSaNe'pi tat pAtraM no pratigRhNIyAt aprAsukatvAda aneSaNIyatvAcca / api tu anyatarasmin vA-anyasmin 'tahappagAraMsi' tathAprakAre 'thaMDilaMsi' sthaNDile dagdhasthaNDilAdau 'paDi lehiya paDile hiya' tathA pramArjana karake 'paDigAhijjA' grahaNa karanA cAhiye 'sa aMDAiM savve AlA. vagA bhANiyavvA' sANDAdi arthAtU aNDa sahita vagairaha ke sabhI pUrvokta AlApaka 'jahA vasthesaNAe' jisa prakAra vastraiSaNAmeM kahe gaye haiM vaise hI yahAM para bhI pAtraSaNA viSaya meM samyaka prakAra se vicAra kara samajhanA cAhiye kintu'NANataM tilleNavA ghayeNa vA vastraSaNA se pAtraSaNA meM nAnAtva vizeSatA yahI hai ki tila se yA ghRta se 'navanIyeNa vA vasAe vA' navanIta se arthAt makkhana se yA vasA auSadhi rasa vizeSa se pAtrako abhyaJjana karake vaha gRhastha sAdhuko de to aisA pAtra ko aprAsuka sacitta aura aneSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajhakara nahIM grahaNa kare isI taraha 'siNANAdi jAva aNNayaraMsi vA snAnAdikarka loghra cUNoM se pragharSaNa karane para bhI usa pAtrako nahIM grahaNa kare kyoMki aprAsuka sacitta aura aneSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se yukta hone se saMyama kI virAdhanA hogI mahamane mahAra 53152 yatanA pUrva pratimana tathA pramAna zane 'paDigAhijjA' pAtrane a 4211. 'saaMDAI savve AlAvagA bhANiyavyA' sama' arthAta sahita vigere sabhI mA pUrvArata maataa5| 'jahA vatthesaNAe' le pramANe vastrapakSAnA pathanamA vAma bhAva che. 24 prabhAga rahI yA 20 pAtra samayamA sama sevA. 'NANattaM' paraMtu 1SaNAnA thanathI 2 // pAtrAnA thanamA vizeSatA me che -'tilleNa vA ghayeNa vA navanIyeNa vA vasAe vA' tethI athavA dhAthI athavA bhAmathI athavA sA arthAt auSadhi vizeSathI pAtrane dhoIne je gRhastha sAdhune Ape te aprAsuka-sacitta aSaNIya mAdhAbhAsa hoNAsabhane a5 321 // nahI.. merA pramANe 'siNANAdi jAva annvarasa 6' nAnAdi yAvat ka ke ledhana cUrNa vizeSathI ghasIne sApha karelA pAtra Ape te tevA pAtro paNa levA nahIM kema ke-aprAsuka-sacitta ane aSaNIya AdhA zrI mAyA sUtra :4 Page #779 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 768 AcArAMgasUtre pratilikhya pratilikhya pratilekhanaM kRtvA 'pamajjiya pamajjiya' pramRjya pramRjya paunaH punyena rajoharaNAdinA pramArjanaM vidhAya 'to pacchA saMjayAmeva AmajjijjA' tataH pazcAt saMyata. meva-yatanApUrvakameva AmRjyAt 'evaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM' evaM khalu-uktarItyA yatanAM kurvataH tasya bhikSukasya bhikSukyAzca sAmagryam-sampUrNasAdhu. tvAcAraH 'jaM sabaDhehiM samie sahie sayA jaejjA' yat sarvArtha:-samyagjJAnadarzanacAritraH samityA-paJcabhiH samitibhistri guptyA ca sahitaH yuktaH san sadA yateta-'tivemi' iti bravImi-upadizAmi iti SaSTAdhyayanasya pAtraiSaNAyAH prathamAdezaH samAptaH sU0 1 // isaliye 'tahappagAraMsi thaMDilaMsi' dagdha sthaMDila vagairaha pradeza meM 'paDilehiya paDilehiya' pratilekhana karake aura pramArjana karake usake bAda yatanA pUrvaka hI AmArjana kare arthAt rajoharaNAdi se 'pamajjiya pamajjiya' bAra bAra pramArjana karake hI 'tao pacchA saMjayAmeva Amaji jjA' saMyatA pUrvaka usapAtrako acchI taraha AmArjana karanA cAhiye 'evaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM uktarIti se yatanA karate hue usa bhikSuka aura bhikSukI kA sAmagrya sampUrNatA sAdhutA arthAt sAmAcAri samajhanI cAhiye arthAt yadi yatanApUrvaka hI sAdhu aura sAdhvI pAnAdi kA pramArjana karate haiM to unakI sAdhunA kI sampU. NatA samajhA jAtA hai 'jaM savvahiM samie' jisako sarvArthoM se arthAt samyaka jJAnadarzana cAritroM se aura 'sahie sayA jaejjA ttibemi' pAMca samiti aura tIna guptiyoM se yukta hokara saMyama pAlana karane ke liye hamezAM yatanA karanI cAhiye aisA bhagavAn mahAvIra svAmI gautamAdi gaNadharoM ko upadeza diyA hai yahavAta sudharmA svAmI kahate haiM / sU0 1 // ___ yaha chaTA adhyayana ke pAtraiSaNA kA prathama uddezaka samAsa ho gayA bhAta hoSopAya pAthI sayabhanI virAdhanA yAya che. tathA 'tahappagAraMsi thaMDilaMsi' 425 syasi vore pradezamA 'paDilehiya paDilehiya' pratimana rIna mane 'pamajjiya pamajjiya' prabhA nA 4Ine 'tao pacchA' te pachI 'saMjayAmeva AmajjijjA' saMyama pUrva 14 me pAtrane sArI te mAmA bhane prabhAra 42. 'evaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA' se pramANe yatanA 42 // 42i 2 sAdhu bhane sAthInu 'sAmaggiya" sAmagraya arthAt saMpUrNapaNuM arthAt sAdhupaNuM eTale ke sAmAcArI samajavI. arthAt yatanA pUrvaka ja sa dhu ane sAva pAtrAdinI prArthanA kare che. e tenA sAdhupaNAnI spuut| sabhI 'jaM sabaDhehiM samie sahie sayA jaejjA tibemi' 22 sAthI arthAt samyaka jJAna, darzana ane cAritrIthI tathA pAMca samiti ane traNa guptithI yukta thaIne saMyamanuM pAlana karavA sadA sarvadA yatanA pUrvaka ughukta rahevuM joIe. ema bhagavAna mahAvIra svAmIe gautamAdi gaNadharone upadeza Apela che. A vAta sudharmA svAmI kahe che, A rIte A chaThThA adhyayanane pAtrapaNu nAmane pahele uddezaka samApta. 13 zrI sAgasUtra :4 Page #780 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU. 2 SaSTha pAtraiSaNAdhyayananirUpaNam 769 atha dvitIyoddezaH mUlam-sebhikkhU vA bhikkhuNI vA piMDavAyapaDiyAe paviThU samANe puvyAmeva pehAe paDiggahagaM avaha? pANe pamajiyarayaM tao saMjayA. meva gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe Nikkhamijja vA pavisija vA, kevalIbrUyA-AyANameyaM, Ausotti ! aMto paDiggahagaMsi pANe vA bIe vA harie vA pariyAvajjijjA, aha bhikkhUNaM putrovadiTuM jaM puvAmeva pehAe paDiggahagaM avahaTTa pANe pamajjiyarayaM tao saMjayAmeva gAhA. vaikulaM nikkhamijja vA pavisijja vA // sU0 2 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA praviSTaH san pUrvameva prekSya patagraham AhRtya prANAn pramRjya rajaH tataH saMyatameva gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA niSkrAmet vA pravized vA, kevalI vyAd-AdAnametat, AyuSman ! antaH patadgrahe prANo vA bIjaM vA haritaM vA paryApa tet, atha bhikSaNAM pUrvopadiSTaM yat pUrvameva prekSya patadgraham AhRtya prANAn pramRjya rajaH tataH saMyatameva gRhapatikulaM niSkrAmed vA pravized vA ||suu.2|| TIkA-prathamoddezake pAtraiSaNAmadhikRtya pAtranirIkSaNapakAraH prarUpitaH samprati dvitIyodezake'pi tadavaziSTaM prarUpayitumAha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu rvA bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe' gRhapatikulam-gRhasthagRhaM piNDapAtapratijJayA-bhikSAlAbhArya dvitIya uddezaka kA prAraMbha SaSTha adhyayana ke pAtraiSaNA ke prathama uddezaka meM bhojana aura pAna ke pAtroM kA nirIkSaNa (dekha bhAla) karane kA prakAra batalAyA gayA, samprati isa dvitIya uddezaka meM bhI avaziSTa (bace hue) pAtra viSayaka nirIkSaNa prakAra ko batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, gAhAvai kulaM piMDavAya paDiyAe' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI gRhapati-gRhastha zrAvaka ke gharameM NDipAta kI pratijJA se arthAt bhikSA grahaNa karane kI icchA se 'pavita uddeze bIje chA adhyayananA pAtraSaNanA pahelA uddezAmAM AhAra ane pAnanA pAtronuM nirIkSaNa karavAnI rIta batAvavAmAM Avela che. have A bIjA uddezAmAM paNuM bAkInA pAtra saMbaMdhI avakana prakAra ja batAvavAmAM Ave che.___ -se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUjita sayabhaza' sadhu bhane sAthI 'gAhAvaikulaM piDavAyapaDiyAe pavitai samANe' 125 zrA140 gharamA yAtanI pratijJAthI arthAt ma ta 42vAnI chAyI praveza parIne 'puvAmeva' nikSA 95 42di sei A0 97 zrI sAgasUtra :4 Page #781 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre 'paviDhe samANe' praviSTaH san 'punyAmeva pehAe paDiggahagaM' pUrvameva-bhikSAgrahaNAt prAgeva, prekSya patad aham pAtram nirIkSya pratilikhyetyarthaH 'avaha TUTu pANe' AhRtya prANAn-prA NinaH kRmikoTAdIn apahRtya pAtrato niHsAryetyarthaH 'pamajjiya rayaM' rajaH-dhUlikaNAna pramRjya rajoharaNAdinA pramArjanaM kRtvetyarthaH 'tao saMjayAmeva' tata:-tadanantaram rajaH pramArjanAnantaram saMyatameva-yatanApUrvakameva 'gAhAvaikulaM' gRhapatikulam 'nikkhamija vA pavisijja vA' niSkAmeda vA-bhikSAgrahaNArtham upAzrayAd nirgacched gRhasthagRha pravizeda vA, anyathA pAtrasya pratilekhanaM pramArjanaM ca vinaiva bhikSAgrahaNe doSamAha-'kevalI bUyA-AyANameyaM' kevalI-vItarAgaH kevalajJAnI bhagavAn tIrthakRd brUyAt-bravIti upadizatItyarthaH kimityAha-AdAnamkarmabandhakAraNam etata-pAtrAlekhanapramArjanamantarA bhikSAgrahaNam karmabandhakAraNaM bhavatIti samANe puNyAmeva' praviSTa hokara bhikSA grahaNa karane se pahale hI 'pehAe paDiggahaM' pAtra ko acchI taraha pratilekhana karake 'avahaTu pANe' Una pAtroM se kIDe makoDe vagairaha jIva jantuoM ko haTA kara aura 'pamanjiyarayaM' una pAtroM se raja:kaNa dhUliyoM ko bhI rajoharaNAdi se pramArjanakara 'tao saMjayAmeva gAhAvai. kulaM' usa ke bAda arthAt pramArjana vagairaha karane ke anantara yatanA pUrvaka hI gRhapati gRhastha zrAvaka ke ghara meM 'piMDavAyapaDiyAe' piNDapAta kI pratijJA se bhikSA lene kI icchA se 'Nikvamijja vA pavisijja vA' upAzraya se nikale aura praveza kare, arthAt pAtrAdi ko acchI taraha rajo haraNAdi se sApha sutharA karane ke bAda hI bhikSAgrahaNa karane kI AzA se upAzraya se nikala kara gRhastha zrAvaka pramukha ke ghara meM praveza kare, anyathA pAtrakA pratilekhana aura pramArjana karane ke binA hI bhikSA grahaNa karane se doSa hotA hai kyoMki 'kevalI bRyA AyANameyaM' kevalI kevalajJAnI vItarAga bhagavAna mahAvIra svAmI upadeza dete haiM ki-pAtroM kA pratilekhana aura pramArjana karane ke vinA hI bhikSA grahaNa karanA sAdhu aura sAdhvI ko karmabandha kA kAraNa hotA hai isaliye vItarAga bhagavAna o 'paDiggaha abahaTu pANe' pAtrAmA sArI pratimanA 4zana ke pAtromAMdhI hIDI bhI vigere tumao 62 zaine tathA 'pamajjiya raya' pAtromAthI dhUna vigerenA 204:4Ane 23256thI pramAna 3rI 'tao saMjayAmeva gAhAvaikulaM' te pachI yatanA 5' 4 565ti 25 zrA1nA 52mA 'piMDavAyapaDiyAe Nikkhamijja vA, pavisijja jA' bhikSA levAnI IcchAthI upAzrayamAMthI nIkaLavuM ane praveza kara. arthAta pAtrAdine sArI rIte rajoharaNAdithI sAphasupha karyA pachI ja bhikSA grahaNa karavAthI saMyamanI virApnaanaa pAye cha. ma hai 'kevalIbUyA AyANameya' 31 jJAnI vIdil bhagavAn mahAvIra svAmIne upadeza che ke-pAtronuM pratilekhana ane pramArjana karyA vinA ja bhikSA grahaNa karavI te sAdhu sAdhIne karmabaMdhanuM kAraNa thAya che. e mATe mahAvIra svAmIne zrI sAgasUtra :4 Page #782 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marma prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sa. 2 SaSTha pAtraiSaNAdhyayananirUpaNam // bodhyam, bhagavata upadezamAha-'AusaMto! samaNA !' AyuSman ! zramaNa ! 'aMto paDiggahagaMsi' antaH patadgrahe-pAtrAbhyantare 'pANe vA bIe vA harie vA' prANo vA-kazcit prANI vA kITAdiH bIjaM vA kizcita sacittaM haritaM vA kiJcida 'uttiGgapanakada kamRttikAmarkaTa. santAnaprabhRti sacittaM vA 'pariyAvanjijjA' paryApateta ApatitaM syAt kintu 'aha bhikkhUNaM pugovadiTuM' atha bhikSaNAM sAdhUnAM sAdhInAzca kRte pUrvopadiSTA eSA pratijJA vartate 'jaM puvAmeva pehAe paDigga' yat pUrvameva-bhikSAgrahaNAtprAgeva prekSya patadgraham-pAtraM pratilikhya pAtrAlekhanaM vidhAyetyarthaH 'avahaTu pANe' prANAn prANinaH kITAdIn Ahatya-apahRtya nissArya 'pamajjiya rayaM rajaH-dhUlikaNam pramRjya pramArjanaM kRtvA 'tao saMjayAmeva' tataH pAtrapramArjanAnantaram saMyatameva-yatanA pUrvakameva 'gAhAvaikulaM nikkha mija vA pavisijja vA' gRhapatikulammahAvIra svAmIne upadeza diyA hai ki 'Ausotti' he AyuSman zramaNa ! 'aMto paDiggahaMsi pANe vA bIe vA' pAtra ke andara koI kITAdi prANI, evaM aMkura utpAdaka sajIva bIja tathA 'harie vA pariyAvajijA' harita varNa vAlA tRNa ghAsa vagairaha sacitta vanaspati ho sakatA hai isaliye pAtra kA pratilekhana aura pramArjana nahIM karane se jIvahiMsA hone kI saMbhAvanA rahatI hai isaliye pAtra kA pratilekhana aura pramArjana karake hI bhikSA grahaNa karanA cAhiye isI tAtparya se 'ahabhikkhUgaM puvyovadiTuM' bhagavAna mahAvIra svAmIne bhikSu aura bhikSukI ke liye pahale hI upadeza diyA hai ki he AyuSman ! zramaNa ! 'jaM puvAmeva pehAe' bhikSA grahaNa karane se pahale hI pAtra ko dekha bhAla kara 'paDiggahagaM, avahaTUTu pANe' pAtra ke andara se jIva jantu ko haTAkara aura 'pamajiyarayaM' raja arthAta dhUlikaNoM ko pramArjana kara 'tao saMjayAmeva' usa ke bAda yatanApUrvaka hI 'gAhAvaikulaM nikkhamijja vA' gRhapati gRhastha zrAvaka ke gharameM bhikSA lene ke liye upAzraya se nikale tathA 'pavisijja vA' gRhastha ke ghara meM bhikSArtha praveza upaheza cha hai-'AusAti' mAyuSman ! zrama ! "aMto paDiggahaMsi pANe vA bIe vA dagi vA" pAtranI aMdara ke kIDI makoDI vigere prANa tathA aMkura utpAdaka sajIva bI tathA hAlAtarI tRpa ghAsa vigaire sathita vanaspati pariyAvajjijjA' 5 DAya che. tathA pAtranuM pratilekhana ane pramArjana karavAthI jIva hiMsA thavAnI saMbhAvanA rahe che tethI pAtranu pratimana bhane pramAnana 4rIna mikSA grahaNa 42vI. mAtuthI 'aha bhikkha NaM puvopadiTTha' mApana mahAvIra svAmIthe sAdhu mana sApAna paseyI 4 dRza 42 che 8-jaM putvAmeva pehAe' 3 Ayujman ! zrama ! mikSA 95 42di paDelain pAtrane una 'paDigAhagaM' pAnI ma2nA 'avahaTu pANe' 'tumAna 2 4rIne tathA 'pamajjiraya' dhuun| 204:4 // 62 42 'tao saMjayAmeva' te pachI sayama 5 // 'gAhAvai kulaM' 2325 14nA gharabhA nizA aDa 42 // mATe 'Nikkhamijja vA pavi. zrI sAgasUtra :4 Page #783 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 772 AcArAMgasUtre gRhasthagRham bhikSArtham upAzrayAd niSkrAme vA nirgacched vA, pravized vA-gRhasthagRhaM bhikSArtha praviSTo vA syAditibhAvaH / etAvatA pUrva pAtra pratyupekSya samyaka pramRjya ca piNDo grAhyaH anyathA pAtre apratyupekSite apramRSTe ca sati piNDagrahaNe karmabandhaH syAditi phalitam ||s. 2 // mUlam -se bhikkhU va bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe jAva samANe siyA se paro AhaTTa aMto paDiggahagaMsi sIodagaM parimAittA nIha1 dalaijjA, tahappagAraM paDiggahagaM parahatthaMsi vA parapAyasi vA aphAsuyaM aNesaNijjaM jAva no paDigAhijjA, se ya ahacca paDigahie siyA khippAmeva udagaMsi sAharijA, se paDiggahamAyAe pANaM pariTuvijA, sasiNiddhAe vA bhUmIe niyamijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA udaullaM vA sasiNiddhaM vA paDiggahaM no Amajijja vA pamajijja vA, ahapuNa jANijjA vigaodae me paDiggahae chinnasiNehe tahappagAraM paDiggahagaM tao saMjayAmeva Amajija vA jAva payAvija vA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM pavisiukAme paDiggahamAyAe gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe pavisijja vA nikkhamija vA, evaM bahiyA viyArabhUmI vA vihArabhUmI vA gAmANugAmaM dUijijA, tivvadesIyAe jahA biiyAe vatthesaNAe, navaraM ittha paDiggahe, evaM khallu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM, jaM sambaTrehi samie sahie sayA jaejAsi ttibemi ! pAesaNA sammattA ||suu0 3 // kareM aura bhikSA lekara upAzraya meM AveM, arthAt pAtra kA pratilekhana aura pramArjana kiye vinA sAdhu aura sAdhvI ko bhikSA grahaNa nahIM karanA cAhiye kyoMki pAtra ke andara jIva jantuoM ke hone se hiMsA janya pApa lagegA aura saMyama Atma virAdhanA hogI isalie pAtra kA pratilekhana aura pramArjana karane ke bAda hI bhikSA grahaNa karanA cAhiye // 2 // sijja vA' upAzrayamAthI nA tathA sthn| gharamA bhikSA yaDa 421 // bhATe praveza kare ane bhikSA laIne upAzrayamAM AvavuM arthAt pAtranuM pratilekhana ane pramArjana karyA vinA sAdhu ane sA devIe bhikSA grahaNa karavI nahIM. kema ke pAtranI aMdara jIvajaMtuo havAthI hiMsAjanya pApa lAge che. ane saMyama Atma virAdhanA thAya che. tethI pAtranuM pratilekhana ane pramArjana karIne pachI ja bhikSA grahaNa karavI. . sU. 2 | zrI mAyArAgasUtra :4 Page #784 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskadha 2 u. 2 sU0 3 SaSTha pAtraiSaNAdhyayananirUpaNam 773 chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA praviSTaH san yAvat pAna yAceta, syAt tasmai paraH AhRtya antaH patadagrahe zItodakaM paribhAjya nirhatya dadyAt, tathAprakAraM patadgraham parahaste vA parapAtre vA apAmukam aneSaNIyaM yAvad no pratigRhNIyAta, taca Ahatya pratigRhItaM syAt kSiprameva udake saMharet, sa patagrahamAdAya pAnaM pariSThApayet, sasnigdhAyAM vA bhUmau niyacchet, sa bhikSurvA bhikSukI vA udakaullaM vA sasnigdhaM vA patadgraham no AmRjyAta vA yAvat pratApayed vA, atha punaH vigatodakaM me patadgraham chinnasneha tathAprakAram patagraham tataH saMyatameva AmRjyAda vA yAvat pratApayed vA, sa bhikSurvA bhikSukI vA gRhapatikulaM praveSTukAmaH panadgrahamAdAya gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayA pravized vA niSkrAmeda vA, evam bahiH vicAramUmi vA vihArabhUmi vA grAmAd grAmAntaraM yet, tIvradezIyA yathA dvitIyAyAM vastreSaNAyAM navaram atra patadgrahe, etat khalu tasya bhikSukasya bhikSukyA vA sAmagryam, yat sarvAH samitaH sahitaH sadA yateta, iti bravImi, sU0 3 / / TIkA-atha punarapi prakArAntareNa pAtraiSaNAM prarUpayitumAha- se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSuko vA 'gAhAvai kulaM piMDavAyapaDiyAe' gRhapatikulaM piNDapAtapratijJayAbhikSAlAbhArtha 'jAva samANe' yAvat-praviSTaH san yadi pAnakaM yAceta, tadA 'se paro AiTu aMto paDiggahagaMsi' tasmai sAdhave paro gRhasthaH AhRtya-gRhATa bahirAnIya antaH patadgrahesvapAtrAbhyantare yadi 'sIodagaM paribhAittA' zItodakaM paribhAjya-vibhajya pRthakRtya 'nIhaTu dalainjA' nihatya-tasmAt svapAtrAd niHsArya dadyAt tarhi tahappagAraM paDiggahagaM' aba phira bhI prakArAntara se pAtraSaNA kA hI pratipAdana karate haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI gRhapati-gahastha zrAvaka ke ghara meM piNDapAta kI pratijJA se arthAt bhikSAgrahaNa karane kI icchA se 'jAva samANe' yAvat anupraviSTa hokara yadi pAnaka arthAt jalakI yAcanA kare aura 'se paro AhaTuaMto paDiggahagaMsi' usa sAdhu ko yadi para arthAt gRhastha zrAvaka ghara se bAhara lAkara apane pAtra ke andara 'sIodagaM paribhAittA' zItodaka ko vibhakta kara arthAt alaga kara 'nihaTTu dalajjA ' usa apane pAtra se nikAla pharIthI prakArAntarathI pAtrapaNAnuM pratipAdana karavAmAM Ave che. Asttha-se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayabhaAle sAdhu bhane sAkA paDavAyapaDiyAe' gRhastha zrAvana 12mA tinI pratijJAthI arthAt likhA hue| 421AnI chAyI 'jAva samANe' yAvat manupraviSTa chana ne bhanI yAyanA re mane me sAdhune ra 'se paro AhaTu' 52 arthAt 25 zrA14 gharanI paDa2 pIne 'aMto paDiggahagaMsi' pAtAnA pAnI ma'42 'sIodaMga paribhAittA' zItAne salaga 2 'nihadu' se pAtAnA pAtramAthI mA2 4AlIna 'dalaijjA' mApe to 'tahappagAraM paDiggahagaM' me zrI sAgasUtra :4 Page #785 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 774 AcArAMgasUtre tathAprakAram zItodakayuktam, patadgraham-pAtram 'parahatthaMsi vA' parahaste vA-gRhasthahaste 'parapAyasi vA' parapAtre vA-gRhasthapAtre ityarthaH 'aphAsuyaM aNesaNijjaM jAva no paDigAhijjA' aprAsukam-sacittam aneSaNIyam-AdhAkarmAdidoSayuktaM yAvad-manyamAnaH sAdhuH no pratigRhNIyAt 'tadagrahaNe akAyikajIva hiMsAsaMbhavena saMyamavirAdhanA syAta 'se ya Ahacca paDiggahiesiyA' tacca zItodakaM zItodakayuktapAtraM vA yadi Ahatya-kadAcita pratigRhItaM syAt tarhi 'khippAmeva udagaMsi sAharijA' kSiprameva-zIghrameva udake-kvacid jalAzaye sadudakaM saMharet-dAturudakapAtre prakSipet 'se paDiggAmAyAe pANaM parihavijjA' tat patadgraham pAtram AdAya gRhItvA pAna-pAnakaM pariSThApayet kUpAdau prakSipet vA, 'sasiNidAe vA bhUmIe niyamijjA' sasnigdhAyAM vA bhUmau snigdhabhUmau chAyAgartAdau niyametanikSipet, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'udaullaM vA sasiNiddhaM vA kara deve to 'tahappagAraM paDiggahagaM' usa prakAra ke zotodaka yukta pAtra ko 'parahatthaMsi vA para pAyaMsi vA' gRhastha ke hAtha meM yA gRhastha ke pAtra meM 'aphAsuyaMaNesaNijjaM jAva' aprAsuka-sacitta aura aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta yAvat samajhate hue sAdhu usako 'no paDigAhijjA' nahIM grahaNa kare kyoMki 'se ya Ahacca paDiggahie siyA' usa zItodaka yukta pAtra ko grahaNa karane se apkAyika jIva ko hiMsAkA saMbhava hone se saMyamakI virAdhanA hogI isaliye usa zItodaka yukta pAtra ko nahIM lenA cAhiye, yadi kadAcit usa zItodaka yuktapAtra ko anajAna meM grahaNa karale to 'khi pAmeva udagaMsi sAharijjA' zIghra hI kahIM para jalAzaya meM usa zItodaka vAle pAtra ko yA zItodaka ko rakha de yA dAtA ke hI pAtra meM sthApita kara de aura 'se paDiggahamAyAe pANaM parivijjA' usa pAtra ko lekara pAnaka arthAt jala ko kisI kUpa vagairaha meM rakhade yA 'sasiNidvAe vA bhUmIe niyamijjA' snigdha bhUmi meM athavA chAyA gartAdi meM yAne khaDDA meM rakha de svayaM nahIM pive, 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA 120 31 pANI va pAtrane 'parahatthaMsi vA parapAyasi vA' syanayamA utthanA patramA 'aphAsuyaM aNesaNijjaM jAva' mAsu-sAyatta mana maneSaNIya mAdhA. mAha hoSAthI yukta yAvat samajhane 'no paDigAhijjA' sAdhu tena 57 421 / naDI. kema ke-e ThaMDA pANIvALA pAtrane grahaNa karavAthI akAyika jIvanI hiMsAne saMbhava hovAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI e ThaMDA pANIvALA pAtrane levA nahIM. je hAya 'se ya Ahacca paDigahie siyA' ye 1 pANI pAtra 75 4 'khippAmeva udagaMsi sAharijjA' ta2d or 5 sayama se 1 pANI pAtrane / pAthIne sabhI mayA dAtAnA pAtramA rAmI hesa. 'se paDiggahamAyAe pANaM paridRvijjA' the pAtrane sanasana / vigairebhA rAmI he. ath| 'sasiNidvAe yA bhUmIe niyamijjA snigdha bhUmimA ma mA vigairebhA bhI pAte zrI mAyArAgasUtra :4 Page #786 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 3 SaNDa' pAtraiSaNAdhyayananirUpaNam 775 paDigga' udakayuktam - zItodakabinduyuktam sasnigdhaM vA patadgraham - pAtram 'no Amajjijja vA pamajjijja vA' no AmRjyAd vA pramRjyAd vA zItodakavinduyuktasya snigdhasya vA tathAvidhasya pAtrasya AmArjanaM pramArjanaM vA na kuryAditibhAvaH 'ahapuNa evaM jANijjA' athayadi punarevaM jAnIyAt - 'vigaodara me paDiggahae' vigatodakam - zItodakarahitaM me mama patadgraham - - pAtraM saMjAtam evaM chinnasiNehe' chinnasneham-sneharahitaM me pAtraM saMjAtam ityevaM yadA jAnIyAt tadA 'tahappagAraM paDiggahaM' tathAprakAram - tathAvidham zItodakavindu sneharahitaM tadgraham - pAtram 'tao saMjayAmeva' tataH saMyatameva yatanApUrvakameva 'AmajjijJja vA jAva payAvijja vA' AmRjyAd vA yAvat pramRjyAd vA, Atape AtApayed vA pratIpayedvA etAvatA sa sAdhuH zItodakArdrasya snigdhasya vA pAtrasya AmArjanAdikaM na kuryAt kintu kiJcit zuSkasya tatpAtrasya AmArjanAdikaM kuryAditi phalitam ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' samikSutra bhikSukI vA 'gAhAvaikulaM pavisiukAme' gRhapatikulaM praveSTukAmaH udaullaM vA, sasiddhaM vA, paDiggahaM' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI zItodaka bindu yukta aura snigdha pAtra ko 'no AmajjijjayA' pamajjijja vA' AmArjana aura pramArjana nahIM kare kintu yadi 'aha puNa evaM jANijjA' vaha sAdhu aisA jAna le kI 'vigaodae me paDiggahae evaM chinnasi he' merA pAtra zItodaka se rahita ho gayA hai aura sneha rahita ho gayA hai taba isa prakAra jAna lene para 'tahappagAraM paDiggahaM tao saMjayAmeva' usa pAtra ko zItodaka rahita hone se yatanA pUrvaka hI 'Amajjijja vA jAva' AmArjana aura pramArjana kare aura yAvat 'payAvijja vA Atapa meM AtApana aura pratApana kare arthAt vaha sAdhu zItodaka se Ardra gIlA tathA snigdha pAtra ko AmArjana aura pramArjana nahIM kare kintu kucha zuSka usa pAtra ko AmarjanAdi kara sakatA hai / 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM pavisiDacIvu' nahIM'. 'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu bhane sAdhvI 'udaullaM vA sasiNiddhaM vA' ThaMDA pANInA mihuvANA bhane minA paDiggaha' pAtrane 'no amajjijja vA pamajjijja vA samarthana ane pramAna rakhA nahIM' 'ahU puNa evaM jANijjA' paraMtu le ye sAdhunA laguvAmAM ma Ave hai - 'trigaodara me paDihae' bhA3 yAtra ThaMDA pANI vinAnu' tha gayesa che. 'evaM chinnasiNehe' bhane linAza vagaratu tha gaye che. 'tahappAraM paDiggaha' tevA prahAranA pAtrane ThaMDA pANI vinAnu' hovAthI 'tao saMjayAmeva' yatanA pUrva' 04 'Amajjijja vA jAva payAvijja vA' sAmarthana bhane abhA na karavuM. ane yAvat taDakAmAM tapAvavuM ke pratApana karavuM. arthAt e sAdhue ThaMDA pANIthI bhInA tathA snigdha pAtrane Amana ke pramAna karavuM. nahIM', paraMtu sukAi gayesa pAtrane samarthana abhArthanA urI sahAya che, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvo zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #787 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasatre 'paDiggahamAyAe' patadgraham-pAtram AdAya-gRhItvaiva 'gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAe' gRhapatikulama piNDapAtapratijJayA-bhikSAgrahaNArtha 'pavisijja vA nikkhamijja vA' pravizeda vA, niSkrAmed vA upAzrayAd nirgacched 'evaM bahiyA viyArabhUmI vA' evam-uktarItyA bahirvicArabhUmiM vA-mUtrapurISotsargasthalaM, 'vihAramUmI vA' vihArabhUmi vA-svAdhyAyasthalam 'gAmANugAmaM vA' grAmAnugrAmaM vA-grAmAd grAmAntaraM vA pAtramAdAyaiva 'ijjijjA' yetagacchedityarthaH 'tivvadesiyAe' tIvradezyake-atyantajalavarSAvarSaNakAle 'jahA biiyAe vatthesaNAe' yathA dvitIyAyAM vastraiSaNAyAm-vasvaiSaNAyA dvitIyoddezake yathA uktaM tathaiva atrApi vaktavyam kintu 'navaraM ittha paDiggahe' navaram-vizeSastu atra patadgrahe-pAtraiSaNAmadhikRtya vaktavyamityarthaH 'eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhugIe vA etat khalu pAtraiSaNam kIdRzaM pAtraM kAme' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI gRhapati gRhastha zrAvaka ke ghara meM praveza karane kI icchA se 'paDiggahamAyAe' pAtra ko lekara hI 'gAhAvai kulaM' gRhapati gRhastha zrAvaka ke ghara meM 'piMDavAyapaDiyAe' piNDapAta kI pratijJA se bhikSA grahaNa karane kI icchA se 'pavisijja vA Nikkhamijja vA' praveza kare aura bhikSA lekara nikale 'evaM bahiyA vidhArabhUmi vA' isI taraha upAzraya ke bAhara bhI vicAra bhUmi arthAt malamUtrAdi kA parityAga karane ke liye aura 'vihArabhUmi vA' vihAra bhUmi-svAdhyAya karane ke liye tathA 'gAmANugAmaM vA duijjijjA' eka grAma se dUsare grAma meM jAne ke liye bhI pAtra ko lekara hI jAnA cAhiye 'evaM tivvadesiyAe jahA biiyAe vatthesaNAe' atyanta varSA kAla meM jisa prakAra dvitIya vastraiSaNA ke dvitIya uddezaka meM kahA hai isI taraha yahAM para bhI pAtraiSaNA meM samajhanA cAhiye kintu 'navaraM ittha paDiggahe' kevala itanI hI vizeSatA hai ki yahAM para pAtra viSaya kI vaktavyatA samajhanI ta sayamazIsa sAdhu bhane sAdhvI 'gAhAvaikulaM' pati zastha shraavn| gharamA 'pavisi ukAme paDiggahamAyAe' praveza 42vAnI 424AthI pAtrona sadhana 4 'gAhAvaikulaM piDavAyapaDiyAe' 325 zrAvana gharamA ti arthAt mikSA graha 42vAnI thI 'pavi sijja vA Nikkhamijja vA' praveza 423 / mane HAN sana. nI . 'evaM bahiyA viyAra. bhUmi vA, vihArabhUmi vA' me prabhArI upAzrayanI ma 12 595 viyA2 bhUmi arthAt malamatrane tyAga karavA mATe athavA vihAra bhUmi eTale ke svAdhyAya karavA mATe athavA 'gAmANugAma vA' me4 mathI mAre // 045 / bhATe 555 pAtrane chana / 'duijijjA' na. me prabhArI tivvadesiyAe' satyata varSAmA 'jahA bijhyAe vatthesaNAe' re pramANe bIjI vastraSaNAnA bIjA uddezAmAM kahyuM che. e ja pramANe ahIMyA A pAvaiSaNanA YthanamA 55 sama se.. 'navara itthapaDiggahe' 52tu // 4thanamA TasI / vizeSatA che ke-ahIMyAM pAtra saMbaMdhI kathana samajavuM. eja pAtra saMbaMdhI vivecana arthAt kevA zrI sAgasUtra :4 Page #788 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU. 3 SaSTha pAtraiSaNAdhyayananirUpaNam 777 grAhyaM kIdRzazca pAtraM na grAhyamityevaM vivecanaM tasya saMyamavato bhikSukasya bhikSukyAzca 'sAmaggiyaM' sAmagrayam-samagratA-sampUrNa AcAra iti 'jaM savvaTehiM samie sahie sayA jaejjAsi' yat sarvArtha:-samyagjJAnadarzanacAritraiH samityA paJcabhiH samitibhistri guptyA ca sahitaH san sadA yateta-yatanApUrvakameva sAdhUnAmAcAraH sarvadA paripAlanIyaH 'ttivemi' iti bravImiahaM gaNadharaM kathayAmi upadizAmItyarthaH 'pAesaNA sammattA' iti pAtraiSaNA samAptA // 3 // itizrI vizvavikhyAta jagadvallabhAdipadabhUSita bAlabrahmacAri jainAcArya pUjyazrI ghAsIlAla vrativiracitAyAM zrI AcArAMgasUtrasya dvitIyazrutaskandhasya marmaprakAzikAkhyAyAM ____vyAkhyAyAM pAtraiSaNAdhyayanaM nAma SaSTham adhyayanaM samAptam // 6 // cAhiye 'eyaM khalu tassa' yahI pAtra viSayaka vivecana arthAt kisa prakAra kA pAtra sAdhu ko cAhiye kisa prakAra kA pAtra nahIM cAhiye isa taraha kA nirUpaNa karanA hI 'bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM' usa saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI kA sAmagya hai arthAt sAdhu sAmAcArI hai yAne sAdhu kA AcAra vicAra hai 'jaM savvaTehiM samie sahie' jisa ko samyaka jJAna darzana aura cAritra se tathA pazca samiti aura tIna gupti se yukta hokara yatanA pUrvaka hI 'sayA jae jjAsittibemi' sAdhu aura sAdhvI ko AcAra kA paripAlana karanA cAhiye aisA bhagavAn vItarAga mahAvIra svAmIne gaNadharoM ko kahA hai yaha sudharmA svAmI kahate haiM. 'pAesaNA samattA' pAtraiSaNA samApta ho gaI, aura SaSTha adhyayana bhI samApta ho gayA // 3 // zrIjainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAla vrativiracita ___ AcArAMgasUtra ke dUsare zrutaskaMdha kI marmaprakAzikAvyAkhyA meM chaTThA pAtraiSaNA adhyayana samApta huA // 6 // bhAnu pAtra sAdhuNe 2|mn / prAnuna rAma 'eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA' se tanu ni3544 427 me me sayamazIla sAdhu bhane sAvana 'sAmaggiya' sAbhaya che. arthAt sAdhu sAmAyArI cha, theTa saadhun| mAyA che. 'jaM savvade'hiM samie sahie sayA jaejjAsi' ne sabhya jJAna, zana, mana yAstithI tathA pAMca samiti ane traNa guptithI yukta thaIne yatanA pUrvaka ja sAdhu ane sAdhvIe mAyAnu pAsana 427 me. 'ttibemi' 0 rIte mavAn mahAvIra svAbhIme dharAna yuM che. 2mA rIte sudhA svAmI 49 che. 'pAesaNA samattA' 6524ta 12thI pASANAnu 3thana sabhAta thayu. / / sU. 3 // jainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAlajI mahArAja viracita "AcArAMgasUtranA bIjA zrutaskaMdhanI marmaprakAzikA vyAkhyAmAM cha pAvaiSaNa adhyayana samApta mArA A0 98 zrI sAgasUtra :4 Page #789 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 778 AcArAMgasUtre saptamam adhyayanam Arabhyate mUlam - samaNe bhavissAmi aNagAre akiMcaNe aputte apasU paradattabhoI pAvaM kammaM no karistAmitti samuTThAe savvaM bhaMte! adinnAdANaM pacakhAmi se aNupavisittA gAmaM vA nayaraM vA kheTaM vA kabbaDaM maDaMbaM vA jAva rAyahANi vA neva sayaM adinnaM gihijA, neva'nnehiM adinnaM giNhAvijjA, adinnaM givhaMte vi anne na samaNujANijA jehi visaddhi saMpaie tesipi jAIM chattarga vA jAva campracheyaNagaM vA tesiM puvvAme uggahaM aNaNunnaviya apaDilehiya apaDilehiya apamajjiya apa majjiya no uggihijja vA parigihijja vA, tesiM puvvAmeva uggahaM jAijjA aNunnaviya paDilehiya pamajjiya tao saMjayAmeva uggihijja vA parigihijja vA // sU0 1 // chAyA - zramaNo bhaviSyAmi anagAraH akiJcana aputraH apazuH paradattabhojI pApaM karma no kariSyAmi iti samutthAya sarve bhadanta ! adattAdAnaM pratyAkhyAmi, saH anupravizya grAmaM vA nagaraM vA kheTaM vA kaTaM maDambaM vA yAvad rAjadhAnIM vA netra svayam adattaM gRhNIyAt naiva anyaiH adattaM grAhayet, adattaM gRhNataM iti anyAn na samanujAnIyAt, yairapi sArddham saMpravrajitaH teSAmapi yat chatrakaM vA yAvat carmacchedanakaM vA teSAM pUrvameva avagraham ananujJApya apratilekhya apratilekhya apramRjya apramRjya no avagRhNIyAt vA parigRhNIyAd vA, teSAM pUrvametra avagrahaM yAceta anujJApya pratilikhya pramRjya tataH saMyatameva avagRhNIyAd vA, parigRhNIyAd vA // 1 // TIkA-paNThe'dhyayane pAtraiSaNAyAH prarUpaNaM kRtam pAtrAdikaJcopakaraNaM sAdhuH kasyApi gRhasthAde rAjJayaiva grahaNaM karoti, yataH sAdhunA pUrNatayA asteyamahAvrataM svIkRtaM, tasmAt prastu aba saptama adhyayana kA hindI bhASAntara Arambha kiyA jAtA hai chaTThe adhyayana meM pAtraiSaNA kA prarUpaNa kiyA gayA hai aura pAtra vagairaha upakaraNoM ko sAdhu loga kisI bhI gRhastha zrAvaka kI anumati se hI grahaNa karate haiM kyoMki sAdhu muni mahAtmA gaNa pUrNarUpa se asteya (corI nahIM karanA) sAtamuM adhyayana have sAtamA adhyayananA gujarAtI bhASAMtaranA prArabha karAya che. TIkA-chaThThA adhyayanamAM pAtraSaNA sa badhI nirUpaNa karavAmAM Avela che. ane pAtra vigere upakaraNAne sAdhujana kAi paNa gRhastha zrAvakanI saMmatithI ja grahaNa kare che. kema ke-sAdhu, munIjanA pUrNa rIte asteya arthAt cArI na karavArUpa mahAvratanA svIkAra zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #790 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU. 1 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 779 te'smin saptame'dhyayane pratijJA vizeSarUpAvagrahasya prarUpaNaM kriyate, sa cAvagraho dravyakSetrakAla. bhAvApekSayA caturvidho bodhyaH, sAmAnyatastu paJcavidho'vagrahaH, tadyathA-devendrAvagrahaH 1, rAjAvagrahaH 2, gRhapatyavagrahaH 3, zayyAtarAvagrahaH 4, sAdharmikAvagrahazca 5, tatra dravyAvagrahastri. vidhaH, sacittAcittamizrabhedAt, taMtra ziSyAdeH sacittAvagrahaH, sadorakamukhavastrikArajoharaNAderacittAvagrahaH, ziSyarajoharaNAdemizrAvagrahaH, evaM kSetrAvagraho'pi grAmanagarANyabhedA. mahAvata ko svIkAra karake hI jIvana yApana karane vAle hote haiM isaliye isa prastuta saptama adhyayana meM pratijJA vizeSarUpa avagraha kA nirUpaNa kiyA jAtA hai-vaha pratijJA vizeSarUpa avagraha dravya, kSetra, kAla, aura bhAva kI apekSA se cAra prakAra kA samajhanA cAhiye arthAt dravya vizeSa ko grahaNa karane kI pratijJA evaM kSetra vizeSa ko svIkAra kara rahane kI pratijJA tathA kAla vizeSa meM hI nivAsa bhikSATanAdi karane kI pratijJA aura bhAva vizeSa ko svIkAra karane kI pratijJA karanA isa taraha cAra prakAra kA avagraha samajhanA cAhiye, sAmAnyarUpa se zAstrAnukUla to pAMca prakAra kA avagraha mAnA jAtA hai jaise ki-1 devendrAvagraha, 2-rAjAvagraha, 3-gRhapatyavagraha, 4-zayyAtarAvagraha aura 5-sArmikAvagraha, ina meM dravyAvagraha tIna prakAra kA hotA hai 1-sacitta, 2-acitta aura 3-mizra ke bheda se, una meM ziSyAdi kA sacittAvagraha kahA jAtA hai arthAt kisa taraha kA ziSyAdi rUpa sacitta dravya ko grahaNa karanA cAhiye isa ko sacittAvagraha kahate haiM evaM sadorakamukhavastrikA (muhapattI) rajoharaNAdi ko grahaNa karane kI pratijJA ko acittAvagraha kahate haiM aura sacitta ziSyAdi aura acitta rajoharaNAdi ina donoM ko grahaNa karane kI pratijJA ko mizrAvagraha karIne ja jIvana yApana karavAvALA hoya che. tethI A sAtamA adhyayanamAM pratijJA vizeSarUpa avagrahanuM nirUpaNa karavAmAM Ave che. e pratijJA vizeSa rUpe avagraha dravya, kSetra, kALa, bhAvanI apekSAthI cAra prakArane samaje. arthAt dravya vizeSane grahaNa karavAnI pratijJA tathA kSetra vizeSane svIkAra karIne rahevAnI pratijJA evaM kALa vizeSamAM ja nivAsa ke bhikSATana vigere karavAnI pratijJA tathA bhAva vizeSane svIkAravAnI pratijJA karavI A rIte cAra prakArano avagraha samaja. jema ke devendrAvagraha 1, rAjAvagraha 2, gRhapatyavagraha 3, zAtarAvagraha 4 ane sAdharmikAvagraha 5, AmAM dravyAvagraha traNa prakArane kahela che. sacitta 1, acitta 2, ane mizra 3, nA bhedathI traNa prakArane thAya che. temAM zikhyAdine sacittAvagraha kahevAya che. arthAta kevA prakAranA ziSyAdirUpa sacitta dravyane grahaNa karavuM joIe tene sacittAvagraha kahe che. tathA saderaka mukhavastrikA (muhapatta) rajoharaNAdine grahaNa karavAnI pratijJAne acittAvagraha kahe che. tathA sacitta ziSyAdi ane acitta roDarAdie bannene grahaNa karavAnI pratijJAne-mizrAvagraha arthAta sacittA zrI sAgasUtra :4 Page #791 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 780 ___ AcArAMgasUtre trividhaH, kAlAvagrahastu dvividhaH RtubaddhavarSAkAlabhedAt, bhAvAvagrahastAvat prathamaM dvividhaH matyavagrahaH, grahaNAvagrahazca, tatra matyavagraho dvividhaH arthAvagraha vyaJjanAvamahabhedAt, tatrApi arthAvagrahaH SaDravidhaH, paJcandriya no indriyabhedAt, vyaJjanAvagRhastu cakSurindriyamanovarjitatvAccaturvidhaH, tathA ca saMkalanena matyavagraho dazavidhaH phalitaH, prAguktaH paJcavidho'pi devendrAghavagraho grahaNAvagrahe antarbhavati, aparigrahasya zramaNasya piNDavasativastrapAtragrahaNa(sacittA'cittAvagraha) kahate haiM, isa taraha grAma nagara aura araNya ke bheda se kSetrAvagraha bhI tona prakAra kA mAnA jAtA hai arthAt grAma vizeSa meM hI rahanA evaM nagara vizeSa meM rahanA tathA araNya vizeSa meM hI rahane kI pratijJA ko kSetrA vagraha kahate haiM, kintu kAlAvagraha do prakAra kA hI mAnA jAtA hai-1-vasantAdi Rtubaddha kAla aura varSAkAla ke bheda se, aura bhAvAvagraha pahale do prakAra kA mAnA gayA hai 1-matyavagraha aura 2-grahaNAvagraha, una meM matyavagraha do prakAra kA hotA hai 1-arthAvagraha aura 2-vyacanAvagraha, unameM bhI arthAvagraha che prakAra kA hotA hai-1-ekendriya, 2-dIndriya, 3-trIndriya, 4-caturindriya, 5-paMcendriya aura 6-no indriya, kintu vyaJjanAvagraha cakSurindriya aura mana ko choDa kara cAra prakAra kA hI mAnA jAtA hai isa prakAra saMkalana karane se matyavagraha daza prakAra kA siddha hotA hai aura uparyukta pAMca prakAra kA bhI devendrAdi viSaya avagrahagrahaNAvagraha vizeSarUpa bhAvAvagraha meM antarbhUta ho jAtA hai kyoMki parigraharahita zramaNa kA piNDa-vasati vastra-aura pAtra grahaNa kI pariNAma dazA meM grahaNAvagraha samajhA jAtA hai isa grahaNAvagraha ke hone para kisa taraha mujhe cittAvagraha kahe che. e ja pramANe gAma, nagara ane araNyanA bhedathI kSetrAvagraha paNa traNa prakAranA mAnavAmAM Ave che. arthAt gAma vizeSamAM ja rahevuM tathA nagara vizeSamAM ja rahevuM ke araNya-jaMgala vizeSamAM ja rahevAnI pratijJAne kSetrAvagraha kahe vAmAM Avela che. paraMtu kALAvagraha be prakArane ja mAnavAmAM Ave che. 1 vasantAdi vAta baddhakALa ane 2 varSAkALanA bhedathI be prakAra thAya che. tathA bhAvAvagraha pahelAM be prakAranuM mAnavAmAM Ave che. 1 matyavagraha ane 2 grahaNAvagraha temAM matyavagraha be prakArane thAya che. 1 arthAvagraha ane 2 vyaMjanAvagraha temAM paNa athavagraha cha prakArane thAya che. 1 ekendriya 2 zrIndriya 3 trIndriya 4 caturindriya 5 paMcendriya 6 neIdriya paraMtu vyaMjanAvagraha caturiMdriya ane manane choDIne cAra prakArane ja mAnavAmAM Ave che. A pramANe badhAnuM saMkalana karavAthI matyavagraha dasa prakArane siddha thAya che. tema ja uparokta pAMca prakArane devendrAdi saMbaMdhI avagraha grahaNavagraha vizeSarUpa bhAvAvagrahamAM aMtarbhata thaI jAya che. kema ke parigraha rahita zramaNanA pIMDa-vasati-vastra ane pAtra grahaNanI pariNAma dazAmAM grahaNavagraha kahevAya che. A grahaNAvagraha hoya tyAre kayA prakArathI mane zuddha piMDa- vasati vigere prAtihArika ke aprAtihArika maLaze. A pramANe zrI sAgasUtra :4 Page #792 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TokA zrutaskaya 2 u. 2 sU. 1 saptama avagraha pratimAdhyayananirUpaNam 781 pariNAmadazAyAM grahaNAvagraho bodhyaH, etasmin grahaNAvagrahe sati kena prakAreNa mama zuddhaM piNDavasatyAdikaM prAtihArikam aprAtihArikaM vA bhavedityevaM yata nA kartavyA, taduktam-'gahaNuggahammi apariggahassa samaNassa ghnnprinnaamo| kaha pADihAriyA'pADihArie hoi ? jaiyavyaM // grahaNAvagrahe aparigrahasya zramaNasya grahaNapariNAmaH / kathaM prAtihArikam aprAtihArikaM bhaveda ? yatitavyam / ityevItyA dravyAghavagrahaM prarUpayitumAha-samaNe bhavissAmi' zramaNo bhaviSyAmi 'aNagAre akiMcaNe aputte apasU' anagAraH agArarahitaH, akiJcanaH dhanadArAdi parigraharahitatvAd dIno daridro vA, aputraH, apazu:-hastyazvAdirahitaH 'paradattabhoI' paradattabhojI bhaviSyAmi 'pAvaM kammaM no karissAmitti' pA karma-hiMsAsteyaprabhRtipApajanakakarma no kariSyAmi iti rItyA 'samuTThAe' samutthAya pratijJAM vidhAya 'savvaM bhaMte ! adinAdANaM paJcazuddha piNDa vasati vagairaha prAtihArika yA aprAtihArika milegA isa prakAra yatanA karanI cAhiye, kahA bhI hai ki-'gahaNuggahammi apariggahassa samaNassa gahaNa prinnaamo| kaha pADihAriyA'pADihArie hoi jaiyavvaM' grahAvagrahaNa hone para parigraha rahita zramaNa ko grahaNa pariNAma pratihArika yA aprAtivahArika hogA ? isa prakAra yatanA karanI cAhiye isa rItise dravyAdi avagraharUpa pratijJA vizeSa ko prarUpita karane ke liye kahate haiM-'samaNe bhavimsAmi, aNagAre aki caNe aputte apasU' ityAdi maiM sAdhu banUMgA aura agAra rahita evaM akiJcanadhanadArAdi parigraha rahita hone se dIna daridra evaM aputra tathA apazu-hAthI ghoDA vagairaha pazu se rahita hokara 'paradatta bhoI' paradattabhojI-dUsare se diye hue caturvidha azanAdi AhAra jAta kA bhojana karUMgA, evaM 'pAvaM kammaM no karissAmitti samuhAe' pApakarma-hiMsA asteya-corI vagairaha pApa janaka karma nahIM karUMgA isa prakAra pratijJA karake 'savvaM bhaMte ! adiNNAdANaM paccakkhAmi' he yatanA karavI joIe kahyuM paNa che ke - 'gahaNuggahammi apariggahassa samaNassa gahaNapariNAmo / kaha paDihAriyA'paDihArie hoi jaiyavvaM / / / grahaNavagraha hoya tyAre parigraha rahita zramaNane grahaNa pariNAma prAtihArika athavA aprAtihArika hoya che A pramANe nI yatanA karavI joIe A pramANe dravyAdi avagraha rUpa pratijJA vizeSanu pra3555 421 / mATe sUtrA2 4 che. 'samaNe bhavissAmi' huM sAdhu manIza tayA 'aNagAre akiMcaNe aputte apasU' 25312 meTa , 52 vinA tama4 mayana meTa pAnasI vigere parigraha vinAne hovAthI dIna ane daridra ane aputra ane pazu kahetAM hAthI ghoDA vigere pazuyI ta tha 'paradattabhoI' 526ttA meTa bhI naye sApekSa yatuvidha AAle mA tana mADA2 432. tathA 'pAvaM kammaM no karissAmitti' 5|54m-saa, yArI vigaire 5 / 5454 4bharI nahI. se pramANe 'samudvAra' pratijJA rIne 'savvaM bhaMte ! adiNNA zrI sAgasUtra :4 Page #793 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 782 AcArAMgasUtre kkhAmi' he bhadanta ! vItarAga ! prabho ! sarvam adattAdAnaM pratyAkhyAmi - sarvasyaiva adattAdAnasya pratyAkhyAnaM karomi ityevaM pratijJAya 'se aNupavisittA' sa sAdhu: anupravizyapravezaM kRtvA 'gAmaM vA nayaraM vA' grAmaM vA nagaraM vA 'kheDaM vA kavvarDa vA maDaMbaM vA' kheTaM vA karvaTaM vA maDambaM vA 'jAva rAyahANi vA' yAvat-droNamukhaM vA AzramaM vA rAjadhAnIM vA anupravizya iti pUrveNAnvayaH 'netra sayaM adinnaM giNDijjA' naiva svayam adattaM vastu gRhNIyAt ' taste adinnaM gihAvijjA' naiva vA anyaiH sAdhubhiH adattaM piNDAdivastu grAhayet 'adinna gite vi anne na samaNunANijjA' adattaM gRhNantamapi anyaM sAdhuM na samanujAnIyAtnAnumodayet, 'jehi visaddhiM saMpannaie' yairapi sAdhubhiH sArddham - sAkaM saMpravajitaH - dIkSAM gRhItavAn 'tesipi jAI chattagaMvA' teSAmapi sAdhUnAM yat chatrakaM vA varSAjalApavAraNArtham bhadanta ! vItarAga ! prabho ! mahAvIra svAmI ! sabhI prakAra ke adAttAdAna kA pratyAkhyAna karatA hUM arthAt nahIM diye hue kA AdAna -grahaNa nahIM karUMgA isa taraha pratijJA karake vaha sAdhu 'aNupavisittA gAmaM vA nagharaM vA kheDaMvA ' grAma meM yA nagara meM yA kheTa-choTe grAma meM yA 'kabbaDaM vA' karbaTa-choTe nagara meM yA 'maIbaMbA' maDamba - choTI jhopaDI meM yA 'jAva rAyahANi vA' yAvat-droNamukha meM arthAt parvata kI taleTI meM yA Azrama meM yA rAjadhAnI meM anupraveza kara 'vasayaM adiSNaM givhijjA' svayaM adattavastu ko nahIM grahaNa kare aura 'nevannehiM adihaM ginhA vijjA' anya sAdhu ko bhI adatta vastu kA grahaNa nahIM karAve yA 'adinna gite va anne na samaNujANijjA' adatta vastu ko grahaNa karate hue sAdhu kA anumodana bhI nahIM kare arthAt adatta vastu ko lene ke liye kisI bhI sAdhu ko anumati bhI nahIM de aura adanta vastu ko lete hue sAdhu kA samarthana bhI nahIM kare isI prakAra 'jehi vi saddhi saMpancaie vA' jina sAdhuoM ke sAtha vaha sAdhu dIkSA grahaNa kara cuke haiM 'tesi pi jAI chattagaM vA' una sAdhuoM ke dANaM paccakhAmi' he bhagavan hareka aAranA mahattAhInatu pratyAkhyAna 3 chu arthAt vagara Apesa vastu sazi nahIM A prabhAnI pratijJA sahane 'se gAmaM vA nayaraM vA kheTa vA' me sAdhu gAmamAM } nagaramA De bheTa nAnAgAmobhAM 'kalcarDa vA maDaMba bA' nAnA nagarAmAM bhADa nAnI 'paDAmA 'jAva rAyahANiM vA' yAvat droNubhuja bheTate hai parvatanI tajerImAM ! AzramamAM athavA rAjadhAnImA 'aNupavisittA' praveza purIne 'neva sayaM adinnaM giNDijjA' yete vagara Apesa vastune sevI nahIM' bhane 'netrahiM adihaM giNhA vijja' mIla sAdhuyAne yAzu vinA sApekSa vastu hue| na urAve. tathA 'adiha gite va anne' mahatta- vinA Apesa vastune benArA jIna sAdhuyAne 'na samaNujANijjA' anumodana pazu vu nahIM arthAt vinA Apesa vastune sevA bhATe sAdhune saMbhati AyavI nahIM mane yA pramANe 'jehiM visaddhi saMpannaie' ne sAdhuyonI yA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #794 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 1 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 783 upakaraNabhUtam UrNAkambalAdikaM vA 'jAva cammacheyaNagaM vA' yAvat carmacchedana kaM vA nakhakartanIrUpam bhavet 'tesi punvAmeva uggahaM aNaNunnaviya' teSAM khalu chatrakacarmacchedanakAdInAM pUrvameva avagraham - anumatirUpa jJAm, ananujJApya - agRhItvA 'apaDilehiya apaDile hiya' apratilikhya apratilikhya - pratilekhanam akRtvetyarthaH ' apamajjiya apamajjiya' apramRjya apramRjya - pramArjanam akRtvA 'no ugnihijjA' no avagRhNIyAt sakRdapi grahaNaM na kuryAt 'parigaDijja vA' parigRhNIyAda vA anekavAraM vA na grahaNaM kuryAt, apitu 'tesi punnAmena uggahaM jAijjA' teSAM chatracarmacchedanakAdInAm grahaNArtham pUrvameva avagraham - anumatim AjJAm yAta, atha ca 'aNunaviya paDilehiya' anujJApya - AjJAM gRhItvA pratilikhya - pratilekhanaM vidhAya 'pamajjiya' pramRjya - pramArjanaM kRtvA 'tao saMjayAmeva uggihijja vA parigihijja ar' tataH- tadanantaram AjJAdigrahaNAnantaramityarthaH saMyatameva-yatanApUrvameva avagRhNIyAd vAsakRd vA grahaNaM kuryAt, parigRhNIyAd vA anekazo vA grahaNaM kuryAditi bhAvaH // sU0 1 // pAsa jo varSA jala vagairaha ko rokane ke liye upakaraNa bhUta chAtA ho yA 'jAva cammaccheSaNagaM vA' UrNA kambala vagairaha ho yA yAvat carmachedanaka ho yA nakha kartanI - naharanI ho 'tesiM puvvAmeva uggahaM aNaNunnaviya' una chatra kambala naharanI vagairaha ke liye pahale hI anumati ke binA arthAt anumati nahIM lekara tathA 'apaDalehiya' apaDilehiya' pratilekhana nahIM karake yA 'apamajiya apajjiya' prarmAjana nahIM karake eka bAra bhI 'no uggihijjA' grahaNa nahIM kare evaM aneka bAra bhI 'parigihijjavA' grahaNa nahIM kare apitu 'tesiM punvAmeva uggahaM jAijjA vA' una chatra kambala naharanI vagairaha upakaraNa kI AjJA mAMge aura anumati lekara aura 'aNuvi paDilehiya pamajiya' pratilekhana karake tathA pramArjana karake 'tao saMjayAmeva uggahijja vA' yatanA pUrvaka hI ekabAra yA 'parigivhija vA' aneka vAra grahaNa kare arthAt AjJA ke binA una una chatra carmachedana kA grahaNa nahIM kre| sU. 1 | sAthai pote dIkSAgraha 4 che. 'tesi pi jAI chattagaM vA me sAdhuyonI pAMse me 12 - sAdane rokavA mATe upakaraNa rUpa chatra DeAya ke unanI kAMbaLa vigere hAya athavA 'jJApa cammacheyagaM vA' yAvat sarma na hoya nA bhAyavAnI nareza hoya ' tersi pubvAmeva aNuvi' me chatra maMJaNa narezI vigere bhATe hesAM anubhati sIdhA vinA mane 'apaDalehiya apaDilehiya' pratibemana ryA vinA ! ' amajjiya apammajjiya' prArthana vinA 'no uggihijjA' khevAra 42' nahIM 'pariNihijja vA' tathA nevAra yazu zraI 12vA nahIM. 'tesiM putrAmeva uggahaM jAijjA' paraMtu me chatrama vigere uparazunI pahelethI bhAjJA bhAgadI bhane 'aNuSNaviya paDilehiya' manubhati bane tathA pratisena urIne tathA 'pamajjiya' prabhAna ne 'tao saMjayAmeva ' te pachI saMyama yUrva 44 ' uggihijja vA parigivhijja vA' 4 vAra agara anekuvAra aheNu karavuM' arthAt AjJA meLavyA vinA chatra vigere grahaNa karavA nahIM ! sU. 20 // zrI AcArAMga sUtra : 4 - Page #795 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMga sUtre mUlam - se bhikkhU vA bhikkhuNI vA AgaMtAgAre yA ArAmAgAresu vA gAhAvaikulesu vA pariyAvahesu vA aNuvIi uggahaM jAijA, je tattha Isare je tattha samahiTThae te uggahaM aNunnavijjA kAmaM khalu Ausotti ! ahAlaMM ahA parinnAyaM vasAmo jAva Auso ! AusaMtassa uvaggahe jAva sAhammiyA ei tAvaM uggahaM uggihissAmo, terparaM viharissAmo, se kiM puNa tatthoggahaMsi evAggahiyaMsi je tattha sAhammiyA sabhoiyA samaNunnA uvAgacchijjA je teNa sayamesittae asaNe vA pANe vA khAime vA sAime vA teNa te sAhammiyA saMbhoiyA samaNunnA uvanimaMtijjA, no cetraNaM paravaDiyAe ogijjhiya ogijjhiya uvanimaMtijjA // sU0 1 || , chAyA - sa bhikSurvA bhikSukI vA AgantragAreSu vA ArAmAgAreSu vA gRhapatikuleSu vA paryAvasatheSu vA anuvicintya avagraham yAceta, yaH tatra IzvaraH yaH tatra samadhiSThAtA saH avagraham anujJApayet, kAmaM khalu AyuSman ! yathAlabdaM yathAparijJAtam vasAmaH, yAvat - Ayuman yAvat AyuSmataH avagrahaH yAvat sAdharmikAH AyAnti tAvad avagraham avahISyAmaH, tena paraM vihariSyAmaH sa kiM punaH tatra avagrahe avagRhIte yetatra sAdharmikAH, sAMbhogikAH, sa manojJAH, upAgaccheyuH ye tenaiva svayameSitavyAH, azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA tena tAn sAdharmikAn sAMbhogikAn samanojJAn upanimantrayet, no caitra khalu parAnItam avagRhya avagRhya upanimantrayet // sU0 2 // TIkA - punarapi prakArAntareNa avagrahaM prarUpayitumAha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu bhikSukI vA 'agaMtAgAreSu vA' AgantragAreSu vA - atithizAlAsu dharmazALArUpAsu 'ArAmAgAre vA' ArAmAgAreSu vA udyamasthitazAlAsu 'gAhAvaikulesu vA' gRhapatikuleSu 784 phira bhI dUsare prakAra se AjJA grahaNa karane kA hI nirUpaNa karate haiMTIkArtha- 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'AgaMtAgAresu vA' dharmazAlArUpa atithi zAlAoM meM yA 'ArAmAgAre vA' ArAmAgAroM meM arthAt udyAna bagIcA meM vidyamAna zAlA have prakArAntarathI AjJA grahaNa karavAnuM ja nirUpaNa kare che. artha- 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvosta saMyamazIla sAdhu bhane sAdhvI 'AgaMta|gAresu vA ArAmAgAresu vA' atithi zAnA bheTale } dharmazANAmAM athavA udyAna jagIyAmAM athavA 'gAhAvaikulesu vA' gRhastha - zrAvanA gharamA athavA 'pariyAvasahesu vA ' zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #796 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA DhokA zrutaskaMdha 1 u. 1 . 2 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 785 vA-udyAnasthitazAlAsu 'gAhAikulesu vA' gRhapatikuleSu vA - gRhasthagRheSu 'pariyAvasahesu vA' paryAvasatheSu vA anyatIrthikadaNDiprabhRti zramaNamaTheSu vA 'aNuvIi uggahaM jAijjA' anu vicintya - sAdhuvihArayogyaM kSetraM hRdi vicArya avagraham - sthAtum anumatirUpAm AjJAm yAceta je tattha Isare' yastatra - AmantragArAdiSu IzvaraH gRhasvAmI syAt 'je tattha samahie' yastatra samadhiSThAtA - tAtkAlikakAryAdhikArI syAt 'te uggahaM aNuznavijjA' taM - svAminam adhiSThAtAraM vA avagraham - kSetrAnumatim anujJApayet - sthAtum vasatyAdirUpAm AjJAM yAcetetyarthaH dharmazAlAdiSu nivAsArtham anujJApanaM kuryAditi bhAvaH, anujJApanaprakAra mAha- 'kAmaM khalu Auso ! ahAlaMM ahAparinnAyaM vasAmo' he AyuSman ! kAmaM khalu bhavataH icchAnusAreNaiva natu svecchayA yathAlandam - yAvatkAlArthaM bhavAn anumanyate tAvatkAlamAtram, yathAparijAtam - yAvanmAtraM kSetraJca bhavAna anujAnIte tAvanmAtra kSetram Azritya vasAmaH vayaM sthAtu' - micchAmaH, evaM 'jAva Auso ! jAva AusaMtassa uggahe' he AyuSmana ! sadgRhastha ! oMmeM yA 'gAhAvaikulesu vA' gRhastha zrAvaka ke ghara meM yA 'pariyAvasahesu vA ' anya tIrthika daNDI vagairaha ke maThoM meM jaina sAdhu ke rahane yogya 'aNunnavIya' sthAna ko dekhakara aura hRdaya meM vicAra kara 'uggahaM jAijjA' Thaharane ke liye anumati kI yAcanA kare aura 'je tattha Isare' jo una atithizAlA vagairaha ke mAlika ho yA 'je tattha samahie tAtkAlika kArya saMcAlaka adhiSThAtA ho 'te uggahaM aNunnavijjA' una svAmI (mAlika) aura adhiSThAtA se una atithi zAlAoM meM Thaharane ke liye anumati mAMge arthAt una dharmazAlA vagairaha meM nivAsa ke liye anumati grahaNa karane ke liye kahe ki 'kAmaM khalu Ausotti' he AyuSman ! 'ahA ahAparinAyaM basAmo' ApakI icchAnusAra hI jitane dina ke liye yA jitane kAla ke liye ApakI anujJA hogI utane hI dina yA kAla paryanta aura jitanI hI jagaha meM Thaharane ke liye ApakI anumati hogI utanI hI jagaha meM maiM ThaharUMgA, yA ThaharanA cAhatA hUM 'jAva Auso AusaMtassa uggahe jAva' evaM yAvat kAla paryanta hI Thaharane ke liye ApakI anumati hogI ramanyatIrthi: haMDI vigerenA mahAbhAM jaina sAdhune rahevA sAya 'aNunnaviya' sthAna lene gAne hRdayabhAM vicAra harIne 'uggahaM jAijjo' tyAM vAsa 42vA bhATe saMbhati bhejavavAnI yAyanA ku2vI. bhane 'je tattha Isare' te atithizANA vigerenA bhAsie hAya athavA 'je tattha samahiTTae' ? tyAMnA vahIvaTa rtA hoya 'te ugAha aNunnavijjA' te bhAti athavA vahIvaTa karanAranI e atithizALA vigeremAM rahevA mATe temanI samati meLavavA kahevu }- 'kAmaM khalu Ausotti ! ahAlada ahA pariNAyaM vasAmo' he AyuSman ApanI IcchA pramANe jeTalA divasa mATe athavA jeTalA samaya mATe ApanI AjJA haze eTalA ja divasa ke samaya panta ane jeTalI jagyAmAM rahevA mATenI tamArI saMmati haze bheTalI 4 bhabhyAmAM ame rahI 'jAva Auso AusaMtassa uggahe' tathA yAvat akSa A0 99 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #797 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 786 AcArAMgasUtre yAvat kAlamAtrArtham AyuSmataH - bhavataH avagrahaH - AdezaH syAt 'jAya sAhammiyA ei' yAvantazca sAdharmikAH - sAdhavaH eSyanti-samAgamiSyanti 'tAvaM ugagahaM uggahissAmI' tAvatkAlaparyantameva avagraham - vasatirUpaM kSetram avagrahISyAmaH - svIkariSyAmaH sthAsyAma ityarthaH ' teNa paraM viharisAmo' tena param- tadanantaram nizcita samayAnantaramityarthaH vihariSyAmaH tatsthAnAd gamiSyAma iti bhAvaH, 'se kiM puNa tatthoggarhasi evoggahiyaMsi' sa sAdhuH punaH cart gRhIte svIkRte sati ki kuryAditi darzayitumAha- 'je tattha sAhammiyA' ye tatra prAghUrNikAH sAdharmikAH sAdhava: 'saMbhoiyA' sAMbhaugikAH- eka samAcArIpraviSTAH 'samaNunnA' samanojJA:- udyuktavihAriNaH 'uvAgacchijjA' upAgaccheyuH - atithirUpeNa ye samAgaccheyuH te caivaM bhUtAH prAghUrNikAH atithibhUtA vA sAdharmikAH sAdhavaH 'tena sayamesittara' tena eva gRhItAvagraheNa paralokArthinA sAdhunA svayam eSitavyAH - eSaNIyAH 'asaNe pANe vA khAime vA sAime vA' azanaM vA pAnaM vA khAdimaM vA svAdimaM vA svayameva yAcitvA taM syAt 'teNa te sAdhammiyA saMbhoiyA samaNunnA' tena svayamAnItena aza nAdinA tAn sAdharmikAn sAdhUn sAMbhogikAn ekasamAcArI praviSTAna, samanojJAn - uyuktavihAriNaH prAghUrNikAn atithirUpAn vA sAdhUna 'uvanimaMtijjA' upanimantrayet - sAdaram aura jaba taka hI 'sAhammiyA ei tAvaM' sAdharmika sAdhu gaNa AyeMge utane kAla taka hI 'ugaI uggihissAmo' vasati rUpa kSetra meM maiM rahUMgA yA hamaloga raheMge, 'teNaparaM viharistAmo' usa ke bAda hama loga vahAMse cale jAyeMge 'se kiM puNa tatthoggahaMsi evog gahiyaMsi' vaha pUrvokta sAdhu una atithizAlAoM meM Thaharane ke liye anumati lene para 'je tattha sAhammiyA' jo koI sAdharmika sAdhu ekasAmAcArI praviSTa hoM aura prAghUrNika rUpa meM AveM yA 'saMbhohayA samaguNgA uvAgacchijjA' sAMbhogika rUpa meM ukta vihAra karane vAle atithi rUpa meM vahAM AjApa to 'teNa sayamettie' una sAdharmika eka sAmAcArI praviSTa yA sAMbhogika udyukta bihArI sAdhuoM ko 'asaNe vA pANe vA khAime vA sAime vA' azanAdi catuviMdha AhAra jAta lAkara 'teNa te sAhammiyA saMbhoiyA' svayaM yAcanA dvArA lAkara paryanta rahevAnI yAyanI saMbhati haze tathA 'jAva sAhammiyA ei' nayAM sudhI sAdharmi sAdhuo bhAvaze. 'tAvaM uggaha' uggihimsAmo' bheTalA ANa bhATe vasati35 kSetramAM rahImane 'teNa paraM viharissAmo' te pachI abhe tyAMthI gamana purIzu 'se kiM puNa tatthoggahasi evoggahiyaMsi' te pUrvokta sadhu bhane sAdhvI me atithizANAbhAM rahevA bhATe anumati prApta pachI 'je tattha sAhammiyA saMbhoiyA' ne adha sAdharmika sAdhu eka sAmAcArI praviSTa hAya ane pra ghRNikapaNAthI arthAt atithi rUpe Ave ke sAMbhA pAthI' samaguNA'ta vihAra haranArA atithIpaNAthI 'uvAgacchijjA' tyAM bhAvI laya. 'teNa saya mesittara' teo me sAdharmi 4 sAbhAyArI praviSTa athavA sAMyogika ghumta viDArI sAdhuyAne 'asaNe vA, pANe yA, khAime vA sAime vA' azanAhi caturvidha ADAra zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #798 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mameM prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 2.2-3 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 787 upanimanvya bhojayet kintu 'no cevaNaM paravaDiyAe ogijhiya ogijjhiya uvanimaMtijnA' no caitra khalu parAnI tena-anyasAdhunA samAnI tena azanAdinA avagRhya avagRhya-bhRzamAzritya upanimantrayet, anya sAdhusamAnItAzanAdinA na upanimantrya bhojayedityarthaH apitu svayameva AnItena azanAdinA nimantrayediti bhAvaH / sU0 2 // ___ mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA AgaMtAgAresu vA ArAmagAresu vA gAhAvaikulesu vA pariyAvasathesu vA jAva se kiM puNa tatthoggahaMsi evoggahiyaMsi je tattha sAhamtiA annasaMbhoiA samaNunnA uvAga. cchijjA je teNa sayamesittae pIDhe vA phalae vA sijjA vA saMthArae vA teNa te sAhammie annasaMbhoie samaNunne uvanimaMtijA no cevaNaM paravaDiyAe ogiljhiya ogijhiya uvanimaMtijA, se bhikkhU vA bhikkhu. NI vA AgaMtAgAresu vA ArAmAgAresu vA gAhAvaikulesu vA pariyAvasathesu vA jAva se kiM puNa tatthuggahaMsi evoggahiyaMsi je tattha gAhAvaINa vA gAhAvaiputtANa vA sUI vA pippalae vA kaNNasohaNae vA nahaccheyaNae vA taM apaNo egassa aTThAe pADihAriyaM jAittA, no annamannassa dija vA aNupaijja vA, sayaMkaraNijaMti kaTu, se tamA. yAe tastha gacchijA, tattha gacchitA puThalAmeva uttANae hatthe kaTu bhUmie vA ThavittA imaM khalu imaM khalutti AloijjA, no cevaNaM sayaM pAgiNA parapANisi paccappiNijjA // 3 // 'samaNuNNA uvanimaMttijjA' nimantrita kara bhojana karAve kintu 'no ceva NaM parapaDiyAe ogijhiya ogijjhiya' dUsaroM ke dvArA lAye hue azanAdi caturvidha AhAra jAta ko 'uvanimaMtijjA' upanimantraNa dekara nahIM khilAve arthAt svayaM yAcanA ke dvArA lAye hue azanAdi caturvidha AhAra jAta hI una ko deveM // 2 // Mta teNa te sAhammiyA saMbhoiyA samaNuNNA' pote yAyanA dvArA pIra sAvanA2 sAdhune mADAra 42 / 13 / 'uvanimaMtijjA' mA62 sahita nimatra 42 5tu 'no ceva NaM paravaDiyAe' bhItI vA sApAmA mAvela azanA yatuvidha mArane 'ogijhiya ogijhiya jvanimaMtijjA' nimatra sAdhIna mAhAra na 42 // arthAt pote yAyanA vAsAvara anAdi caturvidha AhAra ja temane Ape. che , 2 zrI sAgasUtra :4 Page #799 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre chAyA - sa bhikSurvA bhikSukI vA AgantragAreSu vA ArAmAgAreSu vA gRhapatikuleSu vA paryAvasatheSu vA yAvat sa kiM punaH tatra avagrahe atragRhIte ye tatra sAdharmikAH anya sAMbhIgikAH samanojJAH upAgaccheyuH yenena svayam eSitavyAH pIThaM vA phalakaM vA zayyA vA saMstArako vA tena tAn sAdharmikAn anyasAMbhogikAn samanojJAn upanimantrayet, no caiva khalu parapratyayena avagRhya avagRhya upanimantrayet sa bhikSurvA bhikSu vA AgantrAgAreSu vA ArAmAgAreSu vA gRhapatikuleSu vA paryAvasatheSu vA yAvat sakiM punaH tatra avagrahe avagRhIte yeSAM tatra gRhapatInAM vA gRhapatiputrANAM vA sUcI vA pippalakaM vA karNazodhanaM vA nakhacchedanakaM vA tat AtmanaH ekasya arthAya prAtihArikaM yAcitvA no anyonyasmai dadyAt vA anupradadyAt vA, svayaM karaNIya mitikRtvA sa tadAdAya tatragacchet, tatra gatvA pUrvameva uttAna ke haste kRtvA bhUmau vA sthApayitvA idaM khalu idaM khalu iti Alocayet, no caiva khalu svayaM pANinA parapANau pratyarpayet // sU0 11 TAkA - punarapi prakArAntareNa avagrahaM prarUpayitumAha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'AgaMtAgAreTa vA' AgantrAgAreSu vA - atithizAlArUpAsu dharmazAlAsu 'ArAmAgAre vA' ArAmAgAreSu vA' - udyAnasthitAzramarUpagRheSu 'gAhAvai kulesu vA' gRhapatikuleSu vA - gRhasthagRheSu upAzrayarUpeSu zayyAtaragRheSu vA 'pariyAvasathesu vA' paryAvasatheSu vAanyatIrthika daNDi sAdhuprabhRtima Tepu 'jAva' yAvat - anuvicintya avagraham - kSetrAvagraharUpaM dravyAvagraham yAceta, yastatra IzvaraH gRhasvAmI yastatra adhiSThAtA gRhakAryasaMcAlakaH syAt, 788 aba dUsare DhaMga se pratijJA rUpa avagraha kA nirUpaNa karate haiM TIkArtha- ' se bhikkhU vA bhikkhugI vA AgaMtAgAre vA, ArAmAgAresu vA gAhAikule vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu bhikSukI sAdhvI atithi zAlAoM meM yA udyAnazAlAo meM yA gRhastha zrAvaka ke ghara meM athavA upAzraya meM yA 'pariyAvasahesu vA' jAba yA anyatIrthika daNDI vagairaha ke maTha meM yAvat rahane ke liye vicAra kara kSetrAvagraharUpa dravyAvagraha kI yAcanA kare arthAt upAzraya vagairaha meM kucha dina yA kucha kAla Tharahane ke liye sthAna kI yAcanA kareM aura jo koI una atithizAlA upAzraya vagairaha ke svAmI hoM yA kAryasaMcAlaka adhiSThAtA have prakArAntarathI pratijJA rUpa avagrahanuM nirUpaNa karavAmAM Ave che.ttiiddaarth - 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvosta saMyamazIla sAdhu ne sAdhvI 'AgaMtAgAre bA' atithi zANAyAmAM athavA 'ArAmAgAresu vA' magIyAyAmAM athavA 'mAhAbaikule vA' gRhastha zrAvanA gharamA athavA 'pariyAvasathesu vA jAva' zayyAtara guDAmAM athavA anyatIthi ka kaDI vigerenA maDhamAM yAvat rahevAnA vicAra karIne kSetrAvagraharUpa dravyAgrahanI yAcanA karavI. arthAt upAzraya vigeremAM yeADA divasa athavA thoDA samaya mATe rahevAnA sthAnanI yAcanA karavI. ane je kAI e atithi sALA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #800 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 9 u. 1 0 3 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 784 tam avagraham anujJApayet tadyathA-kAmaM khalu AyuSman ! yathAlandam-yAvanmAtrakAlam , yathAparijJAtam-yAvanmAtrakSetram bhavAn anumanyate tAvanmAtrakAlaM tAvanmAtrakSetrazca vayaM vasAmA, yAvat AyuSman yAvad AyuSmataH bhavataH avagrahaH syAt, yAvata sAdharmikAH eSyantiAgamiSyanti tAvat kAlam tAvat kSetrAvagraham avagrahISyAmaH, tena param-tadanantaraM vihariSyAma ityevaM kSetrAvagrahayAcanAnujJApanAnantaram 'se kiM puNa tatthoggahaMsi evoggahiyaMsi' sa sAdhuH kiM punaH tatroktarItyA avagrahe avagRhI te sati-avagrahagrahaNAnantaraM kiM kuryAditi darzayitumAha-'je tattha sAhammiA ' ye tatra sAdharmikA:-sAdhavaH 'annasaMmoiA' anyasAMbhogikA:-anyatIthikAH svabhinnAcAravicAravantaH 'samaNunnA' samanojJA:-udyuktavihAriNaH 'uvAgacchijjA' upAgaccheyuH-athitirUpeNa samAgatAH syuH 'je teNa sayamesittae' ye ca tathAbhUtAH atithirUpeNa AgaccheyuH, tAm sAdharmikAn anyasAMbhogikAn iti vakSyamANenAnvayaH tena sAdhunA paralokArthinA svayam eSitavyAH-Atmanaiva gaveSayitvA AnItAH 'pIDhe vA phalae vA sijjA vA saMthArae vA' pIThaM vA kASThapIThaM phalakaM vA zayyA vA saMstArako hoM una se kaheM ki-he AyuSman ! jitane kAla ke liye athavA jitane dinAM ke liye Apa hama logoM ko upAzraya vagairaha meM Thaharane ke liye anumati deMge aura jitanI hI jagaha kI anumati deMge utane hI kAla aura utanI hI jagaha meM hama loga nivAsa kareMge evaM jaba taka dUsare sAdharmika sAdhu mahAtmA vahAM nahIM AyeMge arthAt sAdharmika sAdhu mahAtmA jaba una atithizAlA yA upAzraya meM AyeMge taba hama loga vahAM se cale jAyeMge usa prakAra kSetrAvagraha rUpa dravyAvagraha ko yAcanA kara 'se kiM puNa tatthoggahaMsi evoggahiyaMsi' upAzraya vagairaha meM rahane para je tattha sAhammiyA annasAMbhogiyA' jo koI anyatIrthika sAdhu mahAtmA 'samaNuNNA uvAgacchijjA' vahAM Ave arthAt atithi vizeSarUpa meM padhAre to una anyatIrthika sAdhu mahAtmAoM kA'je tega sayamesitae pIDhe vA phala e vA sijjAvA saMthArae agara upAzraya vigerenA mAlIka heya athavA vahIvaTa karanAra hoya temane kahevuM keAyuSyan ! jeTalA samaya mATe athavA jeTavA divase mATe Apa amane upAzraya vige. mAM rahevA mATenI saMmati Apaze ane jeTalI jagyAmAM rahevAnI saMmati Apazo. eTale ja samaya ane eTalI ja jagAmAM ame vAsa karIzuM ane jyAM sudhI bIjA sAdharmika sAdhu mahAmAM tyAM Avaze nahIM arthAt sAdharmika sAdhu jayAre e atithi zALA ke upAzrayamAM Avaze tyAre ame tyAMthI cAlyA jaIzuM A pramANe te ja puLa tatthoggaha si evoggahiyasi' 1935 dravyApI yAyanA 4rI pAzrayamA 2 // DAya tv| samaye 'je tattha sAhammiyA annasaMbhogiyA' anyatIthi sAdhumo tyo mAra yati tithi tarI: pAre / tayA 'samaNuNNA uvAgacchijjA' dhuta vis sAI mApI yo bhanyatA.48 sAdhunu pote 'je teNa sayamesittae pIDhe vA phalapa zrI sAgasUtra :4 Page #801 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre bA etadanyatamarUpAH syuH 'teNa te sAhammie annasaMbhoie samaNunne uvanimaMtijjA' tenapIThaphalakAdinA upakaraNavizeSeNaiva tAn sAdharmikAn anyasAMbhogikAn samanojJAn upanimantrayet - satkuryAt, taiH saha azanapAnAdi vyavahArAbhAvAt kevalaM pIThaphalakAdinaiva atithisatkAraM kuryAditibhAvaH 'no cevaNaM paravaDiyAe ogijjhiya ogijjhiya uvanimaMtijjA' no caiva khalu - naiva kila parapratyayena - anyasAdhvAnItena pIThaphalakAdinA avagRhya avagRhyaatyantamapekSya upanimantrayediti bhAvaH, etAvatA anyasAMbhogikAn sAdhUna pIThaphalakAdinaivopanimantrayeda no azanAdibhiH, yatasteSAM pIThakAdikameva saMbhogyaM natu azanAdIti phalitam, evaM ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSutra bhikSukI vA 'AgaMtAgAresu vA ' AgantragAreSu vA dharmazAlAdiSu 'ArAmAgAreSu vA' ArAmAgAreSu bA - udyAnasthitAzramagRheSu ar' svayaM pIDha phala Asana zayyA saMdharA vagairaha kI yAcanA kara 'teNate sAhammie' satkAra karanA cAhiye kyoMki una anyatIrthika sAdhu mahAtmAoM ke sAtha bhojanAdi vyavahAra nahIM hone se kevala svayaM lAkara pITha phalaka Asana vagairaha ke dvArA hI una Agantuka anyatIrthika sAdhu mahAtmAoM kA satkAra kare kintu anya sAdhu ke dvArA lAye hue pITha phalakAdi se satkAra nahIM kareM, etAbatA anya sAMbhogika sAdhu mahAtmAoM kA pITha phalakAdi se hI satkAra karanA cAhiye azanapAnAdi ke dvArA satkAra nahIM karanA cAhiye kyoMki una abhya tIrthaka sAMbhoga sAdhu mahAtmAoM ke liye pITha phalakAdi se satkAra hI yogya samajhA jAtA hai azanapAnAdi nahIM yogya samajhA jAtA hai isaliye kevala pITha phalakAdi se hI una sabhogika anyatIrthika sAdhu mahAtmAoM kA satkAra kareM | aba dravyAvagraha vizeSa kA nirUpaNa karate haiM 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, AgaMtAgAre vA, ArAmAgAre vA gAhAiku lekha vA pariyAvasathesu vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura ET sajjA vA saMthArae vA' thI isa Asana zayyA sadhArA vigerenI yAyanA purIne hara satkAra 42 / 'teNa te sAhammie annasaMbhoie samaNumne ujanimaMtijjA' Debha yo manyatIrthika sAdhu mahAtmAonI sAthe bhAjanAdi vyavahAra na heAvAthI kevaLa peAte lAvela pITha phalaka Asana vagerethI e Agantuka anyatIthi ka sAdhuene satkAra karavA. paraMtu 'no veNaM paravaDiyAe ogijjhiya ogijjhiya uvanimaMtijjA' artha mInayose lAvela pITha laka vigerethI satkAra karavA nahI'. kahevAnA bhAva e che ke anya kisAdhuonA pIThaphalakAdithI satkAra karavA paNa azanapAnAdithI satkAra karavA nahI' kemake e sAdhu mahAtmAe mATe pITha phalakAdI ja cegya satkAra manAya che. azana pAnAdi vaizya manAtA nathI, tethI kevaLa pITha phalakArdithI ja e sAMbhaigika anya tIrthika sAdhuAtmA satkAra karavA, huve dravyAvathaDa vizeSatuM niupAya uravAmAM Ave che. 'se bhikkhU vA bhikkhuNI bA' 790 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #802 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 90 3 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 791 'gAhAvaikulesu ghA' gRhapatikuleSu cA-gRhapati gRheSu upAzrayeSu vA 'pariyAvasathesu bA' paryA vasatheSu vA-anyatIrthikadaNDi prabhRti sAdhumaTheSu 'jAva' yAvat--anuvicintya gRhasvAmi prabhRtibhyaH avagrahaM yAcitvA yathAvagrahaM pUrvokarItyA anujJApanAnantaram kiM kuryAditi darzayituM prarUpayannAi-se kiM puNa tatthuggahaMsi evoggahiyaMsi' sa-sAdhuH kim punaH tatra-Agantra. gArAdiSu dharmazAlAdirUpeSu gRhasvAminA adhiSThAtrA vA avagrahe avagRhIte sati kiM kuryAdityAha-je tattha gAhAvaINa vA' tatra yeSAM gRhapatInAM vA 'gAhAvaiputtANa va ' gRhapatiputrANAM vA 'sUI vA' sUcI vA 'pippalae vA' pipalakaM vA-kartarikArUpaM (kaiMcI) 'kaNNasohaNae yA' karNazodhanakaM vA-karNamalanikAsakayantravizeSaH 'nahaccheyaNae vA nakhacchedanakaM yA-nakha karvakayantraM (naharanI) vA syAt 'taM apaNo egassa aTTAe pADihAriyaM jAittA' tat-sUcyAdi. kam AtmanaH ekasya-svasyaiva arthAya-prayojanAya prAtihArikam-puna: pratyarpaNIyarUpeNa bhikSuko sAdhvI atithizAlAoM meM yA udyAnazAlAoM meM yA gRhastha zrAvakake upAzrayoM meM yA anyatIdhika sAdhu mahAtmA daNDI vagairaha ke maThoM meM yAvat svAmI yA adhiSThAtA se 'se kiM puNa tatthuggahaMsi evoggahiyaMsi' Thaharane ke liye anumati lekara rahane para 'je tattha gAhAvai vA' jo vahAM gRhapati gRhastha zrAvakoM kI yA 'gAhAvai puttANa vA' gRhastha putroM kI sUI bA pippalae vA kaNNasohaNae vA mUI yA kaiMcI yA kAna ke mala ko nikAlane kA sAdhana vizeSa yantra yA 'nahaccheyaNae vA' naharanI vagairaha ho to 'taM appaNo egassa aTThAe' una mUI kaiMcI kAnakhojara naharanI vageraha ko kevala apane eka ke liye hI 'pADihAriyaM jAittA' phira vApasa karadene kI bhAvanA se grahaNa kara una se apanA kArya sampanna kara vApasa kara denA cAhiye kintu 'no annamannassa dijja vA aNupaijja vA' ekavAra yA aneka vAra apane liye mAMga kara lI hui dUsare sAdhu ko nahIM denA cAhiye te pUrita sayabhAra sAdhu bhane sAvI 'AgaMtAgAresu vA, matithi zAma mathA 'ArAmAgAresu vA' dhAna zAmA athavA 'gAhAvaikulesu vA' pati 725 zrApanA upAzrayomA / 'pariyAvasathesu vA' anyatIthi saadhume| 1 vizerenA mahAbhAM 'jAva' yAvata 'se kiM puNa tatthuggahasi evoggahiyaMsi' te sthAnanA svAbhIr3I18 tA pAMse thI 231 / bhATa samati bana 27 tyAre 'je tattha gAhAvaINa vA' pati 25 zrA14 'gAhAvaiputtANa vA' gaDapatinA yonI 'suI vA' sAya DAya ath| 'pippalae vA' tara DAya 2424 / 'kaNNasohaNae vA' na mAtaraNI DAya 24241 'nahaccheyaNae vA' nama ||5vaanii na27 DAya 'taM apaNo egassa aTTAe paDihAriyaM jAittA se seI vigere sAdhane kevaLa pitAnA upaga mATe ja pAchA ApavAnI bhAvanAthI laIne tanAthI potAnu 5 yethI paach| mApI hA 'no annamannassa dijja vA' paraMtu potAnA upayoga mATe yAyanA izane sAra anya sAdhuna me pAra ma21 'aNupaijja bA' zrI sAgasUtra :4 Page #803 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 792 AcArAMgasUtre yAcitvA 'no manasa' no anyonyasmai - anyasmai sAdhaye 'dijja vA aNuvaija vA' dadyAd yA sakRd vA arpayet anupradadyAt vA asakRd vA arpayet apitu 'sayaM karaNijjaMti kaTTu svayaM karaNIyam - strasyaivArthaM tadupayogo vidheya itikRtvA-hRdi vicArya ' se tamAyAe 'sa- sAdhuH tadAdAya - sUcyAdikaM gRhItvA 'tatthagacchinA' tatra gRhapatyAdinikaTe gacchet 'tattha gacchittA' tatra gatvA 'puvAmeva uttANae hatthe kaTu' pUrvameva pratyarpaNAtprAgeva uttAnakaM hastaM kRtvA uttAna ke haste vA sUcyAdikaM kRtvA 'bhUmIe vA ThavittA' bhUmau vA sUcyAdikaM sthApayitvA 'imaM khalu imaM khalu' idaM khalu idaM khalu tatra sUcyAdikaM vartate ityevaM purovartitayA pratyakSam 'AloijjA' Alocayet pradarzayet 'no cevaNaM sayaM' no caiva khalu svayaM 'pANiNA parapANisa paJca ppiNijjA' pANinA - svahastena parapANau -sUcyAdisvAmino haste pratyarpayet - pratyarpaNaM kuryAt svayameva sAdhuH sUcyAdikaM tatsvAmino haste na dadhAt, tathA sati paramparayA hiMsAdidoSApacyA arthAt kevala apane vAste hI una sUI kaiMcI vagairaha kA upayoga karanA cAhiye aura 'sayaMkaraNijjaMtikaTTu' una sUI kaiMcI vagairaha kA upayoga karake una sUI vagairaha ko vApasa kara dene ke liye 'se tamAyAe tattha gacchijjA' unako lekara gRhastha ke free jAya aura 'tattha gacchittA puvvAmeva' vahAM jAkara pratyarpaNa karane se pahale hI 'uttANae hatthe kaTTu' uttAna hAtha para sUcI vagairaha ko rakha kara yA 'bhUmIe vA afaar' jamIna para ho sUcI vagairaha ko rakha kara 'imaM khalu imaM khalu AloijjA' yaha ApakI sUcI hai, yaha ApakI kaiMcI hai isa prakAra pratyakSa rUpa se hI dikhalAve kintu 'no ceva NaM sayaM pANiNA parapANisi paccapiNijA' apane hAtha se gRhastha ke hAtha meM una sUcI vagairaha ko nahIM rakhe arthAt sAdhu svayaM hI una sUI vagairaha ko una ke svAmI ke hAtha meM nahIM de kyoMki svayaM hAtha se unake svAmI gRhastha ke hAtha meM dene se paramparayA hiMsAdi doSa kI saMbhAvanA se saMyama kI virAdhanA hogI etAvatA apane kArya ke liye gRhastha upayoga karavA thayethI te sodha anekavAra ApavA nahIM. arthAt kevaLa peAtAne mATe e sAi vigerenA ma 'sayaM karaNijjaM tikaTu se tamAyAe tattha gacchijjA' potAnu kArya vigere tenA bhAsine ApavA tebhanI pAMse ' ' tattha gacchittA' tyAM ne 'puvvAmeva ' te pAchA AAyatA paDelAM 'uttANae hatthe kaTTu' yatA hAtha para sodha vigere zamIne 'bhUmIe vA ThAbittA' athavA bhamIna para sodha vigere zamIne 'imaM khalu imaM khalu AloijjA' A ApanI sei che athavA A ApanI kAtara che. ema kahIne pratyakSa dekhADe paraMtu 'no ceva NaM saya' potAnA 'pANiNA parapANiMsi paccappiNijjA' hAthathI gRhasthanA hAthabhA e sAi vigere ApavA nahI. arthAt sAdhu pote ja e seAI vagerene tenA mAlikanA hAthamAM ApavA nahIM kema ke-peAtAnA hAthathI tenA mAvika gRhasthanA hAthamAM ApavAthI para parayA Rsi"sAhi~ deSanI sabhAvanAthI sayamanI virAdhanA thAya che. arthAta potAnA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #804 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutakasgha 2 u.1 sU. 3-4 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 793 saMyamavirAdhanA sthAt, etAvatA sakAryAya gRhasyasakAzAn gRhItaM sUcyAdikaM kAryasampAdanAnantaraM gRhasthAyaiva uktavidhinA samarpayet na tu anyasmai sAMdhave dadyAditiphalitam ||suu0 3 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa uggahaM jANijA aNaMtarahiyAe puDhavIe jAva saMtANae tahappagAraM uggahaM no ugihijjA vA parigivhijjA vA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa uggahaM thUgaMsi vA gihelugaMsi vA usuthAlaMsi vA kAmajalaMsi vA tahappagAre aMtalikkhajAe dubbaddhe dunnikkhitte jAva no ugihijjA vAparigivhijjA vA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa uggahaM jANijjA kuDiyaMsi vA bhittisi vA silaMsi vA lelusi vA aNNayare vA tahappagAre aMtarikkhajAe jAva no ugihija vA pariNhijja vA, se bhikkhU vAbhikkhuNI vA khaMdhaMsi vA maMcaMsi vA mAlaMsivA pAsAyasi vA hammiyatalaMsivA aNNayare vA tahappagAre aMtalikkhajAe jAva no uggahaM ugiNhijja vA parigihijja vA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa uggahaM jANijjA sasAgAriyaM sAgaNiyaM saudayaM sakhuDDapasubhattapANaM no paNNassa nikkhamaNapavese jAvadhammANuogacitAe, sevaM NaccA tahappagAraMuvassae sasAgArie sAgaNie saudae sakhuDDapasubhatramANe no uggahaM ugiNhijjAvA parigihijjA vA, se bhikkhU vA bhikkhugI vA se jaM puNa uggahaM jANijjA gAhAvaikulasta majjhaM majhegaM gaMtu paMthe pae paDibaddhaM vA no paNNassa jAva sevaM no uggahaM ugiNhija vA pariNiNhija vA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa uggahaM jANijjA iha khallu gAhAvaI vA gAhAvai bhAriyA vA gAhAvaiputte vA gAhAvai dhUe vA suNhA vA jAva kammakarIo vA annamannaM akosaMti vA taheva tillAdi siNANAdi sIo. zrAvaka ke pAsa meM sUcI vagairaha ko lekara kArya sampanna karadene ke bAda gRhastha ko hI ukta roti se vApasa kara de kintu dUsare sAdhu ko nahIM de // 3 // kAyane mATe gRhastha zrAvaka pAsethI soI vigere laIne kAma thaI gayA pachI te gRhasthane upareta prakArathI pAchA ApI devA. e sU, 3 ! A7 100 zrImAyArAgasUtra:4 Page #805 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 794 AcArAMgasUtre dagaviyaDAdi nigiNAi vA jahA sijAe AlAvagA, navaraM uggahavattavvayA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, se jaM puNa uggahaM jANijjA Ai. nnasaMlikkhe no paNNassa uggahe uAgahijja vA parigihijja vA, eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhugIe vA sAmaggiyaM, jaM sabahiM samie sahie sayA jaijAsi tibemi // 4 // uggahapaDimAe paDhamo uddeso smtto| chAyA-sa bhikSurvA bhikSu kI vA sa yat punaH avagrahaM jAnIyAta-anantarhitAyAM pRthivyAM yAvat saMtAnake tathAprakAram avagrahaM no avagRhNIyAn vA, parigRhNIyAd vA, bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punaH avagrahaM sthUNAyAM vA gRheluke vA udkhale vA kAmajale vA tathAprakAre antarikSajAte durbaddhe dunikSipte yAvad no avagRhNIyAd vA parigRhNa yAd vA, sa bhikSurvA bhikSukI sa yat punaH avagrahaM jAnIyAt kuDaye vA bhittau vA zilAyAM vA lelo vA tathAprakAre antarikSajAte yAvat no avagraham avagRhNIyAd vA, pratigRhNIyAd vA, sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punaH avagrahaM jAnIyAd skandhe vA maJcake vA mAle vA prAsAde vA hayaMtale vA anya. tarasmin vA tathAprakAre antarikSa jAte no avagraham avagRhNIyAda vA, parigRhNIyAd vA, sa bhikSurvA bhikSukI vA yat punaH upAzrayaM jAnIyAt sasAgArikam sAgnikaM sodakam sa kSudrapazumaktapAnaM no prAjJasya niSkramaNapravezAya yAvad dharmAnuyogacintAyai sa evaM jJAtvA tathAprakAre upAzraye sasAgArike sAgnike sodake sakSudrapazubhaktapAne no avagraham avagRhNIyAda vA pragRhNIyAda vA, sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punaH upAzrayaM jAnIyAd gRhapatikulasya madhyamadhyena gantuM panthAH pratibaddho vA no prAjJasya yAvada dharmAnayogacintAyai, sa evaM jJAtvA tathAprakAre upAzraye no avagraham avagRhIyAd vA parigrahIyAda vA, sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punaH upAzrayaM jAnIyAt-iha khalu gRhapatirvA gRhapatimAryA vA gRhapatiputro vA gRhapatiduhitA vA snuSA vA yAvat karma karyoM vA anyo'nyam utkrozanti vA tathaiva tailAni snA. nAdi zItodakaviya DAdi nagnAdi vA yathA zayyAyAm AlApakAH, navaram avagrahavaktavyatA, sa bhakSurvA bhikSukI vA sa yat punaH upAzrayaM jAnIyAt AkIrNasaMlekhyam no prAjJasya niSkramaNapravezAya yAvad dharmAnuyogacintAya, tathAprakAre upAzraye no bhavagraham agRhIyAda vA parigRhNIyAd vA, etat khalu tasya bhikSukasya bhikSukyA vA sAmagryam, yat sarvArthaH samitaH sahitaH sadA yateta, iti bravImi, // suu04|| avagrahapratimAyAH saptamasya prathamoddezakaH samAptaH / TIkA-punaH prakArAntareNa avagrahavizeSa prarUpayitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA mikSukI vA 'se jaM puNa uggaraM jANijjA' sa saMyamavAn ! sAdhuH yat punaH avagraham zrI mAyArAgasUtra :4 Page #806 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TokA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 4 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 795 kSetrAvagraham jAnIyAt 'anaMtara hitAra puDhavIe' anantarhitAyAm - zuSkatRNAdibhiravyavahitAyAM pRthivyAM - bhUmau 'jAva saMtANae' yAvat-saMjAnAyAM sAgnikAyAM sodakAyAM pRthivyAM 'tahapagArAe' tathAprakArAyAm - anantarhitAyAM sacittapRthivyAM yAvat santAnAyAm sAgnikAyAM sodakAyAm 'no uggahaM uggahijjA' no avagraham avagRhNIyAt sakRd vA avagrahaM no gRhNIyAt, 'parigivhijjA' parigRhNIyAd vA asakRd vA avagrahaM no gRhNIyAt, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puga uvassae uvagnahaM jANijjA' sa yat punaH phira bhI prakArAntara se kSetrAvagraha rUpa dravyAvagraha kA nirUpaNa karate haiMTIkArtha- 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA se jaM puNa uggahaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadI aisA vakSyamANa rUpa se jAna leM ki - 'anaMtara hitAe puDhavIe' yaha pRthivI zuSka tRNa ghAsa vagairaha se AcchAdita nahIM hai arthAt acitta pRthivI hai evaM 'jAva saMtANae' yAvat agnikAya sahita hai tathA udaka akAya sahita hai evaM lUnA tantu makaDA jAla vagairaha se bharI hue hai to 'tahapagArAe no uggahaM uggivhijjA' isa prakAra kI ananta hita sacita pRthivI para vasane ke liye kSetrAvagraha kI ekabAra yA 'parigihijavA' anekavAra yAcanA nahIM kare kyoMki isa taraha kI zuSkatRNAdi se anAcchAdita pRthivI para nivAsa karane se prANiyoM kI hiMsA kI saMbhAvanA rahatI hai jisase saMgamakI virAdhanA hotI hai, isaliye zuSka tRNAdi se vyavadhAna rahita sacita pRthivI para rahane ke liye kSetrAvagraha rUpa dravyAvagraha kI yAcanA nahIM karanI cAhiye isI prakAra 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA se jaM puNa evaM ubassae uggahaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi pharIthI prakArAntarathI kSetrAvagraharUpa dravyAvagrahanuM' nirUpaNa karavAmAM Ave che. TIartha' - 'se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' te yurvota saMyamazIla sAdhu yAne sAdhvI ' se jaM puNa uggahaM jANijjA' le mA vakSyabhASa rIte bhavagrahane lage 'anaMtarahitAe puDhabIe' yA bhUmI surekhA tRSNa ghAsa vigerethI 'yesa nathI arthAt sacitta bhUmi che. 'jAva saMtANae' va' yAvat abhiyathI yukta hai, bhane sAthI yukta che. tathA sUtA 'tu bhArAmaNa vigerethI laresa che to 'tahappagArAe' bhASA prabhAranI anantarhita sacitta bUbhInI (52 'no uggahaM uggahijjA' pAsa karavA mATe kSetrAvagrahanI ekavAra athavA 'parigihijja vA' anezvara yAyanA ravI nahIM hai aAranI suDA ghAsa vigerethI DhaMkAyA vagaranI jamIna para nivAsa karavAthI prANiyAnI rhiMsA thavAnI sabhAvanA rahe che. tethI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI sukA ghAsa vigerenA vyavadhAna vagaranI sacitta jamIna para rahevA mATe kSetrAvagraharUpa dravyAvagrahanI yAcanA karavI nahI. eja pramANe 'se mikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu bhane sAdhvI 'se jaM puNa evaM zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #807 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 796 AcArAMgasUtre upAzraye avagrahaM jAnIyAt 'dhUNaMsi vA' sthUgAyAM vA stambhopari vA 'gilugaMsi vA' gRheluke vA - gRhadvAre vA 'usuyAlaMsi vA' udUkhale vA, 'kAmajalaMsi vA' kAmajale vA - snAnapIThe vA (caukI) 'tapagAre aMta likkhajAe' tathAprakAre tathAvidhe sthUNAdau antarikSajAte - antarikSapradeze 'dubbaddhe duNikkhite' durbaddhe zithila bandhayukte, durnikSipte - asamyay avasthApite 'jAva no uggahaM' yAvat aniSkampe kampayukte calAcale upAzraye no avagrahaM 'ugivhijjA parigivhijjA' avagRhNIyAt sakRd vA gRhNIyAt pragRhNIyAt - asakRd vA gRhNIyAt, sthUNA dauM nirmite upAzraye antarikSasthite zithilabaddhe avagrahaM na gRhNIyAdityarthaH, ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa uvassae uggahaM jANijjA' sa- sAdhuH yat punaH upAzraye avagrahaM jAnIyAt tarhi 'kuDiyaMsi vA bhittaMsi vA' kuDaye vA bhittau vA 'si Msi vA' zilAyAM vA 'leluMsi vA' leluke vA- prastarakhaNDe vA nirmite upAzraye 'tahapagAre aMtali bajAe' tathAprakAre kuDyAdI antarikSajAte 'no uggahaM ugivhijja vA pari aisA vakSyamANa rUpa se upAzraya meM avagraha ko jAna leMki isa upAzraya meM rahane ke liye 'thUrNasi vA gilugaMsi vA stambha ke upara sthAna hai yA gRhake dvAra parasthAna hai yA 'usuvAlaMmi vA' udUkhala para sthAna hai yA 'kAmajalaMsi vA' snAnapITha (caukI) para sthAna hai 'tahapagAre aMtalikkhajAe' yA isa taraha ke Upara bhAga meM hI sthAna hai to isa prakAra ke antarikSa jAta meM AkAza meM sthita stabhAdi ke Upara 'dubaddhe duNitrikhatte jAva' acchI taraha nahIM bandhe hue arthAt khUba majabUtI se nahIM bAMdhe hue evaM suvyavasthita rUpa se nahIM vyavasthApita yAvat kampayukta arthAt hilate hue upAzraya meM rahane ke liye 'no uggahaM uggihijA parigahijjA' anumati vizeSa rUpa avagraha kI ekabAra yA anekabAra yAcanA nahIM kare kyoMki stambha vagairaha ke Upara nirmita antarikSa sthita zithila baddha aura avyavasthita hila cAla karate hue upAzraya meM rahane se girajAne kI saMbhA ussae uggahaM jANijjA' le yA pramANe vakSyamANu rIte upAzrayamAM avagrahane lagI se 3- 'thUNaMsi vA ' A upAzrayamAM rahevA mATe staMbhanI upara rahevAnu sthAna che. athavA 'gilugaMsi vA' dharanA dvAra para vAsa sthAna che. athavA 'usuyAlaMsi vA' uhUmala - bhAratIyA upara sthAna che. athavA 'kAmajalaMsi vA' snAna pIDanI upara nivAsa sthAna che to 'taha pagAre khijAe' athavA yA prahAranA uparanA lAgamAM sthAna hai to yA prahAranA addhara raDesA sthAnamAM meTale } staM sAhinI upara tathA 'dubbaddhe' sArI rIte nahIM' mAMsAM mathAt yUma bhabhUta rIte nahIM mAMsA tathA 'duNikkhitte' suvyavasthitayazAthI nahIM rAmelA 'gAva' yAvatu ke pavAvALA arthAt halatAeAlatA sthAnamAM rahevA mATe saMmatirUpa avagrahanI ekavAra ke anekavAra yAcanA karavI nahIM. kema ke ta bha vigerenI upara manAvelA ane addhara rahelA ane zithila adhavALA tathA avyavasthita DhAlatA evA upAzrayamAM rahevAthI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #808 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u.1 2.4 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 797 gihijna vA' no-avagraham avagRhoyAda vA pragRhoyAd vA-sakRd vA asakRd vA antarikSasthite upAzraye avagrahaM na gRhNIyAdityarthaH 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa uvassae ugaI jANijjA' sa sAdhuH yat punaH upAzraye avagrahaM jAnIyAta 'khaMdhaMsi vA maMcaMsi vA mAlaMsi vA' skandhe vA maJca vA mAle vA 'pAsAie vA hammatalaMsi vA' prAsAde vA har2yAtale vA 'annayare vA' anyatarasmin-tadanyasmina vA 'tahappagAre' tathAprakAre-tathAvidhe skandhamazcAdhupari nirmite 'aMtalikkhajAe' antarikSajAteantarikSasthite upAzraye 'jAva no uggahaM ugimhijja vA parigihijja vA' yAvat-no ava. vanA rahane se saMyama kI virAdhanA ho sakatI hai isaliye isa prakAra ke upAzraya meM rahane ke liye yAcanA nahIM karanI cAhiye, isI taraha ke anya upAzraya meM bhI rahane ke liye yAcanA nahIM karanA yaha batalAte haiM 'se bhikkhuvA bhikkhuNI vA se jaM puNa uvassae uggahaM jANijjA'vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu muni mahAtmA aura bhikSakI sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpase bane hue upAzraya meM rahane ke liye avagraha ke bAre meM jAna le ki 'kuDiyaMsi vA bhittaMsi vA' yaha upAzraya kaDaya divAla ke Upara banAyA huA hai yA bhIta ke Upara banAyA huA hai yA silaM. sivA' zilA patthara ke Upara banAyA huA hai yA 'lelusi yA miTTI ke dele ke Upara banAyA huA hai tA 'tahappagAre aMtalikkhajAe' isa prakAra ke antarikSa jAta AkAza meM banAye hue kuDyAdi ke Upara sthApita upAzraya meM rahane ke liye 'no uggihijja vA parigihijja vA' eka bAra yA aneka bAra avagraha kI yAcanA nahIM kare kyoMki isa prakAra ke antarikSa jAta meM kuDyAdi ke Upara sthApita upAzraya meM rahane se gira jAne kI saMbhAvanA rahatI hai aura gira jAne se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama kA pAlana karane vAle sAdhu mahAtmAoM ko paDI javAnI saMbhAvanA rahevAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI A rItanA upazrayamAM rahevA mATe yAcanA karavI nahIM. e ja pramANe A rItanA bIjA upAzrayamAM paNa rhe| mATe yAyanA na 421viSe sU42 49 che.-'se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' ta pUrita sayabhazIla sAdhu sane sAtI se jaM puNa upassae ungahaM jANijjA' mA vakSyamA prArathI bhanetA GIzrayama manA viSa 15 -mA pAzraya 'kar3iyasivA' yAnI 52 manAta che. 2531 / 'bhittaMsi vA' mItanI 52 janAva . / 'silasi vA' pattharana 652 anAva cha. athavA 'lolusi vA' bhATInA AnA 752 manavisa che. 'tahappagAre aMtalikkhajAe' tat dan prAranA 2 29sA yAnI 752 manApAmA mAvesa 3AzrayamA 27vA mATe 'no uggahaM ugihijja vA parigihijja vA" ekavAra ke anekavAra yAcanA karavI nahIM kema ke A prakAranA addhara rahela kuDayAdinI upara banAvela upAzrayamAM rahevAthI paDI javAnI saMbhAvanA rahe che. ane tema paDI javAthI zrI sAgasUtra :4 Page #809 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 798 AcArAMgasUtre graham avagRhNIyAd vA pragRhNIyAd vA 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA ' se jaM puNa uvassayaM jANijjA' sa sAdhuH yat punaH upAzrayaM jAnIyAt 'sasAgAriyaM' sasA - gArikam - gRhasthayuktam 'sAgaNiyaM' sAgnikam - agnisahitam 'sodayaM' sodakam - zItodakaisa prakAra ke upAzraya meM rahane ke liye yAcanA nahIM karanI cAhiye isI taraha ke dUsare upAzraya meM bhI rahane ke liye yAcanA nahIM karanI cAhiye yaha batalAte haiM- 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, se jaM puNa uvassae uggahaM jANijA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura muni mahAtmA aura bhikSukI sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se banehuve upAzraya meM rahane ke liye avagraha ke viSaya meM jAna leki- 'khaMdhaMsi vA' yaha upAzraya khandhe ke Upara banAyA huA hai yA 'maMcaM sivA' macAna ke Upara banAyA huA hai yA 'mAlaMsivA' mAlA arthAt gharana malitthama ke Upara banA huvA hai yA 'pAsAie bA' prAsAda mahaloM ke Upara banAyA huA hai yA 'hammatalaMsi vA' harmyatala - arthAt dhanikoM ke koThA ke Upara banAyA huA hai yA 'anayare vA tahapagAre aMtalikkhajAe' isI prakAra anya kisI bhI sthAna vizeSa meM banAyA huA hai to isa prakAra ke khandhe yA macAna yA mAlA vagairaha ke Upara banAye hue antarikSa sthita-gagana sthita upAzraya meM 'jAba no uggahaM uggihi jjayA' yAvat rahane ke liye sAdhu ko 'parigivhijja vA' ekavAra yA aneka bAra yAcanA nahIM karanI cAhiye kyoMki isa prakAra ke antarikSa sthita khandhe vagairaha ke Upara banAye hue upAzraya meM rahane se gira jAne kI saMbhAvanA se saMyama kI virAdhanA hogI, saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanu pAlana karavAvALA sAdhuoe A prakAranA upAzrayamAM rahevA mATe yAcanA karavI nahI. tathA A prakAranA bIjA upAzrayamAM rahevA bhATai pazu yAyanA na vA bhATe sUtradvAra che -' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvouta saMyamazIna sAdhu ne sAdhvI 'se jaM puNa uvassae uggahaM jANijjA' le vakSyamAtha prahArathI upAzrayamAM bhavagraha bhATe bhAga se 'khaMsi vA' upAzraya dharanAveja che, athavA maMcaMsi vA' bhAyA upara manAve che. athavA mAlasi vA' bheDA arthAt dharanA bhAjIyA para athavA 'pAsAie vA' AsAhanI upara manAvesa che athavA 'hammatalaMsi bA' iyata arthAt dhanavAnAnA mAnAnI upara manAvesa che, athavA 'aNNaya vA tahapagAre' A prahAranA jIna haiN| pazu sthAna vizeSabhAM manAvesa che. to 'tahappagAre aMta lakkhajAe' bhASA prAranA dha agara bhAga 52 bhAMyA 52 janAvesa addhara rahesa upAzrayamAM 'jAya no uggahaM uggiNhijja vA parigivhija vA' yAvat nivAsa 12vA mATe sAdhue akavAra ke anekavAra yAcanA karavI nahI' kema ke-AvA prakAranA addhara rahela dha vigerenI upara banAvavAmAM Avela upAzrayamAM rahevAthI paDijavAnI sabhAvanAthI sathamanI virAdhanA thAya che. mATe tevA upAzrayamAM nivAsa karavA nahI". zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #810 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmabhakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u.1 sU. 5 saptama avaprahapratimAdhyayananirupaNam 799 yuktam 'sa khuDDapasubhattapANaM' sa kSudapazu maktapAnam-kSudapazu-zvAna viDAlAdi-bhaktapAnasahitam upAzrayaM yadi jAnIyAditi pUrveNAnvayaH tarhi 'no paNNassa nikkhamaNapavesAe' no prAjJasya vivekinaH sAdhoH niSkramaNapravezAya-nirgantuM praveSTuzca 'jAva dhammANujogavitAe' yAvad-vAcanAnupRcchAparyAvartana-dharmAnuyogacintAyai tathAvidhe uNape avagraho na kalpate ityAzaye nAha-sevaM NacA' sa-sAdhuH evam-uktarItyA sAgArikAdiyuktam upAzraya jJAtvA 'tahappagAre upassae' tathAprakAre-tathAvidhe upAzraye 'saptAgArie' sasAgArike sAgnike __ aba phira bhI prakArAntara se kSetrAvagraha rUpa dravyAvagraha kA hI nirUpaNa karate haiM-'se bhikkhU vA, bhikSuNI vA se jaM puNa uvasmayaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu muni mahAtmA aura bhikSukI sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se upAzraya ko jAna leM ki-yaha upAzraya 'sasAgAriyaM' sasAgArika hai arthAt gRhastha loga bhI isa upAzraya meM rahate haiM evaM yaha upAzraya 'sAgaNiyaM sAgnika hai-agni se yukta hai arthAt agnikAya jIvoM se sambaddha hai tathA 'sodayaM' sodaka hai-zItodaka se bhI yukta hai yAne apkAya jIvoM se bhI sambaddha hai aura yaha upAzraya 'sakhuDupasu bhattapANaM' choTe choTe prANI kutte billI tathA sacitta anna pAnI vagairaha se bhI yukta hai aisA jAna leM to isa prakAra ke sAgArika vagairaha se yukta upAzraya meM rahane ke liye 'no paNNassa nikkhamaNapavesAe' prAjJa-samajhadAra sAdhu mahAtmA ko nirgamana aura praveza karane ke liye evaM 'jAva dhammANujogaciMtAe' yAvat-AgamAdi dhArmika pustakoM kA vAcana ke liye evaM paraspara pUchane ke liye tathA Avartana karane ke liye aura dharmAnuyoga cintana karane ke liye avagraha arthAta yAcanA nahIM karanI cAhiye arthAt 'sevaM gaccA tahappagAre zayI 42-2thI / kSetrA35 dravyAvara ni3555 42 cha.-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvAta sayamazIsa sAdhu sane sAkI 'se jaM puNa uvassayauM jANijjA' ne pakSyamA prA2yI pAzrayane gaye - 'sasAgariya' 20 SIzraya sasa24 . marthAtU gRhastha vA 5 mA pAzrayamA (bhAnamA) 22 cha. tathA 'sAgaNiyaM' 10 upAzraya mamithI yukta hai. maryAt AA14 vothI yuta cha tathA 'sodaya' / pAyI 55 yukta cha meTa 25545 thI 55 saca cha. 'sakhuDDapasubhattapoNaM' tathA 21 upAzraya nAnA nAnA prANi jevA ke kutarA, bilADAthI tathA sacitta anAja pANI vigerethI 55 yuta cha. tabha area ato 'no paNNasta nikkhamaNapavesAe' bhAvI zatanA saa||24 vigerethI yukta upa zrayamAM rahevA mATe buddhimAna sAdhue nirgamana ane praveza karavA bhoTa ta 'jAva dhammANujogacittAe' yAvat mAgamA dhA4i ayAnA pAyana bhATa tathA anya pracchA karavA mATe tathA Avartana karavA mATe tathA dharmAnuga cintana 421 // bhATa marthAta yAyanA 42vI nahI' 'seyaM gaccA' 725 zrApa vigairethA zrI sAgasUtra :4 Page #811 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - - AcArAMgasUtre sodake sa kSudrapazubhaktapAnayukte 'no uggahaM ugihijja vA pagivhijja vA' no avagraham avagRhIyAd vA pragRhNIyAda vA sakRd vA asakRda vA sasAgarikAdau upAzraye avagrahaM gRhIyAdityarthaH / 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa ukssayaM jANijjA' sa-sAdhuH yat puna: upAzrayaM jAnIyAt 'gAhAvaikulasa' gRhapatikulasya-gRhastha gRhasya 'majha majjheNa' madhyamadhyena 'gaMtu paMthe paDibaddhaM vA gantum panthAH pratibaddhaH-sambaddho vartate 'no paNNasta nAva no prAjJasya sAdhoH yAvat-niSkramaNapravezAya vAcanAnupacchApAuvassae sasAgArie' gRhamtha zrAvaka vagairaha se sambaddha upAzraya ko jAna kara 'jAva no uggahaM ugihijja vA, parigihijja vA' usa meM rahane ke liye vivekI sAdhu ekabAra yA aneka bAra kSetrAvagraha rUpa dravyAvagraha kI yAcanA nahIM kareM kyoMki gRhastha zrAvaka evaM kutte villI agnikAya jIva vagairaha se sambaddha upAzraya meM rahane se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlana karane vAle jaina sAdhu muni mahAtmAoM ko isa prakAra ke upAzraya meM rahane ke liye yAcanA nahIM karanI cAhiye phira bhI dUsare DhaMga se kSetrAvagraha rUpa dravyAvagraha kA hI nirUpaNa karate haiM- se bhikkhUvA, bhikkhuNI vA se jaMpuNa uvassayaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se upAzraya ko jAna leki 'gAhAvai kulassa majjhaMmajjheNa gaMtuM' gRhapati-gRhastha zrAvaka ke ghara ke madhya madhya bhAga se jAne ke liye 'paMthe paDibaddhaM vA upAzraya kA mArga pratibaddha-sambaddha hai to 'no paNNassa jAva' prAjJa-vivekI sAdhu mahAtmA upAzraya se nikalane aura upAzraya meM praveza karane ke liye tathA AgamazAstra vagairaha ko vAcane ke liye evaM paraspara eka dUmare ko pUchane ke liye evaM Avartana yuta pAzraya oneha 'tahappagAre uvassae sasAgArie' mA nipAsa 421 // moTe vivI sAdhuse me4vAra 3 bhane vAra kSetrAva35'jAva no uggahaM uggivhijja vA parigihijja vA' dravyAvagrahanI yAcanA karavI nahIM. kema ke-gRhastha zrAvaka ane kutarA, bilADA ke agnikAya vigere jIvothI yukta upAzrayamAM rahevAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavAvALA jaina munioe AvA prakAranA upAzrayamAM rahevA mATe yAcanA karavI nahIM. zathI 55 542-tarathI / kSetrA 35 dravyAkhanu 4thana 42 cha.- 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayabhazA sAdhu bhane sAyA 'se jaM puNa uvassayaM jANijjA' le 16yamA prAthI pAzrayane samare -'gAhAvaikulassa majhaM majjhaNaM' pati arthAta zastha zrA1nA gharanI vayamAMthI 'gatuM paMthe paDibaddhaM vA' / mATe upaashryn| bhAga saMbadhita che. 'no paNNassa jAva' to vivazI sAdhuye upAzrayamAthI nI300 tathA upAzrayamAM praveza karavA mATe ane Agamane adhyayana mATe tathA paraspara eka bIjAne pRcchA karavA mATe tathA Avartana karavA mATe temaja dharmAnuga ciMtana karavA zrI sAgasUtra :4 Page #812 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u.1 sU0 4 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 801 vartanadharmAnuyogacintAyai tathAvidhe upAzraye avagraho na kalpate ityAha-'sevaM NaccA' sasAdhuH, evam-upayuktarItyA gRhasthagRhasya madhyamadhyena gantuM sambaddhamArgam upAzrayaM jJAtvA tathAprakAre upAzraye no avagraham avagRhIyAd vA pragRhNIyAd vA 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSA bhikSukI vA 'se jaM puNa uvassayaM jANijjA' sa yat punaH upAzrayaM jAnIyAt 'iha khalu gAhAvaI vA' iha khalu-upAzraye gRhapatirvA 'gAhAvaibhAriyA vA' gRhapatibhAryA vA 'gAhAvaiputte vA' gRhapatiputro vA 'gAhAvaidhae vA' gRhapatiduhitA vA 'muNDA vA snuSA vA karane ke liye evaM dharmAnuyoga cintana karane ke liye isa prakAra ke yAvatagRhastha zrAvaka ke kula ke madhya bhAga se jAne ke liye upAzraya ke mArga ko jAnakara 'sevaM NaccA jAva' isa taraha ke upAzraya meM rahane ke liye eka bAra yA aneka bAra kSetrAvagraha rUpa dravyAvagraha kI yAcanA nahIM kare kyoMki isa prakAra ke gRhastha zrAvaka ke ghara ke madhya bhAga se jAne kA mArgavAle upAzraya meM rahane se gRhastha Avaka ke strI kanyA vagairaha se samparka hone kI saMbhA. vanA se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye isa taraha ke upAzraya meM rahane ke liye yAcanA nahIM kre| ___ aba phira bhI atyanta sAvadhAna karane ke liye kSetrAvagraha kA hI nirUpaNa karate haiM-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, se jaM puNa uvassayaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu muni mahAtmA aura bhikSukI sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se upAzraya ko jAna le kI 'iha khalu gAhAvaI vA' isa upAzraya meM yA isa upAzraya ke nikaTa meM gRhapati-gRhastha zrAvaka loga yA 'gAhAvaIbhAriyA vA' gRhapati kI bhAryA yA 'gAhAvaI putte vA' gRhapati kA putra yA 'gAhAvaI dhUe vA' gRhapati kI kanyA yA 'suNhA vA' gRhapati kI putravadhU yA 'jAva kammakabhATe yAvat 'seva NaccA jAva' mA 42nA yAvat 25 zrAvana dhanI madhyamAthI javA AvavA mATe upAzrayane mArga AvatA hoya te tevA prakAranA upAzrayamAM rahevA mATe ekavAra ke anekavAra kSetrAvagraha rUpa dravyAvagrahanI yAcanA karavI nahIM kema ke gRhastha zrAvakanA gharanI vacamAM thaIne javAnA rastAvALA upAzrayamAM rahevAthI gRhastha zrAvakanI strI ke kanyA vigerene saMparka thavAnI saMbhAvanAthI saMyamanI virAdhanA thAya che tethI AvA prakAranA upAzrayamAM rahevA mATe yAcanA karavI nahIM. zathI padhAre sAvadhAna 21 // kSetrAvana 4 ni3591 42 cha.-'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrvAta sayamazIsa sAdhu ne sAdhvI se jaM puNa uvassayaM jANijjA' yA pakSyamA zata pAzrayane se iha khalu gAhAvaI vA' 241 upAzrayanI pAse shraav| 24240 'gAhAvaI bhAriyA vA' gRhastha zrA14nI strI 55 'gAhAvaI putte vA' pati putra 4041 'gAhAvaIdhUe vA' hupatinI putrI mayA 'suNhA vA' gRha. A0 101 zrI sAgasUtra :4 Page #813 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 802 AcArAMgaso Fennel - -- - - putravapUrvA 'jAva kammakarImo vA' yAvat-dhAtrI vA dAso vA dAsI vA karmakaro vA karmakarI vA 'annamannaM' anyonyaM parasparam 'ukkosaMti vA utkrozanti vA 'taheva' tathaiva-Akrozanti vA 'tillAdi siNANAdi sIodagaviyaDAdi' tailAdi-snAnAdi-zItodakavikaTAdi'nigiNAi vA jahA sinAe AlAvagA navaraM uggahavattavyayA' nagnAdInAM vA yathA zayyAyAm-zayyaiSaNAyAm AlApakAH utAH tayaiva atrApi vaktavyAH, navaram zayyaiSaNApekSayA vizeSastu atra agravaktavyatA vodhyA tathA ca upAzrayanikaTe tailAdinA hastapAdAdikam rIo vA' yAvat-gRhapati kI dhAtrI dhAI, yA gRhapati kA dAsa yA gRhapati kI dAsI yA gRhapati kA karmakara nokara yA gRhapati kI karmakarI nokarAnI 'annamannaM ukkosaMti vA' paraspara meM cillAte haiM yA paraspara meM Akroza karate haiM yA 'taheva tillAdi siNANAdi taila vagairaha se mAliza karate haiM yA snAna vagairaha karate haiM yA 'sIodagaviyaDAdi nigiNAi vA' atyanta ThaNDA pAnI se nahAte haiM arthAta tela vagairaha se hAtha paira kA mardana karate haiM yA nAnIya cUrNa AmalA vagairaha se zarIra kA mardana karate haiM yA lotra pAuDara sAbuna vagairaha se zarIra ko sApha sutharA kara rahe haiM aura atyanta zItoka se yA atyanta uSNodaka se zarIra ko dhote haiM yA yuvatI strI jAti nagna hokara ekAnta meM ratirabhasa kI bAtA karate haiM to munivara aisA jAna kara isa prakAra ke upAzraya meM rahane ke liye kSetrAvagraha rUpa dravyAvagraha kI ekavAra yA aneka bAra yAcakA nahIM karanI cAhiye 'jahA sijAe AlavagA' yahAM para zayyaiSagA ke prakaraNa meM jipta prakAra ke AlApaka batalAye jA cuke haiM 'navaraM uggavattavyayA' usI prakAra ke AlApaka yahAM para bhI kSetrAvagraha ke zilazile meM samajhanA cAhiye isaliye zayyaiSaNA patinI putravadhU 424 'jAva kammakarIo vA' yAvat gRhapatinI ghAI 12 upatinA hAsa hai upatinI hAsI 22 DAtinA karmakara' ne|42 athavA matinI bharI na 'annamannaM ukkosaMti vA' 52252 mUbhI pAI cha 25 // 2 52252 2Ana re cha. athavA 'taheva tillAdi siNANAdi' te vizthI bhAvIza 2 che. athavA snAna vigere 42 che. athavA 'sIodagaviyaDAdi' atyata pANIthI nahAya cha arthAt tesa vigerethI hAtha pagane ghase che. agara snAna karavAnA cUrNa AmaLA vigerethI zarIranI mAlIza kare che. athavA ledhanA pAvaDara ke sAbu vigerethI zarIra sApha kare che. ane atyaMta ThaMDA pANIthI athavA atyaMta garama pANIthI zarIrane dhuve che. athavA 'nigiNAi vA' yuvatI sI na ya na santamA tizInI pAta 42 che. to mAyA prakAranA upAzrayamAM rahevA mATe kSetrAvagraha rUpa drAvagrahanI ekavAra ke anekavAra yAcanA 12vI nalI HCii yA 'jahA sijjAe AlAvagA' zayyeSanA 5429 mA 2 pramAnA maataa5| vAmAM mApI gayA che. 'navaraM uggahavattajayA' me 54AnA mAtA ahIMyA paNa kSetrAvagrahanA prakaraNamAM samajI levuM. zrI aayaa| sUtra : 4 Page #814 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmamakAzikA TIkA zrutakaragha 2 u. 1 sa. 4 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 803 abhyaJjanti gRhasthAH snAnena vA karkega vA lAbhreNa vA cUrNana vA zarIram AvarSanti vA pragharSanti vA zItodakavikaTena vA uSNodakavikTena vA zarIram utkSAlayanti vA prakSAlayanti vA, striyo vA nagnAH rahasyama Amantrayanti vA tasmita upAzraye no avagraham AgRhoyAd vA pragRhNIyAd vA ityevam AlApakAH avagantavyAH, 'se bhikkhU vA mivakhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa upasvayaM jANijjA' sa yat punaH upAzrayaM jAnIyAt-'Ai. nasaMlikhe jAva' AkIrNasaMlekhyaH-zaGgAracitrayuktaH upAzrayo vartate iti tathAprakAre zRGgAracitrayukte upAzraye 'no paNNassa nikkhamaNapavesAe jAva' no prAjJasya-sAdhoH niSkramaNaprave. zAya yAvad-vAcanAnupRcchAparyAvartanadharmAnuyogacintAyai kalpate iti sa sAdhuH evaM jJAtvA tathAprakAre AkIrNa lekhye upAzraye no akgraham-vasati yAcanapratijJArUpam abhigraham avagRhNIyAd vA pragRhrIyAd vA-sakRd vA asakRd vA avagrahaM na gRhoyAditi bhAvaH 'eyaM khalu ke anusAra hI batalAyA gayA hai| phira bhI prakArAntara se kSetrAvagraha kAhI nirUpaNa karate haiN| 'se bhikkhU vA, bhikkhaNI vA, se jaM puNa ubamsayaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSa saMyamazIla sAdhu muni mahAtmA aura bhikSuka sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa upAzraya ko jAna le ki "Ainna saMlikhe jAva' yaha upAzraya AkIrNasaMlekhya hai arthAta zRGgAra yukta citravAlA hai aisA jAna le to isa prakAra ke zaMGgAra citra yukta upAzraya meM rahane ke liye 'no paNNasta NikvamagapavesAe jAva' prAjJa vivekI sAdhu muni mahAtmA kSetrAvagraha kI yAcanA nahIM kare kyoMki isa prakAra ke zRGgAra citrayukta upAzraya se nirgamana-nikalanA aura praveza karanA tathA Aga. mazAstrAdi kA vAcana karanA aura paraspara anucchA -pUchanA tathA Avartana karanA evaM dharmAnuyogacintana karanA ThIka nahIM hai kyoMki isa prakAra ke zahAra citrayukta upAzraya meM rahane se kAmoddIpana hone se saMghamako virAdhanA hogI isaliye yI 54 pra421-tarathI kSetrAvaDanu ni35 42 cha. 'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrita saMyamazIsa sAdhu bhane sapA se jaM puNa upassayaM jANijjA' tamAna 1kSyamAe 35thI pAzraya ne 19 se hai-'AiNNasaMlikhe jA' 21 upAya bhI sa. khya che. apata zRMgArika citravALe che. ema jANI le te AvA prakAranA zRMgArika yitra11 65/5mA 23 // bhoTa 'no paNNassa nikakhamaNapabesAra' prAjJa viDI bhunAye kSetrAvayahanI yaayn| 42vI nahI. 'jAva' ma mA 12 // 2 // 24 yi 5 zrayamAMthI nIkaLavuM ke praveza kare tathA Agama zAstrAdinuM vAcana karavuM ane paraspara pRcchA karavI tathA Avartana karavuM temaja dharmAnuyoga ciMtana karavuM. ThIka nathI kema keA rItanA zRMgArika citravALA upAzrayamAM rahevAthI kAmepana thavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che tethI saMyamanuM pAlana karavAvALA sAdhu munie A prakAranA zRMgAra yukta upa zrI mAyArAgasUtra :4 Page #815 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 804 AcArAMgasUtra tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM' etat khalu vicArya avagrahagrahaNaM tasya bhikSukasya bhikSukyAzca sAmagryam-samagratA sampUrNaH AcAro bodhyaH 'jaM sabaDhehiM samie sahie sayA jaijjAsi' yat sarvAthaiH samyaga jJAnadazenavAritraiH samityA paJcabhiH samitimistriguptyA ca sahitaH sadA yateta-yatanApUrvakaM vateta 'tibemi' iti bravIbhi-kathayAmi-upadizAmi ityarthaH 'uggahapaDimAe paDhamo uddeso' agrahapratimAyAM prathamaH uddezaH samAptaH // mU0 4 // mUlam-se AgaMtAresu vA ArAmAgAresu vA gAhAvaikulesu vA pariyAvasahesu vA aNuvIi uggahaM jAijA,je tattha Isare je tattha sama'eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhUNIe vA sAmaggiyaM saMyama kA pAlana karane vAle sAdhu muni mahatmA ko isa prakAra ke zaGgAra yukta upAzraya meM rahane ke liye kSetrAvagraha kI yAcanA nahIM karanI cAhiye, yahI saMyama kA acchI taraha pAlana karanA hI saMyamazIla sAdhu aura sAdhvIkA sAmayya hai arthAt sAdhutA kI sAmAcArI hai 'jaM savvahiM samie sahie' jisa sAdhutA sAmAcArI ko samyaka jJAna darzana cAritra se aura pAMca samitioM se aura tIna guptiyoM se yukta hokara 'sayA jai. jjAsi tibemi' hamezAM pAlana karane ke liye yatanA pUrvaka vartanA cAhiye kyoMki sAdhu muni mahAtmAoM kA aura sAdhvI kA saMyama pUrvaka rahanA hI jIvana kA sarvasva mAnA gayA hai isaliye saMyamavAn sAdhu aura sAdhvI ko saMyama kA pAlana karane ke liye atyanta sAvadhAna rahanA cAhiye aisA bhagavAna vItarAga mahAvIra svAmIne gautamAdi gaNadharoM ko upadeza diyA hai yaha bAta sudharmA svAmI kahate haiN| yaha 'uggahapaDimAe paDhamo uddeso samatto' avagraha arthAt kSetrAvagraha rUpa dravyA vagraha yAcanA kI pratimArUpa pratijJA kA pahalA uddezaka samApta ho gayA ||suu.4|| saptama adhyayana ke kSetrAvagraha kA prathama uddezaka samApta / zrayamA 2 // bhoTa kSetrAyaDanI yAyanA 42vI nI / zata 'eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM' sayamanu sArI te pAsana 42 4 sayamazIla sAdhu bhane sAvInu sAmaya che. arthAt sAdhunI sAmAyArI cha. 'jaM savvadehiM samie sahie sayA jaijjAsi tibemi' he sAdhunA sAmAyArIne sabhya jJAna 6zana yAtriyI mane pAya samiti tathA traNa guptithI yukta thaIne sadA sarvadA pAlana karavA mATe yatanA pUrvaka tatpara rahevuM joIe. kema ke sAdhu munIe tathA sAthIe saMyama pUrvaka rahevuM eja jIvananuM sarvasva mAnavAmAM Avela che. tethI saMyamazIla sAdhu ane sAdhavIe saMyamanuM pAlana karavA mATe atyaMta sAvadhAna rahevuM. ema vItarAga bhagavAna mahAvIra svAmIe kahyuM cha. 2mA pAta sudharmA svAmI 4 cha. 'uggahapaDimAe paDhamo uddeso samanto' 21 ma1yaha arthAt kSetrAvagraharUpa dravyAvagraha yAcanAnI pratimArUpa pratijJAne pahelo uddeza samApta, sU, kA sAtamA adhyayananA kSetrAvagrahane pahelA uddeza samApta. zrI aayaa| sUtra : 4 Page #816 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU. 5 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 805 hiTTae te uggahaM aNunavijjA, kAmaM khalu Auso ! ahAlaMdaM ahA parinnAyaM vasAmo jAva Auso ! jAva AusaMtasta uggahe jAva sAhammiAe ei tAva uggahaM uggihissAmo, teNa paraM viharissAmo, se kiM puNa tatthoggahaMsi evoggahiyaMsi je tattha samaNANa vA mAhaNANa vA atihi kivaNavanIvagANa vA chattae vA jAva cammachedaNae vA taM no aMtohito bAhiM nINijjA, bahiyAo vA no aMto pavisijjA, suttaM yA no paDibohijjA, no tesiM kiMci vi appattiyaM paDiNIyaM karijA ||suu05|| chAya-sa AgantrAgAreSu vA ArAmAgAreSu vA gRhapatikule pu vA paryAvasatheSu vA anu. vicintya avagrahaM yAceta , yastatra Izvaro vA samadhiSThAtA vA, tam avagraham anujJApayet , kAmaM khalu AyuSman ! yathAlandaM yathA parijJAtam vasAmaH, yAvad AyuSman ! yAvad AyuSmataH avagrahaH yAvat sAdharmi kA AyAnti tAbad avagraham agrahISyAmaH, tena paraM vihariSyAmaH, sa kiM punastatra agra he avagRhI te yeSAM tatra zramaNAnAM vA brAhmaNAnAM vA atithikRpaNavanIpakAnAM vA chatra vA yAvata carma cche inakaM vA tad no antarato vahiniSkrAzayeda bAhyato vA no antaH pravezayet, suptaM vA no pratibodhayet no teSAM kizcidapi aprItikaM pratyanIkatAM kuryAt / / 05 // TIkA-prathamoddezake avagrahaH prarUpitaH samprati dvitIyodezake'pi avagrahAvivazemeva prarU. payitumAha-'se AgaMtAresu vA' sa-bhAva sAdhuH, AgantrAgAreSu vA-atithizAlAdirUpeSu 'ArAmAgAresu vA' ArAmAgAreSu vA-udyAnasthitAzramagRheSu 'gAhAvaikule mu vA' gRhapatikule su vA' gRhastha gRheSu 'pariyAvasa hesu vA' paryAvasatheSu vA-anyatIrthika daNDiprabhRtisAdhu. saptama adhyayana kA dvitIya uddezaka saptama adhyayana kA prathama uddezaka meM kSetrAvagraha rUpa dravyAvagraha (upAzraya meM rahane ke liye jagaha kI yAcanA) kA nirUpaNa kiyA gayA hai aba isa saptama adhyayana ke dvitIya uddezaka meM bhI ukta kSetrAvagraha kI avaziSTa vaktavyatA kA nirUpaNa karate haiM TIkArtha-'se AgaMtAresu vA, ArAmAgAresu vA, gAhAvaikulesu vA' vaha pUrvokta sAdhu aura sAdhvI atithizAlAoM meM yA ArAma-udyAna zAlAoM meM - sAtamA adhyayana ne bIjo uddezaka sAtamAM adhyayananA pahelA uddezAmAM kSetrAvagraha rUpa dravyAvagraha (upAzrayamAM rahevA mATenI jagyAnI yAcanA) nuM nirUpaNa karavAmAM Avela che. have A sAtamA adhyayananA bIjA uddezAmAM paNa ukta kSetra vagrahanI bAkInI vaktavyatAnuM nirUpaNa karavAmAM Ave che - Ta -se AgaMtAresu vA ArAmAgAresu vA se pUrvAta sAdhu sana. sI tithi zrI sAgasUtra :4 Page #817 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ka AcArAMgasUtre maTheSu 'aNuvIi uggahaM jAijjA' anuvicintya-vicArya avagrahaM yAceta 'je tattha Isare vA' yastatra Izvaro vA-gRhasvAmI syAt, 'je tattha samahie vA' yastA samadhiSThAtA vA-gRhAdikAryasaMcAlako vA syAt 'te uggahaM aNunavijA' tam-gRhasvAminam sama dhiSThAtAram vA avagraham-vasatyAdiviSayakam avagraham anujJApayet tathAhi 'kAma khalu Auso ! he AyuSman ! kAmaM khalu tava icchAnusAram 'mahAlaMdaM ahAparinAyaM' yathAlandamyathAkAlam yAvatkAlaparyantam, yathAparijJAtam-gavanmAtrakSetram tvayA anumataM tAvatkAlameva tAvatkSetramAtram 'vasAmo' vasAmaH 'jAva Auso' yAvat-AyuSmana ! AjJApayati 'jAva AusaMtassa uggahe' yAvat kAlam AyuSmataH-tava avagrahaH-kAlakSetraviSayaka AdezaH 'jAva sAhammiAe eMti' yAvat kAlam sArmikAH sAdhavaH AyAnti 'tAva' tApamAtrakAla. yA grahapati ke upAzrayoM meM yA 'pariyAvasahesu vA' anyatorthika daNDI vagairaha ke maThoM meM 'aNuvII' rahane ke liye hRdaya meM vicAra kara 'uggahaM jAijA' kSetrAva. graharUpa dravyAvagraha (jagaha sthAna) kI yAcanA kare aura jo 'je tattha Isare vA' una atithizAlA rUpa dharmazAlA yA udyAnazAlA yA upAzraya kA Izvara-mAlika svAmI adhikArI hoM yA 'je tattha samahie vA' jo una atithizAlA vagairaha ke kArya saMcAlaka adhiSThAtA hoM 'te uggahaM agunnavijA' usase kSetrAvagraha rUpa vyAvagraha-arthAt rahane ke liye sthAna kI anujJA karane ko vinatI kareM kI 'kAmaM. khallu Auso' he AyuSman ! grahastha! Apa ke 'ahAlaMdaM ahApariNNAyaM vasAmo' icchAnusAra hI jitane kAla ke liye aura jitane hI Thaharane ke sthAna ke liye ApakI anumati hogI utane hI kAla taka aura utane hI sthAna meM hama nivAsa kareMge aura 'jAva Auso' yAvat jitane hI kAla taka Thaharane ke liye ApakA Adeza hogA 'jAva AusaMtassa uggahe jAva' tathA jabataka hI 'sAhammiyAe eMti tAva uggahaM uggiNistAmo' sAdharmika sAdhu muni mahAtmA nahI Ate haiM mAyAmA dhAna sabhA 'gAhAvaikulesu vA pariyAvasahesu vA' 2521 / pati zrAvakanA upAzrayamAM athavA anyatIrthika daMDI vigerenA maThamAM rahevA mATe bhAvIka ugaha jAijjA'yamA viyA urIna kSetrAvaya 35 dravyAvaha (yA sthAna) nI yAyanA karavI. ane je e atithizALA ke udyAnazALA ke upAzrayanA mAlIka hoya athavA vahIvaTa karanAra adhikArI hoya tenI pAse kSetrAva praha rUpa dravyAvagraha eTale ke rahevA bhATanA sthAnanI mAjJA bhegA 42vI , 'kAmaM khalu Auso' 3 sAyukabhan 4! 'ahAlaMdaM ahAparinnAyaM vasAmo' mAnI chAnusAra 28mA samaya mATa ane jeTalA sthAna mATe ApanI saMmati haze eTalA ja kALa sudhI ane eTalA ja sthAnamA same pAsa izazumane 'jAva Auso !' 28 / samaya bhATa 'jAva AusaMtassa ugagahe' 22 / tabhArI manubhAta ze tathA 'jAva sAhammiAe' yA sudhA sAdhabhiH sAdhu zrI sAgasUtra :4 Page #818 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - - - - marmaprakAzikA TIkA taskaMdha 2 u. 2 sa. 5 saptama avaprahapratimAdhyayananirUpaNama 807 paryantaM tAvanmAtrakSetraparyantameva 'uggahaM uggihissAmo' agraham-avagrahISyAmaH 'teNa paraM viharistAmo' tena param-tataH param tadanantaramityarthaH vihariSyAmaH-vihAraM kariSyAmaH 'se kiM puNa tattha uggahaMsi evoggahiyaMsi' sa-sAdhuH kiM punaH tatra avagrahe avagRhIte sati kuryAdityAkAGkSAyAmAha -'je tatya samagANa vA' ye tatra zramaNA:-vara kazAkyaprabhRtayaH anyatIthikAH sAdhavaH syuH teSAM vA carakazAkyaprabhRtizramaNAnAM vA 'mAhaNANa vA' brAma NAnAM vA 'atihikivaNavaNImagANaM vA' atithikRpaNacanIpakAnAM vA-abhyAgatadInadaridra. yAcakAnAM 'chattae vA jAva cammachedaNae vA' chatrakaM vA syAt. yAvat-camacchedanaka-nakhakatarikArUpaM vA syAt 'taM no aMtohito bahiM nINijjA' tat-chatrAdikam no antarata:arthAta ve dasare sAdharmikamani mahAtmA jaba AyeMge 'teNa paraM viharissAmo' tava hama loga vahAM se cale jAyeMge 'se kiM puNa tattha uggahaMsi evoggahisi' vahAM avagraha kA svIkAra karake vaha sAdhu vahAM kyA kareM so kahate haiM 'je tattha samaNANa vA' jo anyatIrthika caraka zAkya vagairaha anyatIrthika sAdhu zramaNa aura 'mAhaNANa vA' brAhmaNa tathA 'atihikivaNavaNImagANaM vA brAhmaNa atithi dIna duHkhI garIba yAcaka gaNoM ke 'chattae vA jAva cammachedaNae vA' chatra-chAtA yAvat camechedanaka naharanI kaiMcI vagairaha ko 'taM no aMtohito yahi noNijjA bahiyAo vA no aMto pavisijjA' hama loga andara se bAhara yA bAhara se andara nahIM kareMge arthAt una anyatIrthika atithi abhyAgatoM ke chatra camarA naharanI kaiMco vagairaha ko ulaTA pulaTA nahIM kareMge aura yathAvat hI rahane deMge aura 'sutte vA no paDipo. hijjA' sote hue una atithi abhyAgatoM ko nahIM jagAvegeM 'no tesi kiMciti apattiyaM evaM unako aprItijanaka koI bhI kharAba vyavahAra yA vartana hamaloga nahIM kareMge isa prakAra pratijJA kara kSetrAvagraha rUpa dravyAvagraha kI yAcanA kare anyathA isa taraha kI pratijJA ke binA hI dravyAvagraha kI yAcanA karake una atithizAlA vagairaha meM Thaharane se yadi una anyatIrthika zramaNa vagairaha ke chatrAdi sAmagrI ko bhuni eMti' bhAvarI nahIM ye sAmi munivara nyAre sApa. 'tAva uggaha ugi hissAmo' tyA sudhiin| ma1yanI yAyanA zame chIthe, so manya sAdhami sApa bhArI. tyAre 'teNa para biharissAmo' sabhI mA sthAnamA vihAra A se ki puNa tattha uggahaMsi evoggahiyasi' tyAM apanA svii||2 rI te sAdhuNe tyAM zu. 421 te 4 che. 'je tattha samaNANa vA' tyA re sanyatA 224 saya vire bhanyatA sAdhu zrama mane 'mAhaNANa kA' brAhmaNa tathA 'atihi kivaNavaNImagANaM vA' bhatithi mAta dIna, 62dra tathA yAyanA 'chattae vA jAva cammachedaNae vA 73 yAvat yama chaina , nare0I tara vigerene 'taM no aMtohito bahi nINijjA' meM harayI mA2 rIzu nahI' tathA 'bahiyAo vA no aMto pavisijjA' mahArathI 2 sAvI zrI sAgasUtra :4 Page #819 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre abhyantarataH bAhyam-bahiH pradezaM niSkAzayeda-nayet 'bahiyAbho vA no aMto pavisijjA' bAhyato vA-bahiH pradezAd vA no anta:-abhyantaraM pravezayeta, 'suttaM vA no paDibohijjA' suptaM vA-zramaNabrAhmaNAdikaM no pratibodha yet-jAgarayet, 'no tesiM kiMcivi appattiyaM' no vA tepA-zramaNabrAhmaNAdInAM kizcidapi aprItikam-manasaH pIDAjanakaM kAryaM kuryAt 'paDiNIyaM karijjA' pratyanokatAM pratikUlatA vA teSAM viparItAcaraNarUpAM na kuryAt-no vidadhyAditi bhAvaH, anyathA rAgadveSotpattyA saMyamavirAdhanA syAt / / sU0 5 / / __ mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA abhikhijjA aMbavaNaM uvAgacchittae je tattha Isare vA samahiTThae vA te uggahaM aNujAgAvijA kAmaM khalu jAva viharissAmo, se kiM puNa uggahaMsi evoggahiyaMsi aha bhikkhU icchijjA aMbaM bhutae vA se jaM puNa aMvaM jANijA saaMDa sa saMtANagaM tahappagAraM aMbaM aphAsuyaM aNesaNijja jAva no paDigAhijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puga jANijjA appaMDaM appa. satANagaM atiricchachinnaM avvocchinne aphAsuyaM jAva no paDigAhijjA, se bhikkha vA bhikkhugI vA se jaM puNa evaM jANijjA appaMDaM vA jAva appasaMtANagaM tiricchachinnaM vucchinnaM phAsuyaM esaNijjaM jAva ulaTA pulaTA karade yA aproti kAraka kaTuvacana vyavahAra kare to saMyama ko virAdhanA hogI isaliye sthAna kI yAcanA karane ke sAtha ho pratijJA bhI kare-kikisI ke sAtha anucita vyavahAra nahIM kareMge, isa prakAra pratijJA karane se saMyama kI virAghanA nahIM ho sakatI hai|suu05|| nahI. arthAt e anyatIrthika sAdhuonA tathA atiyi abhyAgatanA chatra cAmara ke naraNI kAtara vigerene ulaTA sulTI karIzuM nahIM. tene jemanA tema ja rahevA daIzuM tathA 'sutaM vA no paDiyohijjA' sutesAmAna seTale te atithi 25lyAgatAne zunahI tabhA 'no tesi kici vi appattiya' mIne aprIna 55 52rAma vyapahA hai patana sme| zazu na mane 'paDiNIyaM karijjA' temanAtha prati pAva paNa karIzuM nahI A pramANenI pratijJA karIne kSetrAvagraharUpa thAvagrahanI yAcanA karavI. A rItanI pratijJA vinA ja dravyAvagrahanI yAcanA karIne e atithizALA vigeremAM rahevAthI je e anyatIrthika zramaNAdinA chatrAdi sAmagrIne ulaTa sulTI karI de agara temane aprItijanaka kaTuvacanAdi vyavahAra kare te saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI sthAnanI yAcanA karatI vakhate pratijJA paNa karavI ke koInI paNa sAthe anucita vyavahAra ke vartata karIzuM nahIM. A prakAranI pratijJA karavAthI saMyamanI virAdhanA thatI nathI. spA zrI mAyA sUtra:4 Page #820 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 6 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 809 9 Diga hijjA se bhikkhU vA bhikkhuNI vA abhikaMkhijjA aMbabhittagaM vA aMbapesiyaM vA aMbacoyagaM vA aMbasAlagaM vA aMbaDAlagaM vA bhuttae vA pAya vA, se jaM puNa jANijjA aMtrabhittagaM vA aMbapesiyaM vA aMbacoyagaM vA aMbasAlagaM vA aMbaDAlagaM vA saaMDaM aphAsuyaM aNesa. NijjaM jAva no paDiga hijjA se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa jANijjA aMba vA aMbamitta vA appaMDe appa saMtANagaM atiricchachinnaM avvocchinnaM aphAsuyaM aNesaNijjaM jAva no par3igAhijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa jANijjA aMbaDAlagaM vA appaMDa appa saMtANagaM tiricchachinnaM bucchinnaM phAsUyaM esaNijjaM jAna paDigAhijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA abhikaMkhijjA ucchravaNaM vAgacchittae je tattha Isare vA jAva uggahaMsi evoggahiyaMsi, aha bhikkhU icchijjA ucche bhuttara vA pAyae vA, se jaM puNa ucchre jANijjA saaMDaM jAva no paDigAhijjA, atiricchachinnaM tahetra, tiricchachinne'vi taheva se bhikkhU vA bhikkhuNI vA abhikaMkhijjA - aMtarucchrayaM vA ucchugaMDiyaM vA ucchucoyagaM vA ucchusAlagaM vA ucchuDAlagaM vA bhuttae vA pAyae vA, se jaM puNa jANijjA - aMtarucchrayaM jAva aphAsuyaM aNesaNijjaM jAva no paDigAhijjA se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa jANijA aMtarucchrayaM vA ucchugaMDiyaM ucchucoyagaM vA ucchusAlagaM vA ucchuDAlagaM vA appaMDe vA jAva appasaMtANagaM vA phAsUyaM jAva paDigAhijjA, atiricchannaM tava se bhikkhU vA bhikkhuNI vA abhikaMkhijjA lhasuNavaNaM uvAgacchittae, taheva tinni vi AlAvagA, navaraM lhasuNaM, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA abhikaMkhijjA lhasuNaM vA lhasuNakaMdaM vA lhasuNabIyaM vA lahasuNavoyagaM vA lhasuNanAlagaM vA bhuttae vA pAyae vA, se jaM puNa jANijjA lhasuNaM vA jAva lahasuNabIyaM vA saaMDaM jAva no paDigAhijjA, evaM atiricchacchanne'vi, tiricchachinne jAva paDigAhijjA || sU0 6 // , ja0 102 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #821 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre " chAyA - sa bhikSurvA bhikSukI vA abhikAGkSed - Amravanam upAgantuM yastatra Izvaro vA samadhiSThAtA vA tam avagraham anujJApayet - kAmaM khalu yAvad vihariSyAmaH sa kiM punaH avagrahe ava gRhIte atha bhikSuriccheda Amram bhoktuM vA sa yat punaH AmraM jAnIyAt sANDaM sasantAnakaM tathAprakAram Amram adrAsukam aneSaNIyaM yAvad no pratigRhNIyAt sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punaH Amra jAnoya t - alpANDam yAvad alpasantAnakam atiracI nacchinnam avyavacchinnam aprAsukaM yAvad no pratigRhNIyAt sa bhikSurvA mikSukI vA sa yat punaH AnaM jAnIyAd - alpANDaM vA yAvad alpasaMtAnakam tirazvInacchinnam vyavacchinnam prAkaM yAvat pratigRhNIyAt sa bhikSurvA bhikSuko vA AmramittakaM vA AmrapezikAM vA AmratvacaM vA AmrazAlakaM vA AmraDAlakaM vA bhoktuM vA pAtuM vA sa yat punaH jAnIyAt AnamittakaM vA AmrapezikAM vA AmratvacaM vA AmrazAkaM vA AmraDAlakaM vA sANDaM yAvad prAkaM yAvad no pratigRhNIyAt sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punaH jAnIyAt - AnaM cA AzramittakaM vA alpANDam yAvad alpasantAnakam atirazvonacchinnam avyavacchinnam aprAmukam yAvad no pratigRhNIyAt sa yat punaH jAnIyAt - AmraM vA AmrabhittakaM vA AmratvacaM vA AmrazAlakaM vA AmraDAlakaM vA alpANDam yAvad alpasantAnakam tiravInacchinnam vyavacchinnam prAtukaM yAvat pratigRhNIyAt sa bhikSu bhikSukI vA abhikAGakSetibhuvanam upAgaMtum, yastatra Izvaro vA yAvat- avagrahe atragRhIte atha mikSuricchet-idhuM bhoktuM yA pAtuM vA sa yat punaH ikSaM jAnIyAt - sANDaM yAvad no pratigRhNIyAt. atirazcInacchinna svathaiva, tiravacchinno'pi tathaiva sa bhikSurvA bhikSukI vA abhikAGkSet-antarikSukaM vA ikSugaNDakAM vA tvacaM vA ikSuzAlakaM vA ikSuDAlakaM vA bhoktuM vA pAtuM va, sa yat punaH jAnIyAt antarikSukaM vA yAvad ikSuDAlakaM vA sANDaM yAvat sa santAnakam aprAsukaM yAvad no pratigRhNIyAt sabhirvA bhikSukI vA sa yat punaH jAnIyAt antarikSukaM vA yAvad alpArDa vA yAvat pratigRhNIyAt, - atirazcInacchinnaM tathaira, samikSutra bhikSukI vA abhi kAGkSet-lazunavanam Agantum, tathaiva trayo'pi AlApakAH, navaram - lazunam sa bhikSurvA bhikSukI vA lazunaM vA lazunakandaM vA lazunatvacaM vA lazunanAla kaM vA bhoktuM vA pAtuM vA, sa yat punaH jAnIyAt- lazunaM vA yAvad lazunava jaM vA sANDaM yAvat no pratigRhNIyAt evam atiracchipi tirazvInacchinnaM yAvat pratigRhIyAt // sU06 / / TIkA - punarapi prakArAntareNa avagrahaM prarUpayitumAha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' samikSutra bhikSukI vA 'abhikaM khijA aMkavaNaM uAgacchitae' abhikAGakSet-kadA 810 doda phira bhI prakArAntara se kSetrAvagraha rUpa dravyAvagraha kA nirUpaNa karate haiMTIkArtha- 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMghamazIlasAdhu aura pharIthI prakArAntarathI kSetrAvagraDarUpa dravyAvagrahanu nirUpaNa karavAmA Ave che.ttiiddaarth - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu mane sAdhvI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #822 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 6 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 811 cid vAnchet-Amravanam upAgantum, satikAraNe prasaGgopasthite yadi Amravane vihAraM kuryAttahi 'je tattha Isare vA samahiTThae vA' yastatra-Amravane IzvaraH adhipatiH svAmI vA syAta, samadhiSThAtA vA syAt 'taM uggahaM aNujANAvijjA' tam-AmravanAdhipatim avagrahamkSetrAvagraham anujJApa pet-'kAmaM khalu jAva viharissAmo' kAmaM khalu-tavecchAnusAraM yAvatAyuSman ! yathAlandam-yAvanmAtrakAlam, yathAparijJAtam-yAvanmAnaM kSetraM tvam anujAnISe tAvanmAtrakAlaM, tAnmAtrakSetrameva vayaM vasAmaH, evaM yAvat-AyuSmatastava avagrahaH-AdezaH, yAvat sAdharmikAzca AyAnti eSyanti vA tAvad evaM avagraham avagrahISyAmaH, tena paraM tadanantaram vihariSyAmaH, "se kiM puNa tattha uggahaMsi evoga hayaMsi' sa sAdhuH kiM puna: tatra Amravane avagra he svAminA avagRhIte sati kuryAdityata Aha-'aha bhikkhU icchijjA bhikSukI-sAdhvI yadi kAraNavaza 'abhikaMkhijjA aMbavaNaM uvAgacchittae' Amra ke vagoce meM jAne kI icchA kare to 'je tattha Isare vA samahie vA' jo usa Amravana ke Izvara svAmI-adhikArI ho yA adhiSThAtA ho 'taM uggahaM aNujANA vijjA unako avagraha arthAt kSetrAvagraha rUpa dravyAvagraha kI yAcanA karane ke liye binatI kare kI 'kAmaM khalu jAva viharissAmo' he AyuSman ! Apa ke icchAnusAra hI jitane kAla ke liye aura jitane hI sthAna ke liye ApakI anumati milegI utane kAla aura utane hI sthAna meM hama loga nivAsa kareMge yA ThahareMge aura jabataka hI Thaharane ke liye AyuSman Apa kA Adeza hogA aura jabataka sAdharmika dUsare sAdhu muni mahAtmA nahIM AveMge arthAt dUsare sAdharmika muni mahAtmA jaba padhAreMge yA padhArate haiM taba taka hI hamaloga vahA~ ThahareMge usake bAda turata hI vihAra karadeMge isa prakAra 'sekiM puNa tattha uggahaMsi' usa Amravana meM rahane ke liye svAmI se kSetrAvagraha kI yAcanA kara nivAsa kare aura usa Amravana meM 'evoggahiyaMsi' svAmI se AjJA lekara 'abhikaM khajjA aMbavaNaM Agacchittara' se 251 yAta mAna yAma pAnI 27 / 42 to 'je tastha isare vA samahiMdue vA' te mAnA yAna bhATI , mani paDIvaTa tA ya taM uggaha aNujANAvijjA' temanI pAMse apara meTa kSetrA335 dravyA1nI yaayn| 42vI -'kAmaM khalu jAva viharissAmo' 3 mAyuSman ! ApanI icchA pramANe ja eTale ke jeTalA kALa mATe ane jeTalA sthaLa mATe tamArI saMmati maLaze eTalA kALa ane sthAnamAM ame vAta karIzuM ane jyAM sudhI temAM rahevAnI tamArI AjJA haze ane jyAM sudhI sAdharmika ane sAdhu munI jyAre ahIM padhAraze tyAM sudhI ja ame ahIMyAM rahIzuM te pachI tarata ja ame vihAra karIzuM A pramANe 'se kiM puNa tattha uggahasi evoggahiya si' meM mAnA 4namA 29 / mATa svAmI pAMse kSetrAvagrahanI yAcana karIne nivAsa kare. ane te AMbAnA vanamAM tenA svAmInI AjJA zrI mAyArAgasUtra :4 Page #823 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre abaM bhuttae vA pAyae vA' atha bhikSuH icchet-AgraM bhoktuM vA, pAtuM vA 'se jaM puNa aMbaM jANijjA' sa sAdhuH yat punaH AnaM jAnIyAt-'sa aMDaM jAva sasaMtANagaM' sANDam-aNDasahitam yAvat-saprANam sa bIjaM saharitam sodagaM sotiGgapanakadakamRtikAlUtAtantujAla sahitam vartate ityevaM yadi jAnIyAt tahiM 'tahappagAraM aMbaM aphAsuyaM jAva no paDigAhijjA' tathAprakAram-aNDAdiyuktam amram-Amraphalam aprAsukam sacitaM yAvat manyamAnaH no Thaharane para 'aha bhikkhU icchijjA aMbaM bhuttae vA pAyae vA' vaha sAdhu yadi Amra ko khAne kI icchA kare aura Amra rasa ko pIne ko icchA kare aura 'se jaM puNa aMbaM jANijjA' aisA vakSyamANa rUpa se yadi Anna ko jAnale ki-yaha Amra 'saaMDaM jAva sasaMtANagaM' aNDoM se yukta hai evaM aneka kIDe makoDe choTe choTe prANiyoM se bharA hai tathA sabIja hai evaM sahArita hai arthAt aMkura utpAdaka bIjoM se yukta hai evaM hare bhare vanaspatikAya jIvoM se yukta hai aura zItodaka se bhI vyApta hai tathA uttiGga-choTe choTe cITI piparI prANI evaM panaka -phanagoM se bhI vyApta hai tathA zItodaka mizrita miTTI se bhI yukta hai tathA lUnA makare kA tantujAla paramparA se bhI bharA hai aisA patA laga jAya to 'tahappagAraM aMbaM aphAsuyaM jAva' isa prakAra ke aNDAdi yukta Amra ko aprAsuka sacitta samajhakara vaha sAdhu aura sAdhvI usa aNDAdi yukta Amra ko 'No paDi gahijjA' grahaNa nahIM kare kyoMki isa prakAra ke aNDAdi yukta Amra ko sacitta hone se grahaNa karane para jovahiMsA hone se saMyama kI virAdhanA hogI isa liye saMyama kA pAlana karane vAle sAdhu aura sAdhvI isa taraha ke aNDAdi yukta Amra ko sacitta hone se grahaNa nahIM kare kyoMki saMyama kA acchI taraha sana 22vA bhyAna ta sAdhune 'aha bhikkhU icchijjA aMbaM bhuttae vA pAyae vA' sAmAnA / vAnI 42ch| thAya bhane shn| 24 pIvAnI 42ch| thAya ane se jaM puNa aMbaM jANijjA' se mAmAne vakSyamA rIte se 'saaMDaM jAva sasaMtANagaM' mA 1 aMDAothI yukta che, tathA aneka kIDImakaDA tathA nAnA nAnA prANiyathI bharela che, sabIja che tathA lIlevarIthI yukta che arthAt aMkurotpAdaka bIjavALI che. tathA haritakAya chathI yukta che. tathA zatakathI paNa vyApta che tathA jINuM prANI ane panaka-phanagAothI paNa vyApta che. tathA zItadaka mizrita mATIthI paNa yukta che. tathA lUtA makarAnA tatu 52 52||shrii 5 mA cha, ma tavAmA mAve to 'tahappagAra aMbaM aphAsuya jAva no paDigAhijjA' mA pramANe nA hi vANI zana 5] 42vI nahI bh3A rItanA iMDAdi vALI kerI sacitta hovAthI tene grahaNa karavAthI jIvahiMsA thavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavAvALA sAdhu ane sAvIe A prakAranA aMDAdi vALI kerI sacitta hovAthI grahaNa karavI nahIM. kema ke saMyamanuM sArI zrI.mAyA sUtra:4 Page #824 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 su. 6 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 813 pratigRhNIyAt se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa aMba jANijjA' sa-sAdhuH yat punaH Amram AmraphalaM jAnIyAt 'apaMDaM jAva appa saMtANagaM' alpANDam - aNDarahitam yAvat- alpasantAnakam prANirahitam bIjarahitam aharitam anukram uttiGga panakadakapRtikAlUtAntujAlarahitam 'atiriccha chinnaM' atirathInacchinnam na tiryakkU chinnaM 'anyo pAlana karanA hI jaina sAdhu muni mahAtmAoM kA parama kartavya samajhA jAtA hai| isaliye lAlaca se aNDAdi yukta Amra ko grahaNa karanA sAdhu aura sAdhvI ke liye ucita nahIM hai yahI tAtparya samajhanA cAhiye // phira bhI prakArAntara se Amraphala ko grahaNa karane ko sAdhu aura sAdhvI ke liye manA karate haiN| 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, se jaM puNa aM jANijjA' - vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI - sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se Amra ko jAna le ki 'paMjAva apasaMtANagaM' yaha Amraphala alpANDa hai arthAt thoDe hI aNDoM se yukta hai lezamAtra ho aNDa yukta hone se aNDa rahina jaisA pratIta hotA hai evaM yAvat - alpaprANi yukta hai arthAt lezamAtra hI prANI se yukta hone se prANI rahita ho pratIta hotA hai, evaM bIja rahita hai tathA harita yukta bhI nahIM hai evaM zItodaka ke samparka se bhI rahita hai evaM uttiGga panaka jalamizrita mRttikA tathA lUtA tantu jAla paramparA se bhI rahita hai kintu yaha Amraphala rIte pAlana karavuM eja sayamazIla munI mahArAjenuM parama kartavya manAya che. tethI leAbha lAlacathI aDAdi vALI kerIne grahaNa karavI te sAdhu ane sAdhvIne mATe ucita nathI. eja A kathana nuM tAtpa che. - prakArAntarathI kerIne sAdhu ane sAdhvIne grahaNu na karavA mATenu kathana kare che. 'se fara ar rant vA' te pUrvosta saMyamazIla sAdhu bhane sAdhvI 'se jaM puNa aMdha jANijjA' le rakSyamANu rIte purAne bho - mA DerI 'apaMDe jAva appa saMtANagaM' mAMDa arthAt the|DA ja iMDAvALI che. lezamAtra ja iMDAvALI hAvAthI IMDA vagaranA jevI jAya che. eva' yAvata alpa prANI yukta che. arthAt lezamAtra ja prANIvALI havAthI prANI vinAnI ja jaNAya che. tathA khInna rahita ja che. tathA lIleAtarI vALI paNa nathI. taya ThaMDA paNInA saMparka vinAnI che. tathA uttuMga panaka jalamizrita mATi tathA bhUtA taMtu. paraMparAthI pazu rahita che. paraMtu yA merI 'atiricchachinnaM' tiryagchinna nathI. arthAt vAMDI irIne yA videzI apekSA nathI, tathA 'avocchinnaM' vyavachinna arthAt akhaMDa 4 che. kuDA harIne yasa pazu nathI se rIte ho to tevI DerIne 'alphA surya zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #825 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 814 AcArAgasUtre cchinnam avyavacchinnam - akhaNDam vartate tarhi 'aphAsurya jAva no paDigAhijjA' aprAsukam - sacittam yAvad-aneSaNIyaM manyamAno no pratigRhNIyAt 'se jaM puNa aMvaM jANijjA' sa sAdhuH yat punaH a mram Amraphalam jAnIyAt- 'appaDaM vA jAva appasaMtANAgaM' alpANDam - aNDarahitaM yAvat - abIjam lUtAtantujAlarahitaM 'tiriccha chinnaM bucchiAnaM' tirathonacchinnam - tiryachinnam vyavacchinnaM sakhaNDam 'phAsUyaM jAva paDigADhijA' prAsu kam - citta yAvad - epa 'atiricchachinnaM' tiryak cchinna nahIM hai arthAt TeDhA karake cAkU vagairaha se kATA huA nahIM hai aura 'avocchinnaM' avyavacchinna arthAt akhaNDa hI khaNDa khaNDa karake kATA huA bhI nahIM hai, aisA samajha kara 'aSphAsuyaM jAva no paDi gAhijjA' aprAsuka sacitta hone se usa akhaNDa Anaphala ko aneSaNIya samajha kara nahIM grahaNa karanA cAhiye kyoMki aNDAdi se rahita hone para bhI sakhaNDa nahIM hone se aprAsuka sacitta hone ke kAraNa evaM aneSaNIya-AdhA karmAdi doSoM se yukta hone se sAdhu aura sAdhvI ko nahIM grahaNa karanA cAhiye, anyathA saMyama kI virAdhanA hogI aura AtmA kI bhI virAdhanA mAnI jAyagI, isaliye nahIM grahaNa karanA cAhiye / aba jaina sAdhu ke grahaNa karane yogya Amraphala kA nirUpaNa karate haiM'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, se jaM puNa aMyaM jANijA vaha pUrvokta bhikSusaMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se Amrakala ko jAnale ki yaha Amraphala 'appaMDaM vA jAva apasaMtANagaM' alpa NDa hai arthAt alpa zabda kA ISad artha hone se aNDa rahita hai yAvat- aboja-bIja rahita hai evaM harita tRNa ghAsa rUpa vanaspatikAya ke samparka rahita hai tathA zItodaka se bhI rahita hai aura uttiGga panakAdi samparka rahita bhI hai evaM lUtA makarAtantujAtra no paDigAhijjA' aprAsura-sacitta hova thI me vagara upAyasa merIne maneSaNIya samajIne graDuNu karavI nahI', kema ke-a'DArttithI rahita hovA chatAM paNa kakaDA karela na hAvAthI te aprAsukasacitta havAnA kAraNathI tathA aneSaNIya eTale ke AdhAkarmAdi Se thI yukta havAthI sAdhu ke sAdhvIe grahaNa karavI nahIM. grahaNa karavAthI saMyamatI virAdhanA thAya che, ane Atma virAdhanA paNa mAnavAmAM Avaze. tethI tevA prakAranI karI graDaNu karavI nahIM. huve sAdhune zraddhaSu 42vA yogya rItu niiyA 4re che. 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta saMyamayI sAdhu ne sAdhvI 'se jaM puga aMbe jANijjA' le bha vakSya bhAga rIte merIne lage u-mArI 'appaMDa vA jAba asaMtA gagaM' syAMDa che. arthAt alpezanA iSat atha hAvAthI aDa vinAnI che. yAvat khIja vinAnI che. tathA lIletarI tRNughAsa vigere vanaspatikAyanA sapa vinAnI che. tathA zIte.kathI paNa rahita che. tathA utti'ga panaka vigerenA sapathI paNa rahita che, tathA bhUtA kareLIyAnA tu tujALa zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #826 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskadha 2 u. 2 sa. 6 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 815 NIyaM manyamAnaH pratigRhNIyAt 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA abhikAi kSet 'aMbamittagaM vA aMbapesiyaM vA' AmrabhittakaM vA-AmraphalAghakhaNDa mAgaM vA, AmrapezikA vA-AmraphalasArabhAga vA 'aMbacoyagaM vA' AmravacaM vA-AmraphalatvagrabhAgaM, 'aMsAlagaM vA' AmrasAlakaM vA-AmraphalarasaM vA, 'aMbaDAlagaM vA' AmraphalAvaNDaM vA 'muttara vA pAyae vA bhoktuM pA pAtuM vA abhikAGkSaditi pUrveNAnvayaH 'se jaM puNa jANijjA' sa sAdhuH yat punaH jAnIyAt 'aMbabhittagaM vA jAva saaMDaM jAva aphAmuyaM no paDigAhijA' AmramittakaM vA-Amra. phalArdhamAgaM yAvat-pAmrapezikAM vA AmravacaM vA, AmrapAlakaM vA AmraDAlaka vA sANDam -- aNDasahitam yAvat-savIja saharitaM sodakam sottiGgapanakadaka mRttikAlatAtantu nAlasahitaM jAla paramparA rahita bhI hai aura 'tiricchachinnaM' tiryakachinna bhI hai arthAt TeDhA kATA huA bhI hai aura 'bucchinnaM' vyucchinna bhI hai arthAt khaNDa parakhaNDa karake kATA huA bhI hai aisA jAnakara isa prakAra se Amraphala ko 'phAsuyaM jAva paDi gAhijjA' prAsuka acitta samajhate hue yAt eSaNIya AdhAkarmAdi solaha doSoM se rahita mAnate hue sAdhu aura sAdhvI grahaga karale, kyoMki isa prakAra ke aNDAdi samparka se rahita aura tirachA kATA hubhA evaM khaNDa gbaNDa karake kATA hA Amraphala prAsuka-acisa evaM eSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se rahita hone se sAdhu aura sAdhvI ko grAhya hotA hai| ___ aba Amraphala ke ardhabhAga tathA sArabhAga vagairaha ko bhI sAdhu aura sAdhvI ke liye vizeSa avasthA meM arthAt aNDAdi yukta hone para agrAhya batalAte haiM'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'aMbabhittagaM vA' Amraphala ke adhakhaNDa bhAga ko yA 'aMbapesiyaM vA' Amraphala ke sAra bhAga ko yA 'aMbacoyagaM vA' Amraphala ke tvacA bhAga ko yA 5252|thii 56 2Dita cha. tathA tiricchachinnaM' tiya chinna arthAt pilI para che. tathA 'vunchinnaM' vyurichanna arthAta 447 4471 4zana pe cha to mAdI rItanI zana 'phAsuya' prAsura mayitta samalane 'jAva paDigAhijjA' yAvat pAya- mAyAmAha soLa dethI rahita mAnIne sIdhu ke sAdhvIe grahaNa karI levI kema ke A prakArathI IMDA vigerenA saMparkathI rahita ane varka kerIne kApela ane kakaDA karela kerIne prAsuka acitta ane eSaNIya ane AdhAkarmAdi doSothI rahita hovAthI sAdhu ane sAvIne grahaNa karavAthI deSa lAgatuM nathI. - have kerInA ardhAbhAgane tathA sArabhAga vigerene paNa sAdhu ane sAdhvIne aMDAdi yukta DAya to mayA hA viSetu 4thana 42 cha -'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrvarita saMyamazIsa sAdhu sane sI 'aMbabhittagaM vA' zanA manAyane 52 aMba periyaM vA' 01 sA2 bhAgane 'aMdhaco gaM vA' zanI chAne athavA 'aMbasAlaga vA' zrI.mAyA sUtra:4 Page #827 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 816 AcArAMgasutre tathA prakAram - aNDAdi sahitam aprAsukam sacitam yAvat - aneSaNIyaM manyamAno no pratigRhAta 'sebhikkhU vA bhikkhugI vA sa bhikSurvA mikSukI vA 'se jaM puNa jANijjA' sa sAdhuH yat punaH jAnIyAt 'avaM vA aMbabhittagaM vA jAva appaMDaM jAva' AmraM vA - Amra phalam AmramittakaM vA mrAbhAgaM yAvat- AmrapezikAM vA AmracacaM vA AmrazAlakaM vA Amra DAlakaM vA alpANDam - aNDarahitam yAvat - abIjam aharitam anudakam - uttiGgapanakAdi rahitaM lUnAtantunAlarahitaM vartate kintu 'atiricchachinnaM' atirazcInacchinnam na tiryakrachinnam 'avcocchinnaM' atirazvanacchinnam - bhakhaNDam vartate tahi 'aphAsuyaM jAva no paDigAhijjA' aprAsu kam - sacittaM yAvad aneSaNIyaM manyamAno no pratigRhNIyAt 'se jaM puNa 'aMbasAlagaM vA' Amraphala ke rasa ko yA 'aMbaDAlagaM vA' Amraphala ke khaNDa ko 'bhutae vA pAe vA' khAne aura pIne ke liye yadi icchA kare aura 'se jaM puNa evaM jANijjA' vaha sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se jAnale ki - 'aMbabhittagaM vA jAva' yaha Amraphala kA ardhakhaNDa bhAga aura yAvat Amraphala kA sAra tathA Amraphala kA chilakA sarva Amraphala kA rasa tathA Amraphala kA khaNDa 'saaMDa 'jAva' aNDoM se yukta hai tathA yAvat bIjoM se yukta hai evaM harita tRNa ghAsa vagairaha vanaspatijIva kAyoM se bhI yukta hai tathA zItodaka se bhI yukta hai evaM uttiGga-choTe choTe kIr3e makoDe prANiyoM se bhI yukta hai evaM panaka ka-choTe choTe phanage-coTI pipaDI vagairaha jIvoM se bhI sambaddha hai tathA zItodaka mizrita gilI miTTI se bhI yukta hai aura lUnAntu makare ke jAlaparamparA se bhI sambaddha hai aisA jAna le to yAvat usa aNDAdi sahita Amraphala ke ardhakhaNDAdi bhAga ko 'aphAsUyaM no paDimA hijA' aprAsuka-sacitta evaM yAvat aneSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajha kara sAdhu aura sAdhvI ko nahIM grahaNa karanA cAhiye kyoMki isa prakAra rInA rasane athavA 'aMbaDAlagaM vA' DerInA uDAne 'bhuttara vA pAyae vA' jAvA hai pIvAnI ko cha re 'se jaM puNa evaM jANijjA' ne temanA yuvAmAM me goSu khAye }'aMbabhittagaM vA jAva saaMDaM jAva' mA rInA ardhA lAga yAne yAvat tA sAra bhAga tathA kairInA chAla tathA kerInA rasa tathA kerInA kakaDA iMDAvALA che. tathA yAvat bIjothI yukta che. tathA lIaAtarI tRNu ghAsa vigere vanaspatithI pazu mukta che. tathA ThaMDA pANIthI pazu yukta che. temaja uttiga arthAt nAnA nAnA kIDI makeDA vigere prANiyAthI paNa yukta che. tathA panaka arthAt jINIjIvAta vALA jIvAthI saMbaMdhita che. tathA ThaMDA pANIthI maLela lIlI mATIthI paNa yukta che. tathA karALIyAnA tatujALanI para parAthI pazu saMbaMdha vALA che. evuM. temanA jaNavAmAM Ave te yAvat e aMDa divALI rInA artha mAhi lAgane 'aphAsuya no paDigAhijjA' apra su4-satti mane yAvat mane SaNIya-AdhAkarmAdi dekhavALI samajIne sAdhu ane sAdhvIe grahaNa karavI nahI' kema ke AvA prakAranA IMDA vigerenA sa' vALI kerInA ardhAMkhaDa bhAga vigerene khAvAthI ane pIvAthI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #828 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU. 6 saptama' avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 817 ke aNDAdi samparka yukta Amraphala ko ardhakhaNDa bhAga vagairaha ko khAne se aura pIne se saMyama kI virAdhanA hogI aura AtmA kI bhI virAdhanA hogI isaliye isa prakAra ke aNDAdiyukta Amraphala bhAga ko nahIM grahaNa karanA cAhiye kyoMki saMyamapAlana karanA hI sAdhu kA parama kartavya samajhA jAtA hai isaliye saMyama kA pAlana karanevAlA sAdhu ise nahIM grahaNa kare / aba prakArAntara se bhI Amraphala ke ardhakhaNDAdi bhAga ko nahIM lenA cAhiye yaha batalAte haiM - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, se jaM puNa jANijjA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se jAnale ki 'aba vA aMbabhittagaM vA jAva' yaha Amraphala yA Amraphala kA ardhakhaNDa bhAga yA yAvat Amraphala kA rasa vagairaha alpANDa hai arthAt aNDAdi rahita hai yAvat bIjAdi se sambaddha nahIM hai kintu 'atiricchachinnaM' tiryak chinna nahIM hai aura 'avocchinnaM' khaNDakhaNDa kATA huA bhI nahIM hai aisA jAnakara isa prakAra ke akhaus Amraphala ko 'aphAsuyaM jAva no paDigAhijjA' aprAsuka-sacitta evaM yAvat aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta samajhane hue sAdhu aura sAdhvI ko nahIM grahaNa karanA cAhiye kyoMki isa prakAra ke akhaNDa Amraphala ke ardhakhaNDabhAga vagairaha ko aprAsuka sacitta aura aneSaNIya hone se grahaNa karane para saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama kA pAlana karanevAle sAdhu aura sAdhvI ko isa prakAra saMyamanI virAdhanA thAya che. ane AtmAnI paNa virAdhanA thAya che, tethI A prakAranA IMDAdithI yukta kerInA bhAgane grahaNu karavA nahI' kema ke saMyamanu pAlana karavu eja sAdhu ane sAdhvInuM parama bya manAya che. tethI saMyamanu' pAlana karavAvALA sAdhue tene grahaNa karavA nahI. have prakArAntarathI paNa kerInA akhaDAda bhAgane na levA viSe kathana kare che.'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu bhane jANijjA' le vakSyamANu rIte lagI se hai- 'aMbaM vA aMbabhittagaM vA' sAdhvI 'se jaM puNa mA DerI athavA rInA ardhelAga 'jAva appaMDaM vA' yAvat rInA rasa vigere yAMDa che arthAt mAhi vinAnI che. yAvala bhI vigerenA saMbhaMdhavANI nathI. 'jAva atiricchachinnaM' paraMtu tirya chinna nathI. tathA 'avocchinnaM 44 / 4 / 4resa nathI. ye rIte bho to 'aphAsuyaM jAva no paDigAhijjA' tevA prabhAranI samaM purIne aprAsu satti mevaM yAvat anessnniiyAdhAkadi doSothI yukta samajIne sAdhu ke sAdhvIe grahaNa karavA nahI' kema ke A rItanI kApyA vinAnI akhaMDa kerI ke tenA abhAga vigerene aprAsu* sacitta ane aneSaNIya hAvAthI te grahaNa karavAthI sayamanI virAdhanA thAya che tethI saMyamanu' pAlana karavAvALA sAdhu ane sAdhvIe AvA prakAranI akhaMDa kerInA abhAga vigerene grahaNa karavA nahIM, A0 103 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #829 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre jANijjA' sa sAdhuH yat punaH jAnIyAt-'aMbaM vA jAva aMbaDAlagaM vA' AnaM vA yAvad AmrabhittakaM vA AmrapezikAM vA AmratavaM vA AmrazAlakaM vA AmraDAlakaM vA 'appaMDaM jAya tiricchacchinnaM' alpANDam-aNDarahitam yAvat-bIjarahitam aharitam anudakam uttiApanakadakamRttikA lUtAtantujAlarahitam, tirazcInacchinnam -tiryakchinnam 'cchinna' vyavacchinam-khaNDakhaNDaM vartate tarhi 'phAsuyaM jAva paDigAhijjA' prAsukam-acittam yAvat-eSaNIyaM manyamAnaH pratigRhNIyAditi bhAvaH 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA ke akhaNDa Amraphala ke ardhakhaNDa bhAga vagairaha ko nahIM grahaNa karanA caahiye| aba sAdhu aura sAdhvI ke liye grahaNa karane yogya AmraphalAdi bhAga ko batalAte haiM-'se jaM puNa jANijjA' vaha pUrvokta saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se jAnale ki-'aMbaM vA jAva aMbaDAlagaM vA yaha Amraphala yA yAvat Amraphala kA ardhakhaNDa bhAga yA Amraphala kA sAra bhAga yA Amraphala kA chilakA yA Amraphala kA rasa yA Amraphala kA khaNDa 'appaMDaM jAva tiricchachinnaM' aNDoM se sambaddha nahIM hai evaM yAvatU bIjoM se bhI sambaddha nahIM hai evaM harita tRNa ghAsa vagairaha vanaspatikAya jIvoM se bhI sambaddha nahIM hai evaM zItodaka ke samparka se bhI rahita hai tathA uttiApanaka zItodaka mizrita miTTI ke samparka se bhI rahita hai evaM lUtAtantu-makare ke jAla paramparA se bhI zUnya hai aura tiryaka chinna bhI hai arthAtU tirachA karake kATA huA bhI hai tathA 'vucchinnaM' vyuchinna bhI hai athavA khaNDa khaNDa kara ke bhI kATA huA hai aisA jAnakara isa prakAra ke Amraphala ko 'phAsuyaM jAva paDigAhijjA' prAsuka-acitta evaM yAvat eSaNIya AdhAkarmAdi doSoM se bhI rahita samajhakara grahaNa kara lenA cAhiye kyoMki isa prakAra ke Amraphala bhAga ko khAne yA pIne se saMyama kI virAdhanA nahIM hotI have sAdhu ane sArvIne grahaNa karavA yogya kerInA bhAga saMbaMdhamAM kathana kare che.-'se jaM puNa jANijjA' te parata sayamayI sAdhu sane sIne vakSyamA zata gaye haiM 'aMbaM vA jAva aMbaDAlagaM vA' mA 21 yAvat zanA abhAsa athavA tIna sArA zanu chor3eM atha zanI 2sa athavA nA 44 / 'appaMDa' vigerethI samadhita 'jAva tiricchachinnaM' tathA yAvat bhIyAthI para sajavita nathI tathA alan tRSya ghAsa vigere vanaspatikAya chathI paNa saMbaMdhita nathI tathA ThaMDA pANInA saMparkathI paNa rahita che tathA usiMga panaka ThaMDA pANIthI maLela mATinA saMparkathI paNa rahita che. tathA lutA taMtu kaLayAnI jALa paraMparAthI paNa zUnya che tathA tiryachina paNa che. arthAt tirachI peya paY . tathA 'vucchinnaM' vyurichana 55 cha. arthAt 44 // zana 55 / che. sema tela mAvA prAnI 'phAsuyaM jAva pagiAhiDajjA' maasuacitta avaM yAvat eSaNeya AdhAkamadi deze vinAnI samajIne grahaNa karI levI. zrI mAyA sUtra:4 Page #830 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU. 6 saptama' avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 819 'abhikaMkhijA' abhikAGkSeta-vAcchet 'ucchavaNaM uvAgacchittae' ikSuvanam upAgantum 'je tattha Isare jAva' yastatra-ikSuvane IzvaraH-ikSuvanAdhipatirvA smAt yAvat-samadhiSThAtA vA syAt tam avagraham anujJApayet, atha sa sAdhuH 'uggahaMsi evoggahiyaMsi' avagrahe svAminA avagRhIte sati kiM kuryAt ? ityata Aha-'aha bhikkhU icchijjA ucchu bhuttae vA pAyae vA' atha-anantaram bhikSuH icchet ihUM bhoktaM vA ikSurasaM pAtuM vA, tarhi 'se jaM puNa ucchaM jANijjA' sa sAdhuH yat punaH ikSum jAnIyAt 'sa aMDaM jAva' sANDam-aNDasahitam yAvatsabIjaM saharitaM saprANaM sodakaM sotiGgapanakada kamRttikA lUtAtantujAlasahitam vartate tahi 'aphA. suyaM jAva no paDigA hijjA' aprAsukam sacittam yAvad anepaNIyaM manyamAnaH no pratigRhNIisaliye isa prakAra ke Amra ko grahaNa kare / ___ aba gannA ikSu ko nahIM grahaNa karane ke liye batalAte haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'abhi. kaMkhijjA icchuvarNa uvAgacchittae' yadi gannA ke vana meM jAne kI icchA kare aura 'je tattha Isare jAva' jo koI usa gannA vana kA svAmI hoM yA yAvat adhiSThAtA ho to unase 'uggahaMsi evoggahiyaMsi' gannA ko khAne yA gannA ke rasa pIne ke liye anumati kI yAcanA kare aura yAcanA kara lene para 'ahabhikkhU icchijjA ucchu bhuttae vA' vaha bhikSu yadi gannA ko khAne ke liye yA 'pAyae vA' gannA ke rasa ko pIne ke liye icchA kare aura 'se jaM puNa ucchaM jANijjA' vaha sAdhu yadi aisA vakSyamANa rUpa se jAnale ki 'saaMDaM jAva' yaha gannA aNDAdi se yukta hai aura yAvata bIjAdi se sambaddha hai to aisA jAnakara usa gannA ko 'aphAsu jAva no paDigAhijjA' aprAsuka sacitta samajhakara yAvat nahIM grahaNa karanA cAhiye kyoMki isa prakAra ke aNDAdi se yukta gannA ko kema ke-A rItanI kerInA bhAgane khAvA ke pIvAthI saMyamanI virAdhanA thatI nathI. tethI AvI rItanI kerIne grahaNa karI levI. se aDa na 42 // viSe 4thana 42pAmA mAra cha. 'se bhikkha pA bhikkhu. No vA' ta ti yamazIla sAdhu mAna sanI 'abhikaMkhijjA ucchavaNaM uvAgacchittae' ne sesInA vanamA pAnI ch| 72 te 'je tattha Isare jAva' ye sesaDAnA bananA bhAsI DAya yAvat madhi DAya temanI pAse 'uggahaMsi evoggahiyaMsi' sesI bhASA ke selaDInA rasane pIvA mATe anumatinI yAcanA karavI. ane yAcanA karyA pachI 'aha bhikkhU icchijjA ucchu bhuttara vA, pAyara vA' te sAdhuna sesI bhAvabhATa sealRL 2sa pIvAnI 271 42 'se jaM puNa ucchu jANijjA' bhane te sAdhu ne se 1kSyamA zata -'saaMDaM jAva' mA sesI mAthI yuddhata cha. mana yAvat mIna vigerenA sI cha. mema samalane 'aphAsuyaM jAva no paDigAhijjA' to zrI sAgasUtra :4 Page #831 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 820 AcArAMgapatre yAt 'atiricchachinnaM taheva' atirazcInacchinnaH-na tiryakachinnaH ikSudaNDo yadi vartate tarhi tathaiva uktarItyaiva sacittasvAt aprAsukaM manyamAno no pratigRhNIyAt 'tiricchachinnevi taheva' tirazcInacchinno'pi ikSudaNDaH tathaiva-upayuktarItyaiva tiryachinnatve'cittatvAt prAsukaM manyamAnaH pratigRhNIyAditi bhAvaH 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'abhikaMkhAne se yA gannA ke rasa ko pIne se jIvahiMsA hone kI saMbhAvanA se saMyama kI virAdhanA hotI hai aura jIvahiMsAdi prayukta pApa lagane se Atma virAdhanA bhI hogI isaliye saMghamapAlana karane vAle sAdhu aura sAdhvI ko aNDAdiyukta gannA ko nahIM grahaNa karanA cAhiye kyoMki saMyamapAlana karanA hI sAdhumuni kA parama kartavya hotA hai| 'atiricchacchinnaM taheva, tiricchachinne'vi taheva' yadi ikSudaNDagannA tiryak chinna nahIM ho arthAt tirachA nahIM kATAhuA ho yA tirachA nahIM cIrA phADA huA ho to pUrvokta rIti se hI sacitta hone se aprAsuka samajhakara nahIM khAnA cAhiye aura yadi vaha ikSudaNDa-gannA tiryaka chinna ho arthAt tirichA kATA yA cIrA phADA ho to pUrvoktarIti se hI acitta hone se prAsuka samajha. kara usa ko khA lenA cAhiye kyoMki TeDhA meDhA kara kATane yA cIrane se acitta ho jAtA hai isaliye usa tiryak chinna ikSudaNDa ko khAne se jIvahiMsA kA saMbhava nahIM rahatA isaliye saMyama kI virAdhanA nahIM hotI aura saMyama kA pAlana karanA hI sAdhuoM kA parama kartavya hai| aba prakArAntara se bhI ikSudaNDa ko khAne kA niSedha karate haiM-'se bhikkhU vA, jANIne e selaDIne aprAsuka sacitta samajIne yAvat aneSaNaya hovAthI grahaNa karavI nahIM. kema ke AvA prakAranA iMDA vigerethI yukta selaDIne khAvAthI ke tene rasa pIvAthI jIvahiMsA thavAnI saMbhAvanAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tathA jIvahiMsAdi pApa lAgavAthI Atma virAdhanA paNa thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavAvALA sAdhu ane sAdhvIe iMDA vigere vALa selaDI grahaNa karavI nahIM kema ke-saMyamanuM pAlana karavuM e or sAdhu bhunIyAnu 52ma 40ya cha. 'atiricchacchinnaM taheva' ne se sebInA sahA tiyaMka chinna na hoya arthAt tirachi kApela na hoya athavA tirachI carela ke phala na hoya te pUrvokta rIte ja sacitta hovAthI amuka samajIne te pArvI nahIM, tathA 'tiricchachinne'pi taheva' te seDAna tiya china hAya arthAt ti Apasa ke cIrala pheDela hoya te pUrvokta rIte ja acitta hovAthI prANuka samajIne tene grahaNa karI levI kema ke-vAMdhacukI karIne kApavA ke cIravAthI acitta thaI jAya che. te e rIte tiryakachinna selaDInA sAMThAne khAvAthI jIvahiMsA thavAne saMbhava rahetuM nathI. tethI saMyamanI virAdhanA thatI nathI. saMyamanuM pAlana karavuM eja sAdhunuM parama kartavya che zrI mAyArAgasUtra :4 Page #832 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TokA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 6 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 821 khijjA' amikAkSet-yadi vAJchet 'aMtarucchuyaM vA ucchugaMDiyaM vA' antarikSukaM vA-inuparvamadhyabhAgam, ikSugaNDikA vA-ikSuparvakhaNDam 'ucchucoyagaM vA' ikSutvacaM vA 'ucchusAlagaM vA' ikSusAlakaM vA-ikSasArabhUtarasam 'ucchuDAlagaMvA' ikSuDAlakaM vA ikSakhaNDaM 'bhuttae vA pAyae vA' bhoktuM vA pAtuM vA yadi paristhitivazAd icchettahi 'se jaM puNa jANijjA' sa sAdhuH yat punaH jAnIyAt 'aMtarucchupaM vA' antarikSakaM vA-ikSuparvamadhya bhAgam 'jAva DAlagaM vA' yAvatikSugaNDikAM vA ikSu vacaM vA ikSusAlakaM vA ikSuDAlakaM vA-ikSukhaNDaM 'saaMDaM jAva no paDi. gAhijjA' sANDam-aNDasahitam, yAvat-satrANaM sabIjaM saharitam sodakaM sottiGgapanakadakamRttikAlUtAtannujAlasahitam jAnIyAditi pUrveNAnvayaH tarhi tathAprakAram antarikSukam ikSu. bhikkhuNI vA,'-vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI yadi 'abhikaMkhijA aMtarucchuyaM vA' ikSudaNDa ke pora kA madhya bhAga ko khAne kI icchA kare yA 'ucchugaMDiyaM vA' ikSudaNDa-gannA kA pora ko khAne kI icchA kare yA 'ucchucoyagaM vA' ikSudaNDa-gannA ke sArabhUta rasa ko pIne kI icchA kare yA 'ucchuDAlagaM vA' ikSudaNDa-gannA ke DAla ko 'bhuttae vA pAthae vA' khAne kI yA pInekI icchA kare aura 'se jaM puNa jANijjA' vaha sAdhu yA sAdhvI yadi aisA vakSyamANarUpa se jAna le ki 'aMtarucchuyaM vA jAva DAlagaM vA' ikSudaNDa-gannA kA parva madhya bhAga yA yAvat-ikSuparva khaNDa-arthAta gannA kA pora yA gannA kA chilakA yA gannA kA sArabhUta rasa yA gannA kA DAla arthAt khaNDa yadi 'saaMDaM jAva no paDigAhijjA' aNDoM se saMyukta hai yA aGkura janaka bIjoM se yukta hai yA hare bhare tRNaghAsa vagairaha vanaspatikAya jIvoM se sambaddha hai, zItodaka se sambaddha hai athavA uttina choTe choTe kIDe makoDe prANiyoM se yukta hai yA panaka-phanage cITI pipaDI vagairaha jIvoM se bhI sambaddha hai, evaM zItAdaka mizrita gilI miTTI se bhI sambaddha have prakArAntarathI paNa selaDInA sAMThAne khAvAne niSedha batAvavAmAM Ave che.'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrita saMyamazIla sAdhu sane sAthI 'abhikaMkhijjA aMtahacchuya vA ucchugaMDiyaM vA' sebInA saisni ranAnA madhyamAne pApAnI 427 // 42 bhaya semInI tajAra bhAvAnI 5271 4re 'ucchucoyagaM vA ucchusAlagaM vA' seDAna chAlane sekhaDInA 2sane pIvAnI (2cha42 athavA 'icchuDAlagaM vA' seaDIna mana 'bhuttae vA pAyae vA' mAvAnI , pIpAnI 27 / 42 mana se jaM puNa jANijjA' te sAdhu bhAra sAdhvI ne 20 165mA rIte to 3- 'aMtarucchuyaM vA' mA seaDAnA Aist bhayamA 'jAva DAlagaM vA' yAvat seasia taNI sebInA ch|| seTa. jInA 2sa hai sebiin| 44'saaMDaM' mAthI yuta cha. mayA bhopA64 mAthA yukta che. tathA lIlA ghAsa vigere vanaspatikAya jethI saMbaMdhita che. athavA ThaMDA pANInA saMbaMdhavALI che. tathA kALIyAnA jALa paraMparAthI paNa saMbaMdhita che. evuM zrI. AyAsUtra : 4 Page #833 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 822 AcArAMgasUtre DAlakaparyantam savittatvAda aprAsukaM manyamAno no pratigRhNIyAditi bhAvaH, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa jANijjA' sa sAdhuH yat punaH jAnIyAt 'aMtarucchuyaM vA jAva' antarikSukaM vA-ikSuparvamadhyabhAgaM vA yAvat-ikSugaNDikA vA ikSutvacaM vA ikSusAla vA ikSuDAlakaM vA 'appaDaM vA jAva paDigAhijjA' alpANDam vA aNDarahitam yAvat-aprANam abIjam aharitam anudakam uttiGgapanakadakamRttikAlUtAtantujAlarahitaM yadi jAnIyAt tarhi tathAprakAram-- antarikSukaM yAvad ikSuDAlakaparyantam acittatvAd prAsukaM hai tathA lUlAtantu-makare ke jAla paramparA se bhI sambaddha hai aisA jAna le to isa prakAra ke aNDe vagairaha se sambaddha ikSu daNDa-ganne kA parva madhya bhAga vagairaha ikSu DAla paryanta ko sacitta hone se aprAsuka samajhate hue nahIM khAnA cAhiye kyoMki isa prakAra ke aNDAdise yukta gannA ko khAne se jIvahiMsA kA saMbhava hone se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye nahIM khAnA caahiye| aba aNDe vagairaha ke samparka se rahita hone para gannA parva ko khAne kA vidhAna kahate haiM-se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, se jaM puNa jANijjA' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSakI-sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se jAna le ki 'aMtaracchuthaM vA jAva' yaha ganne kA parva madhyabhAga aura yAvat-ganne kA parva khaNDa yA ganne kA chilakA yA gannekA sArabhUta rasa yA ganne kA khaNDa 'appaMDaM vA jAva paDigahijjA' aNDoM se sambaddha nahIM hai evaM yAvat aMkura utpAdaka sajIva bIjoM se bhI saMmbaddha nahIM hai evaM tathA zItodaka se bhI yukta nahIM hai evaM uttiGga -choTe choTe prANiyoM se bhI sambaddha nahIM hai aura panakakIDe makoDe se bhI saMyukta nahIM hai evaM zItodaka mizrita gilI miTTI se bhI sambaddha temanA jANavAmAM Ave te A prakArathI iMDA vigerenA saMbaMdhavALI selaDI athavA tenA kakaDA ke madhyabhAga vigere sacitta hovAthI aprAsuka samajIne khAvA nahIM. kema ke A prakAranA IMDAdithI yukta selaDIne khAvAthI jIvahiMsAnI saMbhAvanA hovAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI te khAvA nahIM, have IDA vigerenA saMparkathI rahita hoya te tene grahaNa karavAnuM vidhAna batAve cha.-'se bhikkha vA bhikkhuNI vA te pUrita saMyamA sAdhu mane sApa 'se jaM puNa jANijjA' ne sebha to 3-'aMtarucchaya vA jAva' yA seasIna sahAnA madhyamA bhane yAvata selaDIne parva khaMDa ke selaDInA cheDA athavA selaDIne rasa athavA selaDInA kakaDA 'appaMDaM vA' DAnA samaya thI. 'jAva paDigAhijjA' yA mro||64 sa bhIyA paNa saMbaMdhita nathI. tathA lIlA taNa ghAsa vigere vanaspatikAyanA jInA saMbaMdhavALI tathA. zIdavALI nathI temaja nAnA nAnA prANiyenA saMbaMdhavALI nathI tathA panaka kIDI makaDAthI paNa saMyukta nathI. tathA zIdaTha mizrita lIlI mATInA saMparkavALI nathI. tathA sUtA taMtu kareLIyAnI jALa paraMparAthI paNa saMyukta nathI. tema jANIne ke zrI sAgasUtra :4 Page #834 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - marmaprakAzikA TIkA taskaMdha 2 u. 2 sU. 6 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 823 manyamAnaH pratigRhNIyAt 'atiricchacchinnaM taheva' atirathInacchinnam na tiryak chinnam antarikSuprabhRti ikSuDAlaparyantam tathaiva - pUrvoktasacittA mraphaLAlApakarItyaiva sacittatvAt aprAsukaM manyamAno no pratigRhNIyAt evameva pUrvoktatirazcInacchinnA mraphalAlApakarItyA tirazrInacchinnAntarikSukaprabhRtInAmapi acittatvAt tat prAsukaM manyamAnaH pratigRhNIyAditi bhAvaH / atha AmavAta jaDIkRtakalevarAdi ApatkAle sAdhUnAmagrAhyamapi lazunaM vA tatsadRzauSadhivizeSamadhikRtya tad viSayakamavagrahaM prarUpayitumAha-' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'abhikaMkhijjA ldasuNavaNaM uvAgacchittae' abhikAGakSet-vAtAdirogagrastadazAyAM lazunavanam tatsadRzamauSadhivizeSavanaM vA upAgantum tarhi 'taheva tinni vi AlAbamA ' tathaiva - pUrvoktarItyaiva AmrAdiviSayakAlApavat trayo'pi lazunAdirviSayakA AlApakAH nahIM hai tathA latAtantu makare ke jAlaparamparA se saMyukta nahIM hai aisA jAnakara yA dekhakara isa prakAra ke aNDA vagairaha ke samparka se rahita ganne kA parva madhya bhAga vagairaha ko acitta hone se prAsuka acitta samajhate hue aura eSaNIya - AdhAkarmAdi doSoM se bhI rahita samajhate hue grahaNa karalenA cAhiye kintu 'atiricchachinnaM taheva, tiriccha chinnaM taheba' jo ikSu parva vagairaha tiryak chinna nahIM hai usako pUrvokta sacitta Amraphala viSayaka AlApaka ke samAna hI sacitta hone se aprAsuka sacita samajhate hue nahIM grahaNa karanA cAhiye kintu jo ganne kA parva vagairaha tirachA kATA yA cIrA phADA huA hai usa ko acitta hone se prAsu acitta samajhakara khAlenA cAhiye kyoMki acitta sters vagairaha ko khAne se saMyama kI virAdhanA nahIM hotI / aba vAtavyAdhi vagairaha se pIDita dazA meM ApatkAla hone se sAdhuoM ke liye aura sAdhvI ke liye agrAhya lazuna vagairaha kA grahaNa batalAte haiM-' se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI joine A rIte iMDA vigerenA saMparka vinAnA selaDInA madhyabhAga vigerene acitta hAvAthI prANuka acitta samajIne tathA eSaNIya AdhAkarmAdri SAthI paNu rahita samajIne tharI kSetrI, paraMtu 'atiricchachinnaM taddeva' le sebaDInA sAMDA vigere tiryaI chinna na haiAya tene pUrvokta sacitta kerI viSayaka AlApakanI jema ja sacitta haiAvAthI aprAsum satti samane grahaNa TharavI nahIM' tathA 'tiricchachinnaM taddeva' le zejhaDInA sAMThA vigere tirthAM kApela ke cIrela haiAya te te acitta heAvAthI prApuka-acitta samajIne grahaNa karI levA. kema ke--acitta selaDInA sAMThA vigerene khAvAthI sayamanI virAdhanA thatI nathI. have vAtavyAdhi vigere papaiDAvALI avasthAmAM ApatkALa hAvAthI sAdhu ane sAdhvIne agrAhya sasANu vigerene ravA uthana mere che.- se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te yUrvokta saMyamazIla sAdhu bhane sAdhvI ne vAtavyAdhitI avasthAmAM auSadha3ye 'abhikaMkhijjA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #835 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 AcArAMgasUtre vaktavyAH avagantavyA vA kintu AmrAdi viSayApekSayA vizeSamAha-'navaraM hasaNaM' navaram AmraphalAdi viSayApekSayA vizeSastu atra lazuno'vagantavyaH tatsadRzaH auSadhivizeSo vA 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhAvabhikSurvA bhikSukI vA 'abhikaMkhijjA' abhikAkSet-yadi AmavAtAdi rogapIDitatvAt tad dUrIkaraNArtham vAJchet 'lahasuNaM vA lahasuNakaMdaM vA' lazunaM vA lazunasadRzam auSadhivizeSaM vA, lazunakandaM vA lazunasadRzauSadhivizeSakandam vA tadauSadhimUlabhAgamityarthaH lhasuNacoyagaM vA' lazunatvacaM vA-tatsadRzauSadhi sAdhvI yadi yAta vyAdhi se grasta dazA meM auSadhake rUpameM sevanArtha 'abhikaMkhi jA lasuNavaNaM uvAgacchittae' lazuna ke vana meM jAne kI icchA kare aura lazuna ko yA lazuna sadRza pyAja auSadhi vizeSa ko yA lazuna kanda ko yA lazuna sadaza auSadhi vizeSa ke kanda ko yA usake mUla bhAga ko yA lazuna ke chilakA ko yA lazuna sadRza pyAja auSadhi vizeSa ke chilakA ko yA lazuna ke nAla daNDa ko yA lazuna sadRza pyAja vagairaha auSadhi vizeSa ke nAla daNDa ko khAne ke liye yA usa ke rasa ko pIne ke liye vicAra kare aura yadi vaha sAdhu jAna le ki yaha lazuma kAndAdi aNDoM se sambaddha hai yA bIjAdi se sambaddha hai to usako sacitta samajhakara nahIM grahaNa karanA cAhiye kintu aNDAdi se sambaddha nahIM ho to grahaNa kara lenA cAhiye, evaM vaha lazunakandAdi tirachA kATA huA ho to acita hone se grahaNa kara lenA cAhiye aura yadi tirachA nahIM kATA huA ho to nahIM grahaNa karanA cAhiye isI tAtparya se kahA hai ki 'taheva tinni vi. AlAvagA' tathaiva-pUrvokta AmrAdi viSayaka AlApaka samAna hI lazuna viSayaka bho tInoM AlApakoM ko samajha lenA cAhiye 'navaraM lhasugaM' kintu AprAdi viSayaka AlApakoM ko apekSA lazuna viSayaka AlApakoM kI vizeSatA yahI hai lasuNavaNaM uvAgacchittae' sAnA vanamA pAnI 42ch| 42 'taheva tinni vi AlAvagA' ane lasaNane agara lasaNa sarakhA DuMgaLI vigere auSadha vizeSane ke lasaNanA kaMdane athavA lasaNanA sarakhA auSadhi vizeSanA kaMdane athavA tenA mULa bhAgane athavA lasa nA cheDAne athavA lasaNa sarakhA DuMgaLI vigerenA cheDAne athavA lasaNanA nALa daMDane khAvA mATe athavA tene rasa pIvAno vicAra kare ane e sAdhunA jANavAmAM Ave ke A lasaNanA kaMdAdi iMDAonA saMbaMdhavALA che. athavA aMkutpAdaka bI vigerenA saMbaMdhavALA che. te tene sacitta samajIne grahaNa karavA nahIM paraMtu iMDAM-bI vigerenA saMbaMdhavALA na hoya arthAt acitta hoya te grahaNa karI levuM. ane je tirachuM kApela nAya to 45 4258 nahI ye tuthI yu cha , 'taheva pUrita sAmAhinA AlApakanI sarakhA ja lasaNa saMbaMdhI paNa traNe AlApa samajavA. paraMtu AmrAdi AlApako 32di sasanA AsA5omA 'navara lasuNa' vizeSatA saga cha -sa hane pAna zrI sAgasUtra :4 Page #836 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 6 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 829 vizeSatvacaM vA 'lahasuNanAlagaM vA' lazunanAlakaM vA tatsadRzauSadhivizeSanAlaM vA 'bhuttae vA pAyae vA' bhoktuM vA pAtuM vA yadi abhikAGkSaditi pUrveNAnvayaH 'se jaM puNa jANijjA' sa bhAvasAdhuH yadi puna: jAnIyAt 'lasuNaM vA jAva lasuNabIyaM vA' lazunaM vA-lazunasadRzam auSadhivizeSa vA yAvat-lazunavIjaM vA-lazunabIjasadRzamauSadhivizeSavIjaM vA 'saaMDaM jAva' sANDam aNDasahitam yAvat saprANam sabIjam saharitam sodakaM sotiGgapanakadagamRttikA lUtAtantujAlasahitaM jJAtvA tathAprakAram aNDAdilatAtantujAlasahitam lazunaM lazunasahazauSadhivizeSa sacittatvAd aprAsukaM manyamAno no pratigRhNIyAt 'evaM atiricchacchinne'vi' evam-uparyukasANDAdilazuna tatsadRzauSadhivizeSAlAparItyA atirazcIna cchinnalazunatatsadRzauSadhivizeSaviSayako'pi AlApako vaktavyaH tathA ca atiryakachinna lazuna tatsadRzauSadhi vizeSasyApi sacittatvena prAsukaM manyamAno no pratigRhNIyAt ityarthaH, ki-lazuna ko joDa kara AlApaka bolanA cAhiye, ina pUrvokta viSayoM ko hI khulAzA karake batalAte haiM-'se jaM puNa jANijjA' vaha pUrvokta sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANarUpa se jAna le ki 'lasuNaM jAva' yaha lazuna yA yAvat-lazuna sahaza pyAja vagairaha auSadhi vizeSa yA 'lapsuNabIyaM vA' lazuna bIja yA lazuna sadRza pyAja vagairaha kA bIja yA lazuna kanda yA lazuna sadRza pyAja vagairaha kA kanda yA lazuna kA nAladaNDa yA lazuna sadRza pyAja vagairaha auSadhi kA nAladaNDa yadi 'sabhaMDaM jAva' aNDe se sambaddha hai yA yAvatU-bIjoM se yukta hai yA haritoM se sambaddha hai yA zItodaka utti panaka zIta jala mizrita miTTI se sambaddha hai lUtAtantu jAla se sambaddha hai aisA jAna le to usa ko sacitta hone se aprAsuka sacitta samajha kara nahIM grahaNa karanA cAhiye evaM yadi evaM atiricchacchinne' vaha lazuna kandAdi tirachA nahIM kATA huA hai aisA jAna le yA dekhale to bhI use sacitta hone se prAsuka nahIM samajhate hue grahaNa bhaa5| DA ! pUrita viSayAne 4 muzAsApA2 sUtra42 matAva cha. se paNa jANijjA' te pUrNata sAdhu, savIna nAmoM se ye bhAva -'lasuNaM vA jAvara sAsa yAvat sa s2|| gaNI vigere auSadha vizeSa athavA 'lasuNabIya vaa| lasaNanA bI agara lasaNa sarakhA DuMgaLI vigerenA bI ke lasaNa kaMda agara lasaNa sarakhA DuMgaLI vigerenA kaMda athavA lasaNanA nALa daMDa athavA lasaNa sarakhA DuMgaLI vigaire goSadhIna nANa 'saaMDaM jAva' DAna savA che athavA yAvata bIyAothI yukta che. agara lIlerIthI yukta che. athavA ThaMDA pANI uniMga panaka ThaMDA pANithI maLela lIlI mATInA saMbaMdhavALuM che. athavA sUtA taMtukALathI saMbaMdhita che. tema nA to tara sayitta pAthI sAsu-sayitta samajhane grahaya 42 nahI. 'evaM ati. ricchachinnevi sa hi tirachu pela naDAya tema and heme to para te sathitta pAthI prAsura napAthI 75 42 nahI. paraMtu 'tiricchachinne jAva A0 104 zrI sAgasUtra :4 Page #837 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 826 AcArAMgasUtre kintu 'tiricchachinne jAna paDigAhijjA' tirathInacchinnam - tiryak cchinnaM lazunaM tatsadRzauSadhivizeSaM vA tiryak chinnatvena acittatvAt prAsukaM manyamAnaH pratigRhNIyAditi bhAvaH // 206 // mUlama se bhikkhU vA bhikkhuNI vA AgaMtAresu vA ArAmAgAresu vA gAhAvaikulesu vA pariyAbasahesu vA jAvoggahiyaMsi je tattha gAhAvaINa vA gAhAvaiputANa vA icceyAI AyataNAI uvAikamma aha bhikkhu jANijjA, imAhiM sattahiM paDimAhiM uggahaM uggihittae, tattha khalu imA paDhamA paDimA - se AgaMtAresu vA ArAmAgAresu vA gAhAikulesu vA pariyAvasahesu vA aNuvIi uggahUM jAijA jAva vihari - slAmo paDhamA paDimA 1, ahAvarA duccA paDimA jassa NaM bhikkhussa evaM bhavai - ahaM ca khalu annesiM bhikkhuNaM aTTAe uggahaM uggivihassAmi, aNNersi bhikkhUNaM uggahe uggahie uvalissAmi duccA DimAra, ahAvarA taccA paDimA jassa NaM bhikkhussa evaM bhavai - ahaM ca khala annesiM bhikkhaNaM aTThAe uggahaM uggihissAmi, annesiM ca uggahe uggahie no uvallissAmi, taccA paDimA 3, ahAvarA cautthA paDimA jassa NaM bhikkhussa evaM bhavai ahaM ca khalu annesiM bhikkhaNaM aTThAe to uggahaM uggihissAmi, annesiM ca uggahe uggahie ubalissAmi catthI paDimA 4, ahAvarA paMcamA paDimA - jassaNaM bhikkhu nahIM karanA cAhiye kintu yadi 'tiricchachinne jAva paDigAhijjA' vaha lazuna kandAdi tirachA kATA huA hai aisA samajha le yA jAna le to usa ko acitta evaM prAsuka hone se grahaNa karalenA cAhiye kyoM ki acitta lazuna kandAdi ko vAtavyAdhi vagairaha ApatkAla meM grahaNa karane se saMyama kI virAdhanA nahIM hotI hai ataeva tirachA kATA huA lazuna kandAdi ko vAtavyAdhi dazAmeM grahaNa kara lenA cAhiye || sU0 6 // paDigAhijjA' le te sasAnA hAhi tirachA apesa hoya tebha laguvAmAM Ave to tene Rcitta hAvAthI prAsuka samajIne grahaNa karI levu'. kema ke acitta lasaNanA kArdine vAtapIDA vigere ApatkALamAM graNa karavAthI saMyamanI virAdhanA thatI nathI. tethI ja vaka rIte kApela lasaNanA dArdane vAtapIDA avasthAmAM grahaNa karI levA 5sU. 65 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #838 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU. 7 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 827 ssa evaM bhavai - ahaM ca khalu appaNo aTThAe uggahaM ca uggihissAmi, no dupahaM no tipahaM no caunhaM no paMcapahaM paMcamA paDimA5, ahAvarA chaTTA paDimA jassa evaM ugahe uvalliijjA je tattha ahAsamannAgae ikaDe vA jAva palAle tassa lAbhe saMbasijjA tassa alAbhe ukkuo vA nesajjio vA viharijjA, chaTTA paDimA 6, ahAvarA sattamA paDimA je bhikkha ahAsaMthaDameva uggahaM jAijjA, taM jahA - puDhavi silaM vA kaTThasilaM vA ahAsaMthaDameva tassa lAbhe saMte saMbasijA, tassa alAbhe ukkuDuo vA nesajio vA viharijA, sattamA paDimA 7, icce yAsi sattahUM paDimANaM annayaraM jahA piMDesaNAe // sU0 7 || chAyA - sa bhikSu bhikSukI vA AgantrAgAreSu vA ArAmAgAreSu vA gRhapatikuleSu vA paryAvasadheSu vA yAvad atragRhIte yeSAM tatra gRhapatInAM vA gRhapatiputrANAM vA ityetAni AyatanAni upAtikramya atha bhikSurjAnIyAt - AbhiH saptamiH pratimAbhiH avagraham avagrahItum, tatra khalu iyaM prathamA pratimA-sa AgantrAgAreSu vA bhArAmAgAreSu vA gRhapatikuTheSu vA paryAbasa vA anuvicintya avagrahaM yAceta yAvad vihariSyAmaH prathamA pratimA / athAparA dvitIyA pratimA -yasya khalu bhikSukasya evaM bhavati - ahaM ca khalu anyeSAM mikSukANAm arthAya avagraham avagrahISyAmi, anyeSAM bhikSUNAm avagrahe avagRhIte upAlayiSye, dvitIyA pratimA 2, athAparA tRtIyA pratimA -yasya khalu bhikSukasya evaM bhavati - ahaM ca khalu anyeSAM bhikSukANAm arthAya avagraham avagrahISyAmi anyeSAM bhikSukANAm avagrahe avagRhIte no upAlayiSye, tRtIyA pratimA 3, athAparA caturthI pratimA-yasya khalu bhikSukasya evaM bhavati - ahaM ca khalu anyeSAM bhikSukANAm arthAya no avagraham avagrahISyAmi, anyeSAM ca bhikSukANAm avagrahe avagRhI te upAlayiSye, caturthI pratimA 4, athAparA paJcamI pratimA-yasya khalu bhikSukasya evaM bhavati - ahaM ca khalu AtmanaH arthAya avagraham ca avagrahISyAmi no dvayoH no trayANAm no caturNAm no paJcAnAm, paJcamI pratimA 5, athAparA SaSThI pratimA-yasya evaM avagraham upAlayiSye yastatra yathA samanyAgataH utkaTo vA yAvat palAlaH tasya lAbhe savatsyAmi, tasya alAbhe utkukkuTo vA niSaNNo vA vihariSyAmi, SaSThI pratimA 6, athAparA saptamI pratimA - samikSuH yathAsaMstRtameva avagraham yAceta, tadyathA pRthivIzilA vA kASThazilA bA yathAsaMstRtameva tasya lAbhe sati saMvaset, tasya alAbhe utkukkuTo vA niSaNNo vA viharet, saptamI pratimA, 7 ityetAsAM saptAnAM pratimAnAm anyatarAm yathA piNDaiSaNAyAm // s0 7|| TIkA - atha avagrahaviSayaka saptAbhigraharUpa pratijJAsvarUpANi prarUpayitumAha - ' se bhikkhU zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #839 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 828 AcArAMgasUtre vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'AgaMtAresu vA' AgantrAgAreSu vA-atithizAlA rUpadharmazAlAdiSu 'ArAmAgAresu vA' ArAmAgAreSu vA-udyAnasthitAzramagRheSu 'gAhAvaikulesu vA' gRhapatikuleSu vA-gRhastha gRhasamIpavayupAzrayeSu 'pariyAvasahesu vA' paryAvasatheSu vAcarakazAkyaprabhRtidaNDimaTheSu vA 'jAvoggahiyaMsi' yAvada-anuvicintya avagrahaM yAcitvA adhipatiprabhRti sakAze avagrahAnujJApanAnantaram avagrahe avagRhIte sati 'je tattha gAhAvaINa vA gAhAvaiputtANa vA' yeSAM tatra gRhapatInAM gRhapatiputrANAM vA 'icceyAI AyataNAI uvAtikkamma' ityetAni pUrvoktAni vakSyamANAni ca AyatanAni doSasthAnAni upAtikramyaatikramya ulladhya 'aha bhikkhU jANijjA' atha bhikSarjAnIyAt 'imAhiM sattahi paDimAhi uggahaM ugihittae' AbhiH saptabhiH pratimAbhiH-abhigraharUpapratijJAbhiH avagraham-kAlakSetrAvagrahavizeSam avagrahIyu jAnIyAt-iti pUrveNAnvayaH yatanAM kuryAditi tadarthaH __ aba kAla kSetrAvagraha ke viSaya meM sapta abhigraha rUpa pratijJA svarUpa kA pratipAdana karate haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sodhu aura bhikSukI-sAdhvI 'AgaMtAresuvA' atithi zAlArUpa dharmazAlAoM meM yA 'ArAmAgArekha vA' ArAma-udyAnazAlAoM meM yA 'gAhAvaikulesu yA' gRhapati gRhasthazrAvaka ke upAzrayoM meM yA 'pariyAvasahesu vA anyatIrthika daNDi vagairaha ke maThoM meM 'jAvo. gahiyaMsi rahane ke liye hRdaya meM vicAra kara avagraha kI yAcanA kara una atithi zAlA vagairaha ke svAmI yA adhiSThAtA se rahane ke liye anumati lekara rahane para 'je tattha gAhAvaINa vA vahAM ke jina gRhapati gRhastha zrAvakoM ke yA 'gAhAvaiputtANa yA' gRhapati putroM ke pUrvokta aura 'icceyAI AyataNAI uvAikamma' pUrvokta aura vakSyamANa doSoM ke sthAna haiM unako ullaMghana kara 'aha bhikkhU jANijA' sAdhu muni mahAtmA vakSyamANa 'imAhiM sattahiM paDimAhi' sAta abhigraha rUpa pratijJAoM se have kALa kSetrAvagrahanA viSayamAM saptaabhigraharUpa pratijJAnA svarUpanuM pratipAdana 42vAmAM Ave che. Asttha - 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te parata saMyamazIra sAdhu bhane sAthI 'AgaMtAresu vA' mAtA // 35 bhAyamA ay| 'ArAmAgAresu vA' GdhAna sAbhA 'gAhAvaikulesu vA' maya zasya zrApa pAzrayAmA mayA 'pariyAvasahesu vA' sanyatA birenA bharamA 29vA mATe 'jAvoggahiya si' 11nI yAyanA karIne e atithizALA vigerenA mAlika agara vahIvaTa karanAra pAsethI rahevA mATe anumati na tyAM rahe te bhyAna 'je tattha gAhAvaINa vA' tyAMnA gRhapati sya zrAvahIna ath| 'gAhAvaiputtANa vAM' tina putrIna 'icceyAiM AyataNAI uvAtikamma' bhArata bhane 1kSyamA sthAnAne sAjAna 'aha bhikkhU jANijjA' sAdhu muni pakSyamA 'imAhiM sattahiM paDimAhiM' mA sAta mali 35 pratijJAmAthI 'uggahaM uggiH zrI mAyArAgasUtra :4 Page #840 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 7 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 829 tatra prathamAM pratimAmAha-'tattha khalu imA paDhamA paDimA' tatra khalu saptam pratimAsu iyaM prathamA pratimA-'se AgaMtAresu vA sa sAdhuH AgantrAgAreSu vA-atithizAlAdi 'ArAmAgAresu vA' ArAmAgAreSu vA-udyAnasthitAzramagRheSu 'gAhAvaikulesu vA' gRhapatikuleSu vA pariyAvasahesu vA' paryAvasatheSu vA-anyatIrthikadaNDiprabhRtimaTheSu 'aNuvIi uggahaM jAijA' anuvicintyavicArya avagrahaM yAceta 'jAva viharissAmo' yAvat-athAlandaM yAvatkAlamAtram yAvatkSetramAtram adhipaterAdezaH tAvatkAlameva tAvatkSetrameva avagrahaM gRhItvA vatsyAmaH tataH paraM vihariSyAmaH 'uggahaM uggiNihattae' kAla kSetrAvagraha vizeSa ko grahaNa karane ke liye yatna kare una vakSyamANa sAta pratijJA rUpa pratimAoM meM prathama pratijJA rUpa pratimA kA svarUpa batalAte haiM 'tattha khalu imA paDhamA paDimA'-una pUrvokta aura vakSyamANa sAta pratijJA rUpa pratimAoM meM yaha pahalI pratimA arthAt pratijJA samajhanI cAhiye 'se AgaMtAresu vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI atithizAlArUpa dharmazAlAoM meM yA 'ArAmAgAresu yA' ArAma-ucAnasthita kuTI Azrama vagairaha zAlAoM meM yA 'gAhAvaikulesu vA' gRhapati-gRhastha zrAvaka ke upAyoM meM yA 'pariyAvasahesu vA' caraka zAkya prabhRti daNDI vagairaha ke maThoM meM rahane ke liye 'aNuvIi uggahaM jAijjA' hRdaya meM vicAra kara apagraha arthAt kAla kSetrAvagraha kI yAcanAkare aura yAvata una atithizAlA vagairaha ke svAmI se yA mukhya adhiSThAtA se una atithizAlA dharmazAlA upAzraya maThoM meM Thaharane ke liye kAla kSetrAvagraha kI yAcanA kare ki-he AyuSman ! hama loga Apake hI icchAnusAra na ki svecchA se arthAt jitane kAla ke liye aura jitane hI sthAna ke Nhittae' 45 kSetrAvara vizeSa praya 4211 mATe yatna 12vI. e vaphTamANa sAta pratijJArUpa pratimAomAM prathama pratijJArUpa pratimAnuM svarUpa sUtrA2 matAva cha.-'tattha khalu imA paDhamA paDimA' ke pUrvAta mane vakSyamA sAta pratijJA. rUpa pratimAomAM A pahelI pratimA arthAt pratijJA samajavI. te pUrvokata saMyamazIla sAdhu ma. sAdhvI 'AgaMtAresu vA' matithi zA35 ghamAsAmA athavA 'ArAmA. gAresu vA' udyAnamA mAvasa Ti2 . pAzrama vigeremA ma24 'gAhAvaI kulesu vA' . pati 75 zrA14 jAyamA bhayA 'pariyAvasahesu vA' 5241.45 41 birenA bhImA 'aNuvII' 29 // bhATayamA viyA2 30 'uggahaM jAijjA' mA arthAt 1 panI yaayn| 42vI. 'jAva viharissAmo' bhane yAvat me matiyA vigerenA svAmI agara mukhya vahIvaTa karanAra pAsethI e dharmazALA ke ughAnazALA ke upAzrayamAM rahevA mATe kALa kSetrAvagrahanI yAcanA karavI ke he Ayumana amo ApanI ja IcchA pramANe nahIM ke svecchAthI arthAt jeTalA kALa mATe jeTalA sthAna mATe ApanI saMmati haze eTalA ja kALa sudhI ane eTalA ja sthAnamAM rahIne ame vihAra karI jaIzuM zrI sAgasUtra :4 Page #841 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre 'paDhamA paDimA' iti prathamA pratimA-pratijJArUpAbhigraho bodhyaH, 'ahAvarA duccA paDimA' athAparA dvitIyA pratimA-abhigraharUpA pratijJAprarUpyate-'jassa NaM bhikkhussa evaM bhavai'yasya khalu bhikSukasya evam-vakSyamANarItyA manasi vicAro bhavati--'ahaM ca khalu' aham ca khalu avagrahayAcako bhikSuH 'bhannesiM bhikkhUNaM aTThAe' anyeSAM bhikSukANAm arthAyanimittAya 'uggaI uggihissAmi' avagraham avagrahISyAmi atha ca 'aNNesi bhikkhUNaM uggahe uggahie uvallisAmi' anyeSAM bhikSukANAm akgrahe agRhIte sati upAlayiSyevatsyAmi 'duccA paDimA' iti dvitIyA pratimA-pratijJA bodhyA, 'ahAvarA taccA paDimA' liye Apako anumati hogI utane hI kAla taka aura utane hI sthAna meM raha kara 'jAya viharissAmo' hama loga vahIM se vihAra kara deMge arthAt vahAM se cale jAyeMge etAyatA jitane ho samaya taka aura jitane hI sthAna meM rahane ke liye Apa kA Adeza hogA, utane hI samaya taka aura utane hI sthAna meM raha kara hama loga yathAsamaya hI vahAM se nikala jAyeMge isa prakAra pratijJA kara jaina sAdhu aura jaina sAdhvI ko ThaharanA cAhiye 'paDamA paDimA' yaha pahalI pratijJA rUpa pratimA yA abhigraha kA svarUpa samajhanA caahiye| aba dUsarI abhigraha rUpa pratimA yA pratijJA kA svarUpa batalAte haiM-'jassa NaM bhikkhussa evaM bhavaI'-jisa bhikSuka arthAt saMyamazIla sAdhu ko isa prakAra vakSyamANarUpa se mana meM vicAra hotA hai ki-'ahaM khalu aNNesiM bhikkhU NaM aTThAe' avagraha kI yAcanA karane vAlA maiM dUsare bhikSu saMyamazIla sAdhuoM ke liye 'uggaheM uggihissAmi' avagraha kI yAcanA karUMgA aura 'aNNesi bhikkhUNaM uggahe' dUsare sAdhuoM ke liye 'uggahie ullissAmi avagRhItazcita avagraha hone para hI meM nivAsa karUMgA, yaha 'duccA paDimA' dUsarI pratijJA rUpa pratimA kA svarUpa samajhanA cAhiye, aba tIsarI pratijJA rUpa pratimA arthAt samaya pure thatAM ane te sthAnamAMthI cAlyA jaIzuM eTale ke jeTalA samaya mATe ane jeTalA sthAnamAM rahevA mATe ApanI saMmati haze eTalA ja samaya sudhI ane eTalA ja sthAnamAM rahIne ame samaya puro thatAM tyAMthI nIkaLI jaIzuM. A pramANenI pratijJA zane sA5 hai sAvIme tyo 23 20 'paDhamA paDimA' paDI pratikSA35 pratibhA athavA abhigrahanuM svarUpa samajavuM. ve bhI mali35 pratimA-pratijJAnu 2135 suutr||2 matAve cha.-'jassa gaM bhikkhussa evaM bhavai' 02 sAdhunA manamA viyara bhAva hai 'ahaM ca khalu annesiM bhikkhaNaM 'advAra uggahaM uggihissAmi' ma nI yAyanA 42 // 2 . manya sAdhu bhATe apa. anI yaayn| zaza. tama bhaNNesiM bhikkhaNaM uggahe uggahie allimsAmi' alon saadhume| bhATa bhAta nizcita bhaDa thAya tyAre du. 1 nivAsa zaza. 'duccA paDimA' A bIjI pratijJA rUpa pratimAnuM svarUpa samajavuM. zrI sAgasUtra :4 Page #842 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutarakaMdha 2 u. 2 sa. 7 saptama' avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 831 athAparA tRtIyA pratimA-pratijJA abhigraharUpA prarUpya te 'jassaNaM bhivakhurasa evaM bhavaI'yasya khalu bhikSukasya evaM manasi vicAro bhavati-'ahaM ca khalu aNNesi bhikkhUNaM aTThAe uggaraM umgihissAmi' ahaM ca khalu avagrahayAcako bhikSuH anyeSAM bhikSukANAm aryAya nimittAya-avagraham avagrahISyAmi kintu 'annesiM ca uggahe uggahie no upallissAmi' anyeSAM ca bhikSakANAm avagrahe avagRhIte sati no upAlayiSye-bansyAmi taccA paDimA' iti tRtIyA pratimA-abhigraharUpA pratijJA bodhyA, 'ahAvarA cautthA paDimA' athAparA caturthIpratimA prarUpyate-'jassa NaM bhivakhussa evaM bhavaI' yasya khalu bhikSukasya evam-manasi vicAro bhavati-'ahaM ca khalu aNNesiM bhikkhUNaM aTThAe no uggahaM uggihissAmi' ahaM ca khalu avagrahayAcakaH sAdhuH anyeSAM bhikSukANAm arthAya-nimittAya no avagraham avagrahISyAmaH, arthAt avagraha ko batalAte haiM-'jassa NaM bhivakhussa evaM bhavaI'-jisa bhikSuka saMyamazIla sAdhu ko aisA vakSyamANa rUpa se mana meM vicAra hotA hai ki 'ahaM khalu 'aNNesiMca uggahaM uggahie' meM dUsare sAdhuoM ke nimitta avagraha kI 'uggihissAmi' yAcanA karUMgA, kintu 'annesi ca uggahe uggahie' dUsare sAdhuoM ke avagraha gRhIta hone para 'no uvallissAmi' maiM unake gRhIta ava. graha meM nivAsa nahIM karUMgA, 'taccA paDimA' yaha tIsarI abhigraha rUpa pratimA kA svarUpa hai| aba cautho abhigraha rUpa yAcanA arthAt pratimA kA svarUpa batalAte haiM'ahAvarA cautthA paDimA' aba anya cauthI pratijJA rUpa pratimA kA svarUpa kahate haiM ki-'jassaNaM bhikkhussa evaM bhavai' jisa bhikSuka arthAt saMyamazIla sAdhu ko isa vakSyamANa rUpa se mana meM vicAra hotA hai ki 'ahaM ca khalu annesiM bhikkhUNaM aTThAe' maiM anya dUsare bhikSuka sAdhuoM ke nimitta 'no uggahaM uggihissAmi' avagraha arthAt kAla have trIjI pratijJA rUpa pratimA arthAta avagrahanuM kathana kare che. 'jassa NaM bhikkhussa evaM bhavai re sAdhune mevA prA2 nAviyA2 mAye haiM 'ahaM ca khalu aNNesiM bhivakhaNaM aTThAe ugaha uggihissAbhi' hu bhI sAdhunA nibhitro apaanI yAyanA 420 52'tu 'aNNesi ca uggahe ugAhie' mIon sAdhu mATe 44 75 za tamanA bhATe 599 resa apamA 'no uballissAmi' nivAsa 420 nahI 'taccA paDimA' | Aq 35 trI pratibhAnu 2135 che. ve yAthI savaDa 35 yaayn| arthAt pratibhAnu 2135 matAva cha. 'ahAvarA cautthA paDimA' huve yAthI pratijJA 35 pratibhAnu 2535 matApAmAM Ave che. 'jassa NaM bhikkhumsa' re sAdhuna 'evaM bhavaI' sevA viyA2 mA 3-'ahaM ca khalu annesiM bhikkhUNaM aTThAe' mA saadhume| mATe apa mAta sApanI yAyanA zrI sAgasUtra :4 Page #843 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 832 AcArAMgale apitu 'aNNesi ca uggahe uggahie ullissAmi' anyeSAzca sAdhUnAm avagrahe avagRhIte evaM upAlayiSye-vatsyAmi 'cautthA paDimA' iti caturthI pratimA bodhyA 'ahAvarA paMcamA paDimA'-athAparA paJcamI pratimA-pratijJA prarUpyate-'jassaNaM bhikkhussa evaM bhavaI'-yasya khalu bhikSukasya evaM manasi vicAro bhavati-'ahaM ca khalu appaNo ahAe uggahaM ca uggi hissAmi' ahaM ca khalu avagrahayAcako bhikSuH AtmanaH arthAya-svanimittam avagrahaca avagrahISyAmi no anyAyamityAha-'no duNDaM no tiNhaM no cauNhaM no paMcaNhaM' no dvayomikSukayoH no vA trayANAM bhikSukANAM vA kRte avagraham avagrahISyAmi apitu svanimittameveti bhAvaH 'paMcamA paDimA' iti paJcamI pratimA bodhyA, 'ahAvarA chaTThA paDimA'-atha aparA SaSThI pratimA prarUpyate-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSuko vA bhikSukI vA 'jassa eva kSetrAvagraha kI yAcanA nahIM karUMgA aura 'annesiM ca uggahe uggahie' dUsare sAdhuoM ke avagRhIta avagraha meM 'ucallissAmi' vasUgA, arthAt dUsare sAdhu ke dvArA kAla kSetra ke liye yAcanA karake gRhota avagraha meM hI nivAsa karUMgA, 'cautthA paDimA' yaha cauthI pratimA rUpa pratijJA arthAtU abhigraha samajhanA caahiye| aba pAMcavIM pratimA rUpa pratijJA kA svarUpa batalAte haiM-'ahAvarA paMcamA paDimA'-aba anya pAMcavIM pratimA kA svarUpa kahate haiM ki-'jassaNaM bhikkhussa evaM bhavara' jima bhikSa-saMyamazIla sAdhu ko isa prakAra kA vakSyamANa rUpa se manameM vicAra hotA hai ki 'ahaMca khalu apaNo aTThAe uggahaM' meM apane liye hI ava. graha arthAta kAla kSetra viSaya kI yAcanA 'uggihissAmi' karUMgA kintu 'no duhaM no tiNhaM no cauNhaM' do sAdhuoM ke liye yA tIna sAdhuoM ke liye yA cAra sAdhuoM ke liye yA 'no paMcaNhaM' pAMca sAdhuoM ke liye abhigraha arthAt kAla kSetra viSaya kI yAcanA nahIM karUMgA 'paMcamA paDimA' yaha pAMcavIM pratimA rUpa pratijJA samajhanI caahiye| 'no uggahaM uggihissAmi' 4rI nahI mane 'aNNesi ca uggahe uggahie ullirasAmi' bIjA sAdhuoe graDaNa karela avagrahamAM vAsa karIza. arthAt bojA sAdhuoe kAla kSetra bhATa yAyanA aza2 aDae 2 apaDamA nivAsa urIsa. 'cautthA paDimA' mA cethI pratimA rUpa pratijJA arthAt abhigraha samajavo. have pAMcamI pratimA rUpa pratijJAnuM svarUpa batAvavAmAM Ave che. 'ahAvarA paMcamA paDimA' ve pAyabhI pratibhAnu 2135 4 cha. 'jassa NaM bhikkhumsa evaM bhavaI' re sAdhune mApA 54 / 2 / / manamA piyA2 mA -'ahaM ca khalu appaNo adAe ugAha ca ggihismAmi' huM mAre mATe 4 251 maryAta kSetrana yAyanA 4rIza paratu 'no duNha' meM saadhume| bhATa 'no tiNhaM' mayA saadhuse| bhATa 'no cauNha' m| yAra saadhume| bhATe 'no paMcaNha' 55 // pAMya saadhus| mATe maniyara mth| kSetra samadhI yAyanAzaza nahI 'paMcamA paDimA' 4 pAyabhI pratibhA35 pratizata samanvI zrI mAyArAgasUtra :4 Page #844 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sa. 7 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 833 uggahe uvalliijjA' yasyaiva bhikSakasya avagrahe upAlIyeta-vaset, je tattha ahAsamaNNAgae' yastatra yathA samanvAgataH-yathA prAptaH yathA'vasthito vA 'ikaDe vA' utkaTako vA-kaTo vA 'jAva palAle' yAvat-saMstArako vA palAle vA syAt 'tassa lAbhe saMvasijjA' tasya kaTAdikasya saMstArakasya lAbhe sati saMvaseta-tadupari AsanaM kuryAta, anyathAtu 'tasya alAbhe' tasya kaTAdeH saMstArakasya alAbhe sati 'ukkuDuo vA nesajjio vA viharijjA' utkuTuke vAkukkuTAsano bhUtvA niSaNNo vA-upaviSTaH san viharet-tiSThet, 'chaTThA paDimA' iti SaSThI pratimA bodhyA 'ahAvarA sattamA paDimA' athAparA saptamI pratimA-abhigraharUpA pratijJA aba bhagavAn chaTThI pratimA rUpa pratijJA kA svarUpa batalAte haiM-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'jassa evaM ugahe ulliinjA' jisa bhikSuka ke avagraha meM vAsa kare aura 'tattha ahAsamaNNAgae' vahAM para jo bhI kucha yathAprApta yA 'ikkaDe vA jAva palAle vA pUrva se hI sthApita kaTa caTAI yA yAvat saMstAraka vistarA yA palAla ho 'tassa lAbhe saMbasijjA' usI ke Upara nivAsa zayana karanA cAhiye arthAtU usa upAzraya vagairaha meM rahane ke liye kAla aura kSetra kI yAcanA karane para usa upAzraya meM pahale se rakkhe hue vistarA vagairaha para hI zayanAdi karanA cAhiye kintu 'tassa alAbhe ukkuDao vA usa sthAna meM usa caTAI saMstAraka vagairaha ke nahIM milane para kukkuTa ke samAna Asana karake nivAsa karanA cAhiye bA 'nesajio vA viharijA' baiTha kara hI nirvAha karanA cAhiye yaha 'chaTThA paDimA' chaTThI pratimA samajhanI caahiye| __ aba sAtavIM pratimA rUpa pratijJA kA svarUpa batalAte haiM-'ahAvarA sattamA have bhagavAna chaThThI pratimA rUpa pratijJAnuM svarUpa batAve che. 'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrita samazale sAdhu bhane sAvI 'jassa evaM uggahe uvalliijjA' sAdhunA apayamA pAsa 3re bhane 'je tattha ahAsamaNNAgae' tyAM mAgaNI yAprati athavA paDaveyI rANe 'ikkaDe vA' yAsADI athavA 'jAva palAle vA' yAvat sata24 mist| 52 DAya 'tassa lAbhe saMvasijjA' tenA para zayana karavuM arthAt e upAzraya vigeremAM rahevA mATe kAlakSetranI yAcanA karyA bAda e upAzrayamAM AgaLathI rAkhelA pAtharaNA vigerenA upara ja zayanAdi karavuM. paraMtu e sthAnamA tassa alAbhe' 22 , satA24 namaNe to 'ukkuDuo vA' 14AnI ma bhAsana 4rIne pAsa 423 / 24240 'nesajjio vA viharijjA' mesIna nipAsa 42 // 'chaTThI paDimA' 26 pratibhAnu 2535 che. have sAtamI pratimA rUpe pratijJanuM svarUpa batAve che. 'ahAvarA sattamA paDimA' sAtamI pratimA 35 pratijJA 135 21 // pramANe - A0 105 zrI sAgasUtra :4 Page #845 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 834 AcArAMgasUtre prarUpyate - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'ahAsaMthaDameva uggaha jAijjA' yathAsaMstArakameva saMstArakAnatikrameNaiva yathAprApta saMstAra kA nukUlameva avagrahaM yAceta 'taM jahA - puDhavisilaM vA tadyathA - pRthivIzilAM vA - pRthivyuparisthApitaprastaro vA syAt 'kaDasilaM vA' kASThazilAM vA-dAruzilAM vA syAt 'ahAsaMthaDameva' yathAsaMstRtamevaAstRtAnusAreNaiva avagrahaM yAceta 'tassa lAbhe saMte saMtrasijjA' tasya yathAsaMstRtasya tRNAdebhe sati saMvaset 'tarasa alAbhe uvakuDuo vA tasya yathAsaMstRtasya ghAsAderalAbhe tu utkuTuko vA kukkuTAsano bhUtvA 'nesajjijjo vA viharijjA' niSaNNo vA upaviSTaH san viharet - tiSThet 'sattamA paDimA ' iti saptamI pratimA - abhigraharUpA pratijJA bodhyA, tAH paDimA se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' aba sAtavIM pratimA rUpa pratijJA kA svarUpa yaha hai - vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'ahAsaMthaDameva uggahaM jAijjA' yathAprApta saMstAraka ke anusAra hI arthAt pUrva kAla se sthApita saMdharA ke mutAbika hi rahane ke liye avagraha sthAna kI yAcanA kare 'taM jahA - puDhavisilaM vA' jaise ki pRthivIzilA ho arthAt pRthivI ke Upara sthApita patthara ho yA 'kaTThasilaM vA' kASTazilA ho arthAt dAru lakaDI kA banAyA huA pIThAsana ho yA phalaka ho yA 'ahAsaMthaDameva' pATa ho pahale se vahAM para rakkhA huA ho usake anusAra hI sthAna kI yAcanA karanI cAhiye, aura 'tassa 'lAbhe saMte saMbasijA' yathAsaMstRta arthAt pahale se bichAye hue tRNa palAla puArA ghAsavizeSa vagairaha ke milane para nivAsa karanA cAhiye aura 'tassa alAbhe ukkuDuo vA' usa ghAsa vagairaha bichAne ke nahIM milane para kukkuTAsana hokara yA 'nesa jijo vA viharijA' baiTha kara hI rahanA cAhiye yaha 'sattamA paDimA sAtavIM pratijJA rUpa paDimA samajhalenI cAhiye, aba uparyukta sAtoM pratimAoM kA 'sebhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvosta saMyamazIla sAdhu bhane sAdhvI 'ahAsaMghaDameva uggaha jAijjA' yathAprApta saMstAra pramANe arthAt paDedezI rAjeza saMthArA pramANe ravA bhATe va sthAnanI yAthanA ravI 'taM jahA' te yA prabhAye 'puDhavIsilaM vA' pRthivI zikSA hoya arthAt bhIna para rAjesa patthara hoya 'kaTU silaM vA' zreSTha zikSA duSya arthAt lAkaDAnuM banAvela pIDAsana heAya ke phalaka hAya athavA pArTa hAya 'ajJA saMthaDameva' paDeyethI tyAM rAjesa hoya te prabhAle 4 sthAnanI yAyanA 42vI. 'tassa lAbhe saMte saMvasijjA' bhane yathAsaMstRta arthAt pahelethI pAtharesa tRSNa, parAja, vigere bhaNapAthI nivAsa kuro tathA 'tassa alAbhe' se ghAsa vigere pAtharagu na bhaNavAthI 'ukkuDuo vA ' DuGkuTAsana athavA 'nesajjijjA vA' meThA meDA 4 rahevu 'sattamA paDimA ' mA sAtabhI pratijJA rUpa parimA samajavI, have A sAte pratimAonA upasaMhAra karatAM sUtrakAra kahe che. 'icceyAsiM sattahaM paDimANaM' yA uparokta aliDa 35 sAta pratibhAgamAM ne adha zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #846 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 7 saptama' avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 835 saptapratimAH samupasaMharanAha-hacceyAsiM sattaNhaM paDimANaM' ityetAsAM saptAnAm pratimAnAmabhigraharUpapratijJAnAM madhye 'annayaraM jahA-piMDesaNAe' anyatarAm-yAM kAmapi ekAm pratimAm-abhigrahavizeSarUpapratijJAmAzritya yAcitvA saMvaset yathA piNDaiSaNAyAmuktaM tathA atrApi bodhyam, tathA ca nAnyAn svatIthikAn paratIthikAn vA sAdhUna nindAdRSTayA ghRNAdRSTayA vA pazyediti bhAvaH / / sU0 6 // mUlam-suyaM me AusaMteNaM bhagavayA evamakkhAyaM iha khalu therehi bhagavaMtehiM paMcavihe uggahe paNNate, taM jahA-deviMdauggahe1, rAyauggahe2, gAhAvai uggahe3, sAgAriyauggahe4, sAhammiya uggahe 5, evaM khalu tassa bhikkhusta bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM, uggahapaDimA sammattA ||suu07|| sattamaM ajjhayaNaM samattaM // 7 // chAyA-zrutaM mayA AyuSman ! tena bhagavatA evam AkhyAtam-iha khalu sthaviraiH bhagavadbhiH paJcavidhaH avagrahaH prajJataH, tadyathA-devendrAvagrahaH 1, rAnAvagrahaH 2, gRhapatyavagrahaH3, sAgArikAvagrahaH 4, sAdharmikAvagrahaH 5, evaM khalu tasya mina kasya bhikSukyA vA sAmagrayam, avagrahapratimA samAptA, saptamaM adhyayanaM samAptam / / sU0 7 // TIkA-samprati prAguktamavagrahaM paJcavidhamupasaMharanAha-'suyaM me AusaMteNaM bhagavayA' zrutaM mayA -sudharmasvAminA gaNadhareNa, AyuSman ! priyaziSya ! tena bhagavatA-vItarAgeNa tIrthakRtA upasaMhAra karate hue batalAte haiM-'icveyAsiM' ina uparokta abhigraha rUpa 'sattaNhaM paDimANaM' sAtoM pratimAoM kA madhya meM 'aNNayaraM jahA piMDesaNAe' jisa kisI bhI eka abhigraha rUpa pratijJA kA Azraya karake kSetra rUpa sthAna ko yAcanA kara ThaharanA cAhiye jiptarIti se piNDaiSagA ke prakaraNa meM pahale kaha cuke haiM usI taraha yahAM bhI samajha lenA cAhiye isa kA tAtparya yaha hai ki-dUsare kisI bhI stIthikoM yA paratothikoM sAdhu muni mahAtmAoM ko nindA kI dRSTi se yA ghRNA kI dRSTi se nahIM dekhanA cAhiye / suu06|| aba pUrvokta pAMca prakAra ke avagrahoM kA upasaMhAra karate hue kahate haiM TIkArtha-'suyaM me AusaMteNaM bhagavayA evamakkhAyaM' maiMne arthAt sudharmasvAmI eka abhigraha rUpe pratijJAne Azraya karIne kSetrarUpa sthAnanI yAcanA karIne rahevuM joIe. 'aNNayaraM jahA piMDesaNoe' 2 pramANe (pAna 2mA 36 . 2 pramANe makhiyA paNa samajavuM. kahevAne bhAva e che ke-bIjA koI svatIrthika athavA puratIthikanA sAdhu muni mahAtmAonI niMdA ke dhUNunI daSTithI dekhavA nahIM. e sUtra 6 have pUrvokta pAMca prakAranA avagrahane upasaMhAra karatAM sUtrakAra kahe che ke- TI14-'suyaM me AusaMteNa bhagavayA evaM makkhAya' meM' maryAta sudhAraNAmI me mA pramANe kahela che. he Ayuman ! ziSya ! vItarAga bhagavAna mahAvIra svAmIe A pramANe zrI sAgasUtra :4 Page #847 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 836 AcArAMgasUtre mahAvIreNa vardhamAnena 'evamakkhAyaM' evam vakSyamANarItyA AkhyAtam uktam. 'iha khalu therehiM bhagavaMterhi' iha khalu sthaviraiH sthavirakalpikaiH bhagavadbhiH 'paMcavihe uggahe pannatte' paJcavidhaH avagrahaH prajJaptaH - kathitaH, vyAkhyAta ityarthaH 'taM jahA- deviMda uggahe' - devendrAvagrahaH, 'rAya uggahe' rAjAvagrahaH, 'gAhAvara uggahe' gRhapatyavagrahaH, 'sAgAriya uggahe' sAgArikAvagrahaH 'sAhammiya uggahe' sAdharmikAvagrahakheti, atredaM bodhyam - avagRhyate svAminA svIkriyate yaH so'vagrahaiti vyutpatyA avapUrvAgraha dhAtoH karmaNi bAhulakAd acpratyaye avagrahazandaniSpatyA dakSiNabharatakSetre vicaratAM munInAM prathamadevalokasya sudharmendrAjJAgrahaNaM devendrAvagraha ucyate, anena jJAyate tiryaglokAdhipatyamapi devAnAmAsIditi, Agame pratipAditaM yat sAdhuH araNyAdi janazUnyasthAneSvapi devendrAvagrahamAdAya tRNakASThAdigrahaNaM kuryA - diti, bharata kSetrasya bhAratAdi SaTkhaNDeSu cakravartino rAjJaH zAsanAt tatra vicaratAM munInAM gaNadhara ne aisA vakSyamANa rUpa se kahA hai ki - he AyuSman ! priya ziSya bhagavAn vItarAga tIrthaMkara zrI mahAvIrasvAmI ne isa prakAra vakSyamANa rUpa se kahA hai ki 'iha khalu therehiM bhagavaMtehiM' yahAM para bhagavAn sthavirakalpika mahAtmA ne 'paMcavihe uggahe paNNatte' pAMca prakAra kA avagraha batalAyA hai 'taM jahA deviMda uggahe' jaise ki - 1 davendrAgraha, 2 'rAyauggahe' rAjAvagraha, 3 - 'gAhAvai uggahe' gRhapatyava - graha, 4 - ' sAgariya uggahe' sAgArika avagraha, aura 5 - 'sAimmiya uggahe' sAthamiMka avagraha isa prakAra pA~ca prakAra vA avagraha (anumati grahaNa) samajhalenA cAhiye isa kA tAtparya yaha hai ki svAmI jisa ko svIkAra kareM usa ko avagraha kahate haiM, una meM dakSiNa bharatakSetra bhArata meM vicarane vAle muni mahAtmAoM koM prathama deva lokakA sudharmendra kI AjJA kA grahaNa karanA devendrAvagraha kahalAtA hai, isase patA calatA hai ki tiryag lokakA Adhipatya bhI devoM kA hI thA, Agama meM kahA huA bhI hai ki sAdhu muni mahAtmA araNya jaMgala vagairaha zUnya sthAnoM meM bhI devendroM kI AjJA lekara hI tRNa kASThAdi ko grahaNa kare, aura che 'iha khalu therehiM bhagavaMtehiM paMcavihe uggahe paNNatte' sthavira sevA lagavAne yAMtha prahAranA avatha matAvesa che, 'taM jahA' te yA pramANe 'deviMda uggahe' devendrAvathaDa 'rAyaugahe' rAjapatha 2, 'gAhAvaiuggahe' gRhaprati avagraha 3, 'sAgAriya uggahe' sAgA2i4 avagraha 4, 'sAhammiyauggaheM' bhane sAdharbhiH avagraha ya, yA rIte pAMca prAranA avagraha (anumati grahaNu) samajavA, A kathananA bhAva e che ke svAmI jene svIkAra kare tene avagraha kahe che. temAM dakSiNa bhAratamAM vicaravAvALA muniee pahelA devaleAkanA sudharmendranI AjJA grahaNa karavI te devendrAvagraha kahevAya che. AnAthI ema jaNAya che ke tiya lokanu adhipatipaNuM paNa devAnuM ja hatu. AgamamAM kahyuM paNa che ke sAdhu munie jaMgala vigere zUnya sthAnAmAM paNu devendranI AjJA laIne ja tRNu, kASTha vigerene grahaNa karavAM ane bharatakSetranA bhArata vigere cha khaDAmAM cakravarti rAjAonuM zAsanahAvAthI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #848 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU. 7 saptama avagrahapratimAdhyayananirUpaNam 837 rAjAjJAgrahaNaM rAjAvagraha ucyate, prAnte gRhapateH zAsanAt tatra viharatAM sAdhanAM gRhapatyAjJAgrahaNaM gRhapatyavagrahaH kathyate, vyaktigatagRhe nivAsArtha munInAM sAgArikavyaktyAjJAgrahaNaM sAgArikAvagrahaH ucyate, agAreNa gRheNa sahArtate iti sAgAraH sa eva sAgArikastaspAcagraho gRhameveti tadAjJAgrahaNaM sAgArikAvagraho bodhyaH, zayyAtarAvagrahazabdenApi ayaM vyapa. dizyate, pUrvakAlAd upAzraye nivasatAM munI nAmAjJAgrahaNaM sAdharmikAvagraha ucyate, svasAmbho. gika sAdhuvastugrahaNamapi tadAjJAM gRhItvaiva kartavyamitirItyA sAdhUnAM sAmAnya kizcidapi vizeSavastUnAM grahaNam AjJAmantarA no kalpate iti bodhyam, 'tadupasaMharanAha-'evaM khalu bharata kSetra ke bhArata vagairaha che khaNDoM meM cakravartI rAjAoM kA zAsana hone se una sthAnoM meM vihAra karane vAle sAdhuoM ko rAjA ko AjJA kA grahaNa karanA rAjAvagraha kahalAtA hai aura prAnta meM gRhapati kA zAsana hone se vahAM para vicarane vAle sAdhuoM ko gRhapati kI AjJA kA grahaNa karanA gRhapatyavagraha kahalAtA hai, evaM vyaktigata kisI bhI gRhastha zrAvaka ke ghara meM yA upAzraya meM nivAsa karane ke liye muni mahAtmAoM ko sAgArika arthAt gRhasthAzrama meM rahane vAle grahastha vyakti vizeSa kI AjJA kA grahaNa karanA sAgArika avagraha kahalAtA hai kyoMki agAra arthAt ghara ke sAtha rahane vAle ko sAgArika kahate haiM aura unako AjJA kA grahaNa karane se sAgArika avagraha samajhanA cAhiye, isa sAgArika avagraha ko zayyAtarAvagraha zabda se bhI vyavahAra kiyA jAtA hai aura pUrva kAla se hI upAzraya meM nivAsa karate hue muniyoM kI AjJA kA grahaNa karanA sAdharmika avagraha kahalAtA hai, apane sAmbhogika sAdhuoM kI vastuoM kA grahaNa bhI unakI AjJA lekara hI karanA cAhiye isa rIti se sAdhu muni mahAtmAoM ke kucha bhI sAdhAraNa yA vizeSa vastuoM kA grahaNa AjJA ke vinA nahIM karanA cAhiye e sthAnamAM vihAra karanArA sAdhuoe rAjAnI AjJA grahaNa karavI te rAjAvagraha che. ane prAntamAM gRhapatinuM zAsana hevAthI tyAM vicaravAvALA sAdhuoe gRhapatinI AjJA grahaNa karavI te gRhapatyavagraha kahevAya che. tathA vyaktigata keIpaNa grahastha zrAvakanA gharamAM ke upAzrayamAM nivAsa karavA mATe munie sAgarika arthAt hasthapaNAmAM rahenAre gRhastha vyaktinI AjJA grahaNa karavI te sAgarika avagraha kahevAya che. kemake-agAra arthAt ghara sAthe rahenArAne sAgarika kahe che. ane temanI AjJA grahaNa karavI te sAgArika avagraha samaja. A sAgArika avagrahane "zayyAtarAvagraha" e zabdathI paNa vyavahAra karavAmAM Ave che. ane pUrvakALathI ja upAzrayamAM nivAsa karanArA muninI AjJA grahaNa karavI te sAdharmika avagraha kahevAya che. pitAnA sAMgika sAdhuonI vastuone grahaNa karavA paNa temanI AjJA levI joIe. A rIte sAdhu munie kaI paNa sAdhAraNa ke vizeSa prakAranI vastune AjJA vinA grahaNa karavI nahIM. A siddhAMta Agama pratipAdita che, zrI mAyArAgasUtra :4 Page #849 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 838 AcArAMgasUtre tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM' evaM khalu-uktarItyA tasya bhikSukasya bhikSukyA vA sAmagryam-samagratA sampUrNaH AcAra ucyate, 'uggahapaDimA samattA' avagrahapratimA samAptA, avagrahapratimAkhyaM nAma saptamam adhyayanaM samAptam / tatsamAptau prathamA''cArAGga cUlA samAtA // sU0 7 // 2 / 7! itizrI vizvavikhyAta-jagavallabha-prasiddhavAvakapaJcadazabhASAkalita-lalita kalApAlApakapravizuddhagadhapadyAnaikagranthanirmApaka-vAdimAnamardaka-zrI-zAhU chatrapati kolhApurarAjapradatta-'jainazAstrAcArya-padavibhUSita-kolhApurarAjaguru-bAla brahmacArI jainAcArya jainadharmadivAkara-pUjyazrI-ghAsIlAla-vativiracitAyAM zrI AvArAMgasUtrasya dvitIyazrutaskandhasya marmaprakAzikA___ khyAyAM vyAkhyAyAM avagrahapratimA nAma saptamaM adhyayanaM samAptam / / 7 / / yaha siddha hotA hai ina uparyukta bAtoM kA upasaMhAra karate hae kahate haiM ki 'evaM khalu tassa bhikkhussa' uktaroti se usa sAdhu kA aura 'bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM sAdhvI kA sAmagraya-samagratA arthAt sAdhusAmAcArI hai ki acchI taraha saMyama kA pAlana karanA hI sAdhutA kI pUrNamA samajhI jAtI hai| 'uggaha paDimA samattA' isa prakAra avagraha rUpa pratimA arthAt pratijJA samApta huI yaha avagraha pratimA nAma kA saptama adhyayana samApta ho gayA, aura usakI samApti hone para prathama AcArAGga cUlA bhI samApta ho gayI ||suu0 7 // zrIjainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAptIlAla vrativiracita AcArAMgasUtra ke dUsare zrutaskaMdha ko marmaprakAzikAvyAkhyA meM sAtavAM avagrahapratimA adhyayana samApta huA // 7 // / 521ta 4thnn| 5 2 42tA sUtrA2 4 cha -'evaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM 'uggaha paDimA samattA' yati 542thI ke sAdhu sAvAnu samagrapaNa arthAt sAdhu sAmAcArI che ke-sArI rIte saMyamanuM pAlana karavuM eja sAdhu pAnI pUtA samApI. 'uggaha paDimA samattA' ! prabhAvI a1535 pratimA arthAt pratijJA samApta thaI. tathA A avagraha pratimA nAmanuM sAtamuM adhyayana samApta thayuM. ane A prathama AcArAMga cUlA paNa samApta thaI. sU. 2-7 jainAcArya jainadharmadivAkara pUjayazrI ghAsIlAlajI mahArAja viracita " AcArAMgasUtra"nI bIjA zrutaskaMdhanI marmaprakAzikA vyAkhyAmAM sAtamuM apratimA adhyayana samApta ghaNA ja zrI sAgasUtra :4 Page #850 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sU0 1 a. 8 dhyAnarUpakAyotsargavidhini0 839 __ atha saptasaptikAkhyA dvitIyA cUlA / aSTamam adhyayanam mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA abhikakhijjA ThANaM ThAittae, se aNupavisijjA gAma vA jAva rAyahANiM vA, se jaM puNa ThANaM jANijjA, saaMDaM jAva makaDAsaMtANayaM taM tahappagAraM ThANaM aphAsuyaM aNesaNijjaM lAbhe saMte no paDigAhijjA, evaM sijjAgameNa neyavvaM jAva udayapasUyAiMti, icceyAI AyataNAiM ubAikammara aha bhikkhU icchijjA cauhiM paDimAhiM ThANaM ThAittae, tasthimA paDhamA paDimA-acittaM khalu upasajijA avalaMbijjA kAraNa vipparikammAi saviyAraM ThANaM ThAislAmi paDhamA paDimA1, ahAvarA duccA paDimA-acittaM khalu uvasajjejA avala bijjA kAraNa vipparikammAI no saviyAraM ThANaM ThAislAmi duccA paDimA 2, ahAvarA taccA paDimA-acittaM khalu uvasajjejjA avalaMbijjA no kAeNa vipparikammAI no saviyAraM ThANaM ThAissAmitti taccA paDimA3, ahAvarA cautthA paDimA-acittaM khalu uvasajjejA no avalaMbijjA kAraNa no parakammAI, no saviyAraM vAsaTTakAe vosaTTakesamaMsulomanahe saMniruddhaM vA ThANaM ThAissAmitti, cautthA paDimA4, icceyAsiM ca uhaM paDimANaM jAva paggahiyatarAyaM viharijA, no kiMcivi vaijA, eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhugIe vA sAmaggiyaM, jaM sabaDhehiM jAva jaijAsi tibemi ||suu0 1 // ThANasattikayaM sammattaM // 8 // chAyA-sa bhikSu bhikSu kI vA abhikAGkSet sthAnaM sthAtum, saH anupravizet grAmaM vA yAvata-rAjadhAnI vA, sa yat punaH sthAnaM jAnIyAt sANDaM yAvat markaTasantAnakaM, tat tathAprakAra sthAnam aprAsukam aneSaNIyam manyamAno lAbhe sati no pratigRhNIyAt evaM zayyAga mena netavyaM yAvada-udakaprasUtAni iti, ityetAni AyatanAni upAtikramya 2 atha bhikSaH icchet catasRbhiH pratimAbhiH sthAnaM sthAtum tatra iyaM prathamA pratimA-acittaM khalu upAzrayiSyAmi avalambayiSye kAyena viparikramiSyAmi savicAraM sthAnaM sthAsyAmi prathamA pratimA 1 athAparA dvitIyA pratimA-acittaM khalu upAzrayiSyAmi avalambayiSye kAyena viparikra zrI mAyArAgasUtra :4 Page #851 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre miSyAmi no savicAraM sthAnaM sthAsyAmi dvitIyA pratimA 2, athAparA tRtIyA pratimAacittaM khalu upAzrayiSyAmi, avalambayiSye no kAyena viparikramiSyAmi no savicAraM sthAnaM sthAsyAmi, tRtIyA pratimA 3, athAparA caturthI pratimA-acittaM khalu upAzrayiSyAmi no avalambayiSye kAyena no viparikramiSyAmi no savicAraM gthAnaM sthAsyAmi vyurasRSTakAyaH vyutsRSTakezazmazrulomanakhaH saMniruddhaM vA sthAnaM sthAsyAmi caturthI pratimA 4, ityetAsAMcatasRNAM pratimAnaM yAvat pratigRhItAnyatarAM vihareta, no kiJcidapi vadera, etata khalu tasya bhikSu. kasya bhikSukyA vA sAmagyam, yat sarvArthaH yAvat yateta iti bravIti // sU0 1 // sthAnasaptikA samAptA // 8 // TIkA-AcArAGgadvitIyazrutaskandhazcatasRSu cUlAsu vibhakto'sti, tatra prathamacUlA dvitIyacUlA ca saptasaptAdhyayaneSu vibhaktA, tRtIyA caturthI ca cUlA ekaikAdhyayanayuktA vartate anayA rItyA catasRSu cUlAsu SoDazAdhyayanAni santi, prathamacUlAyA antime saptame adhyayane avagrahadvArA yAcitasthAneSu kena prakAreNa kayA vA rItyA sAdhanAM sAdhvInAJca dhyAnarUpakAyotsargAdi kriyA kartavyeti dvitIyacUlAyAM prarUpaNaM kRtaM vartate, dvitIyacUlAyAH saptAdhyayanAnAM sambandhaH avagrahadvArA gRhItasthAneSu sAdhanA vidhinA sahavidyate ataeva iyaM dvitIyacUlA ava saptasaptikA nAma kI dvitIya cUlA Arambha kI jAtI hai yahAM se aSTama adhyayana kA nirUpaNa kiyA jAtA hai AcAraGga kA dvitIya zrutaskandha cAra cUlAoM meM vibhakta kiyA gayA hai una meM prathama cUlA aura dvitIya cUlA sAta sAta adhyayanoM meM vibhakta kI gayI hai aura tRtIya tathA caturtha cUlA eka eka adhyayana se yukta hai isa rIti se kula cAra cUlAoM meM solaha adhyayana haiM, unameM prathama cUlA ke anta meM saptama adhyayana meM avagrahadvArA yAcita sthAnoM meM kisa prakAra se yA kisa rIti se sAdhu aura sAdhvI ko dhyAna rUpa kAyotsargAdi kriyA karanI cAhiye yaha bAta dvitIya cUlA meM batalAyI gaI hai, dvitIya cUlA ke sAtoM adhyayanoM kA sambandha ava saptasaptati nAmanI bIjI cUlAne prAraMbha adhyayana AThamuM uddezaka pahele AcArAMga sUtranuM bIju zrutaskaMdha cAra cUlAomAM vaheMcAyela che. temAM pahelI cUlA ane bIjI cUlA sAta sAta adhyayanamAM vaheMcAyela che. tathA trIjI ane cothI cUlA eka eka adhyayanathI yukta che. A rIte kula cAra cUlAomAM seLa adhyayanane samAveza thAya che. temAM pahelI cUlAnA aMtamAM sAtamA adhyayanamAM avagraha dvArA yAcita sthAnamAM kevA prakArathI ane kevI rIte sAdhu ane sAdhavIe dhyAnarUpa kAryotsargAdi kriyA karavI e vAta bIjI cUlAmAM batAvavAmAM Avela che. bIjI cUlAnA sAte adhyayanene saMbaMdha avagraha dvArA yAcanA karIne grahaNa karela sthAnamAM sAdhanA vidhinI sAthe -- ----- ------ - - zrI sAgasUtra :4 Page #852 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 2 sa. 1 a. 8 dhyAnarUpakAyotsargavidhini0 841 saptasaptikA zabdenocyate, etasyA dvitIyacUlAyAH prathamAdhyayane sAdhUnAm upAzraye dhyAnarUpa kAyotsargavidhi prarUpayitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA sa bhikSurvA bhikSukI vA 'amikaMkhijjA ThANaM ThAittae' abhikAGkSet-vAJchet sthAna sthAtum tahiM 'se aNupavisijjA gAmaM vA jAva rAyahAgi vA' sa saMyamavAn sAdhuH anupravizet grAmaM vA yAvad-nagaraM vA kheTaM vA karbarTa vA maDambaM vA droNamukhaM vA AzramaM vA rAjadhAnI vA anupravizediti pUrveNAnvayaH 'se jaM puNa ThANaM jANijjA' sa sAdhuH yat punaH sthAnaM jAnIyAt 'saaMDaM jAva makaDAsaMtANayaM' sANDam-aNDasahitam, yAvat-saprANam sabIjaM saharitaM sodakaM sottiGgapanakadakamRtikA markaTasantAnakam kSudra jantu ekendriyadvIndriyatrasapRthivIkAyalUtAtantujAlasahitaM yadi jAnI. graha dvArA gRhIta sthAnoM meM sAdhanA vidhike sAtha mAnA jAtA hai isIliye isa dvitIya cUlA ke prathama adhyayana meM sAdhuoM ke upAzraya meM dhyAnarUpa kAyotsarga vidhi kA prarUpaNa karate haiN| TIkArtha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' abhikaMkhijA ThANaM ThAittae' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSakI sAdhvI yadi upAzraya vagairaha ke sthAna meM ThaharanA cAheM aura 'se aNupavisijjA' upAzraya vagairaha meM nivAsa karane kI bhAvanA se yadi 'gAmaM vA jAva rAyahANi vA grAma meM yA nagara meM yAvatkheTa meM arthAt choTe grAma meM yA karbaTa-choTe nagara meM yA maDamba choTe kasabA meM yA droNamukha meM parvata kI taleTI meM yA Azrama meM yA rAjadhAnI meM anupraveza kare aura 'se ja puNa ThANaM jANijjA' vaha sAdhu yadi aisA vakSyamANa rUpa se upA. zrayAdi sthAna ko jAnale ki-yaha upAzraya kA sthAna 'saaMDaM jAva makkaDAsaMtA. NagaM' aNDoM se yukta hai yAvat-prANiyoM se yukta hai yA aMkurotpAdaka sacitta bIjoM se yukta hai yA hare bhare tRNa ghAla vagairaha vanaspati kAya jIvoM se sambaddha mAnavAmAM Avela che. tethI A bIjI cUlAnA pahelA adhyayanamAM sAdhuone upAzrayamAM diyAnarUpa kAyotsarga vidhinuM nirUpaNa kare che. ___ -se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayabhAra sAdhu sana sI 'abhikaMkhijjA ThANaM ThAittae' ne pAzraya vigaire sthAnamA 22vA che to 'se aNupavi. sijjA gAma vA jAva rAyahANi vA' 6ya vibhA nivAsa 42vAnI mAnAthI ne gAmamAM ke nagaramAM yAvata kheTamAM arthAt nAnA nAnA gAmamAM athavA karbaTamAM nAnA nagaramAM athavA maDao nAnA kasabAmAM athavA droNamukhamAM ke parvatanI taLeTImAM athavA mAzramamA my|| 2||4dhaaniimaa praveza 42 are se jaM puNa evaM jANijjA' ta sAdhunA ongqAmA me mA . 0 pAzraya vigere sthAna 'saaMDaM jAva makkaDAsaMtANagaM' iMDAthI yukta che, yAvat prANiothI yukta che. athavA aMkutpAdaka sacitta bIyAethI yukta che. tathA lIlA ghAsa tRNAdi vanaspati kAya jethI saMbaMdhita che. athavA ThaMDA A0 106 zrI sAgasUtra :4 Page #853 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AgarAMgasUtre yAditi pUrveNAnvayaH tarhi 'taM tahappagAraM ThANaM aphAsuyaM tat tathAprakAram aNDAdisahitaM sthAnam aprAsukam-sacittam 'aNesaNijja jAva' aneSaNIyam-AdhAkarmAdidoSayuktaM yAvada-manyamAnaH 'lAbhe saMte' lAbhe satyapi sacittatvAta AdhAkarmAdidoSayuktatvAcca 'no paDigAhijjA' no pratigRhNIyAta 'evaM sijjAgameNa neyavvaM' evam pUrvoktarItyA zayyAgamenazayyAsambandhi-AlApakena netavyaM' jJAtavyam 'jAva udayapasyAIti' yAvad-udakaprasUtAni kandAni vA mUlAni vA phalAni vA patrANi puSpANi vA bIjAni vA haritAni vA sthAnAva hai yA zItodaka se yukta hai athavA uttiA choTe choTe kIDe makoDe jIva jantuoM se sambaddha hai yA panaka-phanage cIMTI piparI vagairaha kSudra prANiyoM se sambaddha hai yA zItodaka mizritagilImiTTI se yukta hai yA makaDe ke jAla paramparA oM se sambaddha hai arthAt ekendriya dvIndriya sa pRthivIkAyAdi jIvoM se yukta hai aisA jAna leto 'taM tahappagAraM ThANaM' isa prakAra ke aNDA vageraha se yukta sthAnako 'aphAsuyaM aNesaNijjaM jAva' aprAsuka-sacitta aura aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta yAvat-samajhate hue 'lAbhe saMte No paDigAhijjA' milane para bhI saMcitta aura AdhAkarmAdi doSoM se yukta hone se nahIM grahaNa karanA cAhiye kyoMki isa prakAra ke aNDAdi yukta sthAnoM meM rahane se saMyama aura AtmA kI virAdhanA hogI isaliye saMyamakA pAlaka karane vAle sAdhu ko isa prakAra ke upAzraya meM nahIM rahanA cAhiye 'evaM sijjAgameNa neyatvaM isa prakAra pUrvoktarIti se zayyA sambandhI AlApaka ke dvArA samajhanA cAhiye 'jAva udaya pasUyAiMti' yAvat-udaka se utpanna kanda hoM yA mUla hoM yA phala hoM yA patra hoM yA puSpa hoM yA pANIthI yukta che. tathA usiMga arthAt nAnA nAnA kIDI makoDI vigere jIvajaMtuothI yukta che. athavA panaka-phanagara jINI jIvAta vigere kSudramANithI saMbaMdhita che. athavA ThaMDA pANithI mizrita lIlI mATithI yukta che. athavA karoLIyAnI jALa paraMparAthI saMbaMdhita che arthAt ekendriya dvIndriya trasa pRthvIkAya vigere jIvethI yukta che ema temanA lAmA mAve 'taM tahappagAraM ThANaM' tev| prArathI 4 vizthI yuddhata sthAnane 'aphAsuya aNesaNijjaM jAva' mAsu sayitta bhane ane59Iya- mAda hoSAthI yuddhata yAvat samalane 'lAbhe saMte No paDigAhijjA' prApta thAya to 5 sayitta bhane mAyAmA dethI yukta hovAthI grahaNa karavuM nahIM. kema ke AvA prakAranA iMDA vigerethI yukta sthAne mAM rahevAthI saMyama ane AtmAnI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana 42vAvA sAdhuye bhASA prA2nA pAzrayamA 2 nahI 'evaM sijjAgameNa NeyavvaM' se prabhA pUrvarita zayyA sI mAtA dvArA 4 prabhAye sabha7 . 'jAva udaya pasUyAiMti' yAtU 4thI utpanna ye 4 saya hai bhuga DAya athavA 31 DAya / pAna hoya athavA puSpa haya, agara bI hoya athavA lIlA tRNa ghAsa hoya A badhA zrI. saay|||| sUtra :4 Page #854 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TokA zrutaskaMdha 2 u.1 sU0 1 a. 8 dhyAnarUpakAyotsargavidhini0 843 sthAnAntaraM samAharati tarhi tattathAbhUtaM kandAdiyuktaM sthAnaM na gRhNIyAditi bhAvaH tathA ca zayyAdhyayane anyAnyapi sUtrANi yathA prarUpitAni santi tathA atrApi draSTavyAni aNDAdirahitasUtrAdArabhya udakaprasUtakandAdisUtraparyantamiti phalitam, samprati vakSyamANa pratimA catuSTaya svarUpANi prarUpayitumAha-'icceyAI AyataNAI uvAikamma2' ityetAni-pUrvoktAni vakSyamANAni ca AyatanAni-karmopAdAnarUpadoSasthAnAni upAtikramya 2 atilaGghanaM kRtvA sarvathA ullaGyetyarthaH 'aha bhikkhU icchijjA' atha-anantaram bhikSuH icchet 'cauhiM paDimAhiM ThANaM ThAittae' catasRbhiH pratimAbhiH nimna pradayamAnAbhiH abhigraharUpapratijJAmiH sthAnaM sthAtumicchet iti pUrveNAnvayaH, tAzca yathAkramaM vaktam prathamAM paDimAha-'tasthimA paDhamA paDimA'-tatra-tAsu caSu pratimAsu iyaM prathamA pratimA bodhyA-kasyacit sAdhoH evaM bIja hoM yA harita tRNa ghAsa hoM isa prakAra ina sabhI kandAdi ko yadi upAzraya ke eka sthAna se dUsare sthAna meM le jAye jAte hoM to isa prakAra ke kandAdi yukta sthAna ko nahIM grahaNa karanA cAhiye isa prakAra zayyAdhyayana meM dUsare bhI sUtroM kA jisa taraha nirUpaNa kiyA gayA haiM usI taraha yahAM bhI samajhanA cAhiye, arthAt aNDAdi rahita sUtroM se lekara udaka prasUtakandAdi viSayaka sUtra paryanta jisa taraha nirUpaNa kiyA hai usI taraha yahAM bhI nirUpaNa kara lenA cAhiye aba vakSyamANapratimA catuSTaya kA svarUpa batalAte haiM-'ityetAni' ityAdi, 'icceyAI AyataNAI uvAikamma' ye pUrvokta aura vakSyamANa karmopAdAna rUpa doSasthAnoM kA ullaMghana karake yadi 'aha bhikkhU icchijjA' bhikSu-saMyamazIla sAdhu nIce batalAye jAne vAlA 'carahiM paDimAhiM ThANaM ThAittae' cAra pratimAoM se arthAt abhigrAharUpa pratijJAoM se upAzraya vagairaha ke sthAna meM rahanA cAheM to una cAroM pratijJArUpa pratimAoM kA nirUpaNa karane ke liye sabase pahale 'tastha imA paDhamA paDimA prathama pratimA rUpa pratijJA kA svarUpa batalAle haiM-kisI sAdhumuni kaMdAdine je upAzrayanA eka sthAnathI bIjA sthAnamAM laI javAmAM AvatA hoya te A prakAranA kaMdAdithI yukta sthAna grahaNa karavuM nahIM. A pramANe zavyAdhyayanamAM paNa sUtronuM je pramANe nirUpaNa karavAmAM Avela che eja pramANe ahIMyAM paNa samajavuM. arthAta aMDAdi rahita sUtrothI AraMbhI ne udakaprasUta maMdAdi saMbaMdhI sUtraparyanta je pramANe tyAM ni359 421mA mA cha. me pramANe mahIyA 59] ni355 sama ve 'icceyAI AyataNAI ubAikkamma 2' 2 // pUrvarita bhane pakSyamA mAna35 SasthAnAnu 60dhana 42 'aha bhikkhU icchijjA' na sayabhazIra sAdhu nAnya matAvAmAM bhAvanArI 'cAhi paDimAhi' yA2 pratibhAmAthI arthAt mamiyaDa35 pratijJAyothI 'ThANaM ThAittae' upAzraya vigere sthAnamAM rahevA Iche te e cAre pratijJArUpa pratimAonuM nirUpaNa karavA mATe 'tattha imA paDhamA paDimA' sauthI 530 panI pratibhA35 pratijJAnu 2135 matAcha zrI sAgasUtra :4 Page #855 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAgasUtre S vidho'bhigraho bhavati-'acittaM khalu upasajjejjA' aham acittaM khalu prAsukaM bhUmyAdi sthAna mupAzrayiSye AzrayaM kariSye 'avalaMbijjA kAraNa' evaM kizcid acittaM kuDayabhityAdikam avalambayiSye kAyena, evaM 'vipparikammAi' viparikramiSyAmi-hastapAdAdInAmAkucana prasAraNarUpaparispandaM kariSyAmi, evaM 'saviyAraM ThANaM ThAissAmi' savicAra-pAdAdinA kizcid viharaNayuktaM sthAnaM sthAsyAmi-samAzrayiSyAmi avagrahadvArA gRhItakSetre eva kizcit paribhramaNamapi kariSyAmi 'paDhamA paDimA' iti prathamA pratimA-abhigraha vizeSarUpA pratijJA bodhyA, 'ahAvarA duccA paDimA-'athAparA dvitIyA pratimA prarUpyate- 'acittaM khalu upasajjejjA' aham acittaM khalu bhUmyAdisthAnam upAzrayiSpe-AzrayaM kariSye kAyena 'vipparikammAI' viparikramiSyAmi-hastapAdAdInAmAkuzcanaprasAraNaM vidhAsvAmi kintu prathamapratimAtaH kizcid vaiziSTayamAha-'no savicAraM ThANaM ThAissAmi' no savi vAram-kiJcitkSetrAvadhiviharaNayuktaM mahAtmA kA isa prakAra kI abhigraharUpa pratijJA hotI hai ki maiM acitta prAsuka bhUmi vagairaha sthAna kA Azraya karUMgA aura kucha acitta kuDaya dIvAlabhitti vagairaha kA hI zarIra se avalambana karUMgA aura abhigraha dvArA gRhIta sthAna ke andara hI hAtha pAdAdi AkuJcana-sameTanA aura prasAraNa-phailAnA vagairaha parispanda karUMgA, aura pAda vagairaha se kucha viharaNarUpa paribhramaNa bhI avagraha dvArA gRhIta sthAna meM hI karUMgA' isa prakAra prathama pratimArUpa pratijJA samajhanI caahiye| aba dUsarI pratimA rUpa pratijJA kA rUpa batalAte haiM-'ahAvarA-duccA paDimA -acittaM khalu uvasajjejA' aba anya dUsarI pratimA arthAt pratijJA kA tAtparya yaha hai ki-meM acitta bhUmi vagairaha sthAna kA AzrayaNa karUMgA, aura 'avalaM. binA kAeNa vipparikammAi' kAya-zarIra se acitta kuDaya dIvAla vagairaha kA avalambana (sahArA) karUMgA, aura hAtha pAda vagairaha kA Akuzcana-sameTanA aura prasAraNa-phailAnA bhI abhigraha dvArA gRhIta sthAna ke andara hI karUMgA, 'no ke koI sAdhu munine AvA prakAranI avacaharUpa pratijJA hoya che ke-huM acitta prAsuka bhUmi vigere sthAnane Azraya karIza ane kaI bhIMta vigerene ja zarIrathI Azraya laIza ane abhigraha dvArA grahaNa karela sthAnanI aMdara hAtha paga vigere lAMbATUMkA karIza tathA paga vigerethI viharaNa arthAt pharavArUpa paribhramaNa paNa avagraha dvArA grahaNa karela sthAnamAM ja karIza. A rIte pahelI pratimArUpa pratijJA samajavI. mI pratimA35 pratijJAnu 2135 matAmA mAve che.-'ahAvarA duccA paDimA' mIla pratimA arthAt pratijJAnu 2135 mA pramANe 2.-'acittaM khalu ubasajje. jjA' mathita bhUmi vigere sthAnanI mAzraya 4rIza bhane 'avalaMbijjA kAraNa' za. 2thI athitta bhIta virenu. 25qa'mana (shaa2|) . mane 'vipparikammAI' 4.5 55 vigere lAMbA TukaDA karavA te paNa abhigraha dvArA graDaNa karela sthAnanI aMdara ja karIza. zrI sAgasUtra :4 Page #856 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u.2 sU. 1 a. 8 dhyAnarUpakAyotsargavidhini0 845 sthAnaM sthAsyAmi paribhramaNaM na kariSyAmi tathA ca prathamapratimApekSayA dvitIyApratimAyAM viharaNAbhAvena pragatiH sUcitA 'duccA paDimA' iti dvitIyA pratimA avagantavyA 'ahAvarA taccA paDimA' athAparA tRtIyA pratimAprarUpyate-'acittaM khalu uvasajjejjA' aham acittaM khalu bhUmyAdikaM sthAnam upAzrayiSye- AzrayarUpeNa grahISyAmi 'avalaM. bijA' kuDayAdikam ambayiSye kintu 'no kAraNa viparikammAI' no kAyena hastapAdAdinA viparikramiSyAmi-AkuzcanaprasAraNAdikaM hastapAdAdInAM na kariSyAmi iti, 'no savicAraM ThANaM ThAislAmitti' no vA savicAram-kizcit pAdAdinA viharaNArtham sthAnaM sthAsyAmi samAzrayiSyAmi taccA paDimA' iti tRtIyA pratimA abhigrahavizeSarUpA pratijJA avagantavyA tathA ca dvitIyapratimApekSayA tRtIyapratimAyAM pAdAdInAmAkuzcanaprasAraNasyApi niSedhAda vaiziSTayaM bodhyam 'ahAvarA cautthA paDimA' athAparA caturthI pratimA prarUpyate'acittaM khalu upasajje jA' ahaM kevalam acittam khalu prAsukaM bhUmiphalakAdika meva sthAnam upAzrayiSye-grahISyAmi, natu tadantimatrayamityAha-'no AlaMbijjA kAraNa' no kuDayAdikam abalambayiSye kAyena 'no viparikammAi' no vA viparikramiSyAmi-hastapAdAdInAmakuzcanA. saviyAraM ThADaM ThAissAmi' savicAra arthAt kucha kSetrAvadhi yAne avagraha dvArA gRhIta sthAna ke andara viharaNa rUpa paribhramaNa nahIM karUMgA isa prakAra prathama pratijJA rUpa pratimA kI apekSA dvitIya pratijJA rUpa pratimA meM viharaNarUpa pari. bhramaNa nahIM karane se pragati arthAt vizeSatA sUcita hotI hai yaha 'duccA paDimA' dUsarI pratimA samajhanI cAhiye, ___ aba tasarI pratimA batalAte haiM-'ahAvarA taccA paDimA-acittaM khalu uva. sajjejjA' atha anya tIsarI pratimA arthAt abhigraha rUpa pratijJA kA tAtparya yaha hai ki-maiM acitta hI bhUmyAdi sthAna kA AzrayaNa karUMgA aura 'avalaMvijjA no kAraNa vipparikammAi' zarIrarUpa kAya se kuDaya dIvAla vagairaha kA avalambana nahIM karUMgA kintu kAya arthAt zarIra se yA hAtha pAda vagairaha se Akuzcana prasAraNa patu 'no saviyAraM ThANaM ThAissAmi' saviyA2 arthAt 444 dezapadhi arthAt aba 20 sthAnanI aMdara viharaNa rUpa paribhramaNa karIza nahIM. A pramANe pahelI pratijJArUpa pratimA karatAM bIjI pratijJArUpa pratimAmAM viharaNa rUpa paribhramaNa na karavAthI vizeSatA batAvela che. mArIta 'duccA paDimA' mI pratibhAnu 2535 samA. ve zrI pratibhA 2135 matApAmA mAve che.-'ahAvarA taccA paDimA' 3 trA pratimA upAya che. 'acittaM khalu ubasajjejjA' hu~ bhayitta bhUmi vigere sthApanA mAzraya rIza. bhane 'abalaMbijjA bhIta vigerenu samAna 4rIza' arthAt maash| za. 52'tu 'no kAraNa viparikammAi' zarIrathI 3 bAya 5gane Gin4 rIza nahIM bhane 'no saviyAraM ThANaM ThAissAmi' saviyAra arthAt 5 vigerene 3211 / saamaa| zrI mAyArAgasUtra :4 Page #857 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 86 AcArAMga sUtre prasAraNaM kariSyAmi 'no savicAraM ThANaM ThAissAmitti' no vA savicAram - pAdAdinA kiJcid viharaNayuktaM sthAnam sthAsyAmi samAzrayiSyAmi apitu 'vosahakAra vosakesamaM mulomana he ' vyutsRSTakAH kiJcitkAlaM kAyikaceSTArUpa parispandarahitaH san vyutsRSTa kezazmazrulomanakha:anyakRtasya kezazmazrulomanakhotpATanAnumavarahito bhUtvA 'saMniruddhaM vA ThANaM ThAissAmitti' samvaniruddhaM yathA syAttathA indriyAdinirodhapUrvakaM sthAnaM sthAsyAmi - AzrayiSyAmi ityevaM pratijJAya dhyAnarUpa kAyotsargalIno bhUtvA sumeruvaniSprakampastiSThet kazcid yadi kezAdhunahIM karUMgA arthAt hAtha pAda vagairaha ko nahIM samedUMgA aura nahIM phailAUMgA, 'no savidhAraM ThANaM ThAissAmi' savicAra arthAt kucha pAda vagairaha kA viharaNa paribhramaNa ke liye sthAna kA AzrayaNa nahIM karUMgA 'taccA paDimA' yaha tIsarI pratimArUpa pratijJA samajhanI cAhiye isa taraha dUsarI pratimA kI apekSA tIsarI pratimA meM pAdAdi kA Akuzcana prasAraNa kA bhI niSedha karane se vizeSatA samajhanI cAhiye, aba caturtha pratimA kA svarUpa batalAte haiM - ' ahAvarA utthA paDimA - acittaM khalu uvasajjejjA' caturthI pratimA rUpa pratijJA kA tAtparya yaha hai kimaiM acinta hI kevala prAsuka bhUmi phalakAdi sthAna kA AzrayaNa karUMgA, kintu antima tInoM ko AzrayaNa nahIM karUMgA jaise ki 'no abalaMvijjA kAraNa' kAya se kuDa- divAla vagairaha kA bhI avalambana nahIM karUMgA aura 'no vipparikammAi' hAtha pAda vagairaha kA bhI AkuJcana aura prasAraNa nahIM karUMgA, aura 'no saviyAraM ThANaM ThAisamitti' pAda vagairaha se biharaNa rUpa paribhramaNa bhI nahIM karUMgA arthAt pAdAdi se paribhramaNa karane ke liye bhI avagraha ke dvArA sthAna kA grahaNa nahIM karUMgA kintu 'vosaDakAe' vyutsRSTa kAya hokara arthAt kiJcitkAla kAyika ceSTA rUpa parispanda rahita hokara 'bosa kesamaMsulomanahe' vyutsRSTa keza ima 12trA sthAnanA Azraya urIza nahIM yA pramANe A ' taccA paDimA zrI prtibhaarUpa pratijJA samajavI, khIjI pratijJA karatAM trIjI pratimAmAM paga vigerene lAMbA TukA karavAnA paNa niSedha karava! rUpa vizeSatA samajavI. 'ahAvarA tthA paDamA' have thothI pratibhA3ya pratijJA matAvavAmAM Ave che.'acittaM khalu utrasajjejjA' hu~' ThevaNa athitta Ayu bhUmi hai istthaahine| mAzraya harIza paraMtu 'noavalaMbijjA kAeNa' chelI ainA mAzraya harIza nahIM prema hai-zarIrathI lIta vigeren| pazu Azraya harIza nahIM'. 'no viparikammAi' ' sane hAtha paNa vigerenA sAMbhArIza nahIM 'no saviyAraM ThANaM ThAissAmitti' mane yA vigerethI viharaNa rUpa paribhramaNa paNa karIza nahI. arthAt paga vigerethI pharavA mATe paNa avagraha dvArA sthAna thaDuthu harIza nahIM. paraMtu 'vosaTTakAeM' vyutsRSTahAya thahane arthAt cit Aja ayibhyeSTAipa ujhanayasana rahita thAne 'bosaTuke samaMsulomanahe' sRsTa vyu deza zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #858 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TokA zrutaskaMdha 2 u. 1 sa. 1 a. 8 dhyAnarUpakAyotsargavidhini0 847 spATa namapi kuryAttathApi sthAnAnna vicale diti 'cautthA paDimA' iti caturthI pratimA-abhigrahavizeSarUpA pratijJA avagantavyA, atredaMbodhyaM prathamapratimAyAM sthAna- kuDayAdyAlambanahastapAdAdyAkuJcanaprasAraNa-pAdaviharaNarUpa caturNAmupAdAnaM dvitIya pratimAyAM pAdaviharaNapari. tyAgena pUrvatrayANAmupAdAnaM tRtIyapratimAyAM punaH hastapAdAdhAkuJcanaprasAraNa-pAdaviharaNa rUpAntimadvayaparityAgena AdyadvayasyaivopAdAnam caturthapatimAyAntu kuDayAdyAlambana-hastazrunakha loma hokara arthAt dUsare ke dvArA apane keza zmazrudADhI mUMcha loma nakha kA utpAtanAnubhava rahita hokara 'saMnirUddhaM vA ThANaM ThAissAmitti' acchI taraha se indriya vagairaha kA nirodha pUrvaka sthAna kA AzrayaNa karUMgA, isa taraha pratijJA karake dhyAna rUpa kAyotsargalIna hokara sumeru pahADa ke samAna nizcala niSkrampa hokara rahe arthAt yadi koI kezAdi kA utpATana bhI kare to bhI sthAna se vica. lita nahIM ho yaha cautthI paDimA cauthI pratimA samajhanI cAhiye / yahAM yaha jAnanA cAhiye ki-prathama pratimA meM sthAna kuDyAdi kA Alambana aura hAtha pAda vagairaha kA AkuJcana prasAraNa pAda viharaNa cAroM kA upAdAna kiyA gayA hai aura dvitIya pratimA meM pada viharaNa kA parityAga kara kevala pUrva ke tInoM kA hI upAdAna kiyA gayA hai arthAt sthAna kA evaM kuDayAdi divAla vagairaha kA Alambana evaM hAtha pAda vagairaha kA AkuJcana prasAraNa kiyA jAtA hai isa taraha tInoM kA hI grahaNa samajhanA cAhiye aura tRtIya pratimA meM to kevala Arambha ke donoM kA hI grahaNa kiyA gayA hai arthAt abhigraha ke dvArA sthAna kA AzrayaNa aura kAya mathu nakha lema yukta thaIne arthAta bIjAnA dvArA pitAnA keza azru dADhI mUcha lema 14 bhAvAnA anuma1 2hita thAne 'saMniruddhaM vA ThANaM ThAissAmitti' sArI rAtendriya vigerene nirodha karIne sthAnane Azraya karIza. A pramANe pratijJA karIne dhyAnarUpa kotsargamAM lIna thaIne sumerU parvanI jema nizcala ane niSThapa thaIne rahevuM, arthAta 4 za vigerene A3 te 595 sthAnathI yalita vuna 'cautthI paDimA' yA pramANe cethI pratimA samajavI. ahIyAM e samajavuM joIe ke-pahelI pratimAmAM sthAna bhIMta vigerenuM avalaMbana ane hAtha paga vigere saMkocavA ke phelAvavA e cArenuM upAdAna karela che. ane bIjI pratimAmAM pAda viharaNane parityAga karIne baLapUrvaka traNe upAdAna karela che. arthAta sthAnanuM ane kuDyAdinuM AlaMbana tathA hAtha paga vigerenuM saMkeca ane prasAraNa karavAmAM Ave che. A rIte traNenuM grahaNa samajavuM, ane trIjI pratimAmAM te zarUAtanA be abhigrahanuM grahaNa karela che. arthAt abhigraha dvArA sthAnanuM AzrayaNa ane zarIrathI kuDaya bhIMtanuM avalaMbana ja karela che. paraMtu chellA banenuM arthAt hAtha paga vigerenuM saMkeca vistaraNa ane pAda viharaNarUpa chelalAbanene grahaNa karela nathI tathA cethI pratimAmAM te bhIMta vigerenuM Alekhana ane hAtha paga vigerenuM zrI sAgasUtra :4 Page #859 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre pAdAdya kuzcanaprasAraNa-pAdaviharaNarUpAntimatrayANAM parityAgena kevalamAghasyaivopAdAnamiti pUrvepUrvApekSayA uttarottaraM pratimAyAM vaiziSTayaM prarUpitam / samprati-aSTamAdhyayanavaktavyatA mupasaMhanAha-'icceyAsiM cauNhaM paDimANaM' ityetAsAM catasRNAM pratimAnAm-abhigraha vizeSarUpapratijJAnAm 'jAva' yAvat-madhye 'paggahiyatarAyaM viharijjA' pragRhItAnyatarAm-yAM kAmapi anyatarAma pratipadya vihareta-tiSThet kintu 'no kiMci vi vaijjA' no kizcidapi vaden- no anyam apratipanapratimaM sAdhum nindet, nApi AtmotkarSa pratipAdayet 'eyaM khalu tassa bhivakhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM' etat khalu se kuDyAdikA abalambana hI kiyA gayA hai kintu antima donoM kA arthAt hAtha pAda vagairaha Akuzcana prasAraNa aura pAdaviharaNa rUpa antima donoM kA grahaNa nahIM kiyA gayA hai aura caturtha pratimA meM to kuDayAdi Alambana evaM hastapAda vagairaha kA AkuJcana prasAraNa aura pAdaviharaNa isa prakAra antima tInoM kA AzrayaNa nahIM kiyA gayA hai kevala abhigraha ke dvArA sthAna mAtra kA AzrayaNa hI kiyA gayA hai isa prakAra pUrva pUrva pratimAkI apekSA uttarottara pratimA meM vizeSatA samajhanI cAhiye, aba aSTama adhyayana kI vaktavyatA kA upasaMhAra karate hue batalAte haiM-'icce yAsiM ca uNhaM paDimAgaM paggahiyatarAyaM viharijjA' ima prakAra uparyukta cAro pratimAoM ke madhya arthAt abhigraha vizeSarUpa prati. jJAoM meM se jisa kisI bhI eka pratijJA rUpa abhigraha ko svIkAra kara rahanA cAhiye kintu 'no kiMcivi vaDajjA' anya dUmare kisI bhI apratipanna pratimA vAle arthAta abhigraha ko nahIM svIkAra karane vAle sAdhu kI nindA nahIM kare aura apanI vaDAI prazaMsA bhI nahIM kare, 'eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNI evA' isa prakAra saMyama kA pAlana karanA hI saMyamazIla sAdhu kA aura sAdhvI kA 'sAmaggiya' samagra AcAra mAnA jAtA hai arthAt saMyama kA mukhyarUpa se pratipAlana karane para hI sAdhutA kI pUrNatA samajhanI cAhiye, jisa saMyama AkaMcana prasAraNa ane pAdaviharaNa A rIte chelalA traNene Azraya karela nathI. kevaLa abhigraha dvArA sthAnamAjhanuM AyaNe ja karavAmAM Avela che. A pramANe pahelI pahelI pratimAnA karatAM pachI pachInI pratimAmAM vizeSatA samajavI. 3 mA / / 25yayananA thanane 75 DA2 42tAM sUtrA2 43 cha.-'icceyAsiM cauNha paDimANaM' mA pramANe upareta yAre pratimAmA arthAt mAlADa vizeSa35 pratijJAyAmAMthI 'pagahiyatarAgaM viharijjA' se pratimA35 minI svIra karIne rahevuM joIe, paraMtu bIjI kaI paNa apratipanna pratimAvALA arthAt abhigrahane na sIvAvA sAdhunA bhATa 'no kiMci vi vaijjA' niyuta 4456 nahI tamA potAnA moTA prshs| 55 42vI nahI. yA pramANe 'eya khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM' sayabhanupAlana 424 saya sAdhu mAle sabInA samaya mAyAra zrI sAgasUtra :4 Page #860 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmapakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 a. 9 sU. 1 svAdhyAyabhUmAvAcaraNIyAnAcaraNIyavidhiH 849 saMyamapAlanaM tasya bhikSukasya bhikSukyA vA sAmagyam-samagraH AcAro bodhya 'jaM savvaTehiM jAva jAijjAsi' yat sarvArtha:-samyagrajJAnadarzanacAritraiH yAvata samityA paJcasamititriguptyAdibhiH sahitaH sadA yateta-yatanApUrvakaM varteta iti 'ttibemi' iti bravImi-vadAmi / 'ThANasattikarya sammattaM' sthAnasaptikA samAptA // mU0 1 // aSTamamadhyayanaM samAptam navamam adhyayanam mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA abhikaMkhijjA nisIhiyaM phAsuyaM gamaNAe, se puNa nisIhiyaM jANijA-saaMDaM jAva saMtANagaM tahappagAraM nisIhiyaM aphAsuyaM aNesaNijjaM jAva no ceissAmi, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA abhikakhijjA nisIhiyaM gamaNAe, se puNa nisIhiyaM appAMDaM appapANaM appabIjaM jAva saMtANayaM tahappagAra nisIhiyaM phAsuyaM ceissAmi, evaM sijjAgameNaM neyavvaM jAva udayappasUyAI, je tattha duvaggA tivaggA cauvaggA paMcavaggA abhisaMdhAriti nisIhiyaM gamaNAe te no annamannassa kAyaM AliMgija vA viliMgija vA cuMbija vA daMtehiM vA nahehiM vA acchidija vA vuJchidija vA. eyaM khalu tassa bhikkhu. ssa bhikkhuNIe kA sAmaggiyaM, jaM savvadehiM samie sahie sayA jaejA, seyamiNa manijjAsi tibemi // 1 // kA pAlana karane ke liye 'jaM savaDhehiM jAva jaijjAsi ttibemi' savArtha-samyag jJAna darzana cAritroM se aura pAMca samitiyoM se aura tIna guptiyoM se yukta ho kara yatanA pUrvaka vartanA cAhiye aisA vItarAga bhagavAn kevala jJAnI mahAvIra svAmIne gautamAdi gaNadharoM ko upadeza kiyA hai yaha maiM sudharmA svAmI kahatA haM isa prakAra 'ThANasattikayaM sammattaM' sthAna saptikA samApta ho gayI aura 'aTThamaM ajjhayaNaM sammattaM' aSTama adhyayana bhI samApta ho gyaa| mAnavAmAM Ave che. arthAta parama zuddha saMyamanuM mukhyarUpe pAlana karavAthI ja sAdhutAnI pUrNatA samAvI. 'jaM savvade'hiM jAva jaijjAsi'2 sayabhanu pAsa 42vA mATe sAtha samyaphajJAna darzana caritra ane pAMca samitithI tathA traNa guptiyothI yukta thaIne yatanA dhUpa pataye 'ttibemi' yA pramANe vIta bhAvAna mahAvIra svAmI gautamA 52||ne 65heza mApekSa cha. 2mA sudhAravAmI 4 chu 'ThANasattikayaM samatta' mA zata sthAna sarita samAsa 24 mane 'aTTamaM ajjhayaNaM samatta' mA adhyayana55] samArata yu||suu. 1 // A0 107 zrI sAgasUtra :4 Page #861 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre chAyA - sa bhikSu bhikSukI vA abhikAGakSet- niSIdhikAM prAsukAM gantum, sa punaH niSIdhikAM jAnIyAt - sANDAM yAvat sa saMtAnakAM tathAprakArAM niSeodhikAm aprAsukAm aneSaNIyAM yAvad no cetayiSyAmi sa bhikSurvA bhikSukI vA abhikAGakSet-nipIdhikAM gantum, sa punaH niSIdhikAm allANDAm alpaprANAm alpabIjAm yAvad - alpa santAnakAm tathAprakAra(m niSIdhikAm prAsukAm cetayiSyAmi, evaM zayyAgamena netavyam yAvad - udakaprasUtAna, ye tatra dvivargAH trivargAH caturvargAH paJcavargAH vA abhisaMdhArayanti niSIdhikAM gantum, te no anyonyasya kAyam AliGgeyurvA viliGgeyu va cumbeyu dantairvA nakhaiva cchindyurvA vyucchindyurvA, etat khalu tasya bhikSukasya bhikSuvayA vA sAmagryam, sarvArthaH samitaH sahitaH sadA yateta, zreya idam manyeta iti bravImi // sU0 1 // nidhikA satikA samAptA // 2-2-9 // navamam adhyayanaM samAptam / 850 TIkA - aSTamAdhyayane sthAnaM prarUpitam tacca kIdRzaM svAdhyAyayogyam saMbhavati ? tasyAzca svAdhyAyabhUmau yadAcaraNIyaM yacca nAcaraNIyamityevaM prarUpayituM nipIcikAdhyayanamArabhate se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' samikSurvA bhikSukI vA 'abhikaMkhijjA nisIhiyaM phAsUyaM gamaore' abhikA kSet- niSIdhikAm - upAzrayAdanyatra svAdhyAyabhUmiM gantum icchedityarthaH, 'se puNa nisIhiyaM jANijjA' sa sAdhuH punaH niSIdhi kAm- svAdhyAyabhUmiM jAnIyAt vakSyamANa aba yahAM se navama adhyayana kA Arambha kiyA jAtA hai-aSTama adhyayana meM sthAna kA nirUpaNa kiyA gayA hai isaliye vaha sthAna kisa prakAra kA svAdhyAya ke yogya ho sakatA hai aura usa svAdhyAya bhUmi meM jo AcaraNa karanA cAhiye aura jo AcaraNa nahIM karanA cAhiye isa prakAra nirUpaNa karane ke liye niSadhikA adhyayana kA Arambha karate haiM, TIkArtha- 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi 'abhikaMkhijjA' nisIhiyaM phAsUyaM gamaNAe' niSIdhi kA arthAt upAzraya se bAhara svAdhyAya bhUmi meM jAne kI icchA kare aura 'se puNa nisIhiyaM jANijjA' vaha sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se haeNve navamA adhyayananA AraMbha karavAmAM Ave che. TIkAtha-mAThamAM adhyayanamAM sthAnanuM nirUpaNa karavAmAM Avela che. tethI te sthAna kevA prakAranuM svAdhyAya mATe yogya kahevAya che ane e svAdhyAyabhUmimAM je AcaraNu karavu jAie ane je AcaraNa na karavu' joIe e viSayanuM nirUpaNa karavA mATe A niSidhikAdhyayana nAmanA navamA adhyayananA Arabha karavAmAM Ave che. 'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te nisIhiyaM phAsUyaM gamaNAeM' le niSadhi chAre 'se puNa nisIhiyaM jANijjA' zrI AcArAMga sUtra : 4 pUrvosta saMyamazIla sAdhu bhane sAdhvI 'abhikaMkhijjA arthAt upAzrayanI mahAra svAdhyAya bhUmimAM bhavAnI bhane te saMyamazIla sAdhu Ane sAdhvI le ! Page #862 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 a. 9 sU. 1 svAdhyAyabhUmAvAcaraNIyAnAcaraNIyavidhiH 851 rItyA avagacchet yathA- 'saaMDaM jAva saMtANaya' sANDAm-aNDasahitAM yAvat-saprANAm sabInAm saharitAm sodakAm sottiGgapanakada kamRttikAlUtAtantujAlasantAnayuktAM pazyet tarhi 'tahappagAraM nisIhiyaM' tathAprakArAm-aNDAdiyukto niSodhikAm-svAdhyAyabhUmi 'aphAsuyaM aNesaNijjaM jAva' aprAmukAm-sacittAm aneSaNoyAm-AdhAkarmAdidoSayuktAM yAvatmanyamAno lAbhe satyapi sacittatvAt AdhAkarmAdidoSayuktatvAcca no cetayiSyAmi-na pariniSIdhikA rUpa svAdhyAya bhUmi ko jAnale ki-'saaMDaM jAva sasaMtANagaM' yaha niSIdhikA arthAt svAdhyAya bhUmi aNDoM se yukta hai aura yAvat-prANiyoM se yukta hai yA bIjoM se yukta hai yA harita tRNaghAsa vagairaha vanaspatikAya jIvoM se sambaddha hai yA zItodaka se yukta hai yA uttina choTe choTe ekendriya evaM dvIndriya prANiyoM se sambaddha hai yA panaka-phanage kIDe makoDe trasakAya jIvoM se yukta hai yA zItodakamizrita gilImiTTI rUpa pRthivIkAya jIvoM se saMyukta hai yA makaDe ke jAla paramparAoM se sambaddha hai aisA jAna le to 'tahappagAraM nisIhiyaM isa prakAra ke aNDAdi jIvoM se yukta svAdhyAya bhUmi kA aprAsukaM-'AphAsuyaM aNesaNijja jAva' sacitta aura aneSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se yukta, yAvat samajhate huve sAdhu aura sAdhvI ko 'no ceissAmi' nahIM grahaNa karanA cAhiye adhyayana ke liye upAzraya se bAhara isa prakAra ke aNDAdi yukta svAdhyAya bhUmi rUpa niSIdhikA meM nahIM jAnA cAhiye kyoM ki saMyama kA pAlana karanA hI sAdhu aura sAdhvI kA parama kartavya hotA hai aura isa prakAra ke sacitta bIja aNDAdi yukta svAdhyAya bhUmi meM jAne se jIvoM kI hiMsA kI saMbhAvanA hone se saMyama 165mA zava nikaadhi||35 svAya bhumina (sthAna vizeSa) sama hai 'saaeNDa' 21 // nissaadhi||35 svAdhyAya bhUmi sAthI yuddhata cha 'jAva saMtANagaM' yAvat prANiyothI yuddhata che. athavA bI thI yukta che. athavA lIlA tRNa ghAsa vigere vanaspatikAya jInA saMbaMdha vALI che. athavA ThaMDA pANIthI yukta che. athavA riMga nAnA nAnA ekendriya ane dvIndriya prANiyathIyukta che. athavA panaka phanagI kIDI makeDI vigere trasakAya jethI yukta che. athavA zItAdaka mizrita bhInI mATI rUpa pRthvIkAyanA jIthI yukta che. athavA kaLayAnI anm 52 53thI yuddhata che. 2 // rIte temanI kAmAM Ave to 'tahappagAraM nisIhiyaM' mAtathI thI yukta svAdhyAya bhUbhine 'aphAsuyaM aNesaNijjaM jAva' 2mAsu4 sacitta aneSaNIya bhASAmA doSa.thI yukta samalane 'no ceissAmi' sAdhu khAlIye aDa karavuM nahIM ane adhyayana mATe upAzrayanI bahAra A prakAranA iMDA vigerethI yukta svAdhyAya bhUmirUpa nivAdhikA mAM javuM nahIM kemake-saMyamanuM pAlana karavuM eja sAdhu ane sAdhInuM parama kartavya che, ane AvA prakAranA IMDa vigerethI yukata svAdhyAya bhUmimAM javAthI jIvenI hiMsA thavAno saMbhava hevAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMya zrI mAyArAgasUtra :4 Page #863 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 852 AcArAMgasUtre gRhNIyAditi bhAvaH 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'abhikakhejjA nisIhiyaM gamaNAra' abhikAGkSet-niSIdhikAm-svAdhyAyabhUmi gantum tarhi 'se puNa nisI hiyaM sa punaH sAdhuH niSIdhikAm-svAdhyAyabhUmim 'appaMDaM apapANaM apanIya' alpANDAmaNDarahitAm alpaprANAm-prANirahitAm, alpabIjAm-bIjarahitAM 'jAva saMtANayaM' yAvadanudakAm uttiGgapanakapRtikAlUtAtantujAlasantAnarahitAM yadi pazyet tarhi 'tahappagAraM kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlanArtha sAdhu aura sAdhvI ko isa prakAra ke sthAna meM nahIM jAnA cAhiye isaliye sAdhu aura sAdhvI pratijJA kare ki isa prakAra kI sajIvi svAdhyAya bhUmi meM milane para bhI meM nahIM jAuMgA yA grahaNa karUMgA,-aisI pratijJA kara vahA~ nahIM jAya, aba nigraMthoM ko kisa prakAra kI bhUmi meM svAdhyAya karane ke liye gamana kare yaha batalAte haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, abhikaMkhijjA-nisIhiyaM gamaNAe' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi niSodhikA meM arthAt upAzraya se bAhara svAdhyAya bhUmi meM svAdhyAya karane ke liye jAne kI icchA kare aura yadi 'se jaM puNa nisIhiyaM jANijjA' vaha sAdhu aura sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se niSIdhikA svAdhyAya bhUmiko jAnale ki-'appaMDa appabIyaM jAva saMtANayaM' yaha niSIdhikA svAdhyAya bhUmi alpANDa hai arthAt aNDoM se rahita hai arthAt alpa zabda ISadarthaka hone se ISat leza mAtra hI aNDe haiM arthAt aNDoM kA astitvaleza mAtra hI hai isaliye nahIM jaisA hI aNDe haiM isa taraha choTe choTe ekendriya Adi prANiyoM se bhI rahita hai evaM sacitta bIjoM se bhI rahita hai tathA hare bhare taNa ghAsa vagairaha vanaspatikAya jIva se bhI manA rakSaNa mATe sAdhu ane sAdhvIe AvA prakAranA sthAnamAM javuM nahIM. sAdhu ane sAdhvIe pratijJA karavI ke AvA prakAranI sajIva svAdhyAya bhUmi prApta thavA chatAM paNa huM tyAM jaIza nahIM. grahaNa karIza nahIM. A rItanI pratijJA karIne tyAM javuM nahIM. // prAranI bhUmimA svAdhyAya 421 // te sUtra2 matAva cha,-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayamazIla sAdhu ana sAkI 'abhikakhijjA nisIhiyaM gamaNAe' le niSAvimA arthAt ||shryaanii mahAra svAdhyAyabhUmimAM svAdhyAya 421 // bhATapAnI 42ch| 43 'se jaM puNa nisIhiyaM jANijjA' bhane te sAdhu sAkI A vakSyamANa rIte e niSAdhikA eTale ke svAdhyAya bhUmine jANe ke-A niSAdhikA 'appaDa' 2065is arthAt me vinAnI cha. hI yA 565 nA 45 pAthI Sata lezamAtra nahIMvata IDa che, arthAt IMDAnuM astitva lezamAtra ja che. tethI te nahIMvat che. tavI rIte 'appapANaM' nAnA nAnA mendriya vigere praanniy| 5 nathI tathA 'apabIya' mIyA vinAnI cha, 'jAva saMttANaya' tayamalan me ghAsa vizere 35tiya thI zrI sAgasUtra :4 Page #864 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2a. 9. 1 svAdhyAya bhUmAvAcaraNIyAnAcaraNIyavidhiH 853 nisIhiyaM phAsUyaM ceistAmi' tathAprakArAm - aNDaprANyAdirahitAM niSIdhikAM prAkAm acittAm eSaNIyAM matvA cetayiSyAmi - parigRhNIyAt ' evaM sijjAgameNaM neyabvaM' evamuktarItyA zayyAgamena zayyAsambandhi AlApakena netavyam svayaM jJAtavyam, tadavadhimAha'java udayapasUyAI' yAvad - udakaprasUtAni kandAni mUlAni bIjAni puSpANi haritAni phalAni vA yadi tasyAM sAdhyAyabhUmau syustarhi tAM bhUmiM svAdhyAyArthaM no parigRhNIyAdityarthaH, samprati svAdhyAyArthaM tatragatAnAM sAdhUnAM kartavyavidhimAha - 'je tattha duvaggA tiggA catraggA paMcaggA vA' ye tatra svAdhyAyabhUmau dvivargA :- dvau sAdhU, trivargAH trayo vA sAdhavaH, catuvarga:- catvAro vA sAdhavaH, paJcavargAH paJca vA sAdhavaH 'abhisaMdhAriti nisIhiyaM gamaNa e' rahita hai evaM uttiGga panaka zItAdaka pRthivIkAya jIvoM se bhI rahita hai tathA makar3e ke jAla paramparA se bhI rahita hai isa prakAra ekendriya dvIndriya trasa pRthivI kAyika jIva vagairaha se rahita hone para 'tahappagAraM nisIhiyaM' isa taraha ke svA bhUmi meM 'phAsugraM veissAmi' aprAsuka acitta aura eSaNIya-AdhAkarmAdi doSoM se rahita hone para use acitta aura eSaNIya samajhate hue svAdhyAya ke liye grahaNa karalenA cAhiye, 'evaM sijjAgameNaM neyavvaM' evaM uktarIti se zayyA dhyayana ke prakaraNa ke anusAra svayaM samajha lenA cAhiye 'jAva udayappasyAI' yAvat udaka prasUta kandamUlAdi paryanta zayyA'dhyayana ke AlApaka ke anusAra hI yahAM para bhI AlApaka samajhalenA cAhiye arthAt yadi svAdhyAya bhUmi meM bhI udaka se utpanna kanda kAMdA mUla bIja phala puSpa harita vagairaha vastu ho to usa bhUmi meM svAdhyAya ke liye nahIM jAya / aba svAdhyAya ke liye svAdhyAya bhUmi meM gaye hue sAdhuoM kA kartavyavidhi batalAte haiM- 'je tattha duvaggA tivaggA cauvaggA paMcatraggA' vahAM svAdhyAyabhUmi meM meM do sAdhu yA tIna sAdhu yA cAra sAdhu yA pAMca sAdhu 'abhisaMdhAriti nisI paNa rahita che. tathA urniMga panaka tathA zIteAdaka pRthvIkAyanA jIvA vanAnI che, tathA karALIyAnI jALa para parAthI paNa rahita che. A prakAranA ekendriya dvIndriya trasa pRthvIay vigerethI raDita hovAthI 'tahappagAraM nisIhiyaM mA prahAranI svAdhyAya bhUmIne 'phAsUyaM ceissAmi' prAsu yatti bhane zeSAzIya AdhArbhA hoSo vinAnI hovAthI tena svAdhyAya bhATe hue bharI kSetrI, 'evaM sijjAgamegaM neya' tathA ta prahArathI zayyAdhyayananA prakaraNamAM kahela AdyApaka pramANe ja ahIMyAM paNa mAlApo samajavA, arthAt jo svAdhyAya bhUmimAM pazu 'jAva udayappasUyAI' pANIzrI pehAthanAra 44, bhUja bhI ija yuSyaTThe lIleAtarI vigere vastu DeAya te te bhUmimAM svAdhyAya mATe javuM nahIM, have svAdhyAya mATe svAdhyAya bhUmimAM gayelA sAdhuenI kanya vidhinuM kathana kare - 'je tattha dubaggA tivaggA cavaggA paMcavaggA' se svAdhyAya bhUmimAM me sAdhu agara zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #865 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMga sUtre abhisandhArayanti - vicArayanti niSodhikAM svAdhyAyabhUmiM gantum, gatA vA syuH tarhi 'te no annamanasa kArya' te dvitriprabhRtayaH sAdhavo no anyo'nyasya parasparasya kAyam - zarIram 'AliMgijja vA' AliGgeyurvA - AliGganaM vA parasparaM gAtrasparza na kuryuH 'biligijja vA ' viliGgeyurvA - vividham anekaprakAraM yathA mohakAmavAsanA utpadyeran tathA vA gAtrasparza no vidadhyurityarthaH 'cuMvijja vA cumbyurvA - kAmoddIpakavaka trasaMyogAdirUpacumbanaM vA no kuryuritibhAvaH 'daMtehi vA naherhi vA acchidijna vA bucchidijja vA' dantairvA nakhairvA Acchin - dantacchedaM nakhacchedaM vA no vidhyuH vyucchindyurvA vividham- anekaprakAraM vA dantacchedaM " 854 hiyaM gamanAeM' svAdhyAya ke liye jAnA cAhate haiM yA gaye huve haiM 'te no annamanasa kArya AliMgijja vA' ve sabhI sAdhu paraspara meM zarIra kA AliMgana yA gAtrasparza nahIM kareM tathA jisa se aneka prakAra kA moha kAmavAsanA vagairaha utpanna ho aisA gAtrasparza nahIM kareM tathA 'viliMgija vA' kAmoddIpaka vaktra mukha saMyogAdi rUpa 'cuMbija vA' cumbana bhI nahIM kareM evaM 'daMtehi vA nahehiM vA acchidijja vA' dantaccheda aura nakhaccheda bhI nahIM kareM, arthAt saMyamapAlana karane vAle sAdhu muni mahAtmAoM ko paraspara meM AliMganAdi kabhI bhI nahIM karanA cAhiye kyoMki haMsI majAka meM bhI zarIra sparzAdi se kAma vAsanA utpanna ho sakatI hai jisase brahmacarya meM bAdhA par3ane se saMyama kI virAdhanA hogI isa liye saMyamapAlanArtha sAdhu mahAtmAoM ko kabhI bhI paraspara gAtra sparza nahIM karanA cAhiye isI taraha aneka prakAra ke dantaccheda yA nakhaccheda arthAt dAMto se kATanA yA 'bucchidijja vA' nAkhUna cubhAnA bhI nahIM ThIka hai kyoMki dantaccheda nakhaccheda se bhI kAmoddIpana hotA hai aura kAmoddIpana se brahmacarya kI bAdhA sAdhu hai yAra sAdhu athavA yAM sAdhu 'abhisaMdhAriti nisIhiyaM' gamaNAe' svAdhyAya karavA mATe javA icche agara gayA hoya te maghA sAdhuye 'te no annamannassa kArya AliMgijja vA' anyAnya zarIraMtu khasigana vu nahIM te zarIranA paraspara sparza 42vI nahIM' 'viliMgijja vA ' tathA tenAthI kAme dipaka zarIra sparza karavA nahIM ''bijja vA' vabhuma saMyogAdi 35 yujana para nahIM athavA 'daMtehiM nahiM vA acchidijjavA bucchidijja vA' 'tarache tathA narache pazu 42vA nahIM arthAt stymanu pAlana karavAvALA sAdhu, sAdhumunioe paraspara AliMgana vigere kAmajanaka vyavahAra kayAreya paNa karave nahIM'. kemake hasImazkarImAM paNa zarIranA spardhAdithI kAmavAsanA utpanna thavAnA saMbhava rahe che. jethI brahmacaryamAM vighna thavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI sayamazIla munaue kAI paNa vakhate anyAnyanA zarIranA sparzI karavA nahI'. tejarIte aneka prakAranA datuccheda ane nakhaccheda arthAt dAMtAthI kApavuM ke nakha karaDavA e paNa ThIka nathI. kemake dahatuccheda ane nakhacchedathI paNa kAmeIpana thAya che, ane zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #866 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 a. 9 sU. 1 svAdhyAyabhUmAvAvaraNIyAnAcaraNIyavidhiH 855 vApi no kuryuH 'eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM' etat khalu saMyama pAlanaM tasya bhikSukasya bhikSukyA vA sAmagryam-samagrAcAraH sampUrNa AcAro bodhyaH 'jaM sabaDhehiM sahie samie payA jAijjA' yat sarvArtha:-samyagjJAnadarzanacAritraiH sahitaH samitaH paJcabhiH samitibhiH samanvitAtri gupti bhizca sahito bhUtvA sadA-sadA yAvadAyustAvasaMyamAnuSThAne yateta yatanApUrvakaM varteta ityarthaH 'seyamiNaM mannijAsi' zreyaH idam- etadeva kalyANamiti manyeta 'ttibemi' iti bravImi-kathayAmi u padizAmItyarthaH 'misIhiyAsa ttikayaM samattaM' niSodhikAsaptikA smaaptaa| navamam adhyayanaM samAptam / / sU0 1 // hogI, au brahmacarya kA pAlana nahIM hone se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye dantacchedAdi sAdhuoM ko paraspara nahIM karanA cAhiye, aba navama adhyayana kI baktavyatA kA upasaMhAra karate hue kahate haiM ki-yaho arthAt 'eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiya saMyama kA pAlana karanA hI sAdhu aura sAdhvI kA parama AcAra hai yA sAdhutA kI pUrNatA hai arthAt sAmAcArI hai 'jaM savvadvehiM sahie samie' jisa ko sarvArthoM se arthAta samyakajJAna samyakudarzana aura samyak cAritra se yukta hokara aura pAMca samitiyoM se bhI yukta hokara tathA tIna guptiyoM se sampanna hokara 'sayA jaijjA' sadA sarvadA yatanApUrvaka vartanA cAhiye kyoM ki Agama meM kahA bhI hai ki-yAvat Ayu ho tAvat kAla paryanta saMyama kA anuSThAna karanA cAhiye 'seyamiNaM mamijAsi ttibemi' isaliye sAdhu muni mahAtmAoM kA jIvana paryanta hI saMyama kA acchItaraha se pAlana karane ke liye dhyAna rakhanA cAhiye, aisA vItarAga bhagavAn zrImahAvIrasvAmI ne gautamAdi gaNadharoM ko upadeza diyA hai yaha sudharmAsvAmI kahate haiM ki-yahI zreya yA kalyANa hai arthAt acchI taraha se saMyama kA pAlana kAmadIpanathI brahmacaryAmAM bAdhA Ave che. temaja brahmacaryanuM pAlana na thavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI sAdhuoe paraspara daMta chedAdika karavA nahIM. have navamA 5dhyayananI 1tvytaane| 65 hA2 42i sUtrA2 4 cha ?-'evaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiya' mA sayamanu pAuna 24 yAzIla sAdhu sane sApAna uttama mAyA2 che, mane sAdhutAnI / che. arthAt sAmAyArI cha. 'jaM savva vahiM sahie samie sayA jaijjA' re sAtha thI sAre arthAt sabhyazAna, sabhya dazana, ane samyapha cAritrathI yukta thaIne tathA pAMca samiti ane traNa guNiyothI paNa yukta thaIne yatanApUrvaka vartavuM, kemake AgamamAM kahyuM che ke vAvat kALa Ayu zeSa hoya tAva, kALa paryata saMyamanuM anuSThAna karavuM joIe. tethI sAdhu munie jIvana paryanta saMyamanuM draDhatA pUrvaka pAlana karavuM A prama Ne vItarAga bhagavAna mahAvIra svAmI be gautamAdi gaNapane 5heza mApera cha, 2 // pramANa sudhA svAmI he cha- 'seyamiNaM mannijjAsi zrI sAgasUtra :4 Page #867 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre dazamam adhyayanam mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA uccArapAsavaNakiriyAe ubbAhijamANe sayassa pAyapuMchaNassa asaIe tao pacchA sAhammiyaM jAi. jjA, se bhikkhU vA bhikkhugI vA se jaM puNa thaMDilaM jANijjA saaMDaM jAva saMtANayaM tahappagAraMsi thaMDilaMsi no uccArapAlavaNaM vosirijA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa thaMDilaM appaMDaM appANaM jAva saMtANayaM tahappagAraMsi thaMDilaMsi uccArapAsavaNaM vosirijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa assi paDiyAe egaM sAhammiyaM samuddissa vA asti paDiyAe bahave sAhammiyA samudista assi paDiyAe egaM sAhammiNi samudassa assi par3iyAe bahave sAhampiNI bho samudissa assi paDiyAe bahave samagamAhaNaatihikivaNamaNImae pagaNiya pagaNiya samuddista pANAI vA bhUyAiM vA jIvAI vA sattAI vA jAva uddesiyaM ceei, tahappagAraM thaMDilaM purisaMtarakaDaM jAva bahiyA nIhaDaM vA anIhaDaM vA annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi uccAraM no vosirijA se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa jANijjA bahave samaNamAhaNakivaNavaNIvaga pratihI samudiisa pANAiM bhUyAiM jIvAiM sattAiM jAva uddesiyaM ceei, tahappagAraM thaMDilaM apurisaMtaragaDaM jAva bahiyA anIhaDaM annayaraMsi vA tahappagArasi thaMDilaMsi no uccArapAsavaNaM vosirijA, aha puNa evaM jANijA purisaMtaragaDaM jAva bahiyA nohaDaM annayaraMsi tahappakaranA hI saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI kA paramakartavya hai isI tAtparya se kahA hai ki-mai sudharmAsvAmI sAdhu sAdhvI gRhastha zrAvakAdi ko upadezadetA hUM 'nisIhiyA sattikayaM samattaM' isa prakAra niSIdhikA arthAt svAdhyAya bhUki kA saptaka samApta ho gayA aura 'navamaM ajjhayaNaM samattaM' navama adhyayana bhI samApta ho gayA ||suu0 1 // tibemi' / zreya sa2 48yA12 cha, arthAt sArI rIta sayabhanu pAlana 427 me sAdhu ane sAdhvInuM parama kartavya che. e hetuthI kahyuM che ke-huM sudharmA svAmI sAdhu sAdhavI ane gRhastha zrApa paheza mA chu, ma rIte 'nisIhiyAsattikayaM samattaM' nipAdhi sasa samAsa thayu tabha08 'navamaM ajjhayaNaM samattaM' nabhu madhyayana 55 samAsa thayu ||suu. 1 // zrImAyA sUtra:4 Page #868 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 1 a. 10 uccAraprastravaNavidhenirUpaNam 857 gAraMsi thaMDilaMsi uccArapAsavaNaM vosirijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa jANijjA-assi paDiyAe kayaM vA kAriyaM vA pAmicciyaM vA channaM vA ghaTuM vA maTuM vA littaM vA saMmaTuM vA saMpadhUviyaM vA annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi no uccArapAsavaNaM vosirijjA, se bhikkhU vA bhikkhugI vA se jaM puNa thaMDilaM jANejA-iha khalu gAhAvaI vA gAhAvaiputtA vA kaMdANi vA jAva hariyANi vA aMtarAo vA bAhiM nIharaMti bahiyAo vA aMto sAharaMti annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi no uccArapAsavaNaM vosirijA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa thaMDilaM jANijjA-khaMsi vA pIThaMsi vA maMcaMsi vA mAlaMsi vA aTTasi vA pAsAyaMsi vA annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi no uccArapAsavaNaM vosirijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa thaMDilaM jANijA-aNaMtarahiyAe puDhavIe sasiNiddhAe puDhavIe sasaravAe puDhavIe maTTiyAe makaDAe cittamaMtAe silAe cittamaMtAe leluyAe kolAvAsaMsi vA dAruyaMsi vA jIvapaiTThiyaMsi vA jAva makaDA saMtANayaMsi annayaraMsi tahappagAraMsi thaMDilaMsi no uccArapAsavaNaM vosirijA ||suu01|| chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA uccAraprasravaNakriyayA udbAdhyamAnaH svasya pAdaprogchanasya asave tataH pazcAt sAdharmikaM yAceta, sa bhikSu bhikSukI vA sa yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt-sANDaM yAvat tazAprakAre sthaNDile no uccAraprasravaNaM vyutsRjeta, sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt-alpANDam alpaprANaM yAvata saMtAnakaM tathAprakAre sthaNDile uccAraprasravaNaM vyutsRjet, sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punaH asvapratijJayA ekaM sAdharmikaM samuddizya vA; asvapratijJayA bahUn sAdharmikAn samuddizya astrapratijJayA ekAM sAdharmikI samuddizya asvapratijJayA bahIH sAdharmikayaH samuddizya asvapratijJayA bahUn zramaNabrAhmaNa atithikRpaNavanIpakAn pragaNya pragaNya samuddizya prANAn bhUtAni jIvAna satyAn yAvat audezikaM cetayate tathAprakAraM sthaNDilaM puruSAntarakRtaM yAvad bahinItaM vA anItaM vA anyatarasmin tathAprakAre sthaNDile uccAraprasravaNaM no vyutsRjet, sa bhikSuryA bhikSukI vA sa yat punaH sthaDilaM jAnIyAta-bahUn zravaNabrAhmaNa-atithikRpaNavanIpakAn samuddizya prANAn bhUtAni jIvAn sattvAna yAvat audde zikaM cetayate tathAprakAraM sthaNDilam apurupAntarakRta yAvat bahiranItm anyatarasmina vA tathAprakAre sthaNDile no uccAraprasravaNaM vyutsajata, atha punarevaM jAnIyAt -puruSAntarakRtaM yAvad vahirnItam anyatarasmin vA tathA A0 108 zrI aayaa| sUtra : 4 Page #869 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre prakAre sthaNDile uccAraprasravarNa vyutsRjet, sa bhikSurvA bhikSuko vA sa yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt-asvapratijJayA kRtaM vA kArita vA prAmityaM vA channaM vA ghRSTaM vA mRSTaM vA liptaM saMmRSTaM vA saMpradhRpitaM vA anyatarasmin vA tathAprakAre sthaNDile no uccAraprasravaNaM vyutsRjet, sa bhikSurvA bhikSuko vA sa yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt-iha khalu gRhapatirza gRhapatiputro vA kandAni vA yAvad-haritAni vA antarato vA bahiniheranti, bAhyato vA antaH samAharanti anyatarasmin vA tathAprakAre sthaNDile no uccAraprasravaNaM vyutsRjet, sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt-skandhe vA pIThe vA maJca kA mAle vA aDhe vA prAsAde vA anyatarasmin vA tathAprakAre sthaNDi le no uccAraprasAraNaM vyutsRjet, sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt anantahitAyAM pRthivyAM sasnigdhAyAM pRthivyAM sarajaskAyAM pRthivyAM mRttikAyAm markaTAyAM cittavatyAM zilAyAm cittavatyAM leSTau vA ghuNAyAse vA dAruke vA jIvapratiSThe vA yAvad markaTAsantAnake anyatarasmin vA tathAprakAre sthaNDile no uccAraprasravaNaM vyutsRjet / / sU0 1 // ___TokA-navame'dhyayane svAdhyAyabhUmirUpa niSodhikAyAH prarUpitatvena tatra bhUmiprasaGgAt kathaMbhUtAyAM bhUmau uccAraprasravaNarUpamUtrapurISotsargoM vidheya iti jijJAsAyAm uccAraprasravaNasaptikAkhyaM dazamamadhyana prarUpayitumAha-'se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' sa-saMyamavAn bhikSu bhikSukI vA 'uccArapAsavaNakiriyAe ubbAhijjamANe' uccAraprasravaNakriyayA-uccaratizarIrAd ut prAbalyena avagacchet cyatra te vA iti uccAraH-viSTA, purISam, prakarSaNa sravati aba dazama adhyayana kA nirUpaNa kiyA jAtA hai| navama adhyayana meM svAdhyAyabhUmi rUpa niSIdhikA kA prarUpaNa kiyA gayA hai vahAM para bhUmi ke prasaGga se kisa prakAra kI bhUmi meM uccAraprasravaNa rUpa mUtra aura purISa kA tyAga karanA cAhiye isa jijJAsA se uccAra prasravaNasasikA nAma kA dazayAM adhyayana kA nirUpaNa kiyA jAtA hai TIkArtha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'uccArapAsavaNakiriyAe' uccAra prasravaNa kriyA se arthAt mUtrapurIpotsarga karane ke vega se 'ucAhijjamANe' sayassa pAyapuMcha. Nassa asaie' bAdhita hokara apane pAdayoJchana vastra ke nahIM rahane para 'tao. navamA adhyayanamAM svAsthaya bhUmirUpa niSadhikAnuM nirUpaNa karavAmAM Avela che, tyAM AgaLa bhUminA prasaMgathI kevA prakAranI bhUmimAM uccAra prasavaNa rUpa mUtrapurISane tyAga karavo e jIjJAsA thavAthI uccAra prasavaNa saMsikA nAmanA dasamA adhyayananuM nirUpaNa karavAmAM Ave che. ____TI-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayamazIla sAdhu bhane sAnI "uccArapAsavaNakiriyAe uvvAhijjamANe' yA2 prakhapa yAthI arthAt bhUtra puriSA zrI sAgasUtra :4 Page #870 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 1 a. 10 uccAraprasravaNavidhernirUpaNam 859 iti prasravaNaM mUtram ekikArUpam tatkriyayA udbAdhyamAnaH atyadhika pIDayamAnaH uccAraprasravaNavegapIDitaH san 'sayarasa pAyapuMchaNassa' svasya pAdapokhchanasya 'asaIe to pacchA' asattve asadbhAve avidyamAnatve sati tataH pazcAt 'sAhammiyaM jAijjA' sAdharmikam-sAMbhogikarUpaM sAdhU yAceta-pUrvapratyupekSitaM pAdaproJchanaM samAdhyAdikaM svasavidhe yadi na syAttarhi sAdharmikasAdhusakAzAd gRhNIyAdityarthaH na tu kadAcit mUtroccAravegadhAraNaM yuktam, atha ca sa sAdhuH uccAraprasravaNAzaGkAyAM pUrvameva sthaNDilabhUmi gatvA tatra sANDAdike dRSTe sati sacittatvena aprAsukatvAd uccArAdi na kuryAdityAzayenAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa thaMDilaM jANijA' sa yat punaH sthaNDilaM vakSyamApacchA sAhammiyaM jAijjA' usa ke bAda sArmika rUpa sAMbhogika sAdhu se yAcanA ke dvArA pUrva pratyupekSita arthAta pUrva meM pratilikhita pAdaproJchanAdi vastrako aura samAdhi Adi ko grahaNa karanA cAhiye arthAt yadi apane pAsa pAdapromchana samAdhi vagairaha pAtravizeSa nahIM ho to apane sArmika sAMbhogika sAdhu se pAdaproJchanAdi vastra le lenA cAhiye kintu kabhI bhI mUtrapurISotsarga ke vega ko nahIM rokanA cAhiye yA bhUtroccAravega ko dhAraNa bhI nahIM karanA cAhiye ___ aba mUtrapurISotsarga kI AzaMkA hone para vaha sAdhu pahale hI sthaNDila jagaha bhUmi meM jAkara vahAM para aNDAdi ke rahane para usako dekha kara sacitta aura aneSaNIya hone se uccAraprasravaNa nahIM kare isa tAtparya se kahate haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, vaha pUrvokta bhikSuka saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' aisA vakSyamANa rUpa se sthaNDilabhUmi saga 42vAnA thI pAvata ne 'sayassa pAyapuMchaNassa asaie' pAtAnu pAchana para pAse na DAya to 'tao pacchA sAhammiyaM jAijjA' te sAdharmi: 35 sAlAma sAdhunI pAsethI yAcanA dvArA pahelAM pratyupekSita arthAta pahelAM pratilikhita pada prechana vigere vastrane ane samAdhi vigerene grahaNa karavAM, arthAt je potAnI pAse pAdauchana samAdhi vigere na hoya te pitAnA sAdharmika sAMgika sAdhunI pAsethI pAdapUMchanAdivastra laI levA joIe paraMtu kayAreya mUtrapurISesanA vegane reka na joIe. athavA mane cAra vegane dhIraNa paNa kara na joIe. have mUtra puSeitsarganI zaMkA thavAthI te sAdhue pahelAM thaMDila (ThelA) bhUmimAM javuM tyAM iMDA vigere heya te tene joIne sacitta tathA aSaNaya hoya te tyAM uccAra prasava 421nahI', ye mtaa| sUtra42 4 che. 'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayamA sAdhu bhane so 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' le 1kSyamA 52thI 2thati zrI sAgasUtra :4 Page #871 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre NANDAdiyuktaM jAnIyAt tadAha-'saaMDaM sapANaM jAva saMtANayaM' sANDam saprANam-prANiyuktam, yAvat-sabIjam saharitaM sodakaM sottiGgapanakadakamRttikAlUtAtantujAlasantAnayuktaM jAnIyAditi pUrveNAnvayaH tahi 'tahappagAraMsi thaMDilaMsi' tathAprakAre-aNDAdiyukta sthaNDile 'no uccArapAsavaNaM vosirijjA' no uccAraprasravaNam-malamUtratyAgaM vyutsRjet-kuryAta kintu 'se bhikkhU vA bhikSuNI vA' sa bhikSurvA bhikSu kI vA 'jaM puNa yaMDilaM jANijjA' yat punaH ko arthAt mUtra purISotsarga karane ke prAsuka sthAna ko jAnegA yA jAnale kiyaha 'saaMDaM sapANaM jAva saMtANayaM' sthaNDilabhUmi aNDoM se yukta hai aura prANiyoM se bhI yukta hai evaM yAvat bIjoM se yukta hai tathA harita tRNa ghAsa vagairaha vanaspatikAyika jIvoM se bhI sambaddha hai evaM zItodaka se bhI sambaddha hai tathA uttiMga choTe choTe ekendriya praNiyoM se bhI saMyukta hai tathA panaka-phanage kIDe makoDe trasa prANiyoM se bhI yukta hai tathA zItodaka mizrita gilI miTTI pRthivIkAyika jIvoM se bhI sambaddha hai evaM makaDI ke jAla tantu paramparA se bhI sambaddha hai aisA jAnale yA dekhaletA to 'tahappagAraMsi thaMDilaMsi' isa prakAra ke aNDAdi yukta sthaNDila bhUmi meM 'no uccArapAsavaNaM vosirijA' uccAraprasravaNa arthAt mUtra purISotsarga nahIM karanA cAhiye kyoMki isa prakAra ke aNDAdi se yukta sthaNDila bhUmi me mUtra purISotsarga karane se jIvoM kI hiMsA hone se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlana karane vAle sAdhu aura sAdhvI ko isa prakAra ke aNDAdi yukta sthaNDila bhUmi meM mUtrapurISotsarga nahIM karanA cAhiye kyoMki saMyama kA pAlana karanA hI sAdhu aura sAdhvI kA parama kartavya samajhA jAtA hai, sUbhine arthAt bhUtrapuraSotsA 42vAnA (ThellA) sthAnane kI hai nuve 3 mA 32 Disa bhUmi 'saaMDaM' mAthI yukta cha, 'sapANaM' bhane prANiyothI 5 yurata cha. 'jAva saMtANagaM' tathA yAvat mIyAmAthI yuta cha. tathA elan tR pAsa vore vanaspatizAyanA jIvAthI paNa saMbaMdhita che. tathA zItadakathI paNa yukta che. tathA urniMga nAnA nAnA ekendriya dvIndriya prANithI paNa saMyukta che. tathA panaka phanagA kIDI makoDI vigere trasa prANithI paNa yukta che. tathA zItedaka mizrita bhInI mATInA pRthvIkAyika jIvethI paNa saMbaMdhita che. tathA karoLIyAnA jAlataMtu paraMparAthI paNa yukta che, A rIte jANe ke hai to 'tahappagAraMsi thaMDilaMsi' te 12nA virothI yukta sthavi bhUmimA 'no uccArapAsavaNa vosirijA' yA2 prala 2marthAt bhUtrapurISotsaga 423 // nahIbha AvA prakAranA IMDA vigerethI yukta spaMDita bhUmimAM mUtrapuraSotsarga karavAthI jIvanI hiMsA thavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavAvALA sAdhu ke sAvIe AvA prakAranA IDA vigere vALI spaMDita bhUmimAM mUtrapuraSotsarga karavAM nahI. kemake saMyamanuM pAlana karavuM eja sAdhu ane sArvInuM parama kartavya mAnavAmAM Avela che. zrI sAgasUtra :4 Page #872 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU. 1 a. 10 uccAraprasravaNavidhenirUpaNam 861 sthaNDilaM vakSyamANarUpaM jAnIyAt-'appaMDaM appapANaM jAva saMtANayaM' alpANDam-aNDarahitam, alpaprANam-prANirahitama, yAvat-prabIjam aharitam anudakam uttiGgapanakadakamRttikAlUtAtantujAlasantAnarahitaM dRSTvA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' tathApakAre aNDAdirahite sthaNDile 'uccArapAsavaNaM vosirijA' uccAraprasravaNam-malamUtratyAgaM vyutsRjet-kuryAt 'se bhikkhU aba kisa prakAra ke sthaNDila bhUmi meM sAdhu ane sAdhvI ko mUtrapurISotsarga karanA cAhiye yaha batalAte haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu bhikSukI sAdhvI yadi 'jaM puNa thaMDilaM jANijA' aisA vakSyamANa rUpa se sthaNDilabhUmi ko jAnale ki-yaha 'appaMDaM appapANaM jAva saMtANayaM' sthaNDila bhUmi alpANDa arthAt aNDoM se yukta nahIM hai alpa zabda ISadarthaka hone se lezamAtra hI aNDoM kA astitva pratIta hotA hai isaliye nahIM kI taraha hone se abhAva hI siddha ho jAtA hai isI nAtparya se alpANDa zabda kA artha aNDoM se rahita hotA hai evaM alpaprANI arthAt choTe choTe prANiyoM se bhI rahita hai evaM aMkurotpAdaka bIjoM se bhI rahita hai evaM hare bhare tRNa ghAsa vagairaha vanaspatikAyika jIvoM se bhI sambaddha nahIM hai tathA zItodaka se bhI yukta nahIM hai tathA uttiMga choTe choTe tinake pataGga ekendrigha dvIndriya jIvoM se bhI sambaddha nahIM hai tathA panaka-phanage kIDe makoDe trasa prANiyoM se bhI sambaddha nahIM hai evaM udaka mizrita gilI miTTo rUpa pRthivIkAyika jIvoM se bhI sambaddha nahIM hai evaM makaDe ke jAla paramparA se bhI sambaddha nahIM hai aisA jAna kara yA 'tahappagAraMsi have kevA prakAranI spaMDita bhUmimAM sAdhue mUtra purISetsarga kare te sUtrakAra batAve che-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita saMyamazIla sAdhu mane sAkI "jaM puNa thaMDilaM. jANijjA' le 2 // 16yamA 42thI 2a bhUmina anjle , 25 bhUmi 'appaMDa appapANaM' HE5is meTa 3 47 me pAjI nayI. tathA 65 prANI maryAta nAnA nAnA prANithI paNa rahita che. a5 zabdane ISat artha hovAthI lezamAtra ja IDAenI pratIti thAya che. tethI te nahIMvat hovAthI tene abhAva ja siddha thAya che. eja tAtparyathI ahIMyAM alpAMDa ke a5 prANa zabdane artha IDAe vinAni ke prANi vinAnI se prabhAra samAyo, 'jAva saMtANayaM' tathA mre|5|44 mIyA vinAnI che. ane lIlerI tRNa ghAsa vigere vanaspati kAyika jInA saMbaMdha vALI paNa nathI. tathA zItadaka vALI paNa nathI tathA usiMga jINA jINA jI pataMga ekendriya dvIndriya jenA saMbaMdhavALI paNa nathI tathA panaka phanagI kIDI makoDI vigere trasa prANinA saMbaMdhavALI paNa nathI. pANithI bharela bhInI mATI rUpa pRthvIkAya jInA saMbaMdhavALI paNa nathI. tathA karelIyAnA jALa paraMparAthI paNa yukta nathI evuM jANIne ke jene 'tahappagAraMsi thaMDilaMsi' / prA2thI / vigere binAnI sthati bhUmimA 'uccArapAsavaNaM zrI sAgasUtra :4 Page #873 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 862 AcArAMgasUtre vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' sa yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt-'assipaDiyAe egaM sAhammiyaM samuddista vA' asvapratijJayA sAdhunimittam eka sAdharmikaM sAdhuM samuddizya vA 'assipaDiyAe' asvapratijJayA sAdhyartham 'bahave sAhammiyA samudhissa' bahUn sAdharmikAn sAdhun samuddizya 'assi paDiyAe egaM sAhammiNi samuddissa' asvapratijJayA-sAdhvInimittam ekA sAdharmikI sAdhvI samuddizya 'assi paDiyAe bahave sAhammiNIo samuddissa' astrapratijJayA-sAdhvyartham bahIH sArmikIH sAdhvIH samuddizya thaMDilaMsi' dekha kara isa prakAra ke aNDA vagairaha se rahita sthaNDila bhUmi meM 'uccArapAsavarga' uccAra prasravaNa-mUtrapurISotsarga nahIM karanA cAhiye kyoMki isa prakAra ke aNDAdi se rahita sthaNDila bhUmi meM mUtrapUrISotsarga karane se jIvoM kI hiMsA nahIM hone se saMyama kI virAdhanA nahIM hotI, isaliye isa prakAra ke aNDAdi rahita acitta sthaNDila bhUmi meM mUtrapurISotsarga karanA cAhiye, ___ aba eka sAdharmika sAdhu yA aneka sAdhuoM ke nimitta evaM eka sAdharmika sAdhvI ke nimitta yA aneka sAdharmika sAdhvI ke nimitta tathA aneka anyatIki sAdhu santa atithi brAhmaNa kRpaNavanIpaka yAcaka vagairaha ke nimitta banAye gaye sthaNDila bhUmi meM mUtrapurISotsargakA niSedha batalAte haiM 'se bhikkhU vA bhikkhUNI vA, se jaM puNa thaMDilaM jANijA'-vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla mAdha aura bhikSukI-sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se sthaNDila-bhUmi ko jAnaleki-'assiM paDiyAe egaM sAhammiyaM-yaha sthaNDila apane liye nahIM api ta eka sAdharmika sAdhu ko 'samuddissa vA' uddeza karake 'assi paDiyAe bahave rosirijhanA uccAra prasavaNa-mUtrapuraSotsarga karavuM kemake A rIte IDAdi vinAnI spaMDila bhUmimAM mUtra puraSotsarga karavAthI jIvanI hiMsA na thavAthI saMyamanI virAdhanA thatI nathI tethI A prakArathI IDadi vinAnI Dila bhUmimAM mUtrapuraSotsarga karavA joIe. have eka sAdharmika sAdhu aneka sAdharmika sAdhuone nimitte tathA eka sAdharmika sANInA nimitte athavA aneka sAdharmika sAdhavInA nimitte tathA aneka anya tIrthika sAdhu saMta atithi brAhmaNa kupaNu vaNapaka yAcaka vigere ne nimitte batAvavAmAM Avela stha bhUmimA bhUtrapurISA 42vAnA niSedhanu sUtra42 4thana 43 cha-'se bhikkhu vA bhikkhaNI vA' te pUrvAta sayamazIla sAdhu sane sAthI se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' pakSyabhArA prAthI sthAyi bhUmina MNe : 'assi paDiyAe ega sAhammiyaM samudissa vA' / sthaA amAre bhATe nathI paraMtu me sA4i sAdhune uddezAne athavA 'assi paDiyAe bahave sAhammiyA samuhissa' bhane sAyami sAdhumAna dezAne ath| 'assi paDiyAe ega sAhammiNi samudissa' se sAyami sApAne uddezAne athavA 'assi paDiyAe bahave sAhammiNoo samuhissa' mane sA4i sApAyAne udezIra ayA 'bahave samaNa zrI sAgasUtra :4 Page #874 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u.1 s. 1 a. 10 uccAraprasravaNavidhenirUpaNam 863 'assi paDiyAe bahave samaNamAhaNaatihikivaNImae' asvapratijJayA-na svanimittaM bahana zramaNabrAhmaNaatithikRpaNavanIpakAn-carakazAkyaprabhRti aneka prakArakAn anyatIrthikasAdhu-dvijaabhyAgata dInadaridrayAcakAn 'pagaNiya pagaNiya' pragaNya pragaNya-pRthak pRthagra gaNanA pUrvakaM 'samudissa' samuddizya-abhilakSya 'pANAI bhUyAiM jIvAiM sattAI' prANAn-prANinaH bhUtAni jIvAn sattvAn 'jAva uddesiyaM ceei' yAvat-samArabhya, udizya, oddezika sthaNDilaM cetayate-kuryAt tarhi 'taha pagAraM thaMDilaM' tathAprakAram-ekAneka sAdhUddezena prANabhUtAdi samArambhapUrvakaM nirmitaM sthaNDilam 'purisaMtarakaDaM vA jAva bahiyA nIhaDaM vA anIhaDaM vA' puruSAntarakRtam-anyapuruSasvIkRtaM vA yAvat-apuruSAntarakRtam-puruSAntarAsvIkRtam vA bahirnItaM vA bahiranItaM vA syAta kinnu 'annayaraMsi tahappagAraMsi thaMDilaMsi' anyatarasmin-anyasmin vA tathAprakAre-ekAneka sAdhUddezena kRte sthaNDile 'uccArapAsavaNaM no vosirijjA' uccAraprastrasAhammiyA' aneka sAdharmika sAdhuoM ko-'samuhissa' uddeza karake evaM-'assi paDiyAe egaM sAhammiNiM samuddissa' eka sAdharmika sAdhvIko uddeza karake yA'assiM paDiyAe bahave sahammiNoo samuddissa'-aneka sArmika sAdhvI ko uddeza karake yA 'assi paDiyAe vahave samaNamAhaNaatihikivaNavaNImae' bahuta se zramaNa anya tIthika sAdhu brAhmaNa atithi-kRpaNa dIna gacaka daridra duHkhI apAhija -hInAGga laMgaDe lUlhe sabako 'pagaNiya pagaNiya samudissa' nimitta karake banAyA gayA hai aura prANoM bhUtoM jIvoM aura satvoM ko samA rambha pUrvaka uddeza karake auddezika sthaNDila ko banAyA gayA hai to aisA jAna kara isa prakAra ke ekAneka sAdhu ko uddeza karake 'pANAI bhUyAI jIvAiM sattAI jAva' prANa bhUna jIva sattvoM ko samArambha pUrvaka nirmita sthaNDila ko puruSAntara svIkRta hone para bhI yAvatU-jo puruSAntara svIkRta nahIM hone para bhI yA bAhara vyavahAra meM lAyA gayA hai yA, bAhara vyavahAra meM nahIM lAyA gayA hai, isa prakAra ke dUsare bhI ekAneka sAdhu ke 'uddesiyaM ceei' uddeza se banAye gaye sthaNDila mAhaNaatihikivaNa vaNImae' / zrama manya all: sAdhu brAhmae) matithi 55 TIna yAya ni gii dUra 11 apaMga vizere madhAne 'pagaNiya pagaNiya samuhissa' se mene udezIna -dhAna bhitte manApAmA mAvesa tathA 'pANAI bhUyAI jIvAI sattAI 'jAva udesiyaM ceie' prAya sUte', ane satyAnA samAna pUrva uddezAna modazi sthata manAsa DAya to 'tahapagAraM thaMDillaM purisaMtakaDaM jAva' mA 42nA se athavA aneka sAdhune uddezIne prANa, bhUta satvanA samAraMbha pUrvaka banAvela sthaDila purUSAntara svIkRta hoya te paNa yAvata purUSAntara svIkRta na hoya athavA bahAra vyavahAramAM lAvela DAya athavA mAranA vyavahAramaindan nAya 'annayaraMsi tahappagAraMsi' mAvA // 2 // bhIta 59 me bhane sAdhunA dezathI manApAmA mAvasa 'thaMDilaMsi' sthatimA zrI sAgasUtra :4 Page #875 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 864 AcArAMgasUtre varNa-malamUtratyAgaM no vyutsRjet-kuryAta, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' sa bhAvabhikSuH yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt 'bahave samaNamAhaNa atihikivaNavaNImage samudissa' bahana zramaNabrAhmaNa atithikRyaNavanIpakAn-'pANAI bhUyAI jovAiM sattAI' prANAn-prANinaH, bhUtAni jIvAn satyAn 'jAva uddesiyaM ceeI' yAvat-samArabhya samuddizya audde zikaM sthaNDilaM cetayate-kuryAt tarhi 'tahappagAraM thaMDilaM apurisaMtaragarDa' tathAprakAram-bahuzramaNAdhu dezena prANyAdi samArambhapUrvakaM kRtaM sthaNDilam apuruSAntarakRtam-na puruSAntarasvIkRtaM 'jAva bahiyA anIhaDaM' yAvad-bahirnItam, bahiranItam meM uccAra prasravaNa-mUtrapurISotsarga nahIM karanA cAhiye evaM aneka caraka zAkya daNDI vagairaha zramaNoM ko uddeza karake evaM atithi brAhmaNa dIna yAcaka vagairaha ko nimitta karake banAye gaye sthaNDila meM mUtrapurISotsarga nahIM karanA cAhiye kyoMki puruSAntara svIkRta nahIM hone se aura bAhara bhI vyavahAra meM lAyA gayA yA nahIM lAyAgayA hai kintu isa prakAra ke puruSAntara asvIkRta sthafNDala meM uccAraprasravaNa malamUtra tyAga nahIM karanA caahiye| 'aha puNa evaM jANijjA' kintu yadi vaha saMyamazIla sAdhu aisA vakSyamANa rUpa se jAnale ki yaha sthaNDila, 'purisaMtarakaDaM jAva bahiyA nIhaDaM' puruSAntara se svIkRta hai yAvat aura bAhara bhI vyavahAra meM lAyA gayA hai aisA patA laga jAya to 'annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' isa taraha ke sthaNDila meM 'uccArapAsavaNaM vosirijjA' uccAra prasravaNa-malamUtra tyAga sAdhu muni mahAsmAoM ko karane se saMyama kI virAdhanA nahIM hotI isaliye saMyamapAlana karane vAle sAdhu muni mahAtmAoM ko sthaNDila kI pUrI jAnakArI karake hI malamUtra kA tyAga karanA caahie| 'uccArapAsavaNaM no ceijjA 2 yAra prakha bhUtrapurISotsaga 4211 nahI tamaza mAne ya24 zAkya daMDI vigere anya tIrthika zramaNane uddezIne tathA atithi, brAhmaNa, dIna, yAcaka vigerene nimitte banAvavAmAM Avela sthaDila bhUmimAM mUtrapuraSotsarga karavA nahIM, kemake purUSAntara svIkRta na hovAthI bahAranA vyavahAramAM paNa lAvela ke na lAvela hoya paraMtu AvA prakAranA purUSAntara asvIkRta UDilamAM uccAra prasavaNa malamUtranA-yAga karavo nahIM. 'aha puNa evaM jANijjA' 52'tuna te saadhun| MOqAmA samAve?-'purisaMtarakaDaM jAva' / sthA Disa pu3SAntare svAsa che. yAvat 'bahiyA nIhaDaM' mAI2nA vyavahAramA pAyesa cha tathA 'annayaraMsi vA' anya 5412thA 595 05172mA maave| che. mema. nani mA ta 'tahappagAraMsi thaMDilaMsi' tev| 2 syaavi uccArapAsavaNaM vosirijjA' pyAra prastravaNa-malamUtra tyAga karavAthI sAdhu munIne saMyamanI virAdhanA thatI nathI. tethI saMyamanuM pAlana karavAvALA sAdhu munie spaMDila bhUmine egya rIte jANIne malamUtrane tyAga kare zrI sAgasUtra :4 Page #876 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u.1 s. 1 a. 10 uccAraprasnavaNavidhenirUpaNam 865 vA vartate tarhi 'annayaraMsi vA' anyatarasmin vA anyasmin vA 'tahappagAraMsi thaMDilaMsi' tathAprakAre-puruSAntarAsvIkRte sthaNDile 'no uccArapAsavaNaM vosirijjA' no uccAraprastra vaNam-malamUtratyAgaM vyulsa jet - kuryAt, 'aha puNa evaM jANijjA' atha punaryadi evamvakSyamANarItyA jAnIyAt-'purisaMtarakaDaM jAva bahiyA nohaDaM' puruSAntarakRtam-anyapuruSa svIkRtam yAvad-anyopabhuktam bahirnItam sthaNDilaM vartate tarhi 'annayaraMsi vA tahappa. gAraMsi thaMDilaMsi' anyatarasmin vA-anyasmin vA tathAprakAre-puruSAntarasvIkRte sthaNDile 'uccArapAsavaNaM vosirijmA' uccAraprasravaNam-malamUtraparityAgaM vyutsRjet-kuryAt 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' sa yata punaH sthaNDilaM jAnIyAt 'assiADiyAe kayaM vA kAriyaM vA pAmicciyaM vA' asvapratijJayA-sAdhvartha sthaNDilaM kRtaM vA nirmitaM kAritaM vA-anyadvArA nirmApitaM prAmityaM vApayudazcanarUpeNa gRhItaM 'channaM vA ghaTuM vA maTuM vA littaM vA' channaM vA-chAditaM, ghRSTaM vA dharSitam mRSTaM vA liptaM vA-upaliptam 'saMmaTuM vA saMpadhUviyaM vA' saMmRSTaM vA saMpradhUpitaM vA dhUpAdinA suvAsitaM sugandhayuktaM kRtam sthaNDilaM yadi jAnIyAttarhi 'annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaM phira bhI prakArAntara khAsa kara sAdhu ke nimitta sajadhaja kara banAye hue sthaNDila meM sAdhu ko malamUtra kA parityAga nahIM karanA cAhiye yaha batalAte haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, se jaM puNa thaMDilaM jANijjA'-vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI yadi aisA vakSyamANarUpa se sthaNDila ko jAna leki-'assi paDiyAe kayaM vA kAriyaM vA' asvapatijJA se arthAtU sAdhu ke nimitta sthaNDila ko gRhastha zrAvakane kiyA hai yA karavAyA hai arthAtU svayaM nirmANa kiyA hai yA dUsaroM ke dvArA nirmANa karAyA hai yA 'pAmicciyaM vA' paiMcA udhAra lekara banavAyA hai yA 'channaM vA ghaTTa vA mavA' AcchA. dita kiyA hai tathA cikana karane ke liye sthala bhAga ko gharSita kiyA hai yA mRSTa arthAt sApha sutharA kiyA hai athavA 'littaM vA saMmaTuM vA saMpadhUviyaM vA' gomaya goSara miTTI vagairaha se upalepana kiyA hai, yA dhUpa agara tagara vagairaha se pharIthI prakArAntarathI khAsa karIne sAdhune nimitte sajAvIne banAvela sthaMDila bhUmimAM sAdhuye masabhUtrane tyA na 42vA viSe suutr4|2 4thana 42 the.-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA te vAta sayamazIla sAdhu bhane sAthI se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' ne sthauisa mUbhine / 1kSyamA zate 'assi paDiyAe kayaM vA kAriyaM vA' 525 pratijJAthI arthAt sAdhunA nimittathI spaMDilane gRhastha zrAvake banAvela che athavA banAvarAvela che. arthAta, pite banAvarAvyuM che. ke bIjAnI pAse banAvela che. ke DhAMkela che. tathA sarakhuM karavA mATe stha lagane 'ghaTTa vA madraM vA' dhasena cha mA28 arthAt sA su5 4zana su42 manAvara cha 'littaM vA' 52ch| bhATIyA sIpa che. athavA 'saMmaRs vA' mAresa cha, 'saMpadhupiya vA' A0 109 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #877 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre si' anyataraspina vA-anyasmina vA tathAprakAre-uparyuktarUpe sthaNDile 'no uccArapAsavaNaM vosirijjA' no uccAraprasravaNam-malamUtraparityAgaM vyutsRjeta-kuryAt, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI bA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa yaMDilaM jANejjA' sa yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt iha khalu gAhAvaI vA gAhAvaiputtA vA' iha khalu-sthaNDile gRhapatirvA gRhapatiputrA vA 'kaMdANi vA jAba hariyANi vA' kandAni vA yAvat-mUlAni vA bIjAni vA puSpA. suvAsita yA sugandhita kiyA hai isa prakAra jAnale to 'anayaraMsi va tahappagAraMsi thaMDilaMsi' isa taraha ke sthaNDila meM 'no uccArapAsavaNaM vosirijjA' malamUtra kA parityAga nahIM karanA cAhiye kyoMki isa prakAra ke sAdhu ke nimitta taiyAra kiye hue sthaNDila meM jIvahiMsA kI saMbhAvanA hone se usa meM malamUtra ke parityAga karane se sAdhu aura sAdhvI ko saMyama kI virAdhanA hogI isaliye isa prakAra ke sthaNDila meM saMyamapAlana karane vAle sAdhu aura sAdhvI ko malamUtra kA parityAga nahIM karanA cAhiye kyoMki saMyamapAlana karanA hI sAdhu aura sAdhvI kA parama kartavya samajhA jAtA hai isaliye aise sthaNDila meM malamUtra kA parityAga nahIM kare, ____ aba dUsare DhaMga se bhI amuka prakAra ke sthaNDila meM sAdhu ko malamUtra parityAga kA niSedha karate haiM-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se sthaNDila ko jAna le ki isa sthaNDila meM yA sthaNDila ke nikaTa meM-'iha khalu gAhAvaI vA' gRhapati-gRhastha zrAvaka yA-'gAhAvai puttA vA' gRhastha zrAvaka kA putra-'kaMdANi vA jAva hariyANi vA' kandoM ko yAne kAMdA pyAjoM ko yA yAvatU mUloM ko 55 vizthI suvAsita hai sudhita 42 cha. 'annayaraM vA tarappagAraMsi thaMDilaMsi' athavA anya prakArathI sajAvela jANe te tevA prakAranA spaMDilamAM sAdhu ke sAdhvIe 'no uccArapAsavaNaM vosirijjA' bharAbhUtrane tyAga 42 / naDI bhaI saadhun| nimitte taiyAra karavAmAM Avela spaMDilamAM jIvahiMsAnI saMbhAvanA hovAthI temAM mala matrano tyAga karavAthI sAdhu ane sAdhvI ne saMyamanI virAdhanA thAya che tethI A rItanA caMDilamAM saMyamanuM pAlana karavAvALA sAdhu ke sArvIe malamUtrano tyAga na kare, kemake saMyamanuM pAlana karavuM eja sAdhu ane sAdhvInuM parama kartavya manAya che. tethI AvA ghaMDilamAM malamUtrane tyAga na kara. have prakArAntarathI amuka prakAranA spaMDileDamAM sAdhune malamUtra tyAga karavAne niSedha parecha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayabhAra sAdhu sane sAlI 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' ne sthausane mevA prA2nugaNe-'iha khalu gAhAvai vA' / 25sabhA 25 - sabhI pati gRhastha zrA14 yA 'gAhAvaiputtA vA' athavA 25 zrAvanA putra 'kaMdANi vA jAva hariyANi vA' hone meTale jI bhAra zrI mAyArAgasUtra :4 Page #878 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 u. 1 sU. 1 a. 10 uccAraprasravaNavidhernirUpaNam 867 Ni vA haritAni vA phalAni vA 'aMtarAo vA bAhiM nIharaMti' antarato vA bahiniharantinayanti 'pahiyAo vA aMto sAharaMti' bAbato vA antaH samAharanti-Anayanti tahiM 'annayaraMsiyA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' anyatarasmin vA-anyasmin vA tathAprakAre-kandAdInAM nayanAnayanakriyAyukte sthaNDile 'no uccArapAsavaNaM vosirijjA' no uccAraprasravaNam-malamUtraparityAgaM vyutsRjen-kuryAt 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSuko vA 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' sa yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt-'khaMdhaMsi vA pIDhaMsi vA' arthAt kaMdamUloM ko yA bIjoM ko yA puSpoM ko yA harita hare bhare tRNa ghAsa vagairaha ko yA phaloM ko 'aMtarAo vA bAhiM nIharaMti bahiyAo vA aMto sAha. raMti' aMdara se bAhara yA bAhara se aMdara le jA rahe haiM to isa prakAra ke-'aNNa. yaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' kAMdA pyAza vagairaha ko nayana Anayana vAle sthaNDilabhUmI meM sAdhu ko aura sAdhvI ko 'no uccArapAsavaNaM vosirijjA' malamatra parityAga nahIM karanA cAhiye kyoMki kAMdA vagairaha ko sajIva hone se una saba sajIva kAMdA vagairaha se sambaddha sthaNDila meM jIvahiMsA kI saMbhAvanA hone se malamUtra parityAga karane para sAdhu ko saMyama kI virAdhanA hogI, isa liye isa prakAra ke kAMdA vagairaha ke yAtAyAta vAle sthaNDilabhUmI meM malamUtra kA parityAga nahIM karanA cAhiye kyoMki saMyama kA pAlana karanA hI saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI kA parama kartavya samajhA gayA hai isaliye saMyamapAlana karane vAle sAdhu ko isa prakAra ke sthaNDilabhUmI meM malamUtra kA parityAga nahIM karanA cAhiye, phira bhI prakArAntara meM antarikSa AkAza meM banAye hue sthaNDilabhUmI meM bhI malamUtra kA parityAga nahIM karanA cAhie yaha batalAte haiM-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSu aura bhikSukI yadi athavA yAvata mULane arthAt kaMdamULane agara bIjone ke pune agara lIlA tRNa ghAsa virene ath| NAne 'aMtarAo vA bAhiM nIharaMti' ma42thI mahA2 mA 'bahiyAo vA aMto sAharaMti' mahArathI 42 / laya . 'annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' to tevA prakAranA ke jyAM DuMgarI vigere kaMdamUla lAvatA laI javAtA hoya tevA spaMDilamAM sAdhu sIme 'no uccAragAsavaNaM vosirijjA' bhababhUvanA tyA 523 nahI. bha. kAMdA vigere sajIva hovAthI e sajIva DuMgaLI vigerethI saMbaMdhita sthaMDilamAM jIvahiMsAnI saMbhAvanA hovAthI malamUvane tyAga karavAthI sAdhune saMyamanI virAdhanA thAya che. saMyamanuM pAlana karavuM e ja sAdhu ane sAdhavInuM parama kartavya manAya che. tethI saMya. manuM pAlana karavAvALA sAdhue AvA prakAranA spaMDilamAM malamUvane parityAga karavo nahI pharIthI paNa addhara AkAzamAM banAvela UDilamAM malamatrane tyAga na karavA 5.dhI 4thana 43 cha.-'se bhikkha pA bhikkhuNI vA' yalta saMyamazala sAdhu bhy| zrI mAyArAgasUtra :4 Page #879 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre skandhe vA-stambhAdimadhyabhAge, pIThe vA 'maMcaMsi vA mAlaMsi vA' maJca vA mAle vA 'amusi vA pAsAyaMsi vA' aTTe vA-aTTAlikAyAM vA, prAsAde vA 'annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' anyatarasmin vA-anyasmin vA tathAprakAre-skandhAdhupari nirmite sthaNDile 'no uccArapAsavaNaM vosirijjA' no uccAraprasravaNam-malamUtraparityAgaM vyutsRjet-kuryAt 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa thaMDilaM jANijnA' sa saMyamavAn bhikSuyet punaH sthaNDilaM vakSyamANasthale jAnIyAta yathA-'aNaMtarahiyAe puDhavIe' anantahiaisA vakSyamANa rUpa se sthaNDila ko jAnale ki-'khaMdhaMsi vA pIDhasi vA' yaha sthaNDila khandhe ke Upara arthAt skandha ke Upara banavAyA gayA hai yA pITha arthAt phalaka ke Upara banavAyA gayA hai yA 'maMcaMsi vA mAlaMsi vA' macAna ke Upara banavAyA gayA hai yA mAlA arthAta malitthama gharana ke Upara banavAyA gayA hai yA 'ahaMsi vA' a arthAt aTTAlikA ke Upara banavAyA gayA hai yA 'pAsAyaMsi vA' prAsAda mahaloM ke Upara banavAyA gAyA hai to 'annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' isa prakAra ke sthaNDila meM girane kA bhaya se saMyama kI virAdhanA hone kI saMbhAvanA se 'no uccArapAsavaNaM vosirijjA' malamUtra kA parityAga nahIM karanA cAhiye kyoMki saMyama kA pAlana karanA hI saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI kA parama kartavya samajhA jAtA hai isaliye skandhAdi ke Upara nirmita sthaNDila meM sAdhu aura sAdhvI ko malamUtra kA parityAga nahIM karanA caahiye| aba dUsare DhaMga se bhI sthaNDila meM malamUtra kA parityAga nahIM karanA cAhiye yaha batalAte haiM-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu muni mahAtmA aura bhikSukI sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se sthaNDila ko jAnale ki-'aNaMtarahiyAe puDhavIe' yaha sAvI 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' le yauisane mevA prArathI -'khaMdhaMsi vA pIThasi vA' mA sthasibhUmI 24 arthAt sta n| 52 manAvara che mth| pITha meTa , leyA 752 manAvata cha. 'maMcaMsi vA' bhAMyAnI 752 manAvara cha. 24240 'mAlaMsi vA' bhAmA mth| gharana52 manAvAmAM Ave che. athavA 'aTuMsi vA' aTArInI 52 manAta che. 125 / 'pAsAyaMsi vA' bhanI 352 manAta che. 'annayaraMsi vA tahappa gAraMsi' bhI te 42nA 'thaMDilasi' sthatimImA 5 pAnA maya va sayabhanI [12dhanA yAnI saMbhAvanAthI 'nA uccArapAsavaNaM vosirijjA' bharabhUtrane tyAga 423 // nahIM. kemake saMyamanuM pAlana karavuM eja sAdhu ane sAdhvInuM parama kartavya mAnela che. tethI kaMdhAdinI upara banAvela spaMDilamAM sAdhu ane sAThavIe malamUtrane tyAga karavo nahI. prakArAntarathI spaMDilabhUmImAM malamUtrane tyAga na karavA vize sUkAra kathana kare che. 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' ta ti sayamazIya sAdhu ma sAbI se jaM puNa zrI mAyArAgasUtra :4 Page #880 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mamamakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 1 a. 10 uccAraprasnavarNAvadhenirUpaNam 869 tAyAm-vyavadhAnarahitAyAm avyavahitAyAmityarthaH pRthivyAM-bhUmau 'sasiNiddhAe puDhavIe' sasnigdhAyAM-kliAnAyam AdrIbhUtAyAM pRthivyAm 'sasarakkhAe puDhavIe' sarajaskAyAmAIsacittaraja kaNayuktAyAM pRthivyAm 'maTTiyAe makkaDAe' mRttikAyAm -kardamarUpAyAMbhUmau, markaTAyAM-lUtAtantu nAlasahitAyAM mRttikAyAmiti pUrveNAnvayaH 'cittamaMtAra silAe' cittavatyAM zilAyAm-sacittAyAM prastarazilAyAmityarthaH 'cittamaMtAe leluyAe' cittavatyA leSTaumRttikAloSTarUpAyAM vA 'kolAvAsaMsivA' ghuNAvAse vA 'dAruke vA' dAruke vA 'jIva paiDiyaMsi vA' jovapratiSThe vA jIvayukta sthAne iha 'jAva makaDAsaMtAgayaMsi' yAvat-saprANe sabIje saharite sAdake sottiGgapanakadakamRttikA markaTAsanna vA sthaLe 'annayaraMsi vA tahappagAraMsi sthaNDila anantahita-arthAt zuSka tRNa dhAsa vagairaha ke vyavadhAna se rahita pRthivI para banAyA huA hai yA 'sasiNiddhAe puDhavIe' snigdhavAlI 'maTTiyAe' gilomiTovAlI pRthivI para nirmita hai yA 'sasarakkhAe puDhavIe' sarajaska arthAt AI-gIlImiTTI ke sacitta rajaH kaNa yukta pRthivI para banAyA huA hai yA kardama kIcaDavAlI bhUmi meM banAyA huA hai, yA 'makaDAe cittamaMtAe silAe' markaTalUtAtantu makare ke jAla sahita miTTho para banAyA huA hai yA 'cittamaMtAe leluyAe' saMcitta patthara kI zilA para banAyA huA hai yA sacita miTTI ke dele para banAyA huA hai yA 'kolAvAsaMsi vA' kolAvAsa arthAt ghuNa dImaka ke Upara banAyA huA hai yA 'dAruyaMsi vA' dArumaya arthAt kASTha ke Upara banAyA huA hai athavA 'jIvapaiTTiyaMsi vA' arthAt jIvayukta sthAnapara banAyA huA hai athavA 'jAya makaDAsaMtANagaMsi vA' yAvat saprANa arthAt prANiyukta sthAna meM banAyA haA hai, yA aMkurotpAdaka sacitta bIjayukta sthAna para banAyA huA hai yA hare bhare tRNa ghAsa vagairaha vanaspatikAya jIvayukta pradeza meM banAyA gayA hai yA thaMDilaM jANijjA' le yasiyUbhIra sevA prA2yI ye hai-'agaMtarahiyAe puDhavIe' 22tha 33 su4 pAsa tRya vigerenA vyavadhAna vinAnI mAna 52 manAta che. Atha 'sasiNiddhAe puDhavIe' lInA bhATIvANI bhIna 52 manAta che. athavA 'sasarakkhAe puDhavIe'sa2124 arthAt bInI bhATInA sayitta 2014pANI pRthvI 52 manAvara che. 'maTTiyAe' 41 hI pANI bhUmimA manAvara che. athavA 'makaDAe' bhaTa sUtatu-marthAt 4jIyAnI Meanii bhATI 52 manAta che, 'cittamaMtAe silAe' mA sayita patthara nIlA 52 sanAvara cha. athavA 'cittamaMtAe lolue' sathitta mATInA dAnI 52 janAva . athavA 'kolAvAsaMsi vA' dAvAsa arthAta dhunI 52nI bhIna 52 sanAvada che. athavA 'dAruyaMsi vA' sAnI 852 sanAvata cha athavA 'jIvayaidriya si vA' yukta sthAna 52 manAvara cha. athavA 'jAva makaDAsaMtANapasi vA' yAvat prANi yukta sthAnamA manAvara che. ashtpAdaka sacitta bIyAvALA sthAna para banAvela che. agara lIlA tRNa ghAsa vigere vanaspati kAya jIva vALA pradezamAM banAvela che. athavA ThaMDApANI vALA sthAnamAM banAvela che, zrI aayaa| sUtra : 4 Page #881 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre yaMDilaMsi' anyatarasmin tathAprakAre -anantarhitapRthivyAdigate sthaNDile 'no uccArapAptapaNaM yosirijjA' no uccAraprasravarNa-malamUtraparityAgaM vyutsRjet-kuryAditi bhAvaH ||suu. 1 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa jANijA-iha khalu gAhAvaI yA gAhAvai puttA vA kaMdANi vA jAva bIyANi vA parisArDisu yA parisArDiti vA parisADissaMti vA annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi no uccArapAsavaNaM vosirijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa thaMDilaM jANijjA-iha khallu gAhAvaI vA gAhAvai puttA bA sAlINi vA vIhINi vA mugANi vA mAsANi vA kulatthANi vA javANi vA zItodakayukta sthAna meM banAyA huA hai yA uttiA choTe choTe ekendriya dvIndriya jIya yukta pradeza meM banAyA gayA hai yA panaka-panage kIDe makoDe trasa jIva jAta yukta pradeza meM banAyA huA hai yA zotodaka mizrita gIli miTTI rUpa pRthivIkAya jIva saMbaddha pradeza meM banAyA huA hai yA makare ke jAlaparamparA yukta pradezameM banAyA gayA hai 'tahappagAraMsi thaMDilaMsi' isa prakAra ke sthala meM banAye hue sthaNDila meM sAdhu aura sAdhvI ko 'no uccArapAsavaNaM vosirijjA' mala mUtra kA parityAga nahIM karanA cAhiye kyoMki isa taraha ke sAkSAt pRthivIkAyika jIva vagairaha se sambaddha sthaNDila meM malamUtra kA parityAga karane se jIvahiMsA kI saMbhAvanA hone se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlana karane vAle sAdhu aura sAdhvI isa prakAra ke pRthivIkAyika jIva vagairaha se sambaddha sthaNDila meM malamUtra kA parityAga nahIM kare kyoMki saMyama kA pAlana karanA hI sAdhu aura sAdhvI kA parama kartavya samajhA jAtA hai |suu0 1 // athavA usiMga-nAnA nAnA ekendriya kIndriya jIvavALA pradezamAM banAvavAmAM Avela che. athavA panaka phano kIDI makaDA vigere trasa jIvavALA pradezamAM banAvela che. agara ThaMDA pANIthI maLela bhInI mATI rUpa pRthvIkAya chathI saMbaMdhita pradezamAM banAvela che. mayA rANIyAnI 1152521 vA pradezamA manAvara . 'annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' mI 5 tavA 4|2thii manAvA 2thatima sAdhu bhane sAvI 'no uccArapAsavaNaM vosirijjA' bharabhUtrana tyAsa 423 / naDI. bha3-1 saranA sAkSAta pI. kAyanA jI vigerenA saMbaMdhita aMDilamAM malamUtrane tyAga karavAthI jIvahiMsAne saMbhava hovAthI saMyamanI virAdhanA thAya che tethI saMyamanuM pAlana karavA vALA sAdhu ane sAdhvIe sthaDilamAM malamUvane tyAga kare nahIM. kemake-saMyamanuM pAlana eja sAdhu ane sAdhvInuM parama kartavya mAnavAmAM Avela che. je sU0 1 che zrI mAyA sUtra : 4 Page #882 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 2 a. 10 uccAraprasravaNavidhenirUpaNam 871 javajavANi vA pairisu vA pairiti vA pairissaMti yA annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi no uccArapAsavaNaM yosirijA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa thaMDilaM jANijA-AmoyANi vA ghAsANi vA miluyANi vA vijjulayANi vA khANuyANi vA kaDayANi vA pagaDANi vA darINi vA paduggANi vA samANi vA visamANi vA annayaraMsi tahappagAraMsi thaMDilaMsi no uccArapAsavaNaM vosirijjA, se bhakkhU vA bhikkhuNIvA se jaM puNa thaMDilaM jANijjA, mANusaraMdhaNANi vA mahisakaraNANi vA vasahakaraNANi vA assakaraNANi vA kukkuTakaraNANi vA makaDakaraNANi vA gayakaraNANi vA, lAvayakaraNANi vA baTTaya. karaNANi vA tittirakaraNANi vA kaboyakaraNANi vA kavijalakaraNANi vA annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi no uccArapAsavaNaM vosirijA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa thaMDilaM jANijjAvehANasaTANesu vA giddhapaTTaThANesu vA tarupaDaNaTThANesu vA merupar3aNaTThANesu vA visabhakkhaNayaTANesu vA agaNipaDaNaTANesu vA annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi no uccArapAsavaNaM vosirijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa thaMDilaM jANijA-ArAmANi vA ujANANi vA vaNANi vA vaNasaMDANi vA devakulANi / sabhANi vA pavANi yA annayaraMsi tahappagAraMsi thaMDilaMsi no uccArapAsavaNaM yosirijjA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa thaMDilaM jANijA-ahAlayANi vA cariyANi vA dArANi vA gopurANi vA annayaraMsi vA tahappagAraMsi paMDi. laMsi no uccArapAsavaNaM vosirijA se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa thaMDilaM jANijjA tigANi vA caukkANi vA caccarANi vA caummuhANi vA annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi no uccArapAsavaNaM vosirijA, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa thaMDilaM jANijjAiMgAladAhesu vA khAradAhesu vA maDayadAhesu vA maDayathUbhiyAsu vA maDayaceiesu vA annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi no uccArapAsa zrI mAyAsaMga sUtra:4 Page #883 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre vaNaM vosirijA, se bhikkhU vA bhikkhugI vA se jaM puNa thaMDilaM jANijjA-naiyAyataNesu vA paMkAyayaNesu vA oghAyayaNesu vA seyaNavahaMsi vA annayaraMsi dA tahappagAre thaMDile no uccArapAsavaNaM vosirijA se bhikkhU vA bhikAvuNI vA se jaM puNa thaMDilaM jANijjA-naviyAsu vA maTTiyakhANiAsu naviyAsu goppaheliyAsu vA gavANIsu vA, khANIsuvA annayaraMsi tahappagAraMsi thaMDilaMsi no uccArapAsavaNaM vosirijjA, se jaM puNa thaMDilaM jANijA-DAgavaccaMsi vA sAgavaccaMsi vA mUlagavaccaMsi hatthaMkaravaccaMsi vA annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi no uccArapAsavaNaM vosirijjA se bhikkha vA bhikkhuNI vA se jaM puNa thaMDilaM jANijjA -asaNavaNaMsi vA saNavaNaMsi vA dhAyaivaNaMsi vA keyaivaNaMsi vA aMbavaNaMsi vA asogavaNaMsi vA nAgavaNaMsi vA punnAgavarNasi vA cullagavarNasi vA annayaresu tahappagAresu pattoveesu vA pupphoveesu vA phalo. veesu vA bIoveesu vA no uccArapAsavaNaM vosirijjA // sU0 2 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt-iha khalu gRhapatirvA gRhapatiputrA cA kandAni vA yAvat-bIjAni vA parizATitavanto vA parizATayanti vA parizATayiSyanti vA anyavarasmin vA tathAprakAre sthaNDile no uccAraprasravaNaM vyutsRjeta, sa bhikSarvA bhikSakI vA sa yat punaH sthaNDilaM jAnIyAta-iha khalu gRhapatirvA gRhapatiputrA vA zAlIna vA brIhIna vA mudgAta vA mASAn vA kulatthAn vA yavAn vA yavayavAna vA avApsu yo panti vA vasyanti vA anyatarasmin vA tathAprakAre sthaNDile no uccAraprasravaNaM vyutsR. jeta, sa bhikSa bhikSakI vA yat punaH sthaNDilaM jAnIyAta-AmokAni vA ghAsAn vA bhilukAni vA vijalakAni vA sthANUn vA kaDavAni vA pragartAn vA darIrvA, pradurgANi vA samAni yA viSapANi vA anyatarasmin vA tathAprakAre ANDale no uccAraprasravaNaM vyutsa. jet, sa bhikSuvA bhikSukI vA sa yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt mAnuSarandhanAni vA mahiSakaranAni vA vRSabhakaraNAni vA azvakaraNAni vA kukkuTa karaNAni vA markaTakAraNAni vA gajakaraNAni vA lAvakakaraNAni vA vartakakaraNAni vA tittirakaraNAni vA kapota karaNAni vA kapicalakaraNAni vA anyatarasmin vA tathAprakAre sthaNDile no uccAraprasravaNaM vyutmajeta sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat puna: sthaNDilaM jAnIyAt-vehAnasasthAneSu vA gRdhrapRSTasthAneSu vA tarUpatanasthAneSu vA merupatanasthAneSu vA viSabhakSaNasthAneSu vA agnipatanasthA zrI sAgasUtra :4 Page #884 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 1 u. 1. 2 a. 10 uccAraprasravaNavidhenirUpaNam 873 neSu vA anyatarasmin vA tathAprakAre sthaNDile no uccAraprasravaNaM vyutsRjed, samikSurvA bhikSukI vA sa yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt - ArAmAna vA udyAnAni vA vanAni vAcanaSaNDAni vA devakulAni vA sabhA vA prapA vA anyatarasmin vA tathAprakAre sthaNDile no uccAraprasravaNaM vyutsRjet sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punaH sthaMDilaM jAnIyAt - aTTAlakAni vA carikANi vA dvArANi vA gopurANa vA anyatarasmin vA tathAprakAre sthaNDile no uccAraprasravaNaM vyutsRjet sa bhikSu bhikSukI vA sa yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt trikANi vA catuSkANi vA catrANi vA caturmukhAni vA anyatarasmin vA tathAprakAre sthaNDile no uccArasravaNaM vyutsRjet sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt - aGgAradAheSu vA kSAradAheSu vA mRtakadAdeSu vA mRtakastUpikAsu vA mRtakacaityeSu vA anyatarasmina vA tathAprakAre sthaNDile no uccAraprasravaNaM vyutsRjet sa yat punaH sthaNDilaM jAnIyAta nadyataneSu vA paGkAyataneSu vA oghAyataneSu vA secanapathe vA anyatarasmin vA tathAprakAre sthaNDile no uccAraprasravaNaM vyutsRjet sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt navAsu vA mRttikAkhAniSu navAsu gopralyAsu vA gavAdanISu vA khanISu vA anyatarasmin vA tathAprakAre sthaNDile no uccAraprasravaNaM vyutsRjet sa yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt-DAlavarcasi vA zAkavarcasi vA mUlakavarcasi vA hastaMkaravarcasi vA anyatarasmin vA tathAprakAre sthaNDile no uccAraprakhavaNaM vyutsRjet sa bhikSurvA bhikSukI vA sa yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt azanavane vA zaNavane vA ghAtakIvane vA ketakIvane vA Amravane vA azokavane vA nAgavane vA punnAgavane vA cullagavane vA anyatareSu vA tathAprakAreSu sthaNDileSu vA patroSeteSu vA puSpopeteSu vA phalopeteSu vA bIjopeteSu vA haritopeteSu vA no uccArapravaNaM vyutsRjet // 02 // TIkA-SaTkAyajIvarakSaNa tatpareNa sAdhunA kIdRzasthaNDile uccAprasravaNaM kartavyaM kIdRze ca sthaNDile na kartavyamiti punarapi prakArAntareNa prarUpayituyAha - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vAsa bhikSutra bhikSukI vA 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' sa-saMyamavAn sAdhuH yat purvakSyamANarItyA sthaNDilaM jAnIyAtU - 'iha khalu gAhAvaI vA gAhAvaiputtA vA' iha khalu - sthaNDile TIkArtha- aba SaTkAya jIvoM ke rakSaNa meM tatpara rahane vAle sAdhu ko kisa prakAra ke sthaNDila meM malamUtra kA tyAga karanA cAhiye aura kisa prakAra ke sthaNDila meM malamUtra kA tyAga nahIM karanA cAhiye isa bAta ko prakArAntara se nirUpaNa karate haiM - 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu bhikSukI sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se sthaMDila ko jAna le TIkA SaTkAya jIvAnA rakSaNamAM tatpara rahevAvALA sAdhue kevA prakAranA stha'DilamAM malamUtranA tyAga karavA ane kevA prakAranA sthaMDilamAM tyAga na karavA e vAta prakArAntarathI sUtra42 4 che.-' se bhikkhu vA bhikkhuNI vA te pUrvokta saMyamazIla sAdhu ne sAdhvI A0 110 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #885 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre gRhapatirvA gRhapatiputrA vA 'kaMdANi vA jAva vIyANi vA' kandAni vA yAvat-mUlAni vA haritAni puSpANi vA phalAni vA bIjAni vA 'parisADisu vA parimADiti vA parisADi. saMti vA parizATitavanto vA-bhUtakAle sthApitavantaH Asana, vartamAnakAle ca parizATayanti vA-sthApayanti, bhaviSyatkAle parizATayiSyanti vA-sthApayiSyanti 'annayaraMsiyA tahappagAraMsi paMDilaMsi' anyatarasmin vA-anyasmin vA tathAprakAre-kandamUlAdisahite sthaNDile 'no uccArapAsavaNaM vosirijA' no uccAraprasravaNam-malamUtraparityAgaM dhyu sRjet kuryAt 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' samikSaka bhikSakI vA 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' sa saMyamavAn sAdhuH yat punaH spaNDilaM jAnIyAt-iha khalu gAhAvaI vA gAhAvaiki-'iha khalu gAhAvai vA' isa sthaNDila meM gRhapati-gRhastha zrAvaka yA 'gAhA. vaha puttA vA' gRhapati kA putra 'kaMdANi vA kandoM ko yAvat mUloM ko yA haritA ko arthAt hare bhare tRNa ghAsa vagairaha ko yA puSpoM koM yA phaloM ko yA bIjoM ko 'parisADisu vA bhUtakAla meM pahale sthApita kiye hue the aura 'paDisADiMti vA' abhI bhI vartamAna kAla meM sthApita kara rahe haiM aura 'paDisADissaMti vA bhaviSya kAla meM bhI sthApita kareMge aisA jAna le yA dekhale to isa prakAra ke kandAdi ko sthApita kiye jAne vAle sthaNDila meM 'no uccArapAmavaNaM cosirijA' saMyamI sAdhu aura sAdhvI malamUtra kA tyAga nahIM kare kyoMki isa taraha ke kandAdi se sambaddha sthaNDila meM malamUtra kA tyAga karane se jIvahiMsA kI saMbhAvanA hone se sayama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlana karanevAle sAdhu aura sAdhvI ko kandAdi se yukta sthaNDila meM malamUtra kA tyAga nahIM karanA caahiye| phira bhI prakArAntara se zAli vagairaha se sambaddha sthaNDila meM malamUtra kA niSedha karate haiM-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' ne sthADisane yevI zate // 'iha khalu gAhAvaI vA gAhAvaI puttA vA' mA sthAsilabhImA 25 zrApa 521gRhptin| putra 'kaMdANi vA jAva bIyANi vA' 4Ane yAta bhUsAne athavA clu ghAsa tRya vigerene athavA pAne my| jAna mAyAmAne 'parisADi vA' bhUtabhA rANyA itA athavA 'parisADaMti vA' bAsamA pata'bhAna mA 5 rANe che. sana 'paDisADissaMti vA' lAvaNyama 54 rAza me me 'annayara si vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' mArItanA ha vAmA sAvatA Sani sAdhu sane sAvIsa 'no uccArapAsavaNaM vosirijjA' masabhUtranI tyA 42ve| nahIM kemake AvA prakAranA kaMdAdinA saMbaMdha vALa dhaMDilamAM malamUtra tyAga karavAthI jIva hiMsA thavAno saMbhava hevAthI saMyamanI virAdhanA thAya che, tethI saMyamanuM pAlana karavA vALA sAdhu ane sAdhvI e kaMdAdinA saMparkavALA spaMDilamAM malamUtrane tyAga karavo nahIM. zAli vigerenA saMbaMdha vALA thaMDilamAM malamUtrane tyAga karavAne niSedha kare che. 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayabhazA sAdhu bhane sAthI se jaM puNa thaMDilaM zrI sAgasUtra :4 Page #886 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 s. 2 a. 10 uccAraprasravaNavidhenirUpaNam 879 puttA vA' iha khalu-sthaNDile gRhapatirvA gRhapatiputrA vA 'sAlINi vA vIhINi vA zAlIna vA-kalamataNDulAn brIhIn vA-yava dhAnyAni 'muggANi vA mAsANi vA' mugAn vA mASAn vA 'kulasthANi vA javANi vA javajavANi vA' kulatthAna vA (kulathI) yavAn vA-dIrghazukayukta godhUmavizeSAna, yavayavAn vA-duSTayavAn (jau) 'pairisu vA pairiti vA pairissaMti vA' paryApsurvA-uptavantaH, parivapanti vA parivapsyanti vA 'annayaraMsi vA tahappagAraMsi yaMDilaMsi' anyatarasmin vA-anyasmin vA tathAprakAre-zAliprabhRtiparivApasahite sthaNDile 'no uccArapAsavaNaM vo sirijjA' no uccAraprasravaNam-malamUtraparityAgaM vyutsRjet-kuryAt vaha pUrvokta bhikSu saMyamazola muni mahAtmA aura bhikSukI sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se sthaNDila ko jAnale ki 'iha khalu gAhAvai vA gAhAvaI puttA vA' isa sthaNDila meM gRhapati-gRhastha zrAvaka ora gRhapati kA putra 'sAlINi vA vIhINi vA' zAlI-kalama-cAvalo ko yA vIhI dhAnyoM ko yA 'muggANi yA mAsANi vA muMgoM ko arthAt maga ko yA mAoM ko arthAt uradoM ko yA 'kula. sthANi vA' kulattho ko yA 'javANi vA javajavANi vA' yayoM yA godhUmoM ko yA javajavoM (jau) ko 'pariMsu vA pairiti vA' pahale bhI bote the aura abhI bhI bote haiM-aura 'pairissaMti vA Age bhI bhaviSya kAla meM boeMge yA bone vAle hai aisA jAna le yA dekha le to 'annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' isa prakAra ke boe jAnevAlI zAlI vagairaha se saMbaddha sthaNDila meM sAdhu ko 'no uccApAsavaNaM vosirijjA' malamUtra kA tyAga nahIM karanA cAhiye kyoMki isa prakAra ke zAlI-cAvala godhUmAdi se sambaddha sthaNDila meM malamUtrakA tyAga karane se jIvoM kI hiMsA kI saMbhAvanA hone se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlana karane vAle sAdhu aura sAdhvI ko godhUmAdi sambaddha sthaNDila jANijjA' ne 2ii zate 25 sine gaQ3-iha khalu gAhAvai vA gAhAvaI puttA vA' mA 22 sabhA 2 zrA14 bhane gRhapatina putra 'sAligI vA' zAsI arthAt 23 'vIhINi vA' prIDa yAnyane mathavA 'mugANi vA' bhane / 'mAsANi vA' 542 mA 'kulatyANi vA' thAra mayA 'javANi vA' yAne athavA 'javajavANi vA' rural arthAt ghaDuna 'pairiMsu vA' pA pAtA // 'pairiti vA patamAnamA 5 pAve che. bhane 'pairissaMti vA' lAvaNyamA 5 vA. te laNe nuveta 'annayara si vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' mA 42wi cii ghaDavigerenA sabhA sthatimA 'no uccArapAsavaNaM vosirijjA' bharAbhUtrane tyA 423 nahI ma. sApAyI in ghaha vigerethI saMbaMdha sthaDilamAM malamUtra tyAga karavAthI jenI hiMsA thavAnI saMbhAvanA havAthI saMyamanI virAdhanA thAya che tethI saMyamanuM pAlana karavA vALA Adhu ane sAdhvIe DAMgara ghahunA saMparka vALA sthaDilamAM malamUvane tyAga kara nahIM kemake saMyamanuM pAlana zrI mAyArAgasUtra :4 Page #887 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre 'se bhikkhU vA mikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa paMDilaM jANijjA' sasaMyamavAn sAdhuH yat punaH sthaNDilaM vakSyamANarItyA jAnIyAt 'AmoyANi vA ghAsANi vA' AmokAni vA-kacavarapuJjAn ghAsAn vA-bRhadbhumirAjIH, 'miluyANi vA vijjulayANi vA' milukAni vA-cikkaNazlakSNabhUmirAnIH, vijalakAni vA-picchala bhUmirAjIH 'khANuyANi vA kaDayANi vA' sthANukAni vA-sthAna kaDavAni vA-ikSunalakAdidaNDAn 'pagaDANi vA' pragartAna vA-mahAgartAn 'darINi vA' darIrvA-guphAH 'paduggANi vA' pradurgANi vA meM malamUtra kA tyAga nahIM karanA cAhiye kyoMki saMyama kA pAlana karanA hI sAdhu aura sAdhvI kA parama kartavya mAnA gayA hai isaliye saMyama pAlanArtha aise sthaNDila meM malamUtra tyAga nahIM kreN| aba prAkArAntara se bahuta se kacavara puJja vagairaha se yukta sthaNDila meM bhI sAdhu aura sAdhvI ko malamUtra tyAga kA niSedha karate haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSuko sAdhvI yadi isa prakAra sthaMDila ko jAna le ki isa sthaNDila meM yA sthaNDila ke nikaTa meM 'AmoyANi vA AmAka arthAt kacabaroM ke puJja hai arthAt Dhagale ke Dhagale kacabaroM ke Dhera hai yA 'ghAsANi vA ghAsoM kI rAji-Dhera haiM yA bRhada bhUmi kI rAji-paMkti hai yA miluyANi vA' miluka cikkaNa zlakSNa bhUmi kI rAzi hai yA 'vijjuyANi vA' bahuta hI vijjalaka yAne picchila bhUmi kI rAzi hai yA bahuta se 'khANuyANi vA' sthANu hai arthAt sUkhe hue bahuta se vRkSa hai yA 'kaDyANi vA bahuta se ganne ke sUkhe hue DAla evaM nalaka arthAt zarakaNDe ke bahuta se Dhera lage hue hai yA baDI sI 'pagaDANi vA' khAI hai yA darI guphA khar3A hai yA 'paduggANi vA' baDe se durga kille parakoTe prAkAra vagairaha haiM ina karavuM e ja sAdhu ane sArvInuM parama kartavya mAnavAmAM Ave che. tethI saMyamanA pAlana mATe evA thiMDilamAM malamUtrane tyAga na kare. have bIjI rIte ghaNA kacarAnA DhagalA vigerethI yukta spaMDilamAM paNa sAdhu sAdhvIe bhasamUtranA tyA na 42 // vidhe sUtra2 4thana De 2.-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUvAta saMyamazI sAdhu mane sAkI 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' ne sthana mevI zata and 3-'omoyANi vA' mA 2 simA , 25 minI na04 4yarAnA DhasA che. athavA 'ghAsANi vA' ghAsAnA vA che. athavA 'bhiluyANi vA' yiNI bhUminI pati cha ma ta 'vijjulayANi vA' ghagI qiorres meTale sI sUbhinI pati che. 'khANuyANi vA' yA hu vANI bhUmiche. arthAt sujaya 5 // AunA thajI bhUmi cha. my| 'kaDayANi vA' 5 / zerIna sudhaye // 12 susA sahana nasAvANI mAsUmi che. mayA 'pagaDANi vA' moTImA che mayA 'daroNi vA' gu|| cha. mero zrI sAgasUtra :4 Page #888 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskavara u. 1 sU. 2 a. 10 uccAraprasravaNavidhenirUpagam 877 prAkArAdIn 'samANi vA visamANi vA' etAni kacavarapuJjaprabhRtIni samAni vA-samatalAni, viSamANi vA-viSamatalAni vA yadi jAnIyAtahi 'annayaraMsi tahappagAraMsi yaMDilaMsi' anyatarasmin vA-anyasmin vA tathAprakAre AmokAdisahite sthaNDile 'no uccArapAsavaNaM vosi. rijA' no uccAraprasravaNam-malamUtraparityAgaM vyutsRjeta-kuryAt eteSu AtmasaMyamavirAdhanA syAt 'se bhikkhU vA bhikkhugI vA' sa bhikSu bhikSukI vA 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' sa saMyamavAn bhikSuH yat puna: sthaNDilaM bakSyamANarItyA jAnIyAt-'mANusaraMdhaNANi vA mahisakaraNANi vA' mAnuparandhanAni vA-manuSyaculihakA pAkasthAnAni, mahipakaraNAni vA mahiSasabhI kacarA puJja vagairaha ko 'samANi ga visamANi vA' samatala rUpa se yA viSama rUpa se sthApita kiye hue jAna kara yA dekhakara 'annayaraMsi tahappagAraMsi sthaMDilaMsi' isa prakAra ke kacaghara vagairaha ke puJjoM se bhare hue sthaNDila meM sAdhu aura sAdhvI ko 'no uccArapAsavaNaM yosirijjA' malamUtra kA tyAga nahIM karanA cAhiye kyoMki isa taraha ke kacavara arthAt kUDe kacaDe tRNa ghAsa vagairaha ke DheroM se bhare hue sthaNDila meM girane kI saMbhAvanA hone se saMyama kI aura AtmA kI virAdhanA hogI, isaliye saMyama pAlana karane vAle sAdhu aura sAdhvI ko isa prakAra ke kUDe kacaDe khaDDe vagairaha se yukta sthaNDila meM mala. mUtra kA tyAga nahIM karanA caahiye|| aba dUsare prakAra se bhI pAkazAlA vagairaha se sambaddha sthaNDilabhUmi meM malamUtra tyAga kA niSedha karate haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' vaha pUrvokta bhikSuka saMyamazIla muni mahAtmA aura bhikSukI sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se sthaNDilabhUmi ko jAna le ki 'mANusaraMdhaNANi vA manuhaiM mApAjI / bhUmi cha athavA 'paduggANi vA' bhoTa (46 752 prA12 vigaire che. 'samANi bA' 2 // mayA yarAnA DhasA vigere samatala 35thI athavA 'visamANi vA' viSama pAdhI sthApita 42 gAna 'annayara si vA tahappagAra si thaMDilaMsi' yA zatanA dhyarAnA sAthI m2|| 25usamA sAdhu bhane sAyAsa 'no uccArapAsavaNaM vosirijA' bharAbhUvanA tyA 423 // nahI 3 // zate / 722 // mane 45 pAsa vigerenA DhagalAthI bharelA sthaDilamAM paDavAnI saMbhAvanA hovAthI saMyamanI ane AtmAnI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavA vALA sAdhu ane sAdhvIe A rItanA phUDA DacarA khADA TekarA vigere vALA spaMDilamAM malamUtrane tyAga kare nahIM have pAkazALA vigerenA saMbaMdha vALA spaMDilamAM malamUtranA tyAga karavAne niSedha 132 matAve che.-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita saMyamazIsa sAdhu bhane sAvI 'se je puNa thaMDilaM jANijjA' 25 simita sevAmAthI ye haiM 'mAnusaradhaNAni vA // 25 minI bhUmi na bhaayuse| mATenu sAITa . zrI sAgasUtra :4 Page #889 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtra Gad bandhanasthAnAni, 'vasaha karaNANi vA' vRSabhakaraNAni vA vRSabhabandhanasthAnAni vA 'assakaraNANi ar' azvakaraNAni vA ghoTakabandhanasthAnAni vA 'kukuDakaraNANi vA' kukkuTakaraNAni vA - kukkuTa - FacethAnAni vA 'makaDakaraNANi vA' markaTakaraNAni vA vAnarabandhanasthAnAni vA 'nAyakagANi vA gajakaraNAni vA - hastibandhanasthAnAni vA 'lAvayakaraNANi vA' lAvakakaraNAni vA-lAkanAmakSudralaghupakSibandhanasthAnAni vA 'vayakaraNANi vA' vartakakaraNAni vA-varta - kanAma laghupakSijAtibandhanasthAnAni vA 'tittirakaraNANi vA' tittirakapakSibandhanasthAnAni vA 'kavakaraNAni vA' kApotakaraNAni vA pArAvatabandhanasthAnAni vA 'karvijalakaraNANi vA' kapiJjalakaraNAni vA - kapiJjalanAmapakSivizeSabandhanasthAnAni vA yadi jAnIyAditi pUrveNAnvayastarhi 'abhayaraMsi vA tahaSpagAraMsi thaMDilaMsi' anyatarasmin vA - anyasmin vA tathAprakAre - manuSyacu liha kApA karandhanAdi sthAnayukte sthaNDile 'no uccArapAsavaNaM vo si GS kI randhana rasoIghara pAkazAlA hai yA 'mahisakaraNANi vA' mahiSI arthAt bhesoM ko bAndhane kA sthAna hai yA 'basahakaraNANi vA' vRSabha bailoM ko bAndhane kA sthAna hai yA 'assakaraNANi vA' azva arthAt ghoDe ko bAMdhane kA sthAna hai yA 'kukuDakaraNANi vA' kukkuTa - murgoM ko bAndhane kA sthAna hai yA 'makkaDa karaNANi ar' markaTa arthAt bAnaroM ko bAMdhane kA sthAna haiM yA 'gayakaraNANi vA' gaja arthAt hAthI ko bAMdhane kA sthAna hai 'lAvayakaraNANi vA' lAvaka nAma ke choTe choTe pakSiyoM ko bAMdhane kA sthAna hai yA 'vadhya karaNANi vA bataka arthAt baTera nAma ke pakSiyoM ko bAMdhane kA sthAna hai yA 'tittirakaraNANi vA' titira nAmake pakSiyoM ko bAMdhane kA sthAna hai yA 'kavopakaraNANi vA kapota arthAt kabUtara nAma ke pakSiyoM ko bAMdhane kA sthAna hai yA 'kavijalakaraNANi vA' kapiMjala nAma ke pakSi vizeSa ko bAMdhane kA sthAna hai yA 'annayaraMsi vA tahapagAraMsi thaMDilaMsi' isa prakAra yadi jAna le yA dekha le toM sAdhu aura sAdhvI ko isa prakAra ke athavA 'mahisakaraNANi vA' lezo madhavAnuM sthAna che. athavA 'vasahakaraNANi vA' hone mAMdhavAnuM sthAna che athavA 'assakaraNANi vA' ghoDA mAMghavAnuM sthAna he athavA 'kukkaDakarajANivA' bharaghaDA bAMdhavAtu sthAna che athavA 'makaDakaraNANi vA' bhAMDA bAMdhavAnu sthAna che. athavA 'gaya karaNANi vA' hAthIyo madhavAnuM sthAna che. athavA 'lAvayakaraNANi 'bA' sA14 nAmanA nAnA nAnA pakSiyoMne gAMdhavAnu' sthAna he 'vaTTakaraNANi vA' athavA parta bheTale } mata nAmanA pakSiyane gAMdhavAnu' sthAna che. athavA 'titirakaraNANi vA ' tetara ne bAMdhavAnuM sthAna che. athavA 'kavoyakaraNANi vA' aNutazene gAMdhavAnuM sthAna che. athavA 'kavijalakaraNANi vA' 4piMgala nAmanA pakSine mAMdhavAnuM sthAna che. athavA 'annayara'si vA tahapagArasi thaMDilaMsi' mIla pazu tevA aAranA sthaDisamAM sAdhu bhane sAdhvI yA rItanA bhAlusonA rasoDA vigere bAjA sthaMDisabhAM 'nA uccAra pAsavaNaM vosirijjA' zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #890 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1sU. 2 a. 10 uccAra prasavarNAvadhenirUpaNama 879 rijA' no uccAraprasravaNam-malamUtraparityAgaM vyutsRjet-kuryAt, eteSu sthAneSu lokavisaddhapravacanopaghAtAdi saMbhavAt tatra uccArAdi na kuryAditibhAvaH 'se bhikkhU vA bhivakhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' sa-saMyamavAna sAdhuH yat punaH sthaNDilaM vakSyamANarItyA janIyAt 'vehANasaTTANesu vA' vehAnasa sthAneSu vA manuSyolambanavadhasthA neSu 'giddhapaTTaThANesu vA' gRdhrapRSThasthAneSu vA-gRdhrAdibhakSaNArtha rudhirAdi liptadehamumUrSujana nipAtanasthAneSu 'tarupaDaNaThANesu vA' tarupatanasthAneSu vA-vRkSAvadhikapatanazIlamumUrSujanasthAneSu 'merupaDaNaThANesu vA merupatanasthAneSu vA-sumeruparvatAvadhikapatanasthAneSu bhRgupatamamanuSyoM kI pAkazAlA vagairaha se sambaddha sthaNDilabhUmi meM 'no uccArapAsavaNaM vosirijjA' malamUtra kA tyAga nahIM karanA cAhiye kyoMki ina sthAnoM meM mala mUtra kA tyAga karane se loka viruddha pravacana upaghAta vagairaha kI saMmAvanA hone se saMyama kI virAdhanA hogI ataH isa prakAra ke sthAnoM se sambaddha sthaNDila meM malamUtra kA tyAga nahIM karanA cAhiye / / aba prakArAntara se bhI sthaNDilabhUmI vizeSa meM malamUtra tyAga kA niSedha karate hai-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, se ja puNa thaMDila jANijjA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se sthaNDila bhUmI ko jAnale ki-isa sthaNDilabhUmI ke nikaTa 'vehANasaTTANesu vA' manuSyoM ko laTakAkara mArane kA sthAna hai arthAt isa sthaNDilabhUmI ke pAsa zUlI para caDhAkara vadha karane kA sthAna hai evaM 'giddhapaThANesu vA' isa sthaNDila ke pAsa gIdha vagairaha pakSI ko khAne ke liye rudhira vagairaha se liye hue deha vAle mumurgha arthAt maraNAsanna janoMko rakha dene kA sthAna hai evaM isa sthaNDila ke pAsa 'tarupaDaNahANesu vA' vRkSa se girakara maranevAle mumurgha janoM kA sthAna hai evaM isa upA. zraya ke pAsa 'merupaDaNaTThANesu vA' sumeru parvata se girakara maranevAle manuSyoM malamUvane tyAga kara nahIM kemake-A sthAnamAM malamUtra tyAga karavAthI lekavirUddha pravacanane upaghAta vigerene saMbhava hovAthI saMyamanI virAdhanA thAya che, tethI AvA prakAranA sthAnanA saMbaMdhavALA spaMDilamAM maLamUtrane tyAga karavo nahIM. 3 42-tarathI stha 34 vizeSamA bhavabhUtrana tyAne niSedha 42 che.-'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayamazIla sAdhu bhane sAnI se je puNa thaMDilaM jANijjA' ne sevA prA2na thAsine lI -'vehANasadANesu vo' mA sthAsinI pAse mANusane zUdI 52 yaDhAvIra bhAvAnu sthAna che. sathA 'giddhapaTTaThANesu vA' gIdha vigare pakSI mAne khAvA mATe lehI vigerethI kharaDelA zarIra vALA maraNa jenuM najIka che. evA mANasone rAmavAnu sthAna cha. athavA 'tarupaDagaThANesu vA mA sthaGa pAse 13 52thA svecchAthI 5DIne bharavAnA 2 i bhAsapA sthAna cha. 'merupaDaNaThANesu vA tathA mA thasinI zrI mAyA sUtra : 4 Page #891 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 880 AcArAMgasUtre - sthAnatvena prasiddheSu 'visamakkhaNayaThANe vA' viSabhakSaNasthAneSu vA 'agaNipaDaNaThANesu vA agnipatanasthAneSu vA - agnipravezasthAneSu vA - ' annaparaMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' anyatarasmin vA anyasmin vA tathAprakAre - manuSyavadhasthAnAdau sthaNDile 'no uccArapAsavaNaM vosirijjA' no uccArapravaNam - malamUtra parityAgaM vyutsRjet kuryAt, 'se bhikkhU vA bhikkhu NI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' sa sAdhuH yat punaH sthaNDilaM kA sthAna hai jisa ko bhRgupatanasthAna bhI kahate haiM evaM isa sthaNDilabhUmauke pAsa 'visabhakkhaNaThANesu vA viSa jahara khAkara maranevAle mumurSu janoM kA sthAna hai evaM 'agaNipaDaNaThANesu vA' isa sthaNDilabhUmI ke pAsa agni meM praveza kara mara jAnevAle kA bhI sthAna hai aisA jAnakara yA dekhakara 'annayaraMsi vA tahatyagAraMsi thaMDilaMsi' isa taraha manuSyabaMdha sthAna sambaddha sthaNDila bhUmI meM sAdhu aura sAdhvI ko 'no uccArapAsavaNaM vosirijA ' malamUtra kA tyAga nahIM karanA cAhiye kyoM ki isa prakAra ke manuSyavadhAdi sthAnoM se sambaddha sthaNDilabhUmI meM mUtrapurISotsarga karane se jIvahiMsAdi doSoM kI saMbhAvanA hone se saMghama ko virAdhanA hogI, ataH saMyama kA pAlana karanevAle sAdhu aura sAdhvI ko isa taraha ke manuSyAdi vadha sthAnoM se saMyukta sthaNDilabhUmI meM malamUtra kA sthAga nahIM karanA cAhiye kyoM ki saMyama kA pAlana karanA hI sAdhu aura sAdhvI kA parama kartavya samajhA jAtA hai isaliye isa prakAra ke vadhasthAnoM se sambaddha sthaNDilabhUmI meM jaina muniyoM ko malamUtra kA tyAga nahIM karanA cAhiye / mandiroM ke pAsa kI aba phira bhI prakArAntara se yakSa kinnara vagairaha deva pAse merU parvata parathI paDIne maravA vALAenu sthAna che. jene bhRgupatana sthAna paNa muddhe che. paryAt u yethI paDIne bharavAnuM sthAna tebhana 'visabhakkhaNaThANesu vA stha DilanI pAse jahera khAi maravAvALAenu sthAna che. athavA A sthaMDilabhUmInI pAse 'agaDi ThANe vA' agnimAM praveza harIne bharavAnuM sthAna che. yevu lAgIne meM lene 'annayasi vA tappagArasi thaMDilasi' A prakAranA manuSya vadhe sthAnana saMkha'dhavALA sthaDijhamAM sAdhu bhane sAdhvI 'no uccArapAsavaNaM bosirijjA' bhabhUtra tyAga 42vI na joie kemake AvA prakAranA mANasenA vadhAdi sthAneAnA saMbaMdhavALA sthaDilamAM malamUtrane tyAga karavAthI jIvahiMsA vagere deSAnI sabhAvanA haiAvAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanu pAlana karavAvALA sAdhu ane sAdhvIe AvA prakAranA manuSyAdi vadhu sthAnAnA saMparkavALA stha'DilamAM malamUtrane tyAga karavA nahIM'. kemake saMyamanu pAlana karavuM eja sAdhu ane sAdhvInuM parama kartavya mAnela che. tethI A rItanA vadha sthAnanA saMbaMdhavALA sthaDilamAM sAdhue malasUtrane tyAga karavA javuM nahIM, zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #892 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1sU. 2 a. 10 uccAraprasravaNavidhenirUpaNam 881 jAtIyAt - 'ArAmANi vA ujANANi vA' ArAmAn vA viziSTodyAnarUpAn, 'udyAnAni vA 'vaNANi vA vaNasaMDANi vA' vanAni vA vanaSaNDAni vA-vRhadvanAni vA 'devakulANi vA' devakulAni vA-yakSAdimandirANi 'sabhANi vA' sabhA vA-pariSat sthAnaM vA 'pANi vA' prapAvA pAnIyazAlikA, jAnIyAditi pUrvaNAnvayaH 'annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' anyatarasmin vA-anyasmin vA, tathAprakAre-ArAmodyAnasthAne sthaNDilabhUmau 'no uccArasthaNDilabhUmImeM saMyamazIla sAdhu muni mahAtmAoM ko aura sAdhvI ko malamUtra tyAga karane kA niSedha karate haiM-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA se jaM puNa thaMDilaM jANijA' vaha pUrvokta-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI-sAdhvI yadi aisA vaSamANa rUpase sthaNDilabhUmI ko jAna le ki isa sthaNDila bhUmI ke pAsa 'ArAmANi vA' ArAma arthAt atyaMta suMdara ramaNIya zItala bagIcA hai yA 'ujjANANi vA' udhAna suzobhita vATikA haiM yA 'vaNANi vA vaNasaMDoMNi vA devakulANi vA' vana haiM yA baDA vana hai, yA devakula arthAtU yakSa gaMdharva kinnaroM kA maMdira hai yA 'sabhANi vA sabhAgRha pariSadoM kA sthAna haiM yA 'pavANi vA' prapA-pAnIya zAlA arthAt pyAU pAnizAlA hai aisA yadi jAna le thA dekha le to 'annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' isa prakAra ke ArAma vagairaha se sambaddha sthaNDilabhUmI meM sAdhu aura sAdhvI ko 'no uccArapAsavaNaM vosirijA' malamUtra kA tyAga nahIM karanA cAhiye kyoMki isa prakAra ke devamandiroM ke pAsa kI sthaNDila bhUmI meM malamUtra kA tyAga karane se pApa hone se Atma saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama kA pAlana karanevAle aura kalyANa karanevAle yA cAhanevAle saMyamazIla sAdha pharIthI yakSakinara vigere devamaMdIranI pAsenI UDilabhUmImAM sAdhu ane sArvIe malabhuutr tyApana 42vAnu thana 42 cha.-'se bhikkhU vo bhikkhuNI vA' te sayamazIla sAdhu sana sAyI se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' ne sevA prA2nI sabhIna taNe 4-mA sthaDasabhUbhInI pAse 'ArAmANi vA' atyata suha2 2maNIya mAyA che. athavA 'ujjANANi vA' pradhAna allet cha. athavA 'vaNANi vA' vana cha athavA 'vaNasaMDANi bA' mahAna cha. athavA 'devakulANi vA' heksa theTa yakSa , nAnA mahIra che. athavA 'sabhANi vA' sabhAgRha merale 4 pariSahAnu sthAna che. 2521 / 'pavANi vA' 55 arthAt 52mANA cha tama tamAna sataguvAmA vAmAM Ave to 'annayara si vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' athavAmI sevA prA2nI stha bhUmImA sAdhu sAvIsa 'No uccArapAsavaNaM vosirijjA' malamUtrane tyAga karavo nahIM kemake AvA prakAranA deva maMdIrenI pAsenA thaMDilabhUmImAM malamUtrane tyAga karavAthI pApa lAgavAthI saMyama ane AtmAnI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavAvALA ane Atma kalyANanI bhAvanA vALA sAdhu ane sAlavIe AvA prakAranA devamaMdira vigerenA saMbaMdhavALI UDilabhUmImAM malamUtrane tyAga kara nahIM. A0 111 zrI aayaa| sUtra : 4 Page #893 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 882 AcArAMgasatre pAsavaNaM vosirinjA' no uccAraprasravaNaM-malamUtraparityAgaM byutmajeta-kuryAt-'se bhivakhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' sa yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt-'aTTAliyANi vA cariyANi vA' aTTAlikA vA-prAsAdahamyoparitanabhAgAn , carikANi vA-rAjamArga vA dArANi vA' dvArANi vA gRhadvArarUpANi 'gopurANi vA' gopurANi vA-puradvArarUpANi 'annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' anyatarasmin vA anya smin vA tathAprakAre--aTTAlikAdau sthaNDile 'no uccArapAsavaNaM vosirijjA' no uccAraprasravaNam-malamUtraparityAgaM vyutsRjet-kuryAta, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA sa bhikSu aura sAdhvI ko isa taraha ke deva mandira vagairaha se sambaddha sthaNDilabhUmI meM malamUtra kA tyAga nahIM karanA caahiye| aba phira bhI dUsare DhaMga se rAjamArga aTArI vagairaha ke pAsa banAye hue sthaNDilabhUmI meM malamUtra tyAga karane kA niSedha karate haiM 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, se jaM puNa thaMDilaM jANijjA'-vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se sthaNDilabhUmI ko jAna le kiisa sthaNDilabhUmI ke pAsa 'aTTAliyANi vA cariyANi vA' aTArI arthAt prAsAda yA mahala ke Upara ke bhAga meM sthaNDilabhUmI ho, agara rAjamArga ke pAsa kI sthaNDilabhUmI ho athavA 'dArANi vA' ghara ke dvAra samIpa kI sthaMDilabhUmi ho agara to 'gopurANi vA' nagara dvAra samIpa kI sthaNDilabhUmI ho 'annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi / usa prakAra ke anya sthAnoM meM sthaNDilabhUmI ho to saMyamI muniko usa prakAra ke sthAna meM 'no uccArapAsavaNaM vosirijA' uccAraprasravaNa arthAt malamUtra kA parItyAga nahIM kreN| puna: prakArAntara se tonamArgAdi se sambaddha sthaNDilabhUmI meM malamUtra tyAga karane kA niSedha karate haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' pUrvokta saMyamazIla sAdhu have rAjamArga aTArI vigerenI pAse banAvelI thaMDalabhUmImAM malamUtranA tyAgane niSadha 42 cha- se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pati sayabhazA sAdhu bhane sAnI se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' ne mevA 12thI stha uaymIna -20 25 DisamUbhInI pAse 'aTTAliyANi vA cariyANi vA' maTArI theTa prAsA bhavana 52na mAma mAvesa spaMDilabhUmI hoya athavA rAjamArganA pAsenI spaMDilabhUmi hoya athavA "tArA ivata' gharanA 42vAna sthAtibhUmI DAya 2424 / 'gopurANi vA' nagaranA 42vAnI sabhIpanI 25 DisasUbhIDIya 'annAMsi vA tahApagAraMsi thaMDilaMsi' mA 52nA manya sthAnamA sthADisamUbhI hAya ta sayabhI bhuniye tevpraa2n| sthAnamA 'no uccArapAsavaNaM vosirijjA' 2||2prasavaNa arthAt malamUtrane tyAga kare nahIM. pharIthI prakArAntarathI traNa mArga ke cAra mArganA saMbaMdhavALI sthaDilabhUmImAM mala zrI sAgasUtra :4 Page #894 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU. 2 a. 10 uccAraprasravaNavidhenirUpaNam 883 bhikSukI kA 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' sa-saMyamavAn sAdhuH yat punaH sthaNDilaM jAnIgat 'tigANi vA caukkANi vA' trikANi vA-tripatharUpANi, catuSkANi vA-catuSpatharUpANi caccarANi vA' catvarANi vA 'caummuhANi vA' caturmukhAni vA 'annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' anyatarasmin-etadanyasmin vA tathAprakAre trikacatuSkAdi pathasthAne sthaNDile 'no uccArapAsavaNaM' no uccAraprasravaNam-malamUtraparityAgaM 'vosirijA' vyutsRjet-kuryAt evaM sAdhvI 'se puNa evaM jANijjA' jo isa prakAra kI sthaNDilabhUmI ko jAne ki yaha sthaNDilabhUmI 'tigANi vA' tripatharUpa tIna tarapha jAne kA mArga hai arthAtU tevaTI hai yA 'caukkANi vA' catuSka catuSpatharUpa cautarapha jAne kA mArga hai arthAt cauvaTTI hai yA 'caccarANi vA' catvara caurAhA hai yA 'caummuhANi vA' cartumukha yAne cAroM tarapha mukhavAlA sthAna vizeSa hai aisA jAnale yA dekha le to 'annayaraMsi vA tahappagAraMsi dhaMDilaMsi' isa prakAra ke trika catuSka vagairaha tevaTTI cauvaTTI vageraha sthAnoM se sambaddha sthaNDilabhUmI meM sAdhu aura sAdhvI ko 'no uccArapAsa. varNa vosirijA' malamUtra ko tyAga nahIM karanA cAhiye kyoMki isa prakAra ke sArvajanika caurAhA vagairaha mArga se sambaddha sthaNDilabhUmI meM mUtrapurISotsarga karane se saMyama aura AtmA kI virAdhanA hogI kyoMki isa taraha ke caurAhe vagairaha vagairahamArga se yukta sthaNDilabhUmI meM malamUtra kA tyAga karane se saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI ke prati gRhastha zrAvako kI AsthA yA zraddhA haTa jAyagI aura una jaina muni mahAtmAoM ke pravacana ke prati Adara nahIM hogA isaliye isa taraha ke rAstoM se sambaddha sthaNDilabhUmI meM malamUtra kA tyAga karane se saMyama aura AtmA kI virAdhanA hogI isaliye saMyama kA paripAlana karane vAle aura AtmA kA bhUvanA tyA 42vAna niSedha matAce cha.-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayama. zAra sAdhu 25 // 2 sAlI 'se jaM puNa evaM jANijjA' le nimnAta prA2nI 20 si. subhAne nd 20 sthasamUbhI 'tigANi vA' vibhAga athavA 1 ta25 pAnA bhAsa sabhI che athavA 'caukkANi vA' yatu55 35 yAre ta234vAnI bhAga meTale yauvaTTI cha athavA 'caccarANi vA' yat12 cha. athavA 'caummuhANi vA' yAre mA bhumA sthAna vizeSa che. sama onegla athavA nasatA 'annayara si vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' mArItanA yitu, vigere sthAnAnI vANI stha sabhUmImA sAdhu sane sAvIye 'no uccAra. pAsavaNaM vosirijjA' bhatabhUnA tyA 52va nahI. bha. mA nAsAna ke cAra mArganA saMbaMdhavALA sthAnamAM malamUtrane tyAga karavAthI saMyama ane AtmAnI virAdhanA thAya che kemake A prakAranA sArvajanika caurATA vagere mAganA saMbaMdha vALI IMDilabhUmImAM malamUtrano tyAga karavAthI saMyama ane AtmAnI virAdhanAthAya che. kemake A rItanA cAra mArga vigerethI yukta sthaMDilabhUmImAM maLamUtrane tyAga karavAthI sAdhu ane sAdhvI pratye gRhastha zrAvakenI AsthA ke zraddhAmAM khAmI Ave ane tethI e sAdhu zrI sAgasUtra :4 Page #895 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 884 AcArAMgasUtre 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa saMyamavAn bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' sa-saMyamavAn bhikSuH yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt 'iMgAladAhesu vA' aGgAradAheSu vAaGgAradAhasthAnAdau 'khAradAhesu vA' kSAradAheSu vA-kSAradAhasthAneSu 'maDayadAhesu vA' mRtaka dAheSu vA-zmazAnabhUmiSu 'maDayathUbhiyAsu' mRtakastUpeSu vA-mRtakasthApitamRttikAcayeSu 'maDayaceiesu vA' mRtakacaityeSu vA-mRtakacaityarUpagRheSu 'annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' kalyANa karane vAle yA kalyANa cAhane vAle sAdhu aura sAdhvI ko isa prakAra ke sArvajanika caurAhA vagairaha ke rAstA se sambaddha sthaNDilabhUmI meM malamUtra kA tyAga nahIM karanA cAhiye kyoMki saMyama aura AtmA ko pAlana karanA hI sAdhu aura sAdhvI kA parama kartavya samajhA jAtA hai| ___ aba phira bhI prakArAntara se sthavirakalpi sAdhu aura sAdhvI ko zmazAna bhUmi se sambaddha sthaNDilabhUmI meM malamUtra kA tyAga karanA nahIM ucita hai yaha batalAte haiM 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, se jaM puNa thaMDilaM jANijjA'-vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla munimahAtmA aura bhikSukI-sAdhvI yadi aisA vakSyamANa rUpa se sthaNDilabhUmI ko jAna le ki 'iMgAladAhesu vA' isa sthaNDilabhUmI ke pAsa agAradAha arthAt Aga kI jvAlA kA sthAna hai yA 'khAradAhesu vA kSAra-dAha arthAt rAkhadAha sthAna hai yAne Aga ko jalAkara zAnta karake rAkha kA Dhera karane kA sthAna hai yA 'mADayadAhesu vA' yahA~ para mRtaka murdA ko jalAne kA sthAna hai arthAt zmazAna bhUmi hai yA yahAM para 'maDayathubhiyAsu vA mRtaka murde ko jamIna ke aMdara khodakara rakhane yAne gADha dene kA stUpa-kabara kA sthAna hai yA 'maDayaceiesu muninA pravacana prati Adara thAya nahIM. tethI A prakAranA rastAothI saMbaMdhavALI sthaDilabhUmImAM malamUtrane tyAga karavAthI saMyama ane AtmAnI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavA vALA ane AtmAnuM kalyANa cAhanArA sAdhu ke sArvIe A rItanA sArvajanika catupatha vigere rastAnA saMbaMdhavALI thaMDilabhUmImAM maLamUtrane tyAga kare nahIM. kemake-saMyama ane AtmAnuM pAlana karavuM eja sAdhu sAdhvInuM parama kartavya samajavAmAM Ave che. have sAdhu ane sAdhvIne ramazAla bhUmI vigerenA saMbaMdha vALI thaDilabhUmImAM bhasamUtranA yA 423 // te manuthita DA viSe 4thana 42 che.-'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' alsta sayabhAra sAdhu bhane sAvI 'se je puNa thaMDilaM jANijjA' ne ye zatanA 25 SabhI ye -mA stha samUbhInI pAse 'iMgAladAhesu vA' hA arthAt mAganI navAsa pANu sthAna che. matha'khAradAhesu vA' kSAra arthAt AGna jaay| pachI rAmanA / 42vAnu thAna cha. AthavA 'maDayadAhesu vA' ma mAvAnu sthAna cha. meTa hai zmazAna bhUmI che. athavA 'maDayathUbhiyAsu vA' mahAna bhInanI 42 hoTavAnu sthAna cha. ma24 'maDayaceiesu vA bhUtanu caitya che. arthAta mahAna bhAri vigeremA rAmAna zrI aayaa| sUtra : 4 Page #896 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u.1sU. 2 a. 10 uccAraprasravaNavidhenirUpaNam 885 anyatarasmina tadanyasmin vA tathAprakAre- aGgAradAhAdi sthAnayuktasthaNDilabhUmau 'no uccArapAsavaNaM vosirijA' no uccAraprasravaNam-malamUtraparityAgaM vyutsRjet-kuryAt 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' sa-saMyamavAn sAdhuH yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt-'naiyAyataNesu vA' nadyAyataneSu vA-tIrthasthAnanadItaTeSu 'paMkAyayaNesu vA' paGkAyata ne Su vA-paGkamaya nadItIrthasthAneSu 'oghAyayaNesu vA' oghAyataneSu vA-nadIpravAharUpatIrthasthAneSu taDAgajalapravezaughamAgaSu vA 'seyaNabahaMsi vA' secanapathe vA 'annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' anyatarasmin vA' mRtakoM kA caitya gRha hai arthAt mudde ko miTTI vagairaha meM sthApita kara rakhane kA caitya kA ghara hai aisA jAnale yA dekha le to 'annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDi. laMsi' isa prakAra ke aGgAra vagairaha ke dAhoM ke sthAnoM se sambaddha sthaNDilabhUmI meM saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI ko 'no uccArapAsavaNaM vosirijA' malamUtra kA tyAga nahIM karanA cAhiye kyoM ki isa taraha ke aGgAradAhAdi sthAno se sambaddha sthaNDilabhUmI meM malamUtra kA tyAga karane se saMyama kI virAdhanA hogI kyoMki isa taraha ke aGgAra dAha zmazAna bhUmi vagairaha se sambaddha sthaNDilabhUmI meM malamUtra kA tyAga karane se jIvoM kI hiMsAkI saMbhAvanA hone se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlana karanevAle sAdhu aura sAdhvI ko isa taraha ke zmazAna bhUmi vagairaha se sambaddha sthaNDilabhUmI meM malamUtra kA tyAga nahIM karanA cAhiye kyoMki saMyama pAlana karanA hI saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI kA parama kartavya mAnA gayA hai vaha saMyamazIla sAdhu yA sAdhvI 'se jaM puNa evaM jANijjA' sthaMDilabhUmI ko vakSyamANa prakAra se jAna le ko yaha sthaNDilabhUmI 'naiyAyataNesu vA' nadyAdi. tIrtha sthAna ke samIpastha hai athavA 'paMkAyayaNesu' kardamamaya nadI tIrthasthAna ke rAmAnu 4 ) che. mArIta oneyla hebhIve to 'annayara si yA tahappagAra si thaMDi. si' AvA prakAranA aMgAra dAha vigere sthAnanA saMbaMdhavALI thaMDilabhUmImAM jaina sAdhu ane sapI 'no uccArapAsavaNaM bosirijjA' matabhUnA tyA 423nahI. ma. mA 4AranA aMgAradAtAdi sthAnenA saMbaMdha vALI sthaDilabhUmImAM malamUtrane tyAga karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. kemake AvA sthAnanA saMbaMdhavALA caMDilamAM malamUtrotsarga karavAthI jIvahiMsA thavAnI saMbhAvanA hovAthI saMyamanI virAdhanA thAya che tethI saMyamanuM pAlana karavAvALA sAdhu ane sAkSIe AvA prakAranA sthaDilamAM malamUvane tyAga kare nahIM. kemake saMyamanuM pAlana karavuM eja sAdhu ane sAvanuM parama kartavya mAnela che. sayamA sAdhu ane sAta se je puNa evaM jANijjA' sthasiyUbhI na vakSyamA are ( mA sthAvibhUbhI 'naiyAyataNesu vA' nahI (vagere tI sthAnanI samIpamA cha maya! 'paMkAyayaNesu' ||11jiinhii tI sthAnanI na . 440 'oghAyayaNesu vA' zrI sAgasUtra :4 Page #897 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre vA-tadanyasmin vA tathAprakAre nadItIrthasthAnAdau sthaNDile 'no uccArapAsavaNaM vosirijA' 'no uccAraprasatraNam-malamUtraparityAgaM vyunmRjet-kurzat 'se bhikkhU vA bhiva khUNI vA sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' sa-saMyamavAn sAdhuH yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt 'naviyAsu vA maTTiyakhANiyAsu' navAsu vA mRttikAkhaniSu -abhinavAsu mRttikAkhaniSu-abhinavAsu mRtkhaniSu 'naviyAmu gAppaheliyApu vA' navAsu goprahelyAsu vA- nUtanagocarabhUmiSu 'gavANI vA gavAdanISu vA sAmAnyagocarabhUmiSu 'khANIsu vA' khanISu vAkhanibhUmiSu 'annayarasa vA tahaSpagAraMsi thaMDilaMsi' anyatasmin vA-tadanyasmin vA tathAprakAre-nUtanamRtkhaniprabhRti sthAne sthaNDile 'no uccArapAsavaNaM' no uccAraprasravaNamsamIpameM haiM athavA oghAyayaNesu' nadI pravAharUpa tIrthasthAna ke pAsa athavA tAlAca Adi ke jala praveza ke mArga ke pAsa hai athavA 'seyaNavahaMsi vA' pAnI siMcana mArga ke samIpameM haiM / 'annayaraMsi vA tahapagAraMsi sthaMDilaMsi' usI prakAra ke anya sthaNDilabhUmI sthAna meM arthAt nadI tIrtha sthAnAdi sthaNDilabhUmI meM 'no uccArapAsavaNaM vAsirijjA' uccAra prasravaNa malamUtra kA tyAga nahIM kare 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' saMyamazIla sAdhu evaM sAdhvI se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' yadi isa prakAra se sthANDalabhUmI ko jAna le kI 'naviyAsu mahiyakhANiyAsu' navIna mATI kI khANa ke samApa kI sthaNDilabhUmI meM tathA 'naviyAsu goppaheliyAsu vA nUnana gocarabhUmImeM gavANIsu vA' sAmAnya gocarabhUmI meM 'khANIsu vA' khANa ma evaM 'annayarasi vA tahappagAraMsi sDilaMsi' isI prakAra kI anya sthANDalabhUmI meM 'nA uccArapAsavAM vosirijA' malamUtra kA parityAga nahIM kreN| sa jaM puNa thaMDilaM jaannij|' vaha saMyamazIla sAdhu evaM sAdhvI isa prakAra kI sthaMDilabhUmA ko jAnale ki yaha sthaNDilabhUmI 'DAgavaccaMsi vA' choTI choTI zAkhA pradhAna zAka ke sthAna meM 'sAgavaccaMsi vA' zAkavAle sthAna nadInA pravAha rUpa tIrthasthAnanA pAse athavA talAva vigerenA jala praveza mALanI pAse athavA 'seyaNavahasi vA' pANI chaaNtte| bhAganI sabhI5mA ddaaym24| 'annayaraMsi vA tahappagAraMsi Di. laMsi' tev| prAranA manya sthAnamA mayAtnahI tathasthAnanI nI sthAbhImAno. cArapAsavaNaM vAsirijjA' pyAra prala mata bhUlanA parityAga 423 / nahI 'se bhikkha vA bhikkhaNI vA' saMyamazIda sAdhusane sapA se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' sthavibhUmIna sevA telagI 'naviyAsu madviyakhANiyAsu' bhATInA navI mAnI ga7nI sthati mamImA tathA naviyAsu goppaheliyAsu vA' nI gAyabhUmImA 'gavANIsu vA sAmAnya goyarasumImA 'khANIsu vA' mAmA bhane 'annayAsi vA tahappagAraMsi thAMDalaMsi' mA 4AranI bhanya stha vibhUmImA 'no uccArapAsavaNaM vosirijjA' bhAvanA tyAga 42 nA. 'se jaM paNa paMDilaM jANijjA' ne saMyamazIsa sAdhu sane sAdhvI yamabhUmIna mevI zatanI naye zrI sAgasUtra :4 Page #898 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU. 2 a. 10 uccAraprasravaNavidhenirUpaNam 887 malamUtraparityAgaM 'bosirijjA' vyutsRjet kuryAt 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' sa yat punaH sthaNDilaM jAnIyAt-'DAgavaccaMsi vA' DAlavati vA-laghuzAkhApradhAnazAkasthAne 'sAga vaccaMsi vA' zAkavati vA-zAkapradhAnasthAne 'mUlagavaccaMsi vA' kapitthavati vA-kapitthanAmavanaspativizeSasthAne 'annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' anyatarasmin vA tadanyasmin vA tathAprakAre-zApradhAnasthAnAdiyukta sthaNDile 'no uccArayAsavaNaM vosirijjA' no uccAraprasravaNam malamUtraparityAgaM vyunsaje-kuryAt 'se bhikkhU vA bhivakhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' sa-saMyamavAn sAdhuH yadi punaH sthaNDilaM jAnIyAt 'asaNavaNaMsi vA' azanavane vA-bIyakanAmakavanaspativane vA 'saNavaNaMsi vA' zaNavane vA 'dhAyaivaNaMsi vA' dhAtakIvane vA-dhAtakIvRkSavizeSavane 'keyaivaNaMsi vA' ketakI. vane vA 'aMbavaNaMsi vA' Amravane vA 'asogavaNaMsi vA' azokavane vA 'nAgavaNaMsi vA' nAga meM 'malagavaccaMsi vA' kapitthanAmaka vanaspati vizeSavAle sthAna meM hai, agara 'annayaraMsi vA tahappagAraMsi thaMDilaMsi' isa ke alAvA isa prakAra ke anya sthAna meM arthAt zAkapradhAna sthAnavAle sthAna meM 'no uccArapAsavaNaM vosirijA' malamUtra kA parityAga nahIM kre|| phira bhI prakArAntara se zaNa vagairaha ke vanoM se sambaddha sthaNDilabhUmI meM saMyama zIla munimahAtmAko malamUtra tyAga kA niSedha karate haiM-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA se jaM puNa thaMDilaM jANijjA'-vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi aisI vakSyamANa rUpase sthaNDilabhUmI ko-jAna le ki isa sthaNDilabhUmI ke pAsa-'asaNavaNaMsi vA'-azanavana arthAt bIyaka nAma ke vanaspati kA vana hai yA-'saNavagaMsi vA'-zaNa kA vana hai yA-dhAyaDavaNaMsi vA'-dhAtakI nAma ke vRkSa vizeSa kA vana hai yA-'keyaivaNaMsi vA'-ketakI-kevaDe kA vana hai yA-'aMba mA 25 bhUmi 'DAgavaccasi vA' nAnI nAnI yuta bhane 42nI zANA sthAnanA pAse che. 'sAgavaccaMsi vA' mAlanI vADI41 sthAnamA cha, athavA 'mUlagavaccaMsi vA' pitya nAmanA vanaspati vizeSa vA sthAnamA cha 2424 / 'annayara si vA tahappagAra si thaMDilaMsi" mAnA sivAya mAnA / anya sthAnamA arthAt pradhAna sthAnamA 'no uccArapAsavaNaM vosirijjA' bhatabhUtra tyAga 423 / nahIM, have zaNa vigerenA vananA sabaMdhavALI spaMDilabhUmImAM sAdhu ke sAdhvIne malamUtranA tyAganA niSedha 42tAM sUtra42 4 cha-'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te sayamazAsa sAdhu ne sapI se jaM puNa thaMDilaM jANijjA' ne bhUmAna sevA pra4.2thI on bhI hai / sthatibhUbhAnI pAse 'asaNavaNaMsi vA' azanavana arthAta jI4 nAmanI vanaspatinu vana cha athavA 'saNavaNaMsi vA' zanu pana che. athavA 'dhAyaivaNaMsi vA dhAto nAmanA vRkSa vizeSanu vana cha. 2424 / 'keyaivaNaMsi vA' tI arthAt kAnuna cha, athavA 'aMbavaNaMsi vA' mAnuna che. athavA 'asogavaNaMsi vA' mA nAbhanA vRkSAnuna che. zrI mAyAga sUtra:4 Page #899 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 888 AcArAMgasUtre vane vA-'punnAgavaNaMsi vA' punnAgavane vA-punnAgavRkSavizeSavane vA 'cullagavaNaMsi vA' cullakarane vA-cullakanAmavRkSavizeSavane vA 'annayaremuvA tahappagAremu' anyatareSu vA tadanyeSu vA tathAprakAreSu-azanavanAdiSu 'pattoveemu vA' patrope teSu vA 'pupphoveesa vA' puSpopeteSu vA 'phaloveesu vA' phalopeteSu vA 'booverasu vA bI nopeteSu vA 'hari bhoveesu vA haritopeteSu vA 'no uccArapAsavaNaM' no uccAraprasravaNam-mala mUtraparityAgaM 'vosirijjA' vyutsRjet-kuryAt // sU0 2 // mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA sayapAyayaM vA parapAyayaM vA gahAya se tamAyAe egaMtamavakkame aNAvAyaMsi asaMloyaMsi appapApaMsi jAva makaDA saMtANayaMsi ahArAmaMsi vA ussayaMsi tao saMjavarNasivA'-AmrakA vana hai yA-"nAgavaNaMsi vA punnAgavaNaMsi vA' nAgakesara kA vana hai, yA nAgakaizara kA bana hai yA-'cullagavaNaMsi vA-cullaka nAmake vRkSa vizeSa kA vana hai yA-'annayaresu vA tahappagAresu-thaMDilesu pattoveesu vA'-anya isa prakAra kA bhI patroM se yukta bana hai aisA jAnakara yA dekhakara-'puspoveesu vA'puSpoM se yukta vana hai isa prakAra ke patroM se yA puSpoM se yA-'phaloveesu vA bIoveesa vA harioveesa vA-phaloM se bIjoM se haritoM se sambaddha vanoM ke pAsa kI sthANDilabhUmI meM sayamazIla sAdhu sAdhvI ko-'no uccArapAsavaNaM vosirijA'malamatra kA tyAga nahIM karanA cAhiye kyoMki isa prakAra ke ketanI vagairaha ke pappAdi se sambaddha sthaNDibhUmI meM malamUtra kA tyAga karane se saMyama kI virA. nA hogI kyoMki isa taraha ke vizeSa phala puSpAdi se sambaddha sthaNDilabhUmI meM malamantra kA tyAga karanA ucita nahI hai isaliye isa taraha ke AmrAdi vRkSoM se sambaddha sthaNDilabhUmI meM malamUtra kA tyAga nahIM karanA cAhiye // sU* 2 // athavA 'nAgavaNaMsiM' vA' nAsa2nu na che. my| 'punnAgavaNaMsi vA' nAma saranu pana che. athavA 'cullagavaNaMsi vA' yu nAmanA vRkSa vizeSanu na che. 'annayaresu vA tahappagAresu thaMDile mu' 'pattoveesu' athavA anya prA2nA patra pANu pana che. tebha and he to 24 // 42nA patra) : 'pupphoveesu' 5 // 15 // 'phaloveesu' 5 / 3 'vIovee se bhI athavA 'harioveesu' dIyAtarInA samaya // vanAnI pAsenI sthasimubhImA sAdhu, sAvI me 'no uccArapAsavaNaM vosirijjA' bharAbhUtanA tyA 42 nahI bho -AvA prakAranA ketakI vigerenA puSpAdinA saMbaMdha vALI thaMDivabhUmImAM malamUtrane tyAga karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che kemake-AvA prakAranA phala puSpAdi vizeSanA saMbaMdha vALA spaMDilamAM malamUtrane tyAga kare egya nathI tethI A prakAranA AMbAnA jhADonA saMbaMdha vALA sthaDilamAM malamUtra tyAga na kare. e sUtra 2 | zrI sAgasUtra :4 Page #900 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 3 a. 10 uccAraprasravaNavidhenirUpaNam 889 yAmeva uccArapAsavaNaM vosirijjA se tamAyAe egaMtamavakkame aNAbAhaMsi jAva saMtANayaMsi ahArAmaMsi vA jhAmathaMDilaMsi vA annayaraMsi tahappagAraMsi thaMDilaMsi acittaMsi tao saMjayAmeva uccArapAsavaNaM vosirijA, eyaM khalu tassa bhikkhusta bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM jaM sabahiM samie sahie sayA jaijjAsi, ti bemi ||suu0 3 // uccArapAsavaNasattikao samatto / 10 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA svapAtrakaM vA parapAtrakaM vA gRhItvA sa tadAdAya ekAntam apakrAmet-anApAte asaMloke alpaprANe yAvat markaTAsantAnake yathA rAme vA upAzraye tataH saMyatameva uccAraprasravaNam vyutsRjeta, sa tadAdAya ekAntamapakrAmet, anAbAce yAvat saMtAnake yathArAme vA dhmAtasthaNDile vA anyatarasmin vA tathAprakAre sthaNDile acitte tataH saMyatameva uccAraprasravaNam vyutsRjet, etat khalu tasya bhikSukasya bhikSukyA vA sAmagryam, yat sarvArthaH samitaH sahitaH sadA yateta iti bravImi / / sU0 3 // uccAraprasravaNAsaptikA samAptA // 10 // TokA-samprati sAdhUnAm uccArAdikriyAvidhi prarUpayitumAha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'sayapAyayaM vA parapAyayaM vA' svapAtrakaM vA-svakIyaM sthaNDilapAtraM vA, parapAtraM vA-parakIyapAtraM vA-anya sAdharmikasAdhupAtraM vA 'gahAya se tamAyAe' gRhItvA sa TIkArtha-ava saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI kA malamUtra tyAgavidhi batalAte haiM'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI apane 'sayapAyayaM vA' sthaNDila pAtra ko 'parapAyayaM vA parakIya sthaNDila pAtra ko arthAt dUsare sAdharmika sAdhu ke sthaNDila pAtra ko 'gahAya' grahaNakara arthAta vaha jainamuni mahAtmA apane sthaNDila pAtra ko yA dUsare sAdharmika jaina sAdhu ke sthaNDila pAtra ko 'se tamAe egatamavakame' lekara ekAnta arthAta nirjana sthAna meM calA jAya aura 'aNAvAyaMsi asaMloyaMsi' usa anApAta arthAta 1 TIkAtha-have sAdhu ane sAdhavIe malamUtra tyAga karavAnI vidhi sUvakAra batAve cha.-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te vAta sayamale sAdhu sane sAlI 'sayapAyayaM vA' ghotAnA 430 pAtrane 'parapAyayaM vA' mathanA sthala pAtrane arthAt bhI sAmAna sAdhunA syasi pArane 'gahAya' ghaDae rIne marthAt te bhuniye potAnA sthaA pAtrane athavA bhI sAmi sAdhunA 25(3sa pAtranesane se tamAyAe egaMtamavakkame AntamA theTa nirgana sthAnamA yAyAyu, ane 'aNAvAyasi asaMloyaMsi' te manApAta arthAta janagama rahita ekAnta sthAnamAM tathA leke na dekhe tevA ekAMtasthAnamAM "ag A0 112 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #901 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre saMyamavAn sAdhuH tat-pAtraM svakIyaM parakIyaM vA AdAya 'egaMtamavakkame ekAnte-nirjanasthAne apakrAmet-nigacchet-kIdRzamekAntasthAnamityAha-'aNAvAyaMsi asaMloyaMsi' anApAtejanasaMpAtarahite-yAtAyAtarahite ityarthaH, evam-asaMloke- lokadarzanAyogye 'appapANaMsi' alpaprANe-ekendriyadvIndriyAdijIva rahite 'jAva makaDAsaMtANayaMsi' bIjarahine haritazUnye anudake uttiGgapanakadakamRttikA markaTAsaMtAnarahite lUtAtantu jAlarahite ityarthaH 'ahArAmaMsi vA uvastayaMti' yathArAme vA udyAnagartAdau vA, upAzraye vA ekAntasthAne nirgatya ityarthaH 'to saMjayAmeva' tataH saMyatameva-yatanApUrvakameva 'uccArapAsavaNaM vosirijjA' uccAraprasavaNam-malamUtratyAgaM vyutsRjet-kuryAt, 'se tamAyAe egaMtamabakkame' sa-saMyamavAn sAdhuH tadmalamUtrasahita pAtram AdAya-gRhItvA ekAnte nirjana pradeze apakrAmet-nirgacchet, kIdRzaM nirjanasthAnamityAha-'aNAbAhaMsi jAva saMtANayaMsi' anAbAdhe-jIvabAdhA rahite yAvataNDarahite prANirahite bIjarahite aharite uttiGgapanakadakamRttikAlUtAtantujAlasantAnajana sapAta rahita yAne manuSyoM ke yAtAyAta rahita, ekAnta sthAna meM evaM logoM ke nahIM dekhe jAnevAle ekAnta sthAna meM 'appapANaMsi vA jAva' ekendriya dvIndriyAdi jIvoM se rahita usa ekAnta sthAna meM evaM yAvat-bIjoM se rahita haritoM se rahita zItodaka se rahita uttiGgapanaka udakamizritamiTTI tathA 'makkaDAsaMtANayaMsi vA makaDe kA jAla paramparAoM se rahita usa ekAnta sthAna meM 'ahArAmaMsi vA' yathArAma-udhAna vagairaha ke khar3e meM yA 'uvassayaMsi vA' upAzraya ke ekAnta sthAna meM jAkara 'tao saMjayAmeva uccArapAsavaNaM vosirijjA' saMyama pUrvaka hI malamUtra kA tyAga kare aura vaha saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI 'se tamAyAe egaMtamabakkamejjA' usa malamUtra sahita ke pAtra ko lekara ekAnta meM calA jAya aura 'aNAvAhaMsi jAva saMtANayaMsi' usa jIva bAdhA rahita evaM yAvat-aNDoM se rahita evaM prANiyoM se rahita tathA bIjoM se rahita evaM haritoM se rahita evaM zItopANaMsi jAva' tathA mendriya vIndriya, vigaire va vinAnA me hanta sthAnamA meva yAvat bIje rahita lIlotarIthI rahita zItedaka rahita usiMga panaka, udakamizrita mATi tathA 'makkaDAsaMtANayaMsi' 4oNIyAnI on 525raam| binAnA me mehanta sthAnamA 'ahArAmaMsi' yathArAma arthAt dhAna vigere nA mAmA athavA 'uvassayasi va pAzrayanA mehanta sthAnamA 42 'tao saMjayAmeva' saMyamapUrva 'uccArapAsavaNaM vosirijjA' bharabhUtrane yA 423. 'se tamAyAe egaMtamavakkamejjA' te pachI ta sAdhu, sApIye se bhavabhUtra satina pAtra dhana santamA nirgana sthAnamA yAcyA pu. 'aNAvAhaMsi jAva saMtANayaMsi' mane ye na mAyA vinAnA tathA yAvat vinAnA tathA prANiyo vinAnA tathA bIyAo vinAnA ane lIlerI vinAnA tathA zItedaka vinAnA ane usiMga panaka jalamizrita mATI tathA sUtA tatu kaLIyAnI jALa paraMparA vinA nAe zrI sAgasUtra :4 Page #902 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU. 3 a. 10 uccAraprasravaNavidhernirUpaNam 891 rahite pradeze 'ahArAmaMsi vA jhAmathaMDilaMsi vA' yathArAme vA - udyAnagartAdau vA dagdhasthaNDile vA 'annayasi vA tahappagAraMsi' anyatarasmin vA tadanyasmin vA tathAprakAre - jIvahiMsA rUpabAdhArahite 'thaMDilaMsi acittaMsi' sthaNDile acitte 'tao saMjayAmeva ' tataH saMyatameva saMyamapAlanapUrvakameva 'uccArapAsavarNa vosirijA' uccAraprasravaNam - malamUtraparityAgaM vyutsRjet kuryAt - 'eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA' etat khalu saMyamapAlanapUrvakam uccAraprasravaNaparityAganikSepaNam tasya bhikSukasya - saMyamavataH sAdhoH, bhikSukyAH vA bhAvasAcyA vA 'sAmaggiyaM' sAmagryam - samagra AcAraH sampUrNaH sAdhvAcAro bodhyaH 'jaM sabahiM samiehiM sahie yA jaijjAsi' yat-saMyamapAlanaM sarvArthai: - samyagjJAnadarzanacAritrarUparatnatrayalakSaNaprayojanaiH samitibhiH paJcabhiH samitibhitri guptibhizva sahitaH san sadA-sarvadA yateta - yatanApUrvakaM kuryAditi bhAvaH 'ttivemi' iti ahaM bravImi - kathayAmi dakase rahita evaM uttiGgapanaka udakamizritamiTTI evaM lUnAtantu makaDe jAla paramparA se rahita usa ekAnta pradeza meM jAkara 'ahArAmaMsi vA jhAmathaMDilaMsi vA' udyAna garta meM yA dugdha sthaNDila meM yA 'annamaraMsi vA tapagAraMsi thaMDilaMsi acittaMsi' dUsare bhI isa prakAra ke jIvahiMsArUpa bAdhA rahita acinta sthaNDila meM 'tao saMjayAmeva uccArapAsavarNa vosirijjA' saMyamapUrvaka hI malamUtra kA tyAga kara deM yAne malamUtra ko paraTha deveM, yahI 'eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNI evA sAmaggiyaM' saMyama paripAlana pUrvaka malasUtra kA parityAga aura nikSepaNa karanA usa saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI kA samagra AcAra arthAt sAdhukI pUrNa samAcArI hai 'jaM sabahiM samie sahie' jisa sAdhusamAcArI ko aura saMyamapAlana ko samyakjJAna darzana cAritroM se aura pAMca samitioM se aura tIna guptiyoM se yukta hokara 'sadA ijjAsi tibemi' sarvadA yatanApUrvaka sampAdana kare aisA bhagavAn vItarAga mahAvIra svAmI ne gautamAdi gaNadharoM ko upadeza diyA hai aisA jyeSThAnta pradezamAM 'ahArAmaMsi vA' udyAnanA bhADAmA athavA 'jjhAmathaMDilaMsi vA' jeva stra'Dila bhUmImAM athavA 'annayara si tahapagArasi thaMDilaMsi acittaMsi' mIla mevA aAranA vahiMsA vigere mAdhA rahita sthaMDilUmImAM 'tao saMjayAmeva uccArapAsavaNaM vosirijjA' saMyama pUrva bhasasUtra tyAga urI deve| arthAt bhasamUtra parahI devA, 'eyaM khalu tassa bhikkhusa bhikkhuNIe vA sAmaggiya 4 saMyama paripAlana pUrva bha mUtrane parityAga ane nikSepaNa karavuM te sAdhu ane sAtrInA samagra AcAra arthAt pUrNa sabhAyArI ne, 'jaM savvadvehiM samie sahie sayA jaijjAsi tibemi' ne sAdhu sabhA - cArIne ane sacama pAlanane samyajJAna, darzana cAritrethI traNa guptiyethI yukta thane sadA yatanA pUrvaka AcaraNa karavu. A pramANe gautamAhi gaNudharone upadeza ure che. A prabhA vItarAga bhagavAna mahAvIra svAmIe sudharmA svAmI Ahe . ' uccArapAsa zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #903 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 892 AcArAMgasUtra upadizAmi ityarthaH 'uccArapAsavaNasattika yo sammatto' uccAraprasravaNasaptikA samAptA, dazamam adhyayanaM samAptam // 3 // tRtIyaM saptakaM samAptam / / ekAdazam adhyayanam mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA muiMgasadANi vA naMdIsahANi vA jhallarIsadANi vA annayarANi vA tahappagArAI virUvarUvAiM sadAI vitatAiM kannasoyaNapaDiyAe no abhisaMdhArijA gamaNAe, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA ahAvegaiyAiM sadAiM suNei, taM jahA-vINAsadANi vA vipaMcIsadANi vA pippIsagasadANi vA tUNayasadANi vA vaNayasahANi vA tuMbavINiyasadANi vA DhaMkuNasadANi vA annayarAiM tahappagArANi virUvarUvAiM sadAI tatAI kaNNatoyaNapaDiyAe no abhisaMdhArijjA gamaNAe, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA ahAvegaiyAiM sadAiM suNei, taM jahA-tAlasadANi vA kaMsatAlasadANi vA latiyasahANi vA godhiyasadANi vA kirikiriyA sadANi vA annayarAiM vA tahappagArANi virUvarUvAiM ghaNANi sadANi kaNNasoyagapaDiyAe nAbhisaMdhArijjA gamaNAe, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA ahAvegaiyAiM sadAiM suNei, taM jahAsaMkhasadANi vA veNusadANi vA, vaMsasadANi vA, kharamuhasadANi vA, paripiriyA sadANi vA annayarAiM bA tahappagArAiM virUvarUvAiM sadAI jhusirAiM kammasoyaNapaDiyAe nAbhisaMdhArijjA gamaNAe ||suu04|| chAyA-sa bhikSuryA bhikSukI vA mRdaGgazabdAn vA nandIzabdAn vA jhallarI zabdAn vA anyatarAn vA tathAprakArAn virUparUpAn zabdAn vitatAn karNazravaNapratijJayA no abhi sandhArayed gamanAya, sa bhikSurvA bhikSukI vA yathA vA ekakAn zabdAn zaNoti tadyathAvINA zabdAn vA vipazcI zabdAn vA pippIsaka zabdAn vA (baddhIsakazabdAn vA) tUNaka sudharmAsvAmI kahate haiM 'uccArapAsavaNasattikao sammatto' yaha uccAraprasravaNa saptikA samApta ho gaI aura dazamA adhyayana bhI samApta ho gayA // sU. 3 // aura tRtIya saptakaika bhI samApta ho gayA // sU02-3-10 // vaNasattikao samatto' mA rIte 20 ayyA2prakhapay sati samAsa 2 tathA isa adhyayana paNa samApta thayuM. tathA trIju sataka paNa samApta thayuM che sU. 3 zrI aayaa| sUtra : 4 Page #904 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u. 1 sU0 3 a. 10 uccAraprasravaNavidhernirUpaNam 893 zabdAn vA paNakazabdAn vA tumtravINAzabdAn vA Dhaka zabdAn vA anyatarAn vA tathAprakArAn virUparUpAn zabdAn tatAn karNazravaNapratijJayA nAbhisaMdhArayed gamanAya kha bhikSurvA bhikSukI vA yathA vA ekakAn zabdAn zRNoti tadyathA-tAlazabdAn vA kaMsatAlazabdAn vA latikA (kaMzikA ) zabdAn vA gohikazabdAn vA kirikiriyA zabdAn vA anyatarAn vA tathAprakAran virUparUpAn ghanAn zabdAn karNazramaNapratijJayA nAbhisaMdhArayed gamanAya, sa bhikSurvA bhikSukI vA yathA vA ekaka n zabdAn zRNoti tadyathA - zaGkhazabdAn vA veNuzabdAn vA vaMzazabdAn vA kharamukhIzabdAn vA piripiriyAzabdAn vA anyatarAn vA tathAprakArAn virUparUpAn zabdAn zuSirAn karNazravaNapratijJayA nAbhisaMdhArayed gamanAya || sU0 3 // TIkA - aSTame navame dazame ca adhyayane kramazaH sthAna svAdhyAya bhUmi - malamUtra parityAga vidhInAM pratipAditvena teSu vartamAnaH sAdhuH anukUla pratikUlazabdAn zrutvA na teSu zabdeSu AsaktyA rAgadveSaM kuryAditi prarUpayitumekAdazamadhyayanaM prArabhate - ' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu bhikSukI vA 'muiMgasadANi vA naMdIsaddANi vA jhallarIsadANi vA' mRdaGgazabdAn ekAdaza adhyayana kA nirUpaNa aSTama navama aura dazama adhyayana meM kramazaH upAzrayarUpasthAna aura svAdhyAyabhUmI tathA sthaNDilarUpa malamUtra tyAgavidhi kA nirUpaNa kiyA gayA hai aba isa ekAdazaveM adhyayana meM una upAzraya vagairaha meM rahate hue sAdhu muni mahAmAoM ko anukUla zabdoM ko sunakara una anukUla pratikUla zabdoM meM Asakti se rAgadveSa nahIM karanA cAhiye yaha batalAte haiM / TIkArtha- ' se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, muiMgasaddANi vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI mRdaGgazabdoM ko arthAt mRdaGganAma vAdyavizeSa ke zabdoM ko evaM 'naMdIsahANi vA' nandI zabdoM ko arthAt nandI nAma ke vAdyavizeSa (pada) ke zabdoM ko yA 'jhallarI saddANi vA' jhallarI zabdoM ko arthAt jhAlara ke zabdoM ko yA 'annayarANi vA tahappagArANi' isI agIyAramA adhyayananA prAraMbha AThamA navamA ane dasamA, adhyayanamAM kramazaH upAzrayarUpa sthAna ane svAdhyAya bhUmi tathA stha'DilarUpa malamUtranA tyAganA vidhi nirUpaNa karavAmAM Avela che. have A agyAramA adhyayanamAM e upAzraya nigeremAM rahenArA sAmunie anukULa athavA pratimULa zabdone sAMmaLI e anukULa ane pratikULa zabdomAM AsaktithI rAgadveSa karave nahIM, ye saMbaMdhamAM sUtra2 4na 4 he- 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvota saMyamazIla sAdhu ane sAdhvI 'muiMgasadANI vA' mRga nagArA vigerenA zabhone sAMbhajavA bhATe yAM yAvu' nahIM 'jhallarIsaddANI vA' AsaranA zamhone tathA 'aNNayarANi vA tahappagArANi virUvarUbAI sahAI vitatAI' tathA vitata-tata-ghana mane zuSira yAra aAranA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #905 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 894 AcArAMgasUtre vA-mRdaGganAmakavAyavizeSazabdAn, nandIzabdAn vA-nandInAmakavAdyavizeSazabdAn, jhallarIzabdAna vA-jhallarInAmaka (jhAla) vAdhavizeSazabdAn 'annayarANi vA tahappagArANi' anyatarAn vA-tadanyAn vA tathAprakArAn-mRdaGgaprabhRtizabdAn 'virUvarUvAI saddAI' virUparUpAn nAnAvidhAn zabdAn vitatAI' vitatAn -vitatazabdavyapadezyAn 'kannasoyaNapaDiyAe' karNazravaNapratijJayA-karNena zrotumicchayA 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' no abhisaMdhArayetmanasi vicArayet gamanAya-gantum, mRdaGgAdizabdAn zrotuM na gacchedityarthaH etAvatA vitatatata-ghana-zuSirarUpacaturvidhAtodhazabdAn yadi zaNuyAttarhi tadAkarNanAya gamanaM na kuryAdityabhiprAyeNa prathamaM vitatazabdamuktvA kramazaH tatAdizabdAn prarUpayan niSedhati 'se bhikkhUvA mikkhugI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'AhAvegaiyAI saddAiM suNeI' yathA vA ekakAnvakSyamANasvarUpAn zabdAn zRNoti 'taM jahA vINAsadANi vA' tadyathA-vINAzabdAn vA 'vipaMcIsadANi vA' vipazcIzabdAn vA-vipazcInAmAtodya vizeSazabdAn 'pippI (baddhI) sagasadANi vA' pippIsaka (pipahI) zabdAn vA 'tUNayasadANi vA' tUNaka zabdAn vA-tantrI taraha ke dUsare bhI pakhAuja jhAlaramRdaGga vagairaha ke zabdoM ko yA 'virUvarUvAI sahAI' nAnAprakArake zabdoM ko evaM 'vitatAI kaNNasoyaNapaDiyAe' vitatanAma ke zabda vizeSoM ko kAna se sunane kI icchA se 'no abhisaMdhArijA' kahIM bhI dUsare sthAna meM nahIM jAya, arthAt mRdaGgAdi zabdoM ko sunane ke liye kahIM bhI nahIM jAya etAvatA vitata-tata-ghana aura zuSirarUpa cAra prakAra ke Atodya vAdyavizeSazabdoM ko yadi sune to una Atodya zabdoM ko sunane ke liye jaina sAdhu munimahAtmA kahIM bhI dUsare sthAna nahIM jAya, isa prakAra saba se pahale vitata zabdoM kA nirUpaNa karake aba krama se tata-ghanazuSira ke zabdoM kA nirUpaNa karane ke liye kahate haiM-'se bhikhkhU vA, bhizvuNI vA, ahAvegaiyAiM sahAI suNei' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu muni mahAtmA aura bhikSukI-sAdhI yadi aisA vakSyamANa rUpa ke zabdoM ko suna le 'taM jahA' jaise ki 'vINAsadANi vA' vINA ke zabdoM ko yA 'vipaMcIsahANi vA' vipazcInAma ke AtodyavizeSa ke zabdoM ko yA 'pippIsagasahANi vA' pipahImAtAdha pAn vizeSanA zahAne ne somaNe to 'kaNNasoyaNapaDiyAe no abhisaMdhArijjA gamaNAe' se priya mAtAdha zahane sAnA bhATe sAdhuNe 4 5 pI0 sthAnamA javuM nahIM. A pramANe sauthI pahelAM vitata zabdanuM nirUpaNa karIne have kramathI tatadhn bhane suSiranA honu ni3544 421 / mATa suutr5|2 4 che. 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' ta pUrvAta sayabhazA sAdhu sane so 'ahAvegaiyAI saddAI suNeI' ne padayamA) zatanA hone sAmane 'taM jahA' 21 / 3-'vINAsa dANI vA' vAna zahIra athavA 'vipacIsadANi vA' viSayI nAmanA AtA vizeSatA zahAne athavA 'pippIsagasadANi vA' pArI 12 nAmanA mAtAdha vizeSa nAzA yA 'tRNayasabANI vA' tUpa zrI mAyA sUtra:4 Page #906 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 u.1 sa. 3 a. 10 uccAraprasravaNavidhenirUpaNam 895 vAdyavizeSazabdAn 'paNayasadANi yA' paNa zabdAn vA 'tuMbavINiyasadANi vA' tumbIvINikA zabdAn vA 'DhaMkuNa sahAI vA' DhakAzabdAn vA 'annayarAiM vA tahappagArAI' anyatarAn vAtadanyAn vA tathAprakArAn-vINAprabhRtitantrI vAdyavizeSazabdAn 'virUvarUvAI sadAI tatAI' virUparUpAn-nAnAvidhAn zabdAna tatAna-tatazabdena prasiddhAn kaNNasoyaNapaDiyAe' kaNezravaNapratijJayA karNazravaNecchayA 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' no abhisaMdhArayeda manasi vicArayet gamanAya-gantuM saMkalpaM na kuryAdityarthaH, samprati ghanazabdAna zrotuM niSedhati-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'ahAvegaiyAI sadAiM suNei' yathA vA rasanacaukI nAma ke AtodyavizeSa ke zabdo ke yA 'tRNayasaddANi vA paNayasahANi vA' tUNaka tantro vAdyavizeSa ke zabdoM ko yA paNaka-paTahanAmaka Atodya vizeSa ke zabdoM kI yA 'tuMbavINiyasaddANi bA' tumbIvoNikA AtodyavizeSa ke zabdoM ko yA 'DhaMkuNasaddAI vA' DhakAnAma ke AtodyavizeSa ke zabdoM ko yA 'annayarAI vA tahappagArAI' imI taraha ke dUsare bhI kisI bhI AtodyavizeSa ke zabdoM ko arthAt vINA vagairaha tantrI vAdyavizeSa ke zabdoM yAne 'virUvarUvAI saddAI tatAI nAnAprakAra ke tatazabda se prasiddha zabdoM ko 'kaNNasoyaNa paDiyAe' kAna se sunane kI icchA se kahIM bhI dUsare sthAna meM 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' gamana karane ko icchA yA mana meM vicAra nahIM kare kyoMki isa prakAra ke Atodya zabdoM ko sunane kI Asakti hone se saMyama kI virAdhanA hogI, isaliye saMthamapAlana karanevAle sAdhu ko isa prakAra ke zabdoM ko sunane kI icchA bhI nahIM karanI caahiye|| aba saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI ko ghanazabdoM ko bhI nahIM sunanA cAhiye yaha batalAte haiM- "se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, ahAvegaiyAI maddAI tI pAvizeSana 4441 'paNayasadANi vA' 58 nAmanA mAte vizeSanA zahAna 424n 'tuMbaviNIyasadANi vA' tu mAtavizeSanA zahone DhaMkuNasaddAI vA' d! nAmanA mAtAdha vizeSanA 2 mA 'annayarAI vA tahappagArAI' mA 42nA bhIan |55 'virUvarUvAI sadAiM tatAI' AtA vizeSanA zahAne arthAt pI vizeSa tIvAya vizeSanA hone parthAt mane nA tata thI prasiddha hone 'kaNNasoyaNapaDiyoe' nayA airmanii 427thI |5] mI sthAnamA 'no abhisaMdhArijjA gamaNAe' Abhana 42vAnI 2ch| manamA viyA2 42 // nahIM bh3-14| prAranA Adya zabdone sAMbhaLavAnI Asakti rAkhavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavAvALA sAdhue AvA prakAranA zabdone sAMbhaLavAnI IcchA paNa karavI nahIM. - have sAdhu ane sAdhvIe ghana zabdane sAMbhaLavAnuM sUtrakAra niSedha batAve che.-bare bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvAta sayamA sAdhu bhane sAnA 'ahAveiyAI sadAI suNeI' le 165mA 42 me 22 AwhIna sAmane 'taM jahA' remo 'naMdIsahANi vA' zrI sAgasUtra :4 Page #907 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMga sUtre ekakAn-vakSyamANasvarUpAna zabdAn gRNoti 'taM jahA - tAlasaddANi vA tadyathA - tAlazabdAna yA hastatAlazabdAn vA 'kaMsatAlasadANi vA' kaMsatAlazabdAn vA 'lattiyasadANi vA' latikAzabdAn vA kaMzikAzabdAn vA 'godhiyasadANi vA' godhikAzabdAn vA bhANDaka kSikA hastatAto vizeSazabdAn 'kirikiriyAsadANi vA' kirikiriyAzabdAn vA bhANDAnAM vaMzAdikambikAzabdAn 'amnayarANi vA tahapagArANi' anyatarAn vA tadanyAn vA tathAprakArAnahastatAlaprabhRtizabdAn 'virUvarUvAI sadANi ghaNAI' virUparUpAn - anekavidhAn zabdAn ghanana - ghanazabdena prasiddhAn 'kaNNasoyaNapaDiyAe' karNazravaNapratijJayA - karNazravaNecchayA 'no abhisaMdhArijjA gamaNAra' no abhisandhArayed - manasi saMkalpaM kuryAd gamanAya - gantuM suNei' - vaha pUrvokta bhikSu saMyanazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi vakSyamANa rUpa ke eka eka zabdoM ko sune 'taM jahA tAlasaddANi vA' jaise ki tAlazabdoM ko arthAt hastatAlazabdoM ko yA, 'kaMsatAlasaddANi vA' kaMsatAla zabdoM ke yA 'lattiya saddANi vA' latikA - kaMzikAtAla zabdoM ko yA 'godhiyasaddANi vA ' godhikA zabdoM ko yAne bhANDakakSikA nAma ke hastagata AtodyavizeSa ke zabdoM ko yA 'kirikiriyAsadANi vA kirikiriyA zabdo ko arthAt bhANDoM ke vaMza (dia) ke kambikA vattI se banAye hue vAdyavizeSa ke zabdoM ko 'annayarANi tapagArANi virUtrarUbAI sahANi vA' isa taraha ke dUsare bhI bahuta se hastatAlaprabhRti ke zabdoM ko arthAt virUparUpa - nAnAprakAra ke zabdoM ko yAne 'ghaNAI kaNNasoyaNapaDiyAeM' ghanazabdoM se prasiddha zabdoM ko kAna se sunane kI pratijJA se 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' bAhara kahIM bhI jAne ke liye mana meM saMkalpa yA vicAra bhI nahIM kare kyoM ki isa prakAra ke zabdoM ko sunane kI Asakti hone se saMyama ko virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlanArtha sAdhu nahI nAmanA vAdyavizeSa (Dhola) nA manoharazanhone 'tAlasaddANi vA' tAsa zabhone arthAt hastatAnlR zabdane athavA 'kaMsatAlasaddANi vA 4satAta zabdAne 'lattiyasaddANi vA ' kSatika kAMzidhrA tAlu hote athavA 'godhiyasadANi vA' goSi zabhone bheTale ke bhAMDa kakSikA nAmanA hastagata khAtodya vizeSanA zabhone athavA 'kirikiriyA sANi vA' [riyA hone athavA vAMsathI manAvesA yAdya vizeSanA zaNhone athavA 'annayarANi taha pagArANi virUvarUvAI sadANi' mA prahAranA dhaNA mevA istatAla vigerenA zabdane arthAt aneka prakAranA zabdane eTale ke ghana zabdathI eLakhAtA zabdene 'kaNNasoyaNapaDiyAe' anathI sAMgajavAnI chAthI 'no abhisaMdhArijjA gamaNAeM' mahAra jyAMca paNa javA manamAM saMkalpa ke vicAra paNa karavA nahIM, kemake AvA prakAranA zabdane sAMbhaLAvAnI Asakti thavAthI sayamanI virAdhanA thAya che. tethI sa`yamanu` pAlana karavA mATe sAdhue AvA aneka prakAranA hastatAla vigerenA ghana zabdane kayAreya sAMbhaLavA nahIM. 896 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #908 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmamakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sa. 1 a. 11 zabdAzaktiniSedhaH manasi na vicArayedityarthaH, atha zuSirazabdAn zrotuM niSedhati-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'ahAvegaiyAI sadAI suNeI' yathA vA-ekakAn zabdAn zaNoti'taM jahA-saMkhasadANi vA' tadyathA-zaGkhazabdAn vA 'veNusahANi vA' veNuzabdAn vA 'vaMsasadANi vA' vaMzIzabdAn vA 'kharamuhasadANi vA' kharamukhIzabdAn vA-tohADikAzabdAn 'piripiriyA sadANi vA' piripiriyAzabdAn vA-koliyApuTAvanaddhavaMzAdinalikAzabdAn 'annayarAI vA tahappagArAiM anyatarAn vA-tadanyAn vA tathAprakArAn-zaGkhaprabhRtizabdAn virUvarUvAI virUparUpAn-nAnAvidhAn 'saddAI' zabdAn 'jhusirAI' zuSirAn-chidrotpannAn zabdAn ko isa taraha ke aneka prakAra ke hastatAla vagairaha ke ghana zabdoM ko bhI nahI sunanA caahiye| ____ aba jaina muni mahAtmAoM ko zuSira vAdyavizeSa ke zabdoM ko sunane kA niSedha karate haiM-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, ahAvegayAiM sahAI suNeI'vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi vakSyamANarUpa ke eka eka zabdoM ko sune 'taM jahA-saMkhasahANi vA' jaise ki-zaMkha ke zabdoM ko arthAta zaMkhadhvani ko 'veNusaddANi vA' veNu ke zabdoM ko yA 'vaMsasaddANi vA' vaMzI-muralI ke zabdoM ko yA 'kharamuhasaddANi vA' kharamukhI ke zabdoM ko arthAt dhUM dhUM bAjA ke zabdoM ko jisa ko tohAdikA bAjA bhI kahate haiM usa ke zabdoM ko yA 'piripiriyAsaddANi vA' piripiriyA ke zabdoM ko arthAt koliyaka puToM se bajate hue bAMsa vagairaha kI nalikA ke zabdoM ko yA 'annayarAI vA tahappagA. rAiM virUvarUvAI saddANi jhusirAiM' isI prakAra ke dUsare bhI nAnAprakAra ke zuSira zabdoM ko yAne virUparUpavAle nAnAprakAra ke zabdoM ko jo ki chidroM se utpanna hone se zuSira zabda se vyavahRta hote haiM isa taraha ke nAnA prakAra ke zuSira arthAt chidravAle zaMkha veNu vaMzI muralI vagairaha ke zabdoM ko 'kaNNamoya. NapaDiyAe' kAna se sunane kI icchA se bAhara kahIM bhI jAne kA vicAra yA have saMyamI munine suSiravAgha vizeSanA zabdone sAMbhaLavAnA niSedhanuM kathana kare che 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te sayabhazAsa sAdhu bhane sAthI 'ahAvegayAiM sahAI suNeI' ne 1kSyamA zatathI me 24 zahane sAmane 'taM jahA' rebha saMkhasadANi vA' manA Awa ne meTale panIne mathavA 'veNusahANi vA' vogunA zahAne mathavA 'vaMsasadaNi vA' pAsaNInA zahAne athavA 'kharamuhasadANi vA' 52bhubhAnA zahAne arthAt dhU dhU savArI pAsa hone 24 / 'piripiriyA saddANi vA' 52 piriyA zA 2521 / 'annayarAiM vA tahappagArAI virUvarUvAI saddANi jhusirAI' 14 / pra42nA bhI mane praa2n| suSira zabdane eTaleke aneka prakAranA zabdone ke je chidrothI utpanna thavAvALA zuSira zabdathI oLakhAya che. A prakAranA zuSira chidravALA zaMkha veNu vAMsaLI muralI vigerenA zabdone A0 113 zrI mAyA sUtra : 4 Page #909 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre 'kaNNasoyaNapaDiyAe' karNazravaNa pratijJayA- karNazravaNecchayA 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' no abhisaMdhArayet-manasi vicArayet gamanAya-gantuM saMkalpaM na kuryAditi // sU0 1 // __ mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA ahAvegaiyAiM sadANi suNeitaM jahA-vappANi vA phalihANi vA jAva sarANi vA sAgarANi vA sarasarapaMtiyANi vA annayatarAI tahappagArAI virUvarUvAiM sadANi kaNNasoyaNapaDiyAe no abhisaMdhArijA gamaNAe, se bhikkhU vA bhikkhUNI vA ahAvegaiyAiM sahANi suNei taM jahA-kacchANi vA NUmANi vA gahaNANi vA vaNANi vA vaNaduggANi vA pavvayANi vA pavvayaduggANi vA annayarAiM tahappagArAI virUvarUvAI sadANi kaNNasoyaNapaDiyAe no abhisaMdhArijA gamaNAe se bhikkha vA bhikkhuNI vA ahAvegaiyAiM sahANi suNei-taM jahA-gAmANi vA nagarANi vA nigamANi vA rAyahANi vA AsamapaTTaNasaMnivesANi vA annayarAiM vA tahappagArAiM virUvarUvAiM no abhisaMdhArijA gamaNAe se bhikkha vA bhikkhuNI vA ahA vegaiyAiM sadANi suNei taM jahA-ArAmANi vA ujANANi vA vaNANi vA vaNasaMDANi vA devakulANi za sabhANi vA pavANi vA annayarAiM tahappagArAI virUvarUvAiM saddANi no abhisadhArijA gamaNAe, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA ahAvegaiyAI sadANi mana meM saMkalpa bhI nahIM kare kyoMki isa prakAra baMzI vagairaha vAdyavizeSa ke zabda atyanta moha utpanna karanevAle hote haiM isa prakAra ke zuSira vAle vAdyoM ke manohara zabdoM ko sunane kI Asakti baDha jAne se saMyama ko virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlanArtha jaina sAdhu muni mahAtmAoM ko isa prakAra ke baMzI muralI vagairaha ko zabdoM ko nahIM sunanA cAhiye ||suu0 2 // 'kaNNasoyaNapaDiyAe' mAthI samapAnI 42WthI 'no abhisaMdhArijjA gamaNAe' mahAra kaI paNa sthAne javAno vicAra ke manamAM saMka9pa paNa karavo nahIM. kemake-AvA prakAranA vAMsaLI vigere vAgha vizeSanA zabdo atyaMta maha utpanna karavA vALA hoya che AvA prakAranA zuSira vALA vAdyonA manahara zabdone sAMbhaLavAnI Asakti vadhI javAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavA mATe sAmunie AvA prakAranA vAMsaLI moralI vigerenA zabdone sAMbhaLavA nahIM sU0 1 zrI mAyA sUtra:4 Page #910 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 2 a. 11 zabdasaktiniSedhaH suNei, taM jahA-ahANi vA aTTAlayANi vA cariyANi vA dArANi vA gopurANi vA annayarAiM vA tahappagArAiM virUvarUvAiM sadAiM no abhisaMdhArijA gamaNAe se bhikkhU vA bhikkhuNI vA ahAvegaiyAI sadANi suNei, taM jahA-tiyANi vA caukkANi vA caccarANi vA caummuhANi vA annayarAI vA tahappagArAiM virUvarUvAiM sadAI no abhisaMdhArijA gamaNAe, se bhikkha vA bhikkhuNI vA ahAvegaiyAiM sadAI suNei, taM jahA-mahisakaraNaTANANi vA vasabhakaraNaTANANi vA astakaraNahANANi vA hatthikaraNaTANANi vA jAva kavijalakaraNaTANANi vA annayarAI vA tahappagArAiM virUbarUvAiM saddAiM no abhisaMdhArijA gamaNAe, se bhikkhU vA bhivakhuNI vA ahAvegaiyAiM sadAI suNei, taM jahA-mahisajuddhANi vA jAva kaviMjalajuddhANi vA annayarAiM tahappagArAI virUvarUvAiM sadAiM no abhisaMdhArijjA gamaNAe, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA ahAvegaiyAiM sadAI suNei, taM jahA-jUhiyaThANANi vA hayajUhiya ThANANi vA gayajahiyaThANAgi vA aNNayarAI tahappagArAiM virUvarUvAiM sadAiM no abhisaMdhArijA gamagAe // sU0 2 // ___ chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA yathA vA ekakAn zabdAn zRNoti, tadyathA-vaprANi yA parikhA vA yAvat sarAMsi vA sAgarAn vA saraH saraH paktikAni vA anyatarAn vA tathAprakArAn virUparUpAn zabdAn karNazravaNapratijJayA no abhisaMdhArayet gaganAya, sa bhikSu bhikSukI vA yathA vA ekakAn zabdAn zaNoti tadyathA-kacchAni vA namAni vA gahanAni vA vanAni vA vanadurgAn vA parvatAn vA parvata durgAta vA anyatarAn vA tathAprakArAn virUparUpAn zabdAn karNazravaNapratijJayA no abhisaMdhArayed gamanAya, yathA vA ekakAn zabdAn zRNoti tadyathA-grAmAn vA nagarANi vA nigamAni vA rAjadhAnyo vA AzramapattanasanivezAna vA anyatarAn vA tathA prakArAn virUparUpAn zabdAn karNazravaNapratijJayA no abhisaMdhArayeda gamanAya, sa bhikSurvA bhikSukI kA yathA vA ekakAn zabdAn zugoti tadyathA-ArAmAn vA udyAnAni vA vanAni vA vanapaNDAni vA devakulAni vA sabhA vA prapA vA anyatarAn vA tathAprakArAn virUparUpAn zabdAn karNazravaNapratijJayA no abhisaMdhArayed gamanAya, sa bhikSurvA bhikSukI vA yathA vA eka kAn zabdAn zRNoti tadyathA-bhaTTAni vA aTTAlikA vA carikANi vA zrI mAyArAgasUtra :4 Page #911 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre dvArANi vA gopurANi vA anyatarAn vA tathAprakArAn virUparUpAn zabdAn karNazravaNapratijJayA no abhisaMdhArayed gamanAya, sa bhikSu bhikSukI vA yathA vA ekakAn zabdAn zRNoti tadyathA-trikANi vA catuSkANi vA catvarANi vA caturmukhAni vA anyatarAn vA tathAprakArAn virUparUpAn zabdAn karNazravaNapratijJayA no abhisaMdhArayed gamanAya, sa bhikSurvA bhikSukI vA yathA vA ekakAn zabdAn zaNoti, tadyathA-mahipakaraNasthAnAni vA vRSabhakaraNasthAnAni vA azvakaraNasthAnAni vA gajakaraNasthAnAni vA yAvat kapijalakaraNasyAnAni vA anyatarAn vA tathAprakArAn virUparUpAn zabdAn karNazraNapratijJayA no abhisaMdhArayed gamanAya, sa bhikSurvA bhikSukI vA yathA vA ekakAn zabdAn zRNoti, tadyathA-mahiSayuddhAni za yAvat kapiJjalayuddhAni vA anyatarAn vA tathAprakArAn virUparUpAn zabdAn karNazravaNapratijJayA no abhisaMdhArayed gamanAya, sa bhikSurvA bhikSukI vA yathA vA ekakAn zabdAn zRNoti tadyathAgRthakasthAnAni vA hayapRthakasthAnAni gajayUthakasthAnAni vA anyatarAn vA tathAprakArAn virUparUpAn zabdAn karNazravapratijJayA no abhisaMdhArayed gamanAya |suu02|| TIkA- punarapi prakArAntareNa zabdavizeSAn zrotuM niSedhati-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'ahAvegaiyAI' yathA vA ekakAn 'sahAI suNeI' zabdAn zaNoti 'taM jahA-pappANi vA phalihANi vA' vaprANi vA-kedArakSetrotpannAn zabdAn, parikhA vAparikhodbhazan vA zabdAn 'jAva sarANi vA' yAvat-kulyAni vA-kulyo dubhavAn vA zabdAn ___ aba jaina sAdhu muni mahAtmAoM ko dUsare prakAra ke bho vana evaM nadI samudra vagairaha ke zabdoM ko nahIM sunanA cAhiye yaha batalAte haiM TIkArtha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, ahAvegaiyAI sadANi suNei' vaha prarvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi vakSyamANa rUpavAle eka eka zabdoM ko sune 'taM jahA cappANi vA' jaise ki vana ke zabdoM ko arthAt parakoTe kile vagairaha ke andara ke zabdoM ko athavA vA arthAt kheta ke ghirAva rUpa kedAra se utpanna zabdoM ko yA 'phalihANi vA' parikhA khAI se utpanna honevAle zabdoM ko 'jAva sarANi vA' yAvat kulyoM ke utpanna zabdoM - have sAdhumuni mahAtmAoe bIjA prakAranA vadha nadI samudra vigerenA zabdone na sAMbhaLavA viSe kathana kare che. TA-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvarita saMyamI sAdhu bhane sapA 'ahAvegaiyAi sadANi suNei' se vakSyamA zava se the hAne sAmaNe 'taM jahA' 2, 'vappANi vA' monA zahIna arthAta haiTa seat virenI 25428 TIne athavA 15 arthAt 'metaranA dhezavA 4yAthI 75-1 yatA hAne 2541 'phalihANi vA' mAthA 5nna yatA hone athavA 'jAba sarANi vA' yAvat syamAthI thatA zabdone arthAta nALI ke nALAmAMthI thatA zabdane athavA taLAvamAMthI utpanna thatA zrI. // // 2 // sUtra:4 Page #912 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mameM prakAzikA TIkA ataskaMdha 2 sU. 2 a. 11 zabdasaktiniSedhaH sarAMsi vA-saraH samudbhavAn vA zabdAn 'sAgarANi vA' sAgarAn vA-sAgarodbhavAn vA zabdAn 'sarasarapaMtiyANi vA' saraHsaraHpaktikAni vA-sarapaGktiparamparodbhavAn vA zabdAn 'annayagaI vA tahappagArAI' anyatarAna vA tadanyAn vA tathAprakArAn-vaprAdisamudbhavAn 'virUvarUvAI' virUparUpAn-nAnAvidhAn 'sadAI' zabdAn 'kaNNasoyaNapaDiyAe' karNazravaNapratijJayA-karNazravaNecchayA zrotum 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' no abhisaMdhArayed-manasi saMkalpayed gamanAya-gantum, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'ahAvegaiyAiM sadAiM suNeI' yathA vA eka kAn zabdAn zagoti 'taM jahA-kacchANi vA NUmANi vA' 'kacchAn vA-kacchodbhavAn nadyAvRttavanodbhavAn zabdAnityarthaH, vRkSAn vAvRkSodbhavAn vA zabdAn 'gahagANi vA vagANi vA' gahanAni vA-saghanavanodbhavAn zabdAn , ko arthAt nAlI yA nAlAoM se utpanna honevAle zabdoM ko yA 'sAgarANi vA sarapaMtiyANi vA sara-tAlAva se utpanna zabdoM ko yA aneka katAra meM banheM hue talAva yA nahara vagairaha ke zabdoM ko yA samudra ke taraGgoM se utpanna zabdoM ko yA 'aNNayarAiM tahappagArAI vikhvarUvAI' isa prakAra ke nAnA prakAra ke 'sadANi' zabdoM ko 'kaNNasoyaNapaDiyAe' kAnoM se sunane kI icchA se 'no abhisaMdhArijjA gamaNAe' kahIM bhI bAhara sthAna meM jAne ke liye mana meM saMkalpa yA vicAra bhI nahIM kare kyoMki isa prakAra ke zabdoM ko sunane kI Asakti baDha jAne se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye zabda zravaNArtha kahIM para nahIM jAya / ___ aba phira bhI dUsare prakAra ke zabdoM ko bhI nahIM sunanA cAhiye yaha banalAte haiM-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, ahAvegaDyAI saddAiM suNeI' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu muni mahAtmA aura bhikSukI sAdhvI yadi vakSyamANa rUpa vAle ekaika zabdoM ko sune 'taM jahA' jaise ki 'kacchANi vA kaccha ke zabdoM ko zahone mayA 'sAgarANi vA' saza12 mAthI thatA / na mayA 'sarasarapaMtiyANivA' aneka laInabaddha sarovaranI paMktimAM thatA zabdane athavA naheranA zabdone athavA 'annayarAI taha pagArAI viruvarUvAiM sadANi' bhAva 42nA anete panna yatA zaNDona 'kaNNasoyaNapaDiyAe' nAthA sAnadAnI 27thI 'no abhisaMdhArijjA gamaNAe' 59y bahAranA sthAnamAM javA mATe manamAM saMka9pa ke vicAra paNa kare nahIM kemake A prakAranA zabdane sAMbhaLavAnI Asakita thavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che tethI koI paNa jAtanA zabdo sAMbhaLavA mATe javuM nahIM, zazI zahone na sa viSa prA-2thI 4thana 42che.-'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pati saMyamazIla sAdhu mana sI 'ahAvegaiyAI sadAI suNeha' le 1kSyamA zate 24 24 hone sanaNe 'taM jahA' bho-'kacchANi vA' 427 // hone mAt nahIthI 32ye vanamAthI panna yatA sAne. 24 'NUmANi vA' mAthI yatA zrI sAgasUtra :4 Page #913 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 902 AcArAMgasUtre vanAni vA-vanodbhavAn zabdAn 'vaNaduggANi vA panvayANi vA vanadurgAn vA-banaprAkArodbhavAn zabdAn, parvatAn vaa-pvtodbhvaan zabdAn 'pavyayaduggANi vA' parvatadurgAn vAparvatodabhavAn zabdAn 'pavayaduggANi vA' parvatadurgAn vA-parvatIyaprAkArodbhavAn zabdAn 'annayarAI vA tahappagArAI' anyatarAn vA-tadanyAn vA tathAprakArAn kacchaprabhRtisamudbhavAn 'sadAI' zabdAn 'kaNNasoyaNapaDiyAe' karNazravaNapratijJayA-karNazravaNecchayA zrotuM 'no abhi saMdhArijA gamaNAe' no abhisaMdhArayed-manasi kalpayet gamanAya-gantuM saMkalpaM na kuryAt 'se bhikkhU vA bhikkhugI vA' sa pUrvokta bhikSuH sAdhuH tathA bhikSukI-sAdhI 'ahAvegai. arthAtU nadI se ghire hue vanameM utpanna zabdoM kA yA 'NUmANi vA' vRkSoM se utpanna zabdoM ko yA 'gahaNANi vA' saghana vana meM utpanna zabdoM ko 'vaNANi vA' vana meM utpanna zabdoM ko yA 'vanaduggANi vA' vana ke prAkAra arthAta jaMgala ke parakoTe (kilA) meM utpanna zabdoM ko yA 'pavvayANi vA' parvatoM meM utpanna zabdoM ko yA 'pavvayaduggANi vA' parvatIya prAkAra meM utpanna zabdoM ko arthAt parvata ke upara yA andara guphA meM banAye hue kile meM utpanna zabdoM ko, yA 'aNNayarAiM tahappagArAI virUvarUvAI saddANi' isa prakAra ke dUsare bhI zabdoM ko evaM kacchAdi uparyukta sthAnoM ke zabdoM ko 'kaNNasoyaNapaDiyAe' kAnoM se sunane kI icchA se 'no abhisaMdhArijjA gamaNAe' dUsare bAhara kisI bhI sthAna meM nahIM jAnA cAhiye kyoMki isa prakAra ke kaccha prabhRti sthAnoM meM utpanna zabdoM ko sunane kI Asakti baDha jAne se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlana karanevAle sAdhu aura sAdhvI ko isa prakAra ke kacchAdi samudbhava zabdoM ko sunane kA mana meM saMkalpa yA vicAra bhI nahIM karanA caahiye| aba phira bhI prakArAntara se anya prakAra ke zabdoM ko nahIM sunanA cAhiye zahIne mth| 'gahaNANi vA' saghanavanamA yatA ho athavA 'vaNANi vA' panamA yatA hone athavA 'vaNaduggANi vA' bananI 42nA prA42 arthAt sana Hearti yatA hone athavA 'pavvayANi vA' 5obhA yatA hone athavA 'pavvayaduggANi vA' parvatIya kilAmAM thatA zabdone arthAt parvatanI upara ke aMdara guphAmAM banAvela kilAmAM thatA hone athavA 'annavarAI tahappagArAI virUvarUvAI sadANi' / 542 mata 59 24 252 4276 752|4t syAnAnA zahAne 'kaNNasoyaNapaDiyAe no abhisaMdhArijA gamaNa:e' tithI samapAnI 24thI mahAna 7555 sthAnamA nahI. kemake-A prakAranA kaccha vigere sthAnamAM thatA zabdone sAMbhaLavAnI icchA thavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamapAlana karavAvALA sAdhu ane sAdhvIe AvA prakAranA kacchAdimAM thatA zabdone sAMbhaLavAne manamAM saMkalpa ke vicAra paNa kare nahIM 5NthI manya hAnA hAna 555 na sAnu 4thana 43 2.-'se bhikkhU vA zrI sAgasUtra :4 Page #914 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TokA zrutaskaMdha 2 sU0 2 a. 11 zabdasaktiniSedhaH 903 yAiM sahAI suNei' yathA vA ekakAn zabdAn zRNoti 'taM jahA-gAmANi vA nagarANi vA' grAmAn vA-grAmodbhavAn zabdAna, nagarANi vA-nagarodbhavAn zabdAn 'nigamANi vA' nigamAni vA-bRhanagarodbhavAn vA zabdAna 'rAyahANANi vA' rAjadhAnyo vA-rAjadhAnIsamudbhavAn zabdAn 'AsamapaTTaNataMnivesANi vA' Azrama-pattana-sannivezAn vA-AzramAdisamudmavAn zabdAn 'annaparAI vA tahappagArAI' anyatarAn vA tadanyAn vA tathAprakArAn-grAmAdisamudbhavasadRzAna 'virUvarUbAI' virUparUpAn-anekavidhAna 'sadAI' zabdAn kaNNasoyaNapaDiyAe' karNazrANapratijJayA-varNazravaNecchayA zrotum 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' no abhisaMdhArayaha batalAte haiM-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, ahAvegaiyAiM sahANi pluNei' baha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi vakSyamANa rUpa vAle ekaika zabdoM ko sune 'taM jahA gAmANi bA' jaise ki grAma meM utpanna zabdoM ko yA 'nayarANi vA nagara meM utpanna zabdoM ko 'nigamANi vA' nigama arthAta baDe nagara meM utpanna zabdoM ko agara 'rAyahANANi vA' rAjadhAnI me utpanna zabdoM ko yA 'AsamapaTTaNasaMnibesANi vA' Azrama-pattana aura sanniveza meM arthAt kuTI-jhopaDI choTe choTe nagaro meM utpanna zabdoM ko yA 'annayarAiM vA tahappagArAI' isa prakAra ke yA dUsare anya prakAra ke bhI grAmAdi meM 'vikhvarUvAI saddAI' utpanna nAnA prakAra ke zabdo ko 'kaNNasoyaNapaDiyAe' kAnoM se sunane kI icchA se bAhara 'no abhisaMdhArijjA gamaNAe' kisI bhI sthAna meM jAne ke liye mana meM saMkalpa yA vicAra nahIM kare kyoMki isa prakAra ke grAmAdi meM utpanna zabdoM ko sunane kI Asakti bar3ha jAne se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama kA pAlana karanevAle sAdhu aura sAdhvI ko isa prakAra ke bhikhkhuNI vA' te pUrvota sayamazAsa sAdhu ane sAvI 'ahAvegaiyAiM sadAiM suNeI' le 1kSyamA e rItanA hone sAsaNe 'taM jahA' 25-'gAmANi vA' mamA thatA zaNhone athavA 'nayarANi vA' na2 mA yatA hone 4241 'nigamANi vA' nigama arthAt bhATA nasabhA yatA zani 'rAyahANANi vA' 24dhAnImA yatA zahAne athavA 'AsamapaTTaNasaMnivesANi vA' pAzrama, pattana, mane sanivezamA arthAt jhupaDI hai nAnA nAnA nagarAmA yatA bhane 52na zahAne 'annayarAI vA tahappagArAI virUvarUvAiM sadAI' A prakAranA ke bIjA anya prakAranA paNa prAmAdimAM thatA aneka prakAranA zabdone 'kaNNasoyaNapaDiyAra no abhisaMdhArijA gamaNAe' nAthI samajavAnI chAthI mahAra koIpaNa sthAnamAM javA mATe manamAM saMkalpa ke vicAra paNa karavuM nahIM. kemake-AvA prakAranA gAmAdimAM utpanna thatA zabdone sAMbhaLavAnI Asakti thavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavAvALA sAdhu ane sAravIe AvA prakAranA grAmAdimAM zrI sAgasUtra :4 Page #915 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 904 AcArAMgasUtre yeda-manasivicArayed gamanAya-gantuM na saMkalpaM kuryAdityarthaH 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'mahAvegaiyAI sadAiM muNeI' yathA vA ekakAn zabdAn zRNoti'taM jahA-ArAmANi vA ujANANi vA' ArAmAna vA-ArAmodbhavAn vA, udyAnAni vAudyAnodbhavAn vA 'vaNANi vA vaNasaMDANi vA' vanAni vA-banodbhavAn, vanaSaNDAni vAvanasamUhodbhavAn 'devakulANi vA' devakulAni vA-yakSAdimandirodbhavAn 'sabhANi vA' sabhA vA-pariSadudbhavAn 'pavANi vA' prapA vA-pAnIyazAlikAsamudbhavAn vA 'aNNayarAI vA taha. ppagAgaI' anyatarAn vA tadanyAn vA tathAprakArAn-ArAmAdisamudbhUta zabdasadRzAn 'virUvarUbAI sadAI virUparUpAn-anekavidhAn zabdAn 'kaNNasoyaNapaDiyAe' karNazravaNapratijJayA. grAmAdi meM utpanna nAnA prakAra ke zabdoM ko nahIM sunane kA mana meM saMkalpa yA vicAra karanA cAhiye arthAt kabhI bhI isa prakAra ke zabdoM ko nahIM suneN| ___aba phira bhI prakArAntara se ArAma vagIcA vagairaha meM utpanna zabdoM ko bhI saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI nahIM zravaNa kare yaha batalAte haiM___ 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, ahAvegaiyAI sadAiM suNeha' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSujhI sAdhvI yadi vakSyamANa rUpa vAle ekaika zabdoM ko sune 'taM jahA ArAmANi vA' jaise ki ArAma atyantaramaNIya bagIcoM meM utpanna zabdoM ko yA 'ujANANi vA' udyAna arthAta vATikA meM utpanna zabdoM ko 'vaNANi vA' vanoM meM utpanna zabdoM ko yA 'vaNasaMDANi vA' vanaSaNDa-vana samUha athavA vana khaNDa meM utpanna zabdoM ko yA 'devakulANi vA' devakula arthAta devamandira yakSa kinnara gandharya vagairaha ke mandiro meM utpanna zabdoM ko yA 'samANi vA' sabhA-pariSad goSThI meM utpanna zabdoM ko yA 'pavANi vA' prapA-pAnIyazAlA meM utpanna zabdoM ko yA 'aNNayarAI vA tahappagArAI virUvarUvAI' isI prakAra ke thatA aneka prakAranA zabdone sAMbhaLavA manamAM saMkalpa ke vicAra kare nahIM arthAt AvA prakAranA zabdone kayAreya paNa sAMbhaLavA nahIM pharIthI bagIcA vigeremAM thatA zabdone paNa sAdhu ke sAdhvIe na sAMbhaLavA viSe sUtra42 4thana 42 che-se bhikkha vA bhikSuNI vA' te pUrita sayamazIla sAdhu bhane sapA 'ahAvegaiyAI saddAI suNei' le 165mA 35 // 4 the zahAne sAMgaNe 'taM jahA' sabhaDe-'ArAmANi vA' atyata 2maNIya mIyAmA atyan- yatA hone mth| 'ujjANANi vA' GdhAna arthAtU pATimA Gud thata zahone ma 'vaNANi vA' panAmA yatA hone vaNasaMDANi vA' vana-vanasabhu vanamA yatA zahara mayA 'devakulANi ar devakuLa arthAt devamaMdira eTale ke yakSa, kinara, gaMdharva, vigerenA maMdiromAM thatA zabdone athavA 'sabhANi vA' samAnI hImA thatA zahene 2531 / 'pavANi vA' pAnIya mAM 64na yatA zahone athavA 'annayarAI vA tahappagArAI sadAI' / prAranA bhI sthA zrI sAgasUtra :4 Page #916 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 2 a. 11 zabdAsaktiniSedhaH 905 karNazravaNecchayA zrotum 'no abhisaMdhArijjA gamaNAe' no abhisaMdhArayed-manasi vicArayed gamanAya-gantuM saMkalpaM na kuryAditibhAvaH 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'ahAvegaiyAI sadAiM suNeI' yathA vA ekakAna zabdAn zRNoti-'taM jahA-TTA. Ni vA aTTAliyANi vA' aTTAni vA-ApaNodbhavAn vA 'aTTAlikA vA-prAsAdoparitanabhAgadUsare bhI sthAnoM meM utpanna nAnA prakAra ke zabdoM ko 'kaNNasoyaNapaDiyAe' kAnoM se sunane kI icchA se 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' una ArAmAdisthAnoM meM nahIM jAya kyoM ki isa prakAra ke zabdoM ko sunane se Asakti baDha jAyagI jisa se saMyama kI virAdhanA hogI kyoM ki ye ArAmAdike zabda atyanta AkarSaka hote haiM isaliye AtmA kI unnati ke liye tapazcAryAdi meM mana nahIM lagegA aura zabdAdi viSayoM kI ora phaMsAvaTa bar3ha jAne se saMyama kA pAlana nahIM ho sakegA kintu saMyama kA pAlana karanA hI saMyamazIla sAdhu muni mahAtmA kA aura sAdhvI kA parama kartavya mAnA gayA hai isaliye saMyamapAlana karane vAle sAdhu aura sAdhvI ko isa prakAra ke ArAma vagairaha meM utpanna zabdoM ko sunane ke liye upAzraya se bAhara kisI bhI sthAna meM nahIM jAnA caahiye| phira bhI prakArAntara se aTArI vagairaha meM utpanna ramaNIya zabdoM ko bhI sunane ke liye saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI ko nahIM jAnA cAhiye yaha batalAte haiM'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, ahA vegaiyAI sadAiM suNei'-vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi vakSyamANa rUpa vAle zabdoM ko sune 'taM jahA' jaise ki-'aTTANi vA' aTTa arthAt ApaNa dukAna meM utpanna zabdoM ko yA 'aTTAliyANi vA' aTTAlikA-aTArI meM utpanna zabdoM ko yA 'cariyANi thatA bhane 2 // zahAra 'kaNNasoyaNapaDiyAe no abhisaMdhArijjA gamaNAe' anAthI sAMbhaLavAnI IcachAthI e bagIcA vigere sthAnamAM javuM nahIM kemake A prakAranA zabdane sAMbhaLavAthI temAM Asakti utpana thAya che. jethI saMyamanI virAdhanA thAya che. kemake A ArAma vigerenA zabdo atyaMta AkarSaka hoya che. tethI AtmAnI unnati rUpa tapazraryAdimAM mana lAge nahIM ane zabdAdi viSayanI tarapha AkarSaNa thavAthI saMyamanuM barobara pAlana thaI na zake paraMtu saMyamanuM pAlana karavuM eja saMyama muni ane sAdhvInuM parama kartavya hovAthI A rItanA bagIcA vigeremAM thatA zabdone sAMbhaLavA mATe upAzrayamAMthI bahAra koIpaNa sthAnamAM javuM nahIM. aTArI vigeremAM utpanna thatA ramaNuMya zabdone paNa sAMbhaLavA mATe sAdhu ane sapI 4 varSa 4yana 42 cha.-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te sayamazIsa sAdhu 252 sAvI 'ahAvegaiyAI sadAiM suNei' le 16yamA prArthI yatA 1742 sAMgaNe 'taM jahA' 2 // 3-'aTTANi vA' bhaTTa meTale dunamA panna thatA hone 'aTTAliyANi vA' A0 114 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #917 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 906 AcArAMgasUtre samudbhavAn vA 'cariyANi vA' carikANi vA-prAkArodbhavAn 'dArANi vA' dvArANi vAdvAradezodabhavAn 'gopurANi vA' gopurANi vA puradvArodabhavAn vA 'annayarAiM tahappagArAI' anyatarAn-tadanyAn vA tathAprakArAn-aTTAdikAdisamudbhUtazabdasadRzAn 'virUvarUvAI' virUparUpAn nAnAvidhAn sadAI zabdAn 'kaNNasoyaNapaDiyAe' karNazravaNapratijJayA zrotum 'no abhisaMdhArijjA gamaNAe' no abhisaMdhArayed gamanAya gantuM manasi saMkalpaM na kuryAditi 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSu bhikSu kI vA 'ahAvegaiyAI sadAI' yathA vA ekakAn yA' carika arthAt prAkAra parakoTe meM utpanna zabdoM ko yA 'dArANi vA' dvAradvAradeza meM utpanna zabdoM ko yA 'gopurANi vA' gopura-arthAt pura ke dvAra meM utpanna zabdoM ko yA 'annayarAiM tahappagArAI vikhvarUvAI isI prakAra ke dasare bhI kisI sthAnoM meM utpanna aneka prakAra ke 'saddANi kaNNasoyaNapaDiyAe' zabdoM ko kAnoM se sunane kI icchA se saMyamazIla sAdhu muni mahAtmAoM ko aura sAdhviyoM ko 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' upAzraya se bAhara kisI bhI dUsare sthAna meM jAne ke liye mana meM saMkalpa yA vicAra nahIM karanA cAhiye kyoM ki isa prakAra ke zabdoM ko sunane se Asakti baDha jAne kI saMbhAvanA se saMyama meM virAdhanA hogI, arthAt saMyamapAlana karane meM aneka taraha kI vighna bAdhA upasthita hone lagegI, ataH saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI isa prakAra ke ApaNa dukAna aTArI vagairaha meM utpanna zabdoM ko sunane ke liye upAzraya se bAhara kahIM bhI jAne kA mana meM saMkalpa bhI nahIM kare kyoM ki isa se saMyama pAlana nahIM ho sakegA aisA vItarAgamahAvIra svAmIne kahA hai| aba phira bhI prakArAntara se anya prakAra ke zabdoM ko bhI nahIM sunanA maTArImA thata hone athavA 'cariyANi vA' yA24 arthAt prA2 752n| choTamA yatA AvDAna athavA 'dArANi vA' dAheza mA yatAza hone athavA 'gopurANi vA' gApura mero , puranA dvAramA 5nna yatA hone 'annayarAI tahappagArAI virUvarUbAI sadANi' mAvA prahAranA bhIga 5 sthAnamA utpanna yatA bhane prAznA zaNTona 'kaNNasoyaNapaDiyAe no abhisaMdhArijjA gamaNAe' mAthI sAMjavAnI 42chAyI sAdhu , sAdhvIye upAzrayanI bahAra ke IpaNa anya sthAnamAM javA mATe manamAM saMkalpa athavA vicAra paNa kara nahIM kemake AvA prakAranA zabdone sAMbhaLavAthI Asakti thavAnI saMbhAvanAthI saMyamanI virAdhanA thavA saMbhAvanA che. arthAt saMyama pAlana karavAmAM aneka prakAranA vidana upasthita thAya mATe sAdhu ke sArvIe AvA prakAranA dukAna aTArI vigeremAM thatA zabdone sAMbhaLavA mATe upAzrayanI bahAra keI paNa sthaLe javA manamAM saMkalpa paNa kara nahIM kemake Ama karavAthI saMyama pAlana thaI zakatuM nathI A pramANe vItarAga mahAvIra svAmIe kahyuM che. have prakArAntarathI anya prakAranA zabdo paNa na sAMbhaLavA viSe kathana kare che. zrI aayaa| sUtra : 4 Page #918 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 2 a. 11 zabdAzaktiniSedhaH 907 zabdAn zRNoti 'taM jahA -tiyANi vA caukANi vA' trikANi vA-tripathasamudbhUtAn, catukANi vA-catuSpathasamudbhUtAn vA 'cacarANi vA caummuhANi vA' catvarANi vA-catvarodbhavAn , caturmukhAni vA- caturmukhodabhavAn vA 'annayarAI tahappagArAI' anyatarAn vA-tadanyAn vA tathAprakArAn-tripathaprabhRtizabdasadRzAn 'virUvarUbAI saddAI' virUparUpAn-anekavidhAn zabdAn 'kaNNasoyaNapaDiyAe' karNazravaNapratijJayA-zrotuM 'no abhisaMdhA rajjA gamaNAe' no abhisaMdhArayeda gamanAya-gantuM manasi saMkalpaM na kuryAt, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI kA 'ahAvegaiyAI sadAI suNei' yathA bA ekakAn zabdAn zRNoti 'taM cAhiye yaha batalAte haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA-ahAvegaiyAiM sadAI suNeI'-vaha pUrvokta bhikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi vakSyamANa rUpa vAle ekaika zabdoM ko sune-'taM jahA tiyANi vA'-jaise ki trika arthAta tripatha tevaTTI meM utpanna zabdoM ko yA-'caukkANi vA' yA catuSka arthAt catu: patha-cauvaTTI para utpanna zabdoM ko yA-'caccarANi vA' catvara arthAt caurAhA para utpanna zabdoM ko yA 'annayarAiM tahappagArAiM vikhvarUvAI saddAI' dUsare kisI bhI isI prakAra ke nAnAtaraha ke zabdoM ko 'kaNNasoyaNapaDiyAe' kAnoM se sunane kI icchA se upAzraya se bAhara 'no abhisaMdhArijjA gamaNAe kisI bhI dUsare sthAna meM jAne ke liye manameM saMkalpa yA vicAra bhI nahIM kareM kyoMki isa taraha ke tripatha catuSpatha vagairaha sthAnoM meM utpanna zabdoM ko sunane se Asakti vaDha jAne kI saMbhAvanA se saMyamakI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlana karane vAle sAdhu ko aura sAdhvI ko isa prakAra ke zabdoM ko nahIM sunanA cAhiye 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' pUrvAta sayamazIla sAdhu sane sAlI 'ahAvegaiyAI sadAI suNei' le 16yabhAra 2 // 4 me mahAna sAkaNe 'taM jahA' 21 // 4- 'tiyANi vA traya bhAgANA 2stAmA thA zahAne athavA 'caukANi vA' yat12 yA2 22tA pANA yAmA 5-1 tathA zaNhone athavA 'caccarANi vA' ya12 arthAt yo| 52 5-1 yatA hone athavA 'ca ummuhANi vA' yatubhuma marthAt yauTAmA 5nna thatA hone mAta! 'annayarAI tahappagArAiM virUvarUpAiM saddAI' bhI 554 mA 2nA ane| 12nANhone 'kaNNasoyaNapaDiyAe' nAthI samapAnI chAthI pAnI mahAra 0 paNa anya sthAnamAM javA mATe manamAM saMkalpa ke vicAra paNa kare nahIM kemake-AvA prakAranA trimArga, caturmArga vigere sthAnamAM utpanna thatA zabdone sAMbhaLavAthI Asakti vadhI javAnI saMbhAvanAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavAvALA sadhu ke sAvIe AvA prakAranA zabdone sAMbhaLavA nahIM. have hAthI vigerene bAMdhavAnA sthAnomAM utpanna thatA zabdone paNa na sAMbhaLavA viSa 4thana 42 the.'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pati sayamazIla sAdhu bhane sAthI zrI sAgasUtra :4 Page #919 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 908 jahA - mahisakaraNadvANANi vA' tadyathA - mahiSakaraNasthAnAni vA-mahiSabandhanasthAnodbhavAn 'vasabhakaraNa dvANANi vA' vRSa prakaraNasthAnAni vA- vRSa-valIvarda bandhanasthAnodbhavAn vA 'assakaraNadvANANi vA' azvakaraNasthAnAni vA - azvabandhanasthAnodbhavAn 'hatthikaraNadvANANi vA' hastikaraNasthAnAni vA - gajabandhanasthAnodbhavAn 'jAva kavijalakaraNadvANANi vA' yAvatmarkaTabandhanasthAnodbhavAn vA kAvaka vartakavandhanasthAnodbhavAn kapiJjakaraNasthAnAni vAkapiJjalanAmakapakSivizeSabandhanasthodbhavAn 'annayarAI vA tappagArAI' anyatarAn vA tada. nyAn vA tathAprakArAn - mahiSaprabhRtibandhanasthAnodbhava zabdasadRzAn 'virUvarUvAI saddAI' virUparUpAna- nAnAvidhAna zabdAna 'kaNNa soyaNapaDiyAe' karNazravaNapratijJayA zrotum 'no abhisaMghArijjA gamaNAe' no abhisaMdhArayed gamanAya - gantuM manasi saMkalpaM na kuryAt 'se bhikkhU yaha batalAte haiM-' se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, ahAvegaiyAI saddANi suNei' vaha pUrvokta saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi vakSyamANarUpavAle ekaika zabdoM ko sune- 'taM jahA' jaise ki 'mahisakaraNadvANANi vA' bhaiMsa ke bAMdhane ke sthAnoM meM utpanna zabdoM ko yA 'vasabha karaNahANANi vA' vRSabha baila ke bAMdhane ke sthAnoM meM utpanna zabdoM ko thA 'assakaraNadvANANi vA' azva-ghoDoM ko bAMdhane ke sthAnoM meM utpanna zabdoM ko yA 'hatthikaraNadvANANi vA hAthI ko bAMdhane ke sthAnoM meM utpanna zabdoM ko yA 'jAva kavijalakaraNahuNANi vA' yAvat markaTabaMdaroM ko bAMdhane ke sthAnoM meM utpanna zabdoM ko yA lAvaka choTI choTI sI cirai ko bAMdhane ke sthAnoM meM utpanna zabdoM kA yA vartaka arthAt baDhera ko bAMdhane ke sthAnoM meM utpanna zabdoM ko yA 'annayarAI vA tapagArAI' dUsare bhI isI prakAra ke - 'virUvarUvAI saddAI' pazu pakSI vizeSa ko bAMdhane ke sthAnoM meM utpanna zabdoM ko 'kaNNasoyaNapaDiyAe' kAnoM se sunane kI icchA se saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI ko 'no abhisaMdhArijA gamaNAeM' upAzraya se bAhara 'ahAvegaiyAI' sahAI sugei' le vakSyamANu prahAranA ye ye hone sAMgaNe 'taM jahA ' nevA - 'mahisakaraNaTThANANi vA' le sone athavA 'vasabhakaraNa dvANANi vA' jasahone jAMdhavAnA sthAnAmA utpanna thatA hone athavA 'assakaraNadvANANi vA' ghoDA. vAnA sthAnAmA thatA hone athavA 'hatthikaraNadvANANi vA' athavA 'jAva kavijalakaraNa dvANANi vA' yAvat vaharAone gAMdhavAnA sthAnAmA zahIne athavA sAvasa-mataune gaaNdhvAnA sthAnamAM thatA zabdane athavA kaSijala nAmanA pakSi vizeSane bAMdhavAnA sthAnAmAM utpanna thatA zAmhone 'annayarAI' tahapagArAI virutrarUvAI sadAI' mIla pazu bhAvA aAranA pazupakSiyane mAMdhavAnA sthAnAmA utpanna thatA hone 'kaNNasoyaNapaDiyAe no abhisaMdhArijja gamaNAeM anAthI sAMbhavAnI icchAthI sAdhu sAdhvIye upAzrayanI mahAra koI paNa anya sthAnAmAM javA mATe manamAM sa'kalpa ke vicAra paNa karave| nahI' kemake AcArAMgasUtre zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #920 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 2 a. 11 zabdAsaktiniSedhaH vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA vA bhikSukI 'ahAvegaiyAI saddAI suNeI' yathA vA ekakAn zabdAn zRNoti 'taM jahA-mahisa judvANi vA jApa kaviMjalajuddhANi vA' tadyathAmahiSayuddhAni vA-mahiSayuddhodbhavAn yAvat -vRSamayuddhodbhavAn vA azvayuddhodbhavAn vA hastiyuddhodbhavAn vA vAnarayuddhodbhavAn vA lAvakayuddhodbhavAn vA vartakayuddhodbhavAn vA kapiJjalapakSivizeSayuddhodbhavAn vA 'annayarAI tahappagArAI' anyatarAn vA-tadanyAn vA kisI bhI dUsare sthAnoM meM jAne ke liye mana meM saMkalpa yA vicAra nahIM karanA cAhiye kyoM ki isa prakAra ke mahiSa vagairaha pazu aura lAvaka baTera vagairaha pakSI ko bahane ke sthAnoM meM utpanna zabdoM ko sunane ke liye jAne se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlana karane vAle saMyamazIla muni mahAtmAoM ko isa prakAra ke hAthI vagairaha pazuoM ko aura kapiJjala vagairaha pakSiyoM ko bAhane ke sthAnoM meM utpanna zabdoM ko sunane ke liye kahIM bhI dUsarI jagaha nahIM jAnA cAhiye / aba phira bhI dUsare prakAra ke zabdoM ko nahIM sunanA cAhiye yaha batalAte haiM 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA, ahAvegaiyAI sadAhaM suNei' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSuko sAdhvI yadi vakSyamANa rUpa se ekaika zabdoM ko sune 'taM jahA mahisajudvANi thA' jaise ki mahiSI ke yuddha meM utpanna zabdoM ko yA 'jAva kabijala juddhANi vA' yAvatU vRSabha bailoM ko yuddha meM utpanna zabdoM ko yA azvoM-ghoDoM ke yuddha meM utpanna zabdoM ko yA hAthI ke yuddha meM utpanna zabdoM ko yA ghAnaroM ke yuddha meM utpanna zabdo ko yA lAyakapakSiyoM ke yuddha meM utpanna zabdoM ko yA vartaka arthAt baTera ke yuddha meM utpanna zabdoM ko yA kapiJjala AvA nA bheMsa vigere pazu ane lAla bataka vigere pakSIne bAMdhavAnA sthAnamAM utpanna thatA zabdane sAMbhaLavA mATe javAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavA vALA munie A prakAranA hAthI vigere pazuone ane kapiMjala vigere pakSione bAMdhavAnA sthAnamAM utpanna thatA zabdane sAMbhaLavA mATe kaI paNa anya sthaLe javuM nahIM ve prazantarathI zAna na sama viSa 4thana 32 cha.-'se bhikkha vA bhikkhaNI vA' te pUrita sayabhazA sAdhu bhane sAthI 'ahAvegaiyAI sahAI suNei' ne sevA zatanAme se hone sAlaNe 'taM jahA' 43-'mahisajuddhANi vA jAva' pADAyonI laDAImAM utpanna thanArA zabane athavA yAvat baLadanI laDAImAM utpanna thatA zabdane athavA gheDAonA yuddhamAM utpanna thatA zabdane ke hAthIonI laDAImAM thanArA zabdone athavA vAnaronI laDAImAM thanArA zabdane athavA lAvaka pakSInI laDAImAM thanArA zabdo 2 mathavA satanI sabhA 5-1 yatA zahAne athavA 'kabiMjalajuddhANi vA pisa zrI sAgasUtra :4 Page #921 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtra tathAprakArAn-mahiSAdiyuddhodbhavazabdasadRzAn 'virUvarUvAI sadAI virUparUpAn-nAnAvidhAn zabdAn 'kaNNasoyaNapaDiyAe' karNazravaNapratijJayA-zrotumicchayA 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' no abhisandhArayedgamanAya-gantuM manasi saMkalpaM na kuryAt 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'ahAvegaiyAiM sadAiM suNei' yathA vA ekakAn zabdAn zRNoti'taM jahA-jUhiyaThANANi vA hayajUhiyaThANANi vA' yUthakasthAnAni vA-yUthasthAnodabhavAn vA varavadhUprabhatidvandvarUpa yUthasambandhivedisaMbhavAn zabdAnityarthaH varavadhUvarNanaM zRNuyAt hayanAma ke pakSiyoM ke yuddha meM utpanna zabdoM ko yA 'annagharAI tahappagarAI' isI taraha ke kisI bhI anya pazu pakSiyoM ke yuddha meM utpanna 'virUvarUvAiM sahAI nAnA prakAra ke zabdoM ko 'kaNNa soyaNapaDiyAe' sunane ke liye jaina muni mahAtmAoM ko 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' upAzraya se bAhara kisI bhI dasare sthAna meM nahIM jAnA cAhiye kyoMki isa prakAra ke bhaisa baila ghoDe ke yA hAthI vagairaha ke yuddhoM meM utpanna zabdoM ko sunane se raudra bhAvanA utpanna hotI hai aura raudra bhAvanAoM se jIvahiMsA kI bhAvanA paidA hotI hai jisa se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlana karanevAle saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI ko isa prakAra ke pazu pakSiyoM ke yuddha se utpanna zabdoM ko nahIM sunanA cAhiye yaha vItarAga prabhu mahAvIra svAmIne kahA haiN| aba anta meM bhI anya prakAra ke zabdoM ko nahIM sunanA cAhiye yaha batalAte haiM-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, ahAvegaiyAI saddAI luNei'-vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi vakSyamANa rUpa se ekaika zabdoM ko sune 'taM jahA jUhiya ThANANi vA' jaise ki yUthake zabdoM ko arthAt varavadha nAmanA pakSiyonI adhipanna yanA21 zahana tamAma 'annayarAi tahappagArAI virUvarUvAI sadAI' ke pramANe 1759 mI. pazupakSiyAnA yuddhamA thn|2 ne 'kaNNasoyaNapaDiyAe no abhisaMdhArijjA gaNAe' anAthI salavAnI chAyI sAdhu sAvIe upAzrayanI bahAra anya sthAnamAM javAne manamAM saMkalpa ke vicAra paNa kare nahIM. kemake-A prakAranA bheMsa ke baLada, ghoDA hAthI vigerenI laDAImAM thatA zabdane sAMbhaLavAthI raudrabhAva utpanna thAya che, ane raudrabhAva thavAthI jIvahiMsAnI bhAvanA utpanna thAya che, tethI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavAvALA sAdhu ane sAdhvIe AvA prakAranA pazu pakSiyenI laDAImAM thanArA zabdone sAMbhaLavA nahIM. A pramANe vItarAga prabhuzrI mahAvIra svAmIe kahyuM che, va anya 42 // zahAne na saimal viSa thana 42 che.-'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pati sayamA sAdhu bhane sAthI 'ahAvegaiyAI sadAi suNeI' se vakSyamA 2 se hone samiNe 'taM jahA' 25 // 3-'jUhiyaThANANi vA' 12vaDU zrI sAgasUtra :4 Page #922 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 2 a. 11 zabdAsaktiniSedhaH yUthakasthAnAni vA-azvayUthasthAnodabhavAn vA zabdAn 'gayajUdiyaThANANi vA' gajayUthasthAnAni vA-hastiyUthasthAnodbhavAn vA 'vAnarayUthasthAnodbhavAn vA, lAvakayUthasthAnodbhavAn vA vartakayUthasthAnodbhavAn vA kapiJjara yUthasthAnodbhavAn vA 'annayarAiM tahappagArAI anyatarAnU vA tathApakArAn 'saddAI' zabdAn 'kaNNasoyaNapaDiyAe' karNazravaNa pratijJayA zrotumicchayA 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' no abhisaMdhArayed gamanAyeti // sU0 2 // vagairaha do do ke dvandvarUpa yUtha sambandhI vedI meM utpanna zabdoM ko arthAt vara vadhU ke varNana ko nahIM sune kyoMki varavadhU ke varNana ko sunane se sAdhu aura sAdhvI ko bhI viSayAbhilASa baDha jAne se vivAha karane kI icchA hone se maMthana kI virAdhanA hogI evaM 'hayajUhiyaThANANi vA' haya-ghoDe ke yUthoM ke sthAnoM meM utpanna zabdoM evaM 'gayajUhiyaThANANi vA' gaja hAthI ke yUthake sthAnoM meM utpanna zabdoM ko yA 'vAnarahiyaThANANi vA' vAnara yUthoM ke sthAnoM meM utpanna zabdoM ko yA 'jAva annayarAi vA tahappagArAI saddAI' lAvaka pakSiyoM ke yUthoM ke sthAnoM meM utpanna zabdoM ko yA vartaka ghaTera pakSiyoM ke yUtha ke sthAnoM meM utpanna zabdoM ko yA kapijala nAma ke pakSiyoM ke yUthoM ke sthAnoM meM utpanna zabdoM ko bhI 'kaNNasoyaNapaDiyAe' kAnoM se sunane kI icchA se jaina sAdhu aura sAdhvI ko 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' upAzraya se bAhara kisI bhI anya sthAnoM meM jAne ke liye mana meM saMkalpa yA vicAra bhI nahIM karanA cAhiye kyoMki isa prakAra ke hAthI ghoDe bandaroM ke yUthoM ke sthAnoM meM utpanna zabdoM ko sunane se bhI viSayavAsanA bar3ha jAtI hai aura saMyama meM virAdhanA ho sakatI hai isaliye saMyama pAlana karanevAle jaina muni mahAtmAoM ko isa prakAra ke ghoDe vigere babe joDakArUpa yUtha saMbaMdhI vedImAM thanArA zabdone eTale ke varavahunA varNanane sAMbhaLavuM nahIM, kemake varavahUnA varNanane sAMbhaLavAthI sAdhu sAdhvIne viSaya vAsanA thavAthI sa 42vAnI 427 / vAthI sayabhanI virAdhanA thAya che. a51| 'hayajUhiyaThANANi vA' dhADAnA yUthAnA sthAnamA thnaa| zahIne 25 // 'gayajUhiyaThANANi vA' thAnA yUthanA sthAnAmA thanA21 hone 424 / 'vAnara jUhiya ThANANi vA' vAnaronAyUthAnA sthAnI mAM thanArA zabdane 'gAva' yAvat lAvaka pakSiyenA yUthanA sthAne mAM thanArA zabdane mA mata pakSiyonA yUthe nA sthAnAmA thatA zahAne tathA 'annayarAI tahappagArAI sadAI bhIkana tev| prA2nA yUtha samadhI zahAne 'kaNNasoyaNapaDiyAe no abhisaMdhArijjA gamaNAe' anAthI samapAnI 2ch|thaa sAdhu sAdhvI pAzrayanI mahA2 anya sthAnomAM javA mATe manamAM saMka9pa ke vicAra paNa kare nahIM kemake AvA prakAranA hAthI ghaDA vAMdarAnA yUthanA sthAnamAM utpanna thanArA zabdone sAMbhaLavAthI paNa viSaya vAsanA padA thAya che. ane saMyamamAM virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavAvALAM sAdhu ane zrI sAgasUtra :4 Page #923 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 912 AcArAMgasUtre mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA jAva suNei, taM jahA-akkhAi. yaTThANANi vA mANummANiyaTANANi vA mahatA''hayanaTTagIyavAIyataMtI. talatAlatuDiyapaDuppavAiyaTANANi vA annayarAI vA tahappagArAI sadAI no abhisaMdhArijjA gamaNAe, se bhikkhU vA bhikkhugI vA jAva suNei, taM jahA-kalahANi vA DiMbANi vA DamarANi vA dorajANi vA verajANi yA viruddharajANi vA annayarAI vA tahappagArAI sadAiM no abhisaMdhArijA gamaNAe, se bhikkhU vA bhikkhugI vA jAva suNei, taM jahA-khuDDiyaM dAriyaM paribhuttamaMDiyaM alaMkiyaM nibujjhamANiM pehAe ega vA purisaM vahAe nINijamANaM pehAe annayarANi vA tahappagArANi saddAI no abhisaMdhArijA gamaNAe, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA annayarAiM virUvaruvAI mahAsavAI evaM jANijjA-taM jahA- bahusagaDANi vA bahurahANi vA bahumilakkhUNi vA bahupaccaMtANi vA annayarAI vA tahappagArAI virUvarUvAiM mahAsavAI kaNNasoyaNapaDiyAe no abhisaMdhArijA gamaNAe, se bhikkha vA bhikkhuNI vA annayarAiM virUvarUvAiM mahUssavAiM evaM jANijjA, taM jahA-itthINi vA purisANi vA therANi vA DaharANi vA majjhimANi vA AbharaNavibhUsiyANi vA gAyaMtANi vA vAyaMtANi vA naccaMtANi vA hasaMtANi vA ramaMtANi vA mohaMtANi vA vipulaM asaNaM pANaM khAimaM sAimaM paribhujaMtANi vA paribhAyaMtANi vA vicchaDDiyamANANi vA vigovayamANANi vA annayarAiM tahappagArAiM virUvarUvAiM mahussavAiM sadAI kaNNasoyaNapaDiyAe no abhisaMdhArijjA gamaNAe, se bhikkhU vA bhikkhuNI vA no ihaloiehiM saddehiM no paraloiehiM saddehi no suehiM saddehi no assuehiM saddehi no diTehiM sadehiM hAthI vagairaha ke yUthoM ke sthAnoM meM utpanna zabdoM ko nahIM sunanA cAhiye // 2 // sAvIne AvA prakAranA ghoDA hAthI vigerenA yUthanA sthAnamAM thanArA zabdone sAMbhaLavA manamAM vicAra paNa kare nahIM. e sU0 2 | zrI sAgasUtra :4 Page #924 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 3 a. 11 zabdAsaktiniSedhaH 913 no adiTrehi saddehiM no kaMtehiM saddehiM sajijA no gijhijA no mujjijjA no ajjhovavajijjA, evaM khalu tassa bhikkhussa jAva jaejjAsi tti bemi // sU0 3 // sadasattiko smmtto|| chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA yAvat zRNoti, tadyathA-AkhyAyikA sthAnAni vA mAnonmAnasthAnAni vA mahAnti AhatanRtyagItavAditatantrItalatAla truTitapratyutpannAni sthAnAni vA anyatarAn vA tathAprakArAn zabdAn no abhisaMdhArayed gamanAya, sa bhikSurvA bhikSukI vA yAvat zaNoti, tadyathA-kalahAn vA DimbAni vA DamarANi vA dvirAjyAni vA vairAjyAni vA viruddharAjyAni vA anyatarAn vA tathAprakArAn zabdAn vA no abhisaMdhArayed gamanAya, sa bhikSurvA bhikSukI vA yAvat zaNoti-kSullikA dArikAM paribhuktamaNDitAm alaGkRtAm nIyamAnAm prekSya ekaM vA puruSam vadhAya nIyamAnam prekSya anyatarAn vA tathA prakArAn zabdAn no abhisaMdhArayed gamanAya, sa bhikSurvA bhikSukI vA anyatarAn virUparUpAn zabdAn mahAzravAn evaM jAnIyAta, tadyathA-bahuzakaTAn vA bahusthAna vA bahumlecchAn vA bahuprAntAn vA anyatarAn vA tathAprakArAn virUparUpAn mahAzravAn karNazravaNapratijJayA no abhisaMdhArayed gamanAya, sa bhikSurvA bhikSukI vA anyatarAn virUparUpAn mahotsavAn evaM jAnIyAt-tadyathA-striyo vA puruSAn vA sthavirAn vA bAlAn vA madhyamAn vA AbharaNavibhUSitAn vA gAyato vA vAdayato vA nRtyato vA hasato vA ramamANAn vA mohayato vA vipulam azanam pAnaM khAdimaM svAdimam paribhuJjAnAn vA paribhAjayato vA prakSipato vA vigopayato vA anyatarAn vA tathAprakArAn virUparUpAn mahotsavAn zabdAn karNazravaNapratijJayA no abhisaMdhArayed gamanAya, sa bhikSurvA bhikSukI vA no aihalaukikaiH zabdaH no pAralaukikaiH zaraiH no zrataiH zabdaH no azrataiH zabdaiH no dRSTaiH zabdaiH no adRSTaiH zabdaiH no kAntaiH zabdaiH sajyeta no gRdhyeta no muhayet no adhyupapadyata, evaM khalu tasya bhikSukasya yAvat yateta, iti bravImi // sU0 3 // zabdasaptikA samAptA // ekAdazam adhyayana samAptam // 11 // TIkA--punarapi prakArAntareNa zabdAn zrotuM niSedhati -'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'jAva suNeI' yAvat-yathAvA ekakAn zabdAn zRNoti 'taM jahA aba phira bhI prakArAntara se AkhyAyika kathAnaka vagairaha ke sthAnoM meM utpanna zabdoM ko bhI nahIM sunanA cAhiye yaha isa gyArahavAM adhyayana ke anta meM batalAte haiM have AkhyAyikA thAnaka vigere sthAnamAM thatA zabdone paNa na sAMbhaLavA viSe sUtrakAra kathana kare che - A0 115 zrI sAgasUtra :4 Page #925 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasa akkhAiyaThANANi vA' AkhyAyikAsthAnAni vA-kathAnakasthAnasaMjAtAn 'mANummANiyaTANANi vA' mAnonmAnasthAnAni vA-parimANa-UrdhvamAnasthAnasamudbhUtAn 'mahatA''hayanaTTagIyavAIyatItalatAlatuDiyapaDuppavAiyadvANANi vA' mahAnti AitanRtyagItavAditatantrItalatAlatruTitapratyutpannasthAnAni vA-vAditanRtyagItavAditatantrItalatAlAryatrika vAdyavizeSasthAnasamudabhavAn 'annayarAI vA tahappagArAI sadAI' anyatarAn yA tadanyAn vA tathAprakArAn-bhArakhyAyikA mAnonmAna nRtyagItAdi zabdasadRzAn zabdAn zrotumicchayA 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' no abhisandhArayed-manasi saMkalpaM na kuryAd gamanAya-gantum TIkArtha-'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, jAva suNeha' vaha pUrvokta mikSu-saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yAvat-yadi vakSyamANa rUpavAle zabdoM ko sune 'taM jahA akkhAiyaThANANi vA' jaise ki AkhyAyikA arthAta kathAnakoM ke sthAnoM meM utpanna zabdo ko 'mAgummANiyahANANi vA' mAnonmAna arthAt mAna mApataula vagairaha parimANoM ke sthAnoM meM utpanna zabdoM ko evaM unmAna UrdhvamAna arthAt Upara nukatI vagairaha para sonAcAdi ko-mApa karane ke sthAnoM meM utpanna zabdoM ko yA 'mahatA''hayanadRgIyavAiyataMtItalatAlatuDiyapaDuppavAiyaTThANANi vA' atyaMta jora se Ahata Dhola mRdaGga nRtya gIta-vAdiMtra taMtrItAla jhAlatauryatrika pakhAuja vAdya vizeSa ke sthAnoM meM utpanna zabdoM ko yA 'annayarAI vA tahappagArAI vA saddAI' yA isI taraha ke dUsare bhI aneka prakAra ke sthAnoM meM utpanna zabdoM ko 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' sunane kI icchA se upA. zraya se bAhara kisI bhI dUsare sthAnoM meM jAne ke liye mana meM saMkalpa yA vicAra bhI nahIM kareM kyoMki isa prakAra ke AkhyAyikA kathAnaka nauTaGkI nATaka rAsa tha-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita samaya sAdhu bhane sAvI 'jAva suNeI' yAvat 16yamAera 542nA hone somaNe 'taM jahA' sabhaDe-'akkhAiyaThANANi vA' maadhyaayi| arthAt thAnI nA sthAnAmA utpanna yatA zahAne mth| 'mANummANiya ThANANi vA' bhanAbhAna meTale hai bhAna-tAsa bhA5 vigere paribhAnA sthAnamAM utpanna thatA zabdone tathA unmAna eTale ke tenA cAMdI ne mApavAnA telavAnA sthAnamA 5-1 thatA hone An 'mahatAhayanaTTagIyavAiyataMtItalatAlanuDiyapaDuppavAiyaThANANi vA' satyata 2 rathI l dasa, bhRha nRtyagIta pAtratatrI ta tIyatri 5mAta vizere vAgha vizeSanA ynaa2|| zawat in 2thAnamA ath| 'annayarAI vA tahappagArAI sadAi' mA 42nA bhI mane // 2 sthAnamA yatA zahAna sAsajavAnI 27AthI 'no abhisaMdhArijA gamaNAe pAzrayajI ma.2 pANI sthAnamA thanArA zabdone sAMbhaLavA mATe manamAM saMka9pa agara vicAra paNa kare nahI kemake A prakAranA AkhyAyikA kathAnaka nATaka rAsalIlArAmalIlA, vigerenA sthAne mAM jhAlara zrI aayaa| sUtra : 4 Page #926 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 3 a. 11 zabdAsaktiniSedhaH 915 no vicArayedityarthaH - 'se bhikhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'jAva suNei' yAvat yathA vA ekakAn - zabdAn zRNoti 'taM jahA - kalahANi vA DiMbANi vA ' kalahAn paraspara kalaha prayuktazabdAn, DimbAn vA - svarASTracakre rAjJAM parasparavirodhazabdAn 'DamarANi lIlA rAmalIlA vagairaha ke sthAnoM meM jhAla mRdaGga pakhAuja Dhola pipahI nAnA prakAra ke bAjAoM bajAye jAne se utpanna zabdoM ko sunane se saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI ko zabda vizeSa ko sunane kI Asakti bar3ha jAne se saMyama kI virAdhanA hogI kyoMki sAMsArika viSayoM kI ora adhika AkarSaNa se tapazca yadi pUrvaka sAmAyika vagairaha karane meM mana nahIM lagegA aura saMyama kA pAlana bhI nahIM ho sakegA isaliye saMyama pAlana karanevAle muni mahAtmAoM ko isa prakAra ke AkhyAyikA vagairaha ke zabdoM ko nahIM sunanA cAhiye aura una AkhyAyika kathAnaka vagairaha sthAnoM meM una vaiSayika zabdoM ko sunane ke liye upAzraya se bAhara kabhI bhI jAne kA mana meM saMkalpa yA vicAra bhI nahIM karanA cAhiye, aba phira bhI prakArAntara se kalaha jhagar3Aragar3A evaM sva rASTrapararASTra vagairaha meM kUTanIti rAjanIti vagairaha ke zabdoM ko bhI nahIM sunanA cAhiye yaha batalAte haiM-' se bhikkhU vA bhikkhugI vA jAca suNe' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yAvat yadi vakSyamANa rUpa ke zabdoM ko sune 'kalahANi vA' jaise ki kalaha - paraspara jhagar3A yA ragar3A mArA piTI meM utpanna gAlI gilauja vagairaha bIbhatsa zabdoM ko yA 'DiMbANi vA' Dimba arthAt sva rASTra cakra meM rAjAoM ke paraspara virodha vAle zabdoM ko arthAt apane rAjya meM mRdaMga, pakhAla, Dhola, zaraNAi, vigere aka prakAranA vAjA vagADavAmAM AvavAthI thanArA zabdane sAMbhaLavAthI sAdhu ane sAdhvIne zabda vizeSane sAMbhaLavAnI Asakti thai Ave che. tethI sayamanI virAdhatA thAya che kemake sAMsArika viSayanI tarapha Aka zu thavAthI tapazcaryA vigere sAmAyika vigere karavAmAM mana lAge nahI' ane saMyamanu pAlana paNu thaI na zake tethI saMyamanu pAlana karavAvALA sAdhue AvA prakAranA AkhyAyikA vigerenA zabdone sAMbhaLavA nahIM, ane e mAkhyAyikA, kathAnaka vigere thatA hAya tevA sthAnAmAM thatA zabdene sAMbhaLavA mATe upAzrayanI bahAra javAnA manamAM sakalpaka vicAra yazu haravo nahIM. have prakArAntarathI kahe kaMkAsa tathA ArASTra parASTra vigeremAM kUTanIti, rAjanIti vigerenA zabde na sAMbhaLavA viSe kathana kare che. 'se bhikkhu vA bhikkhuNI vA' te pUrveti saMyamazIla sAdhu ne sAdhvI 'jAba suNe ' yAvat le vakSyamANu prArathI hone sAlaNe 'taM jahA ' ulyA bhAra pITabhAM thatA gANI vigere mIlatsa zabhone nevA - 'kalahANi vA ' lasa athavA DiMbANi vA' DiM zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #927 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 916 AcArAMgasUtre vA' DamarAn vA-pararASTra virodhizabdAn 'dorajANi vA' dvirAjyAni vA-nRpatidvaya virodhizabdAn verarajjANi vA' vairarAjyAni vA-parasparavairaprayuktavirodhizabdAn 'viruddharajjANi vA viruddharAjyAni vA-virodhirAjyadvayazabdAn 'annayarAI vA tahapagArAI virUvarUvAI' anyatarAn vA-tadanyAn vA tathAprakArAn-phaLahAdizabdasadRzAna virUparUpAn-nAnAvidhAna 'sAI' zabdAn zrotumicchayA 'no abhisaMdhArijjA gamaNAe' no abhisaMdhAyed-manasi saMDalpaM na kuryAt gamanAya-gantuM na vicArayet 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI hI aneka rAjA mahArAjA ke Apasa meM matamatAntara hone se utpanna viruddha zabdoM ko yA 'DamarANi vA' Damara arthAt pararASTra meM yAne dUsare rAjyoM ke aMdara paraspara matamatAntara hone se utpanna viruddha zabdoM ko yA 'do rajANi vA' dvirAjya arthAt do rAjyoM ke nRpati ke viruddha zabdoM ko yA 'verarajANi vA' vairarAjya arthAt paraspara vaira prayukta utpanna virodhI zabdoM ko yA "viruddharajANi vA' viruddha rAjya arthAt virodhI rAjyoM ke zabdoM ko yA 'annayarAI vA tahappagArAiM virUvarUvAI saddAI' isa prakAra ke dUsare bhI nAnA prakAra ke kutsita niMdA sUcaka zabdoM ko sunane kI icchA se 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' upAzraya se bAhara kisI bhI dUsare sthAnoM meM jaina muni mahAtmAoM ko nahIM jAnA cAhiye kyoMki isa prakAra ke kalahAdi zabdoM ko sunane se raudra bhAvanA utpanna ho sakatI hai aura raudra bhAvanA utpanna hone se saMyama kI ghirAdhanA hogI aura AtmA kI bhI virAdhanA hogI isaliye Atma kalyANa karane vAle muni mahA. smAoM ko saMyama pAlanArtha isa prakAra ke kalahAdi zabdoM ko nahIM sunanA cAhiye, arthAt svarASTra cakramAM rAjAonA parasparanA vidhi zabdone eTale ke pitAnA jyamAM ja aneka rAjA mahArAjAonA paraspara vivAda hovAthI thanArA virUddha zabdone athavA 'DamarANi vA' bha2 aryAt 522|ttrmaa meTa hai anya 2 yAnI ma42 me bhItara vivAhayAthI apnynaa2| zahone mth4| 'do rajjANi vA' diya mele me sanyAnA jamAnI vi3.vanA zahone athavA 'verarajjANi vA' vaizya meTale 3 52251 32thI prayuta thatA vidhi hone 2504 / 'viruddharajjANi vA' (13 2045 meTale vi. dhiyonA zahAne athavA 'aNNayarAI vA tahappagArAI virUvarUvAI sadAi' maa| prakAranA bIjA aneka prakArathI kutsita niMdA sUcaka zabdone sAMbhaLavAnI IcchAthI 'no abhisaMdhArijjA gamaNAe' pAzrayanI mahA2 3 / 4 5 mAnya sthAnamA sAdhu sAvAye javuM nahIM. kemake-A prakAranA kalahAdithI utpanna thanArA zabdone sAMbhaLavAthI raudrabhAvanA utpanna thAya che. ane raudra bhAvanA utpanna thavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. ane AtmAnI paNa virAdhanA thAya che tethI AtmakalyANa karavAvALA munioe saMyama pAlana mATe AvA prakAranA kalahAdinA zabdone sAMbhaLavA nahIM. zrI sAgasUtra :4 Page #928 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 3 a. 11 zabdAsaktiniSedhaH vA 'jAva suNe' yAvat yathA vA ekakAna zabdAn gRNeti 'khuDiyaM dAriyaM paribhUttamaMDiyaM' kSullikAm - alpavayaskAM dArikAm - kanyakAm paribhukkamaNDitAm parivArAvRtAm 'alaMkiyaM' alaGkRtAm - AbharaNAdi bhUSitAm 'nibujjhamANi pehAe' nIyamAnAm azvAdinA dolAdinA vA sthAnAntaraM prApyamANAm prekSya-dRSTvA 'egaM vA purisaM bahAe nINijjamArNa' ekaM vA puruSaM vadhAya hananAya nIyamAnam - vadhasthAnaM prApyamANam 'pehAe' prekSya avalokya 'annayarAI tahappagArAI' anyatarAn vA tadanyAn vA tathAprakArAn tathAvidhAn 'saddAI' zabdAn zrotumicchayA 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' no abhisaMdhArayed - manasi vicArayed gamanAya - gantuM - aba phira bhI prakArAntara se anya sAMsArika lar3akI vagairaha ke zazurAla jAne ke samaya rodanAdi zabdoM yA kisI bhI puruSa ko vadha ke liye le jAne ke samaya meM utpanna rodanAdi zabdoM ko bhI jaina muni mahAtmAoM ko nahIM sunanA cAhiye yaha batalAte haiM-' se bhikkhU vA bhikkhuNI vA, jAva suNei' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla mahAtmA aura bhikSukI sAdhvI yAvat yadi vakSyamANa rUpavAle ekaika zabdoM ko sune -'taM jahA khuiDiyaM dAriyaM paribhUttamaMDiyaM' jaise ki choTI sI kamatI umara vAlI lar3akI ko jo ki apane mAtApitA bhAibahana sakhIsahelI vagairaha parivAra se ghari hui evaM 'alaMkiyaM' AbharaNa valaya hAramaNi nUpura kaTaka kuMDala eraGga nAnA prakAra ke bhUSaNoM se alaMkRta hai isa prakAra kI choTI sI lar3akI kI 'nighujjhamANIM pehAe' DolA mahaphA pAlakI yA ghor3e kI savArI ke dvArA dUsare sthAna meM arthAt sasurAla vagairaha meM le jAne ke samaya karuNa kandana rodana zabdoM ko sunakara evaM dekhakara evaM 'egaM vA purisaM vahAe nINijjamANaM pehAe' eka kisI bhI puruSa ko vadhasthAna para mArane ke liye le jAye jAne ke samaya meM usa puruSa ke yA usa ke parivAra mAtApitA strI bAlaka bAlikA vagai have kanyA vigere sAsare jatAM raDavAnA zabdane athavA purUSane vadha mATe laijavaanaa hoya tevA samaye thatA rohanAhi zaNhone na sAMbhayA viSe una re - ' se bhikkha yA bhikkhuNI vA' te pUrvokta saMyamazIla sAdhu mane sAdhvI 'jAva suNei' le vakSyamA prahAranA khe! ye! zamhone sAMbhaNe 'taM jahA' nevA - 'khuDiyaM dAriyaM paribhutta maMDiyaM' nAnI umaravALI kanyA ke je peAtAnA mA bApa bhAI bahena sa` sAhelI vagerethI gherAyela hAya tathA 'alaMkiya' AbhUSaNa hAra yUDI bhAgI, nUyUraDA DuDo meriMga vigeremane4 ahAranA asaM dharothI asata unyAne 'nibujjhamANi pehAe' 2tha hai bhaaii| athavA pANI athavA gheADAnI savArI dvArA bIjA sthaLe arthAt sAsare vigeremAM lai javAnA samaye karUNA janaka rohana nA hone sAMbhaNIne athavA lene tathA 'ega vA purisaM' adha puSane 'bahAe nINijjamANaM pehAe bhArayA bhATe vadhasthAna para sa bhavAnA sabhaye te purUSanA athavA tenA parivAra mAtA pitA strI khALaka| vigerenA dInatA vALA zabdone zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #929 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre saMkalpaM na kuryAdityarthaH, 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA evaM jANijjA' evaM-vakSyamANarItyA jAnIyAt-'taM jahA bahumagaDANi vA bahurahANi vA' tadyathA-bahuzakaTAni vA bahuzakaTasthAnajanyazabdAna, bahurathAn vA anekarathasthAne prayuktazabdAn 'bahumilakkhUNi vA' bahumlecchAn vA anekamlecchasthAnazabdAn 'bahupattANi' bahuprAntaraha ke dayanIya zabdoM ko sunakara yA dekhakara yA 'annayarAiM kA tahappagArAI saddAI' IsI prakAra ke dUsare bhI aneka prakAra ke zabdoM ko sunane kI icchA se 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' upAzraya se bAhara kisI bhI sthAna meM jAne ke liye mana meM saMkalpa yA vicAra nahIM karanA cAhiye kyoM ki isa prakAra ke bhI alpa vayaska laDakI vagairaha ke zabdoM ko sunane se sAMsArika viSayoM meM Asakti bar3ha jAne se saMyama kI virAdhanA hogI, isaliye saMyama pAlana karane vAle jaina muni mahAtmAoM ko aura jaina sAdhvI ko isa taraha kI lar3akI vagairaha ke karuNa krandana sunane se moha utpanna ho jAyagA aura saMyama pAlana meM mana nahIM lagegA isaliye isa prakAra ke zabdoM ko sunane ke liye bAhara nahIM jaay| aba phira bhI prakArAntara se bhI anekoM zakaTaratha vagairaha ke zabdoM ko bhI nahIM sunanA cAhiye yaha batalAte haiM -'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu evaM bhikSukI sAdhvI yadi evaM sahANi jANijjA' evaM vakSyamANa rUpavAle zabdoM ko jAne 'taM jahA bahu sagaDANi vA' jaise ki bahu zakaTa arthAt anekoM gADI ke sthAnoM meM utpanna zabdoM ko yA 'bahurahANi vA' bahuratha arthAt anekoM rathoM ke sthAno meM utpanna zabdoM ko yo 'baha milakkhUNi vA' bahumleccha arthAt aneko mleccho ke rahane ke sthAno meM utpanna zabdoM ko yAne nIca samAna 20 'annayarAI vA tahappagArAi sadAi' mA 542nA mAnata 55 mane 42nA hone savAnI 24AthI 'no abhisaMdhArijjA gamaNAe' upAzrayana bahAra kaI paNa sthAnamAM javA mATe manamAM saMkalpa ke vicAra karavo nahIM kemake A rItanA nAnI kanyA vigerenA zabdone sAMbhaLavAthI sAMsArika viSayamAM Asakti thavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che, tethI saMyamanuM pAlana karavAvALA munioe ke sAdhvIoe A prakAranA karUNa AkaMdana vigerenA zabda sAMbhavAthI maha utpanna thavAthI saMyama pAlanamAM mana lAge nahIM tethI AvA zabdo sAMbhaLavAnA hetuthI bahAra javuM nahIM. have zakaTa, ratha, vigerenA zabdone na sAMbhaLavA viSe kathana kare che. 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvAta sayabhazI sAdhu mana sAmI evaM sadANi jANijjA' le 2 // vakSyamA 4.2nA zahAne Md 'taM jh|' 'bahusagaDANi vA' 524 // 31 // sthAnAmA 5-nyn(2|| 20Ine 24 / 'bahurahANi vA' 5 / 2thApA sthAnAmA 5-nayatA zahAne athavA 'bahu milakkhUNi vA' pAchAnA 22vAnA sthAnI. zrI sAgasUtra :4 Page #930 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TokA zrutaskaMdha 2 sU. 3 a. 11 zabdAsaktiniSedhaH sthAnazabdAn 'annayarAI' anyatarAn 'tahappagArAI' tathAprakArAn virUparUpAn mahAzravAn 'vikhvarUvAI saddAI' anyatarAn-anyAn vA virUparUpAn-aneka prakArAn zabdAn 'mahA savAI' mahAzravAn-mahAzravasthAnabhUtAn zabdAn 'kaNNasoyagapaDiyAe' karNazravaNapratijJayAzrotumicchayA 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' no abhisaMdhArayed-vicArayed gamanAya gantuM saMkalpaM na kuryAditibhAvaH 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA bhikSukI vA 'annayarAI koma ke karor3I vagairaha ke rahane ke sthAno meM utpanna zabdoM ko 'bahu paccattANi vA' evaM bahu prAMta arthAt aneka prAMtAMta ke sthAno meM utpanna zabdoM ko yA 'aNNayarAI vA tahappagArAiM virUvarUvAI' isa prakAra ke dUsare bhI aneka sthAnoM meM utpanna aneka prakAra ke 'saddAI' zabdoM ko 'mahAsavAI' jo mahAzrava arthAt atyaMta Azrava karmAgamana ke mArga ho sakate haiM arthAt isa prakAra ke zabdoM ko sunane se saMsAra meM bAra bAra janma maraNa paraMparA ke kAraNabhUta karmoM ke Agamana kA mArga mAne jAte haiM isa prakArase aneka karmAgamana ke mArgabhUta zabdoM ko kaNNa soyaNapaDiyAe' kAnoM se sunane kI icchA se jainamuni mahAtmAoM ko upA. zraya se bAhara kisI bhI dUsare sthAna meM 'no abhisaMdhArijjA gamaNAe jAne ke liye mana meM saMkalpa yA vicAra bhI nahIM karanA cAhiye kyo ki isa taraha ke bahata zakaTa ratha mleccha prAnta vagairaha meM utpanna zabdoM ko sunane se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlana karanevAle jaina mahAtmAoM ko Atma kalyANArtha uparyukta zabdoM ko nahIM sunanA cAhiye kyoMki saMyama kA pAlana karanA hI jaina sAdhu aura sAdhvI kA parama kartavya mAnA jAtA hai| ___aba phira bhI prakArAntara se sAMsArika zabdAdi viSayoM kI Asakti se dara mAM thatA zane athavA nIca kemanA rahevAnA sthAnamAM thatA zabdone athavA "dana tANi vA' mane prAMta sthAnamA thata hone, 'annayarAI vA tahappagArAI virUvarUvAI sadAi' 240 pra42nA mI0n 595 mane sthAnamA yatA bhane prAranA ho / 2 'mahAsavAi' mahAzraya arthAt satyata mA meTa, sAthI saMsAramA pArapAra janmamaraNa paraMparAnA kAraNabhUta karmonA Agamana rUpa mAnavAmAM Ave che. AvI rItanA bhane4 bhAgamAnanA bhAgabhUta wone 'kaNasoyaNapaDiyAe' nAthI sAMbhavAnI rAthI bhunI mahArAjAme 'no abhisaMdhArijja gamaNAe' pAzrayanI mahA2 37 paNa anya sthAnamA javA mATe manamAM saMka9pa ke vicAra paNa karavo nahIM. kemake- A prakAranA ghaNAgADA ratha maleracha prAMta vigeremAM thatA zabdane sAMbhaLavAthI saMyamanI virAdhanA thAya tethI saMyamanuM pAlana karavAvALA munImahArAjAoe AtmakalyANa mATe pUrvokta zabdane sAMbhaLavA nahIM kemake saMyamanuM pAlana karavuM eja sAdhu ane sAdhavInuM parama kartavya mAnyuM che - have sAMsArika zabdAdi viSayomAM AsaktithI dUra rahevA munIoe anya zabdane zrI sAgasUtra :4 Page #931 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 920 AcArAMgace virUvarUbAI mahUssavAI anyatarAn-anyAn virUparUpAn-nAnAvidhAn mahotsavAn 'evaM jANijA' evam-vakSyamANarItyA jAnIyAt -'taM jahA-itthINi vA purisANi vA' strIrvA puruSAn vA 'therANi vA' sthavirAn vA 'DaharANi vA bAlakAn vA 'majjhimANi vA' madhyamAn vA-yuvakAn 'AbharaNavibhUsiyANi' AbharaNa vibhUSitAn-alaMkArAlaMkRtAn 'gAyaMtANi vA' gAyato vA-gAnaM kurvato vA 'vAyaMtANi vA vAdayato vA-bAdhavizeSANAM vAdanaM kurvato vA 'nanaMtANi vA' nRtyato vA-nRtyaM kurvato vA 'hasaMtANi vA' hasato vA 'ramaMtANi vA' ramamANAn vA 'mohaMtANi vA' mohayato vA-mohanaM kurvato vA 'vipulaM asaNaM pANaM khAima sAimaM vipulam-pracuram azanaM pAnaM khAdimaM svAdimaM paribhujaMtANi vA' paribhuJjAnAnA 'paribhAyaMtANi vA' paribhAjayato vA-paribhAjanaM vitaraNaM yA kurvato 'vichaDiyamANANi vA' rahane ke liye jaina muni mahAtmAoM ko dUsare prakAra ke bhI zabdoM ko nahIM sunanA cAhiye yaha batalAte haiM 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyama zIla sAdhu aura bhikSakI jaina sAdhvI yadi 'annayarAiM virUvaruvAI mahassavAI evaM jANijjA' aneka prakAra ke nAnA rUpavAle mahotsavoM ko yadi vakSyamANa rIti se jAna le ki 'taM jahA itthINi vA' strI jAti ko yA 'purisANi vA' puruSa jAti ko yA 'therANi vA sthavira vRddhoM ko yA 'DaharANi vA' Dahara bAlakoM ko yA 'majjhimANi vA AbharaNavibhUsiyANi' madhyama yuvako ko AbharaNoM se vibhUSita arthAt alaMkAroM se alaMkRta evaM 'gAyaMtANi vA' gAna karate hue tathA 'vAyaMtANi vA' jhAla mRdaGga vagairaha aneka prakAra ke khAdya vizeSa ko bajAte hue yA 'naccatANivA' nRtya karate hue evaM 'hasaMtAgi vA' hasate hue tathA 'ramaM. tANi vA mohaMtANi vA' ramate hue yA mohana karate hue yA 'viulaM asaNaM pANaM khAimaM sAimaM paribhujaMtANi vA' pracura azana bhojana pAna khAdima evaM svAdima isa taraha ke cAra prakAra ke AhArakA bhojana karate hue tathA 'paribhAyaMtANi cA' na sAMbhaLavA viSe sUtrakAra kathana kare che. __'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrvAta sayamazIsasAdhu sane sAdhvI 'annayarAIvirUvarUvAI mahUssavAiM evaM jANijjA' bhane 42 // gau / 351 // bhAsavAna 'evaM jANijjA' ne 16yamA prAthI ye 'taM jahA' gema hai-'itthINi vA' zrIjatane 'purisANi vA' 535tane 'therANi vA' vRddhone mth| 'DaharANi vA' mANahIna athavA 'majjhimANi vA' yuvAnAne 'AbharaNabhUsiyANi, gAyaMtANi vA' ma.bhUSaNathI visUSita bhane gAyana 42tA 'vAyaMtANi vA' dAsa bhRga vigere mana 542nA pAtrIne utA 1441 'naccaMtANi vA' nRtya 42tA tathA hsNt|nni vA' satA mane 'ramaMtANi vA' 2matA 'mohaMtANi vA' mA 5mA / athavA 'vipulaM asaNaM pANaM khAimaM sAimaM paribhujaMtANi vA' vipula azanabhejya pAna-peya khAdima ane svAdima A cAra prakAranuM bhajana karatA zrI sAgasUtra :4 Page #932 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 s. 3 a. 11 zabdAsaktiniSedhaH vikSepayato vA itasta-prakSepaM kurvato vA 'vigovayamANANi vA' vigopyamAnAn vA-prasiddhiM kurvato vA 'annayarAI tahappagArAI' anyatarAn vA tathAprakArAn 'virUvarUvAI mahUssapAI' virUparUpAn-aneka prakArAn mahotsavAn-mahotsavaprayuktazabdAn 'kaNNasoyaNapaDiyAe' karNazravaNapratijJayA-zrotumicchayA 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' no abhisaMdhArayed-no manasi saMkalpaM kuryAdi gamanAya-gantum na vicArayed 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSurvA azanAdi caturvidha AhAra jAta ko vitaraNa arthAt parosate hue yA 'vicchaDiyamANANi vA' idhara udhara vikSepa prakSepa karate hue yAne azanAdi caturvidha AhAra jAta ko paraspara meM idhara udhara dUsare kI ora raMgarabhasa meM yA haMsI makhaula meM pheMkatehae yA 'vigovadyamANANi vA' vigopana arthAt prasiddhi karate hue yA 'annayarAiMvA tahappagArAI anya dUsare bhI isa prakAra ke virUvarUvAiM mahassavAiM' virUparUpavAle aneka taraha ke mahotsavoM ke zabdoM ko 'kaNNasoyaNapaDiyAe' kAnoM se sunane kI icchA se 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' upAzraya se bAhara kisI bhI dUsare sthAno meM jAne ke liye jaina muni mahAtmAoM ko mana meM saMkalpa yA vicAra bhI nahIM karanA cAhiye kyoMki isa prakAra ke aneka mahotsava ke zabdoM ko sunane se muni mahAtmAoM kA bhI mana vicalita ho sakatA hai aura sAMsArika viSayavAsanA bar3ha sakatI hai jisa se saMyama kI virAdhanA ho sakatI hai isaliye Atma kalyANa karanevAle jaina sAdhu aura jaina sAdhvI ko isa prakAra ke maho tsava prayukta nAnA prakAra ke zabdoM ko sunane ke liye mana meM saMkalpa bhI nahIM kare aura tadanusAra sunane ke liye upAya se bAhara kahIM bhI nahIM jaay|| aba isa gyArahavAM adhyayana ke anta meM upasaMhAra karate hue batalAte haiMathavA paribhAya tANi vA' azanAhi yatuvidha mArane 12satA tathA 'vicchaDiyamANANi vA' mAma tama bhUta detA athavA 'vigovayamANANi vA' manAyatuvidha mAhArane eka bIjA Ama tema ekabIjAnI tarapha mazkarImAM pheMkatA ke chUpAvatA ke prasiddha karatA matha 'annayarAI tahappagArAi virUvarUvAi mahUssavAI" lon5 mApA mAranA bhane zatanA mahotsavAnA hone 'kaNNasoyaNapaDiyAe' hAnAthA samAna 2chAthI 'no abhisaMdhArijjA gamaNAe' pAzrayanI mahA2 36 55 mI sthAnamA vA mATe muniy| e manamAM saMkalpa ke vicAra paNa kara nahIM kemake-AvA prakAranA aneka mahatsa nA zabdone sAMbhaLavAthI munionA paNa mana calita thavA saMbhava che ane sAMsArika viSayavAsanAmAM Asakti thAya che tethI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI Atma kalyANa karavAvALA sAdhu ane sAdhvIe AvA prakAranA mahatsavamAM thanArA aneka prakAranA zabdone sAMbhaLavAne manamAM vicAra paNa karavuM nahIM tathA te sAMbhaLavAnI IcchAthI upAzrayanI bahAra paNa javuM nahIM. A0 116 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #933 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 922 AcArAMgasUtre bhikSukI vA 'no ihaloiehiM sadehi' no na khalu aihalaukikaiH manuSyAdhuccAritaiH zabdaiH 'no paraloiehi sadde hi' no vA paralaukikaiH devatiyaka pazupakSikRtaiH zabdaiH 'no suehi saddehi' no zrutaiH zabdaiH 'no amuehiM sadehi' no azrutaiH zabdaiH 'no diTehiM sadehiM' no dRSTaiH sAkSAdupalabdhaiH zabdaiH 'no adiTehiM sadde hiM' no adRSTai:-anupalabdhaiH zabdaiH 'no kaMtehiM saddehi' no kAntai:-kamanIyaiH manoramaNIyaiH zabdaiH 'sajijjA' sajyeta-anurajyeta no manuSya devatiryak prabhRtizabdeSu Asakto bhavet 'no gijjhijjA' no gRdhpet , na teSu zabdeSu gardhA vA kuryAt 'no mujjhijjA' no muhayet-teSu zabdeSu moha vA na kuryAt 'no ajjhovavajijA' no adhyupapadyeta-no vA teSu zabdeSu adhyupapanno vA bhavet , etAvatA manuSyadevatiryakprabhRti. zabdeSu na saGgaM kuryAt na vA rAgaM prApnuyAt no vA gAddhaye pratipadyet no vA teSu muhayeta nApi adhyupapadheta anyathA zabdAsacyA ajitendriyat svAdhyAyahAnirAgadveSAdayo doSAH iti 'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'no ihaloiehi saddehiM' aihalokika arthAt manuSyAdi uccArita zabdoM se evaM 'no paraloiehiM saddehiM' paralaukika arthAt devatiryaka pazu pakSIkRta zabdoM se tathA 'no suehi saddehi, no asuehi' zruta zabdoM se evaM azruta zabdo meM evaM dRSTa arthAt sAkSAt upalabdha zabdo meM evaM 'no adiTehiM saddehi' adRSTa arthAt anupalabdha zabdoM se evaM 'no kaMtehiM saddehi sajijA' kAMta arthAt kamanIya zabdoM meM Asakta nahIM ho arthAt manuSya deva tiryakU pazu pakSiyoM ke zabdoM meM Asakta nahIM ho evaM 'no gijjhijjA' isa prakAra ke manuSyAdi ke zabdoM ke zravaNa liye gardhA lobha nahIM kare aura 'no mujjhijjA' inake zabdoM ko moha bhI nahIM kare evaM 'no ajjhovavajijA' ina zabdoM meM atyaMta Asakta yA tallIna bhI nahIM ho, anyathA zabdo meM Asakti se ajitendriyatA aura svAdhyAya hAni evaM rAga have agIyAramAM adhyayanane upasaMhAra karatAM kahe che. 'se bhikkha vA bhikkhuNI vA' te pUrNata sayamazIla sAdhu mana sAmI 'no ihaloiehiM saddehi me als4 arthAt manudhyAhiye mozobhA tathA 'no pAraloiehiM sahAha' pArasa arthAta he tiya 4 51 pakSI 42 // zobhA 'no suehiM saddehi' zruta Avi bhane, 'no asuehiM saddehi' zruta Audi tathA 'no dihiM saddehi' 478 arthAt sAkSAtU thye| zahomo tathA 'no adidehi saddehi ma478 arthAt anu5155 zahomAM athavA 'no kaMtehi saddehi" id meTa 3 manIya zobhA 'sajijjA' 2||st yavu nA. zaTale , manuSya, heva, tiya"ya, pazu pakSIyAnA hemA mAsAta tha nahI tathA 'no gijjhijjA' mArItanA manuSyAhinA zaha bhATe yA arthAta alm 423 nahIM tathA 'no mujjhijjA' tabhanA mA bhoDa 423 / naDI. tathA 'no ajjhovavajjijjA' temanA zabdomAM atyaMta Asakta athavA tallIna thavuM nahIM. kAraNa ke zabdomAM Asa zrI sAgasUtra :4 Page #934 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 3 a. 11 zabdAsaktiniSedhaH 923 phalitam 'adhyayanamidamupasaMharannAha - 'eyaM khalu tassa bhikkhussa jAva jaijjAsi' etat khalu zabdavizeSeSu anAsaktipUrvakaM saMyamapAlanaM tasya bhikSukasya bhAvasAdhoH yAvat - bhikSukyA vA sAmagryam - samagraH AcAra :- sampUrNaH sAdhvAcAro bodhyaH, yat sarvArthe: - samyagjJAnadarzanacAritraiH samityA - paJcabhiH samitibhitri guptibhizca sahitaH san sAdhuH sadA-sarvadA yatetayatanApUrvakaM varteta 'tivemi' iti bravImi - kathayAmi - upadizAmIti bhAvaH 'sahasattikao sammatto' zabdasaptikA samAptA // sU0 3 // iti zrI vizvavikhyAta - jagavallabha - prasiddhavAcakapaJcadazabhASAkalita-lalita kalApAlApakapravizuddhagadyapadyAnaikagrantha nirmApaka - vAdimAnamardaka- zrI - zAhU chatrapatikolhApurarAjapradatta - 'jainazAstrAcArya' - padavibhUSita - kolhApurarAjaguru - bAlabrahmacArI jainAcArya jainadharma divAkara - pUjyazrI - ghAsIlAla - vrativiracitAyAM zrI AcArAMga trasya dvitIyazrutaskandhasya marmaprakAzikAkhyAyAM vyAkhyAyAM zabdasaptikA nAma ekAdazam adhyayanaM samAptam ||11|| dveSa vagairaha doSa ho sakate haiM isaliye ina zabdoM meM Asakti nahIM kare 'eyaM khalu tassa bhikkhussa jAva jahajAsi tibemi' yahI ukta zabda vizeSoM meM anAsakti pUrvaka saMyama kA pAlana karanA sAdhu aura sAdhvI kA sampUrNa AdhAra samajhA jAtA hai aisA vItarAga mahAvIra svAmIne kahA hai yaha sudharmA svAmI kahate haiM 'sahasattikao sampattI' zabdasaptaka samApta // sU0 3|| zrIjainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAla vrativiracita AcArAMgasUtra ke dUsare zrutaskaMdha kI marmaprakAzikAvyAkhyA meM zabda saptaka nAmakA gyArahavAM adhyayana samApta // 11 // kta rAkhavAthI ajItendriyapaNu tathA svAdhyAya hAnI tema ja rAgadveSa vigere doSo utpanna thAya che. tethI AvA prahAranA zabdamAM sati rAmavI nahIM' 'eyaM khalu tassa bhikkhussa jAijjAsittibemi' zobhAM asamta nayanuM sane utAranA zabda vizeSobhAM mnaasakti pUrNAMka sayamanuM pAlana karavuM e sAdhu ane sAdhvInA sa MpUrNa AcAra manAya che, A pramANe vItarAga mahArvIya svAmIe kahyuM che. A rIte sudharmAM svAmI gautamAdi gaNadharane 4 . 'sadasattikao sammatto' mA zabdasapta samApta thayuM // sU0 3 // zrIjainAcArya jainadharmAdivAkara pUjyazrI ghAsIlAla tiviracita AcArAMgasUtranI khIjA zrutaska MdhanI mama prakAzikA vyAkhyAmAM zabda saptaka nAmanuM agiyAramuM' adhyayana samApta 5 115 5 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #935 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre = dvAdazamadhyayanaM prArabhyate / mUlam-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA ahAvegaiyAI rUvAiM pAsai, taM jahA-gaMthimANi vA veDhimANi vA pUrimANi vA saMghAimANi vA kaTakammANi vA potthakammANi vA cittakammANi vA maNikammANi vA daMtakammANi vA pattachijjakammANi vA vivihANi vA veDhimAiM annayarAiM vA virUvarUvAiM rUvAiM cakkhudaMsaNapaDiyAe no abhisaMdhArija gamaNAe, evaM nAyavvaM jahA sahapaDimA savvA vAittavajjA rUvapaDimA vi // suu01|| paMcamaM sattikayaM sammattaM // 5 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA yathA vA ekakAni rUpANi pazyati, tadyathA grathitAni vA veSTimAni vA pUrimANi vA saMghAtimAni vA kASThakarmANi vA pustakarmANi vA citrakarmANi vA maNikarmANi vA dantakarmANi vA patracchedhakarmANi vA vividhAni vA veSTimAni anya. tarANi vA virUparUpANi rUpANi cakSurdarzanapratijJayA no abhisaMdhArayed gamanAya, evaM jJAtavyaM yathA zabdapratimA sarvA vAdivarjA rUpapratimApi // suu01|| pazcamI rUpasaptikA samAptA dvAdazam adhyayanaM samAptam // 5-12 // TIkA-ekAdaze adhyayane karNendriyasambaddhazabdaviSayakaM prarUpaNaM kRtam samprati dvAdaze adhyayane cakSurindriyasambaddha rUpaviSayakaM prarUpaNaM karoti-se bhikkhU vA bhikkhuNi vAsa bhikSurvA bhikSuko vA 'mahAvegaiyAI rUbAI pAsai' yathA vA ekakAni rUpANi pazyati 'taM jahA-paMthimANi vA' tadyathA-prathitAni vA-grathitapuSpAdi niSpAditasvastikAdirUpANi dvAdazaveM adhyayana kA prAraMbha gyArahaveM adhyayana meM karNendriya se sambaddha zabda kA nirUpaNa kiyA gayA hai aba isa bArahaveM adhyayana meM cakSurindriyase sambaddha rUpa kA nirUpaNa kiyA jAtA hai TIkArtha-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI bA, ahAvegaiyAiM svAiMpAsai' vaha pUrvokta bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI yadi vakSyamANa svarUpa ekaika rUpoM ko dekhe 'taM jahA gaMthimANi vA' jaise ki grathita arthAt puSpAdi se niSpAdita adhyayana bAramuM agIyAramA adhyayanamAM kaNendrithI saMbaddha zabdanuM nirUpaNa karavAmAM Avela che. have A bAramA adhyayanamAM cakSu iMdriyanA saMbaMdhavALA rUpanuM nirUpaNa karavAmAM Ave che TI-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sayabhAra sAdhu bhane sAvI 'ahA vegaiyAI rUvAiM pAsaI' ne vakSyamA zatanA 4 me 3yAna nude 'taM jahA' 214 zrI sAgasUtra :4 Page #936 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 1 a. 12 rUpAsaktiniSedha: 925 vA 'veDhimANi vA' veSTimAni vA vastrAdiniSpAdita putalikAprabhRtirUpANi 'pUrimANi vA' pUrimANi vA abhyantara puraNadvArA niSpAdita puruSAdyAkRtirUpANi 'saMghAimANivA' saMghAtimAni - colakaprabhRtirUpANi 'kaTukammANi vA' kAThakarmANi vA kASThatakSaNa kriyAniSpAdita rathAdirUpANi 'potthakammANi vA' pustakarmANi vA sudhAdi lepanadvArA kRtalepyakarmANi 'cittammANi vA' citrakarmANi vA prasiddhAnyeva 'maNikammANi vA' maNikarmANi vA padmarAgAdi vicitramaNiniSpAditasvastikAdirUpANi 'daMtakammANi vA' dantakarmANi vA dantamayaputalikAdirUpANi 'patta chijjakammANi vA' patracchedya karmANi vA patracchedanakriyA niSpannarUpANi 'vividhANivA' vividhAni vA anekaprakArANi 'veDhimAI' veSTimAni rUpANi 'annarAI vA anyatarANi vA anyAni 'virUvarUvA ruvAI' virUparUpANi- anekavidhAni rUpANi svastika Adi ke rUpoM ko evaM 'veDhimANi vA' veSTima arthAt vastrAdi se niSpAdita kaThaputalI vagairaha ke rUpoM ko yA 'pUrimANi vA' pUrima arthAt aMdara ko pUraNa dvArA niSpAdita puruSAdi AkRti vAle rUpoM ko evaM 'saMghAimANi vA' saMghAtima arthAt colaka prakRti ke rUpoM ko yA 'kaTTakammANi vA' kASThakarma arthAt lakar3I ko chIlachAla kara niSpAdita rathAdi ke rUpoM ko evaM 'potthakammANi vA' pustaka meM arthAt sudhA cunA vagairaha ke lepa dvArA kiyA huA lepya karmo ko evaM 'cittakammANi vA' citrakarmoM ko evaM 'maNikammANi vA' maNikarma arthAt padmarAga vagairaha aneka maNi dvArA niSpAdita svastika Adi ke rUpoM ko evaM 'daMtakammANi vA' daMtakarma arthAt daMtamaya puttalAdi yAne dAMtoM se banAye hue kaThaputalI vagairaha ke rUpoM ko evaM pattachijjakammANi vA' patracchedya karma arthAt patroM ke chedana kriyA se niSpanna rUpoM ko evaM 'vivihANi vA' vividha arthAt aneka prakAra ke 'veDhimAI annayarAI vA' veSTima arthAt vastrAdi se niSpAdita 'gaMdhimANi vA' puNyAdvithI gUMthIne manAvesa vasti vigere ipone 'veDhimANi vA' athavA veSTita bheTale ! vastrAhithI manAvesa yUtajI vigerenA ipone athavA 'pUrimANi vA' rima bheTale } maha2 3 larIne manAvesa 3Sa vigerenI sAhRtivAjA ipone athavA 'saMghAimANi vA' saMdhAtibha meTale - vigere iyone athavA 'kaTukammANi vA' aSTa bhu bheTale }-sAmDAne chosIne manAvesa sthAhitA iyone athavA 'potthakammANi vA' pusta peTale } yUnA vigerethI uresa veSya bhane tathA 'cittakammANi vA' citra bhane tathA 'maNikammANi vA' bharmi arthAt padmarAga vigere bhane bhaliyo dvArA manAvesa svastiTha vigere 3pone athavA 'daMtakammANi vA' 'tambha arthAta hAthIdAMta vigere hAMtathI manAvesa cutajI vigerenA iyone athavA 'pattajjikammANi vA' patrachedha yA arthAt patrone naDiyAthI manAvesa putaNI vigerenA upane athavA 'vivihANi vA veDhimAI' bhane prAranA veSTibha vastra vigerethI manAvesa yutI vagerenA upane athavA 'annayarAI vA virUvarUvAI' zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #937 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 926 AcArAgasatre 'cakkhudaMsaNapaDiyAe' cakSurdarzanapratijJayA cAkSuSapratyakSI kartum 'no abhisaMdhArijjA gamaNAe' no abhisandhArayed-manasi vicArayed gamanAya gantuM saMkalpa na kuryAdityarthaH 'evaM nAyavaM jahA sahapaDimA' evam-uktarItyA jJAtavyA yathA zabdapratimA zabdaviSayiNI pratijJA prarU. pitA tathaiva 'savvA vAittavajjA rUvapaDimAvi' sarvA vAditravarjA-bAdhavizeSarahitA rUpapratikaThaputalI vagairaha ke rUpoM ko yA isa prakAra ke dUsare 'virUvarUvAI cakkhudaMsaNa paDiyAe' aneka rUpoM ko AMkho se dekhane kI icchA se arthAt cAkSuSa pratyakSa karane ne liye 'no abhisaMdhArijA gamaNAe' upAzraya se bAhara kisI bhI dUsare sthAnoM meM jAne ke liye mana meM saMkalpa yA vicAra nahIM kare, kyoMki isa prakAra ke svastika Adi ke atyanta darzanIya rUpoM ko dekhane se sAMsArika viSayoM kI ora Asakti bar3ha jAne se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlana karanevAle sAdhu aura sAdhvI ko isa taraha ke uparyukta rUpoM ko nahIM dekhanA cAhiye aura isa prakAra ke rUpoM ko dekhane ke liye upAzraya se bAhara kisI bhI dasare sthAnoM meM jAne ke liye mana meM saMkalpa yA vicAra bhI nahIM karanA cAhiye kyoMki saMyama kA pAlana karanA hI jaina muni mahAtmAo kA parama kartavya samajhA jAtA hai, yahAM para pUrvokta evaM nAyavvaM jahA saddapaDimA savvA' zabdoM ke viSaya meM jitanI bAteM batalAyI gayIM haiM usI prakAra se rUpoM ke bAre meM bhI sArI bAteM samajhanI cAhiye kintu 'vAittavajjA rUvapaDimA vi' kevala vAdina arthAt gAjA bAjA jhAla mRdaGga paravauja vagairaha ko chor3a denA cAhiye arthAtU bAjA viSaya kI mA 42nA mI bhane 3yAne 'cakkhudasaNapaDiyAe' mAthI pAnI 627|thii 'no abhisaMdhArijjA gamaNAe' upAzrayanI mahAra 31 mAre 2thaNe 41 / mATe bhanabhA sa465 ke vicAra karavo nahIM. kema ke AvA prakAranA svastika vigerenA atyaMta cittAkarSaka rUpane jevA thI sAMsArika viSenI tarapha Asakti thavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che, tethI saMyamanuM pAlana karavAvALA sAdhu ke sAdhvIe AvA prakAranA pUrvokta rUpane jovA na joIe. tathA AvA prakAranA rUpane jovA mATe upAzrayanI bahAra koI paNa anya sthAnamAM javAne manamAM vicAra paNa kare nahIM. kema ke saMyamanuM pAlana karavuM e ja bhunI mAnu 52ma 4tavya mAnavAmA mApesa cha 'evaM nAyavvaM jahA sadda raDimA savvA vAittabajjA rUvapaDimAvi' mA viSayamA pUrvAta zAha apanA samayamA 22 4thana 42wi Avela che. e ja pramANenuM saghaLuM kathana A rUpanA saMbaMdhamAM samajavuM paraMtu kevaLa vAtra mRdaMga Dhola vigere vAdya saMbaMdhI kathanane cheDIne anya saghaLuM kathana A rUpanA zrI sAgasUtra :4 Page #938 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TokA zrutaskaMdha 2 sU. 1 a. 12 rUpAsaktiniSedhaH mApi rUpaviSayiNI pratijJApi jJAtavyeti bhAvaH 'paMcamaM sattikayaM sammattaM' paJcamI rUpa. saptikA samApta ||suu0 1 // itizrI vizvavikhyAta-jagadvallabha-prasiddhavAcakapaJcadazabhASAkalita-lalitakalApAlApakapravizuddhagadhapadyAnaikagranthanirmApaka-vAdimAnamardaka-zrI zAhU chatrapatikolhApura rAjapradatta-'jainazAstrAcArya-padavibhUSita-kolhApurarAjaguru-bAlabrahmacArI jainAcArya jainadharmadivAkara-pUjyazrI ghAsIlAla-vrativiracitAyAM zrI AcArAMgasUtrasya dvitIyazrutaskandhasya marmaprakAzikAkhyAyAM vyAkhyAyAM paJcamI rUpasaptikA nAma dvAdazamadhyayanam samAptam // 5-12 // vaktavyatA ko chor3akara dUsarI sArI zabda viSayiNI ukta vaktavyatA ke samAna hI rUpa viSayiNI vaktavyatA bhI samajhanI cAhiye, isa prakAra 'paMcamaM sattikayaM sammattaM' paJcama saptaka arthAt rUpaviSayaka pAMcavAM saptaka samApta / / sU0 1 // zrIjainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAla vrativiracita AcArAMgasUtra ke dUsare zrutaskaMdha kI mameprakAzikAvyAkhyA meM rUpa saptaka nAma kA bArahavAM adhyayana samApta // 12 // nA viSepa sabhI rIta sabhA 'paMcamaM sattikayaM samattaM' mA rIte 5yama sasa arthAt rUpa saMbaMdhI pAMcamuM saptaka samApta thayuM che sU. 1-12 che zrIjainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAla gativiracita AcArAMgasUtranI bIjA zrutaskaMdhanI marmaprakAzikA vyAkhyAmAM zabda saptaka nAmanuM bAramuM adhyayana samApta . 12 | zrI aayaa| sUtra : 4 Page #939 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 928 AcArAMgasUtre trayodazam adhyayanaM prArabhyatemUlam-parakiriyaM ajjhatthiyaM saMse siyaM no taM sAyae no taM niyame, siyA se paro pAe Amajijja vA pamajijja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro pAyAiM saMvAhijja vA palimadija vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro pAyAiM kusijja vA raijja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro pAyAiM tilleNa vA ghayeNa vA vasAe vA makkhijja vA abhigija vA no taM sAyae nA taM niyame, se siyA paro pAyAI luddheNa vA kakkeNa vA cunneNa vA vaSNeNa vA ulloDhija vA uThavalijja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro pAyAI sIodagaviyaDeNa vA usiNodagaviyaDeNa vA uccholijja vA pahelija vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro pAyAiM annayareNa vilevaNajAeNa AliMpijja vA viliMpijja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro pAyAiM annayareNa dhUvaNajAeNa dhUvijja vA padhUvija vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro pAyAo ANuyaM vA kaMTayaM vA nIharijja vA visohijja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro pAyAo pUyaM vA soNiyaM vA noharijja vA visohijja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro kAyaM Amajjejja vA pamajjijja vA, no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro kAyaM loTeNa vA saMvAhijja vA palimadijja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro kAyaM tilleNa vA ghayeNa vA vasAe vA makkhijja vA anbhaMgijja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro kAyaM luddheNa vA kakkeNa vA cunneNa vA vaNNeNa vA ulloDhijja vA ubalijja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro kAyaM sIodagaviyaDeNa vA usiNiodagaviyaDeNa vA uccholijja vA paholijja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro kArya annayareNa vilevaNajAeNa AliMpijja vA viliMpijja vA no taM sAyae no zrI AyAgasUtra:4 Page #940 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 1 a. 13 parakriyAniSedhaH taM niyame, se siyA paro kArya annayareNa dhUvaNajAeNa dhUvijja vA padhUvijja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro kAryasi vaNaM Amajijja vA pamajjijja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro kAryasi vagaM saMvAhija vA palimadijja vA no taM sAyae no niyame, se siyA paro kAryasi varNa tilleNa vA ghaeNa vA vasAe vA makkhi jja vA abhaMgijja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro kAyaMsi vaNaM ludreNa vA kakkeNa vA cuNNeNa vA vaNeNa vA ullodijja vA uThavalejja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro kAryasi vaNaM sImodagaviya DeNa vA usiNiodagaviyaDega vA uccholijja vA paholijja vA no taM sAyae no taM niyame se siyA paro kAryasi vaNaM vA gaMDaM vA araiM vA pulayaM vA bhagaMdalaM vA annayareNa vA satthajAeNaM acchidijja vA vicchidijja vA, no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro kAryasi vaNaM vA gaMDaM vA araiM vA pulayaM vA bhagaMdalaM vA annayareNaM satthajAeNaM AcchidittA vA vicchidittA vA pUyaM vA soNiyaM vA nIharijja vA visohijja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro kAyaMsi vaNaM vA gaMDaM vA araI vA pulaiyaM vA bhagaMdalaM vA Amajijja vA pamajjijja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro kAryasi vaNaM vA gaMDaM vA agiM vA pulayaM vA bhargadalaM vA saMvAhija vA palimadina vA no taM sAyae no taM niyame, se liyA paro kAryasi vaNaM vA gaMDaM vA araI vA pulayaM vA bhagaMdalaM vA tilleNa pA ghaeNa vA vasAe vA makkhijja vA abhigijja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro kAryasi vaNaM vA gaMDaM vA araI vA pulayaM vA bhagaMdalaM vA luddheNa vA kakkeNa vA cunneNa vA vaNNeNa vA ulloDhijja vA uvvalejja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro kAyaMsi vaNaM vA gaMDaM vA araiM vA pulayaM vA bhagaMdalaM vA sIodagaviyaDeNa vA usiNiodagaviyaDeNa vA uccholi A0 117 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #941 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 930 AcArAMgasUtre jjA vA paholijja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro kAryasi vaNaM vA gaMDaM vA araiM vA pulayaM vA bhagaMdalaM vA annayareNaM satthajAeNaM acchidijja vA vicchidijja vA annayareNaM satthajAeNaM acchidittA vA vicchidittA vA pUyaM vA soNiyaM vA nIharigja vA visohijja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro kAyaMsi seyaM vA jallaM vA niharija vA visohija vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro acchimalaM vA kaNNamalaM vA daMtamalaM vA nahamalaM vA nIharija vA viso. hija vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro dIhAiM vAlAI dIhAI vA romAI, dIhAI bhamuhAI, dIhAiM kakkharomAiM dIhAiM vasthiromAiM kapijja vA saMThavijja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro sIsAo likkhaM vA jUyaM vA nIharija vA visohijja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro aMkasi vA paliyaMkasi vA tuyahAvittA pAyAI Amajjijja vA pamajjijja vA no taM sAyae no taM niyame, evaM hiTimo gamo pAyAi bhANiyavvo, se siyA paro aMkasi vA paliyaMkaMsi vA tuyaTTAvittA hAraM vA addhahAraM vA uratthaM vA geveyaM vA mauDaM vA pAlaMba vA suvaNNasuttaM vA Avihijja vA piNahijja vA no taM sAyae no taM niyame, se siyA paro ArAmaMsi vA ujjANaMsi vA nIharittA vA pavisittA vA pAyAiM Amajjijja vA pabhajija vA no taM sAyae no taM niyame, evaM neyabvA annamannakiriyA vi ||muu0 1 // chAyA-parakriyAm AdhyAtmikIm sAMzleSikIm no tAm AsvAdayet no tAM niyamayet syAt tasya paraH pAdau AmRjyAd vA pramRjyAdvA no tAm AsvAdayet no tAm niyamayet tasya syAt paraH pAdau saMvAhayet vA parimayed vA no tAm Asvadayed no tAM niyamayed, tasya syAt paraH pAdau spRze vA raJjayed vA no tAm AsvAdayed no tAM niyamayed vA tasya syAt paraH pAdau tailena vA ghRtena vA vasayA vA mrakSayeda vA abhyaJjayed vA no tAm AsvAdayed no tAM niyamayeda tasya syAt paraH pAdau lodhreNa vA karkeNa vA cUrNena vA varNena vA ullolayed vA udavalayed vA no tAm AsvAdayed no tAM niyamayet tasya syAta paraH pAdau zItodakavikaTena vA uSNodakavikaTena vA utkSA zrI sAgasUtra :4 Page #942 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 1 a. 13 parakriyAniSedhaH 931 lathedvA prakSAlayedvA, no tAm AsvAdayet no to niyamayet tasya syAt paraH pAdau anyatareNa vilepanajAtena Alimped vA vilimped vA no tAm AsvAdayeda no to niyamayet tasya syAt paraH pAdau anyatareNa dhUpajAtena dhUpAyed vA pradhUpAyed vA no tAm AsvAdayed no tAM niyamayet tasya syAt paraH pAdayoH khanukaM vA kaNTakaM vA nirhared vA vizodhayed vA no tAm AsvAdayed no tAM niyamayet tasya syAt paraH pAdayoH pUyaM vA zoNita vA nihereda vA vizodhayeda vA no tAm AsvAdayeda no tAm niyamayet tasya syAt paraH kAyam AmRjyAd vA pramRjyAd vA no tAm AsvAdayed vA no tAM niyamayeda, tasya syAt paraH kArya loSThena saMvAhayed vA parimadeyed vA no tAma AsvAdayed no tAm niyamayed tasya syAt paraH kAyaM tailena vA ghRtena vA vasayA vA mrakSayed vA abhyaJjayed vA no tAm AsvAdayed no tAM niyamayet tasya syAt paraH kAyaM lodhraNa vA karkeNa vA cUrNena vA varNena vA ullolayed vA udvalayed vA no tAm AsthAdayed no to niyamayet , tasya spAt paraH kAyaM zItodakavikaTena vA uSNodakavikaTena vA unkSAlayed vA prakSAlayed vA no tAm AsvAdayed no tAM niyamayeta , tasya syAt paraH kAyam anyatareNa vilepana jAtena Alimped vA vilimped vA no tAm AsvAdayed no tAm niyamayet tasya syAt paraH kAyam anyatareNa dhUpanajAtena dhUpayed vA pradhUpayed vA no tAm asvAdayed no tAM niyamayat , tasya syAt paraH kAye vraNam AmRjyAd vA pramR. jyAd vA no tAm AsvAda yed no tAM niyamayet tasya syAt paraH kAye vraNaM saMvAhayed vA parimardayed vA no tAm asvAdayed no tAM niyamayet , tasya syAt paraH kAye vraNam tailena vA ghRtena vA vasayA vA mrakSayed vA abhyaJjayed vA no tAm AsvAdayed no tAM niyamayet tasya syAt paraH kAye vraNam logheNa vA karkaNa vA cUrNana vA varNana vA ullolayed vA udvalayed vA no tAm AsvAdayed yo tAM niyamayet , tasya syAt paraH kAye vraNam zItodakavikaTena vA uSNodakavikaTena vA utkSAlayed vA prakSAlayed vA no tAm AsvAdayet no tAm niyamayet tasya syAt paraH kAye vraNaM vA gaNDaM vA arati vA pulakaM vA bhagandaraM vA anyatareNa zastrajAtena AcchindyAt vA vicchindyAd vA no tAm AsvAdayed-no tAM niyamayet , tasya syAt paraH kAye vraNaM vA gaNDaM vA arati vA pulakaM vA bhagandaraM vA anyatareNa zastra jAtena Achidya vA vicchidya vA pUrva vA zoNitaM vA niharet vA vizodhayed vA no tAm AsvAdayed no tAM niyamayet , tasya syAt paraH kAye vraNaM vA gaNDaM vA Arti vA pulakaM vA bhagandaraM vA AmRjyAd vA pramRjyAd vA no tAm AsvAdayeda no tAM niyamayet , tasya syAt paraH kAye varNa vA gaNDaM vA arati vA pulakaM vA bhagandaraM vA saMvAhayed vA parimardayed vA no tAm AsvAdayed no tAM niyamayet tasya syAt paraH kAye vagaM vA gaNDaM vA ati vA pulakaM vA bhagandaraM vA taile na vAgha tena vA vasayA pA mrakSayed vA abhyaJjayed vA no tAm AsvAdayeda no tAM niyamayet , tasya syAt paraH kAye vraNaM vA gaNDaM zrI sAgasUtra :4 Page #943 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 932 AcArAMgasUtre vA ati vA pulakaM vA bhagandaraM vA lobhreNa vA karkeNa vA cUrNana vA varNena vA ullolayed vA udvartayeda vA no tAma AsvAdayeda no tAM niyamayeta tasya syAta paraH kAye braNaM vA gaNDaM vA ararti vA pulakaM vA bhagandaraM vA zItodakavikaTena vA uSNodakavikaTena vA utkSA layed vA prakSAlayed vA no tAm AsvAdyed no tAM niyamayet , tasya syAt paraH kAye vraNaM vA, gaNDaM vA arati vA, pulakaM vA bhagandaraM vA anyatareNa zAstra nAtena AcchindyAt vA vicchindyA dvA anyatareNa zAstra nAtena acchidya vA vicchidya vA pUyaM vA zoNiya vA niharedvA vizodhayeta no tAm AsvAdayedvA no tAM niyamayet , tasya syAt paraH kAye svedaM vA jallaM vA nirharedvA vizodhayed vA no tAm AsvAdayed no tAM niyamayet tasya syAt paraH akSiAle vA karNamalaM vA dantamalaM vA nakhamalaM vA nirhareda vA vizodhayeda vA no tAm AsvAdayed no tAM niyamayet / tasya syAt paraH dIrghAn vAlAn dIrghANi vA lomAni doghauM bhruvau, dIrghANi kakSAromANi dIrghANi vastiromANi kRnted vA saMsthApayed vA no tAm AsvAdayed no tAM niyameta, tasya syAt paraH zIrSakAd likSA vA yUkA vA nihered vA vizodhayed vA no tAm AsvAdayed vA no tAM niyamayeta, tasya syAt paraH aGka vA paryake vA svApayitvA hAraM vA ardhahAraM vA ura:sthaM vA graiveyakaM vA mukuTaM vA prAlamba vA suvarNasUtraM vA avaghnIyAd vA pinahayed vA no tAm AsvAdayed no tAm niyamayet tasya syAt paraH ArAme vA udyAne vA nihatya vA pravizya vA pAdau AmRjyAd vA pramRjyAd vA no tAm AsvAdayet no tAM niyamayet, evaM jJAtavyA anyonyakriyApi suu01|| TIkA-dvAdaze'dhyayane rAgadveSotpatti nimittabhUta rUpavizeSa darzanasya pratiSedhaH prarUpitaH samprati trayodaze'dhyayane'pi prakArAntareNa rAgadveSotpatti nimittasya pratiSedhaM prarUpayituM parakriyAnAmakaM saptakakasya paSThamadhyayanaM prArabhate, tatra sAdhunimittam anyavyaktidvArA ___ aba terahavAM adhyayana kA prAraMbha TIkArtha-bArahavAM adhyayana meM rAgadveSa kI utpatti meM nimittabhUta rUpa vizeSa ke darzana kA pratiSedha kiyA gayA hai aba terahaveM adhyayana meM bhI prakArAntara se rAgadveSa kI utpatti meM nimittabhUta parakriyA vagairaha kA pratiSedha karane ke liye saptakaika kA chaThA adhyayana Arambha karate haiM-usa meM sAdhu ke nimitta kisI bhI anya vyakti dvArA kriyamANa kriyA ko parakriyA kahate haiM, yahAM para para zabda ke ke artha batalAye gaye haiM-1 tatpara, 2-anyatarapara, 3-Adezapara, 4-kramapara, 5 adhyayana teramuM TIkAI-bAramA adhyayanamAM rAgadveSanI utpattimAM nimittarUpa parakriyA vigerene niSedha karavAmAM Avela che.have A teramA adhyayanamAM paNa prakArattarathI rAga dveSanI utpattImAM nimittarUpanA parakiyA vigerene niSedha karavA mATe sataikakanA cha adhyayanane prAraMbha karavAmAM Ave che. A adhyayanamAM sAdhunA nimitte kaIpaNa anya vyakti dvArA karavAmAM AvanArI kriyAne zrI sAgasUtra :4 Page #944 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 1 a. 13 parakriyAniSedhaH kriyamANakriyA parakriyA ucyate, parazabdArthaca prakRte SaDvidhaH pUrvAcAryai kathitaH 1 tatparaH, 2 anyataraparaH, 3 AdezaparaH, 4 kramaparaH, 5 bahupara:, 6 pradhAnaparazceti tatra ekaH paramANuH dvitIyaparamANoH sakAzAd bhinnatvAt tatparazabdena ucyate sa paramANuH tasmAd anya (dvitIya) paramANoH paraH bhinno vartate iti tatparazabdArthaH, anyatarapara zabdArthastu - ekaM dvacaNukraM paramANudvayayuktatvAt, dvitIyaM tryaNukaM dvayaNu katryayuktatvAt evam anyat caturaNukAdikamanena paramANupuJjayuktatvAt parasparaM te dvyaNukAdayaH ekasya dvitIyasmAd bhinnatvena anyataraparatvena ucyate, AdezaparazabdArthastu kasyApi svAminaH adhikAriNo vA AjJArUpA dezapAlanatatparo bhRtyAdiH Adezaparo bodhyaH, ekaprAdezika dravyAd dviprAdezikadravyaM kramaparatvena ucyate evaM rItyA saMkhyAkramadRSTayA paraH padArthaH kramaparaH kathyate, bahuparastu - eka paramANIH paramANutrayaparamANucatuSTayAdiyuktaM dravyaM bahuparaM kathyate, bahupara aura 6 - pradhAnapara, ekaparamANu dvitIya paramANu se bhinna hone se taspara zabda se vyavahRta hotA hai arthAt vaha paramANu usa se anya yAne dUsare paramANu se bhinna hai isa ko tatpara kahate haiM, anyatarapara zabda kA artha to yaha hai kieka daNuka do paramANuoM se yukta hotA hai aura dvitIya vyaNuka tIna dvyaNukoM se yukta hotA hai evaM anya caturaNukAdi aneka paramANupuoM se yukta hotA hai isa taraha ve dvaNuka vagairaha eka ko dUsare se bhinna hone se anyatarapara zabda se vyavahRta hote haiM, Adezapara zabda kA artha yaha hai ki kisI bhI svAmI yA adhikArI kI AjJA rUpa Adeza ke pAlana meM tatpara bhRtya vagairaha ko Adezapara zabda se vyavahRta kiyA jAtA hai, evaM kramapara zabda kA artha yaha hai ki eka prAdezika dravya se faprAdezika dravya kramapara zabda se vyavahRta hotA hai isa prakAra saMkhyA krama kI dRSTi se parapadArtha kramapara kahalAtA hai, aura bahupara zabda kA artha yaha hai ki eka paramANu ke paramANutraya aura paramANu catuSTayAdi parakriyA kahe che. ahIMyA para zabdanA cha a batAvavAmAM AvyA che. 1 tatpara 2 anyatarapara 3 A dezapara 4 kamapura 5 bahupara ane 6 pradhAnapara temAM eka paramANuM thI bIjA paramANuM judA haiAvAthI tatpara zabdathI vyavahAra thAya che. anyatarapara zabdaneA a tA e che ke-eka hrayaNuka e paramANu ethI yukta hAya che. ane bIjuM RNuMka traNa dhaiyaNukAthI yukata hAya che. ane bIjA cAra aNudi aneka paramANuM puothI yukata hAya che. e pramANe e hrayaNuka vigere ekane khIjAthI judA heAvAthI anyatarapara zabdathI vyavahAra karAya che Adezapara zabdane a e che ke-kAipaNa svAmInI ke adhikArInI AjJArUpa AdezanA pAlanamAM tatpara evA nAkara vigerene Adezapara zabdathI vyavahAra karavAmAM Ave che. tathA kramapara zabdanA ae che ke-eka prAdezika dravyathI dvi prAdezika thAya che A pramANe saMkhyA kramanI dRSTithI parapadA kramapara zrI AcArAMga sUtra : 4 933 dravya kramapara zabdathI vyavahata kahevAya che. ane bahupara Page #945 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 934 AcArAMga sUtre ekasmAd paramANoH dvitIyasya paramANoH adhikaparamANu bhedakRtameva tayoH parasparabhinnatvaM bodhyam, pradhAnaparazabdArthaH khalu svaparaprAdhAnya mahimnA yaH sajAtIyebhyA bhinnatvavyapadezabhAg bhavati sa pradhAnaparo bodhyaH, yathA manuSyeSu bhagavAn tIrthakRt pradhAno vartate, pazuSu siMhaH, vRkSeSu vaTapanasa azokAdiH pradhAna ucyate etena idaM nirgalitam - nijApekSayA anyo janaH paraH kathyate tasmAt anyagRhasthAdi dvArA sAdhunAM kRte kriyamANA kriyA para kriyAtvena vyapadizyate, tAmetAM parakriyAM prarUpayan tAM niSedhati sUtrakAraH - 'parakiriyaM asthiyaM saMsesiyaM' parakriyAm - - paraH svApekSayA'nyastasya zArIrikavyApArarUpA kriyA parakriyAtAM parakriyAm, AtmasambandhitayA kriyamANAM tathA sAMzleSikIm - karmabandhanarUpa se yukta dravya ko bahupara kahate haiM arthAt eka paramANu se dvitIya paramANu ko adhika paramANu bheda kRta ho una donoM paramANuoM ko paraspara bhinna rUpa se samajhA jAtA hai evaM pradhAnapara zabda kA artha yaha hai ki apane pada kI pradhA janatA kI mahimA se jo sajAtIya vastuoM se bhinna kahalAtA hai usa ko pradhAnapara kahate haiM jaise manuSyoM meM bhagavAn tIrthakara pradhAna haiM, pazuoM meM kesarIsiMha aura vRkSoM meM vaDa yA Amra aura azoka vagairaha pradhAna kahalAtA hai isa saba kA sArAMza yaha hai ki apane se dUsarA para kahalAtA hai isaliye anya gRhasthAdi ke dvArA sAdhu ke liye kI jAtI huI kriyA ko parakriyA kahate haiM isa parakriyA kA nirUpaNa karate hue usa ko sUtrakAra niSedha karate haiM- 'parakiriyaM' parakriyA arthAt apane se anya dUsarA para kahalAtA hai aura usa kI zArIrika vyApAra rUpa kriyA ko parakriyA kahate haiM isa parakriyA ko 'ajjhatthiyaM' AdhyAtmikI arthAt Atma sambandhI, yAne apane liye kI jAtI huI hone se ora 'saMsesiyaM' 'sAMzleSikI kahate haiM etAvatA gRhastha zrAvaka ke dvArA zArIrika vyApAra ke rUpa meM sAdhu ke zabdanA artha e che ke-eka 5mANunA paramatraya ane paramANu catuSTaya vigerethI yukata dravyane khaDupara kahe che. arthAt eka paramANu bIjA parama zune adhika paramANu be kRta ja e beu paramANuone paraspara bhinna rUpathI samajavAmAM Ave che. tema ja pradhAnapara zabdanA artha e che ke-peAtAnA padanI pradhAnatAnA mahimAthI je sajAtIya vastuethI bhinna kahevAya che. tene pradhAnapara kahe che. jema manuSyeAmAM bhagavAna tIrthaMkara pradhAna che. pazuomAM siMha ane vRkSemAM vaDa ke AMkhe ane azeka vigere pradhAna kahevAya che. A kathananA sArAMza eja che ke-peAtAnArthI khInne para kahevAya che. tethI anya gRhasthAdi dvArA sAdhune mATe karavAmAM AvatI kriyAne parakiyA kahe che. A parakriyAnu nirUpaNa karatAM strakAra tenA niSedha raiche. - ' parakiriyaM ajjhatthiyaM' parayA arthAt yanAthI jIna para havAya che. ane tenI zArIrika vyApArarUpa kriyAne parakriyA kahe che. e parakriyAne AdhyAtmikI arthAt Atma saMbaMdhI bheTale DepotAnA bhATe uravAmAM AvatI hovAthI bhane 'saMsesiya' sAMSiThI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #946 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 1 a. 13 parakriyAniSedhaH ___935 saMzleSakAriNIm 'no taM sAyae' no naiva khalu tAm AdhyAtmikIm sAzleSikIzca parakriyAM sAdhuH AsvAdayet 'abhiSet, manasA tatrAbhilASaM na kuryAdityarthaH, evaM 'no taM niyame no-naiva vA tAM-tathAvidhAM parakriyA niyamayeda-kAyena vacasA vA kArayediti bhAvaH manasA vacasA kAyena vA tAM parakriyAM nAnumodayedityarthaH samprati tAM parakriyAM vizeSato darzayitumAha- se siyA paro pAe Amajijja vA pamajjijja vA tasya-pratikarmarahita zarIrasya sAdhoH syAt-kadAcit, paraH-gRhasthaH zraddhayA pAdau rajasA'valiptau AmRjyAda liye kI jAtI huI kriyA bandhana ke kAraNa hone se 'no taM sAyae' usa ko sAdhu AsvAdana nahIM kare arthAta mana se usa parakriyA ko sAdhu abhilASA nahIM kare aura 'no taM niyame' evaM vacana se usa parakriyA ko na karAve, arthAt mana vacana aura zarIra se usa parakriyA kA anumodana sAdhu nahIM kareM kyoM ki ukta rIti se uparyukta parakriyA ko mana se cAhane para yA kAya tathA vacana se samarthana karane para karmabandhana hotA haiM isaliye saMyamazIla sAdhu aura sAdhvI ko mana vacana aura kAya se parakriyA kA anumodana yA samarthana nahIM karanA cAhiye kyo ki karmabandhana ko dUra karane ke liye ho jaina muni mahAtmAoM ne pravrajyA grahaNa kI hai isaliye sAdhu aura sAdhvI aisA kisI bhI parakriyA kA samarthana nahIM kareM jisa se ki karmabandha ho, aba vizeSa rUpa se parakriyA kA pradarzana karate haiM-'se siyA paro pAe Amajija vA' usa pratikarmarahita zarIravAle sAdhu ke yadi kadAcita para arthAta gRhastha zrAvaka zraddhA bhakti se dhUli vagairaha se liptapAdoM kA AmArjana kare yA arthAt karma baMdhanarUpa saMzleSane karavA vALI hovAthI AdhyAtmika ane saMzleSikI kahe che. kahevAne hetue che ke-gRhastha zrAvaka dvArA zArIrika vyApAra rUpe sAdhune mATe karavAmAM mAvatI yA mn| 4 / 291 35 pAthI 'no taM sAyae no taM niyame' sAdhuse bhanathI e parakriyAnI abhilASA karavI nahI. ane kAya arthAt zarIrathI ane vacanathI e parakiyAne karAvavI nahIM arthAt mana, vacana ane zarIrathI e parakriyAnuM sAdhue anumodana 42 nahI. 'se siyA paro pAe Amajijja vA pamajjijja vA' tathA 75241 52kriyAne manathI cAhavAthI athavA kAyathI tathA vacanathI samarthana karavAthI kamabaMdha thAya che. tethI 'no taM sAyae no taM niyame' sAdhu bhane sAye mana payana mana yahI parakriyAnuM anudana ke samarthana karavuM nahIM kAraNa ke karmabaMdhane dUra karavA mATe ja jaina munioe sAdhupaNa svIkArela che. tethI sAdhu ane sAThavIe evI koI paNa parikriyAnuM samarthana karavuM nahIM ke jenAthI karmabaMdha thAya. vizeSa prAthI 52ThiyA matAva cha-'se siyA paro pAe Amajjijja vA pamaH jjijja vA' se pratima 2hita zarIravANA sAdhunA dhUma vigezthA 527|yes pArnu 52 zrI sAgasUtra :4 Page #947 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 936 AcArAMgasUtre vA - ISad mArjanaM kuryAt, pramRjyAd vA bahumArjanaM kuryAd vA 'no taM sAyae no taM niyame' no-naiva khalu tAm AmArjanapramArjanarUpAM parakriyAm AsvAdayet - sAdhuH manasA nAbhilaSet iti bhAvaH no-naiva vA niyamayet kAyena vAcA vA na anumodayet, kArayed vA 'se siyA paro pAyAI saMvAhijja vA palimaddijja vA' tasya pratikarmarahitazarIrasya sAdhoH syAtkadAcit paraH - gRhasthaH pAdau saMvAhayet saMmardayed vA parimardayed vA 'no taM sAyae' no naiva khalu taM pAdau saMvAhayantaM parimardayantaM vA gRhastham sAdhuH AsvAdayetmanasA nAbhilaSedityarthaH 'no taM niyame' no-naiva kila tam - pAdayoH saMvAhanaM parimardanaM vA kurvantam gRhasthaM niyamayet-kAyena vacasA vA lAnumodayet kArayed vA 'se siyA paro pAyAI 'pamajijja vA' pramArjana kare arthAt pratikarma saMskArAdi rahita sAdhu ke dhUlikarmoM se aliptapairoM kA thoDA yA adhika mArjana yadi zraddhA se zrAvaka gRhastha kare to 'no taM sAyae' jaina muni mahAtmA usa kA AsvAdana arthAt mana se abhi lASA bhI nahIM kareM aura 'no taM niyame' kAya tathA vacana se bhI pAdamArjana kA anumodana yA samarthana nahIM kareM kyoMki ukta rIti se gRhastha zrAvaka ke dvArA sAdhu muni mahAtmAoM ke pairoM ko pramArjana karane se jaina sAdhu ko karmabandha hogA isaliye usa kA mana vacana kAya se nahIM samarthana karanA cAhiye, evaM 'se siyA paro pAyAI saMvAhija vA' usa pratikarma saMskAra rahita zarIravAle sAdhu ke pairoM kA yadi kadAcit para arthAt gRhastha zrAvaka saMvAhana kare dabAve yA 'palimaddijja vA' saMmardana kare to usa pAdasaMvAhana tathA saMmardana kriyA rUpa parakriyA kI 'no taM sAyae' mana se abhilASA nahIM kare aura 'no taM niyame' vacana evaM kAya se usa pAdasaMvAhana tathA saMmardana kriyA kA anumodana yA samarthana bhI nahIM kareM arthAt usa gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAte hue pAda saMvAhana yA pAda saMmardana kriyA arthAt gRhastha zrAvaka bhakitabhAvathI Amana ke pramAna kare arthAt pratikrama saMskAra vinAnA sAdhunA dhULanA karNeAthI kharaDAyela pagone thADuM ke vadhAre mAna arthAt akSAsana pure to 'no taM sAyae no taM niyame' bhuniyo tenu AsvAdana arthAt manarthI abhilASA karavI nahIM ane kAya tathA vacanathI paNa e pAdaprakSAlananuM anumAdana ke samana karavu nahI. kema ke--ka / prakArathI gRhastha zrAvaka dvArA sAdhunA pAdenu` prakSAlana ke pramArjana karavAthI sAdhune ka baMdha thAya che. tethI mana vacana ane ayArthI tenuM samarthana nahIM 'se siyA paro pAyAI saMvAhijja vA palimajjijja vA ' tathA e pratika saMskAra vagaranA zarIravALA sAdhunA pagonuM e kadAca para arthAt gRhasth zrApa sa MvArDana 43 hajAve athavA saMbharhana ure to 'no taM sAyae' the pAsavAna tathA saMmardInI kriyArUpa parakriyAnI manathI icchA na kare no taM niyame' ane vacanathI e pAda savAhana tathA samana kriyAnuM anumedana ke samana na karavuM, arthAt e gRhastha zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #948 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 1 a. 13 parakriyAniSedhaH 937 phusijja vA raijja vA' tasya-sAdhoH syAt-kadAcit paraH- gRhasthaH pAdau sparzayed vA raJjayed vA 'no taM sAyae' no-naiva kila tam-pAdau sparzayantaM raJjayantaM vA gRhastham sAdhuH AsvAdayet-manasA nAbhilaSet , 'no taM niyame no-naiva khalu tam-gRhastham pAdau sparzayantaM raJjayantaM vA kAyena vacasA vA nAnumodayet // 'se siyA paro pAyAI tilleNa vA ghaeNa vA vasAe vA' tasya-bhAvasAdhoH syAt-kadAcit paro-gRhasthaH pAdau tailena vA, kA sAghu aura sAdhvI ko anumodana nahIM karanA cAhiye isI taraha se siyA paro pAyAI phusijja vA raijja vA' usa pratikarma rahita zarIravAle sAdhu ke pAdoM kA sparzana aura anuraJjana yadi kadAcit koI gRhastha zrAvaka kare to 'no taM sAyae' usa gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAte hue sAdhu ke pAdoM ke sparzana aura raJjana kriyA rUpa parakriyA ko jaina muni mahAtmA mana se abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame usa gRhastha zrAvaka ke dvArA zraddhA bhakti se kiye jAte hue sAdhu ke pAdoM kA sparzana aura raJjana rUpa parakriyA kA vacana kAya se bhI anumodana nahIM kareM kyoMki ukta rIti se pAda sparzAdi karmabandha kA kAraNa mAnA jAtA haiM isaliye usa kA mana vacanakAya se samarthana nahIM karanA cAhiye kyoMki jaina muni mahAtmAoMne karmabandhoM se chuTakArA pAne ke liye pravajyA yA dIkSA saMyama kA grahaNa kiyA haiM isaliye karmabandha kA hetubhUta pAdasparzanAdi kA samarthana nahIM karanA cAhiye / ukta rIti se yadi gRhastha zrAvaka sAdhu muni mahAtmAoM ke caraNoM kA tailAdi se mAliza kare to jaina sAdhu evaM sAdhvI usa kA anumodana nahIM kareM yaha batalAte haiM-'se siyA paro pAyAI tilleNa vA' yadi usa jaina sAdhu ke pAdoM zrAvaka dvArA karavAmAM AvatA pAdasaMvAhana ke pAdasaMmaIna kiyAnuM sAdhu ke sAlavIe manamohana 42 nahI prabhArI se siyA paro pAyAI phusijja vA raijja vA' se pratikarma vinAnA zarIravALA sAdhunA pagone sparza ane anuraMjana je kadAca keIgRhastha zrAvaka kare te e gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatA sAdhunA paganuM sparzana ane manu24 35 52yAne bhuniya bhanathI 'no taM sAyae' mmilaa| 42vI nahI bhane gRhastha zrAvaka dvArA zraddhAbhaktithI karavAmAM AvatA sAdhunA pagone sparza ane anuraMjanarUpa yAnu 'no taM niyame' kyana bhane yathI manubhAhana 5 42 nahI bha3 Sxa RthI pAdaspazadi karmabaMdhanuM kAraNa mAnavAmAM Ave che. tethI tene manavacana ane kAyAthI samarthana karavuM nahIM kemake munimahArAjae karmabaMdhathI chUTavA mATe dIkSA grahaNa karela che tethI karmabaMdhanA hetubhUta pAdasparzanAdi kriyAnuM samarthana karavuM nahIM ukata prakArathI je gRhastha zrAvaka sAdhuonA pagone tela vigerethI mAlIza karete munImahArAjee tenuM manumohana na 421 / viSe 4thana 42 cha,-'se siyA paro pAyAI tilleNa vA' ne saadhun| 5o ya marthAt 25 zrApa tathA mA 'ghaeNa vA' dhauthI mathavA 'vasAe vA' A. 118 zrI sAgasUtra :4 Page #949 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 938 AcArAMgasUtre ghRtena vA, vasayA vA dravyauSadhivizeSeNa 'makkhijja vA abhigija vA' mrakSayedvA parimardanaM kuryAt , abhyaJjayedvA abhyaJjanaM kuryAdvA tAha 'no taM sAyae no taM niyame' no tam-mrakSayantamabhyaJjayantam gRhastham AsvAdayet-manasA abhilaSet no tam mrakSayantam abhyaJjayantam gRhasthaM niyamayet-kAyena vacasA vA anumodayet-'se siyA paro pAyAI' tasya-bhAvabhikSukasya syAt-yadi kadAcit paro-gRhasthaH pAdau 'luddheNa vA ko kadAcit para arthAtU gRhastha zrAvaka taila se yA 'ghaeNa vA vasAe vA ghRta se yA, vasA arthAta dravyauSadhi vizeSa se 'makkhijja vA' mrakSaNa arthAt parimardana yA mAliza kare yA 'abhiMgija vA' abhyaJjana kare to usa kI arthAt tailAdi se pAda kA mardana aura abhyaJjana kI jaina sAdhu abhilASA nahIM kareM 'no taM sAyae' mana se usa kI icchA nahIM kareM aura 'no taM niyame vacana se tathA zarIra se bhI usa kA anumodana nahIM kareM, etAvatA sAdhu ke caraNoM ko taila ghRtAdi se mAliza karate hue usa gRhastha zrAvaka ko mana vacana karma se samarthana nahIM karanA cAhiye kyoMki isa prakAra ke gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAte hue pAdAdi kA taila ghRtAdi se mardana abhyaJjana karmabandha kA kAraNa hotA haiM isaliye sAMsArika karmabandhoM se chuTakArA pAne ke liye pravrajyA dIkSA grahaNa karanevAle sAdhu ko ukta manAdi kriyA rUpa parakriyA kA svIkAra nahIM karanA cAhiye aura anumodana yA samarthana bhI nahIM karanA caahiye| ____ aba phira bhI prakArAntara se gRhastha dvArA sAdhu ke pAdAdi kA piSTakAdi dravyoM se udavartana kare to usa ko bhI sAdhu svIkAra nahIM kareM yaha batalAte haiM'se siyA paro pAyAiM luddheNa vA' usa jaina sAdhu ke pAdoM ko yadi kadAcit vasA arthAt yauSadhi vizeSayI 'makkhijja vA' prakSa arthAt bhAlIathavA 'abhigijja vA' anya 42 te 'no taM sAyae no taM niyame tenI meTa tesa vigerethI pAdamardana ane atyaMjananI sAdhu ke sAkavIe abhilASA karavI nahIM. tathA manathI paNa tenI IcchA karavI nahIM tathA vacanathI ane zarIrathI paNa tenuM anumodana karavuM nahIM. kahevAne hetu e che ke-sAdhunA paganuM tela ke ghIthI mAlIza karatA e gRhastha zrAvakane manavacana ane karmathI samarthana karavuM nahIM kema ke gRhastha zrAvaka dvArA A rIte karavAmAM AvatA paga vigerenuM tela ke ghI vigerethI mardana-mAlIsa ke abhaMjana karmabaMdhanuM kAraNa thAya che tethI sAMsArika karmabaMdhathI chuTakAro meLavavA mATe dIkSA grahaNa karanArA sAdhue erItanI maInAdi kriyArUpa parakriyAne svIkAra karavo nahIM. temaja anumodana ke samarthana paNa karavuM nahIM. have prakArAntarathI gRhastha dvArA sAdhunA pagavigerenuM leTavigere padArthothI udvartanane pIra sAdhu na 421 / viSa sUtra42 4thana re cha.- 'se siyA paro pAyAI luddheNa vA' zrI mAyArAgasUtra :4 Page #950 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 1 a. 13 parakriyAniSedhaH kakkega vA' logheNa vA-piSTakadravyeNa karkeNa vA-snAnIyadravyavizeSeNa vA 'cUNNeNa vA vaNNeNa vA' cUrNena vA-godhUmAdi cUrNadravyavizeSeNa varNana vA-kuGkamAdi varNavizeSeNa (pA. 332) Adi 'ulloDhi ja vA uvvalijja vA' ullolayed vA-saMsRSTau kuryAd , udvartanaM vA kuryAdityarthaH tarhi 'no taM sAyae no taM niyame' no tam-udvartayantaM gRhastham niyamayet-manasA abhilapet no vA tam udvartayantaM gRhastham AsvAdayed 'kAyena vacasA vA anumodayet, tasya gRhasthasya udvartanAdi kriyAm manasA vacasA vapuSA vA para-gRhastha zrAvaka zraddhAbhakti ke kAraNa lona dravya se arthAt piSTaka dravya se yA 'kakkeNa vA cuNNeNa vA' karka arthAt snAnIya dravya vizeSa se yA cUrNa arthAt godhUmAdi cUrNa dravyavizeSa se yA 'vaNNeNa vA' varNa arthAt kuGkumAdi varNa vi. zeSa se yA pAuDara vagairaha se 'ulloDhijja vA' saMmRSTa kare yA 'uvvalija vA' udavartana kare to usa udvartanAdi parakriyA ko 'no taM sAyae' jaina sAdhu mana se AsvAdana nahIM kareM arthAtU usa lodhrAdi dravyoM se pAdoM ke udavartanAdi kI mana se abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame' vacana tathA kAya se usa kA anumodana yA samarthana bhI nahI kareM kyoMki isa prakAra ke gRhastha zrAvakoM dvArA kiyA gayA pAdoM ke piSTakAdi dravyoM se udvartanAdi parakriyA karmabandhana kA hetu mAnI jAtI haiM isaliye sAMsArika karmabandhanoM se chuTakArA pAne ke liye dIkSA pravrajyA grahaNa karanevAle jaina sAdhu muni mahAtmAoM ko isa prakAra gRha stha zrAvakoM dvArA kiye jAne vAle piSTaka cUrNa dravyoM se pAdoM ke udvartanAdi ko mana se abhilASA nahIM karanI cAhiye aura vacana se tathA zarIra se usa udvartanAdi parakriyA kA anumodana bhI nahIM karanA caahiye| e sAdhunA pagane je kadAca para arthAt gRhastha zrAvaka zraddhAbhakitane laI ledha dravyathI mAta vATa vigairethI mth| 'kakkeNa vA 44 arthAt nAbAnA vizeSa nA pahAya thI athavA 'cuNNeNa vAyU thI yU hAtha thI meTale 5 / 172 vigairathI mayA 'vaNNeNa vA' pae arthAt vigere 15 vizeSayI 'ulloDhijja vA uvvalijja vA' sasaSTa 42 mth| samAva vatana tA me nA 52yAnI jaina sAdhuse 'no taM sAyae no taM niyame manathI tenuM AsvAdana karavuM nahIM arthAt e ledhAdi padArthothI paga vigerenA udvartana vigerenI manathI abhilASA karavI nahIM. tathA vacana ane kAyAthI tenuM anumedanake samarthana paNa karavuM nahIM. kemake A prakAranA gRhastha zrAvake dvArA karavAmAM AvatA piSTakAdi padArthothI udvartAnAdi parakriyA karmabaMdhane hetu manAya che. tethI sAMsArika karma baMdhanethI chuTakAro meLavavA dIkSA grahaNa karavAvALA sAdhumuni mahArAjAoe A rIte gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatA piSTaka vigere cUrNAdi dravyathI udvartanAdinI manathI abhilASAkaravI nahIM. temaja vacanathI zarIrathIe udvartanAdi parakriyAnuM anumodana karavuM nahIM zrI sAgasUtra :4 Page #951 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 940 AcArAMgasUtre no samarthayedityarthaH 'se siyA paro pAyAI sIodagaviyaDeNa vA' tasya-bhAvasAdhoH syAt-kadAcit yadi paro-gRhasthaH pAdau zItodakavikaTena vA-atyantazItodakena 'usi. NIodagaviyaDeNa vA' uSNodakavikaTena vA-atyantoSNodakena vA 'uccholijja vA paho. lijja vA' utkSAlayeda vA-kizcit prakSAlanaM kuryAt , prakSAlayed vA-adhikaM vA prakSAlanaM vA kuryAt 'no taM sAyae no taM niyame' no tam-AkSAlayantaM prakSAlayantaM vA gRhastham AsvAdayet manasA no abhilaSet, no vA tam-AkSAlayantaM prakSAlayantaM vA gRhastham niyamayetkAyena vacasA vA prerayet, manasA vacasA vapuSA vA gRhasthasya sAdhuH pAdaprakSAlanakriyAM nAnu___ aba phira bhI prakArAntara se gRhastha zrAvakoM dvArA kiye jAnevAle sAdhu muni mahAtmA ke caraNoM kA zItodakAdi se prakSAlanAdi parakriyA ko bhI jaina sAdhu mana vacana karma se anumodana nahIM kareM yaha batalAte haiM-'se siyA paro pAyAI sIodagaviyaDeNa vA' usa jaina sAdhu ke caraNoM ko yadi kadAcitU para arthAt gRhapati gRhastha zrAvaka zraddhA bhakti se atyanta zItodaka se yA 'usiNodagaviyaDeNa vA' atyanta uSNodaka se 'uccholijja vA' thoDA sA yA adhika sA 'paholina vA prakSAlana kare to usa zItodaka aura uSNodaka se pAdaprakSAlana kriyA rUpa parakriyA kA 'no taM sAyae' mana se AsvAdana arthAtU abhilASA jaina sAdhu nahIM kareM aura 'no taM niyame vacana zarIra se bhI usa pAda prakSAlanAdi kriyA kA anumodana yA samarthana nahIM kareM kyoMki gRhastha zrAvakoM ke dvArA kiye jAne vAle isa prakAra ke zItodakAdi se sAdhu ke caraNoM kA prakSAlanAdi parakriyA karmabandhana kA kAraNa mAnI jAtI haiM isaliye saMsAra ke karmabandhanoM se mukta hone ke liye pravajyA yA dIkSA grahaNa karane vAle jaina sAdhu muni mahAtmA ko isa prakAra ke zItodakAdi se pAdaprakSAlanAdi kriyA rUpa parakriyA ko mana - have gRhastha zrAvake dvArA karavAmAM AvatA ThaMDA pANIthI sAdhuonA pagonuM prakSAlana vigere parakiyAnuM sAdhue mana vacana ane karmathI, anumodana na karavA viSe kathana 42 cha 'se siyA paro pAyAiM sIodagaviyaDeNa vA' sAdhunA yAna ne Aya 52 mAt 172514 zraddhA mAhitI atyaMta pothI athavA 'usiNodagaviyaDeNa vA' atyAta 12 pAyIthI 'uccholijja vA paholijja vA' yA dhAre dhuve to 22 81. pANIthI , garama pANIthI govA35 52dhyiAnu 'no ta sAyae' bhanathI bhAvAna marthAta 427 bhuniye 42vI nahI ane 'no taM niyame' kyanayI hai zarIrathI 5y e pAdaprakSAlanAdi kriyArUpa parakriyAnuM anumadana ke samarthana karavuM nahIM. kema ke-gRhastha zrAvake dvArA karavAmAM AvatI A prakAranI ThaMDApANi vigerethI sAdhunA pagadhevArUpa parakiyA karmabaMdhanuM kAraNa manAya che. tethI saMsAranA karmabaMdhanathI mukta thavA mATe dIkSA grahaNa karavA vALA munimahArAje A prakAranA ThaMDApANI vigerethI pagadhavA vigere rUpa kriyA zrI sAgasUtra :4 Page #952 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 0 1 a. 13 parakriyAniSedhaH modayedityarthaH 'se siyA paro pAyAiM annayareNa vilevaNajAeNa' tasya-bhAvasAdhoH syAdyadi kadAcit paraH-zrAvako vA gRhasthaH pAdau anyatareNa-kenApi ekatareNa vilepanajAtenavilepana dravyeNa 'AliMpijja vA viliMpijja vA' Alimpeda vA-kizcilepanaM kuryAda, vilimpada vA-adhikaM vA lepanaM kuryAt tahiM 'no taM sAyae no taM niyame no tam-AlepanaM kurvantam vilimpayantaM vA gRhastham AsvAdayeta-manasA abhilaSet , no vA tam-AlimpayantaM vilimpayantaM vA gRhastham niyamayet-prerayet 'se siyA paro pAyAI' tasya-bhAva vacana evaM karma se anumodana yA samarthana nahIM karanA cAhiye kyoMki isa prakAra ke pAdaprakSAlanAdi karavAne se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlana karanevAle sAdhu muni mahAtmA usa kI abhilASA nahIM kreN| phira bhI dUsare DhaMga se jaina muni mahAtmAoM ke caraNoM ko candanAdi vile. pana dravyoM se vilepana gRhastha zrAvaka karanA cAhe to usa ko bhI jaina sAdhu svIkAra nahIM kareM yaha batalAte haiM-'se siyA paro pAyAiM annayareNa vilevaNa jAeNa' usa jaina sAdhu ke pAdoM ko yadi para arthAt gRhastha zrAvaka zraddhA bhakti se anyatara arthAt kisI bhI eka vilepana candanAdi dravyoM se 'aliMpija vA viliMpija vA' Alepana yA vilepana kare to usa candanAdi vilepana dravya se pAdoM ke vilepanAdi kriyA rUpa para kriyA ko jaina sAdhu 'no taM sAyae' mana se AsvAdana arthAta abhilASA nahIM kareM, evaM 'no taM niyame vacana aura karma se bhI usa vilepanAdi kriyA kA anumodana yA samarthana nahIM kareM kyoMki gRhapati gRhastha zrAvakoM ke dvArA kiye jAnevAle isa prakAra ke tyAgazIla pUrNa tapasvI jaina sAdhu ke caraNoM kA candanAdi vilepana dravyoM se AlepanAdi kriyA ko parakriyA hone se usa ko karma bandhana ke kAraNa mAne jAne se saMyama ko virAdhanA hogI isaliye saMyamapAlana karane vAle jaina sAdhu muni mahAtmA isa prakAra ke rUpa parakriyAnuM mana, vacana, ane karmathI anumodana ke samarthana karavuM nahIM. jaina sAdhu muninA pagane caMdana vigere vilepana padArthathI vilepana kare tene sAdhue na svii||2|| viSe 4thana 32 cha. 'se siyA paro pAyAI annayareNa vilevaNajAeNa' saadhun| 5ona ne 52 arthAt 25 14 zraddhA mastithI 5 nAhi dravyApI 'AliMpijja vA' viliMpijja vA' mAlepana , vilepana 42 tA se yaha vivepana dravyathI 5zAnI vivepana yA35 52DiyAnusAdhuye 'no taM sAyae' bhanathI mApAna arthAt ch| 42vI nahI tathA 'no taM niyame' kyanayI mana bhayo 5 me viayile yAnu anumodana ke samarthana karavuM nahIM kema ke-gRhastha zrAvake dvArA karavAmAM AvanArA AvA prakAranA tyAgazIla sAdhunA pagonuM caMdanAdi vilepana dravyathI AlepanAdikriyA parakriyA hovAthI tene karmabaMdhanuM kAraNa mAnavAmAM AvyAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI zrI mAyArAgasUtra :4 Page #953 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 942 AcArAMgasUtre sAdhoH niSpratikarmazarIrasya syAt-kadAcid yadi paro-gRhasthaH pAdau 'annayareNa dhRvaNajAeNa' anyatareNa-ekatareNa dhUpanajAtena-dhUpena aguruguggulAdi sugandhidravyavizeSeNa 'dhUvijja vA padhRvijja vA' dhUpayed vA-kazcid vA dhUpitau kuryAt , pradhUpayed vA-adhika vA sudhUpitau kuryAt pAdau iti zeSaH, 'no taM sAyae no taM niyame' no tam-dhRpayantaM pradhapayantaM vA gRhastham AsvAdayet-manasA abhilaSet , no vA tam-pAdau dhUpayantaM pradhRpayantaM vA gRhastham niyamayet-prerayet-kAyena vacasA vA anumodayet , tasya gRhasthasya dhUpanakriyAM gRhastha zrAvakoM dvArA kiye jAne vAle candanAdi vilepana ko mana se svIkAra nahIM kare aura vacana tathA kAya se usa kA samarthana yA anumodana nahIM kareM kyoMki isa prakAra kA vilepanAdi kriyA karmabandha karatI hai aura karmabandha hone se jaina muni ko saMsAra se chuTakArA nahIM ho sakegA isaliye isa kI anumati gRhastha zrAvakoM ko nahIM de, yA isa ke liye usa ko preraNA bhI nahIM kreN| aba dUsare bhI prakAra se parakriyA vizeSa kA niSedha karate haiM-'se siyA paro pAyAI annayareNa dhUvaNajAeNa' usa jaina sAdhu ke caraNoM ko yadi para arthAt gRhastha zrAvaka zraddhAbhakti se dhUpa jAta arthAt dhUpa agarabatI vageraha se yA guggulAdi sugandhita dravya vizeSa se 'dhUvija vA' thoDA sA dhUpita arthAt suvAsita kare yA 'padhUvija vA' adhika suvAsita kare to usa gRhastha zrAvakoM ke dvArA kiye jAne vAle pAdoM ko dhUpAdi se sudhUpanA kriyA rUpa para kriyA 'no taM sAyae' jaina muni mahAtmA mana se AsvAdana arthAt abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame vacana kAya se bhI usa sudhUpanAdi kriyA kA anumodana yA samarthana nahIM kareM kyoMki isa prakAra ke gRhastha zrAvakoM dvArA kiye jAnevAle jaina saMyamanuM pAlana karavAvALA sAdhue A rIte gRhastha zrAvako dvArA karavAmAM AvanArA caMdanAdi vilepanane manathI svIkAra karavo nahIM. ane vacanathI ane kAyathI tenuM samarthana ke anumodana karavuM nahIM. kema ke A prakAranI vilepanAdi kriyA kamabaMdha kare che. ane karmabaMdha thavAthI sAdhune saMsArathI chuTakAro thatuM nathI. tethI tenI anumati ApavI nahIM athavA tene mATe tenI preraNA paNa karavI nahIM. ve prazantarathI 52ThiyAnA niSedha 42 che-'se siyA paro pAyAiM annayareNa' se saadhun| 5ona ne 52 arthAt 1725 zrA14 zraddhAlatithI mane ||2naa 'dhUvaNajAeNa dhUvijja vA' dhUpajAta arthAt dhUpa agarabatti vigerethI athavA gugaLa vigere sugarthita padArtha vizeSathI thaa| dhUpita arthAta suvAsita 3re 404 / 'padhUvijJa vA' padhAre suvAsita 12 to me gRhastha zrAvako dvArA karavAmAM AvanArI pagene dhUyAdithI suvAsita karavArUpa parakriyAne 'no taM sAyae' sAdhuse bhanathI mAvAna arthAt misASA 42vI nahI mane 'no taM niyame' kyanathI yathA 55 me susita vigere yAnu anumAna hai samaya na karavuM nahIM. kemake A prakAranA gahatha zrAvako dvArA karavAmAM AvanArA sAdhunA zrI sAgasUtra :4 Page #954 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 1 a. 13 parakriyAniSedhaH manasA vacasA vapuSA vA na samarthayedityarthaH 'se siyA paro pAyAo khANuyaM vA kaMTayaM vA' tasya-bhAvabhikSukasya syAt-yadi kadAcit paro-gRhasthaH pAdAbhyAM pAdAda vA khaNukaM vA sUcyagrAdikaM, kaNTakaM vA-zalyaM 'nIharija vA visohijja vA' nirhared vA-niSkAzayed, vizodhayed vA uddhared vA-vizodhanaM vA kuryAt tahi 'no taM sayae no taM niyame no tamsAdhu muni mahAtmAoM ke pAdoM kA dhUpa agarabattI vagairaha se sudhUpanAdi kriyA rUpa parakriyA karmabandhana ke kAraNa hotI haiM isaliye karmabandhoM se chUTane ke liye dIkSA grahaNa karanevAle sAdhu ko isa prakAra ke sugandhita dhUpAdi dravyoM se caraNAdi suvAsita karane vAlI kriyA kI abhilASA nahIM karanI cAhiye aura vacana kAya se bhI usa kA samarthana nahIM karanA cAhiye kyoM ki isa prakAra ke dhRpanAdi kriyA ko svIkAra karane se saMyama kI virAdhanA hotI haiM isaliye saMyama pAlanArtha jaina muni ko isa kA mana vacana evaM tana se bhI anumodana nahIM karanA cAhiye kyoMki jaina sAdhu ko saMyama kA pAlana karanA hI parama kartavya mAnA jAtA hai, __aba phira bhI prakArAntara se parakriyA vizeSa kA niSedha karate haiM-'se siyA paro pAyAo khANuyaM vA' yadi usa jaina sAdhu ke pAdoM se yA pAda se khaNuka arthAt sUcI ke agrAdi bhAga ko yA 'kaMTayaM vA' kaNTaka arthAt zalyAdi kAMTA ko para-arthAt gRhastha zrAvaka 'nIharija vA' nikAle arthAt niSkAzita kare, yA 'visohijja vA' vizodhita kare arthAt udUdhRta kare to usa gRhastha zrAvaka ke dvArA pAdoM se yA eka pAda se kAMTA vagairaha kA niSkAzana yA vizodhana kriyA rUpa para kriyA ko sAdhu 'no taM sAyae' AsvAdana nahIM kareM arthAt mana se usa kaNTakAdi vizodhana kriyA kI abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame vacana paganuM dhUpa agarabattI athavA sugaMdhita tela vigerethI suvAsita karavA rUpa parakiyA karmabaMdhanuM kAraNa thAya che. tethI karmabaMdhathI chUTavA mATe dIkSAne svIkAra karanArA sAdhu be A prakArathI sugaMdhita dhUpAdi dravyathI pagane suvAsita karavArUpa kriyA nI abhilASA karavI nahIM, ane vacanathI ke kAyathI paNa tenuM samarthana karavuM nahIM. kema ke-A prakAranA dhUpAdi kiyAne svIkAra karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavA munie tenuM mana, vacana, ke kAyAthI paNa anumodana karavuM nahIM kema ke-jaina sAdhue saMyamanuM pAlana karavuM eja parama kartavya mAnavAmAM Avela che. ve paJyiA vizeSa niSedha 42pAmA mAve che.-'se siyA paro khANuyaM vA' ne saadhun| pothI majs maryAta sana 24bhAgane mathavA 'kaMTayaM vA' 4iTAne 52 arthAt gRhastha zrA14 'nIharijja vA visohijja vA' 49 hai pati re tase gRhastha zrAvakaDhAra pagomAMthI ke eka pagamAMthI kAMTA vigerenuM niSkAsana ke vizedhana kriyArUpa 52DiyAne sAdhuye 'no taM sAyae no taM niyame' bhanathI se iTA vigarenA vizAdhana yAnI zrI sAgasUtra :4 Page #955 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre kaNTakAdika muddharantaM vizodhayantaM vA gRhastham AsvAdayet-manasA abhilaSet , no vA tamkaNTakAdikaniSkAzanavizodhanaM kurvantaM gRhastham niyamayet-kAyena vacasA vA nAnumodayed 'se siyA paro pAyAo pUrva vA soNiyaM vA tasya-bhAvabhikSukasya syAva-kadAcit parogRhasthaH pAdAbhyAM pAdAda vA pUrva vA zoNitaM vA 'nI harija vA visohijja vA nihareda vAtathA zarIra se bhI usa kaNTakAdi niSkAzana vizodhana kriyA kA anumodana yA samarthana nahIM kareM, kyoMki isa prakAra ke gRhastha zrAvakoM dvArA jaina sAdhu muni mahAtmAoM ke caraNoM meM cume hue kaNTakAdi ko niSkAzana yA vizodhana kAraka kriyA parakriyA vizeSa hone se karmabandhana kA kAraNa hotA hai isaliye saMsAra ke karmabandhanoM se chuTakArA pAne ke liye dIkSA yA pravajyA grahaNa karanevAle jaina muni mahAtmA ko isa prakAra ke karmabandha kA kAraNabhUta zrAvakAdi dvArA pAda se kaNTakAdi kA niSkAzana yA vizodhana kriyA kA mana vacana tana se samarthana yA anumodana nahIM karanA cAhiye kyoM ki isa se saMyama kI virAdhanA bhI hotI hai ataH isa kA samarthana nahIM kareM arthAt pAdAdi meM cumeM hue kaNTakAdi ko gRhastha zrAvakAdi ke dvArA nikAle jAne para yadi jaina sAdhu usa kA samarthana kare to karmabandha hogA isaliye gRhastha zrAvakAdi ke dvArA pAdoM se kaNTakAdi ko nahIM nikalavAnA cAhiye yaha phalita huaa| __ aba phira bhI prakArAntara se gRhastha zrAvakAdi ke dvArA pUya (pyUja) mavAja zoNitAdi ko zarIra se nikalavAnA nahIM cAhiye yaha batalAte haiM-'se siyA paro pAyAo pUyaM vA usa jaina sAdhu ke pAdoM se yA eka pAda se yadi pUya mabAja aura dUSita phoDA yA gumaDA ke andara se 'soNiyaM vA zoNita ko para-gRhastha IcchA karavI nahIM tathA vacana ane zarIrathI paNa e kAMTA vigerenA niSkAsana vizedhana kriyAnuM anumodanake samarthana karavuM nahIM kemake A prakAre gRhastha zrAvakedvArA munI. mahArAjAonA pagamAM lAgelA kAMTA vigerenuM niSkAsana ke virodhanakriyA parakiyA hovAthI karmabaMdhanuM kAraNa thAya che. tethI saMsAranA karmabaMdhanathI chuTakAre pAmavA mATe dIkSA grahaNa karavAvALA munioe AvA prakAranA karmabaMdhanA kAraNarUpa zrAvakAdidvArA pagamAMthI kAMTA vigerene kahADavA ke virodha karavA rUpa parakriyAnuM mana vacana ane kAyAthI samarthana ke anumodana karavuM nahIM kema ke tema karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che jethI tenuM samarthana karavuM nahIM arthAt paga vigeremAM lAgelA kAMTA vigerene gRhastha zrAvaka vigerenI pAse kahADavAmAM Ave ane sAdhu tenuM samarthana kare te karmabaMdha thAya che tethI gRhastha zrAvaka vigere dvArA pagamAMthI kAMTA vigerene kaDhAvavA nahIM, have gRhastha zrAvakAdinI pAse parU ke lehI vigerene zarIramAMthI na kaDhAvavA viSe sUtrA2 3thana re cha.-'se siyA paro pAyA o pUrya vA' ne ye sAdhuna pagomAMthA / zrI sAgasUtra :4 Page #956 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 1 a. 13 parakriyAniSedhaH nissArayed, vizodhayeda vA tarhi 'no taM sAyae no taM niyame' no tam-zoNitAdikaM nistArayantaM gRhasthaM niyama yet-kAyena vacasA vA anumodayet, manasA vacasA vapuSA vA tadanumodanaM na kuryAdityarthaH 'se siyA paro kArya Amajjijja vA pamajija vA' tasya-bhAvazrAvaka 'nIharija vA visohijja vA' nikAle yA vizodhana (sApha suthaDA) kare to sAdhu usa kA 'no taM sAyae' mana se nahIM AsvAdana kare arthAta pAdoM se pUya mavAja zoNitAdi ko nikAlate hue yA vizodhita karate hue usa gRhastha zrAvaka ko mana se abhilASA nahIM karanI cAhiye aura pUya zoNitAdi ko pAda se nikAlane yA vizodhana karane ke liye 'no taM niyame' kAya vacana se bhI preraNA nahIM karanI cAhiye, etAvatA manavacana aura tana se bhI usa kA samarthana yA anumodana nahIM karanA cAhiye kyoMki isa prakAra ke gRhastha dvArA pAdAdi se pUya zoNitAdi kA nissAraNa yA vizodhana karAnA parakriyA kahIM jAtI hai aura isa prakAra kI parakriyA se bhI jaina muni mahAtmAoM ko karmabandha hogA isaliye saMsAra ke karmabandhanoM se chuTakArA pAne ke liye dIkSA aura pravrajyA ko svIkAra karanevAle jaina sAdhu ko saMyama pAlanArtha isa kA bhI samarthana anumodana nahIM karanA cAhiye kyoM ki isa prakAra ke gRhastha zrAvaka dvArA pAdAdi se pUya zoNitAdi ko nikalavAne se yA nikalavAne ke liye preraNA karane se saMyama kI cirAdhanA bhI aura karmabandha bhI hogA isaliye aisA nahIM kreN| aba gRhastha ke dvArA jaina sAdhu ke zarIra kA pramArjana rUpa parakriyA vizeSa se pazamAthI 53 , mAusa kA zubhAmAthI 'soNiyaM vA' sohI 52 meTa zrA14 'nIharijja vA' 463 athavA 'visohijja vA' vizodhita marthAt sAsu 3re to sAdhuye 'no taM sAyae no taM niyame' bhanathI tenu samarthana 42 naDI arthAt pagamAMthI paruM ke bagaDela leha vigerene kADhavA ane sApha supha karavA gRhastha zrAvakanI manathI abhilASA karavI nahIM. ane parUM ke lehI vigerene pagamAMthI kahADavA ke vizedhana karavA kAryo ane vacanathI paNa preraNA karavI nahIM. eTale ke mana vacana ane kAyathI paNa tenuM samarthana ke anumodana karavuM nahIM kamake-AvA prakArathI gRhasthadvArA paga vigeremAMthI paruM ke lehI kaDhAvavuM ke sApha supha karAvavuM e parakriyA kahevAya che. tethI AvA prakAranI parakriyAthI paNa sAdhune karma baMdha thAya che tethI saMsAranA karmabaMdhathI mukti meLavavA dIkSAne svIkAra karavAvALA sAdhue saMyamanA pAlana mATe A prakAranI parakriyAnuM samarthana ke anumodana karavuM nahIM. kema ke-A prakAranA gRhastha zrAvakadvArA zarIramAMthI parU ke lehIne kaDhAvavAthI ke kaDhAvavA mATe preraNuM karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. ane karmabaMdha paNa thAya che tethI A pramANe karavuM karAvavuM nahIM. vArA sAdhunA zarIranA amAna35 ThiyAna niSedha 42 cha.-'se siyA ja0 119 zrI aayaa| sUtra : 4 Page #957 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 946 AcArAMgasUtre bhikSukasya syAt kadAcit yadi paro - gRhasthaH kAyam - zarIram AmRjyAd vA pramRjyAd vA kiJcid vA adhikaM vA mArjanaM kuryAt tarhi 'no taM sAyae no taM niyame' no tamkAyamArjanaM kurvantaM gRhastham AsvAdayet - manasA abhilaSet, no vA tam - mArjayantaM gRhasthaM niyamayet - prerayet - nAnumodayedityarthaH ' se siyA paro kArya' tasya bhAva bhikSukasya syAtkadAcit paro - gRhasya : yadi kAyam - zarIram 'loheNa saMvAhijja vA palimaddijja vA ' kA niSedha karate haiM-- 'se siyA paro kArya Amajjijja v|' usa jaina sAdhu ke kAya arthAt zarIra kA yadi para arthAt gRhastha zrAvaka AmArjana kare yA 'pamajjija vA' pramArjana kare yAne eka bAra yA aneka bAra mArjana kare to usa gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye gaye zarIra kA mArjana ko jaina sAdhu 'no taM sAyae' mana se AsvAdana arthAt abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame' vacana kAya se bhI usa kA samarthana yA anumodana bhI nahIM kareM kyoMki usa gRhastha zrAvaka ke dvArA zarIra kA AmArjana aura pramArjana kriyA rUpa parakriyA vizeSa bhI karmabandha kA kAraNa mAnA jAtA hai, isaliye jaina sAdhu sAdhvI ko isa prakAra ke gRhastha zrAvaka dvArA zarIra kA AmArjanAdi kriyA nahIM karavAnA cAhiye aura usa gRhastha zrAvakAdi ko zarIra kA AmArjanAdi ke liye preraNA bhI nahIM karanI cAhiye arthAt tana mana aura vacana se usa gRhastha zrAvakAdi ke dvArA kiye jAnevAle zarIra kA AmArjanAdi kriyA rUpa parakriyA vizeSa kA samarthana yA anumodana nahIM karanA cAhiye // aba gRhastha zrAvakAdi ke dvArA kiye jAnevAle loSThAdi dravya vizeSa se jaina sAdhu ke zarIra kA saMvAhana aura parimardana rUpa parakriyA vizeSa kA niSedha paro kArya Amajjijja vA' le sAdhunA zarIra para gRhastha zrI samarthana 4re athavA 'pamajjijja vA' prabhAna mere arthAt vAra he anevAra snAnAhi purAve to me gRhastha zrAvakadvArA karavAmAM AvatA zarIranA mAnanI sAdhue manathI abhilASA karavI nahIM ane vacana ane kAyAthI paNa tenuM samana ke anumedana paNa karavuM nahI. kema ke e gRhastha zrAvaka dvArA sAdhunA zarIranuM Amana ane pramAna kriyA rUpa parakriyA vizeSa ne paNa ka`baMdhanuM kAraNa mAnavAmAM Ave che. tethI sAdhue A prakAranA gRhastha zrAvakadvArA karAtI zarIranI AmanAdi kriyA karAvavI nahI' ane e gRhastha zrAvakAdi ne zarIranA AmanAdi mATe preraNA paNa karavI nahIM. arthAt tanamana ke vacanathI e gRhastha zrAvakAdi dvArA karavAmAM AvatI zarIranA AmanAdi kriyArUpa parakriyA vizeSanu sama na ke anumedana karavuM nahI. have gRhastha zrAvaka vigere dvArA karAnArA leSThAdi padAthaeN vizeSathI sAdhunA zarIranA saMvAhana bhane paribhardvana 35 hiyA vizeSanA niSedhanu uthana re che.-' se siyA paro loTTeNa zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #958 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 947 maprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 1 a. 13 para kripAniSedhaH loSThena dravyavizeSeNa saMvAhayed vA, parimardayed vA 'no taM sAyae no taM niyame' no tam - saMvahantaM parimardayantaM vA gRhastham AsvAdayet - manasA amilaSet, no vA tamsaMvAhanAdikaM kurvantaM gRhastham kAyena vacasA vA niyamayet prerayet-nAnumAdayedityarthaH 'se siyA paro kArya' tasya-bhAva sAdhoH syAt kadAcit paro gRhasthaH kAyam - zarIram 'tillevAghayeNa vA vasAvA' tailena vA ghRtena vA navanItena vA dravyaupavivizeSeNa vA 'makkhikarate haiM - ' se siyA paro kArya lodveNa saMvAhija vA' usa jaina sAdhu ke kAya arthAt zarIra ko yadi para arthAt gRhapati gRhastha zrAvaka loSTha dravya vizeSa se saMvAhana kare yA 'palimaddija vA' parimardana kare yA to usako arthAt gRhastha zrAvakAdi ke dvArA kiye jAnevAle sAdhu ke zarIra kA loSTha dravya vizeSa se saMvAhana parimardana kriyA rUpa parakriyA vizeSa ko vaha sAdhu muni mahAtmA 'no taM sAyae' AsvAdana nahIM kareM arthAt usa kAyasaMvAhanAdi kI mana se abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame' vacana se tathA kAya se bhI usa kA anumodana yA samarthana nahIM kareM arthAt usa gRhastha zrAvaka ko kAya saMvAhanAdi ke liye vacana tana se bhI preraNA nahIM kareM kyioMki gRhastha zrAvakAdi ke dvArA kiye jAnevAle kAya saMvAhanAdi kiyA parakriyA vizeSa hone se karmabandha kA kAraNa hotI hai isaliye saMsAra ke karmabandhoM se chuTakArA pAne ke liye dIkSA aura pravrajyA grahaNa karanevAle jaina sAdhu muni mahAtmA isa prakAra ke gRhastha zrAvakAdi ke dvArA kAya saMvAhanAdi kI abhilASA nahIM kareM aura usako karane ke liye vacana tana se preraNA bhI nahIM kareM arthAt mana tana aura vacana se usa kAya saMvAhanAdi kriyA kA samarthana yA anumodana nahIM kareM kyoMki usa se saMyama kI bhI virAdhanA hogI ataH saMyama pAlanArtha aisI preraNA nahIM kareM, jaina bA' le sAdhunA zarIrane para arthAt gRhastha zrAva soSTha nAmanA dravya vizeSathI 'saMvAhijja vA' sa'vAhana 4re athavA 'palimaddijja vA' paribhaIna pure to tenuM arthAt gRhastha zrASaDa dvArA karavAmAM AvatA sAdhunA zarIranu lASArtti padArtha vizeSathI saMvAhana ke parimana DiyAiya paraDiyA me sAdhuye 'no taM sAyae' AsvAuna 42vu nahIM, arthAt me hAya saMvAhanAhi DiyAnI bhanathI ch| aravI nahIM' tathA 'no taM niyame' vacana ane kAyAthI paNa tenuM anumedana ke samana karavuM nahIM' arthAt e gRhastha zrAvakane kAyasa vAhana vigere mATe vacanathI ke zarIrathI paNa preraNA karavI nahIM. kemake- gRhastha zrAvaka vigere dvArA karavAmAM AvanArI krAyasa vAhanAdi kriyA e parakriyA vizeSa hAvAthI ka`kha dhanA kAraNarUpa hAya che. tethI sa'sAranA kama''dhanAthI chuTakAro pAmavA mATe dIkSA gRhaNu karanArA sAdhue AvA prakArathI gRrustha zrAvakAdidvArA karAtI kAyasa vAhanAdi kriyAnI IcchA karavI nahIM. arthAt tana mana ane vacanathI e kAyasa vAhanAdi kriyAnuM samarthana ke anumedana karavu nahIM", zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #959 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre jja vA abhaMgija vA' mrakSayed vA-vizodhayed , abhyaayed vA-abhyaJjanaM vA kuryAt tarhi 'no taM sAyae no taM niyame' no tam-mrakSayantam abhyaJjayantaM vA gRhastham AsvAdayethRdayena vAnchet , no vA tam-mrakSaNAdikaM kurvantaM gRhasthaM niyamayet-prerayet kAyena vacasA vA'pi nAnumodayedityarthaH 'se siyA paro kArya' tasya-bhAvabhikSukasya syAt-kadAcit paro _ aba phira bhI prakArAntara se sAdhu ke zarIra ko tailAdi se mAliza karanA bhI parakriyA hone se ThIka nahIM hai isaliye usa ko bhI manA karate haiM-'se siyA paro kAyaM tilleNa vA' usa jaina sAdhu ke kAya zarIra ko yadi para arthAt gRhastha zrAvaka taila se yA 'ghaeNa vA' dhRta se arthAt navanIta makkhana se 'vasAeNa vA' yA vasA arthAt dravyauSadhi vizeSa se 'makkhinja vA' mrakSaNa arthAt mAliza kare 'abhaMgijja vA' aura abhyaJjana kare to usa ko arthAt tailAdi se zarIra kA mrakSaNa abhyaJjana ko jaina muni 'no taM sAyae' AsvAdana nahIM kareM yAne mana se usa kI abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame' kAya vacana se bhI usa vRkSaNAdi kriyA kA samarthana yA anumodana nahIM kareM etAvatA usa gRha stha zrAvaka ko vacana se yA kAyika ceSTA saMketa ke dvArA bhI tailAdi se zarIra ko mAliza karane ke liye preraNA bhI nahIM kareM kyoMki usa prakAra ke zarIra kA tailAdi se mrakSaNa abhyaJjana parakriyA vizeSa hone se karmabandhana kA kAraNa mAnA jAtA hai isaliye sAMsArika sabhI prakAra ke karmabandhoM se mukta hone ke liye dIkSA yA pravrajyA grahaNa karanevAle jaina sAdhu ko isa prakAra ke gRhastha zrAvaka ke dvArA zarIra kA tailAdi se mAliza yA abhyaJjana nahIM karavAnA cAhiye aura have sAdhunA zarIranI tela vigerethI mAlIza karavI te parakriyA hovAthI te na karavA suutr|2 3thana 42 cha-'se siyA paro kArya tilleNa vA' ne sAdhunazarI2nI 52 arthAt gRhastha zrA34 tethI mathA 'ghayeNa vA' dhIthI mayA mAmAthI 'vasAe vA' athavA pasA se mauSadhi vizeSathI 'makkhijja vA' prakSa arthAta mAlIza 2 mana 'abhi. kinna thA' abhaMjana kare te tenuM arthAt tela vigerethI zarIramAM prakSaNa-mAlIza ane sasya nanu sAdhuse 'no taM sAyae' mAravAhana 42 nahI arthAt manayI tenI milaa| 42vI nahI. tathA 'no taM niyame' 4ya bhane kyanayI 5 se bhAsI vizeSa dhyAna samarthana ke anumodana karavuM nahIM. eTale ke e gRhastha zrAvakane vacanathI ke kAyika ceSTA saMketa dvArA paNa tela vigerethI zarIranI mAlIza karavA mATe preraNA paNa karavI nahIM kema ke e prakAre zarIranI tela vigerethI mAlIza ke atyaMjana kriyA parakriyA vizeSa hevAthI karmabaMdhanuM kAraNa manAya che. tethI sAMsArika dareka prakAranA karmabaMdhanothI mukta thavA dIkSA grahaNa karavAvALA sAdhue A prakArathI gRhasthadvArA zarIranI tela vigerethI mAlIza ke abhaMjana karAvavuM nahIM. ane te karavA mATe preraNA paNa karavI nahIM, kema zrI sAgasUtra :4 Page #960 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 1 a. 13 parakriyAniSedhaH 949 gRhasthaH kAyam-zarIram 'luddheNa vA kakkeNa vA cuNNeNa vA vaNNeNa vA' lobhreNa vA-loghradravyavizeSeNa (snau) karkeNa vA-snAnIya dravyauSadhivizeSeNa cUrNena vA-godhUmAdicUrNadravyeNa varNena vA-kuGkumAdi dravyavizeSeNa 'ulloDhija vA unnalijja vA' ullolayed vA-udvartayed , udvalayed vA-saMsRSTaM vA kuryAt tarhi 'no taM sAyae no taM niyame' no tam-udvartausa ko karane ke liye preraNA bhI nahIM karanI cAhiye kyoMki aisA karane se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlanArtha jaina muni isa prakAra ke parakriyA vizeSa kA mana vacana aura tana se anumodana yA samarthana nahIM kareM kyoMki saMyama kA pAlana karanA hI parama kartavya mAnA jAtA haiN| ___ aba prakArAntara se gRhastha zrAvaka ke dvArA jaina sAdhu ke zarIra kA lodhrAdi dravyauSadhi cUrNAdi se udvartanAdi kriyA rUpa parakriyA kA niSedha karate haiM-'se siyA paro kAyaM luTeNa vA' usa jaina sAdhu muni mahAtmA ko kAya arthAt zarIra kA para arthAt gRhastha zrAvaka vagairaha lodha nAmaka (sno) dravyauSadhi vizeSa se yA 'kakkeNa vA' karka se arthAtU snAnIya dravyoSadhi vizeSa se yA "cuNNeNa vA' cUrNa arthAt godhUmAdicUrNa dravya se yA 'vaNNeNa cA varNa arthAt kuGkumAdi dravya se yA pAuDara se yA sAvuna se 'ulloDhija vA uvvalija vA' uddhartana kare yA ubalana arthAt augaTana lagAve yA lodhAdi dravyoSadhi vagairaha se sAdhu ke zarIra ko udvartanAdi karate hue gRhastha zrAvaka ko jaina sAdhu 'no taM sAyae' AsvAdana arthAt abhilASA nahIM kareM yAne gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAnevAle uddhrtke tema karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavA mATe sAdhue A prakAranI parakriyA vizeSanuM mana vacana ane kAyathI anumodana ke samarthana karavuM nahIM kema ke-saMyamanuM pAlana karavuM eja sAdhunuM parama kartavya mAnela che. have gRhastha zrAvakadvArA sAdhunA zarIranI ledhAdi padArtha ke auSadhinA cUrNathI udvartanAdi kriyArUpa parakiyAnA niSedhanuM sUtrakAra kathana kare che. se siyA paro kArya luddheNa' ne jaina muninA zarIranu 52 arthAt 1725 zrApa vigere so nAmanI nAnIya dravya moSadhi vizeSayI maya! 'kakkeNa' 44 arthAt me vizeSa pr4|2nii nAnIya mauSadhIyA 'cuNNeNa vA' yU arthAt ghaDavigerenA virethA AUqaa 'vaNNeNa vA' 4 vigere pahAthI hai pA172thI 2athavA sAmuthI 'ulloDhijja vA, vaccarina nA uddhavartana kare athavA udvalana eTale ke mAlIza kare agara e leprAdi dravyauSadhi vigerethI sAdhunA zarIrane sApha supha kare te tene eTale ke ledhrAdi dravyauSadhi vigareyI saadhun| zarIranu tanAdi 42n||2|| 1725 zrApa ne 'no ta sAyae' sAdhuNe tenu samarthana karavuM nahIM arthAt tevI abhilASA karavI nahIM. eTale ke gRhastha zrAvakadvArA 42vAmAM mAtA nAnI bhanathI amitA! 42vI nahI. tathA 'no ta niyame kyana zrI mAyArAgasUtra :4 Page #961 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 950 AcArAMgasUtre yantaM gRhastham AsvAdayet-manasA vAnchet no vA tam-udvartanAdikaM kurvantam , niyamayetprerayet, kAyena vacasA vA nAnumodanaM kuryAt 'se siyA paro kArya tasya-bhAvasAdhoH syAt-kadAcit paro-gRhasthaH kAyam-zarIram 'sIodagaviyaTeNa vA' zItodakavikaTena vA atyantazItodake netyarthaH 'usiNodagaviyaDeNa vA' uSNodakavikaTena vA-atyantoSNodake netyarthaH 'uccholijja vA paholijja vA' utkSAlayed vA-kizcit prakSAlanaM kuryAt, prakSAlanAdi kI 'no taM niyame' abhilASA nahIM kareM evaM vacana aura kAya se usa uddha. vartanAdi kA anumodana yA samarthana nahIM kareM arthAta tana mana aura vacana se usa udvartanAdi rUpa parakriyA ki jo gRhastha zrAvaka ke dvArA sAdhu ke zarIra ko kiyA jAtA hai, parakriyA vizeSa hone se karmabandhana kA kAraNa mAnA jAtA hai isaliye bAra bAra janma maraNa paramparA kA mUla kAraNabhUta karmabandhanoM se chuTakArA pAne ke liye dokSA yA pravrajyA grahaNa karanevAle jaina sAdhu muni mahAtmA ko isa prakAra ke gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAnevAle zarIra ke udvartanAdi kI abhilASA yA icchA mana se nahIM karanI cAhiye aura vacana se tathA kAya se bhI usa ko karane ke liye preraNA nahIM karanI cAhiye / kyoMki isa se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlanArtha aisA nahIM kreN| phira bhI dUsare DhaMga se bhI gRhastha zrAvaka ke dvArA zItodakAdi se jaina sAdhu ke zarIra kA mArjana bhI parakriyA hone se nahIM karanA cAhiye yaha batalAte haiM'se siyA paro kArya sIodagaviyaDeNa vA' ula jaina sAdhu muni mahAtmA ke kAya arthAtU zarIra kA yadi para arthAt gRhastha zrAvaka atyanta zItodaka se yA 'usiNodagaviyaDeNa vA' atyanta uSNodaka se 'uccholija vA paholijja vA' ane kAyathI paNa e udvartAnAdi kriyAnuM anudana karavuM nahIM. eTale ke tana mana ane vacanathI e uddhatanAdirUpa kiyAnuM jaina munie samarthana karavuM nahIM. kemake-A prakAranI udvartanAdi kriyA ke je gRhastha zrAvaka dvArA sAdhunA zarIre karavAmAM Ave che. te parakriyA vizeSa hovAthI karmabaMdhanuM kAraNa mAnavAmAM Ave che. tethI janmamaraNanI paraMparAnA mULa kAraNarUpa karmabaMdhanathI chUTavA mATe dIkSA grahaNa karavAvALA munie AvA prakAranA zarIranI udvartAnAdinI icchA manathI karavI nahIM ane vacanathI tathA kAyathI paNa tema karavA preraNA karavI nahIM. kema ke evI rItanI udvartAnAdi kriyA karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che tethI saMyamanuM pAlana karavA tema karavuM nahIM have gRhastha zrAvaka dvArA ThaMDA pANI vigerethI sAdhunA zarIranuM mArjanAdi kriyAne niSadha sUtrA2 matAne cha-'se siyA paro kAya sIodgaviyaDeNa vA' se raina muninA zarIra 52 arthAt 5 zrA14 sema. pANIthI athavA 'usiNodagaviyaDeNa vA' atyAta 2 pANIthI 'uccholijja vA, paholijja vA' se vA23 bhanevAra prakSAsana zrI mAyArAgasUtra :4 Page #962 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 1 a. 13 parakriyAniSedhaH 951 yed vA-atyantaM prakSAlayedvA tarhi 'no taM sAyae no taM niyame' no tam-prakSAlayantaM gRhastham AsvAdayet-manasA samIheta, no vA tam-prakSAlanaM kurvantaM gRhastham niyamayed -anumodayet, kAyena manasA vacasA vA nAnumodanaM kuryAdityarthaH 'se siyA paro kAyaM' tasya bhAvabhikSukasya syAt kadAcit paro-gRhasthaH yadi kArya zarIram 'annayareNa vilevaNajAeNa' anyatareNa-ekatareNa yena kenApi vilepanajAtena-lepanadravyeNa ( marahama ) ekavAra yA anekavAra prakSAlana kare to usa ko arthAt gRhastha zrAvaka ke dvArA zarIra kI zIlodakAdi se prakSAlana kriyA ko jaina sAdhu 'no taM sAyae' AsvA. dana arthAt mana se abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame vacana tathA kAya se bho usa prakSAlana kA anumodana yA samarthana nahIM kare yAne tana mana vacana se usa ke liye preraNA nahIM karanI cAhiye, kyoMki isa prakAra kA gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAnevAle atyanta zItodakAdi se kAya kA prakSAlana parakriyA vizeSa hone se karmabandhana kA kAraNa hotA hai isaliye karmabandhanoM se atyanta chuTakArA pAne ke liye pravrajyA grahaNa karanevAle jaina sAdhu isa prakAra ke gRhastha dvArA zarIra prakSAlana kA samarthana yA anumodana nahIM kreN| phira bhI prakArAntara se bhI sAdhu ko yadi gRhastha zrAvaka lepana dravya (mara hama) se zarIra meM lepana kare to usa lepanAdi ko bhI parakriyA vizeSa hone se niSedha karate haiM- se siyA paro kAyaM' usa pUrvokta jaina sAdhu ke kAya arthAt zarIra ko yadi para arthAta gRhapati gRhastha zrAvaka zraddhA bhakti dayA dAkSiNya se 'annayareNa vAvilevaNajAeNa' anyatara kisI bhI eka vilepana jAta (marahama) se 'AliMpijja vA' aliMpana kare yAne ekabAra lepana kare yA 'viliMpijja vA' vile kare arthAt snAna karAve te gRhastha zrAvaka dvArA zarIranA zItadaka dithI prakSAlana kriyAnuM sAdhuye 'no taM sAyae' bhanathI misASA 42vI nahI. tathA 'no taM niyame' payana mana kAyathI paNa e prakSAlananuM anumodana karavuM nahIM tema samarthana paNa karavuM nahIM. eTale ke tana mana ane vacanathI tema karavA preraNA karavI nahIM. kema ke-A rIte gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatA ThaMDA pANI vigerethI zarIranuM prakSAlana parakriyA vizeSa hovAthI karmabaMdhanuM kAraNa thAya che. karmabaMdhathI chUTavA mATe dIkSA dhAraNa karavAvALA sAdhue A rIte gRhastha dvArA zarIranA prakSAlananuM samarthana ke anumodana karavuM nahIM. sAdhunA zarIranuM gRhastha lepana dravyathI zarIramAM lepana karavuM te paNa parakriyA pAthI suutr||2 tenA niSenu 4thana 42 che. 'se siyA paro kAya annayareNa vilevaNa jAeNa' se pUti sAdhu zarIrane se 52 arthAt 1725 zrApa bhApatithI piya zrImAyA sUtra:4 Page #963 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 952 AcArAMgasUtre 'AliMpija vA viliMpijja vA' AlimpedvA vilimpedvA-kiJcidvA adhikaM vA vilepanaM kuryAt tahi 'no taM sAyae no taM niyame' no tam-vilimpantaM gRhastham AsvAdayet-manasA abhilaSeda, no vA tam-vilepanaM kurvantam gRhastham niyamet-prerayet, vacasA vapuSA bA nAnumodayediti bhAvaH 'se siyA paro kAyaM tasya-bhAvabhikSukasya syAt-kadAcit paro gRhasthaH yadi kAyam-zarIram 'annayareNa dhUvaNa jAeNa' anyatareNa ekatamena yena kenApi dhUpanajAtenapana kare arthAt aneka bAra lepana kare to usa gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAne vAle zarIra meM vilepana jAta ko 'no taM sAyae' jaina sAdhu muni mahAtmA AsvA dana nahIM kare arthAt mana se usa vilepana kI abhilASA nahIM kareM evaM 'no taM niyameM vacana aura kAya se bhI usa vilepana jAta kA anumodana yA samarthana nahIM kareM kyoMki isa prakAra ke gRhastha zrAvaka dvArA kiye jAnevAlA sAdhu ke zarIra meM vilena kriyA bhI parakriyA hone se karmabandhana ke kAraNa hote haiM isaliye sAMsArika karmabandhana se chuTakArA pAne ke liye dIkSA yA pravrajyA grahaNa karane vAle jaina sAdhu isa prakAra ke gRhastha zrAvaka dvArA kiye jAnevAle vilepanAdi kriyA jAta ko tana mana aura vacana se anumodana yA samarthana nahIM kareM kyoMki isa taraha ke vilepanAdi ke liye icchA karane para yA preraNA karane para pUrvokta rIti se karmabandha dvArA saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlana karanevAle jaina sAdhu vilepanAdi ke liye gRhastha ko preraNA nahIM kreN| ____ aba dUsare DhaGga se bhI sAdhu ke zarIra ko gRhastha zrAvaka sugandhita dhUpAdi se sudhUpita kareM to yaha bhI parakriyA vizeSa hone se nahIM karanA cAhiye yaha ye vipana dravyathI 'AliMpijja vA viliMpijja vA' mAliyana 72 parthAt savAra khepana 42 , vilepana seTa hai pArA2 sepana 42 to 'no taM sAyae' se utha 2 // karavAmAM AvatA zarIranA vilepananuM e sAdhue AsvAdana karavuM nahIM arthAt manathI se vipananI 72ch| 42vI nahIM tathA 'no taM niyama' kyana bhane zarIrathI para se vilepananuM anumodana ke samarthana karavuM nahIM kema ke A rIte gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatI sAdhunA zarIranI vilepana kriyA paNa parakriyA hevAthI karmabaMdhanuM kAraNa thAya che. tethI saMsAranA karmabaMdhathI chUTavA mATe dIkSA grahaNa karavAvALA sAdhue A rIte gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatI vilepanAdi kriyAnuM tana mana ane vacanathI anumodana ke samarthana karavuM nahIM. kema ke A prakAranA vilepanAdinI icchA karavAthI ke preraNA karavAthI pUrvokta prakArathI karmabaMdha dvArA saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karanArA sAdhue zarIranuM gRhastha dvArA vilepanAdi karavA mATe gRhastha zrAvakane preraNA karavI nahIM. have sAdhunA zarIrane gRhastha suMgadhavALA dhUpa vigerethI sugaMdhita karavAnuM sUtrakAra niSedha 42 cha- 'se siyA paro kAya' annayareNa dhUvaNajAeNa' se pUrvAta saadhun| zaza22 zrI sAgasUtra :4 Page #964 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 1 a. 13 parakriyAniSedhaH dhUpAguruguggulAdinA sugandhidhUpadravyeNa 'dhUvija vA padhUvija vA' dhUpAyedvA pradhUpayedvAkizcid adhikaM vA saMdhUpitaM kuryAt tarhi 'no taM sAyae no taM niyame no tam-saMdhrapayantaM gRhastham AsvAdayet-manasA vAJchet, no vA tam-dhUpayantaM gRhastham niyamayet-prerayet , kAyena vacasA vA nAnumodayedityarthaH 'se siyA paro kAryasi vaNaM tasya-bhAvabhikSukasya syAt batalAte haiM-'se siyA paro kArya annayareNa dhUraNajAeNa' usa pUrvokta jaina sAdhu ke zarIra ko yadi para arthAt gRhastha zrAvaka anyatara kisI bhI eka dhUpa jAta se arthAt sugaMdhita dhUpa aguru guggula vagairaha dhUpa dravya se 'dhUvija vA padhUvija vA' studhUpita arthAt suvAsita yA sugandhita kareM to isa prakAra ke gRhastha zrAvaka dvArA zraddhA bhaktipUrvaka kiye jAnevAle ekavAra yA anekavAra dhUpana kriyA bhI para kriyA hone se karmabandhana kA kAraNa hone se jaina muni mahAtmA 'no taM sAyae' mana se usa dhUpana kriyA kA bhI AsvAdana nahIM kareM arthAt hRdaya meM dhUpana kriyA kI abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame vacana kAya se bhI usa dhUpana kriyA ke liye preraNA nahIM kareM kyoMki isa prakAra ke sugandhita dhUpAdi se gRhastha zrAvaka dvArA kiye jAnevAle dhUpana kriyA kA AsvAdana yA anumo. dana yA preraNA karane se ukta rotise parakriyA vizeSa hone ke kAraNa jaina sAdhu ko karmapandhAdi doSa lagegA aura saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAla * nArtha jaina muni mahAtmA ko isa vilepanAdi kriyA ko svIkAra nahIM karanA caahiye| aba phira bhI prakArAntara se jaina sAdhu ke zarIra meM vraNa ghAva vageraha ko yadi gRhastha zrAvaka jalAdi se mArjana kare to vaha mArjanAdi kriyA bhI parakriyA vizeSa hone se nahIM karanA cAhiye yaha batalAte haiM 'se siyA paro kAryasi vaNaM' je para-arthAt gRharatha zrAvaka koIpaNa prakAranA eka dhUpathI arthAta sugaMdhita dhUpa-agara, gugaLa, vigere dhUpa dravyathI suvAsita ke sugaMdhita kare te A prakAre gRhasthAzrAvaka 4 zraddhA pU4 'dhUvijja vA padhUvijja vA' sevA2 anevAra 428 dhUpAta ThiyA 59] 52 yA sApAthI madha 35 pAthI 'no ta sAyae' bhuniye manathI ye yUpana (yAnu AvAdana karavuM nahIM' arthAt hadayamAM e dhUpana kriyAnI abhilASA karavI nahIM' tathA 'no taM niyame' kyana mane AyAthI 54 dhUpana yA 421 / pre29|| 42vI nahI ma ke A prakAranA sugaMdhita dhUpa vigerethI gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatI dhUpana kriyAnuM AsvAdana ke anumodana agara preraNuM karavAthI pUrvokta prakAre e parakriyA hovAthI sAdhune karma baMdhanAdi deSa lAge che. ane saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamazIla munie A vilepana vigere kriyAne svIkAra kare nahIM. - have sAdhunA zarIramAM thayela ghA vigerene je gRhastha zrAvaka pANI vigerethI dhuve te bhAna jiyA 55 52yA DAvAthI tanA sUra niSadha parecha.-'se siyA paro kAyasi vaNa A0 120 zrI sAgasUtra :4 Page #965 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre kadAcida yadi paro gRhasthaH kAye-zarIre vraNam 'Amajijja vA pamajijja vA' AmRjyAdvA pramRjyAdvA-ISanmArjanaM vA adhikaM mArjanaM vA kuryAt tarhi 'no taM sAyae no taM niyameM no tam-zarIre vraNaM mArjayantaM gRhastham AsvAdayed-manasA abhilaSet , no vA tam vraNamArjanaM kurvantaM gRhastham niyamayem-prerayet kAyena vacasA vA pi nAnumodayedityarthaH 'se siyA usa pUrvokta jaina sAdhu ke zarIra meM vraNa ghAva arthAt gumarA phorA vagairaha ko 'AmaH jjija vA pamajijja vA' jalAdi se ekavAra yA anekavAra mArjana para-arthAt gRhastha zrAvaka kare to usa prakAra ke gRhastha zrAvaka ke dvArA zraddhA bhakti dayA se kiye jAnevAle sAdhu ke zarIra meM vraNa vagairaha kA mArjana kriyA bhI parakriya vizeSa hone se karmabandhana kA kAraNa hotI hai isaliye usako arthAt vraNako gRhastha ke dvArA jala se mArjana yA sApha sutharA karanekI kriyA ko jaina sAdhu 'no taM sAyae' AsvAdana nahIM kareM arthAt manase usa vraNa mArjana kriyA kA anu. modana yA samarthana bhI nahIM kareM kyoMki isa prakAra ke zarIra meM vraNa kA mArjana karAne ke liye icchA karane se yA amilASA karane se yA preraNA karane se sAdhu ko karmabandha doSa hotA hai isaliye isa prakAra ke zarIrastha gumarA phorA vagairaha vraNa-ghAva ko mArjana yA sApha sutharA sAdhu ko svayaM kara lenA cAhiye kintu gRha stha zrAvaka ko usa ke liye tana mana vacana se abhilASA yA preraNA nahIM karanI cAhiye kyoMki jaina muni mahAtmAne sAMsArika karmabandhanoM se hamezA ke liye chuTakArA pAne ke liye hI dIkSA aura pravajyA kA grahaNa kriyA hai aura saMyama kA pUrNa rUpa se pAlana karanA hI unakA parama kartavya hotA hai isaliye saMyama pAlanArtha Amajijja vA, pamajijajja vA' meM pUrvarita sAdhunA zarIramA kA zubhasA virene pANi vigerethI ekavAra ke anekavAra para arthAt gRhastha zrAvaka dhuve te e rIte gRhastha zrAvake bhaktithI karela sAdhunA zarIranI ghA vigerenI mArjana kriyA paNa parakriyA vizeSa hovAthI karmabaMdhananuM kAraNarUpa hoya che. tethI tenuM arthata ghA vigerenuM gRhastha dvArA pANIthI bhAna sAsucI sAdhuse 'no taM sAyae' mAspAna 2 nahAtema" 'no taM niyame' manathI e ghAnA mArjana kiyAnI IcchA karavI nahIM ane kAya tathA vacanathI paNa e traNa mArjana kriyAnuM anumodana ke samarthana karavuM nahIM kema ke A rIte zarIramAM thayela vaNanuM mArjana karAvavAnI IcchA karavAthI athavA abhilASA karavAthI ke preraNuM karavAthI sAdhune karmabaMdha deSa thAya che. tethI A prakAranA zarIranA gumaDA vigere ghAnuM mArjana ke sAphasuphI sAdhue pite ja karI levI. paraMtu gRhastha zrAvakane tema karavA tana mana vacanathI abhilASA agara preraNA karavI nahIM. kema ke sAdhue sAMsArika karmabaMdhanothI chUTavA mATe ja dIkSA dhAraNa karela che. ane pUrNa rIte saMyamanuM pAlana karavuM e ja sAdhunuM kartavya mAnela che. tethI saMyamanA pAlana mATe tana mana ane vacanathI tenuM samarthana karavuM nahIM. zrI mAyArAgasUtra :4 Page #966 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mamaiprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 1 a. 13 parakriyAniSedhaH ____955 paro varNa saMvAdijja vA palimadijja vA' tasya-bhAvasAdhoH syAt-kadAcit paro gRhasthaH yadi zarIre vraNaM saMvAhayed vA-kizcit saMvAhanaM kuryAt , parimardayed vA- parimardanaM vA kuryAt tarhi 'no taM sAyae no taM niyame' no tam-vaNaM saMvAhayantaM gRhastham AsvAda yet-hRdayena vAchet , manasA nAbhilaSedityarthaH, no vA tam-vraNa saMvAhanaM kurvantaM gRhasthaM niyamayeta prerayeta tana mana bacana se isakA samarthana nahIM kare / phira bhI dUsare tarIkA se parakriyA vizeSa kA niSedha karate haiM 'se siyA paro varNa' usa pUrvokta jaina sAdhu ke zarIrastha vraNa (ghAva gumarA phorA vagairaha ) ko yadi para arthAt gRhastha zrAvaka karase saMvAhana kareM arthAt zraddhA dayA bhakti se usa 'varNa saMvAhija vA' vraNa ko dhIre se dayAve yA 'palimaddija vA parimardana kare yAne sAdhu ko zAnti ke liye gRhastha zrAvaka yadi zarIra meM vraNAdi kA saMvAha nAdi kare to usa vraNa saMvAhanAdi ko 'no taM sAyae' sAdhu Aszadana nahIM kareM arthAt mana se usa zarIra bramAdi saMvAhanAdi kI abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame vacana kAya se bhI usa vraNAdi saMvAhana ke liye gRhastha zrAvakoM ko preraNA nahIM kareM kyoMki isa prakAra ke gRhastha zrAvaka dvArA kiye jAnevAle vraNAdi kA saMvAhana parimardana bhI parakriyA vizeSa hone se karmabandhoM kA kAraNa hotA hai isaliye janmamaraNa paramparaoM ke mUla kAraNabhUta karmabandhanoM ko sarvathA dUra karane liye dIkSA aura pravajyA svIkAra karanevAle jaina muni mahAtmA isa prakAra ke zarIrastha vraNAdi ko saMvAhanAdi ke liye tana mana vacana se gRhastha zrAvaka ko preraNA nahIM kareM anyathA saMyama kI virAdhanA hogI ataH aisA nahIM kareM ve santa2thI yA vizeSa niSedha 42 che. "se siyA paro vaNaM sNvaaphijha vA' e pUrvokta sAdhunA zarIranA ghA gumaDA vigerene je para arthAta gRhastha zrAvaka hAthathI saMvAhana kare arthAt zraddhAbhaktithI e traNa ke ghAne dhIrethI dabAve ke 'palimadijja vA' paribhaIna 42 arthAt sAdhune zAMti bhATa 725 zrApa ne zarIramA pravAhina savAIna 4re to me sapAnAnu sAdhuse 'no taM sAyae mApAna 12 nahIM arthAta manathI e zarIramAM thaela te trAdinA saMvAhanAdinI IcchA karavI nahI. tathA 'no taM niyame' payana bhane yI 5 se hinA savAIna mATe gRhastha zrAvakene preraNA karavI nahIM. kema ke A prakArathI gRharatha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatA traNadina saMvAhana parimardana paNa parakriyA vizeSa hovAthI karmabaMdhanuM kAraNa thAya che. tethI janmamaraNa paraMparAonA mULabhUta karmabaMdhanene sarvathA dUra karavA mATe dIkSAne svIkAra karavAvALA munie A prakAranA zarIramAM thayela traNAdinI saMvAhanAdi karavA mATe tana, mana, ane vacanathI zrAvakane preraNuM karavI nahI, preraNA karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI tema karavuM nahIM. zrI sAgasUtra :4 Page #967 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 956 AcArAMgasUtre kAyena vacasApi nAnumodayediti bhAvaH 'se siyA paro kAye vaNaM tasya-bhAvabhikSukasya syAt-kadAcit paro gRhasthaH yadi kAye-zarIre vraNam 'tilleNa vA dhayeNa vA vasAe vA' tailena vAghatena vA vasayA vA dravyauSadhi vizeSeNa 'makkhijja vA abhaMgijja vA' mrakSayed vAmrakSaNaM kuryAd , abhyaJjayed vA-abhyaJjanaM vA kuryAt 'no taM sAyae no taM niyame' no tamvaNaM mrakSayantam abhyaJjayantaM vA gRhastham AsvAdayet-manasA vAncheta, no vA tam-vragamrakSaNAbhyaJjanaM kurvantaM gRhastham niyamayet-prerayet kAyena vacasA vApi nAnumodayedityarthaH tathA sati saMyamavirAdhanA syAt, tasmAt kAye vraNamrakSaNAdikasyApi nAnumodanaM kuryAditi bhAvaH aba prakArAntara se jaina sAdhu ke zarIra meM vraNa ghAva yadi gRhastha zrAvaka tailAdi se mrakSaNa yA abhyaJjana kare to isa prakAra kA tailAdi se abhyaJjanAdi bhI parakriyA vizeSa hone se sAdhu ko nahIM svIkAra karanA cAhiye yaha batalAte haiM-'se siyA paro kAyaMsivaNa' usa jaina sAdhumuni mahAtmA ke zarIra meM vraNa arthAtU ghAva phoDA phaunasI vA gumar3A ko yadi para-arthAt gRhastha zrAvaka"tilleNa vA ghayeNa vA taila se yA ghRta yAne navanIta makkhana se yA-'vasAevA' vasA arthAt dravyauSadhi vizeSa se 'makkhijja vA' mrakSaNakareM arthAt zuddhakare thA 'abbhaMgijjavA' abhyaJjana arthAt maharamapaTTI kareM to usako arthAt gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAne vAle jaina sAdhu ke zarIra meM vraNAdi ko tailAdi se mrakSaNa aura abhyaJjana ko 'no taM sAyae' mana se abhilASA nahIM kareM aura usa vraNAdi ko tailAdi mrakSaNa abhyaJjana karane ke liye 'no taM niyame' vacana aura tana se bhI preraNA nahIM kareM arthAt usa vraNAdi ke abhyannana ko tana mana aura vacana se anumodana yA samarthana nahIM kareM kyoM ki isa prakAra kA jaina sAdhu ke zarIra meM vraNAdi kA tailAdi se prakSaNa aura abhyaJjana parakriyA vizeSa hone have prakArAntarathI sAdhunA zarIramAM thayela traNAdi ghAne je gRhastha dvArA tailAdi bhrakSaNa 2575 nAnA sAdhuye svii||2 - 42vA viSa sUtrA2 thana 32 che-se siyA paro kAryasi vaNaM' pUrvAta saadhun| zarIramA tArA arthAt dhA dhA zubhAne 52 arthAt gRhastha zrAva4 'tilleNa vA ghaeNa vA' tatathI 2051 dhAthI athavA 'vasAraNa vA' mAthI 4sA arthAt auSadhi vizeSayI 'makkhijja vA' prakSa 42 arthAt dhuve athavA anbhaMgijjavA' masyA maryAta bhalamA 4re to 'no taM sAyara' ge 2925 zrAvana 21 42pAmA AvanAra sAdhunA zarIramAnA traNadine tela vigerethI prakSaNa ane abhayaMjananI manathI amitASA 42vI nahI. tathA 'no taM niyame' se prArnu tara vigerethI prakSa malyana karavA mATe vacana ane zarIrathI paNa preraNA karavI nahIM arthAt e traNa dina akhaMjananuM tana mana ane vacanathI anumodana ke samarthana karavuM nahIM kemake-A prakAranA sAdhunA zarIramAM traNAdinuM tela vigerethI prakSaNa ke atyaMjana parakriyA vizeSa hevAthI karmabaMdhanuM zrI sAgasUtra :4 Page #968 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mamaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 1 a. 13 parakriyAniSedhaH 957 'se siyA paro kAryasi vaNaM' tasya-bhAvabhikSukasya syAt-kadAcit paro-gRhasthaH kAyezarIre vraNam 'luddhaNa vA kakkeNa vA cuNNeNa vA vaNNeNa vA lobhreNa vA-loghanAmaka dravyavizeSeNa (sno) cUrNena vA-godhUmAdi cUrNadravyavizeSeNa, varNena vA-varNavizeSa kuGkumAdinA 'ulloDhija vA uvvalijja vA' ullolayed vA-udvartayet, udvalayed vA-parimardayet tahi 'no taM se karmabandhana kA kAraNa mAnA jAtA hai, isaliye isa saMsAra meM anAdi kAla se AtI huI janma maraNa paramparA kA mUla kAraNabhUta karma bandhoM se chuTakArA pAne ke liye dIkSA yA pravrajyA grahaNa karane vAle jaina muni mahAtmA isa prakAra ke vraNAdikA tailAdi se gRhastha zrAvaka dvArA kiye jAne vAle mrakSaNa aura abhyajana ke liye mana se abhilASA nahIM kare aura tana vacana se bhI usa ke liye gRhastha zrAvakoM ko preraNA nahIM kareM kyoMki isa prakAra ke gRhastha zrAvaka dvArA vraNAdi ko tailAdi se mrakSaNAdi (mAlIza) karAne se saMyamakI virAdhanA hogI isaliye saMyamapAlanArtha sAdhu aisA nahIM kreN| aba phira bhI dUsare prakAra se jaina sAdhu ko gRhastha zrAvaka ke dvArA zarIra meM vraNa ghAva vagairaha ko loghrAdi dravyoM se udvartanAdi nahIM karavAnA cAhiye yaha batalAte haiM kyoM ki uvartanAdi bho parakriyA vizeSa mAnA jAtA hai-'se siyA paro kAryasi vaNaM' yadi usa pUrvokta-jaina sAdhu ke zarIra meM vraNa arthAt ghAva yAne gumaDA phoDA phunasI vagairaha ko para-arthAt gRhastha zrAvaka-'luddhaNa vA' lodhra nAmakeM dravya vizeSa se arthAtU pAuDara se 'kakkeNa vA' karka arthAt snAnIya snigdha dravya vizeSa 'sno' yA 'cuNNeNa vA' cUrNa arthAt godhUmAdi cUrNa dravya vizeSa se yA 'vaNNeNa vA' varNa arthAt kuGkamAdi varNa vizeSa se 'ullo. kAraNa manAya che tethI A saMsAramAM anAdikALathI AvatI janma maraNa paraMparAnA muLakAraNabhUta karmabaMdhathI chUTavA mATe dIkSA grahaNa karavAvALA munie e rIte vaNAdinuM tela vigerethI gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatA prakSaNa ane abhaMjana mATe manathI abhilASA karavI nahIM ane tana ke vacanathI paNa tene mATe zrAvakane preraNA karavI nahIM kemake-A rIte grahastha zrAvaka dvArA traNadine tela vigerethI sakSaNAdi karAvavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI jaina sAdhue saMyamapAlana mATe tema karavuM nahIM. have sAdhue gRhastha zrAvaka dvArA zarIranA traNa ghA vigerenuM lebrAdi dravyathI uddhata nA 21vAnA niyanu 4thana 42 cha. 'se siyA paro kAryasi vaNaM' se pUrita sAdhunA zarIramA prAya arthAt / zubha vigairene 52 yAtU 75 zrA54 'luddheNa' yo. nAmanA dra0ya vizeSathI arthAt ||172thii 15vA 'kakkeNa vA' 44 arthAta bhAvAnA 4i2 vA dravya vizeSa rana' hai yU arthAt boTa vagerethI 5155 'cuNNeNa vA' auSadhI. vizeSanA yUthI athavA 'vaNNeNa vA' 15 arthAta vigaire va vizeSayI ulloDhijja zrI sAgasUtra :4 Page #969 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 958 AcArAMgasUtre sAyae no taM niyame' no tam - vraNam udvartayantaM gRhastham AsvAdayet - manasA abhilaSet, novA tam - vraNodvartanaM kurvantaM gRhastham niyamayeta - prerayet kAyena vacasA vApi nAnumodayediti bhAvaH / ' se siyA paro kAryasi varNa' tasya-bhAvabhikSukasya syAt - kadAcit paro 'DhijjA vA' udvartana yA 'uvvalija vA' parimardana kareto usa udvartanAdi ko jaina sAdhu gRhastha zrAvaka ke dvArA karavAne ke liye 'no taM sAyae' mana se AsvA dana arthAt abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame' usako tana vacana se bhI anumodana yA samarthana nahIM kareM arthAt gRhastha zrAvakake dvArA zraddhAdayA bhakti se jaina sAdhu ke zarIra meM vraNAdi ko Thoka karane ke liye loghAdi dravya cUrNoM se udvartanAdi kriyA parakriyA vizeSa hone se karmabandhana kA kAraNa mAnI jAtI hai isaliye jaina sAdhu tanamana aura vacana se usake liye gRhastha zrAvakako preraNA nahIM kareM kyoM ki usa udUvartanAdi se malane kI kriyA ko mana se abhilASA karane para karmabandha doSa hogA, aura usake liye vacana tathA kAya se preraNA karane para saMyama kI virAdhanA hogI, isaliye saMyama pAlana karane vAle jaina muni mahAtmA isa udvartanAdi kI icchA nahIM kareM aura vacana yA zarIra se udvartanAdi ke liye zrAvaka ko preraNA bhI nahIM kareM / sAdhu aba phira bhI prakArAntara se jaina sAdhu ke zarIra meM vagAdi ko yadi gRhastha zrAvaka atyanta zItodakAdi se prakSAlita kare to usa ko bhI jaina sAdhu nahIM svIkAra kareM yaha batalAte haiM kyoM ki zItodakAdi se gRhastha zrAvakoM ke dvArA jaina ke zarIrastha ghAva kA prakSAlanAdi bhI parakriyA vizeSa mAnA jAtA hai jisa ko svIkAra karane se jaina sAdhu ko karmabandha doSa lagegA, vA ulija vA' udvartana athavA parimarhana ure to me udvartanAhitu' 'no taM sAyae' naina sAdhue gRhastha zrAvaka dvArA tema karAvavA mATe manathI abhilASA karavI nahI tathA noa niyame' tene tana ne vanyanathI pazu anumohana De samarthana 42vu' nahIM, arthAt gRhastha zrAvaka dvArA zraddhAbhakti vazAt sAdhunA zarIramAM thaela zuddhi maTADavA leprAdi dvavyanA cothI karAtI udbhanAdi kriyA parakriyA vizeSa vArtho kaba MdhanuM kAraNa mAnavAmAM Ave che. tethI sAdhue tana mana ane vacanathI tema karavA gRhastha zrAvakane preraNA karavI nahIM. kemake-khe udvanAdinI manathI icchA karavAthI kebadha thAya che. ane te mATe vacana ane kAyanI preraNA karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI sayamanuM pAlana karavAvALA sAdhu munie A udvaitanAdi kriyA nI manathI icchA karavI nahI.. tathA vacana ane zarIrathI uddhRta nahi karavA mATe zrAvakane preraNA paNa karavA nahIM. have sAdhunA zarIramAM thayela traNAdine gRhastha zrAvaka dvArA ThaMDA ke garama pANIthI prakSAlita karavAnA tathA gRhasya dvArA prakSAlita kriyAnA sAdhue svIkAra karavAnA sUtrakAra zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #970 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 1 a. 13 parakriyAniSedhaH gRhasthaH kAye-zarIre vraNam 'sI bhodagaviya DeNa vA' zItodakavikaTena vA-atyanta zItodakena 'usiNodagaviyaDeNa vA' uSNodakavikaTena vA-atyantoSNodakena 'uccholijja vA paholijja vA' utsAlayed vA prakSAlayed vA-kizcidadhikaM vA prakSAlanaM kuryAttarhi 'no taM sAyae no taM niyameM no tam prakSAlayantaM gRhastham AsvAdayet manasA abhilaSet , no vA tam-vraNaprakSAlanaM kurvantaM gRhastham niyamayet prerayet-kAyena va vasA vApi nAnumodayedityarthaH 'se siyA yaha khulAzA karake batalAne ke liye kahate haiM-'se siyA paro kAma vaNaM' usa pUrvoka jaina sAdhu ke kAya arthAt zarIra meM vraNa arthAt ghAva gupaDA phoDA phunsI vagairaha ko yadi para arthAta gRhastha zrAvaka zraddhA bhakti se sApha suthaDA karane ke liye 'sIodagabiyaDeNavA usiNodagaviyaDega vA' atyanta zItodaka se yA atyanta uSNodaka se 'uccholijjavA paholijavA' eka bAra aura aneka bAra yadi prakSAlana kareM to usa ko arthAt gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAnevAle braNAdi ko atyanta zItodakAdi se prakSAlana kriyA ko jaina sAdhu no taM sAyae' AsvAdana nahIM kareM arthAt usa prakSAlana ko mana se abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame' kAya vacana se bhI prakSAlana karAne ke liye usakA anumodana yA samarthana nahIM kareM kyoM ki isa prakAra ke gRhastha zrAvakoM ke dvArA kiye jAne vAle atyanta zotodakAdi se vraNAdi kA prakSAlana bho parakriyA vizeSa hone se karmabandhana kA kAraNa mAnA jAtA hai isaliye janmamaraNa paramparA ke mUla kAraNa bhRta karmabandhoM se hamezA ke liye chuTakArA pAne ke liye dIkSA yA pravrajyA grahaNa karanevAle jaina muni mahAtmA isa prakAra ke gRhastha zrAvakAdi ke dvAro vraNadi ko zItodakAdi se prakSAlana ke liye abhilASA nahIM kareM aura tana vacana se niSedha matAva cha. 'se siyA paro kAyaMsi vaNa' se pUrita saadhun| zarIramA yasa pra arthAta dhAna hai zubha3. virenene 52 arthAt 25 zrApa zraddhAthI sA3 421 / bhATe 'sIodagaviyaDeNa vA' satyata pANIthI 'usiNiodagaviyaDeNa vA' athavA tyAta garama pAthI 'uccholija vA, paholijja vA' sAsu 43 arthAt me4||2 hai ane43|2 ne prakSAlana kare te tene gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatA traNadinI atyaMta ThaMDA pANIthI karAtI prakSAlana yAnusAdhu mAsvAhana 42 nahI. arthAt 'no taM sAyae' se prakSA-yAnI mamilASA2pI naDI. 'no taM niyame' 4Aya ane kyanathI 5 tema 42 / 11 / manamohana ke samarthana karavuM nahIM. kemake AvA prakArathI gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatAM atyaMta ThaMDA ke garama pANIthI traNadinuM prakSAlana paNa parakriyA vizeSa hovAthI karmabaMdhanuM kAraNa mAnavAmAM Ave che. tethI janmamaraNa paraMparAnA mULa kAraNarUpa karmabaMdhathI chUTavA mATe dIkSA grahaNa karavAvALA muna sAdhu AvA prakArathI gRhastha zrAvakAdi dvArA traNadinA ThaMDA pANi vigerethI devA mATe abhilASA karavI nahIM. tathA tana ane vacanathI zrI aayaa| sUtra : 4 Page #971 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre paro kAyasi' tasya-sAdhoH syAta-kadAcid yadi paro gRhasthaH kAye-zarIre 'vaNaM vA gaMDaM vA araiMvA pulayaM vA bhagaMdalaM vA vaNaM vA dRSTvA gaNDaM vA-gaNDanAmaka vragavizeSa vA (phorA) arati vA aratinAmakavaNavizeSaM arzaH iti prasiddham avalokya, pulakaM vA-pulakanAmakaM vA vraNavizeSa vraNavisphoTakaM dRSTvA bhagandaraM vA-bhagandaranAmakaMvA guhyasthAnasthitaM vraNavizeSam dRSTvA 'anna yareNaM satthajAeNaM' anyatareNa anyatamena vA nakhacche i nikAprabhRtinA zastra nAtena-zastravizeSeNa bhI upta ke liye preraNA nahIM kareM kyoMki zItodakAdi se prakSAlana karane meM apkAyika jIvoM kI hiMsA hotI hai jisa se jaina sAdhu muni mahAtmA ko saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlana karanevAle jaina sAdhu isa prakAra ke gRhasthoM ke dvArA vraNAdi kA zItodakAdi se prakSAlanAdi kriyA kI abhilASA bhI mana meM nahIM kareM aura vacana kAya se usa ke liye gRhastha zrAvakoM ko preraNA bhI nahIM kreN| aba phira prakArAntara se jaina sAdhu ke zarIra meM arza Adi kA gRhastha zrAvakoM ke dvArA oprezana Adi kriyA bhI parakriyA vizeSa hone se karmabandhana kA kAraNa mAnI jAtI hai isaliye gRhastha ke dvArA isa cIraphAra oprezana Adi kA bhI niSedha karate haiM 'se siyA paro kAryasi varNa vA' usa pUrvokta jaina sAdhu ke kAya arthAt zarIra meM yadi para arthAt gRhastha zrAvaka vaga ko arthAtU gumar3A phoDA phunsI vagairaha ghAva ko yA 'gaMDaM cA' gaNDa ko arthAt galagaNDa nAma ke phorA vraNa vizeSa ko yA 'araI vA' arati arthAt guhaya sthAA sthita arza nAma ke (bayAzIra) vraNa ko yA 'pulayaM vA' pulaka ko arthAt pulaka nAma ke vraNa visphoTaka ko dekhakara yA 'bhagaMdalaM vA bhagandara nAma ke guhya sthAna ke vraNa vizeSa ko dekhakara 'annayareNa satthajAeNaM' anyataH arthAt nakhacchedanikA (naharanI) paNa tema karavA mATe preraNA karavI nahIM. kemake ThaMDA pANI vigerethI tene dhavAthI akAlika jenI hiMsA thAya che. jethI sAdhune saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavAvALA sAdhue A pramANe gRhastha dvArA traNAdinuM ThaMDA pANI vigerethI chevA vigere kiyAnI abhilASA manathI paNa karavI nahIM ane vacana tathA kAyAthI tema karavA gRhastha zrAvakane preraNA karavI nahIM. have sAdhunA zarIramAM harasa vigere vyAdhinuM gRhastha zrAvaka dvArA oparezana vigere ThiyA 42vAnA sUtrA2 niSedha 42 cha. 'se siyA paro kAryasi vaNaM vA' se pUrvAta sAdhune zarIramAM je para arthAt gRhastha zrAvaka vra arthAta gumaDAne ke phallA vigere dhAna athavA 'gaMDavA' ne seTase 3 113 222se mAnI isne athavA 'araI' ati arthAt aza (72sa) nAmAnA na 151! 'pulayaM' pusa nAmamA tara vizeSane asn wthavA 'bhagaMdalaM vA' 12 nAmAnA zubasthAnamA yatA prANanenane 'annayareNa zrI sAgasUtra :4 Page #972 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marma prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 1 a. 13 parakriyAniSedhaH 'acchidija vA viJchidija vA' AcchindhAd vA vicchindyAd vA-IpacchedanaM kuryAt adhikaM chedanaM vA kuryAt tarhi 'no taM sAyae no taM niyame' no tam-vragAdikaM chindantaM gRhastham AsvAdayet-manasA nAbhilaSet , no vA tam-vraNAdicchedanaM kurvantaM gRhastham niyamayem-prerayet hastAdiceSTayA vacasA vA nAnumodayedityaryaH 'se siyA paro vagairaha zatra jAta se ekabAra yA anekabAra cIraphAra kareM arthAt oprezana kareM to usa gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAnevAle zastra se arza bhagandarAdi kA oprezana cIraphAra ko jaina sAdhu 'no taM sAyae' AsvAdana nahIM kareM arthAt jaina sAdhu isa prakAra ke gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAne vAle aAdi bimArI ke cIraphAra ko mana se abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame' tana vacana se bhI isa prakAra ke phor3A phunsI ke cIraphAra karane ke liye gRhastha zrAvakoM ko preraNA bhI nahIM kareM kyoMki isa taraha kI bimArI kA cIraphAra karanA bhI parakriyA vizeSa hone se karmabandhaka kA kAraNa mAnA jAtA hai isaliye sAMsArika janmamaraNa paraMmparA se hamezA ke liye chuTakArA pAne ke liye dIkSA yA pravajyA grahaNa karanevAle jaina sAdhu isa prakAra ke apane zarIra meM arzAdi bimArI ke gRhastha zrAvakoM ke dvArA kiye jAne vAle cIraphAra yA oprezana ko tana mana aura vacana se bhI preraNA nahIM kareM kyoMki aisA karane se saMyama kI virAdhanA bhI hogI isaliye saMyama pAlana karanevAle jaina muni mahAtmA isa taraha kI cIraphAra yA oprezana ko karAne ke liye gRhastha zrAvaka ko preraNA nahIM kreN| ___ aba dUsare DhaGga se bhI jaina sAdhu ko gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAnevAle satthajAeNa' sanyata2 arthAt nareNI (vare zastravizeSathI 'AcchidijjavA vicchidijjavA' ekavAra ke anekavAra cIraphADa kApakupa kare arthAt oparezana kare to e gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatA operezana arthAt azake bhagaMdara vigerenuM zastrAdithI kApakupanuM sAdhue 'no taM sAyae' mAsvAhana 427 nahI theTo , sAdhuye 125 zrA14 25 2mA zate 42rAtA zAha zrIbhArInI yA2zathI bhanathI bhanitASA 42 nahI. tathA 'no ta niyame' tana mane kyanathI 555 mA prasAranA / zubhanA yA237 42vA mATe stha zrAvakane preraNA paNa karavI nahIM kemake-A prakAranA gaDagumaDanI cIraphADa karavI e paNa parakriyA vizeSa hovAthI karmabaMdhanuM kAraNa mAnavAmAM Avela che. tethI saMsAranI janmamaraNanI paraMparAthI kAyamanA chuTakArA mATe dIkSA grahaNa karavAvALA sAdhue AvA prakAranI pitAnA zarIramAM arzAdinI bimArInA gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatA oparezananI tana mana ane vacanathI paNa preraNA karavI nahIM. kemake e rIte preraNA karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavAvALA mATe sAdhue A prakAranA cIraphADa ke e parezana karavAnI gRhastha zrAvakane preraNA karavI nahIM, ja0121 zrI sAgasUtra :4 Page #973 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 962 AcArAMgasUtre kAryasi vaNaM vA' tasya-bhAvasAdhoH syAva-kadAcit paro gRhasthaH kAye-zarIre 'vaNaM vA gaMDaM vA araI vA pulayaM vA bhagaMdalaM vA' gaNDaM vA vaNavizeSam, arati vA-vragavizeSa pulakaM vA vraNavizeSam, bhagandaraM vA-guhyasthAnasthitaM vraNavizeSam 'anayareNa satyajAeNaM' anyatareNa-ekatamena nakhacchedanikAdinA zastrajAtana-zastravizeSeNa 'AcchidittA vA vicchi. dittA vA' Acchidya vA vicchidya vA-kizcida vA adhikaM vA chedanaM kRtvA 'pUrva vA soNiyaM vA' pUyaM vA-vikRtazoNitaM zoNitaM vA 'nIharija vA visohijja vA' nirharedvA-nissArayedvA, vizodhayedvA-vizodhanaM vA kuryAt tarhi 'no taM sAyae no taM niyame' no tam-vikRtaghAva ke pUya mabAja zoNitAdi kA nikAlanA bhI parakriyA vizeSa hone se karmabandha kAraNa mAnA jAtA hai isaliye nahIM svIkAra karanA cAhiye yaha patalAte haiM 'se siyA paro kAryasi vaNaM vA' usa pUrvokta jaina sAdhu ke kAya arthAt zarIra meM yadi para arthAt gRhastha zrAvaka vraNa ko arthAtU phoDA phunsI gumaDA vagairaha ghAvako yA 'gaMDaM vA gaNDa-arthAt gala gaNDa vagairaha ghAva ko yA 'araI vA' arati arthAt guhya sthAnasthita arza (bavAsIra) ko yA 'pulavA' pulaka nAma ke phoDA ko yA 'bhagaMdalaM vA-bhagandara nAmake guhyasthAna sthita roga ko yA isa. prakAra ke dUsare bho kisI-phoDA yA ghAvako-'annayareNaM satthajAeNaM' nakhacche. danikA arthAt naharanI vagairaha zastra jAta se-'acchidittA vA vicchittiA vA' phAra karake yA oprezana karake yadi usa arzAdi phoDA se-'pUrva vA soNiyaM vA' pUya arthAt mabAja dhA vikRta zoNita vagairaha ko-'nIharija vA visohijja vA' nikAle yA sApha sutharA kare to jaina sAdhu usako-'no taM sAyae'-AsvAdana nahIM kare arthAta usa aAdi phoDA vagairaha ko coraphAra karake usase pUyamabAja vikRtazoNita nikAlane kI abhilASA nahIM kare aura-'no taM niyame'-tana have sAdhue gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatA ghAnA parU ke lehIne kahADavAne sUtra42 niSedha 42 che.-'se siyA paro kAryasi vaNaM vA, the pUrvota sAdhunA zarIramA ne 52 arthAt 725 zrA14 prayana seTa , zubhanA dhAna / 'gaDaMyA' sA marthAt bhAvanA dhAne athavA 'araI vA' 202ti seTale guhyasthAnamA yesa 25 (24) 2 matha to 'pulayaM vA' Ya4 namana gubhAne 25! 'bhagaMdalaM pA' ma'2 nAmanA zubasthAnamA thaye mana tathA mApA prAranA mI0n 55 vA dhAna 'annayareNa sattha jAe Na' nareNI vagere ghanA zakha tathA 'AcchiMdittAvA vicchaMdittA vA' yA27 42rIne 2 mAha ghAmAMthI 'puyaM vA soNiya vA' 53 5542 43 sADI virene 'nIharijjavA, visohijjavA' mahA2 49 hai sAsu 42 ta 'no taM sAyae' sAdhuse tenu m!svAdana karavuM nahIM arthAt e arzAdi phelA vigerene cIraphADa karIne temAMthI parUM ke bagaDela lehI vigere bahAra kahADatA gRhastha zrAvakanI manathI abhilASA kavavI nahIM tathA zrI sAgasUtra :4 Page #974 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mameMprakAzikA TokA zrutaskaMdha 2 sU. 1 a. 13 parakriyAniSedhaH 963 zoNitAdikaM nissArayantaM gRhastham AsvAdayet-manasA na samIheta, kAyena vacasA vA no tam-zoNitAdikamapasArayantaM gRhastham niyamayet-prerayet, hastaceSTAdinA vacasA vApi nAnu. modanaM kuryAdityarthaH 'se siyA paro kAyasi' tasya-bhAvasAdhoH syAt-kadAcit paro-gRhasthaH yadi kAye-zarIre 'vaNaM vA gaMDaM vA araI vA pulayaM vA bhagaMdalaM vA vraNaM vA, gaNDaM vA (phor3A) arati vA-traNa vizeSam , pulakaM vA vraNavisphoTam , bhagandaraM vA-vraNavizeSa gudavi. vacana se bhI usakA anumodana yA samarthana nahIM kare isa prakAra ke arzAdi ko cIraphAra karake usa se gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAne vAle pya mabAja vikata zoNitAdikA nistAraNa yA samarthana nahIM kare kyoMki isa prakAra kI vizodhanAdi kriyA karmabandhana kA kAraNa mAnI jAtI hai isaliye saMsAra ke janmamaraNa paramparA ke mUla kAraNa bhUta karmabandhanoM se hamezA ke liye chuTakArA pAne ke vAste dIkSA yA pravrajyA grahaNa karane vAle jaina munimahAtmA isa prakAra ke arzAdi ko cIraphAra kara gRhastha avakoM ke dvArA kiye jAte hue vizodhanAdi kriyA kA anumodana nahIM kreN| aba prakArAntara se jaina sAdhu gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAne vAle vraNa ghAva phoDA vagairaha ko pramArjanAdi kriyA ko bhI parakriyA vizeSa hone se niSedha karate haiM-'se siyA paro kAryasi vaNaM vA, gaMDaM vA' usa pUrvokta muni ke kAyaarthAt zarIra meM yadi para gRhastha vraNa ghAva phoDA gumaDA ko yA-'gaMDaM vA' gaNDayone galagaNDAdi phoDA ko yA-'araI thA'-arati arthAt guhyasthAna sthitaarza (yavAzIra) ko yA- 'pulayaM vA' pulaka nAmake guhyendriya rogako yA-'bhagaMdalaM vA' 'no taM niyame' tana mana kyathA 55 tenu anumodana hai samarthana 52 nahI. meTa ke AvA prakAranA arzAdine cIraphADa karIne gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatA parU ke bagaDela lehInA nisAraNa ke vizedhana kiyA parakriyA hovAthI mana vacana ane kAyAthI anudana ke samarthana karavuM nahIM. kemake AvA prakAranI vize dhanAdikiyAne karmabaMdhanuM kAraNa mAnela che. tethI saMsAranA janmamaraNa paraMparAnA mULa kAraNa rUpa karmabaMdhanathI kAyamane mATe chuTakAro meLavavA dIkSA graDaNa karavAvALA sAdhue AvA prakAranA azadine cIraphADa karIne gahastha zrAvako dvArA karavAmAM AvatA vaNa gaDagumaDAnA pramArjana ke vizodhanAdi kriyAnuM anumodana karavuM nahIM. have prakAranAMtarathI sAdhue gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatA traNadinI pramArjanAdi (yA 42vAne niSedha 43 2.-'se paro kAryasi vaNaM vA' se pUrvarita sAdhunA zarIramA thayela traNanuM je para arthAt gRhastha zrAvaka vraNanA ghAnuM athavA "rA' galagaMDa arthAt bhAganA zubhanu mth| 'araivA' zudamAgamA 5ye mahinA dhAnu, 'pulayaM vA' pura: nAmanA guhyendriya nu mayA bhagaMdalaM vA' ma nAmanA 33||nu thA237 yA zrI sAgasUtra :4 Page #975 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre dArakaM rogam 'Amajjijja vA pamajjijja vA' AmRjyAdvA pramRjyAdvA-IpArjanam adhika vA mArjanaM kuryAta tarhi 'no taM sAyae no taM niyame' no tam-vragamArjanaM kurvantaM gRhastham AsvAdayet-manasA nAbhilaSet ityarthaH no vA tam-traNAdimArjanaM vidhAtuM gRhastham niyamayet-prerayet kAyena vacasA vA nAnumodayedityarthaH, hastAdiceSTAbhiH iGgita vA nayanAdi vyApArAdinA vA tatsamarthanaM na kuryAt , 'se siyA paro kAyaMsi' tasya-bhAvasAdhoH syAtbhagaMdara nAma ke gudA ke pAsa hone vAle atyaMta bhayaMkara rogako cIraphAra karane ke bAda jala se-'Amajija vA pamajija vA'-eka bAra yA aneka bAra pramArjana kare to usako arthAt vraNAdiko gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAne vAle pramAjana ko jainasAdhu-'no taM sAyae' AsvAdana nahIM kareM arthAt manase usakI abhilASA nahIM kare aura-'no taM niyame kabhi vacana se bhi usake liye arthAt vraNAdi ko pramArjana karane ke liye grahastha zrAvaka ko preraNA nahIM kare yAne tana mana vacana se usa kA samarthana nahIM kare kyoMki isa prakAra ke gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAne vAle vraNAdi kA pramArjana para kriyA vizeSa hone se karma bandhanoMkA kAraNa mAnA jAtA hai isaliye karmabandhoM se chuTakArApAne ke liye dIkSA aura pravRjyA grahaNa karane vAle jaina sAdhu muni mahAtmA isa prakAra ke gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAne vAle vraNAdi pramArjana ko nahIM svIkAra kareM yA isake liye gRhastha zrAvaka ko preraNA bhI nahIM kareM anyathA karmabandha doSalagegA, aba prakArAntara se bhI jaina sAdhu ko gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAne vAle vaNAdikA saMvAhana (mAliza) aura parimardana ko parakriyA vizeSa hone se niSedha karate haiM-'se siyA paro kAyaMsi vagaM vA, gaMDaM vA'-usa pUrvokta jaina sAdhu pachI 'Amajjijjavo pamajjijja vA' yI me pA2 : mane 42 pramAna 42 bheTale hai dhAne dhutA se prAtyahinA 25 zrApa dvArA 42sAmA mAtA pramAnanu 'no ta sAyae' sAdhuNe mAvAna 427 nakA. arthAt bhanI tanI misApa! 42vI nahI. tathA 'no ta niyame' 4Aya mAne kyanayI 50 te mATe theTa pravAhita the| bhATa gRhastha zrAvakane preraNA karavI nahIM. arthAt tana mana ane vacanathI tenuM samarthana karavuM nahIM. kemake-A prakAranA gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatA traNAdi nuM pramArjana vigere parakriyA vizeSa hovAthI karmabaMdhananuM kAraNa manAya che tethI karmabaMdhanathI chuDakAro meLavavA dIkSA grahaNa karavAvALA sAdhue AvA prakAranA gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatA ghaNadine pramArjanane svIkAravuM nahIM. agara tene gRhastha zrAvakane preraNA paNa karavI nahIM. kAraNa ke tema karavAthI karmabaMdharUpI doSa lAge che. have sAdhune gRhastha dvArA karavAmAM AvatA traNAdinA saMvAhana ane parimardananA niSedhanu 4thana 42vAmAM Ave che-'se siyA paro kAyaMsi vaNaM vA' pati sAdhu / zarIramA zrI sAgasUtra :4 Page #976 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mamaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 1 a. 13 parakriyAniSedhaH kadAcit paro-gRhasthaH yadi kAye-zarIre 'vaNaM vA gaMDaM vA araI vA pulayaM vA bhagaMdalaM vA' vraNaM vA, gaNDaM vA-traNa vizeSam (phorA) ararti vA, pulakaM vA (vraNavisphoTaH) bhagandaraM vAgudavidArakarogavizeSam 'saMvAhijja vA palihijja vA' saMvAhayedvA, parimardamedvA 'no taM sAyae no taM niyame' no tam-traNAdikaM saMvAhayantaM parimardayantaM vA gRhastham AsvAdayetmanasA samIheta, manasA nAbhilaSediti bhAvaH, no vA tam-vraNAdisaMvAhanAdikaM kurvantam gRhastham niyamayat-kAyena vacasA vA prerayet , manasA va vasA vapuSA vA vaNAdisaMvAhanaparimardanaM nAnumodaye dityrthH| 'se siyA paro kAyaMsi' tasya bhAvasAdhoH syAt-kadAcit paro gRhasthaH kAye-zarIre 'vaNaM vA gaMDaM vA araI vA pulayaM vA bhagaMdalaM vA' vraNaM vA gaNDaM vA ke zarIrameM vraNa arthAt phoDA phunsI yA gumaDA vagairaha ghAvako yA-'gaMDaM vA'-gaNDa arthAt galagaNDAdi phoDA ko yA-'araI vA'-arati arthAt arza ko yA guhya sthAna sthita-'pulayaM vA'-pulaka nAmake vragavisphoTaka ko yA-"bhagaMdalaM vA' bhagaMdara nAmake gudA ke pAsa hone vAle atyaMta bhayaMkara rogako para arthAt gRhastha zrAvaka yadi zraddhA bhakti se-'saMvAhija vA' saMvAhana kare yAne dhIre dhIre zAMti ke liye davAve yA mAliza kare yA-'palimadina vA'-parimardana kare to usako arthAt gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAne vAle vraNAdi ke saMvAhana parimardana ko vaha jainasAdhu-'no taM sAyae' AsvAdana arthAt manase abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame -tana vacana se usakA anumodana yA samarthana nahIM kareM kyoMki isa prakAra ke gRhastha Avaka ke dvArA kiye jAne vAle vraNAdi kA saMvAhana parimardana bho parakriyA vizeSa hone se karmabandhoM kA kAraNa hotA hai isaliye karmabandhoM se hamezA ke liye chuTakArApAne ke liye dIkSA aura pravRjyA grahaNa karane vAle jaina sAdhu ko isa prakAra ke apane zarIra meM utpanna vraNAdi ke gRhastha zrAvaka dvArA kiye jAne vAle saMvAhana parimardana ko tana mana vacana se kabhI bhI 'vaNaM vA' prANa arthAt // shubh| vigerenA dhAna pathavA 'gaMDavA' 13 se 13 marthAta 4bhA vigerenI DAne tathA 'araI vA' pati arthAt 25 (72sane) athavA 'pulayaM vA' zubha sthAnamA thnaa| purA naminA pravi2344ne athavA 'bhagaMdalaM vA' M2 nAmanA nA dhAna 51 arthAt 32tha zrI54 le zraddhAlatithI 'saMvAhijjavA palimadijjavA' sapAna 42 seTale dhAradhAre zAMti mAthI mAve athavA mAlIza 43 4 52. patana 42 to 'no ta sAyara' tenu sAdhuse mAna rthAt bhanatho 25 miTApA 42vI nahI. tayA 'no ta niyame tana mane yanayI 555 tenu anumAna hai samarthana 42 nahIM. kemake A prakAre gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvanArA vraNAdinuM saMvAhana ke parimana paNa parakriyA vizeSa hovAthI karmabaMdhananuM kAraNa manAya che. tethI karmabaMdhanothI kAyamane mATe chUTavA dIkSA dhAraNa karavAvALA sAdhue A rItanA pitAnA zarIramAM thayela zrI. AyAsUtra : 4 Page #977 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre arati vA bhagandaraM vA 'tilleNa vA ghayeNa vA vasAe vA tailena vA ghRtena vA vaptayA vA dravyauSadhi vizeSeNa 'makkhijja vA abhaMgijja vA' mrakSayedvA-mrakSaNaM kuryAt , abhyaJjayedvAabhyaJjanaM vA kuryAt tahi 'no taM sAyae no taM niyame no tam-vraNAdikaM mrakSayantam abhyaJja yantaM vA gRhastham AsvAdayet-manasA vAJchet , manasA no'bhilaSedityarthaH, no vA tam-vaNAdimrakSaNAbhyaJjanaM kurvantaM gRhastham niyamayet-kAyena vacasA vA prerayet nAnumodaye dityarthaH 'se anumodana yA samarthana nahIM karanA cAhiye, anyathA samarthana karane se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlanArtha anumodana nahIM kreN| ___aba dUsare DhaMga se janasAdhuke zarIra meM gRhastha zrAvaka ke dvArA vraNAdikA tailAdi se mrakSaNa abhyaJjana ko bhI parakriyA vizeSa hone se niSedha karate haiM-'se siyA paro kAyaMsi varNa vA' usa pUrvokta jainasAdhu ke zarIra meM vraNako yA-'gaMDaM vA araI vA-gaNDako yA arani arthAt arza ko yA-'pulayaM vA' pulaka arthAt visphoTakako yA guhaya sthAna meM hone vAle atyaMta bhayaMkara-'bhagaMdalaM vA' bhagaMdara nAmake rogako yadi vaha gRhastha zrAvaka sAdhu kI zAMti ke liye'tilleNa vA ghaeNa thA vasAe vA tela se yA dhRta se yA vAsa se 'makkhi ja vA' mrakSaNa (maharamapaTTI) kare yo-'abbhaMgijja vA' abhyaJajana kare to usako arthAt gRhastha zravaka ke dvArA kiye jAne vAle vraNAdikA mrakSaNa abhyajana ko vaha jainasAdhu-'no taM sAyae'-AsvAdana nahIM kareM yAne manase usakI abhilASA nahIM kareM aura-'no taM niyame -tana vacana se bhI usakA anumodana yA samarthana nahIM kareM kyoMki isa prakAra kA gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAne vAle vraNAdi kA mrakSaNa traNadinuM gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatA saMvAhana ke parimardananuM tana mana ke vacana thI kadI paNa anumodana ke samarthana karavuM nahIM kAraNa ke samarthana karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che tethI saMyamanA pAlana karavA mATe AvI parakriyAnuM anumodana karavuM nahIM. have sAdhunA zarIramAM thayela traNAdinuM gRhastha dvArA tela vigerethI prakSaNa ke khabhaMjana 421 // suutr||2 4thana 2 cha.-'se siyA paro kAryasi vaNaM vA' se pUrita mA sAdhunA zarIramAMnA prAyane 55vA 'gaDaM vA' an's 'araI vA' ma2ti mAt mazana mathavA 'pulayaM vA' pura4 mA 25 (123842 mA 'bhagaMdalaM vA' guhyasthAnamA thanArA bhagaMdara nAmanA rogane je para-arthAt gRha zrAvaka sAdhune zAMti thavA 'tilleNa vA gharaNa vA vasAe' sathI dhIthI sAthI 'makkhijja vA' bhrazAera arthAt bhasabhapaTTi m24| 'abhigijja vA' ma na 42 tI 'no taM sAyae' sAdhu stha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatA traNadina prakSaNa ke abhaMjananuM AsvAdana karavuM nahIM'. athavA bhanakI manivAsa 42vI nahI. a51! tathA 'no ta niyame' tana mana payanayI paNa tenuM anumAna ke samarthana karavuM nahIM. kema-A prakAre gRhastha zrAvaka dvArA zrI sAgasUtra :4 Page #978 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 1 a. 13 parakriyAniSedhaH siyA paro kAyaMsi' tasya-bhAvasAdhoH syAt-kadAcit paro-gRhasthaH kAye-zarIre 'vaNaM vA gaMDaM vA araI vA pulayaM vA bhagaMdalaM vA' vagaM vA gaNDaM vA arati vA pulakaM vA bhagandaraM vA 'luddheNa vA kakkeNa vA cuNNeNa vA vaNNeNa vA' lobhreNa vA-loghadravyavizeSeNa (sno) karkeNa vA-snAnIyAmalakAdi dravyeNa, cUrNena vA-godhamAdi cUrNavizeSeNa (pAuDara) varNana vA-varNavizeSaku kumAdinA 'ulleDhijja vA ubalijja vA' ullolayedvA-udvartayet, udvalayedvA tarhi aura abhyaJjana parakriyA vizeSa hone se karmabandhanoMkA kAraNa mAnA jAtA hai isa liye karmabandhoM se chuTakArApAne ke liye dIkSA pravrajyA grahaNa karane vAle jainamuni mahAtmA isa ke liye preraNA nahIM kareM anyathA saMyama kI viradhanA hogI, ataH saMyama pAlanArtha isa ke liye gRhastha ko preraNA nahIM kreN| __ aba prakArAntara se bhI jaina sAdhu ke zarIra meM utpanna vraNAdi kA lonAdi dravyoM se udavartanAdi ko gRhastha zrAvakoM ke dvArA kiye jAne para parakriyA vizeSa hoMne se niSedha karate haiM-'se siyA paro kAryasi vaNaM vA' usa pUrvokta jaina sAdhu muni mahAtmA ke kAya arthAt zarIra meM utpanna vraNa arthAt gumaDA yA phor3A phunsI vagairaha ghAva ko yA 'gaMDaM vA' gaNDa arthAt gala gaNDAdi rogavizeSa ko yA 'araI vA' arati arthAt arza (babAzIra) ko yA 'pulayaM vA' pulaka nAma ke vraNa visphoTaka ko yA guhyasthAna meM hone vAle atyanta bhayaMkara 'bhagaMdalaM vA' bhagandara nAma ke roga ko cIraphAra karane ke bAda zAnti ke liye yA zIghra hI Thoka karane ke liye yA murajhAne ke liye 'luddheNa vA' lodhra nAma ke dravya se yA 'kakkeNa vA karka nAma ke 'cuNNeNa vA' cUrNa vizeSa se yA dUsare prakAra ke cUrNa dravya se yA 'vaNNeNa vA' varNa arthAt kuGkumAdi se yadi para gRhastha zrAvaka karavAmAM AvatA traNAdinA prakSaNa ane atyaMjana para kiyA vizeSaNa hovAthI tene karma. baMdhanuM kAraNa mAnavAmAM Avela che tethI kamabaMdhanathI chUTavA mATe dIkSA grahaNa karavA vALA sAdhue tema karavA preraNA karavI nahIM. kAraNa ke tema karavAthI saMyama virAdhanA thAya che. tethI saMyamanA pAlana mATe tevA prakArathI gRhasthane preraNA karavI nahIM. - have prakArAntarathI sAdhunA zarIramAM thayela traNAdinuM ledhra vigerethI gRhastha dvArA datta nAhina niSedha 420i 4 cha-'se siyA paro kAryasi vaNaM vA' te pUrvarita bhAva sAdhunA zarIramAM thayela vaNa arthAtu gumaDA ke ghAne athavA "daMtA' gaMDa arthAta galagaMDa-kaMThamALa vigere / vizeSa2 mth| 'araI vA' ati se hai maza (12sa)ne 'pulayaM vA' ya4 nAmanA 5 (123842 mathavA 'bhagaMdalaM vA' guhyasthAnamA thnaa| maga2 nAmanA rozana thaa23|7 4aa pachI zAMtI thA mane hI 13 421 / bhATa bhane bha34. 'luddheNa vA' nAmanA dra0yathI pratha! 'kakkeNa vA' 44 nmn| yUpU vizeSathI athavA 'cunneNa vA' ghanaTa vizere yUthI 521 / 'vaNNeNaM vA' ! arthAt 4. vigaireyI yathA zrI mAyArAgasUtra :4 Page #979 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 968 AcArAMgasUtre " 'no taM sAyae nota' niyame' no tam bagAdyudvartanaM kurvantaM gRhastham AsvAdayet - [- manasA abhi laSet, novA tam - gAlanaM kurvantaM gRhastha niyamayet kAyena vacasA vA prerayet, nAnumodayedityarthaH, 'sesiyA paro kAryasi' tasya bhAvabhikSukasya syAt - kadAcit paro-gRhasthaH kAye - zarIre 'varNa vA gaMDa vA araI vA pulaiyaM vA bhagaMdalaM vA' varNa vA gaNDaM vA arati vA pulakaM 'ullodija vA ubbalija vA' udvartana yA udbalana kare to usa ko arthAt gRhastha ke dvArA kiye jAnevAle usa lodhAdi cUrNoM se udvartanAdi ko parakriyA vizeSa hone se vaha jaina sAdhu 'no taM sAyae AsvAdana nahIM kareM yAne usa kI mana se abhilASA nahIM kare aura 'no taM niyame' tana vacana se bhI usa ke liye gRhastha zrAvaka ko preraNA nahIM kare yAne anumodana yA samarthana nahIM kareM, kyoMki isa prakAra gRhastha zrAvaka dvArA kiye jAne vAle zarIrastha vraNAdi kA udavartanAdi kriyA parakriyA vizeSa hone se karma bandhanoM kA kAraNa mAnI jAtI hai isaliye karmabandhoM se chuTakArA pAne ke liye dIkSA aura pravrajyA grahaNa karane vAle jaina sAdhu isa prakAra ke apane zarIra ke andara vraNAdi ke udvartanAdi ke liye gRhastha zrAvaka ko tana mana vacana se preraNA nahIM kareM / phira bhI jaina sAdhu ke vraNAdi ko gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAnevAle atyanta zItodakAdi se prakSAlana ko bhI parakriyA vizeSa hone se manA karate haiM 'se siyA paro kAryasi varNa vA usa pUrvokta jaina sAdhu ke zarIra meM vraNa ko yA 'gaMDaM vA' gaNDa ko yA 'araI vA' arati arthAt arza ko yA 'pulayaM vA' pulaka nAma ke vraNa visphoTaka ko yA 'bhagadalaM vA' bhagandara nAma ke guhyasthAna meM hone vAle atyanta bhayaMkara roga ko cIraphAra karane ke bAda yadi para gRhastha zrAvaka 'ullodijja vA, ubvallijja vA' udvartanA athavA una hare to the gRhastha zrAva dvArA vAmAM AvatA sohi yUnA uddhatanAhinu' 'no ta' sAyae' sAdhuye AsvAdana 12 nahIM, meTale } bhanathI tenI abhilASA uravI nahIM tathA no ta niyame tana ane vthnathI paNa tema karavA gRhastha zrAvakane preraNA karavI naDI. arthAt tenuM anumeAdana ke samarthAMna karavuM nahIM'. kema ke-khA pramANe gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatA zarIranA traNa vigerenA udbhanAdi kriyA parakriyA vizeSa hAvAthI kabaMdhanuM kAraNa mAnavAmAM Avela che. tethI krama ba dhanAthI chUTavA mATe dIkSA grahaNa karavAvALA sAdhue A prakAranA pAtanA zarIranI aMdara thanArA trag2AdinA uddatanAdi mATe gRhastha zrAvakane tana mana ane vacanathI preraNA karavI nahIM. have sAdhunA zarIrastha traNAdinuM gRhastha dvArA karavAmAM AvatA ThaMDA pANIthI prakSAlana vigere ravAnA niSedha 4thana ure che. 'se siyA paro kAryasi varga' vA' se pUrvosta lAva sAdhunA zarIramAM pragune atha | 'gaMDavA' ga'Dane athavA 'araI vA' bharati arthAt rasane athavA 'pulayaM dhA' yujha nAmanA va visTane athavA 'bhadalaM vA' lagaMDara nAmanA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #980 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 1 a. 13 parakriyAniSedhaH 969 " bhagandaraM vA 'sIodagaviyaDeNa vA' zItodakavikaTena vA atyanta zItodakena 'usiNo dagaviDe va uSNodakavikaTena vA atyantoSNodakena 'uccholijja vA paholijja vA ' utkSAlayedvA prakSAlayedvA-kiJcidvA adhikaM vA varNAdInA prakSAlanaM kuryAt tarhi 'no taM sAyae no taM niyame' no tam - gAdikamu kSAlayantaM prakSAlayantaM va gRhastham AsvAdayet - manasA abhilaSet, novA tam - utzAlamaprakSAlanaM kurvantaM gRhasthaM niyamayet - kAyena vacasA vA prerayet, nAnumodanaM kuryAditi bhAvaH / 'se siyA paro kAryasi tasya bhAvasAdhoH syAtkadAcit paro - gRhasthaH kAye--zarIre 'vaNaM vA gaMDaM vA araI vA pulaiyaM vA bhAgaMdalaM vA' va vA gaNDaM vA ati vA pulakaM vA bhagandaraM vA rogavizeSam 'annayareNaM satthajAeNa' anyatareNa ekatamena yena kenApi nakhacchedanikAdinA zastrajAtena zastreNa 'Acchidijja vA vicchidina vA' AcchindyAt vA vicchindyAdvA-kiJcidvA adhikaM vA chedanaM kuryAttarhi 'no taM sAyae no taM niyame' kI tam - vraNAdikaM chindantaM gRhastham AsvAdayet - manasA abhilaSet, no vA tam-tragAdicchedanaM kurvantaM gRhastham niyamayet prerayet kAyena vacasA vA nAnumodanaM kuryAt dityAzayenAha - 'annayareNaM satthajAeNaM AcchidittA vA vicchidittA vA anyatareNa - ekatamena yena kenApi nakhacchedanikAdinA zastrajAtena - zastreNa acchidya vA vicchidya vA-ISacchedanam adhikacchedanaM vA kRtvA 'pUyaM vA soNiyaM vA' pUyaM vA vikRtazoNitam zoNitaM vA 'nIharijja vA visohijja vA' nirhared vA niSkAzayed vizodhayed vA vizodhanaM vA kuryAtarhi 'no taM sAyae no taM niyame' no tam - zoNitaM nissArayantaM gRhastham 'sIodagaviyaDeNa vA' atyanta zItodaka se yA 'usiNodagaviyaDeNa vA ' atyanta uSNodaka se 'uccholija vA paholijja vA' eka vAra yA anekavAra prakSAlana kare to usa ko arthAt gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAnevAle atyanta zItodakAdi se vraNAdi ke prakSAlana ko parakriyA vizeSa hone se jaina muni mahAsmA 'no taM sAyae' AsvAdana nahIM kareM arthAt mana se usa kI abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame' tana vacana se bhI usa kA anumodana yA samarthana nahIM kareM kyoMki isa prakAra ke gRhastha dvArA kiye jAnevAle vraNAdi kA zIto. dakAdi se prakSAlana parakriyA vizeSa hone se karmabandhoM kA kAraNa hotA hai isa guptasthAnamAM thanArA rogane cIrajhADa aryA kAha le para - arthAt gRhastha zrAva 'sIyodgaviyaDeNa vA' DaMDI pIthI athavA 'usiNogaviyaDeNa vA' atyaMta garama pANIthI 'uccholijja vA pahelijja vA vAra athavA anesvAra dhuve to tene arthAt gRhastha zrAva dvArA karavAmAM AvanArA atyaMta ThaMDA pANI vigerethI trAdinA prakSAlanane te parakriyA hovAthI 'no ta' sAyae' sAdhuNe tenu svAhana puravu nahIM arthAt bhanathI tenI aliyASA uravInaDI. tathA 'no ta niyame' tana vayanathI pazu tenu anumohana ke samatha na karavuM nahI..kemake A rIte gRhastha dvArA karavAmAM AvatA traNAdinuM ThaMDA pANIthI prakSAlana parakriyA vizeSa hovAthI kama`baMdhanuM kAraNa manAya che. tethI tema karavA A0 122 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #981 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 970 AcArAMgasUtre AsvAdayed-manasA abhikaSet no vA tam-vikRtazoNitAdi nissAraNaM kurvantaM gRhastham niyamayet-prerayet kAyena vacasA vA nAnumodanaM kuryAdityarthaH 'se siyA paro kAyaMsi' tasya-bhAvasAdhoH syAt-kadAcit paro gRhasthaH kAye-zarIre 'seyaM vA jallaM vA' svedaM vA gharmajalama, jalaM vA-sAmAnyajalam 'nIharijja vA visohijja vA' nihareda vA-nistArayeda, vizodhayed vA promchayet tarhi 'no taM sAyae no taM niyame no tam-svedajalaM pronchayantaM gRhastham AsvAdayet-manasA nAbhilaSedityarthaH, no vaH tam-svedAdi progchanaM kurvantaM gRhasthaM niyamayet-prerayet, vacasA svedAdiproMchanaM kartuM na kathayet kAyena vA tattrochanaM na liye isa ke liye sAdhu muni gRhastha ko tana mana vacana se preraNA nahIM kareM apitu svayaM karale __aba bhI prakArAntara se jaina sAdhu ke zarIra meM sveda pasInA vagairaha ko gRhastha zrAvaka ke dvArA progchana (poMchanA) kriyA ko parakriyA vizeSa hone se manA karate haiM-'se siyA paro kAryasi, seyaM vA, jallaM vA, nIharinna vA, vimohijja cA, no taM sAyae, no taM niyame usa pUrvokta jaina sAdhu ke zarIra meM sveda (pasInA) ko yA jala sAdhAraNa jala ko yadi para arthAt gRhastha zrAvaka nikAle arthAt poche yA vizodhana kareM yAne poMcha kara sApha suthar3A kareM to usa ko arthAta gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAne vAle sAdhu ke zarIra se sveda pasInA vagairaha kA pronchana aura vizodhana kA jaina muni mahAtmA AsvAdana nahIM kareM arthAt mana se usa kI abhilASA nahIM kareM aura tana tathA bacana se bhI usa kA anu. modana yA samarthana nahIM kareM arthAt vacana aura kAya se bhI usa ke liye yAne zarIra ke sveda pasInA vagairaha ko pochane ke liye preraNA nahIM kareM kyoMki isa prakAra ke gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAnevAle sAdhu ke zarIra meM utpanna sveda sAdhue gRhasthane tana mana ke vacanathI preraNA karavI nahIM, paraMtu tema karavAnI jarUrata lAge te svayaM karI levuM. have sAdhunA zarIranA parasevA vigerenuM vizeSanagRhastha zrAvake na karavA viSe sUtrakAra kathana kare che. se siyA paro kAyasi' te 5rita sAdhunA // 12 mA 'seyaM vA' sva6 arthAt 52. sevAne athavA 'jallaM vA' sAdhA29 gane se 52 arthAt 1325 54 'nIharijjavA' duche 2424 / 'vise|hijj vA' vizAdhana 42 seTa chIna sA3 42 te 'no ta sAyae' sAdhue tenuM arthAt gRhastha dvArA karavAmAM AvatA sAdhunA zarIranA parasevA vigerenA pre chana ane virodhananuM AvAhana karavuM nahIM. arthAta manathI tenI abhilASA karavI naDI. mane 'no ta niyame' tana tathA kyanayI 55 tenu manubhAhana 427 nahI. arthAt vacana ane kAyathI paNa tema karavA eTale ke zarIranA parasevA vigerene lUchavA preraNA karavI nahIM. kemake-e prakArathI gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatA sAdhunA zarIramAM zrI sAgasUtra :4 Page #982 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhamaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 1 a. 13 parakriyAniSedhaH 971 kAraye dityarthaH 'se siyA paro' tasya-bhAvasAdhoH syAt - kadAcit paro-gRhasthaH 'acchi malaM vA kaNNamalaM vA daMtamalaM vA' akSimalaM vA netra vikArabhUtaM malaM 'kAMcI' karNa malaM vAzrotravikAra bhUtaM malaM (guJjI ) dantamalaM vA 'nahamalaM vA' nakhamalaM vA 'nIharijja vA visohijja vA' nirhareda vA nissArayeta , vizodhayeda vA-vizodhanaM kuttahi 'no taM sAyae no taM niyame' no tam-netrA dimalaM nissArayantaM gRhastham AsvAdayed manasA abhilaSet no vA pasInA vagairaha kA progchana aura vizodhana parakiyA vizeSa hone se karmabandhanoM kA kAraNa mAnA jAtA hai isaliye gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAnevAle sAdhu zarIra ke sveda pasInA ko pochane ke liye preraNA nahIM karanI cAhiye kyoMki karmabandhanoM se chuTakArA pAne ke liye dIkSA aura pravrajyA ko svIkAra karane vAle jaina muni mahAtmA ko gRhastha zrAvaka ko isa ke liye anumati nahIM denI cAhiye, aura saMyama ko virAdhanA bhI hogI isaliye saMyama pAlana karanevAle jaina sAdhu ko gRhastha zrAvaka ko tana mana vacana se isa kA niSedha karake svayaM apane zarIra se sveda pasInA vagairaha ko poMcha lenA caahiye| ____aba prakArAntara se bhI jaina sAdhu ko gRhastha zrAvaka ke dvArA AMkhoM ke nakhoM ke dAtoM tathA kAnoM ke maloM ko dUra karanA parakriyA vizeSa hone se ThIka nahIM hai isaliye usa ko manA karate haiM-'se siyA paro kAryasi acchimalaM vA' upta pUrvokta jaina sAdhu ke zarIra meM akSimala ko arthAt kA~cI ko tathA 'kaNNa malaM vA' karNa mala ko arthAt guJjI ko evaM 'daMtamalaM vA' daMtamala ko evaM 'nahaH malaM vA' nakhamala ko yadi gRhastha zrAvaka 'nIharija vA, visohija vA' nikAle yA vizodhana kareM arthAt akSi AMkha vagairaha ke maloM ko nikAla kara sApha thayela parasevA vigerenuM prejhana ane vize dhana para kiyA vizeSa hevAthI kamabaMdhanuM kAraNa mAnavAmAM Avela che. tethI sAdhunA zarIramAMnA parasevAne lUchavA mATe gRhastha zrAvakane preraNA karavI nahIM. kemake karmabaMdhathI chUTavA mATe dIkSAne svIkAra karavAvALA sAdhue gRhastha zrAvakane pitAnA zarIramAMnA parasevA vigerene lUchavA anumati ApavI nahIM. kAraNa ke tema karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che tevI saMyamanuM pAlana karavAvALA sAdhue gRhastha zrAvakane tana mana ane vacanathI tene niSedha karI pite pitAnA zarIranA parasevA vigerene luchI levA. have sAdhue gRhastha zrAvaka pAse AMkhanA ke nAnA, ke dAMtanA athavA kAnanA melane na kaDhAvavA viSe sUtrakA2 kathana kare che.- 'se 'paro kAyaMsi acchimalaM' te pUrvota sAdhunA zarIramAthA monA bhesane 2551 'kaNNamalaM vA' |nnaa bhejane daMtamalaM vA' kitanA bhesane 151 / 'nahamalaM vA' namana melane zR75 zrApa4 pAse 'nIharijjavA' 4Ave ! 'visAhijjavA zAyana 42ve mAta mAMga zrI mAyArAgasUtra :4 Page #983 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 972 AcArAMga sUtre tam - netrAdimalanissAraNaM kurvantaM gRhasthaM niyamayet, niyacchet netrAdimalaM nissArayitu vacasA kathayet kAyena vA netrAdi malanissAraNaM na kArayediti bhAvaH 'se siyA paro' tasya bhAvasAdhoH syAt - kadAcit paro gRhasthaH 'dIhAI vAlAI' dIrghAn vAlAna atyanta dIrghatA lambamAnakezAn 'dIDAI vA romAI' dIrghANi vA romANi - - atyanta dIrghazarIrastha sutharA kareM to usako yAne gRhastha zrAvaka ke dvArA akSi malAdi ke niSkAzana aura vizodhana ko jaina sAdhu 'no taM sAyae' AsvAdana nahIM kare arthAt mana se usa kI abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame' tana vacana se usa kA anumodana yA samarthana nahIM kareM arthAt akSi malAdi ko nikAlane ke liye preraNA nahIM kareM, kyoMki isa prakAra ke gRhastha zrAvaka dvArA sAdhu ke zarIra meM akSimalAdi kA vizodhana parakriyA vizeSa hone se karmabandhoM kA kAraNa mAnA jAtA hai isaliye akSi malAdi ko nikalavAne ke liye gRhastha zrAvaka ko preraNA nahIM karanI cAhiye kyoMki aise karane se saMyama kI virAdhanA hogI isaliye saMyama pAlanArtha jaina sAdhu A~kha kAna nakha dAnta vagairaha ke maloM ko svayaM nikAla kara sApha sutharA kara le kintu usa ke liye kisI dUsare gRhastha zrAvaka ko preraNA nahIM kareM kyoMki saMyama kA pAlana karanA parama kartavya hotA hai / phira bhI dUsare DhaGga se jaina sAdhu ko gRhastha zrAvaka ke dvArA atyanta vaDe kezAdi kA kartana yA utpAdana nahIM karavAnA cAhiye yaha batalAte haiM isa ko bhI parakriyA vizeSa hone se karmabandha kA kAraNa mAnA jAtA hai isaliye ise bhI niSedha karate haiM- 'se siyA paro dIhAI vAlAI, dIhAI romAI, dIhAI bhamuhAI ' vigerenA melane kahADhIne gRhastha pAse sAphasUpha karAve te e gRhastha pAse AMkha AdinA melanA uThAvavAne me sAsUne no taM sAyae' sAdhuye mAsvAdana avu nahIM' arthAt bhanathI tenI salilASA 42vI nahIM' tathA 'no taM niyame' vayana bhane ayathI tenuM anumodana samarthyana karavu nahIM. arthAt AMkha vagerenA melane kahADavA mATe gRhasthane preraNA karavI nahIM'. kemake A prakArathI gRhastha zrAvaka pAse sAdhunA zarIramAMthI AMkhanA metra kaheADavA parU vize dhanakriyA parakriyA heAvAthI tene ka`baMdhanuM kAraNa mAnavAmAM Avela che. tethI AMkha vigerenA melane kahADavA mATe gRhastha zrAvakane preraNA karavI nahI'. krama ke tema karavAthI saMyamanI paNa virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavA mATe sAdhue AMkha, kAna, nakha ke dAMtAnA melane svayaM kADhIne sAphasuphe kavu. paraMtu tema karavA koI gRhastha zrAvakane preraNA karavI nahI. kemake-sayamanuM pAlana karavuM e sAdhunu vya mAnela che. have sAdhunA lAMbAvALAne gRhastha pAse kaDhAvavA ke ukheDavAno niSedha karatAM sUtrakAra 8 . - ' se siyA paro dIhAi' vAlAI te pUrvokta saMyamI sAdhunA zarIranA bhastasnA yAMmA vANIne athavA 'dIhAi romAI' sAMgA romane athavA 'dIhAI' bhamuhAi sAMgA amaranA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #984 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 1 a. 13 parakriyAniSedhaH 973 lomAni vA 'dohAI hAI' dIrghAm bhuvam - atyanta dIrghakezAn 'dIhAI vavakharomAi' dIrghANi kakSaromANi - atyanta dIrgha bAhumUlAdhovarti kakSakezAn 'dIdAra' sthiropAI' dIrghANi vastiromANi - pratyanta dIrghanAbhyadhoguhya dezavartilomAni 'kappijja vA saMThavijja vA ' krantet vA kartayed vA saMsthApayed vA saMzodhayet tarhi 'no taM sAyae no taM niyame' no tam - kezalomAdi kRntantaM gRhastham AsvAdayet - manasA abhilaSetra no vA tam - kacAdikartanaM kurvantaM kartumudyataM vA gRhasthaM niyamayet niyacchet banalA yA nokacAdi kartanaM kartuM kathayet usa pUrvokta jaina sAdhu ke zarIra meM mastaka ke atyaMta dIrgha baDe laMbe kezoM ko yA atyaMta dIrgha romoM ko yA atyaMta dIrgha bhauve ke kezoM ko yA 'dIhAI kakromAI' atyaMta dIrgha kakSa arthAt kA~khoM ke kezoM ko yAne atyaMta dIrgha bAhumUla ke adho bhAga sthita bagala ke kezoM ko yA 'dIhAI vatthi romAI' atyaMta dIrgha vasti romoM ko yAne nAbhi ke adho bhAga sthita guhya pradeza ke romoM ko yadi para arthAt gRhastha zrAvaka vagairaha dUsarA koI vyakti 'kapijja vA' kartana kareM arthAt kATe yA 'saMThavija vA' saMzodhana kareM arthAt ukta avaaa ke kezoM ko kATakara sApha sutharA kareM to usa ko arthAt gRhastha zrAvaka vagairaha kisI bhI dUsare vyakti ke dvArA kiye jAnevAle mAthA vagairaha ke kezoM ke kartana aura vizodhana ko jaina sAdhu 'no taM sAyae' AsvAdana nahIM kareM kyoMki isa prakAra ke kezAdi kartanoM kI mana se abhilASA karane para parakriyA vizeSa hone se karmabandha lagegA isaliye mAdhu ko isa kI abhilASA nahIM karanI cAhiye aura 'no taM niyame' vacana tathA zarIra se bhI isa kA anumodana yA samarthana nahIM karanA cAhiye kyoMki isa se saMyama kI virAdhanA bhI hogI isaliye saMyamapAlanArtha jaika muni mahAtmA gRhastha zrAvaka ko kezAdi kartana ke liye preraNA nahIM kareM / Zi dezone athavA 'dIhAI' kakkharomAI' sAMgA ama arthAt samajhanA vANIne athavA 'dIhAI' vatthiromAi' sAMgA asti zone arthAt zuddha pradezanAle para arthAt gRhastha zrI vigere 'kappijja vA saMThavijja vA' aye hai saMzodhana are arthAt gRhastha zrAva vigere anya vyakti ukta avayavanA pANI pIne sAsU re to 'no taM sAyada' tenuM bheTale ke gRhastha zrAvaka vigerekoI anya vyakti dvArA karavAmAM AvatA mastaka vagerenA kezeAnA kana ane vizeAdhananu` sAdhue AsvAdana karavu nahI. kemake A prakAranA kezAdinA kApavAnI manathI abhilASA karavAthI parikramA vizeSa hovAthI karmAbaMdha doSa lAge che tethI sAdhue tenI abhilASA uravI nahIM' tathA 'no taM niyame' vayana garne zarIrathI pazu tenuM manu medana ke samana karavuM nahIM'. kema ke tema karavAthI sayaMtranI virAdhanA paNa thAya che. tethI sayamanA pAlana mATe bhAva sAdhue gRhastha zrAvakane zarIranA pUrvokta avayavanA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #985 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 974 AcArAMga sUtre kAyena vA tatkartanaM no kArayedityarthaH, 'se siyA paro tasya bhAvasAdhoH syAda - kadAcit paro - gRhastha :- 'sIsAo likkhaM vA jUyaM vA ' zIrSataH - mastakAt RikSAM vA yukAM vA (DhIla - lIkha ) 'nIharijja vA visohijja vA' nirhared vA nissArayed vizeodhayed vA saMzodhanaM vA kuryAt, tarhi 'no taM sAyae no taM niyame' no tam likSAdi nissAraNaM kurvantam gRhastham AsvAdayet - manasA 'abhilaSet no vA tam - likSAdikaM nissArayantaM gRhastham niyamayet niyacchet vacasA vA likSAdikaM nissArayituM na kathaye dityarthaH kAyena vA tannissAraNaM na kArayediti bhAvaH ' se siyA parI' taM bhAvasAdhum syAt kadAcit paro - gRhastha : 'aMkaMsi " aba prakArAntara se bho parakriyA vizeSakA niSedha karate haiM- 'se siyA paro sIsAo likkhaM vA' usa pUrvokta jaina sAdhu ke zIrSa arthAt mastaka se likSoM ko yA 'jUyaM vA' yUkA ko arthAt DhIla lIkha ko 'nIharijja vA visohijja vA ' nikAle yA nikAla kara vizodhana arthAt sApha sutharA kare to usa ko arthAt gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAnevAle mastaka se DhIla lIkhoM kA vizodhana ko jaina sAdhu 'no taM sAyae' AsvAdana nahIM kareM arthAt mana se usa kI abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame' vacana tathA kAya se bhI usa kA anumodana yA samarthana nahIM kareM kyoMki isa prakAra ke gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAnevAle sAdhu ke mastaka se DhIla likhoM kA nikalavAnA yA vizodhana karavAnA parakriyA vizeSa hone se karmabandhoM kA kAraNa mAnA jAtA hai isaliye karmabandhoM se chuTakArA pAne ke liye dIkSA tathA pravrajyA grahaNa karanevAle jaina sAdhu tana mana vacana se isa prakAra kA mastaka se yUkA likhoM ko nikalavAne ke liye gRhasthoM ko preraNA nahIM kareM aba phira bhI prakArAntara se jaina sAdhu ko gRhastha zrAvaka apane goda meM yA vALa kApavA ke zaidhana karavA preraNA karavI nahIM. huve aArAntarathI paraDiyA vizeSanA niSedha De che. - ' se siyA paro sIsAo likvA' te pUrvokta saMyabhI sAdhunA bhastambhAthI sImene athavA 'jUyaM vA' bhUne arthAt sote 'nIharijja vA' mahAra ' athavA 'visohijjavA' bhastanuM vizodhana re arthAt sAphasUpha kare te gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatA mAthAmAMthI jU ke lIkhAnA vizodhanane 'no ta' sAyae' sAdhuye AvAhana 42vu nahIM arthAt bhanadhItenI abhidyASA 12vI nahIM' tathA 'to ta' niyame' vanyanathI bhane zarIramI pazu tenu anumodana ke samarthana kapu naDI. kema ke A prakAranA gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatA sAdhunA mAthAmAnI jU ke lIkhAnu kaha|DavAnuM ke sAphasupha karAvavAne parakriyA vizeSa heAvAthI kama`ba dhanu' mAnavAmAM Ave che, tethI kaba dhanathI chUTako meLavavA dIkSA dhAraNa karavAvALA sAdhue tana mana ane vacanathI A rIte mAthAmAnI jU ke lIkhA kaDhAvavA mATe gRhasthane preraNA karavI nahIM. kAraNa zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #986 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sa. 1 a. 13 parakriyAniSedhaH paliyaMkaMsi vA' aGke vA kroDe paryake vA 'tupaTTAyittA' svApayitvA-muskhApya saMsthApya vA 'pAyAI Amajija vA pamajijajja vA' pAdau AmRjyAd vA pramrajyAd vA kizcid adhika vA yadi pramRjyAt tarhi 'no taM sAyae no taM niyame' no tam-pAdau mArjayantaM gRhastham AsvAdayeda-manasA abhilaSet no vA tam pAdayorjinaM kurvantaM gRhasthaM niyamayet niyacchet vacasA vA pAdamArjanaM kartuM na kathayet, kAyena vA tanmArjanaM na kAraye dityarthaH 'evaM hiTimo paryata vagairaha para sulAkara pAdoM kA pramArjana kare tA isa kA bhI parakriyA vizeSa hone se niSedha karate haiM-se siyA paro aMkaMsi vA' usa pUrvokta sAdhu ko para arthAt gRhastha zrAvaka zraddhAbhakti bhAva se aMka meM arthAtU kror3a meM yAne goda meM yA 'paliyaMkaMsi vA' paryaGka para arthAt palaMga cAra pAI vagairaha para 'tuyaTTAvittA' sulAkara 'pAyAI pAdoM ko 'Amajija vA pamajijna vA' ekabAra yA anekavAra AmArjana yA pramArjana kare to usa ko arthAt gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAne vAle pAdoM ke AmAna pramAjena kA jaina sAdhu 'no taM sAyae' AsvAdana nahIM kareM yAne isa prakAra ke AmArjana pramArjana parakriyA vizeSa hone se karmabandhoM kA kAraNa mAnA jAtA hai isaliye jaina sAdhu muni mahAtmA isa kI mana se abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame tana mana se bhI gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAne vAle pAdoM ke pramArjana kA anumodana yA samarthana nahIM kareM arthAt gRhastha zrAvaka ko apane caraNoM ko pramArjana karane ke liye jaina sAdhu tana mana ora vacana se bhI preraNA nahIM kareM kyoMki isa prakAra ke pAdoM ke pramArjana kI abhilASA karane se jaina sAdhu ko karmabandha doSa hogA aura tana vacana se have sAdhune gRhastha pitAnA oLAmAM ke palaMga vigere para suvarAvIne pAdamana (pazaya pA)nA niSedha 4thana 42 hai. se siyA page aMkasi vA' se pUrvarita sayabhI sAdhune 52 arthAt 325 zrApa4 matamAthI 'aMkaMsi vA' 54 pati mogAmA AthavA 'paliya kasi vA' 5 52 'tuyadAvittA' suparAvIta 'pAyAi' gAna 'AmijjajjavA pamajjijja vA' 4aa2 . anevA2 mAmana prabhAna re to tenuM arthAt gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvatA paganA Amarjana ke pramArjana para kriyA vizeSa hovAthI karmabaMdhanuM kAraNa manAya che. tethI sAdhu munie tenI abhilASA 42vI nahI. tathA 'no ta sAyae' sAdhume vAhana 42 nahI. meTa , mAranA Amarjana pramArjana parakriyA vizeSa hovAthI karmabaMdhanuM kAraNa manAya che. tethI sAdhubhuuniye tenI manilASA 42vI nahI. tathA 'no taM niyama' zarI2 bhane kyanayI 55 gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvanArA paganA pramArjananuM anumodana ke samarthana karavuM nahIM. arthAta gRhastha zrAvakane pitAnA pagonuM pramArjana karavA sAdhue tana mana ane vacanathI paNa preraNA karavI nahIM. kemake A prakArathI pagonA praijananI abhilASA zrI sAgasUtra :4 Page #987 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 976 AcArAMgasUtre gamo pAvAi bhANiyaco' evam-anena prakAreNa-pAdamArjanarItyA, antimaH- pAdayoH mArjanA nantaraM pUrvokta gamaH-AlArakA pATha ityarthaH pAdayoH bhaNitavya:-vaktavyaH, tathA ca aGke paryaGke vA taM svApayitvA saMsthApya vA paro gRhasthaH yadi kadAcita tasya pAdau saMvAhayed vA parimarda yed vA tarhi no parimardanaM kurvantam tam AsvAdayed no vA taM niyamayet, evaM gRhastha zrAvaka ko isa ke liye preraNA karanepara maMthana kI virAdhanA hogI isa liye saMyama pAlanArtha aura karmabandhanoM se chuTakArA pAne ke liye isa prakAra ke pAdoM ke pramArjana ke liye gRhastha zrAvakoM ko preraNA nahIM kareM kyoMki saMyama kA pAlana karanA hI parama kartavya samajhA jAtA hai / pUrvokta rIti se pAdoM ke pramArjana ke bAda dUsare bhI pAdoM kA saMvAhana parimardana tathA sparzana raJjana viSaNa kA AlApaka evaM pAdoM ke mrakSaNa abhyaJjana viSaya kA AlApaka evaM pAdoM ke udvartana ubalana viSaya kA AlApaka tathA pAdoM ke prakSAlana viSaya kA Alopaka tathA vilepana evaM saMdhUpana viSayoM kA AlApaka evaM pAdoM se kaNTakAdi nikAlane kA AlApaka evaM pUya zoNitAdi ke nissAraNa tathA vizodhana kA AlApaka bhI samajhanA cAhiye yaha batalAte haiM- evaM hiTimo gamo pAyAi bhASiyavo' evaM ukta rIti se pAdoM ke pramAjana ke bAda ke saMvAhana paripardana se lekara antima arthAt pUya zoNitAdi ke vizodhana viSaya ke AlApaka paryanta svayaM uhApoha kara lenA cAhiye, subhItA ke liye saMkSepa meM batalAte haiM-akror3a meM yA paryaGka para sAdhu ko sulAkara yA saMsthApita kara gRha . stha zrAvaka yadi lAdhu ke pAdoM kA saMvAhana aura parimardana kare to jaina sAdhu karavAthI sAdhune karmabaMdha deSa lAge che. ane tana tathA vacanathI gRhastha zrAvakane tema karavA preraNA karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. tethI saMyamanuM pAlana karavA mATe tathA karmabadhethI chUTavA mATe A prakArathI page nA pramArjana mATe gRhastha zrAvakane preraNA karavI nahIM. kemake saMyamanuM pAlana eja sAdhunuM parama kartavya mAnela che. pUrvokta prakArathI pramArjana karyA pachI bIjA paNa pagonA saMvAhana, parimardana, tathA sparzana, saMbaMdhI AlApako tathA paganA prakSaNa atyaMjana saMbaMdhI AlApako tathA paganA udvartana udvalana saMbaMdhI AlApake tathA paganA prakSAlana, saMbaMdhI AlApaka tathA vilepana ane saMdhUpana saMbaMdhI AlApaka tathA pagamAMthI kAMTA vigere kahADavA saMbaMdhI AlA paka tathA parU rUdhira vigerene bahAra kaDavA ke vizAdhana saMbaMdhI AlApa paNa samajI levA. te batAvavA sUtra42 43 cha. 'evaM hidvimo gamo pAyAi bhANiyavvo' x 4thI gAnA prabhArI pachInA saMvAhana, parimardanathI laIne chellA parU ke lehInA vize dhana saMbaMdhI AlApaka paryantanA AlApa svayaM samajI levA. saraLatA mATe ahIM saMkSepathI batAvavAmAM Ave che.-kheLAmAM ke palaMga upara sAdhune suvarAvIne ke be mArIne gRhastha zrAvaka je sAdhunA zrI sAgasUtra :4 Page #988 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 1 a. 13 parakriyAniSedhaH __ 977 taM sAdhuma aGke vA paryaGke sthApayitvA paro yadi kadAcit pAdau saMspRzed vA raJjayed vA tarhi no tam AsvAdayed no taM niyamayet taM sAdhum aGke paryaGke vA svApayitvA sthApayitvA vA paro gRhasthaH kadAcit tasya pAdau taile na vA ghRtena vA vasayA vA mrakSayed vA abhyaJjayed vA no tam mrakSayantamabhyaJjayantaM gRhastham AsvAdayed, no tam-gRhastham niyamayet, manasA vacasA vapuSA vA tam nAnumodayet, taM sAdhum aGke vA paryake vA svApayitvA sthApayitvA vA paro gRhasthaH kadAcit pAdau lodhreNa vA karkeNa vA cUrNena vA varNana vA ullolayed vA udvalayed vA no tam AsvAdayet, no taM niyamayet tam sAdhum ake isa kA AsvAdana arthAt mana meM isa kI abhilASA nahIM kareM aura vacana kAya se bhI isa prakAra ke pAdoM kA saMvAhana aura parimardana ke liye preraNA nahIM kareM, evaM sAdhu ko goda meM yA paryaGkAra sulApara yA saMsthApita kara yadi koI gRhastha zrAvaka pAdoM ko taila se yA ghRta se yA vasA se prakSaNa aura abhyaJjana kare to isa ko bhI jaina sAdhu mana meM AsvAdana yAne abhilASA nahIM kareM evaM usa jaina sAdhu ke pAdoM kA saMsparzana tathA raJjana kare to usa gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAne vAle pAdoM ke saMsparzana aura raJjanako sAdhu maja se AsvAdana arthAtU abhilASA nahIM kareM aura vacana kAya se bhI usa kA anumodana yA samarthana nahIM kareM evaM usa jaina sAdhu ke caraNoM ko tailAdi se koI gRhastha zrAvaka mrakSaNa aura abhyaJjana kare to usa ko jaina sAdhu mana se AsvAdana nahIM kareM aura vacana kAya se bhI usakA anumodana yA samarthana nahIM kareM evaM sAdhu ko aGkapara yA payeGkapara sulAkara yA saMsthApita kara yadi koI gRhastha zrAvaka sAdhu ke caraNoM kA lodhrAdi dravya ke cUrNo se udUvartana yA udvalana kare to usa ko bhI jaina sAdhu mana se AsvAdana pagonuM saMvAhana ke parimardana kare te sAdhue tenuM AsvAdana arthAt manathI tenI abhilASA karavI nahIM tathA vacana ane zarIrathI paNa A rItanA pagenA saMvAhana ane parimardana karavA mATe preraNA karavI nahIM tathA sAdhune meLAmAM ke palaMga upara suvarAvIne ke besArIne je koI gRhastha zrAvaka pagenuM telathI ke ghIthI ke sAthI prazraNa ane atyaM. jana kare te tenuM paNa sAdhue manamAM AsvAdana arthAt abhilASA karavI nahIM. tathA e sAdhunA pagonu saMsparzana tathA raMjana kare te e gRhastha zrAvaka dvArA karavAmAM AvanArA pagenA saMparzana ane raMjana sAdhue manathI AsvAdana arthAt abhilASA karavI nahIM tathA vacana ane zarIrathI paNa tenuM anumodana ke samarthana karavuM nahIM tathA e sAdhunA pagene tela vigerethI koI gRhastha zrAvaka prakSaNa ane abhaMjana kare to tenuM sAdhue manathI AsvAdana karavuM nahIM, tathA vacanathI ke kAyathI paNa tenuM anumodana ke samarthana karavuM nahIM. tathA sAdhune khoLAmAM ke palaMga upara suvaDAvIne ke besADIne je koI gRhastha zrAvaka sAdhunA pagenuM ledhAdi dravyanA cUrNothI udvartana athavA udvalana kare to tenuM A0 123 zrI sAgasUtra :4 Page #989 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 978 AcArAMgasUtre vA paryake vA svApayitvA sthApayitvA vA paro gRhasthaH kadAcit pAdau zItodakavikaTena vA uSNodakavikaTena vA utkSAlayed vA prakSAlayed vA no tam AsvAdayet no taM niyamayet, taM sAdhum ake vA parya? vA svApayitvA sthApayitvA vA paro gRhasthaH kadAcit pAdau anyatareNa vilepanajAtena Alimped vA vilimped vA no tam bhAsvAdayed no taM niyamayet , taM sAdhum aGke vA paryaike vA svApayitvA sthApayitvA vA paro gRhasthaH kadAcit pAdau anyatareNa dhUpana nAtena dhUpayed vA pradhRpayet vA no tam AsvAdayet no taM niyamayet, taM sAdhum aGke vA paryake vA svApayitvA sthApayitvA vA paro gRhasthaH kadAcit pAdAbhyAM pAdAd vA nahIM kareM aura vacana tathA kAya se bhI usa kA anumodana yA samarthana nahIM kare evaM usa sAdhu ko yadi koI gRhastha zrAvaka paryaGka yA goda meM sulAkara yA baiThAkara caraNoM ko atyanta zItodaka yA atyanta uSNodaka se eka vAra yA aneka vAra prakSAlana kare to usa ko jaina sAdhu mana se AsvAdana nahIM kareM arthAt mana meM usa kI abhilASA nahIM kareM aura tana vacana se bhI usakA anumodana yA samarthana nahIM kare evaM usa jaina sAdhu ko yadi koI gRhastha zrAvaka aGka meM yA paryakapara sulAkara yA biThAkara caraNoM kA kisI bhI vilepana jAta se vilepana kare to usa ko bhI jaina sAdhu mana se AsvAdana nahIM kareM aura vacana kAya se bhI usa vilepana kA anumodana yA samarthana nahIM kareM isI taraha usa jaina sAdhu ko koI gRhastha zrAvaka aGka meM yA paye para sulAkara yA saMsthApitA kara caraNoM ko atyanta sugandhita dhUpa jAta se suvAsita kare to usa ko bhI sAdhu mana se AsvAdana nahIM kareM aura vacana kAya se bhI usakA anumodana yA samarthana nahIM kareM, evaM usa jaina sAdhu ko yadi koI gRhastha zrAvaka zraddhAbhakti bhAva se sAdhu ke caraNoM se yA pAda se cume hue sUcI ke agrabhAga ko yA cume paNa sAdhue manathI AsvAdana karavuM nahIM. tathA e sAdhune je koI gRhastha zrAvaka kheLAmAM ke palaMga para besADIne pagene ThaMDA pANIthI ke atyaMta garama pANIthI ekavAra ke anekavAra dhuve te sAdhue tenuM AsvAdana karavuM nahIM arthAta manamAM te mATe abhi lASA karavI nahIM. tathA tana ane vacanathI paNa tenuM anudana ke samarthana karavuM nahIM. tathA e sAdhune je koI gRhastha zrAvaka meLAmAM ke palaMga para suvaDAvIne ke besADIne pagonuM koI vilepana dravyathI vilepana kare te tenuM sAdhue manathI AsvAdana karavuM nahIM. ane vacana tathA kAyathI paNa e vilepananuM anumodana ke samarthana karavuM nahIM'. eja pramANe e sAdhune koI gRhastha zrAvaka meLAmAM athavA palaMga upara suvaDAvIne ke besArIne paganuM atyaMta sugaMdhavALA dhUpa dravyathI suMgadhita kare athavA kheLAmAM ke palaMga para suvaDAvIne ke besADIne kaI atyaMta sugaMdhavALA dhUpa dravyathI suvAsita kare to tenuM paNa sAdhue manathI asvAdana karavuM nahIM. ane vacana tathA kAyathI paNa tenuM anumodana ke samarthana karavuM nahIM tathA je koI zrI. // // 2 // sUtra:4 Page #990 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 1 a. 13 parakriyAniSedhaH khanu kaMkaNTakaM vA nirhared vA vizodhayed vA no tam AsvAdayet no taM niyamayed evaM taM sAdhum aDke vA paryake vA svApayitvA sthApayitvA vA pAdAbhyAM pAdAd vA pUyaM vA zoNitaM vA nihared vA vizodhayed vA no tam AsvAdayet no taM niyamayet ityevaM rItyA pAdaviSayaH AlApo bodhyaH 'se siyA paro aMkasi vA paliyaMkaMsi vA' tam-sAdhum syAt kadAcit paro hue kAMTA ko nikAle yA nikAlakara vizodhana kare to usa ko bhI jaina sAdhu mana se AsvAdana nahIM kareM arthAta mana meM usakI abhilASA nahIM kareM aura vacana tathA zarIra se bhI usakA anumodana yA samarthana nahIM kareM tathA usa jaina sAdhu ko yadi koI gRhastha zrAvaka aGka meM tathA paryaGka para sulAkara yA baiThAkara pAda se pUya arthAt mavAja ko yA vikRtazoNita ko nikAle yA vizodhana kare to usa ko bhI jaina sAdhu mana se usa kA AsvAdana nahIM kareM aura vacana tathA zarIra se bhI usa kA anumodana yA samartha nahIM kareM kyoMki isa prakAra se jaina sAdhuko goda meM yA palaGga para sulAkara yA baiThAkara pAdoM ke saMdhAhana-parimardana evaM saMsparzana raJjana tathA mrakSaNa-abhyaJjana evaM lodhrAdi cUrNa se udvartana-udavalana evaM zItodakAdi se prakSAlana tathA vilepana evaM saMdhUpana aura kaNTakAdi nistAraNa evaM pUyazoNitAdi kA vizodhanAdi kriyA bhI parakiyA vizeSa hone se jaina sAdhu ko karmabandhana doSa lagane kA kAraNa hogA isaliye karmabandha doSa se vacane ke liye jaina muni mahAtmA isa prakAra ke gRhastha dvArA pAdAdikA saMvAhanAdi kA mana vacana kAya se anumodana yA samarthana kabhI bhI nahIM kareM ___ aba phira bhI prakArAntara se jaina sAdhu ke gale meM gRhastha zrAvaka hAra vagairaha guDa zrAvaka zraddhA bhaktithI sAdhunA pagamAM lAgelA kAMTAne kahADe ke kahADIne tenuM vizodhana kare te tenuM sAdhue Ara vAdana karavuM nahIM. arthAt manamAM tenI abhilASA karavI nahIM. ane vacana tathA zarIrathI paNa tenuM anumodana ke samarthana karavuM nahIM. tathA e sAdhune koI gRhastha zrAvaka kheALAmAM ke palaMga para besADIne pagamAMthI parU athavA bagaDela lehIne kahADe ke tenuM vizedhana kare te tenuM paNa sAdhue manathI AsvAdane karavuM nahIM. ane vacana tathA zarIrathI paNa tenuM anumodana ke samarthana karavuM nahIM. kemake A prakArathI jaina sAdhune kheALAmAM ke palaMga upara suvaDAvIne ke besADIne paganA saMvAhana ke parimardana evaM saMsparzana raMjana tathA prakSaNa ke abhaMjana tathA lebadi cUrNathI udvartana ke udvalana athavA ThaMDA pANI vigerethI prakSAlana athavA vilepana ane saMdhUpana tathA kAMTA vigere kahADadA tathA parU ke lehInA vizAdhana vigere kriyA paNa parakiyA vizeSa hovAthI sAdhune karmabaMdha deSa lAgavAne saMbhava che tethI karmabaMdha deSathI bacavA mATe sAdhue A prakArathI gRhasthanA dvArA paga vigerenA saMvAhananuM mana vacana ke zarIrathI anumodana karavuM nahIM. zrI mAyArAgasUtra :4 Page #991 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 280 AcAraoNgasUtre gRhasthaH aGke vA paryake vA 'tuyaTTAvittA' svApayitvA sthApayitvA vA 'hAraM vA addhahAraM vA hAraM vA-aSTAdazazaGkhalAkahAravizeSam, arddhahAraM vA-navazaGkhalAkahAra vizeSa vA 'uratthaM vA geveyaM vA' urasthaM vA-vakSasthalasthitam ,graiveyakaM vA-grIvAlaGkArabhUtam 'ma uDaM vA pAlaMbaM vA' mukuTaM vA-ziromaulibhUSaNabhUtam , pAlamba vA-karNAvataMsarUpaM vA 'suvannasuttaM vA' suvarNasUtraM vA-suvarNasUtrarUpam bhUSaNam 'Avihija vA piNahijja vA' AvadhnIyAd vA, pinahyed vA pinaddhaM vA kuryAt paridhApaye dityarthaH tarhi 'no taM sAyae no taM niyame' no tam hArAdikam AvadhnantaM pinahyantaM vA gRhastham asvAdayet-manasA abhilaSet, no vA tam--hArAdibhUSaNaM badhnantaM pinahyantaM vA gRhasthaM niyamayet-niyacchet , manasA vacasA vapuSA vA kAyikahastAdi pahanAve to usa ko bhI parakriyA vizeSa hone se niSedha karate haiM-'se siyAparo aMkaMsi vA, paliyaMkaMsi vA' usa pUrvokta jaina sAdhu ko yadi kadAcit para arthAt gahastha zrAvaka aGka arthAt goda meM yA paryaGka cAra pAI para 'tuyaTThAvittA' ssulAkara yA saMsthApita kara usa sAdhu ke gale meM 'hAraM vA' hAra kA arthAt aThA raha zRGkhalA (lar3I) vAle hAra vizeSa ko yA 'addhahAraM vA' ardhahAra ko arthAt nau zaGkhalA (lar3I) vAle hAra ko yA 'uratthaM vA' urastha arthAt bakSasthala (chAtI) meM laTakane vAle 'geveyaM vA' traiveyaka arthAt grIvAlaMkAra vizeSa ko yA 'mauDaM vA' mukuTa ko arthAt mastaka ke bhUSaNa bhUta mauli mukuTa ko yA 'pAlaMya vA' prAlamba ko arthAt karNAvataMsabhUta karNabhUSaNa vizeSa ko yA 'suvaNNa suttaM vA' suvarNa sUtra rUpa bhUSaNa vizeSa ko 'Avihija vA piNahija vA' pahanAve yA bAMdhe to usa ko arthAt gRhastha zrAvaka ke dvArA sAdhu ke galA vagairaha meM pahanAye jAnevAle hArAdikA jaina sAdhu 'no taM sAyae' AsvAdana nahIM kareM arthAt mana meM usa kI abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame vacana zarIra se bhI usa kA anumodana yA sama have sAdhunA gaLAmAM gRhastha zrAvake hAra vigere paherAvavAnuM sUtrakAra niSedha kare che___ se siyA paro aMkasi vA' se pUrvAta sayabhI sAdhuna 4452 arthAt gRhastha zrA14 mokAmA mayA 'paliyaMkasi vA' 56 52 'tuyaTTAvittA' suvarAvI / mesArIna. 'hAraM vA' sAdhunA mAmA 72 aTale maDhA2 22vAya 22 5 / 'addha hAraM vA' aDArane arthAt npservaa|| 22 athavA 'uratthaM vA' 6225 marthAt pakSasya (chAtI) 52 TanA23 gajAnu mAbhUSaNane athavA 'geveyaM vA' mA 52vAnA mAbhUSane mathavA 'mauDavA' bhuTane arthAt mAyAnA bhUSa335 mAbhUSaNane bhy| 'pAlaMbaM vA' prAsa' aryAt hAnanA mAbhUSAne athavA te 'suvaNNasutta vA' suvrsssuutr-sonaan| ho| 'avihijja vA, piNihijja vA' parAve hai bhAdhe to te te 725 zrApa daa| sAdhuna gA vigerebhA pavAmA bhaavnaa| zahanu 'no ta sAyae' sAdhuse mAravAhana 42 nalI. arthAt manamA tanI amitApa 421] nahI. tathA 'no taM niyame' 1yana zrI mAyArAgasUtra :4 Page #992 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mama prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 1 a. 13 parakriyAniSedhaH 981 ceSTAvyApArAdinA tadanumodanaM na kuryAdityarthaH, 'se siyA paro ArAmaMsi vA ujjANaMsi vA' tam-sAdhum , syAt-kadAcit yadi paraH kazcid gRhasthaH aar|me vA, udyAne vA-bRhati laghurUpe vA udyAne ityarthaH 'nIharittA vA pavisittA vA' nirhAya vA-nItvA, pravezya vApravezaM kArayitvA 'pAyAI Amajija vA pamajija thA' pAdau-caraNau AjyAd vA pramRjyAd vA-kizcida adhikaM vA pAdaprogchanarUpaM mArjanaM kuryAttahiM 'no taM sAyae no taM niyame no rthana nahIM kareM kyoMki isa prakAra ke gRhastha zrAvaka dvArA galA vagairaha meM hAra Adi kA pahanAyA jAnA bhI parakriyA vizeSa hone se karmabandhoM kA kAraNa mAnA jAtA hai isaliye karmabandhoM se chuTakArA pAne ke liye dIkSA yA pravrajyA grahaNa karanevAle jaina sAdhu isa prakAra ke gRhastha dvArA apane galA vagairaha meM hArAdi kA bandhana ko manadhacana karma se abhilASA yA anumodana yA samarthana nahIM kareM anyathA manA nahIM karane para karmabandhadvArA saMyama kI virAdhanA bhI hogI isaliye saMyama pAlanArtha jaina sAdhu ko gRhastha zrAvaka ke dvArAkiye jAnevAle hArAdibandhana ko tana manavacana se pUrNa manA kara de| aba dUsare DhaGga se bhI jaina sAdhu ko parakriyAvizeSa kA niSedha karate haiM-'se siyA paro ArAmaMsi vA' usa pUrvokta jaina sAdhu ko yadi kadAcit para arthAt koI gRhastha zrAvaka ArAma meM arthAta atyanta ramaNIya bagIcA meM yA 'ujjAgaMsi vA' udyAname 'nIharittA vA pavisittA vA' le jAkara pA praveza karAkara usa sAdhu ke pAdAI Amajijja vA pamajija vA' pAdoM kA AnAjena kareM yA pramAjena kare arthAt eka vAra yA anekavAra sAdhuke caraNoM ko poMche to usako arthAt isa prakAra ke gRhastha zrAvaka dvArA kiye jAnevAle pAda poMchanAdi ko jaina sAdhu 'no taM sAyae' mana ane zarIrathI tenuM anumAna ke samarthana karavuM nahIM. kemake A rIte gRhastha zrAvake gaLA vigeremAM hAra vigere paherAvavuM te paNa parakriyA vizeSa hovAthI kamabaMdhanuM kAraNa mAnavAmAM Ave che. tethI karmabaMdhathI chUTavA mATe dIkSA dhAraNa karavAvALA sAdhue A rIte gRhastha Apela ke gaLA vigeremAM paherAvela hArAdi baMdhananI mana vacana ane kAyAthI abhilASA ke anumodana athavA samarthana karavuM nahIM. kAraNa ke te hArAdi sarvIkAravAthI karmabaMdha dvArA saMyamanI virAdhanA paNa thAya che tethI saMyamanuM pAlana karavAnA hetuthI sAdhue gRhastha zrAvakanA hArAdi baMdhanano tana mana ane kAyAthI asvIkAra karI devo. ve prarA-ta2thI sAdhune 52ThiyA vizeSana niSedha 42 cha. 'paro ArAmaMsivA UjAgaMsi vA' 5 ta mAsAdhune bAya 52 arthAt 25 zrA14 2maNIya ll yAmA , dhAnamA 'nIharittA vA pavisittA / ' naya magara praveza 42||vaan te sAdhunA 'pAyAI' 5onu 'Amajjijja thA, pamajjijja vA' mAmAna prabhArI na 42 maryAta mevAra meM mane vA2 saadhun| 5gane huMcha to 'no taM sAyae' tanu meTale , mA zate zrI. // // 2 // sUtra:4 Page #993 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre tam-pAdapochanaM kurvantaM gRhastham AsvAdayet-manasA abhilaSet , no vA tam-pAdau proJcha yantaM gRhastham niyamayeta-prerayet , vacasA vA pAdau mAjayituM na kathayet , kAyena vA hastAdi ceSTAdvArA pAdamAjena na kArayedityarthaH / evamevoktarItyA parasparamapi kazcita sAdhuH parasya sAdhoH pAdamArjanAdikaM na kuryAd , anyathA saMyamavirAdhanA syAdityati dizannAha-'evaM neyambA annamanna kiriyAvi' evam-uktarItyeva gRhasthAdi kartRka sAdhupAdamArjanAdi kriyAniSedhava deva jJAtavyA-avagantavyA anyonyakriyA'pi-parasparasAdhupAdAdi. mArjanAdikriyA'pi na kartavyA ityarthaH, tathA ca kazcit sAdhurapi parasya sAdhoH pAdau yadi kadAcit AmRjyAd vA pramRjyAd vA-pAdaproJchanAdikaM kuryAttarhi tAmapi sAdhukartRkaparase AsvAdana nahIM kare arthAt mana meM usakI abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame vacana karma se bhI usakA anumodana yA samarthana nahIM kareM kyoM ki isa prakAra ke gRhastha zrAvaka ke dvArA kiye jAne vAle pAdapoMchanAdi bhI para kriyA vizeSa hone se karmabandha kA kAraNa mAnA jAtA hai isaliye karmabandha doSa se chuTakArA pAne ke liye dIkSA yA pravrajyA grahaNa karane vAle jaina sAdhu ko isa taraha ke pAdaprocha nAdi kA manavacana karma se samarthana nahIM kareM kyoMki saMyama kA pAlana karanA ho jaina sAdhu kA parama kartavya hai isI taraha paraspara meM eka sAdhu dUsare sAdhuko pAdamArjanAdi nahIM kare anyathA eka sAdhu ke dvArA dUsare sAdhu ke pAdamArjanAdi hone se saMyama kI virAdhanA hogI yaha batalAne ke liye atideza karate haiM-"evaM neyavyA annamanna kiriyAvi" evaM arthAt pUrvoktarIti se yAne gRhastha zrAvaka ke dvArA jaise sAdhu ke pAdamArjanAdi kriyA kA niSedha kiyA hai vaisehI paraspara eka sAdhu ke dvArA dUsare sAdhu ke pAdamArjanAdi kriyA kA bhI niSedha samajhanA cAhiye jaise ki eka sAdhu bhI yadi dUsare sAdhu ke pAdoM ko AmArjana aura gRhastha zrAvake kahela pAdapreina vigerenuM sAdhue manathI AsvAdana karavuM nahIM arthAta bhanamA tanI mi! 42vI nahI. tathA 'no taM niyame' vayana bhane yAthI 5 tenu manu. madana ke samarthana karavuM nahIM. kemake A pramANe gRhastha zrAvake karela pAdaBchanAdi paNa paNa parakriyA vizeSa hovAthI karmabaMdhanuM kAraNa mAnavAmAM Avela che. tethI karmabaMdhathI chuTavA mATe dIkSA dhAraNa karanArA sAdhue A rItanA pAdachanAdinuM mana vacana ane kAyAthI samarthana karavuM nahIM. kemake saMyamanuM pAlana ja sAdhunuM kartavya mAnela che. A ja rIte paraspara eka sAdhue bIjA sAdhunA pAdapramArja nadi karavA nahIM kAraNa ke eka sAdhue bIjA sAdhunA pAdapramArjanAdi karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che e batAvavA mATe A atideza 41 2.-'evaM neyayA annamanta kiriyA vi pUrvAta 4thana pramANe arthAt 125 zrA142 jema sAdhune pAda mArjanAdikipA karavAno niSedha kahela che. e ja pramANe anya eka sAdhue bIjA sAdhunA pAdamAjanAdi kriyAne paNa niSedha samajave. jema ke-eka sAdhu paNa je zrI sAgasUtra :4 Page #994 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 1 a. 13 parakriyAniSedhaH 983 sAdhu pAdapracchanAdikriyAM paraH sAdhuH nA svAdayet - i- manasA nAbhikaSet, vacasA vA taM sAdhu pAdapracchanAdikriyAM kartuM na kathayet, kAyena vA hastAdi ceSTAdidvArA tAM pAdaproJchanAdi kriyAM na kArayedityarthaH, anayA rItyaiva sAdhukartRkaparasAdhupAdAdi saMvAhana- saMsparzana-prakSaNAbhyaJjana - udvartana - prakSAlana - vilepana - dhUpana-vizeodhanAdikriyA niSedhaviSayAlApakA api svayameva UhanIyA ityarthaH // sU0 1 // pramArjana kare to usa ko bhI arthAt eka sAdhu ke dvArA kiye jAne vAle dUsare sAdhu ke pAdapoMchanAdi kriyA ko bhI dUsarA sAdhu AsvAdana nahIM kareM arthAt mana se usakI abhilASA nahIM kareM aura vacana se bhI usa sAdhu ko pAdapoMchanAdi kriyA karane ke liye nahIM kahe evaM kAya se bhI hastAdi ceSTA dvArA usa pAdoMchanAdi kriyA ko karane ke liye preraNA nahIM kareM kyoMki eka sAdhu ke dvArA bhI kiye jAne vAle dUsare sAdhu ke pAdapoMchanAdi kriyA para kriyAvizeSa hone se karmabandhanoM kA kAraNa mAnI jAtI hai isaliye karmabandha ke doSoM se chuTakArA pAne ke liye dIkSA aura pravrajyA grahaNa karane vAle jaina sAdhu isa prakAra ke eka sAdhu dvArA kiye jAne vAle pAdapoMchanAdi kriyA ko tanamana vacana se nahIM karAve / kyoM ki saMyamapAlana karanA hI jaina sAdhu kA paramakartavya samajhA jAtA haiM isI taraha eka sAdhu dUsare sAdhu ke pAdoM kA saMvAhana aura parimardana bhI nahIM kareM tathA eka sAdhu dUsare sAdhu ke caraNoM kA saMsparzana raJjana bhI nahIM kareM tathA eka sAdhu dUsare jaina sAdhu muni mahAtmA ke caraNoM kA prakSaNa abhyaJjana bhI nahIM kareM aura eka sAdhu dUsare sAdhu ke pAdoM kA udvartana- udbalana bhI nahIM bIjA sAdhuna page nu AmAna ane pramAna kare to tenA paNa arthAt eka sAdhu dvArA karavAmAM AvanArA khIjA sAdhunA pAdaprechanAdi kriyAnu paNa khIjA sAdhue AsvAdana karavuM nahIM. arthAt manathI tenI abhilASA karavI nahI.. tathA vacanathI paNa e sAdhune pAda prechanAdi karavA mATe kahevu nahIM. temaja kAyathI pazu hAtha vigerenA imArA dvArA e pAda prechanAdi kriyA karavA mATe preraNA karavI nahIM. kemake eka sAdhuthI paNa karavAmAM AvanArI khIjA sAdhunA pAda prAMchanAdi kriyA parakriyA vizeSa hAvAthI ke baMdhanuM kAraNa mAnavAmAM Avela che. tethI ka`ma dhAdi doSothI chUTavA mATe dIkSA grahaNu karavAvALA sAdhu e A prakAre eka sAdhuthI karavAmAM AvanArI pAda prAMchanAdi kriyA tana mana ane vacanathI paNa karAvavI nahI. kemake sayamanu pAlana karavuM eja sAdhunu' parama kavya che. tethI A rIte eka sAdhue khIjA sAdhunA pageAnuM sa`vAhana ane parimana paNa karavu' nahIM. tathA eka sAdhue bIjA sAdhunA pageAnu' sa Mspana ke raMjana paNa karavu' nahI'. tathA eka sAdhue khIjA sAdhutA pagenu' prakSagu ke abhya'jana paNa karavu nahI.. tathA eka sAdhue khIjA sAdhunA pagAnuM udbhavatana udbhalana paNa karavuM nahI. tathA eka sAdhue bIjA sAdhunA pagAnu zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #995 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre mUlam-se liyA paro suddheNaM asuddhaNaM vA vaibaleNa vA teicchaM AuTTe, se siyA paro asuddheNaM vaibaleNaM teicchaM AuTTe, se siyA paro gilA. Nassa sacittANi vA kaMdANi vA mUlANi vA tayANi vA hariyANi vA khaNittu vA kaDDittu vA kaDDAvittu vA teicchaM AuTTAvija no taM sAyae no taM niyame, kaDuveyaNA pANabhUya jIvasattA veyaNaM veiMti, eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiya, jaM savva hiM samie sahie sayA jae seyamiNaM mannijjAsi // mU0 2 // kareM tathA eka sAdhu dUsare sAdhu ke caraNoM kA zItodakAdi se prakSAlana bhI nahIM kareM evaM eka sAdhu dUsare sAdhu ke pAdoM kA vilepana bhI nahIM kareM tathA eka koI sAdhu dUsare sAdhu ke caraNoM ko sugandhita dhUpoM se sudhRpita bhI nahIM kareM, evaM eka sAdhu dUsare sAdhu ke pAdoM meM cumehue kAMTA vagairaha ko nahIM nikAle tathA eka sAdhu dUsare sAdhu ke caraNoM se pUya vikRta zoNita vagairaha ko bhI nahIM nikAle kyoMki uktarIti se hI eka sAdhu ke dvArA dUsare sAdhu ke caraNoM kA proMchanasaMvAhana-parimardana-saMsparzana-raJjana-mrakSaNa abhyaJjana-udvartana prakSAlana-vile. pana-dhUpana vizodhana nissAraNAdi kriyA bhI parakriyAvizeSahone se karmabandhoM ke kAraNa mAne jAte haiM isaliye janmamaraNa paramparA kA mUla kAraNabhUta karmabandhanoM se chuTakArA pAne ke liye dIkSA aura pravajyAgrahaNa karanevAle jaina sAdhu muni mahAtmA sAdhu ke dvArA bhI pAdapoMchanAdi kriyA ko karane ke liye tana mana vacana se preraNA nahIM kareM aura svIkAra bhI nahIM kareM kyoMki isa taraha karane se saMyama kI virAdhanA bhI hogI isaliye saMyama pAlanArtha aisA nahIM karanA cAhiye ||suu0 1 // ThaMDA pANIthI prakSAlanAdi paNa karavA nahIM tathA eka sAdhue bIjA sAdhunA paganuM vilepana paNa karavuM nahIM. tathA eka sAdhue bIjA sAdhunA pagIne sugaMdhavALA dhUpathI suvAsita paNa karavA nahIM' tathA eka sAdhu be bIjA sa dhunA pagamAM lAgela kAMTA vigere kahADavA nahIM. tathA eka sa dha dvArA bIjA sAdhutA pagamAM thayela 5rU ke bagaDela leha vigere paNa kADhavA nahIM. kemake ukta prakArathI eka sAdhu dvArA bIjA sAdhunA pagonuM proMchana saMvAhana-dhUpana-vizAdhana ane kaMTaka nisAraNAdikriyA paNa parakriyA vizeSa hovAthI kama. baMdhanuM kAraNa mAnavAmAM Avela che. tethI janmamaraNa paraMparAnA mULa kAraNarUpa karmabaMdhanathI chUTavA mATe dIkSA dhAraNa karavAvALA sAdhue bIjA sAdhu pAse pAdaprechanAdi kriyA karAvavA mATe tana mana vacanathI preraNA karavI nahIM ane tene svIkAra paNa karavo nahI kemake e pramANe karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che tethI saMyamanA pAlana mATe A rIte karavuM nahIM. sU0 15 zrI.mAyA sUtra:4 Page #996 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 2 a. 13 parakriyAniSedhaH 985 chAyA - tasya syAt paraH zuddhena azuddhena vA vAgavalena cikitsAm Avarteta, tasya syAt paraH azuddhena vAgUvalena cikitsAm Avarteta, tasya syAt paraH kAnasya sacittAni vA kandAni vA mUlAni vA; tvaco vA haritAni vA khanitvA vA karSitvA vA karSayitvA vA cikitsAm Avarteta, no tAm AsvAdayet, no tAM niyamayet kaTukavedanAM prANibhUta jIvasA vedanAM vedayanti etat khalu tasya bhikSukasya bhikSukyA vA sAmagryam, yat sarvArthaiH samityA sahitaH sadA yateta, zreyaH idam manyeta iti bravImi // sU0 2 // , TIkA - punarapi prakArAntareNa parakriyAM pratiSedhitumAha-' se siyA paro' tasya bhAvabhikSukasya syAt kadAcit paro gRhasthaH 'suddheNaM amuddheNaM vA vaibaleNaM vA' zuddhena-pazupakSiprabhRtiprANihiMsAM vinaiva labdhasiddhikena, azuddhena vA tathAvidhaprANihiMsAlabdhasiddhikena vAgbalena vA mantrAdi sAmarthyena 'teicchaM AuTTe' cikitsAm - vyAdherupazamam, Avarteta - kartumicchet, rogApanayanaM vidhAtuM vAJchedityarthaH, evaM 'se siyA paro amuddheNaM vaibaleNaM' tasya-bhAvabhikSukasya syAt - kadAcit yadi paraH kazcid gRhasthaH azuddhena - prANivadhaprAptasAmarthyena vAgavalena - mantrAdinA 'teicchaM AuTTe' cikitsAm - rogazAntim Avarteta - kartuM TIkArtha- aba phira bhI prakArAntara se jaina sAdhu ko parakriyA vizeSa kA pratiSedha karate haiM- 'se siyA paro suddheNaM asudveNaM vA 'usapUrvokta jaina sAdhu kI kadAcit - para arthAt koi gRhastha zrAvaka zuddhase arthAt pazupakSI vagairaha prANiyoMkI hiMsA ke vinAhI labddha siddhAI se yA azuddha se arthAt tathAvidha pazupakSI vagairaha prANi yoMkI hiMsA se labdhamiddhAI se yA -' -'vaibaleNaM vA' vAgUbala se arthAt maMtrAdi ke sAmarthya se yAne maMtra yaMtra aura taMtra ke bala se- 'teIcchaM AuTTe' cikitsA arthAt vyAdhi rogakA upazama karanA cAhe, arthAt rogako dUra karanA cAhe evaM ' se siyA paro asudveNaM' usa pUrvokta jaina sAdhu kI yadi kadAcit para gRhastha zrAvaka kevala azuddha se arthAt prANiyoM ke vadha se prApta sAmarthya vAle 'vaibaleNaM teicchaM AuTTe' - vAgavalase yAne prANiyoM kI hiMsA ke dvArA hI prApta siddhAI vAle maMtrA irIthI prahArAntarathI paraDiyA vizeSanA niSedha' uthana re che. 'se siyA paro zuddhaNaM asudveNaM vA' te pUrvosta bhAvasAdhunI le uhAya para- arthAt adha gRhastha zrAva zuddhatAthI arthAt pazupakSI vigere prANionI hi'sA vinA ja prApta thayela siddhA thI athavA azuddhataathii arthAt pazu-pakSI vigere prathiyonI hiMsAthI prApta bhayesa siddhArtha thI athavA 'vaiba - leNa vA' vAgUmaNathI bheTale maMtrAhinI zatithI maMtra yaMtra mane taMtranA ajathI 'te icchaM AuTTe thatsA 22 arthAt vyAdhi rogane bhaTAunA ne 'se siyA paro asuddheNaM vaibaleNa pUrvokta sAdhunI jo kadAca para eTale ke gRhastha zrAvaka kevaLa azuddhapaNAthI arthAta prANiyAnA vadhathI meLavela zaktivALA vAkhaLathI arthAt prANiyAnI hiMsA dvArA bhejavesa siddhArthavANA maMtrAhiya vAgUmaNathI 'teicchaM' AuTTe' yatsiA 421 A0 124 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #997 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 986 AcArAMgasUtre vAuchet vyAdhyupazamaM kartumabhilaSet , evaM se siyA paro gilAgassa' tasya-bhAvabhikSukasyasyAt-yadi kadAcit paraH kazcid gRhasthaH glAnasya-rogiNaH sAdhoH cikitsArtham 'saci ttANi vA kaMdANi vA mRlANi vA' sacittAni-aprAsukAni kandAni vA mUlAni vA 'tayANi vA hariyANi vA' tvaco vA haritAni vA-vanaspatikAyikAni sacittaharitapatrAdIni 'khaNittaM vA' khanitvA vA strayam , anyena vA khAnayitvA 'kar3ittu vA kaDAvitta vA' kapitvA vA svayaM samAkRSya vA, karSayitvA vA-anyena samAkRSya vA 'teicchaM AuTTAvija' cikitsAm Avartayet-kartukArayituM vA abhilaSet tarhi 'no taM sAyae no taM niyame no tAm-cikitsArUpAM parakriyAm AsvAdayet-manasA abhilaSet, no vA tAm-tathAvidhAM vikitsArUpAM parakriyAm niyamayet-prerayet na anumodayedityarthaH manasA vacasA kAyena vA tAm-tathAvidhadirUpa vAgavalase cikitsA karanA cAhe arthAt jaina sAdhu ke vyAdhiko dUra karanA cAhe tathA-'se siyA paro gilANassa'-usa pUrvokta jaina sAdhu ko joki rogI arthAt bimAra hai (usako) koI para-gRhastha zrAvaka cikitsA ke liye-'sacittANi kaMdANi vA' sacitta aprAsuka kaMdoM ke evaM sacitta 'mUlANi vA tayANi vA hariyANi vA' mUloM ko yA tvacAoM ko yA harita patroM ko arthAt vanaspati kAyika sacitta harita patrAdi ko-'khaNittu vA kahittu vA svayaM khodakara yA dUsaroM ke dvArA khudavAkara yA svayaM karSaNa kara yA-'kaDAvittu vA teicchaM AuTAvijja' dUsaroM ke dvArA karSaNa karavA kara cikitsAdiko karanA cAhe yA dUgAroM ke dvArA cikitsAkaravAnA cAhe to usa ko arthAt gRhastha zrAvaka ke dvArA cikitsA rUpa parakriyA ko 'no taM sAyae' vaha jaina sAdhu AsvAdana nahIM kare' arthAt gRhastha zrAvaka ke dvArA kI jAne vAlI parakriyArUpa cikitsA ko mana meM abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame vacana se usa parakriyArUpa cikitsA ko karane ke liye anumodana nahIM kareM tathA kAya se bhI usa parakriyArUpa cikitsA ko 42 tathA se siyA paro gilANassa' se pUrveti sAdhunI mAraya tenI 4 1920 zrAva thirs| 423 // 'sacittANi vA kaMdANi vA' sAyatta mAsu4 4 4Ana tabha05 'mUlANi vA' sathita bhUNAne mth| 'tayANi vA' chasane savA 'hariyANi vA' bIsA pAnI na arthAt 135tiya: sathita paidiyona 'khaNitta vA' pote mohana 25541 miin| pAse mahAvIra 'kaDhittu vA kaDDhAvittu' vA' pAte pAka 424t bhI pAse 63vIna te uTai AuTTAvijja' (48sA 42 // bAre meM bhI pAse (ya&isA 42 / 11 / dhAre to 'no taM sAyae' tenu parthAt 325 zrAva4 621 42vAmA mApanA2] 52yi||35 yitsiAnI bhanathI Hau 42vI nahI. tathA 'no taM niyame' kyanayI hai |ythaa paNa e parakriyArUpa cikitsA karavA anumodana karavuM nahIM. tathA kAyathI paNa e para kriya rU5 cikisa karavA mATe hAtha vigerenA isArA dvArA paNa samarthana karavuM nahIM. zrI sAgasUtra :4 Page #998 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 2 a. 13 parakriyAniSedhaH 987 9 parakriyArUpAM cikitsAM kartuM samarthanaM na kuryAdityarthaH, apitu 'kaDuveyaNA pANabhUya jIva sattAveyaNaM veti' kaTukavedanAH svapUrvajanmopArjitaduSkarma janyakaTuphalabhogabhAgino jIvAH karmavipAkayuktakaTu vedanAmanubhavantIti kRtvA sarvepi prANibhUta jIva satvAH, vedanAm - stro pArjitakarmavipAkajanitAM vedanAm vedayanti - anubhavanti, ato'hamapi svapUrvajanmakRta sukaduSkarmarUpa mArantrasaJcitAdikarmaphalamanubhavAmi iti kRtvA nAsti mamakRte cikitsAyAH prayojanamitirItyA tathAvidha cikitsA rUpaparAkriyAM sAdhuna svAdayenmanasA, vacasA vA kartuM na kathayet kAyena vA hastAdi ceSTAdinA na kArayediti bhAvaH, etAvatA sAdhuH svavyAyupazamArthaM pazupakSyAdi vadhAdi sAvadhakriyAM kartuM sAkSAtparamparayA vA na protsAhayet, tathaiva svasvAsthyalAbhArthaM sacittauSadhInAmapi upayogaM na kuryAt, sarvathaiva sarvArasthAsu AtmazaktivardhanArthaM prayateta, vedanIyakarmodayAduditarogAn samabhAvapUrvakaM saheta, sa sAdhuH itthamapi vicArayet - pUrvakRtAzumakarmodayenaiva vyAdhima bAghate pIDayati vA, ato'hameva etadvyAdhivedakossmi, yathaiva mayA pUrva metatkarma upArjitaM saJcitaM vA tathaiva mayaivaitatkarmaphalamapi karane ke liye hastAdi ceSTA dvArA bhI samarthana nahIM kareM arthAt tanamana vacana se bhI gRhastha zrAvaka dvArA kI jAne vAlI parakriyA rUpa cikitsA ko karane ke liye preraNA nahIM kareM apitu 'kaDavepaNA pANabhUyajIvasattA veyaNaM beiMti' sabhI prANI kaTuka vedanA arthAt apane pUrva janmopArjita duSkarma janya kaTu phala bhoga bhAgI hote hue karmafourka prayukta kaTu vedanA kA anubhava karate haiM arthAt sabhI prANI bhUna jIva satva vedanA ko arthAt svopArjita karma vipAka janita vedanA kA manubhava karate haiM isaliye maiM bhI apane pUrvajanmopArjita yA kRta sukarma yA gosrma rUpa prAraor aura saJcita tathAvartamAna karmaphala kA anubhava karatA hUM isaliye mujhe cikitsA kI jarUrata nahIM isataraha usa pUrvokta cikitsA rUpa parakriyA ko sAdhu tanamana vacana se karane ke liye gRhastha zrAvaka ko nahIM kahe aura usa ke liye hastAdi ceSTA dvArA preraNA bhI nahIM kareM etAvatA jaina sAdhu arthAt tana mana ane vacanathI zrAvaka dvArA karavA mAM AvanArI pakriyArUpa cikitsA mATe preraNA 42vI nahIM paraMtu 'kaDuveyaNA pANabhUyajIvasattA veyaNa' veiti' saMghakA ANi Tu vedanA arthAt potAnA pUjanmopArjIta duSkarma nita kaTu phaLa bhAganAbhegI thaine kama vipAka janya kaTu vedanAno anubhava kare che. arthAt badhAja prANiyA bhUta jIve ane satvA vedanAne arthAt svepa ta krama vipAka janita vedanAnA anubhava kare che. tethI hu paNa mArA pUrva janmapAta sukama ke duSkarma rUpa prArabdha ane saMcita tathA vamAna krama phaLanA anubhava karU chuM, tethI mane cikiSkAnI jarUra nathI. A rIte pUrvokta cikitsArUpa para kriyA karavAnA mana vacatathI gRhastha zrAvakane niSedha kare arthAt cikitsA karavA gRhastha zrAvakane na kahe. tema te karavA hastAdinA isArA vigere dvArA ceSTA preraNA paNa zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #999 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre soDhavyaM bhoktavyaJca, tasmAt tadupazamAthe prANihiMsAdi sAvadha kriyAyAH protsAhako nAhaM bhaviSyAmi, na vA tadupazamArtha tantramantrAdisAhAyyamapi nAhaM gRhopyAmIti phalitam / uktazca"punarapi sahanIyo duHkhapAkastavAyaM, na khalu bhavati nAzaH karmaNAM sazcitAnAm / iti saha gaNayitvA yadyadAyAti samyak, sadasaditi viveko'nyatrabhUyaH kutaste ! // 1 // iti trayodazaM apane vyAdhi ke upazamArtha pazupakSI vagairaha ke badhAdi rUpa sAvadya kriyA ko karane ke liye gRhastha zrAvaka ko sAkSAt yA paramparA dvArA protsAhita nahIM kareM aura apane svAsthya lAbha ke liye sacitta auSadhiyoM kA bhI upayoga nahIM kareM, sabhI prakAra se sabhI avasthAoM meM Atmazakti ko baDhAne ke liye prayatna kareM aura vedanIya karmodaya se udita rogoM ko samabhAva pUrvaka zAnti se sahana kareM aura vaha sAdhu aisA bhI manameM vicAra kare ki pUrvakRta azubha karmo ke udaya se hI byAdhi mujhako bAdhita kara rahI hai yA satA rahI hai isaliye maiM hI isavyAdhi kA vedaka hUM yAne isavyAdhi se utpanna duHkha kA anubhava karane vAlAhUM isaliye jaise hI maiMne pUrva janma meM isa karma ko upArjita yA sazcita kiyA vaisehI maiMhI isa karmakA phala bhI sahana karUMgA aura bhoga bhI karUMgA isaliye isavyAdhi ke upazamArtha prANiyoMkI hiMsA rUpa sAvadya kriyA kA protsAhaka maiM nahIM banUMgA aura vyAdhi ke upazamArtha tantra mantrAdi ke sAhAyya ko bhI maiM nahIM svIkAra karUMgA, yaha phalita huaa| kahA bhI hai-'punarapi sahanIyo duHkhapAkastavAyaM na khalu bhavatinAzAkarmaNAM saJcitAnAm / iti saha gaNayitvA yadyadAyAti samyaka, sadasaditi viveko'nyatra bhUyaHkutaste ! // 1 // iti, arthAt he jIva ! tuma ko isa duSkarma duHkha vipAka ko bArabAra sahana karanA cAhiye, kyoMki bhoga karavI nahIM. eTale ke sAdhue potAnA vyAdhinI zAMti mATe pazupakSI vigerenA vaghAdirUpa sAvaghakriyA karavA gRhastha zrAvakane sAkSAta ke anya prakArathI protsAhita karavA nahIM tathA pitAne svAdhya thavA sacitta auSadhiyone paNa upayoga karavo nahIM. dareka prakArathI badhI ja avasthAmAM Atmazakti vadhAravA prayatna kara tathA sAdhue manamAM evo vicAra kare ke pUrvakRta azubha karmonA udayathI ja mane vyAdhi paDe che. tethI huM ja e vyAdhine bhaktA chuM. arthAt A vyAdhithI thanAra duHkhane anubhava karavAvALe huM ja chuM tethI jema meM pUrva janmamAM A karmanuM upArjana ke siMcana karyuM che. e ja pramANe huM ja A karmanuM phaLa paNa bhogavIza ane sahana paNa karIza. tethI A dhAdhine maTADavA prANinI hiMsA rUpa sAvadya kriyAne protsAhakahuM banIza nahIM. tathA vyAdhinI zAMti bhATe mAhinI sahAyatA 54 svArI nahI. 4yuM 55 cha 'punarapi sahanIyo duHkhapAkastavAyaM' tyAdi arthAt 3 4 tAre mA hu04ma vipA4ne pAra pA2 sahana karavuM joie. kemake te bhagavyA vinA pUrvajo pAIta ke nAza pAmatA nathI. tethI zrI sAgasUtra :4 Page #1000 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 2 a. 13 parakriyAniSedhaH 989 saptaikakAdhyayanaM samupasaMharannAha - 'eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM' etat khalu parakriyApratiSedharUpaM saMyamAnuSThAnaM tasya bhikSukasya bhAvasAdhoH, bhikSukyAzca - bhAvasAdhyAzca sAmagryam - samagratA, sampUrNaH AcAraH 'jaM savvadvehiM samie sahie sayAjae' yatsAmagryaM sarvArtha: - samyagjJAnadarzanacAritraH samitibhiH paJcabhiH, tisRbhizca guptibhiH sahitaH sadA yateta, 'seyamaNaM mannijAsi' zreyaH kalyANam idam - saMyamAnuSThAnaM manyeta 'ttibemi' ityahaM bravImi / 'chaTTao sattikka bho samatto' paSThI saptikA samAptA // 13 // 02 // iti zrI vizvavikhyAta - jagadvallabha-prasiddhavAcakapaJcadazabhASa / kalita-lalitakalA pAlApakapravizuddhagadyapadyAnaikagrantha nirmApaka-vAdimAnamardaka- zrI zAhU chatrapatikolhApurarAjapradatta - 'jainazAstrAcArya' - padavibhUSita - kolhApura rAjaguru - bAlabrahmacArI jainAcArya jainadharma divAkara - pUjyazrI ghAsIlAla - vrativiracitAyAM zrI AcArAMgasUtrasya dvitIyazrutaskandhasya marmaprakAzikA - khyAyAM vyAkhyAyAM paJcamI saptikA nAma trayodazamadhyayanam samAptam // 2- 13 // ke vinA pUrva janmopArjita karmoM kA nAza nahIM hotA hai isaliye jo jo acchA yA burA jo kucha bhI AtA hai usa ko eka sAtha ginakara sahana karanA cAhiye kyoMki manuSya janma ke alAvA dUsare kisI bhI janma meM phira acchA yA burA karma kA jJAna nahIM hogA isaliye manuSya janma pAkara sabhI prakAra ke karmoM ke phaloM ko bhogalenA cAhiye kahA bhI hai- 'nA bhuktaM kSIyate karma kalpakoTi zatairapi, prArabdhakarmaNAM bhogAdevakSayaH' ityAdi ! arthAt sau karoDa janmoM meM bhI prArabdha karmoM kA bhoga sehI nAza hotA hai, aura prArabdha karmoM kA bhogase hI kSaya hotA hai isaliye duSkarmoM ke duHkha rUpa phaloM ko sahana karanA cAhiye / aba trayodaza saptakaikaka adhyayana kA anta meM upasaMhAra karate hue kahate haiM ki 'evaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM' yaha pUrvokta parA sArUM ke khurU je kaMi Ave tene eka sAthe ja sahana karI levu joIe. kahyuM paNa che. 'nA bhuktaM kSIyate karma' ityAdi arthAt 4 upAyathI pazu prArabdha 4 logavyA vinA nAza pAmatA nathI. tathA kareDA janmamAM prArabdha karmonA bhAgathI ja kSaya thAya che. tethI duSkarmonA duHkha rUpa LAne sahana karavA joIe. have A teramA sapta4 adhyayanato upasaMhAra uratAM ur3e che. 'eyaM khalu tassa bhikkhussa' yA pUrveti paraDiyAnA niSedha 35 sayabhanu anuSThAna ko sAdhu ne 'bhikkhu zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1001 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre kriyA kA pratiSedha rUpa saMyama kA anuSThAna usa bhikSuka jaina sAdhu kA aura bhikSukI jaina sAdhvI kA sAmagrya-samagratA sampUrNa AcAra hai 'jaM savya?hiM samie sahie' jisa ko samyag jJAna darzana cAritra se aura pAMca samitioM se aura tIna guptiyoM se yukta hokara 'sayA jayijAsi' sadA yatanA pUrvaka pAlana karanA cAhiye aura 'seyamiNaM mamijAsi' isa saMyamAnuSThAna zreya parama kalyANa mAnanA cAhiye 'ttibemi' aisA vItarAga prabhu mahAvIra svAmIne upadeza diyA hai yaha mai arthAt sudharmA svAmI kahatA huuN| 'chaTTo sattiko samatto' yaha chaTThA saptakaikaka samApta ho gyaa| aura trayodaza adhyayana bhI samApta ho gyaa||13||suu. 1 // zrIjainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAla vrativiracita AcArAMgasUtra ke dUsare zrutaskaMdha kI marmaprakAzikAvyAkhyA meM parakriyA nAmakA terahavAM adhyayana samApta // 13 // NIe vA' sAjInu 'sAmaggiya sAmaaya-samayatA arthAt sapU mAyA che. 'jaM savvadvehiM samie sahie' 2 sayazAna, zana bhane yAtriI tathA pAMya samitiyo bhane 15 guliyothI yukta ne 'sayA jaejjAsi' sahA yatanApU pAlana 42. bhane 'se yamiNa mannijjAsitti bemi' 25 sayamAnuSThAnane zreya35 arthAt 52ma 46yArI mAnavuM. ema vItarAma mahAvIra svAmIe upadeza karela che. arthAt huM sudharmA svAmI kahuM chu. 'chaduo satikkao samatto' // sapta44 sabhAta // sU. 2 // zrI jainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAla tiviracita AcArAMgasUtranI bIjA zrutaskaMdhanI marmaprakAzikA vyAkhyAmAM parakriyA nAmanuM teramuM adhyayana samApta che 13 che . zrI aayaa| sUtra : 4 Page #1002 -------------------------------------------------------------------------- ________________ catura marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 1 a. 14 pArasparikakriyAniSedhaH caturdazam adhyayanam prArabhyate / mUlam-se bhikkhU vA bhikkhugI vA annamannakiriyaM ajjhatthiyaM saMseiyaM no taM sAyae, no taM niyame, se annamannaM pAe Amajijja vA pamajjijja vA no taM sAyae no taM niyame, sesaM taM ceva, eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM, jaM savva hiM samie sahie sayA jaijjAsi, tibemi // sU0 1 // cauddasejjhayaNe sammatte / bie culie samatte // 14 // chAyA-sa bhikSurvA bhikSukI vA anyonyakriyAm AdhyAtmikI sAMzleSikIm no tAm AsvAdayet , no tAM niyamayet , saH anyo'nyaH pAdo AmRjyAd vA pramRjyAd vA no tAm AsvAdayet , no tAM niyamayet , zeSaM taccaiva, etat khalu tasya bhikSukasya bhikSukyA vA sAmagyam , yat sarvArthaH samityA sahitaH sadA yateta // iti bravImi / / suu01|| caturdazamadhyayanaM samAptam / dvitIya cUlA samAptA // 14 // TIkA-trayodaze'dhyayane parakriyAyA niSedhaH prarUpitaH, samprati caturdaze'dhyayane sthavirakalpisAdhanAM pArasparika kriyAyAH pratiSedhaM pratipAdayitumAha, jinakalpinAM pratimA sampanAnAzca munInAm ekAkitayA vicaraNazIlatvAt teSAM kRte auSadhArAvazyakataiva na bhavati ataeva asya adhyayanasya jinakalpiprabhRtibhiH sambandho nAsti apitu sthavirakalpibhiH sAdhubhirevAsya sambandho bodhyA, tathA ca sthavirakalpisAdhUnAM parasparam auSadhAdikriyANAM caturdaza adhyayana kA AraMbha TIkArtha-trayodaza adhyayana meM parakriyA kA pratiSedha kiyA gayA hai aba isa caturdaza adhyayana meM sthavirakalpika sAdhu ko pArasparika kriyA kA pratiSedha karate haiM arthAt jinakalpimuniyoM ko aura pratimAsampanna muniyoM ko akelA bhI vicaraNazIla hone se una ke liye auSadhAdi kI AvazyakatA hI nahIM hotI hai isaliye isa caturdaza adhyayana kA jinakalpi vagairaha ke sAtha sambandha nahIM hai apitu sthavirakalpi sAdhuoM ke sAtha isa adhyayana kA sambandha hai caudamuM adhyayana teramA adhyayanamAM parakriyAne niSedha karavAmAM Avela che. have A caudamAM adhyayanamAM sthavira kalpika sAdhune pArasparika kriyAnA niSedhanuM kathana kare che. jInakalpika munine ane pratimA saMpanna munine ekalAvicaraNazIla hovAthI teo mATe auSadhi. vigerenI jarUra ja hetI nathI. tethI A caudamA adhyayanane saMbaMdha janakalapI vigere sAthe nathI. paraMtu sthavira kapika sAdhuonI sAthe ja A adhyayanane saMbaMdha che. tethI sthavira zrI sAgasUtra :4 Page #1003 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre pratiSedhaM kartumArabhate, parantu kasyApi sAdhoH sevA zuzrUSA vaiyAvRtyanimittaM kriyamANa kriyAyAH pratiSedho na kriyate ityabhiprAyeNa prarUpayati-se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' sa bhikSuH-bhAva sAdhurvA, bhikSu kI-bhAvasAdhvI vA 'annamannakiriyaM' anyonyakriyAm -parasparakriyA pAdAdipramArjanAdirUpAm 'ajjhatthiyaM saMseiyaM' AdhyAtmikIm-prAtmani kriyamANAm sAdhorAtma sambandhinI kriyAm, sAMzleSikIm-karmabandhanakAriNIm pApakarmotpAdikAM kriyAm jJAtvA 'no taM sAyae no taM niyame' no tAm-parasparapAdAdi pramArjanAdi kriyAm AsvAdayetUmanasA abhilaSet , no vA tAm-anyonya kriyamANapAdAdi pramArjanAdikriyAm niyamayetvacasA kartuM na kathayet , kAyena vA vidhAtuM na vyApArayet ityarthaH 'se anamannaM pAe Amaisaliye sthavirakalpika sAdhuoM ko paraspara auSadhAdi kriyAoM kA pratiSedha karane ke liye Arambha karate haiM, kintu kisI bhI sAdhu ko sevAzuzrUSA vaiyAvRtya nimittaka kriyamANa kriyA kA pratiSedha nahIM kiyA jAtA hai isa abhiprAya se nirUpaNa karate haiM-'se bhikkhU vA, bhikkhuNI vA vaha pUrvokta sthavirakalpika bhikSu saMyamazIla sAdhu aura bhikSukI sAdhvI 'annamannakiriyaM ajjhatthiyaM' AdhyA. tmikI arthAt sAdhu ke Atma sambandhI kriyamANa kriyA rUpa anyonya kriyA ko arthAt paraspara kriyA ko yAne paraspara pAdAdi pramArjanAdi rUpa kriyA ko 'saMsezyaM sAMzleSikI-karmabandha kAriNI arthAta pApakarmotpAdikA kriyA samajhakara usa ko arthAt AtmA ke lithe kriyamANa kriyA rUpa anyonya kriyA ko jaina sAdhu 'no taM sAyae' AsvAdana nahIM kareM arthAt mana se usa kI abhilASA nahIM kareM aura 'no taM niyame' vacana se bhI usa kA anumodana nahIM kareM aura kAya se bhI usa kA samarthana nahIM kareM arthAt anyonya kriyamANa pAdAdi pramA janAdi kriyA ko karane ke liye mana se icchA nahIM kareM aura vacana se bhI preraNA kalpita sAdhuone paraspara auSadhAdi kriyAono niSedha karavA mATe A adhyayanane AraMbha karavAmAM Avela che paraMtu koI paNa sAdhune sevAsuzraSA vaiyAvRti nimitte kriyamANa kriyAne niSedha 42vAma mA nathI.mAthI sUtra42 4 cha. 'se bhikkhU vA bhikkhuNI vA' te pUrita sthavira 5 sayamA sAdhu bhane sA 'annamannakiriyaM ajjhatthiya mAdhyAmiDI athata sAdhunA AtmasaMbaMdhI kriyamANa kriyArUpa paraspara kiyAne arthAt anyanI yA gaTa 4 52552 pAhAdi prabhAga nAhi yaane| 'saMseiyaM' sI maryAt madha 42nArI meTa 55456 yin| 'no taM sAyae' mAmA bhATa karAtI kriyArUpa anyanI kriyAne sAdhu be AsvAda kare nahIM'. arthAt manathI tenI amitaa| 42vI nahI' tathA 'noM taM niyame' kyanathI 55 tenu anubhAhana 42 nahI. tathA kAyathI paNa tenuM samarthana karavuM nahIM. arthAt anya dvArA karAtI pAdAdinA pramArjanAdi kriyA karavA mATe manathI IcchA karavI nahIM tathA vacanathI paNa preraNA karavI zrI sAgasUtra :4 Page #1004 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 1 a. 14 pArasparika kriyAniSedhaH 993 jjijja vA pamajjijja v|' sa- sAdhuH anyonyam - parasparam pAdau caraNau AmRjyAd vA pramRjyAd vA, ISadvA mArjanam adhikaM vA mArjanaM kuryAt tarhi 'no taM sAyae no taM niyame' vo tAm parasparapAdAdi pramArjanakriyAm manasA abhilaSet, no vA tAm- anyonyapAdAdi pramArjanakriyAm kartuM niyamayet prerayet - vacasA kartuM na kathayet kAyena vA vidhAtu N na vyApArayet iti bhAvaH, samprati trayodazAdhyayane prarUpitAM sarvAmapi parakiyAmatidizannAha - 'se. nahIM kareM aura kAya se bhI hastAdi ceSTA dvArA usake liye izArA nahIM kareM kyoMki isa prakAra ke paraspara kriyA rUpa parakriyA bhI pApakarmoM kA utpAdaka mAnI jAtI hai isaliye sthavirakalpika sAdhu ko paraspara kriyA nahIM karanI cAhiye yAne ukta paraspara kriyA kA mana vacana aura tana se samarthana nahIM karanA cAhiye kyoMki saMyama pAlana karane vAle sAdhu ko aisA karane se saMyama kI virAdhanA hogI, aba paraspara kriyA vizeSa kA bhI pratiSedha karate haiM- " se annamannaM pAe Amajjijja vA, pamajjijja vA, no taM sAyae, no taM niyame" vaha pUrvokta stha for afore sAdhu anyonya- paraspara pAdoM ko yAne paraspara meM caraNoM ko AmArjana kareM yA pramArjana kareM arthAt ekabAra yA anekavAra pramArjana kareM to usa ko arthAt paraspara pAdAdi pramArjana kriyA ko vaha sAdhu AsvAde nahIM, arthAt mana meM usakI abhilASA nahIM kare aura vacana se bhI usa kA anumodana nahIM kareM tathA kAya se bhI usa kA samarthana nahIM kareM arthAt paraspara kriyamANa pAdAdi pramArjana kriyA ko pApakarmoM kA utpAdaka hone se mana vacana aura kAya se samarthana nahIM karanA cAhiye, aba trayodaza adhyayana meM batalAye hue sabhI parakriyA vizeSoM kA isa nahIM' tathAkAyathI hastAdinA izArAthI tema karavA ceSTA karavI nahIM. kemake A prakAranI parasparanI kriyAne paNa pApakapa krikA mAnela che. tethI sthavira kalpika sAdhue pArasparika kriyA karavI nahIM. arthAt ukta pAraraparika kriyAnuM mana vacana ane kAyAthI samana karavu' nahI', kemake saMyamanu pAlana karavAvALA sAdhue tema karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. have paraspara DiyA vizeSanA niSedha hare che. - ' se annamannaM pAe Amajjijja vA, pamajjijja vA' te pUrvokta sthavira sAdhu parasparanA bhagone theTate haiM bhIlanA yagone Amana kare ke pramAna na kare arthAt ekavAra ke anekavAra luchAlucha kare to no saM sAya' tenuM arthAt paraspara pAkrAdinA pramAna kriyAnuM sAdhue AsvAdana karavuM nahIM . arthAt bhanabhAM tenI icchA aravI nahIM, tathA 'no taM niyame' mate vayanathI pazu tenuM samarthana karavuM nahIM. arthAt paraspara karADI pAdAdi pramAna kriyA pApakarmAMtpAdaka hovAthI mana vacana ane kAyathI paNa tenuM samana karavu nahIM'. have teramA adhyayanamAM batAvavAmAM Avela badhI ja parakriyA vizeSAnA A codamA A0 125 zrI khAyArAMga sUtra : 4 Page #1005 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre saMtaM caiva' zeSam-pAdapramArjanAvaziSTam taccaiva-pUrvoktarItyaiva parasparaM pAdayoH saMvAhanaparimardanasaMsparzanaraJjana-mrakSaNa-abhyaJjana-udavartana-prakSAlana-vilepana-saMdhupana-niharaNa-vizodhana-kAyapramArjanAdi kriyAH no AsvAdayet-manasA nAbhilaSedityarthaH vacasA vapuSA vA tAH parasparapAdAdipramArjanAdi kriyAH kartuM na kathayet navA vyApArayedityarthaH caturdaza adhyayana meM bhI atideza karane ke liye kahate haiM-'sesaM taM ceva' zeSa arthAt pAdapramArjana kriyA se avaziSTa sabhI paraspara pAdoM kI saMvAhana, parimana-saMsparzana raJjana-mrakSaNa abhyajana-udvartana udavalana-prakSAlana-vilepana saMdhUpana nirharaNa vizodhana kAyapramArjanAdi kriyAko bhI manase AsvAde nahIM arthAt mana meM una paraspara pAda saMvAhanAdi kriyAoM kI abhilASA nahIM kareM aura vacana se bhI una paraspara kriyAoM kA anumodana nahIM kareM aura kAya se bhI una paraspara kriyAoM kA samarthana nahIM kareM kyoMki uktarIti se ye sabhI paraspara kriyAeM pApakarmoM ke utpAdaka hone se saMyama ke virodhaka mAnI jAtI haiM isaliye ina uparyukta paraspara pAda saMvAhanAdi kriyAoM ko tana mana vacana se karane ke liye preraNA nahIM kareM kyoMki ina ke liye preraNA yA anumatidene se saMyamakI virAdhanA hogI aura uktarIti se ye bhI sabhI paraspara kriyAeM karmabandhanoM ke kAraNa mAnI jAtI haiM isaliye karmabandhanoM se chuTakArA pAne ke liye dIkSA pravrajyA grahaNa karane vAle sthavira kalpika sAdhuoM ko paraspara pAdasaMvAhanAdi kriyAoM ko karane ke liye preraNA nahIM karanI cAhiye ina uparyukta kathana se yaha siddha hotA hai ki sthavirakalpika sAdhu ko paraspara meM bhI pAdoM kI taraha kAyokI bhI mArjana adhyayanamA 5 matidveza 321 // bhATe suutr||2 4 cha. 'sesaM taM ceva' zeSa arthAt pA45mA. jaina kriyAthI bAkInI badhIja parasparanA paganA saMvAhana, parimardana saMsparzana raMjana prakSaNa atyaMjana ane uddhatana udvalana tathA prakSAlana vilepana-saMdhUpana-vizedhana ane kAyapramArjanAdi kriyAonuM paNa manathI AsvAdana karavuM nahIM. arthAta manathI parasparanA pAdasaMvAhanAdi kriyAonI abhilASA karavI nahIM temaja vacanathI paNa e pArasparika kriyAonuM anumodana karavuM nahIM. tathA kAyathI paNa e pArasparika kriyA enuM samarthana karavuM nahIM. kemake ukta prakArathI A saghaLI pArasparika kriyAo pApaka. tpAdaka hevAnI saMmavirAdhaka mAnavAmAM Avela che, tethI A uparokta parapara pAdasaMvADanAdi kriyAo karavA tana mana ane vacanathI preraNA karavI nahIM kema ke te mATe preraNA ke anumati ApavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che ane ukta prakAre A saghaLI pArasparika kriyAo kamabaMdhanA kAraNa rUpamAna vAmAM Ave che. tethI karmabaMdhanathI chUTavA mATe dIkSA dhAraNa karavAvALA sthavira kalpika sAdhue anya dvArA pAdasaMvAhana vigere kriyAo karavA preraNa karavI nahIM. A uparokta kathanathI e siddha thAya che ke sthavira kalpika sAdhuoe zrI sAgasUtra :4 Page #1006 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mameprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 rU. 1 a. 14 pArasparikakriyAniSedhaH 995 samprati catudarzAdhyayana vaktavyatA mupasaMharannAha-'eyaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM etat khalu-parasparapAdadi pramArjanAdikriyApratiSedharUpaM saMyamapAlanam tasya bhikSukasya bhAva sAdhoH bhikSukyA:-bhAvasAvyA vA sAmagryam-samagratA-sampUrNaH AcAro bodhyA 'jaM savaDhehiM samie sahie sayA jaijjAsi, yat-yat yadartham sarvArthaiH-samyagjJAnadarzanacAritrarUpaiH samityA pazca samitibhiH triguptimizca sahitaH san sadA-sarvadA yateta yatanA vidadhyAditi bhAvaH tibemi' iti bravImi-ahaM gaNadharaH tIrthakRtaAjJAnusAreNa kathayAmi-upadizAmi ityrthH| iti catudarzam saptakakAdhyayanaM samAptam , dvitIyA ca cUlikA samAptA ||14||suu01|| _ caturdazamadhyayanaM samAptam saMvAhana,parimardana saMsparzana,-raJjana-mrakSaNa abhyazcana-udvartana udvalana-prakSA. lana-vilepana-saMdhUpana-niharaNa-vizodhana-pramArjanAdi kriyAoM kA mana vacana kAya se anumodana yA samarthana nahIM karanA cAhiye ___ aba catu zamadhyayana kI vata vyatA kA upasaMhAra karate hue kahate haiM- eyaM khalu tassa bhikkhusta, bhikkhuNIe vA sAmaggiyaM' yahI arthAt parasparapAdAdi pramArjanAdi kriyAoM kA pratiSedha rUpa saMyamakA pAlana karanA hI usa sthavira kalpika sAdhu kA aura sAdhvI kA sAmagya arthAt samagratA yAne sampUrNa AcAra samajhanA cAhiye 'jaM savaDhehiM samie sahie' jisa ko sarvArtho se arthAt samyaga jJAna samyag darzana aura samyak cAritra se tathA pAMca samitiyoM se aura tIna guptiyoM se yukta hokara 'sayA jaijjAsi' sarvadA yatanA pUrveka pAlana karanA cAhiye aisA vItarAga bhagavAna prabhu mahAvIra svAmI ne gautamAdi gaNa. dharoM ko upadeza diyA hai isaliye meM bhI sudharmA svAmI bhagavAn mahAvIra svAmI kI AjJAnusAra hI kahatA hUM isa tAtparya se kahA hai-'tibemi' iti parasparamAM paNa pagenI jema zarIranA paNa mArjana-saMvAhana-parimardana saMsparzana raMjana-prakSaNa abhyajana-udvartana-udUvalana prakSAlana vilepana saMdhUpana-niharaNa-vize dhana ane pramArjanAdi kriyAonuM mana vacana ane kAyAthI anumodana ke samarthana karavuM nahIM, ve yauhamA adhyynn| 5 2 42di sUtradhAra 4 cha. 'evaM khalu tassa bhikkhussa bhikkhuNIe pA sAmaggiyaM' mA mAt 52252n5|| virenA pramA nAdikriyAonA niSedha rUpa saMyamanuM pAlana karavuM eja e sthavira kalpika sAdhu ane sAvInu sAmaya arthAt sapU pAyA2 samanvA, 'ja savvadvehiM samie sahie sayA jaijjAsi' 22 sapatha yA arthAt sabhya jJAna samya5 6zana ane sabhya yAstriyA tathA pAMca samiti ane traNa guptithI yukta thaIne sadA sarvadA yatanApUrvaka pAlana karavuM joIe. A pramANe vItarAga mahAvIra prabhuzrIe gautamAdi gaNadharane upadeza Apela che, tethI huM sudharmAsvAmI paNa bhagavAna mahAvIra svAmInI AjJAnusAra ja kahuM chuM. e lAyA cha. 'ttibemi' ti arthAt 754yauhamA 56yayananI qgdoyatA meM usa zrI sAgasUtra :4 Page #1007 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre paJcadazam adhyayanam , tRtIyAcUlA-bhAvanAdhyayanam mUlam-te NaM kAleNaM teNaM samaeNaM samaNe bhagavaM mahAvIre paMcahatthuttare yAvi hotthA, taM jahA-hatthuttarAI cue caittA gambhaM vakte hatthuttarAhiM gambhAo gambhaM sAharie hatthuttarAhiM jAe hatthuttarAhiM muMDe bhavittA agArAo aNagAriyaM pavvaie hatthuttarAhiM kasiNe paDipunne avvAghAe nirAvaraNe aNate aNuttare kevalavaranANadaMsaNe, samuppanne, sAiNA bhagavaM prinivvue| sU0 1 // __chAyA-tasmin khalu kAle tasmin samaye zramaNo bhagavAna mahAvIraH paJcahastottarazcApi abhavat, tadyathA-hastottarAsu cyutaH, cyukhA garne vyutkrAntaH, hastottarAsu garbhAdgarbhe saMhRtaH, hastottarAsu jAtaH, hastottarAsu muNDo bhUtvA agArAd anagAratAM pravajitaH, hastottarAsu kRtsnaM pratipUrNam avyAghAta nirAvaraNamanantamanuttaraM kevalavarajJAnadarzanaM svAtau bhagavAn pari nirvRtaH // 201 // TIkA-AcArAGga prathamazrutaskandhasya navame adhyayane bhagavato mahAvIrasya sAdhanAyA mahatvapUrNa varNanamupalabhyate, tatra vIratarAgasya mahAvIraprabhoH utkaTa sAdhanAyAH pratyakSarUpeNadarzanaM bhavati kintu tatra sAdhanAyA varNane saha bhagavato jIvanasyetivRttaM na varNita masti, arthAt uparyukta catudarza-adhyayana samApta ho gayA aura dUsarI cUlA bhI samApta ho gyii| sU01 // 14 // 2 // ||caudhvaaN adhyayana samApta // paJcadaza adhyayana kA prAraMbha TIkArtha-AcArAGga prathama zrutaskandha ke navama adhyayana meM bhagavAna mahAvIra svAmI kI sAdhanA kA mahattvapUrNa varNana upalabdha hotA hai vahAMpara sAdhanA ke varNana ke sAtha bhagavAna mahAvIra svAmI ke jIvana kA itivRtta (itihAsa) nahIM varNita hai isaliye usa itivRta kI pUrtirUpa pandrahavAM adhyayana hai isa pandrahavAM adhyayana che. arthAt sudharmAsvAmIe saghaLA gaNadharone tathA zrAvakane kahela che. A caudamuM sataikaka adhyayana samApta thayuM. tathA bIjI cUlA paNa samApta thaI che sU01-14-rA caudamuM adhyayana samApta paMdaramA adhyayanane prAraMbhaTIkAtha-AcArAMga sUtranA pahelA zruta skaMdhanA navamA adhyayanamAM bhagavAna mahAvIra svAmInI sAdhanAnuM mahattvapUrNa varNana prApta thAya che. tyAM vItarAga mahAvIra prabhunI utkRSTa sAdhanAnA pratyakSarUpe darzana thAya che. paraMtu tyAM AgaLa sAdhanAnA varNananI sAthe bhagavAna mahAvIra svAmInA jIvanane itihAsa ja varNavela che. tethI e itihAsanI pUrtirUpa zrI sAgasUtra :4 Page #1008 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 1 a. 15 bhAvanAdhyayanam / ataH tasya pUrtirUpaM paJcadazamadhyayanaM kRtam , asmin paJcadaze'dhyayane vIrasya janmano jIvaracaryAyAzcollekhaM vidhAya bhagavatA svIkRtasya paJcamahAvratasya 25 paJcaviMzati bhAvanAnAM varNanaM kRtamasti, atra kevalaM bhagavataH kumAragrAmAdArabhya jambhikA paryantaM saMjAtavaSTasya varNanaM kRtamasti tadvIjantu idameva yat tadvivaraNam upadhAnAdhyayane vihitameva, punaruktibhiyA neha tadullikhitam, tena jJAyate yadidaM paJcadazamadhyayanam tRtIyacUlArUpeNa sannihitatvAd upadhAnAdhyayanasya saMtirUpameva vaktaM zakya te, asya adhyayanasya mahatvantu bhagavato divyabhavyakalyANakAri jIvanasya alaukikatvapradarzane eva nihitaM vartate athaca tasyaivAdarzabhUta jIvanasya sAdhanAM preraNArUpeNa gRhIkhA sAdhakaH svajIvanopari api sAdhanAyA ujjvalaprakAzaM vistArayituM zaknotIti pratipAdanArthaJca bodhyam, tasmAd bhagavato vItarAgasya mahAvIrasya jIvanamullikhan meM bhagavAna mahAvIra svAmI ke janma aura jIvanacaryA kA ullekha karake bhagavAna mahAvIra svAmI ne jina paJca mahAvratoM ko svIkAra kiyA hai usa kI paJcaviMzati bhAvanAoM kA varNana kiyA gayA hai kintu isa pandrahavAM adhyayana meM kevala bhagavAn mahAvIra svAmI ke kumAra grAma se lekara jambhikA paryanta utpanna kaSTa kA jo varNana nahIM kiyA gayA hai usakA rahasya to yahI hai ki usakA vivaraNa upadhAnAdhyayana meM kiyA hI gayA hai isaliye punarukti ke bhaya se yahAM para usa kA ullekha nahIM kiyA hai isa se samajhA jAtA hai ki isa pandrahavAM adhyayana ko tRtIya cUlA rUpa se sannihita hone se upadhAnAdhyayana kI pUrti rUpa hI kaha sakate haiM aura isa pandrahavAM adhyayana kA mahatva to bhagavAna mahA. vIra ke divya bhavya kalyANa kArI jIvana kI alaukikatA ke pradarzana meM hI nihita hai aura usI bhagavAn vIra ke AdarzabhUta jIvana kI sAdhanA ko preraNA rUpa se grahaNa kara sAdhaka gaNa apane jIvana meM bhI sAdhanA kA ujjvala prakAza ko phailA sakatA hai isa bAta kA pratipAdana ke liye bhI samajhanA cAhiye isa A paMdaramuM adhyayana che. A paMdaramA adhyayanamAM bhagavAna mahAvIra svAmInA janmane ane jIvanacaryAne ullekha karIne bhagavAna mahAvIra svAmIe je pAMca mahatvane svIkAra karela che. tenI pacIsa bhAvanAonuM varNana karela che. paraMtu A paMdaramA adhyayanamAM kevaLa bhagavAna mahAvIra svAmInA kumAragrAmathI laIne bhikA sudhI thayela kaSTonuM varNana nathI karyuM tenuM rahasya te eja che ke-tenuM varNana upadhAnadhyayanamAM karela ja che. tethI punarUktinA bhayathI ahIMyAM tene ullekha karela nathI. tethI ema samajAya che ke A paMdaramuM adhyayana trIjI cUlA rUpe sannihita hovAthI upadhAnAdhyayananI pUrtirUpaja kahI zakAya che. ane A paMdaramA adhyayananuM mahatva te bhagavAna mahAvIranA divya bhavya kalyANakArI jIvananI alaukikatAne pradarzanamAM ja nihita thayela che. ane bhagavAna mahAvIranA AdarzarUpa jIvananI sAdhanAne preraNArUpe grahaNa karIne sAdhaka gaNa pitAnA jIvanamAM paNa sAdhanAnA ujajavala prakAzane phelAvI zake che. e vAtanuM pratipAdana karavA mATe paNa samajavuM. zrI mAyAsaMga sUtra:4 Page #1009 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 998 AcArAMgasUtre prarUpayitumAha-'teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM' tasmin kAle caturthe Arake tasmin samaye khalu garbhAgamanakAle ityarthaH 'samaNe bhagavaM mahAvIre' zramaNo bhagavAn mahAvIraH 'paMcahatthuttare yAvi hotthA' paJcahastottarazcApi abhavat-bhagavato mahAvIrasya vakSyamANa paJcakalyANakam uttarAphAlgunI nakSatre abhUta, hasta nakSatram uttaraM yasmAd nakSatrAt tada istottaraM nakSatram ityayaH, pazcahastottarANi nakSatrANi yasya sa paJcahastottara ityevaM vigraho bodhyaH, 'taM jahA-hatthuttarAI cue' tadyathA tathAhi hastottarAmu cyutaH, bhagavAn mahAvIra: uttarAphAlgunI nakSatra devalokAt cyutaH cyutavAn 'caittA gambhaM vakphate' cyukhA-devalokAt cyavanaM kRtvA asmin loke garbha vyutkrAntaH garbhe utpannaH ityarthaH iti prathamaM kalyANakam bodhyam , atha dvitIyaM kalyANakamAha-'hatyuttarAhiM gambhAo gabhaM sAharittae' hastottarAsu-uttarAphAlgunI nakSatre garbhAdadevAnandAgarbhAdityarthaH garbhe trizalAyA garne saMhRtaH-saMkRSTaH nIta ityarthaH iti Azcaryajanaliye vItarAga bhavavAn mahAvIra svAmI ke jIvana kA nirUpaNa karate haiM-'teNaM kAleNaM, teNaM samaeNaM bhagavaM mahAvIre paMca hatthuttare yAvi hotthA' usa kAla meM arthAta caturtha Araka meM aura usa samaya meM arthAtU garbhAgamana kAla meM zramaNa bhagavAn mahAvIra svAmI paJca hastottara bhI hue arthAt bhagavAn mahAvIrasvAmI ko vakSyamANa paJcakalyANaka uttarAphAlgunI nakSatra meM huA 'taM jahA ityuttarAiMcue' jaise ki-bhagavAn mahAvIra uttarAphAlgunI nakSatra meM devaloka se cyuta hue arthAt devaloka se gire aura 'caittA' devaloka se cyavana kara arthAt devaloka se girakara isaloka meM 'gabhaM vakte' garbha meM utpanna hue, isa prakAra prathama kalyANaka samajhanA cAhiye, aba dvitIya kalyANaka kahate haiM 'hatthuttarAhiM gabhAo gambhaM sAharittae' hastotarA nakSatra meM arthAt uttarAphAlgunI nakSatra meM devA. nandA ke garbha se trizalA ke garbha meM saMhRta hue arthAt saMkarSaNakara (khIMcakara) lAye gaye etAvatA devAnandA ke garbha se khIcakara trizalA ke garbha meM rakkhe gaye tathA sUtrA2 cha. 'teNaM kAlegaM teNaM samaeNaM' 2 mA arthAta yothA mArAmAM mana. ye sabhaye arthAt mAgamananA bhI 'samaNe bhagavaM mahAvIre' zrama mavAna mahAvIra prabhune 'paMca hatthuttare yAvi hotthA' pAMya stottara 55 cyA. arthAt bhagavAn mahAvIra svAmIna pakSyamA pAMya yA utt| na nakSatramA thayAM 'taM jahA' ma 'hatthuttarAI gurU zrIbhagavAna mahAvIrasvAmI uttarA phAlgana nakSatramAM devalokamAMthI UtathayA arthAt deva althA bhUsamA ytithy| 'caittA' herAthI yavana zana arthAt pothI mubhA mAvIra 'gabbhaM vakate' mA mA praveza 4 mA pa 4kSyA sabhA, ve mI yA 4AmAM che-'hatthuttarAhi' stottarA nakSatramA arthAt 2|38-nii nakSamA 'gabbhAo gambhaM' hevAnahAnA mAthI nizAna sabhA saMta thy| arthAtU saMkarSaNa karIne kheMcIne) lAvavAmAM AvyA. eTale ke devAnaMdAnA garbhamAMthI kheMcIne zrI mAyA sUtra :4 Page #1010 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 1 a. 15 bhAvanAdhyayanam katvAdeva akalyANakasyApi garbhAdgarbhAntarasaMharaNasya uttarAphAlgunI nakSatre sampadyamAnatvAd nakSatrasAmyena kalyANakatvena vyapadezaH kRtaH anyathA paJcakalyANakasyaiva prasiddhatvAd vakSyamANa gaNanA rItyA SaTrakalyANakatvApacyA siddhAntavirodhaH syAt, atha tRtIya kalyANakamAha - ' hatthuttarAhiM jAe' hastottarAsu - uttarAphalgunI nakSatre jAtaH- utpannaH trizalAyAgarbhAt prAdurbha samprati caturtha kalyANaka mAha - ' hatthuttarA hiM muMDe bhavittA' hastottarAsu - uttarAphAlgunI yaha bAta atyanta Azcarya janaka hone se hI eka garbha se dUsare garbha meM saMharaNa karanA yadyapi akalyANaka hai tathApi uttarAphAlgunI nakSatra meM sampanna hone se nakSatra kI samatA se kalyANaka rUpa meM hI kahA gayA hai yA ginA gayA hai, nahIM to paJca kalyANaka hI prasiddha hai aura vakSyamANa gaNanA rIti se che kalyA ka ho jAyeMge to siddhAnta se virodha hogA, etAvatA eka garbha se dUsare garbha meM saMharaNa karanA vyavahAra kI dRSTi se kalyANaka nahIM ho sakatA kintu uttarA phAlgunI nakSatra kalyANakArI mAnA jAtA hai isaliye isa nakSatra meM saMharaNa bhI kalyANaka mAnA gayA hai isaliye isa ko aupacArika hI kalyANaka kaha sakate hai isa kA khulAzA abhI kareMge isa prakAra dvitIya kalyANaka samajhanA cAhiye, aba tRtIya kalyANaka batalAte hai- bhagavAn mahAvIra svAmI 'hatthuttarAhi jAe' hastottarA arthAt uttarA phAlgunI nakSatra meM utpanna hue yAne trizalA ke garbha se prAdarbhUta hue isaprakAra tRtIya kalyANaka samajhanA cAhiye samprati caturtha kalyANaka kA nirUpaNa karate haiM 'hRtyuttarAhiM muMDe bhavittA' hastottarA arthAt uttarAphAlgunI nakSatra meM muNDita hokara yAne mAthA muDAMkara 'agArA 999 trizalAnA garbhAmAM rAkhavAmAM AvyA. A vAta ghaNI ja Azcaya pamADanArI che. tApaNu eka garbhamAMthI khIjA garbhamAM sa'haraNa karavuM e joke akalyANaka che tepaNa uttarA phAlgunI nakSatramAM e kArya banela hAvAthI nakSatranI samatAthI kalyANarUpe ja kahevAmAM Avela che. arthAt tema mAne ke gaNela che. nahIte pAMca kalyANaka ja prasiddha che ane vakSyamANu gaNunA prakArathI cha kalyANaka thai jaze ane tema thAya te siddhAMtathI virAdha Avaze eTalA mATe eka garbhamAMthI bIjA garbhamAM saMharaNu karavu' vyavahAranI dRSTie kalyANaka nathI. paraMtu uttarAphAlgunI nakSatrane kalyAkArI mAnavAmAM Ave che.terthI A nakSatramAM thayela saharaNuM paNu kalyANurUpa mAnela che. tethI Ane aupacArika rItathI ja kalyANuka kaDhI zakAya che. AnA khulAseA AgaLa karavAmAM Avaze. A rIte khIjuM kalyANuka samajavu, vetrI yA matAvavAmAM Ave che. lagavAn mahAvIra svAmI 'hatthuttarAhiM jAe' hastattarA arthAt uttarAphAlguna nakSatramAM utpanna thayAM eTale ke trizalAnA gala'mAMthI pragaTa thayA. yA trIbhuM 4yAzu samanvu have yethA hatyAune matAvavAmAM Ave che. - ' hatthuttarA hiM muke vittA' hastattarA eTale ke uttarA phAlguna nakSatramAM muMDana thaine eTale ke keza suMthana 4rIne 'agArAo aNagAriyaM pavvaie' bhagArathI arthAt gRhasthAzramamAMthI nIDajI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1011 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1000 AcArAMgasUtre nakSatre muNDo bhRtvA-muNDitaH san 'agArAbho aNagAriyaM pAie' agArAt-gRhAd gRhasthAzramAt nigataH san anagArikatAm-sAdhuvRttim pravajita:-pratipanna ityarthaH sAdhuH sampanna iti bhAvaH, samprati paJcamaM kalyAkamAha-'hastottarAhiM kasiNe paDipunne' hastottarAsuuttarAphAlgunI nakSatre kRtsnam sampUrNam , pratipUrNam-paripUrNam 'avvAghAe' avyAghAtamvyAghAtarahitam-apratihatamityarthaH apratikuNThita miti bhAvaH 'nirAvaraNe nirAkaraNam-AvaraNarahitam 'aNaMte' anantam 'aNuttare' anuttarama-pradhAnam 'kevalavaranANadaMsaNe kevalavarajJAnadarzanam-varaM mukhyaM pradhAnaM kevalajJAnaM kevala darzanazca 'samuppanne' samutpannam bhagavato mahAvIrasyeti zeSaH, iti paJcamaM kalyANakaM vastutastu idaM caturthameva kalyANakamuktarItyA bodhyam, pazcamasyA naiva vakSyamANatvAt , tadAha-'sAiNA bhagavaM parinivvue' svAtau-svAtinakSatre o aNagAriyaM pavvaie'-gAra se arthAt gRhasthAzrama se nikalakara anagArikatA arthAt sAdhu vRtti ko svIkAra kiyA yAne pravrajyAko grahaNa kiyA sAdhu ho gaye isa prakAra caturtha valyANaka samajhanA cAhiye aba pazcama kalyANaka kA nirUpaNa karate hai-'hatyuttarAhiM kasiNe paDipunne' hastottarA arthAt uttarA phAlgunI nakSatra meM kRtsna arthAt saMpUrNa yAne paripUrNa aura 'avAghAe' arthAt vyAghAta rahita yAne apratihata evaM akuNThita tathA 'nirAvaraNe' nirAvaraNa arthAtU AvaraNa rahita evaM 'anaMte aNuttare kevalavaraNANadaMsaNe' anaMta tathA anuttara pradhAna kevalavara jJAna darzana arthAt mukhya pradhAna kevalajJAna aura kevala darzana 'samuppanne' samutpanna hue arthAt bhagavAna mahAvIra ko pUrNa akuNThita AvaraNa rahita ananta pradhAna kevala jJAna aura kevala darzana utpanna huA isa prakAra paJcama kalyANaka samajhanA cAhiye / vAstava meM yaha kevala jJAna darzana caturtha kalyANaka hI uktarIti se samajhanA cAhiye kyoMki eka garbha ne anagAritA eTale ke sAdhupaNAno svIkAra karyo arthAta dIkSA dhAraNa karI sAdhu thayA. A rIte cothuM kalyANaka samajavuM. ve pAMya 48yAnu ni3544 42vAbhA sA che. 'hatthottarAhi kasiNe paripuNNe avyAghAe' stott2|| bheTale utt2|| 36 gunI nakSatramA 32 arthAt sapU tathA pripUrNa tathA avyAghAta arthAt vyAghAta vinAnuM arthata apratihata ane akuMThita tathA 'nirAvaraNe aNaMte aNuttare' nirA1291 marthAt yAvara vinAnu tathA manata tathA manuttara pradhAna 'kevalavaranANadaMsaNe' 16 12 zAna zana arthAt mulya pradhAna vijJAna bhane vasana utpanna thayA arthAt bhagavAna zrI mahAvIra svAmIne pUrNa kuMThita AvaraNarahita anA pradhAna kevaLa jJAna ane kevaLadarzana utpanna thayA. A pAMcamuM kalyANaka samajavuM. vAstavika rIte A kevaLa jJAnadazana ukata prakArathI cothuM ja ka9yANaka samajavuM joIe kema zrImAyAgasUtra:4 Page #1012 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 1 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1001 bhagavAn mahAvIraH parinivRtaH-mokSaM prAptavAn, tathA ca mokSaprAptireva paJcamaM kalyANakaM bodhyam, garbhAd garbhAntarasaMharaNasyApi kalyANatva svIkAretu paTUkalyANakatvApratyA prasiddhapaJcakalyANakaprApte virodhApattiH syAt , yaditu uttarAphalgunI nakSatra dRSTayA gaNanA kriyate tadA garbhAdgarbhAntarasaMharaNAyApi uttarAphAlgunI nakSatre eva saMbhavena kalyANakatvena parigaNa. nayA paJcakalyANakamadhye uttarAphAlgunI nakSatrodbhUtatvena tasyApi kalyANakatvaM yujyate, mokSaprAptestu svAtinakSatre sampadyamAnatvena pRthageva parapakalyANatvena parigaNanA kartavyetya: bhimAyo bodhyaH / etAvatA 'paMcahatyuttare yAvihutthA' ityArabhya AroggA AroggaM pasUyati' se dUsare garbha meM saMharaNa karanA paramArthataH apalyANaka hI jAnanA cAhiye isI liye pazcama kalyANaka ko abhI kahate haiM-'mAiNA bhagavaM parinivvue' arthAtU svAtI nakSatra meM bhagamana zrI mahAvIra svAmI parama nivRtti arthAt mokSa ko prApta hue yAne mukta hue isa prakAra bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ko mokSa prApti hI paJcama kalyANaka samajhanA cAhiye, eka garbha se dUsare garbha meM saMharaNa karane ko bhI kalyANaka mAna lenepara che kalyANaka ho jAne se prasiddha paJca kalyANaka ke sAtha virodha hogA isaliye eka garma se dUsare garbha meM saMharaNa ko kalyANaka rUpa se gaNanA nahIM karanI cAhiye, yadi uttarA phAlgunI nakSatra kI dRSTi se gaNanA kI jAtI hai to eka garbha se dUsare garbha meM saMharaNa bhI uttarA phAlgunI nakSatra meM hI hone se kalyANaka rUpase parigaNanA karane para paJca kalyANaka ke madhyameM utta ko bhI samajhanA cAhiye mokSa prApti to svAtI nakSatra meM sampanna hone se alagahI usa ko parama kalyANaka rUpa se parigaNanA karanI cAhiye yahI abhiprAya samajhA jA sakatA hai paramArtha rUpa se ukta grantha kA tAtparya yaha hai ki 'paMca hatthuttare yAvi hutthA' yahAM se lekara 'AroggA AroggaM pasUyati' yahAM taka ke-eka garbhamAMthI bIjA garbhamAM saMhANa karavuM, kharI rIte akalyANakaja samajavuM. tethI pAyabhu 48yA 4 suutr|2 matAva cha.-'sAiNA bhagavaM parinivvue' arthAt sAtI nakSatramAM bhagavAna mahAvIra svAmI parinivRtta arthAt mekSamAM padhAryA. arthAt mukta thayA. A rIte bhagavAna mahAvIra svAmIne mokSa prApti ja pAMcamuM karayANaka samajavI. je eka garbhamAMthI bI ne garbhamAM saMharane paga kalyANaka mAnI levAmAM Ave te A chakDuM kalyANaka thaI jaze je prasiddha pAMca kalayANanA kathana nI sAthe virodha Avaze tethI eka garbhamAMthI bIjA garbhamAM saMharaNane kapAkarUpe gaNavuM na joIe je uttarA phALunI nakSatranI dRSTithI gaNanA karavAmAM Ave te ekamamAMthI bIjA garbhamAM saMharaNa paNa uttarA phAgunI nakSatramAM hevAthI kalyANakarUpe gaNanA karavAthI pAMcamA kalyANakanI vacamAM tene paNa kalyANa samajavuM. mekSaprApti te svAtI nakSatramAM thayela hovAthI alaga ja tene parama kalyANaka rUpe gaNI levuM me. me mabhiprAyathA samaya che. 52mA pAthI ta 4thananu tAt5ya me04 cha hai-'paMca A0 126 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1013 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1002 AcArAMgasUtre ityantena vakSyamANagranthena bhagavato mahAvIrasvAmino vimAnAccyavanaM devAnandA brAhmaNI garbhA dhAnaM zakrAdidevendrAdezAt trizalAgarbha saMharaNamutpattizcAbhidhAsya te, tatra paJcasu sthAneSu garbhAdhAnasaMharaNajanmadIkSArUpa pravajyA kevalajJAnaprAptirUpeSu paJcottarAphAlgunI nakSatrANi saMvRttAni tasmAt paJcahastottaro bhagavAn mahAvIro'bhUditi phalitam / / sU0 1 / / mUlam-samaNe bhagavaM mahAvIre imAe osappiNIe susamasusamAe samAe vIikkaMtAe susamAe samAe vIikatAe susamadussamAe samAe vIikkaMtAe dusamasusamAe samAe bahuvIikaMtAe pannahattarIe vAsehiM mAse hiya addhanavamehiM sesehiM je se gimhANaM ca utthe mAse aTTame pakkhe AsADhasuddhe tassa NaM AsADhasuddhassa chaThThI pakkheNaM hatthuttarAhi nakkhatteNaM jogamuvAgaeNaM mahAvijayasiddhattha pupphuttaravarapuMDarIya disA sovasthiya vaddhamANAo mahAvimANAo vIsaM sAgarovamAI AuyaM pAlaittA AukkhaeNaM ThiikkhaeNaM bhakkhaeNaM cue caittA iha khalu jaMbuddIve NaM dIve bhArahe vAse dAhiNabharahe dAhiNamAhaNakuMDapurasaMnivesami usabhadattassa mAhaNassa koDAlasagottaspla devANaMdAe mAhaNIe jAlaMdharassa guttAe sIhabbhavabhUeNaM appANegaM kucchisi gambhaM dakkate, vakSyamANa grantha se yahI sArAMza nikalatA hai ki bhagavAna mahAvIra svAmI kA vimAna se cyavana, devAnandA brAhmaNI kA garbhAdhAna aura zakrAdi devendroM ke Adeza se trizalA ke garbha meM saMharaNa tathA janma evaM dIkSA rUpa pravrajyA aura kevala jJAna prAptirUpa pazca sthAnoM meM pAMca uttara phAlgunI nakSatra niSpanna ho cuke the arthAta svAtI nakSatra meM kevala jJAna utpanna hone para usameM uttarA phAlgunI nakSatra vIta cukA thA isaliye paJca hastottarA bhagavAn vIra kahalAte hai yaha phalitArtha huaa| sU0 1 // hatthuttareyAvi hA thA' mA 4thanathI va 'AroggA Arogga pasUyati' // 45na 5yanta vakSyamA ullekhathI eja sArAMza samajavAmAM Ave che ke-bhagavAna mahAvIra svAmInuM vimAnamAMthI cyavana, devAnaMdA brAhmaNInA garbhamAMthI zakAdi devendranI AjJAthI trizalA mahArASTranA garbhamAMthI saM haraNa tathA janma ane dIkSA rUpa pravajayA ane kevaLa jJAnaprAptirUpa pAMca sthAnAmAM pAMca uttarA phAlgana nakSatra AvatuM hatuM. arthAta svAtI nakSatramAM kevaLajJAna utpanna thavAthI temAM uttarA phAlgana nakSatra vItI gayela hatuM. tethI paMca hastottara bhagavAna vIra kahevAya che eja niSkarSAtha che, sUtra 1 | zrI sAgasUtra :4 Page #1014 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1003 mamaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 2 a. 15 bhAvanAdhyapanam / samaNe bhagavaM mahAvIre tinnANovagae yAvi hutthA, caissAmitti jANai, cuemitti jANai, cayamANe na jANai, suhumeNaM se kAle pannatte, tao NaM samaNe bhagavaM mahAvIre hiyANukaMpaeNaM deveNaM jIyameyaMti kaTTha je se vAsANaM tacce mAse paMcame pakkhe Asoyabahule tasta NaM Asoyabahulasta terasIpakkheNaM hatthuttarAhi nakkhatteNaM jogamuvAgaeNaM bAsIhi rAidiehi viikkaMtehiM tesIimasla rAidiyasta pariyAe vaTTamANe dAhiNa mAhaNakuMDapurasaMnivesAo uttarakhattiyakuMDapurasaMnivesaMsi nAyANaM khattiyANaM siddhasthassa khattiyassa kAsavaguttassa tisalAe khattiyANIe vAsiTussaguttAe asubhANaM puggalANaM avahAraM karittA sumANaM puggalANaM pakkhevaM karittA kucchisi gambhaM sAharai, je vi ya se tisalAe khattiyANIe kucchisi gambhe tapi ya dAhiNamAhaNakuMDapurasaMnivesaMsi usabha dattassa mAhaNassa koDAlasagottassa devANaMdAe mAhaNIe jAlaMdharAyaNaguttAe kucchisi gambhaM sAharai, samaNe bhagavaM mahAvIre tinnANovagae yAvi hotthA, sAharijissAmitti jANai, sAharijamANe na jANai sAharie mitti jANai, sanaNAuso! teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM tisa. lAe khattiyAgIe, aha'nayA kayAI navahaM mAsANaM bahupaDipunnANaM addhaTumANarAiMdiyANaM voikkaMtANaM je gimhANaM paDhame mAse ducce pakkhe cittasuddhe tassa NaM cittasuddhasta terasIpakkheNaM hatthuttarAhi nakkhatteNaM jogamuvAgaeNaM sanaNaM bhagavaM mahAvIraM aroggA aroggaM pasUyA // 2 // chAyA zramaNo bhagavAna mahAvIraH asyAm avasarpiNyAM suSamasupamAyAM samAyAM vyati. krAntAyAM suSamAyAM samAyAM patikrAntAyAM suSamaduSamAyAM samAyAM vyatikAntAyAM duSpama suSamAyAM samAyAM bahu vyatikrAntAyAM paJcasaptativarSeSu mAseSu ca addhanavameSu zeSeSu yo'sau grISmasya caturthoM mAsaH aSTamaH pakSaH ApADhaH zuddhaH (ASADha zuklaH) tasya ApADhazuddhasya SaSTho pakSaNa hastottarAbhiH nakSatre ga yogamupAgate candramasi mahAvijaya siddhArtha yuSpottara varapuNDarIkadik svastikavarddhamAnAt mahAvimAnAt viMzatisAgaropamAni AyuSkaM pAlayikhA AyuH kSayeNa sthi tekSayeNa bhavakSayeNa cyutaH cutvA iha khalu jambUdvIpe dvope bhArate varSe dakSiNArddha zrI sAgasUtra :4 Page #1015 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1004 AcArAMgasUtre bharate dakSiNabrAhmaNakuNDa purasaMniveze RSabhadattasya brAhmaNasya kauNDilyagotrasya devAnandAyAH brAhmaNyAH jAlandharagotrAyAH siMhodbhavabhUtena AtmanA kukSau garbhe vyutkrAntaH, zramaNo bhagavAn mahAvIra: trijJAnopagatazcApi abhavat , cyoSye iti jAnAti, cyuto'smIti jAnAti cyavamAno na jAnAti sUkSmaH sa khalu kAlaH prajJaptaH, tataH khalu zramako bhagavAn mahAvIro hitAnukampakena devena jitametat iti kRtvA yaH sa varSANA tRtIyo mAsaH paJcamaH pakSaH, Azvina kRSNasya, tasya khalu Azvina kRSNasya trayodazIpakSeNa uttarAphAlgunI nakSatreNa yoga mupAgate candramasi dvayazItau rAtrindive vyatikrAnte jyazItitamasya rAtrindirasya paryAye vartamAne dakSiNabrAhmaNakuNDapurasaMnivezAta uttarakSatriyakuNDa purasabhiveze jJAtAnAM kSatriyANAM siddhArthasya kSatriyasya kAzyapagotrasya trizalAyAH kSatriyAyAH vAsiSThagotrAyAH azumAnAM pudagalAnAm apahAraM kRtvA zubhAnAM pudAlAnAM prakSepaM kutA kukSau garbha samAharati, yo'pi ca tasyAH trizalAyAH kSatriyANyAH kukSau garbha tamapi ca dakSiNa brAhmaNa kuNDa purasaniveze RSabhadatta sya kauNDilyagotrasya devAnandAyAH brAhmaNyAH jAlandharAyaNa gotrAyAH kukSau garbha samAharati, zramaNo bhagavAna mahAvIraH trijJAnopagatazcApi abhavat , samAhariSye iti jAnAti, samA. hiyamANo'pi jAnAti, samAhato'smIti jAnAti zramaNAyuSman ! tasmin kAle tasmin samaye vizalAyAH kSatriyANyAH atha anyadA kadAcit navasu mAseSu bahu pratipUrNeSu ardhASTamarAtridive vyatikrAnte yo'sau grISmANAM prathamomAsaH dvitIya: pakSa: caitrazuklaH tasya caitra zuklasya trayodazI pakSaH (divasaH) hastottarAbhiH nakSatreNa yogamupagatena candramasi zramaNam bhagavantaM mahAvIram ArogyA ArogyaM prasUtA // sU0 2 // TIkA-pUrvoktameva bhagavato mahAvIrasvAminaH devalokAdacyavanaprabhRtipaJcakalyANakaM savistaraM prarUpayituM kramazaH pratipipAdayiSan Aha-'samaNe bhagavaM mahAvIre' zramaNo bhagAnarkayonirUpAdhanta magarahito'pi jJAna-mahAtmatva-yazaH-vairAgya-mukti-rUpa-vIrya (zakti) prayatna-icchA-zrI-dharma-aizvaryarUpadvAdaza bhagagampannaH mahAvIra svAmI 'imAe osa ppiNIe musamasusamAe samAe voibakaMtAe' asyAM khalu avamapiNyAM suSamasuSamAyAm-prathamAraka TIkArtha-aba pUrvokta hI bhagavAna mahAvIra svAmI ke devaloka se cyavana(giranA) prabhRti paMca kalyANaka kA savistara nirUpaNa karane ke liye krama se pratipAdana karane kI icchA se kahate haiM-"samaNe bhagavaM mahAvIre' zramaNa mahAvIra bhagavAn arthAt arkayoni rUpa Adyantabhaga rahita hone para jJAna, mahAtmatva, yaza vairAgya, mukti, rUpa, vIrya (zakti) prayatna, icchA, zrI, dharma, aura aizvarya rUpa bAraha bhagoM TIkAryuM-have pUrvokta ja bhagavAna mahAvIra svAmInA devakathI vana (paDavuM) vigere pAMca kalyANakanuM savistara nirUpaNa karavA mATe kaMpathI pratipAdana karavAnI IcchAthI kahevAmAM Ave che. samage bhagavaM mahAvIre' mA arthAt 254 yoni35 mAghanta mAhita DAvAthI jJAna bhaDAnya,yaza, vairAgya, mukhita, 35, vIyAsta prayatna, 627!, zrI, dharma ane yezya zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1016 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 2 a. 15 bhAvanAdhyayanam rUpAyA vyatikrAntAyAM-vyatItAyAM satyAm , 'evaM susamAe samAe vIikkatAe' suSamAyAmsuSamAnAma-trikoTAkoTI sAgaropamapramANayuktAyAM samAyAm-dvitIyArakarUpAyAMvyatikrAntAyAm-atItAyAM satyAm, evaM 'suptamadussamAe samAe vIikatAe' supama duSSamAyAmasuSamaduSpamAnAmaka dvikoTAkoTI sAgaropamapramANavatyAM samAyAm tRtIyArakarUpAyAM vyatikrAntAyAm-vyatItAyAM satyAm, evaM 'samasusamAe samAe bahu vIikatAe' duSSama sUpa. mAyAm-duSpa masuSamAnAmaka caturthArakarUpAyAM samAyAM samAya-varSAbhidhAyAm bahu vyatikrAntAyAm dvicatvAriMzat sahasravarSenyUnaikakoTAkoTI sAgaropamapramANavAyAM satyAm 'pannahattaroe vAsehi' paJcasaptati varSeSu 'mAsehi ya addha vamehiM se sehi' mAseSu ca arddhanavameSu-sA - STamAseSu ca zeSeSu-avaziSTeSu satsu etAtA dvAcatvAriMzad varSasahasranyUna phakoTAkoTIsAgaropamapramANakasya caturthArakasya kevalaM sAoSTamAsAvikapazca saptativarSAvazeSeSu kAleSu se sampanna mahAvIra svAmI imAe osappiNIe susamasusamAe samAe cIi. katAe' suSamasuSamA nAmaka catu:koTAkoTI sAgaropama pramANa yukta samA arthAt prathama Araka rUpa isa avasarpiNIke vyatIta hone para evaM suSamA nAmaka trikoTAkoTI sAgaropama prayANa yukta samA arthAt dvitIya Araka rUpa varSa ke bIta jAne para 'susamaduslamAe samAe vIikatAe' evaM suSama duSamA nAmaka dvikoTAkoTI sAgaropama pramANa vAlI samA arthAta tRtIya Araka rUpa varSa ke vIta jAne para evaM 'dUsamasusamAe samAe bahu vIikkaMtAe' duSSama suSamA nAmaka caturtha Araka rUpa dvicatzariMzat sahastra varSa nyUna eka koTA koTI sAga ropama pramANa vAlI samA arthAtU varSa ke bahuta adhika vIta jAne para arthAt 'pannahattarIe vAsehi pazca saptati arthAt pacahattara (paMcotera) varSa aura 'mAsehiMya addha navamehiM sesehi' sADhe ATha mAsa avaziSTa raha jAne para etAvatA dvicatvAriMzat (bayAliza) varSa sahastra nyUna eka koTA koTI sAgaropama pramANa 35 pAra pAnA bhagothI yukta zrI vIra svAmI 'inAe osappiNIe susamasusamAe samAe' suSama suSamAM nAmanA cAra keTakeTI sAgaropama pramANu vALe samAa pahelA ArArUpa A avasarpiNI samApta thAya tyAre tathA suSamA nAmanA traNa koTAkedI sAgaropama pramANavALA sabhAmarthAt bhIta bhaa2| 35 vaSa pIta gayA pachI tathA 'susamadusptamAe samAe vii. kaMtAe' suSama huSamA nAmanAmeTATi saagre|5m prabhAguvANA sabhAmarthAt trIna sArA35 varSanA vIti yA pachI tathA 'dussamasusamAe samAe viikkaMtAe' masuSamA nAmanA cothA ArArUpa beMtAlIsa hajAra varSa jUnA eka kaTAkeTi sAgarepamapramANavALI samAmAt no dhAre mA vAti yA pachI meTave hai 'pannahattarIe vAsehi' 55 sAtati arthAt 5 yAta2 15 bhane 'mAsehi addhanavamehi sesehi sA1 28 bhAsa mAjI rahe tyAre eTale ke beMtAlIsa hajAra varSa jUnI eka kaTAkeTi sAgaropama pramANavALA zrI aayaa| sUtra : 4 Page #1017 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2006 AcArAMgasUtre ityarthaH 'je se gimhANaM cautthe mAse' yo'sau grISmANAm-grISmaRtUnAM caturthomAsaH 'hame pakkhe' aSTamaH pakSaH 'AsADhasuddho' ASADhazuddha: - ASADhazuklapakSaH, khalu vartate 'tarasaNaM AsADha suddhassa' tasya khalu ASADhazuddhasya - ASADhazuklapakSasya 'chaTTI pakkheNaM' SaSThIpakSe khalu - paSThI tithirAtrau 'hatyuttarAhiM nakkhatteNaM' hastottarAbhiH - uttarAphAlgunIrUpAbhiH nakSatreNa 'jogavA' yogamupAgatena - uttarAphAlgunI nakSatreNa saha candrAmaso yoge prApte sati ityarthaH ' mahA vijayasiddhatthapupphutta ravarapuMDarIya disA sovatthiya baddhamANAo' mahAvijayasiddhArtha puSpottaravara- puNDarokadika svastika varddhamAnAt- mahAvijayasiddhArtha, - puSpottarapradhAnapuNDarIkakamalavat zveta- dik- svastika-varddhamAnanAmakA 'mahAvimANAo' mahAvimAnAtmahA vimAnarUpa devalokAdityarthaH 'vIsaM sAgarovamAI AuyaM pAlaittA' viMzati sAgaropamAni AyuSyaM pAlayitvA - pUrNa kRtvA tataH 'AukkhaNaM' AyuH kSayeNa - AyuSonAzena devAyuH kSaye NetyarthaH 'ThiikkhaNaM' sthitikSayeNa devalokasya vaikriyazarIrasthitikAlanAzena 'bhavakkhaeNaM' vAle caturtha Araka kA kevala pacahattara varSa aura sADhe AThamAsa avazeSa raha jAne para 'je se gimhANaM ca utthe mAse' jo vaha prasiddha grISma Rtu kA caturtha mAsa 'aTThame pakkhe AsADha suddhe' aSTama pakSa AsADha zuddha arthAt grISma Rtu ke caturtha mAsa maiM aura aSTama pakSa meM yAne 'tassa NaM AsADhasuddhassa chaTThI pakkhe NaM' ASADha zukla pakSa SaSThI tithi kI rAta meM 'hatthuttarAhiM nakkha teNaM' hastottara arthAt uttarA phAlgunI nakSatra meM ' jogamuvAgaNaM' yoga hone para arthAt uttarA phAlgunI nakSatra ke sAtha candramA kA yoga prApta hone para 'mahAvijaya siddhastha pupphuttaravara puMDarI' mahA vijaya - siddhArtha puSpottara vara arthAt puSpottara pradhAna puNDarIka kamalavat zveta' disAsobatthiya vaddhamANAo mahAvimANAo' dvikasvastika varddhamAna nAmaka mahAvimAna rUpa devaloka se 'visaM sAgarobamAI' viMzati sAgaroma 'AuyaM pAlaittA' AyuSya ko pUrNakara bAda meM 'AukkhaeNa' AyuSya ke kSaya hone para arthAt devAyuSya kA kSaya hone para aura 'ThikhaeNaM' devaloka ke cothA ArAnA kevaLa pa Mcotera varSI ane sADA ATha mAsa bAkI rahe tyAre ne te ziddAnaM cathe mAse' prasiddhasevI zrISmaRtunA yothA bhAsamA 'aTTame pakkhe AsADhasuddhe' mAmA pakSamAM kheTo } ASADha zuddha pakSanI chuTTI tithInI rAtre 'hatthurAhi NakkhatteNaM stottara arthAt uttarAzaGgunI nakSatramAM 'jogamutrAgaNaM' yoga yAve tyAre arthAt uttara- zabgunI nakSatranI sAthai yadrano yoga athAya tyAre 'mahAvijayasiddhatya puSphuttaravarapuMDarIyA' mahAvitrya siddhArtha puSyottaravara arthAt pradhAna puMDarI mAnI prema 'disAsovatthiyavaddhamANA o' zveta svasti vRddhabhAna nAmanA 'mahAtrimANAo' bhaDAvibhAna35 devAtha 'vIsaM sAgarotramA Auya' pAlaittA' vIsa sAgaropama AyuSyane pUrNa ryA pachI 'Auvakhae gaM: ' AyuSyanA kSaya thayA pachI arthAt hevAyuSyano kSaya thayA pachI 'ThijhakkharaNaM' ThevaleokanA vaiDiyazarIranI sthitiANa sabhApta thayA pachI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1018 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 2 a. 15 bhAvanAdhyayanam bhavakSayeNa-devagatinAmaka.makSayeNa devabhavaM samApyetyarthaH 'cue' cyutaH-tasmAd devalokAd cyuta ityarthaH 'caittA' cyutmA-devalokAt cavanaM kRtvA 'iha khalu jaMbuddIveNaM dIve' ihaasmin khalu jambUdvope nAmnidvIpe 'bhArahe vAse' bhArate varSe 'dAhiNabharahe' dakSiNArddhabharate-dakSiNArddhabharatakhaNDe 'dAhiNamAhaNakuMDapurasaMnivesaMsi' dakSiNabrAhmaNakuNDa purasanivezedakSiNadizAyAm brAhmaNakuNDapuranAmopanagare 'usa dattasta mahaNassa' RSabhadattasya brAhmaNasya 'koDAlasagottassa' kauNDilyagotrasya patnyAH 'devANadAe' devAnandAyA: 'mAhaNIe jAlaMdharassaguttAe' brAhmaNyAH jAlandharAyaNagotrAyAH 'sIhabbhavabhUeNaM apANeNaM' siMhodbhavabhUtena guphAyAM pravizana siMhasadRzena AtmanA-nijAtmanA 'kuJchisi gambhaM va 'te' kukSauudare garbhe vyutkrAntaH-garbharUpeNa utpanna ityarthaH tatra tasmin samaye 'samaNe bhagavaM mahAvIre' zramaNo bhagavAn mahAvIrasvAmI 'tinANovagae yAvi hotthA' trijJAnopaganazvApi-abhavatzrutamati-aSadhijJAnarUpajJAnatrayopapannaH abhUdityarthaH ataeva 'caislAmitti ja Nai' coSyevaikriya zarIra ke sthiti kAla ke nAza hone para aura 'bhavakAvaeNaM' bhava kSaya devagati nAmaka karma ke kSaya hone para arthAt deva bhava ke samAptaka aura 'cue caittA' devaloka se cyata hokara arthAt devaloka se cyavana kara isa 'iha khalu jaMbuddIve gaM dIve' jambudvIpa (eziyA) nAma ke dvIpa meM arthAt jambUdvIpa meM 'dAhiNabharahe' dakSiNArdha bharatakhaNDa meM 'dAhiNamAhaNakuMDasaMnivesaMsi' dakSiNa dizA meM brAhmaNa kuMDapura nAmaka upanagara meM 'usabhadattassa mAhaNassa' RSabhadatta brAhmaNa jokI 'koDAlasagottasta' kauDilyagotrI the unakI 'devAnaMdAe' devAnaMdA nAma kI 'mAhaNIe' brAhmagI jo kI 'jAlaMdharasaguttAe' jAlaMdhara gotra kI thI 'sIhAbhayabhUeNaM appANeNaM' guphA meM praveza karate hue siMha ke samAna apane AtmA se 'kuJchisi gambhaM vakte' udara meM garbharUpa meM utpanna huve. 'samaNe bhagavaM mahAvIre usa samaya zramaNa bhagavAna mahAvIra svAmI 'tinnANovagae yAvihotthA' tIna jJAnoM se bhI yukta hue arthAt zrutajJAna tathA 'bhavakkhae NaM' akSaya gati nAmanAmanA kSaya yA pachI arthAt devama samApta 4zana tathA pothI 'cue' zyuta 24 'caittA' thI yavAne 'iha khalu jaMbuddIve NaM dIve' sAmUdI5 (neziyA) namana dvIpamA arthAt 28yUdI5mA 'dAhiNaDUDhabharahe' kSiA maratamA 6.kSaNa bhAratamA 'dAhiNamAiNakuMDapurasaMnivesaMsi' ikSiNa 6i brahma 52 nAmanA 352mA 'usabhadattassa mAhaNassa koDAlasagottassa' yi gotranA apamahatta nAmAnA grAma enI patnI 'devAnaMdAe mAhaNIe jAlaMdharassa guttAe' rAya javAnI vAna hA praajhiin| 62mA praveza 42 // 'sIhu bhavabhUe' siMha sa2 'appANeNaM' potAnA mAmAthI 'kucchiti gabhaMvakkate' ApalyA utpanna yA tathA te samaya 'samaNe bhagavaM mahAvIre' zrama ra mApAna maDAvIra svAmI tinnANovagae yAvi hotthA' tra jJAnAthI yuta pyA. arthAt zrutajJAna, zrI aayaa| sUtra : 4 Page #1019 -------------------------------------------------------------------------- ________________ she 1008 AcArAMgasUtre cyAnaM kariSye iti jAnAti 'cuemitti jANai' cyutaH asmi iti jAnAti cayamANe na jANai' cyatramAno na jAnAti tatra bIjamAha-suhumeNaM se kAle paNNatte' sUkSmaH khalu sa kAla:-prajJaptaH cyavanasya vartamAnakAlaH atyanta sUkSmatvAt na saMlakSituM yogyaH saMbhavati RjugatyA cyavanakAle ekaH samayaH vakragatyA ca cyavane jaghanyato dvisamayam utkRSTataH catuSTayasamayam ataeva atyanta sUkSmatvAt cyavanakAko na saMlakSyate iti bhAvaH 'tuoNaM samaNe bhagavaM mahAvIre' tataH khalu-yavanAnantaram, zramaNasya bhagavato mahAvIrasvAminaH 'hiyANukaMpaeNaM deveNaM' hitAnukampakena-hitasAdhakena dayAlunA ca devena-zakrapreritadevendreNa 'jIya. meyaM tikaTTha' jitametaditikRtvA- asmAkaM jitaH eSa AcAra iti rItyA 'je se vAsANaM matijJAna aura avadhijJAna rUpa jJAnatraya se utpanna hue ata eva cyavana karUMgA arthAta 'caislAmitti jANai' devaloka se cvavana karUMgA yaha bhI jAnate haiM aura 'cuemitti jANaI' meM cyuta hUM arthAt devaloka se cyavana kara cukA hUM yaha bhI jAnate haiM kintu cayamANe na jANai' cyavana kara rahA hUM arthAt 'suhumeNaM se kAle paNNatte' vartamAna kAla meM cyavana kara rahA hUM yaha nahIM jAnate haiM kyoMki cyavana kA vartamAna kAla atyanta sUkSma (bArIka) hone se jAna ne yogya nahIM hotA hai arthAt Rju gati se cyavana kAla meM eka samaya hotA hai aura vakragati (TeDho gati) se cyavana karane meM nyUna se nyUna do samaya aura jAde se jAde cAra samaya hote haiM isaliye cyavana kAla atyanta sUkSma hone se nahIM jAnane yogya mAnA jAtA hai to NaM samaNe bhagavaM mahAvIre' isa devaloka se cyavana karane ke bAda zramaNa bhagavAna mahAvIra svAmI kA 'hiyANukaMpae NaM deveNa' hitasAdhaka aura dayAlu zaka devendra ne prerita hRdaya meM samajhA ki 'jIyameyaM tikaTu' hama logoM ne AcAra ko jIta liyA aisA samajhate huve 'je se vAsANaM tacce bhatijana bhane vijJAna35 tra jJAnayI yuta pyA. tethI / 'cahassAmiti jANaI' cyavana rI arthAt mAthI cyavana 4210 se 55] etA utA bhane 'cuemitti jANai' . 2yakti thAchu mAt samAMthI vyavana 42rI yusa chu. se pa tA hutA parata 'cayamANe na jANa3' yavana 4rI 29 chu, mAna vartamAnamA cyavana zaza aana nAma-'suhumeNaM se kAle paNNatte' 25panA va mAnaNaNe4 sUkSma hovAthI jANavA yogya nathI, arthAt jugatithI cyavanakALamAM eka samaya hoya che. ane vakra gatithI thavana karavAmAM ochAmAM ochA be samaya ane vadhAremAM vadhAre cAra samaya hoya che. tethI cyavanakALa ghaNoja sUkSama hovAthI na jANavA yogya mAnavAmAM AvelA cha. 'tao NaM samaNe bhagavaM mahAvIre hiyANukaMpaeNaM deveNaM' te 4ii 2yana 4aa pachI zramaNa bhagavAna mahAvIra svAmInA hitaciMta ane dayALuM zakaprerita deve hAthamAM vicAryuM -jIyameyaM tikaTu' mAye mAyA34tI bAdhA cha tema samalane je se vAsANaM tacce zrI sAgasUtra :4 Page #1020 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 2 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1009 tacce mAse' yo'sau varSANAM tRtIyo mAsaH 'paMcame pakkhe' paJcamaH pakSaH 'Asoyabahule' Azvina bahula:-AzvinamAsasya kRSNa pakSaH AzvinavadiityarthaH 'tassaNaM yAsoyabahulassa' tasya khalu Azvinabahulasya-AzvinakRSNapakSasya 'terasI pakkheNaM' trayodazyAM rAtrau 'hatthuttarAhiM nakkhattaNa' hastottarAbhiH-uttarAphAlgunIbhiHnakSatreNa saha 'jogamuvAgaeNaM yogam-sambandhama upAgate- prApte candramasi uttarAphAlgunI nakSatreNa saha candrasya yoge satItyarthaH 'bAsIhi rAidiehi viitehi dvayazItau rAtrindive vyatikrAnte dvayazIti 82 rAtridive atIte sati 'tesoimassa rAiMdiyassa' vyazItitamasya rAtrindivasya- ahorAtrasya 'pariyAra vaTTamANe' paryAye vartamAne sati jyazItitamarAtrau ityarthaH 'dAhiNamAhaNakuMDa purasaMnivesAo' dakSiNabrAhmaNakuNDapurasanivezAta-dakSiNadigvati dvijAtikulanivAsasthAnabhUta kuNDapuranAmopanagarAt 'uttarakhattiyakuMDapurasaMnive saMsi' uttarakSatriyakuNDapura nAmake saniveze-uttaradigvati kSatriyakulanivAsasthAnabhutakuNDa puranAmopanagare 'nAyANaM khattiyANaM' jJAtAnAM kSatriyANAm jJAtavaMzIya kSatriyamAse' jaise usa varSa ke tIsare mahine aura paMcame pakkhe' isI paJcama pakSa meM arthAt 'Asoya bahale' azvina kRSNa pakSa meM terasI pakkhe gaM' trayodazI tithi kI rAta meM 'hatthurAhi nakSatteNaM' hastottara arthAt uttarAphAlgunI nakSatra ke sAtha 'jogamuvAgaeNaM' yoga prApta hone para arthAt pUrvokta varSa ke tIsare mahine meM azvina kRSNa pakSa kI trayodazItithi kI rAta meM uttarAphAlgunI nakSatra ke sAtha caMdramA kA saMbaMdha prApta hone para 'bAsIhiM rAiMdiehi vihakatehiM ghirAzI rAtadina bIta jAne para 'tepsIimassa rAiMdiyassa pariyAe vahamANe tirAzIvAM rAtadina ke paryAya (bArI) Ane para arthAt 'dAhiNamAhaNakuMDapurasaMnivesAo' tirAzIvIM rAta meM dakSiNa digvati bAhmaNa kula kA nivAsa sthAna bhUta kuMDapura nAma ke upa. nagara se 'uttarakhattiya kuMDapurasaMnivesaMsi' uttara digvartI kSatriya kula kA nivAsa sthAna bhUta kuMDapura nAma ke upanagara meM 'nAyANaM khattiyANaM' jJAtavaMzIya kSatriya mAse' 2 varSA kI bhAsa bhane 'paMcame pakkhe' pAMyamA pakSamA arthAt 'Asoyabahule' mazvina kRry pakSamA 'tassa NaM Asoyabahulassa terasIpakkheNa' mAsa bhAsanI te2 tithinI rAtre hatthuttara hiM nakkhattaNa' stott| arthAt uttagunI nakSatrI sAthai 'jogamuvAgaeNaM' caMdrane yoga prApta thAya tyAre eTale ke pUrvokta varSanA trIjA mahInAnA Aso vadanI terasa tithinI rAtra utt2|| 38gunI nakSatranI sAthe yadramAna samaya thayo tyAre 'bAsIhi rAIdiehi' mAsI rAta disa 'viikkaMtehi' vAti 14 // 57. 'tesIimassa rAidiyarasa pariyAe' yIbhI rAta sinA paryAya (3) 'vadramANe' mAvyA tyAre arthAt 2502041 zatra 'dAhiNamAhaNakuMDapurasaMnivesAo' dakSiNa dizA mAguna mAmaya uganA nivAsa sthAna353752 nAmanA 512thI 'uttarakhattiyakuDapurasaMnivesaMsi' uttara hi t23|| kSatriya itanA nivAsa sthAna35 upura nAmanA nagaranI 'nAyaNa khattiyANa' jJAta zanAkSAtraya tAtamA A0 127 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1021 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1010 AcArAMgasUtre jAtInAm madhye 'siddhatthassa khattiyassa' siddhArthasya-siddhArthanAmakasya kSatriyasya 'kAsava guttassa' kAzyapagotrasya panyAH 'tisalAe khattiyANIe' trizalAyA:-trizalAnAmnyAH kSatriyANyA:-kSatriyajAtistriyAH 'vAsiTThasaguttAe' vAsiSThagotrAyAH 'asubhANaM puggalANaM' azu. bhAnAM pudgalAnAm-paramANUnAm 'avahAraM karittA' bhabahAraM kRtvA-garbhAzayAd bahinistAraNaM vidhAya 'subhANaM puggalANaM' zubhAnAM pudgalAnAm 'pakkhevaM karittA' prakSepaM kRtvA-azubhapudgala. sthAne zubhapudagalAna saMsthApyetyarthaH 'kucchisi gambhaM sAharai'kukSau-trizalAyAudare-garbhAzaye ityarthaH garbha saMharati-garbhasaMhaNaM karoti garne pravezayatIti bhAvaH, tathA 'je vi ya se tisalAe khattiyANIe'yo'pi ca asau trizalAyAH kSatriyANyAH kuJchisi gambhe'kukSau-udare garbha:AsIda 'taMpiya'tamapi ca garbham 'dAhiNamAiNa huMDapurasaMnivesaMsi' dakSiNabrAhmaNakuNDapurasanniveze-dakSijAtI ke madhya meM siddhatthassa khattiyassa kAsavaguttassa' kAzyapa gotravAle siddhArtha nAma ke kSatriya kI patnI 'tisalAe khattiyANIe vAsihassa guttAe' vAsiSTha gotravAlI trizalA nAma kI kSatriya strI jAti ke 'asubhANaM puggalANaM' azubha pudgaloM ko arthAt amAMgalika paramANuoM ko 'avahAraM karittA' apahAra kara ke arthAt garbhAzaya se bAhara nikAla kara aura 'subhANaM puggalANaM pakkheNaM karittA' usa garbhAzaya meM zubha pudgaloM ko prakSepa kara yAne mAMgalika paramANu rUpa pudgaloM ko rakhakara 'kucchisi gambhaM sAharai' trizalA ke garbhAzaya meM praveza karAyA arthAt zakra kI AjJA se devendrane devAnandA brAhmaNI ke garbha se nikAla kara bhagavAn mahAvIra svAmI ko trizalA ke garbha meM rakha diyA aura trizalA ke garbha meM jo vaccA utpanna hone vAlA thA usa ko devAnandA brAhmaNI ke garbha meM lAkara rakha diyA, isI Azaya se kahate haiM ki-'je viya se tisalAe khattiyANIe kucchisi gambhe' arthAt jo bhI baha garbha trizalA nAma kI kSatriyANI ke kukSi-udara meM thA 'taM piya dAhiNAmAhaNakuMDapurasaMnivesaMsi' usa ko bhI dakSiNa digvartI 'siddhatthassa khattiyassa kAsavaguttassa' 41155 janA siddhArtha nAmanA kSatrIya nI patnI 'tisa lAe khattiyANIe vAsiTTassa guttAe' pAsigotravANI zikSA nAma kSatriya strI tanA 'asabhANaM puggalANaM' azubha muhAna parthAt Awinlis 52maamaane| 'avahAra karittA' a52 4zana arthAta AziyathA 52 49 ane 'subhANaM puragalANaM pakkheva karitta' e garbhAzayamAM zubha pudgalene prakSepa karIne athAt mAMgalika paramANurUpa pudgalene rAbhAna 'kucchisi gambhaM sAharai' trizalA mahA25 mA praveza 4220yemarthAt za. ndranI AjJAthI devendra devAnaMdA brAhmaNInA garbhamAMthI kahADIne bhagavAna zrI mahAvIra svAmIne trizalAnA garbhamAM mUkI dIdhuM ane trizalAnA garbhamAM rahelA bALakane devAnaMdA brAhmaNInA samabhAvI bhUbhI dIyo me sAthI 4dhu cha -'je vi ya se tisalAe khattiyANIe' 2 zikSA kSatriyAlAnA 'kucchisi ganbhe' 42ma mahato 'taM pica' tara 555 'dAhiNa zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1022 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 2 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1011 digvati brAhmaNa kulanivAsasthAna bhUtakuNDa puranAmopa nagare 'usamadattassa mAhaNassa' RSabha - dattasya brAhmagasya 'koDAlasa gottassa' kauNDilyagotrasya patnyAH 'devAnaMdAe mAhaNIe ' devAnandAyAH brAhmaNyAH 'jAlaMdharAyaNa guttAe' jAlandharAyaNagotrAyAH 'kucchisi gamaM sAharaha' kukSau - udare garbhAzaye ityarthaH garbham - trizalAyA garbhamityarthaH saMharati - AnIya saMsthApayati, tasmin garbhaparivartanakAle'pi 'samaNe bhagavaM mahAvIre' zramaNo bhagavAn mahAvIraH 'faitare yA hotthA' vijJAnopagatazcApi abhavat samyak zrutamati-avadhijJAna sampanAbhUdityarthaH tasmin garbhasaMharaNakAle 'sAharijjispAmitti jANaI' ahaM saMhariSyedevena garbhAntaraM prApayiSye iti bhagavAn jAnAti evam 'sAharijjamANe jANai' saMhariSyamAga: devena ahaM garbhAntaraM nIyamAno'smIti bhagavAn jAnAti, uktazrutAdijJAtrayasampannatvAt, brAhmaNa kuMDapura nAma ke sanniveza arthAt upanagara meM kauMDilya gotra vAle 'usabha ttassa mAhaNassa ko DAlasagottassa' RSabhadatta brAhmaNa kI patnI 'devAnaMdAe mAhafe kucchisi jAlaMdharAyaNaguttAeM' jAlaM parAyaNagotravAlI devAnaMdA brAhmaNI ke kukSi udara meM 'gamaM sAharai iti' garbha kA saMharaNa kiyA rakha diyA aura jAlaMdha rAyaNa gotra vAlI devI usagarbha parivartana kAla meM hI 'lamaNe bhagavaM mahAvIre tinnAtary yAvi hosthA' zramaNa bhagavAn mahAvIra svAmI tIna jJAnoM se upapanna yukta bhIho gaye arthAt ukta rIti se garbha parivartana kAla meM hI zramaNa bhagavAn mahAvIra svAmI ko zrutajJAna matijJAna aura avadhijJAna bhI prApta ho gayA isaliye ukta zrutajJAnAdi se sampanna hone se maiM' (mahAvIra svAmI) 'sAharijistAmitti jANai 'deva se dUsare garbha meM pahuMcAyA jAuMgA aisA bhI jJAna bhagavAn mahAvIra svAmI ko " mANakuMDapura saMnive saMsi' dakSiNa dizAnA zrAhmayu hunA nivAsa sthAna lUta DeMDyura nAmanA upanagarabhAM 'usamadattassa mAhaNassa' kAla chanta zrAhmanI 'koDAlasagottassa' DauMDilya gotra - vAjA 'devANaMdAra mAhaNIe' hevAnaM hA prAhmaNInA 'jAlaM narAyaNaguttAeM' jasaM dharAyAzu gotrabAjI patnInA 'kucchita garbha sAhara' 42mA trinA garbhane sAthIne rANI hIdhe, arthAt je gabha trizalA nAmanI kSatrIyANInA udaramAM hatA te garbhane dakSiNa dizAmAM rahevAvALA brAhmaNa kuDapura nAmanA sa'niveza arthAt upanagaramAM kauDiya gotranA RSabha daita brAhmaNunI patnI jAla dharAyaNa gAtravALI devAnA brAhmaNanA udaramAM saharaNa karIne bhUDI hIghA gane garbhanA rAravANA samayamA 'samaNe bhagavaM mahAtrIre' zrama lagavAna jJAnathI yukta pazu tha gayA. arthAt bhahAvIra svAmI 'tinnANo gae yAvi hotthA' ukta prakArathI gaptanA parivartana samayamAM ja zramaNa bhagavAna mahAvIra svAmIne zrutajJAna, matijJAna ane avadhijJAna paNa prApta thaI gayA. tethI arthAt e traNa jJAnathI yukta hovAthI 'sAharijjissAmitti jANai' ane (mahAvIra svAsi) deva! dvArA mIla garla' bhAM paDIyADaze. mevu' pazu bhaNutA hutA. 'sAharijjamANe jANaI' tathA devendra dvArA garbhAntaramA bhane zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1023 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1012 AcArAMgasUtre tathA 'sAhariemitti jANai samaNAuso !' saMhiye-devena garbhAntaraM prApye aham ityapi bhagavAn jAnAti uktayukteH, he zrapaNAyuSman ! iti sudharmasvAmI gaNadharaH ziSyaM sambodhya kathayatItyarthaH kacit tu AgamodayasamitidvArA prakAzite AcArAGgasUtre ca 'sAharijamANe jANai iti pAThasthAne 'sAharijamANe no jANaI' ityevaM pAThaH prakAzito'sti kintu prAcIna hastalikhite, anyasmin prakAzite ca pustake 'sAharijamANe jANai' ityeva pATha upalabhyate iti ayameva pAThaH samIcInaH pratibhAti yataH garbhasaMharaNa kAlasya antarmuhUrtarUpatvena atyanta sUkSmatvAbhAvAt tasminkAle garbhasaMharaNakriyAyA bhagavatA jJAtuM zakyatvAt / samprati bhagavato mahAvIrasvAmino janma prarUpayamAha 'teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM' tasminkAle tasmin samaye khalu duSSamasuSamanAmake caturthe Arake bahu vyatIte sati 'tisalAe khattiyANIe' trizalAyAH kSatrihuA aura 'sAharijamANe jANai' devendra se meM garbhAntara meM le jAyA jA rahA hUM aisA bhI bhagavAn jAnate haiM isI taraha 'sAhariemitti jANai samaNAuso' maiM devendra ke dvArA garbhAntara meM prApta karAyA jA rahA hUM aisA bhI jJAna bhagavAn mahAvIra svAmI ko huA yaha bAta sudharmA svAmI gaNadharoM ko he zramaNa ! Ayu. jman ! aisA sambodhana karake kahate haiM kahIM para yadyapi Agamodaya samiti dvArA prakAzita AcArAGga sUtra meM aura kalpasUtra meM 'sAharijamANe jANaI' isa pATha ke sthAna para 'sAharijamANe no jANaI aisA pATha prakAzita hai tathApi prAcIna hasta likhita aura anya prakAzita pustakoM meM 'sAharijamANe jANai' yahI pATha upalabdha ho rahA hai isaliye yahI pAThasamIcIna aura yuktiyukta lagatA hai kyoM ki garbhasaMharaNa kAla kA antara muhUrta rUpa hone se atyanta sUkSma rUpa nahIM hai isaliye saMharaNa kriyA ko bhagavAn jAna sakate haiN| __ aba bhagavAn mahAvIra svAmI ke zubha janma kA nirUpaNa karate haiM-'teNaM kAleNaM teNaM samaraNaM' usa kAlameM aura usa samaya meM arthAt duSSama vAya che ma 5 magavAna tA , 4 prabhA 'sAhariemitti jANai samaNAuso' huM devendra dvArA bIjA garbhamAM laI javAI rahyo chuM evuM paNa jJAna bhagavAna mahAvIra svAmIne thayuM A vAta sudhamAM svAmI gaNadharane he AyuSyan zramaNa evuM sAdhana karIne kahe che. jo ke kayAMka Agodaya samiti dvArA prakAzita thayela AcArAMgasUtramAM ane 465sUtramA 'sAharijjamANe jANai' se pAnI yA 'sAharijjamANe No jANai' bhaav| pATha pragaTa thayela che. paraMtu prAcIna hastalikhita ane anya prakAzita thayela pustakomAM 'sAharijjamANe jANaI' 18 55 thAya che tethI 24 // 28 54 yogya sAthI satra 24 karela che. kemake garbhasaMharaNa kALa aMtamuhUrtarUpa hevAthI atyaMta sUphama rUpa nathI. tethI e kALamAM garbhasaMharaNanI kriyAne bhagavAna jANI zake che. va mApAna zrImahAvIra svAmInA zubha sanmanu ni354 42vAma mAve che. 'te NaM kAleNaM te NaM samaeNaM' te mA ma ta samayamA arthAta duSabha suSamA naminA yAthA zrI sAgasUtra :4 Page #1024 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 2 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1013 yANyA:-kSatriyAyAH 'aha'nayA kayAI' atha-anantaram anyadA kadAcit 'navaNhaM mAsANaM' navAnAM mAsAnAm navasu mAseSu 'bahu paDipuNNANaM bahu pratipUrNAnAm bahuparipUrNeSu 'aTThamANa rAIdiyANa' ardhASTamAnAM rAtrindivAnAm-arthASTamarAtrindive sArdhasaptarAtrindive ityarthaH 'vIikatANaM' vyatikrAntAnAm-vyatikrAnte- vyatIte sati je se gimhANaM paDhame mAse yo'sau grISmANAmgrISmaRtUnAm prathamo mAsaH 'ducce parakhe' dvitIyaH pakSaH 'citta suddha' caitrazuddhaH-caitrazukla cetrazuklapakSa AsIt 'tassa NaM citta muddhassa' tasya khalu caitrazuddhasya-caitrazuklapakSasya 'terasIpakkheNaM' trayodazIpakSe-trayodazI tithau 'ityuttarAhiM nakkhatteNaM' hastottarAbhiH-uttarAphAlgunIbhiH nakSatreNa 'samaM jogamugae' samam-sArddham yogam-sambandham upAgate-prApte satiuttarAphAlgunI nakSatreNa saha candramasA yoge satItyarthaH 'samaNaM bhagavaM mahAvIraM zramaNaM bhagavantaM mahAvIraM-varddhamAnasvAminam 'aroggA aroggaM pasUyA' ArogyA-pUrNArogyA trizalA Arogyam-pUrNArogyaM prabhuM mahAvIraM prastA-prAsoSTa utpAditavatI, bhagavato mahAvIrasvAminaH zubhaM suSamA nAmake caturtha Araka ke bahuta adhika vyatIta hone para 'tisalAe khattiyANIe'-trizalAnAmako kSatriyAko- 'annayA kayAI'-eka kisI samaya meM-'navaNhaM mAsANaM bahu paDipuNNANaM'-naumAsake paripUrNa ho jAne para aura 'aTThamANarAiMdiyANaM' sADesAta rAtadina vyatIta hone para - 'je se gimhANaM' paDhame mAse' grISmaRtu ke prathamamAsa arthAt-'ducce pakkhe' dUsarA zukla pakSa meM caitra mAsa kA 'cittasuddhe' 'tassa NaM cittasuddhassa terasI pakkheNaM' usa caitra zukla kI-trayodazI tithi meM-'hatthuttarAhiM nakkhattaNa'-hastottara arthAt uttaraphAlgunI nakSatra ke sAtha-'samaM jogamuvAgae-sAtha-caMdramA ke yoga hone para-'samaNaM bhagavaM mahAvIre-zramaNa bhagavAna mahAvIra svAmI ko'aroggA' pUrNa ArogyA trizalA kSatriyAne 'aroggaM pasUyA' pUrNa Arogya yukta utpanna kiyA arthAt grISmaRtu ke prathama caitramAsa ke zukla pakSa ke trayodazI tithi meM uttarA phAlgunI nakSatra ke sAtha candra ke yoga hone para pUrNa Arogya maaraan|| 53 samaya pAti Aya pachI timalAe khattiyANIe' trizA nAmanI kSatriyAmAna 'aha'nna yA kayAI' 15 samayamA 'navaNhaM mAsANaM bahupaDipuNNANaM' na mAsa 521 cyA 5chI mane 'aTThamANarAiMdiyANaM vAMikkatAgaM' sADesAta hasa vIti gayA 5ch| 'je se gimhANaM paDhame mAse' zrISma Rtuna paDasA bhAsa ane 'ducce pakkhe' mA 56 arthAt 'citta suddhe' caitra zusa 5kSa arthAt kSetra mAmanA zu43 pakSamA 'tassa NaM cittasuddhassa terasIpakkheNaM' yetra bhAsanA zusa 5kSanI tara tithimA 'hatthuttarAhi nakkhatteNa' stottara arthAt utt2|| zaguna nakSatranI 'samaM jogamuvAgae' sAthe ydrbhaan| yo thayo tyAre 'samaNaM bhagavaM mahAvIra arogAM aroggA pasUyA' pUrNa maashykaa|| zrabhara sagavAna mahAvI2 svAmIna pUrNa ArogyavALA trizalA kSatriyANIe janma Apyo. arthAt grISmaRtunA pahelA caitra mAsanA zukala pakSanI terazane divase uttarA phALunI nakSatranI sAthe caMdrane vega hatuM tyAre zrI sAgasUtra :4 Page #1025 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasatre 1014 janma babhUva ityarthaH, tathA ca asmin zubhamuhUrte vItarAgasya zrutAdijJAnatrayasampannasya prabhoH mahAvIrasya zuma janma saMjAtam , ityevaM tRtIyaM kalyANakaM sampannam // sU0 2 // mUlam-jaNNaM rAiM sisalA khattiyANi samagaM bhagavaM mahAvIraM aroyA aroyaM pasUyA taNNaM rAI bhavaNavai vANamaMtarajoisiya vimANavAsi devehiM devIhiM ya uvayaMtehi upAyaMtehi ya ege mahaM divve devujoe devasannivAe devakahakahae upiMjalagabhUe yAvi hotthA, jaNaM rayaNi tisalA khattiyAgI samaNaM bhagavaM mahAvIraM aroggA aroggaM pasUyA, taNNaM rayaNi bahave devA ya devIo ya egaM mahaM abhayavAsaM ca1 gaMdhavAsaM ca2 cunnavAsaM ca3 puSkavAsaM ca hirannavAsaM ca5 rayagavAsaM ca6 vAsiMsu, jaNNaM rayaNi tisalA khattiyANI samaNaM bhagavaM mahAvIraM aroggA aroggaM pasUyA taNNaM rayaNiM bhavaNavai vANamaMtarajoisiya vimANavAsiNo devA ya devIo ya samaNassa bhagavao mahAvIrasta suikammAiM titthayarAbhiseyaM ca kariMsu, joNaM pabhii bhagavaM mahAvIre tisalAe khattiyAgIe vAsiTussaguttAe kucchisi gambhaM Agae, tao NaM pabhii taM kulaM vipulegaM hirapaNeNaM suvaNeNaM dhaNeNaM dhanneNaM mANikkeNaM muttieNaM saMkhasilappavAleNaM aIva aIva parivaDDai, tao NaM samaNassa bhagavao mahAvIrassa ammApiyaro eyamadraM jANittA nivvattadasAhaMsi bukaMtasi suibhUyaMsi vipulaM asaNapANakhAimasAimaM upakkhaDArviti, ubakkhaDAvittA mittanAisayaNasaMbaMdhivaggaM ubanimaMtaMti, mittalAisayaNasaMbaMdhiggaM uvanimaMtittA bahave samaNamAhaNakivaNapaNImagAhiM bhicchaMDagavaMDaragAINa vicchaDDeti vigoviti vistANiti dAyAresu dANaM pajabhAiMti vicchaDDittA vigovittA vistANittA dAyAresu dANaM pajabhAittA mittanAisayaNasaMbaMdhivaggaM vItarAga zrutAdi jJAna sampanna zramaNa bhagavAna mahAvIra kA zubha janma huA isa prakAra tRtIya kalyANaka sampanna huaa| sU02 / pUrNa ArogyavALA vitarAga zretAdi traNa jJAnavALA zrI mahAvIra svAmIne zubha janma thaye. A rIte trIjuM kalyANaka saMpanna thayuM. te sUi 2 ! zrI sAgasUtra :4 Page #1026 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 3 a. 15 bhAvanAdhyayanam ___ 1015 bhujAviti mittaNAisayaNasaMbaMdhivagaM bhuMjAvittA mittanAisayaNasaMbaM. dhivaggeNa imameyArUvaM nAmadhija kAraviti jao NaM pabhii ime kumAre tisalAe khattiyANIe kucchisi gabbhe Ahae tao NaM pabhii imaM kulaM vipulegaM hiraNNeNaM suvaNNeNaM dhaNeNaM dhanneNaM mANikkeNaM muttieNaM saMkhasilappavAleNaM atIva atIva parivaDi tA hoUNaM kumAre ddhamANe, tao NaM samaNe bhagavaM mahAvIre paMcadhAipariDe taM jahA-khIradhAIe1 majaNadhAIe2 maMDaNadhAIe3 khelAvaNadhAie 4 aMkadhAIe5, aMkAo aMkaM sAharijamANe ramme maNikuhimatale girikaMdarasamulloNe viva caMpayapAyave ahANupuThavIe saMbaI, tao NaM samaNe bhagavaM mahAvIre vinnAyapariNaya (mitte) viNiyattabAlabhAve appussuyAiM urAlAI mANussagAiM paMcalakkhaNAI kAmabhogAI sadapharisarasarUvagaMdhAiM pariyAremANe evaM ca NaM viharai ||suu0 3 // chAyA-yasyAM rAtrau trizalA kSatriyANI zramaNaM bhagavantaM mahAvIram ArogyA Arogya prasatA tasyAM rAtrau bhavanapati-yAnavyantara-jyotiSika vimAnavAsidevaiH devIbhizca avapatadabhiH utpatadbhizca eko mahAn divyo devodyotaH devasannipAtaH devakahakahakaH utpiJjalabhUtazcApi abhavat, yasyAM rajanyAM trizalA kSatriyANI zramaNaM bhagavantaM mahAvIram ArogyA Arogya prasUtA tasyAM rajanyAM bahavo devAzca devyazca eka mahAntam amRtavarSa ca 1 gandhavarSazca 2 cUrNavarSazca 3 puSpavarSazca 4 hiraNyavarSazca 5 ratnavarSazca 6 avarSayan , yasyAM rajanyAM trizalA kSatriyANI zramaNaM bhagavantaM mahAvIram ArogyA ArogyaM prasUtA tasyAM rajanyAM bhavanapati-vAna vyantara-jyotiSika vimAnavAsino devAzca devyazca zramaNasya bhagavato mahAvIrasya zucikarmANi tIrthakarAbhiSekaM ca akArSaH, yataH khalu prabhRti bhagavAna mahAvIraH trizalAyAH kSatriyANyAH kukSI garbham AgataH tataH khalu prabhRti tat kulam vipulena hiraNyena suvarNana dhanena dhAnyena mANikyena mauktikena zalazilAprapAlena atIva atIva parivarddhate, tataH khalu zramaNasya bhagavato mahAvIrasya ambApitarau etamartha jJAkhA nirvatitadazAhe vyutkrAnte zucibhUte vipulam azanapAnakhAdimaskhAdimam upaskArayataH, upaskArya mitrajJAtisvajanasambandhivargam upanimantrayataH, mitrajJAtisvajanasambandhivargam upanimantrya bahUn zramaNabrAhmaNakRpaNavanIpakAn bhasmaccharitapANDarakAn vicchardayataH, vigopayataH, vizrANayataH, dAtRSu dAnaM prabhA. jayataH, viccharya vigopya vizrANya dAtRSu dAnaM prabhAjya mitrajJAtisvajanasambandhivargam bhoja yataH mitrajJAtisva nanasambandhi vargam bhojayitvA mitrajJAnisvajanasambandhivageMNa idametA zrI sAgasUtra :4 Page #1027 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1016 AcArAMgasUtre vadrUpaM nAmadheyaM kArayataH yataH khalu prabhRti ayaM kumAraH trizalAyAH kSatriyANyAH kukSau garbhe AhUtaH tataH khalu prabhRti idaM kulaM vipule na hiraNyena suvarNena dhanena dhAnyena mANikyena mauktikena zalazilApravAleNa atIva atIva parivarddhate, tad bhavatu khalu kumAro varddhamAnaH, tataH khalu zramaNo bhagavAn mahAvIraH paJcadhAtrIparivRtaH, tadyathA-kSIradhAcyA 1 majanadhAcyA 2 maNDanadhAcyA 3 khelApanadhAcyA 4 aGkavAcyA 5 aGkAda aGgha saMhiyamANaH ramye maNi kuTTimatale girikandarAsamullIna iva campakapAdapaH yathAnupUrtyA saMvarddhate, tataH khalu zramaNo bhagavAn mahAvIraH vijJAtapariNataH vijJAtabAlabhAvaH alpotsukyAn udArAn mAnuSyakAn paJcalakSaNAn kAmabhogAn zabdasparzarasarUpagandhAna paricaran evaJca khalu viharati |mu03|| TIkA-atha janmAnantaraM bhagavato mahAvIrasvAminaH divyAtizayamAhAtmyaM prarUpayan bAlakrIDAmAha-'jaNNaM rAI tisalAkhattiyANI' yasyAM kila rAtrI trizalA kSatriyANI-kSatriyA 'samaNaM bhagavaM mahAvIraM' zramaNaM bhagAntaM mahAvIram - mahAvIrasvAminam 'aroyA aroyaM pasUyA' ArogyA-pUrNAsthA Arogya-pUrNasvasthaM prabhum prasUtA-suSuve 'taNNaM rAI tasyAM khalu rAtrau 'bhavaNavaivANamaMtarajoisi ya vimANavAsidevehi bhavanapati-vAnavyantara jyoSika -vimAnAsIdevaiH-bhavanapatibhiH vAnavyantaraiH jyotiSika: vaimAnikaizca devaiH 'devohi ya' devIbhizca 'uvayaMte hiM uppayaMtehiM ya' avapatadbhiH -svargalokAd bhUlokam avataradbhiH, utpatadbhizcamumeruparvatamArohadabhizca bhUmau upari 'ege mahaM divve devujoe' eko mahAn divyaH-pradhAna: devodyotaH-vimAnaprakAzaH 'devasannivAe' devasanipAtaH-devAnAM sannipAtajanyaH 'devakahakkahae' deva kahakahaka:-devakolAhalazabdaH 'upijalagabhUe yAvihotthA' utpiJjalagabhUtazcApi TIkArtha-aba bhagavAn mahAvIra svAmI ke zubha janma hone ke bAda divyAtizaya mAhAtmya kA nirUpaNa karate hue bAlakrIDA kA varNana karate haiM-'jaNhaM rAiM tisalA khattiyANI samaNaM bhagavaM mahAvIraM aroyA aroyaM pasUyA' jisarAtameM pUrNa svastha trizalA kSatriyAne pUrNa Arogya zramaNa bhagavan mahAvIra svAmI ko janmAyA'taNNaM rAI bhavaNa vai vANamaMtara joisiya vimANavAsi devehiM devI hiMya' usa rAtameM bhavanapati vAnavyaMtara-jyotiSika vimAnavAsI devone-aura deviyoMne 'uvayaMtehi uppayaMtehiMya'-svargaloka se bhUloka para utarate samaya aura sumerU parvata para car3hate samaya 'ege mahaM divve devujjoe'eka mahAn divya vimAna prakAza kiyA aura TIkArtha-have bhagavAna zrI mahAvIra svAmIne janma thayA pachI divyAtizaya mahAbhynu ni35 42di sapAnanI mA 4]3 nu na 42vAmAM Ave the.-'jaNNa rAI tisalA khattiyANi' 2 zatre 'samaNa bhagava mahAvIraM' mAreyavANA zrabhAra bhAvAna mahAvIra svAmIna 'aroyA aroyaM pasUyA' pUrNa svastha zikSA kSatriyAziye pUrNa mAyA bhagavAna 4.mAyo 'taNNaM rAI bhavaNavaivANamaMtarajor3asiyavimANavAsi devehi' se rAtre manapati-pAnacyata2-yotiSa-vimAnavAsI vAya bhane 'devIhiya' TeviyAthe 'uvayaMtehiM uppayaMtehiMya' bhU 52 GRai mane subhe3 5'ta zrI. mAyAgasUtra:4 Page #1028 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1017 marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 . 3 a. 15 bhAvanAdhyayanam abhavat-sA bIra janmarAtriH devAnAmaTTahAsena udyotena prakAzena yuktAcAbhUdityarthaH 'jaNNaMrayaNi' yasyAM khalu rajanyAM-rAtrau 'tisalA khattiyANI'trizalAkSatriyANI-kSatriyA 'samaNaM bhagavaM mahAvIraM' zramaNaM bhagavantaM mahAvIram-mahAvIrasvAminam 'aroyA aroyaM pasUyA' ArogyA-pUrNasvasthA satI Arogyam-pUrNasvasthaM prabhum prasUtA-muSuve 'taNNaM rayaNi tasyAM khalu rajanyAM-rAtrau 'bahave devA ya devI po ya' vaha devAzca devyazca-aneke vaimAnikadevAH devyazcetyarthaH 'egaM mahaM amayavAsaMca' ekam mahat amRdavarSagam ca sudhAvarSaNam 'gaMdhavAnaM ca' gandharSaJca-sugandhitadravyavRSTim 'cuNNavApaM ca' cUrNavarSazca-sugandhamayacUrNavRSTim 'pupphavAsaM ca' puSpavarSazca-prasana vRSTim 'hiraNavAsaM ca' hiraNyavarSazca-suvarNarajatavRSTim 'rayaNAsaM ca' ratnavarpazca-padmarAgamarakata indranIlamaNiprabhRti ratnavRSTizca 'vAsiMsu' avArSiSuH- amRtAdInAM varSAmakArSaH 'jaNNaM rayaNi' yasyAM khalu rajanyAm-rAtrau 'tisalAkhattiyANI' trizalAkSatriyANI-kSatriyA 'samaNaM' 'devasaMnivAe'-devoM ke nipAta janya-'devakahakahae' devakolAhala zabda bhI eka sAtha utpanna huA arthAt vaha barddhamAna mahAvIra svAmI ke zubha janma kI rAta 'uppijalagabhUe yAvi hotthA'-devoM ke aTTahAsya se divya prakAza se yukta huI 'jaNaM rayaNi tisalA khattiyANI samaNaM bhagavaM mahAvIraM aroyA aroyaM pasUyA' jisa rAta meM trizalA kSatriyA ne pUrNa Arogya zramaNa bhagavAn zrImahAvIra svAmI ko janma diyA 'taNNaM rayaNi' usa rAta meM 'bahave'-bahuta se vaimAnika-'devA ya devI bhoya' devoM ne aura deviyoM ne 'egaM mahaM'-eka mahAn 'amayavAsaM ca gaMdhavAsaM ca' amRta-sudhA varSaNa kiyA, evaM sugandhita dravya kA varSaNa kiyA, evaM-'cuNNavAsaMca'-sugandhamaya cUrNa kA varSaNa kiyA tathA-'puppha vAsaM ca' sugaMdhita puSpoM kA varSaNa kiyA evaM 'hiraNNavAsaMca' hiraNya suvarNa rajatakA varSaNa kiyA evaM 'rayaNa vAsaMca'-vAsiMsu'-padmarAga marakata indranIlamaNi vagairaha kA varSaNa kiyA aura-'jANaM rayaNi'-jisa rAtameM atyaMta svastha-'tisalA 51 yata 'ege mahaM dive devujjoe' 4 mahAna hiya vimAna pr||1|| 4 bhane 'devasaMnivAe devakahakkahae' honA nipAtI ye Benge Aa 54 'uppiMjalagabhUe yAvi hotthA' eka sAthe utpanna thaye arthAt te vardhamAna zrI mahAvIra svAmInA zubha janmanI rAtre aDAthI mana divya pra4123I yuta thA 'jaNNaM rayaNi tisalAkhattiyANI' le rAtre pU212tha nizA kSatriyAyo 'samaNa bhagavaM mahAvIra aroyA aroyaM pasUyA' 5 mAyA zramAya nA. vAna mahAvI22vAmIna meM ye: 'tannaM rayagi bahave devA ya devIo ya' ye rAtre ghara vaimAni / 5ne vA / the 'egaM mahaM amayavAsaM ca' 22 abhRt-sudhaan| mAre 12sAha 12sAya tathA 'gaMdhavAsaM ca cuNNavAsaM ca' sugandhita dr0yne| 12sAha 12sAye tathA sumadhA yUgunA 12sA 12sAvyA tathA 'pupphavAsaM ca' 55gle 0 meva 'hiraNNavAsaM ca rayaNavAsaM ca vAsiMsu' Di29ya, supae bhane 24tn| 12sAha 12sAvyA. tathA 55rANa A0 128 zrI sAgasUtra :4 Page #1029 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1018 AcArAMgasUtre bhagavaM mahAvIra' zramaNaM bhagavantam mahAvIram 'aroyA aroyaM pasUyA' ArogyA--pUrNasvasthA satI Arogyam pUrNasyasthaM mahAvIrasvAminaM prasUtA-muSuve tapaNaM rayaNi' tasyAM khalu rajanyAMrAtrau 'bhavaNavaiyANamaMtarajoisiya vimANavAsiNo' bhavanapati-vAnavyantara-jyotiSikavimAnavAsinaH-bhavanapatyAdivaimAnikAH 'devA ya devIyo ya' devAzca devyazca 'samaNassa bhagava bho mahAvIrassa' zramaNasya bhagavato mahAvIrasya 'sUikampAI' zunikarmANi pavitratAprayojakakarmANi SaTpaJcAzad dizAkumAryaH bhagAtaH zucikarmANi akAryuH, 'titthayarAbhiseyaM ca karisu' tIrtha pharAbhiSekaJca akAryu:-catuSpaSThirindrAH sumeruparvatasya paNDa kodyAne bhagavantaM nItvA tasya janmAbhiSekam kRtavantaH 'jaoNaM pabhii yataH khalu prabhRti-yasmAd dinAdArabhya 'samaNe bhagavaM mahAvIre' zramaNo bhagavAna mahAvIraH 'tisalAe khattiyANIe' trizalAyAH kSatriyANyA:-kSatriyAyAH 'kucchisi gambhaM Agae' kukSI-udare garbham garbhAzaye AgataH 'toNaM pabhii' tataH khalu prabhRti-tadinAdArabhya 'taM kule' tat kulam-trizalAyAH kulamityarthaH 'vipuleNaM hiraNNeNaM' vipulena pracureNa puSkalena ityarthaH hiraNyena-rajatAdinA khattiyANI' trizalA kSatriyA ne pUrNa Arogya-'samaNaM bhagavaM mahAvIraM'-zramaNa bhagavAn mahAvIra ko-'aroyA aroyaM pasUyA'-utpanna kiyA-'taNNaM rayaNi' usa rAtameM 'bhavaNavaI vAgamaMtara joisiya vimANavAsiNo devA ya devIoya bhavanapati vAnavyantara jyotiSika vimAnavAsI devoM ne aura devIyoMne-'samaNassa bhagavao mahAvIrassa' zramaNa bhagavAna mahAvIrasvAmIko 'suIkammAI' zucikarma yAne prasUti hone ke bAda pavitratA prayojaka karmoM ko chappanadizAkumAriyoM ne saMpanna kiyA aura 'titthayarAbhiseyaM ca karisu' cau maThaiMdrone sumeruparvata ke paMDaka nAmake udyA nameM bhagavAna mahAvIrasvAmI ko lejAkara unakA abhiSeka kiyA aura- 'joNaM pabhii'-jisa dinase-'samaNe bhagavaM mahAvIre' zramaNa-bhagavAna mahAvIra svAmI 'tisalAe-khattiyANIe kucchiMsi' trizalA kSatriyA ke udarameM- 'gabbhaM Agae bha24 chandranAsamaNi poronA 125 / 6 12sAvyA, tathA 'jaNNaM rayaNi tisalAkhattiyANI' 2 zatre satyata 2125 mevA zikSatriyAziye 'samaNaM bhagavaM mahAvIraM aroyA aroyaM pasUyA' pUrNa mArIyANA bhae bhagavAna mahAvIra prabhu na ma mAye! 'taNNaM raNiM bhavaNavai. bANamaMtarajoisiya' merA sapanapati pAna0yanta2 jyotiSiya 'vimANava siNo devA ya devIo ya' vimAnavAsI hevA mane diyA ye 'samaNassa bhagavao mahAvIrassa' zrama mApAna mahAvIra svAmI. 'sUI kammAi titthayarAbhiseyaM ca karisu' zuthi 4ma parthAt prasUti thayA pachI pavitratA kA2ka karmo chapana dizA kumAriyA e karyuM ane cAsaTha Idroe sumerU parvatanA paMDaka nAmanA udyAnamAM bhagavAna mahAvIra svAmine laI jaIne teone mAmiSe 4. 'jao Na pabhii samaNe bhagavauM mahAvIre' tathA resithI zrama bhagavAna mahAvIra svAmI 'tisalAe khattiyANIe' zikSA kSatriyAe / 'kucchisi gabha Agae' zrI mAyA sUtra:4 Page #1030 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1019 marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 3 a. 15 bhAvanAdhyayanam 'muvanneNaM' suvarNena-kanakAdinA 'dhaNeNaM' dhanena rUpyakAdinA 'dhanneNaM' dhAnyena-zAliprabhRtidhAnyena 'mANikkeNaM' mANikyena-marakatamaNyAdinA 'muttieNaM' mauktikena-mauktikamaNyAdinA 'saMkhasilavAleNaM' zaDUkha zilAprabAlena 'aIva aIva parivAi' atIva atIvaatyantaM pari. varddhate- samRddhaM bhavati 'toNe' tataH khalu-tadanantaram 'samaNarasa bhagavao mahAvIrassa' zrama Nasya bhagavato mahAvIrasya-mahAvIrasvAminaH 'ammApiyaro' ambApitarauM mAtApitarau 'eyamaheM jANittA' etam artham-zatAvantaM hiraNyaprabhRti dhanadhAnyAdinA samRddhiyuktam artham jJAtvA-vijJAya 'nivvattadasAhasi vukaMtasi' nirvartitadazAhe vyutkrAnte azaucadazadine pu vyatI teSu 'muibhUyaMsi' zucIbhUte sati 'vipulaM asaNapANakhAimasAimaM vipulam-pracuram azanapAnakhAdimasvAdimacaturvidhamAhArajAtam 'upakkhaDa viti' upaskArayata:-pAcakadvArA nirmApayataH 'uvakkhaDA vittA' upakArya-azanAdikaM caturvidhamAhArajAtaM nirmApya 'mittanAisayaNa saMbaMdhivaggaM' mitra. toNaM pabhii' garbha rUpa meM Aye usadina se lekara 'taM kulaM viuleNaM hiraNeNaM' trizalAkA kula vaMza vipula puSkala hiraNya rajatAdi se evaM suraNeNaM'-suvarNa kanakAdi se aura 'dhaNeNaM' rUpyakAdi dhana se aura 'dhaNNe NaM' zAli vigairaha dhAnya se 'mANikkeNaM'-marakata maNi vagairaha maNiyoM se-'muttieNaM' mauktika maNi vagairaha se tathA-'saMkha silappavAleNaM' zaMkha zilApravAla se-'aIva aIva pariDaI' baDhane lagA arthAt dhana dhAnya hiraNya rajata suvarNa kanakamaNi mauktikAdi se samRddha hone lagA taoNaM samaNassa bhagavo mahAvIrassa ammApiyaro eya ma jANittA' usake bAda zramaNa bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke mAtApitA'eyamaDhe jANitA'-itane hiraNya vagairaha dhana dhAnyAdi samRddhi se yukta arthako jAnakara-'nivattadasAhasi bukkaMtasi'-AzocakA dazadinabIta jAne para-'suibhUpaMsi' zuci-pavitra hone para-'vipulaM asaNaM pANaM khAibha sAima' purukala azana pAna khAdima aura svAdima caturvidha AhAra jAta ko-'ubakhaDAviti' pAcaka 2ma ga3the 210yA. 'taoNaM pabhii taM kulaM vipuleNaM hiraNNeNaM suvaNeNaM' tahasathA trizalAnA vaMzamAM puSkaLa pramANamAM rajata, hiraNya, vigerethI ane suvarNathI tathA "dhoLe dhannega' 3yAdi nathI tabhara 2, pahu, mA046, dupAra vigaire dhAnyathI tathA 'mANikaga muttieNaM' bharatamaNi vige bhaNiyothI tathA bhutAmaNi vizthI tathA 'saMkha. silappavAle gaM aIva aIva parivaDha' zama, zikSApravAsI nAya. arthAt dhanadhAnya 8295, 24ta, suvAna maNi bhauti vizthA samRddha thavA sAyA. 'tao NaM samaNassa bhagavao mahAvIrassa ammApiyaro' te 5chI zramAya bhagavAna mahAvIra svAmInA bhAtApitA 'eyama jANittA' meTA Dieya vigaire dhanadhAnya vigere samRddhithI yukta thayeTa matha-prA2na na ta 'nivattadasAhaMsi vukaMtasi' mAzIya-sUtanA isa hisa vAlA 5chI 'sUibhUyAsi' pavitra yA mAI 'vipulaM asaNapANakhAimasAimaM uvakkhaDAviti' 5. kaLa pramANamAM azanapAna khAdima ane svAdima cAra prakAranA AhAra jAtane rasoIyA zrI sAgasUtra :4 Page #1031 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1020 AcArAMgasUtre jJAtisvajanasambandhivargam-snehijJAti kuTumvabandhuvargam 'uvanimaMtati' upanimantrayata:nimantritaM kurutaH 'mittanAisayaNasaMbaMdhivaggaM uvanimaMtittA' mitrajJAtisvajanasambandhivargam upanimantrya-nimantraNaM dattvA 'bahave samaNamAhaNa kivaNavaNImagAhi' bahUn-anekAn zramaNabrAhmaNa kRpaNavanIpakAn cara kazAkyaprabhRti anyatIrthikasAdhu-dvijAti-bhUsuradayanIya dInAndhayAcakadaridrAn 'bhicchaMDagapaMDaragAINa' bhaspacchuritapANDurazarIrAna bhikSukagaNAMzca 'vicchaDuti' vicchardayataH-bhojayataH 'vigoviti' vigopayata:-premapUrvakaM bhojanasatkArAdinA saMrakSataH 'vissANiti' vizrANayataH-vizeSarUpeNa bhojanAsvAdanaM kArayataH 'dAyAresu dANaM pajabhAiMti' dAtRSu-annavastrAdivitaraNakartRSu yAcakeSu vA dAnaM-deyAnavastrAdidAnaM prabhAjayata:-vimA. jayataH, yAcakebhyaH annAstrAdInAM dAnArtha vibhAjanaM kurutaH 'vicchaDDittA vigovittA vissANittA' vicchadha-bhojayitvA, vigopya bhojanAdinA saMrakSya, vizrANya premapUrvakaM bhojanAsvAdanaM kArayitvA 'dAyAresu dANaM' dAtRSu yAcakeSu vA dAnaM-deyAnavastrAdikaM 'pajjamAdvArA banavAne lage aura pAcaka dvArA azanAdi caturvidha AhAra jAtako-'uva kkhaDAvittA' pakavAkara-'mittanAi sayaNasaMbaMdhivaggaM uvanimaMtaMti' mitrajJAti svajana saMbaMdhI vargako nimaMtraNa diyA-'mittaNAi sayaNasaMbaMdhivaggaM uvanimaMtittA' bahuta se zramaNa bAhmaNa kRpaNa vanIpaka ko nimaMtraNa dekara 'bahave samaNamAhaNa 'vaNImagAhiM' arthAtU caraka zAkya vagairaha anyatIrthika sAdhuko dvijAti bhUsUra bAhmaNa dayanIya dIna yAcaka aMdha badhira paMgu laMguDe lule vargoM ko evaM 'bhicchaMDagapaMDaragAiM Na' bhasma dhAraNa karane vAle bhikSuka gaNoMko 'vicchaMDaMti' bhojana karAne lage aura 'vigoviMti' bhojana anna vastrAdi ke satkArAdi se rakSaNa karane lage evaM vistANini' vizeSa rUpa se bhojanAsvAdana karAne lage aura dAyArenu dANaM panja bhAiMti' yAcakoM ko annavastrAdi kA vibhA jana pUrvaka dAna diyA 'vicchaDDittA' vigovittA, bhojana karA kara 'vissANittA' dvArA manAyA, 'uvakkhaDAvittA' tathA mazAnA yAre 54:23mAlAta manavAna 'mittaNAisayaNasaMbaMdhivaggaM' bhitra jJAti, vana, 49 tathA pachi pAne 'uvanimaMtaMti' nimatraya sApyu 'mattanAisayaNasaMbaMdhivaggaM' bhitra zAtivana Tu tathA savAgane 'unimaMti ttA' nimaMtraNa mApAna tathA 'bahave samaNamAhaNakivaNavaNImagAhiM' ! zrama grAma -kapaNu ane vanIpakane arthAt caraka zAkaya vigere anyatIthika sAdhu dvija bhUsura dona yAya: mAMdhA gaDa dusarA vigerene 'bhinchuDagapaMDaramAINa vicchaMDu ti' mama dhAraNa 42naa| bhikSu gAne sana 2015 sAyA. tayA 'vigoviti' sAsana sana 17 vizerenA st4|2thii tabhanu 219 421 // vAya tathA 'vissANi ti' vizeSa35thI nAhi 421115 saya tathA 'dAyAresu dANaM pajjabhAiMti' yAyAne mannAni vinApUrvahana 51 15. rIte 'vicchaDittA vigovittA vissANitta' se rIte mozana rAvIta tathA manAyI saMrakSaNa prazana premapUrva vizrAma 5mAna dAyAresu dANaM paribhAittA' yAyAne zrI sAgasUtra :4 Page #1032 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 3 a. 15 bhAvanAdhyayanam - ittA' prabhAjya - vibhAjanapUrvakaM vitIrya 'mittanAisayaNa saMbaMdhitraggaM' mitrajJAtisvajanasamba ndhivargam 'bhuMjAviti' bhojayata: - bhojanaM kArayataH 'mittanAisayaNa saMbaMdhitragaM' mitrajJAtisvajana sambandhivargam 'muMjAvittA' bhojayitvA bhojanaM kArayitvA 'mittanAisayaNa saMbaMdhivaggega' mitrajJAtisvanana sambandhivargeNa bandhuvargAdidvArA 'imamevArUvaM nAmadhijjaM kAraviMti ' idametAvadrUpam - etatprakArakaM nAmadheyam nAmakaraNaM kArayataH - vidhApayataH nAmakaraNa saMskAraM kArayata ityarthaH tathAhi 'jaoNaM pamii ime kumAre' yataH khalu prabhRti-yaddinAdArabhya artha kumAra:- zizuH 'tilasAe khattiyANoe' trizalAyAH kSatriyANyA-kSatriyAyAH 'kucchisi ganbhe AhUe ' kukSau - udare, garbhe garbhAzaye mAhRtaH devaiH saMsthApita: AkArita Agato'sti 'ari fat' tataH khalu prabhRti- taddinAdArabhya 'imaM kulaM vipuleNaM hiraNNeNaM' idaM kulam - siddhArthatrayasya kulamityarthaH tripulena pracuraNa puSkalena hiraNyena rajatena 'suvaNeNaM dhaNeNaM dhanneNaM' suvarNena - kanakena dhanena - govastrAdi dhanena, dhAnyena -annazA liprabhRtidhAnyena 'mANi kkeNa muei' mANikyena - marakatAdi maNinA mauktikena 'saMkhasilappavAleNaM' zaGkhazilApravAlena 'atIva atIva parivaDDUi' atIva atIva- atyantAdhikaM parivarddhate vRddhiM prApnoti 'tA evaM anna vastrAdi se satkAra kara ke 'dAyAresu dANaM pajjabhAittA' yAcakoM ko dAna dekara 'mittaNAi sayaNa saMbaMdhivaragaM bhuMjAvittA' mitra jJAti svajana kuTuMbAdi saMbaMdhi vargoM ko bhojana karAkara unake dvArA 'imeyAkhvaM NAmadhijjaM kAraviMti ' vakSyamANa rUpa se nAmadheya arthAt nAmakaraNa saMskAra karAne lage 'jaoNaM pabhii ime kumAre' kyoMki jisa dina se lekara yaha kumAra zizu bAlaka - 'tisalAe khattiyANIe'- trizalA nAmakI kSatriyA ke- 'kucchisi game Ahae' udara me garbha rUpameM devoM se sthApita kiyA gayA hai- 'taoNaM pabhii imaM kulaM ' -ula dinase lekara yaha kula arthAt siddhArtha kSatriya kA kula - vipuleNaM hiraNNeNaM' - puSkalahiraNya rajata- 'suvaNeNaM dhaNeNaM dhaNNeNaM'- suvarNadhana dhAnya annazAliprabhRti vastuoM se tathA - 'mANikkeNaM mottieNaM' - marakatAdi maNimauktika- 'saMkha silappavAleNaM' - zaMkhazilA pravAla vagairaha se 'aI aIva parivai' nAnA prakAra ke samRddhiannapakhAdikhAyIne te pachI 'mittaNAI sayaNa saMbaMdhitragaM' bhitra jJAti, sva4na ane saMmadhi varNane 'bhujAvittA' lekhana hi purAvIne 'mittanAisayaNasaMbaMdhi vaggeNa' bhitra jJAti svanna kuTuMbAhi saMdhi' dvArA 'imamevArU nAmadhijje kAraviti' vakSyamANu prArathI nAmamzNu sAra 4vyA 'jao NaM pabhii ime kumAre' ne divasathI bhA bhAra 'tisalAe khattiyANIe kucchiMsi' trizalA nAmanI kSatriyAzanA harabhAM 'gabhe AhUe' 3ye ThevAye sthApita 'taoNaM pabhii imaM kulaM te divasathI bharalIne Aja arthAt siddhArtha kSatriya' ' 'vipuleNaM hiraNeNaM supaSNeNaM' puNNa hiraNya, 24, suvArtha 'ghaNeNaM dhaSNeNaM' dhana dhAnya annAdi vastubhethI tathA 'mANikkeNaM muttie gaM' bhara4tAhi bhadiyothI bhItIthI tathA 'saMkhasilappavAleNaM' zamazikSA zrI AcArAMga sUtra : 4 1021 Page #1033 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2022 AcArAMgasUtre hou NaM kumAre vaddhamANe' vat-tasmAt kAraNAt -hiraNya suvarNAdiparivarddhanAd hetoH bhavatu khalu ayaM kumAraH zizuH varddhamAnaH varddhamAnanAmnA prasiddho bhavatu ityarthaH 'taoNaM samaNe bhagavaM mahAvIre' tataH khalu-tadanantaram zramaNo bhagavAn mahAvIra:-mahAvIrasvAmI 'paMcadhAipariDe' paJcadhAtrIparivRtaH-vakSyamANa paJcasaMkhyadhAtrIbhiH parivRtaH paricArakatayA tAbhiH paJcabhiH samalaGkRto'bhUt 'taM jahA-khIradhAIe' tadyathA-kSIradhAcyA-dugdhapAnakArayicyA dAsyA pari vRtaH 'majaNadhAIe' majanadhAcyA-snAnavidhApayicyA dAsyA parivRtaH 'maMDaNadhAIe' maNDana dhAvyA-vastrAbhUSaNaparidhApayicyA dArayA parivRtaH 'khelAvaNadhAIe' khelApanadhAcyA-krIDAkArayicyA dAsyA parivRtaH 'kavAIe' aGkabhAcyA-kroDe sthApayicyA dAsyA parivRtaH Ave. STito'bhUdityarthaH 'aMkAo aMkaM sAharijamANe' aGkAta-kroDAt aGka--kroDAntaraM saMhiya. se bharapUra ho rahA hai-'tA houNaM kumAre vaDDamANe'-isaliye arthAt hiraNyAdi samRddhi se parivarddhita hone ke kAraNa yaha kumAra zizu navajAta bAlaka varddhamAna nAmase prasiddha ho aisA vicAra kara barddhamAna nAma rakkhA 'taoNaM samaNe bhagavaM mahAvIre paMca dhAiparikhuDe' usake bAda zramaNa bhagavAna mahAvIra svAmI pAMca dhAtriyoM se parivRta hue yAne bhagavAn zrImahAvIra svAmI kI paricaryA vagairaha karane ke liye pAMcadhAtrI vakSyamANa kAryo ko karane ke liye niyukta kI gayI -'taM jahA'-khIra dhAIe'-jaise ki kSIra dhAtrI yAne dUdha pIlAne vAlI dhAtrI aura -'majjaNadhAIe'-majjana arthAt snAna karane vAlI dhAtrI-'maMDaNa dhAIe'-evaM vastra AbhUSaNa alaMkAra pahanAne vAlI dhAtrI tathA-'khelAvaNadhAIe' krIDA ramata gammata karAne vAlI dhAtrI evaM-'aMkadhAIe'--aMka dhAtrI mAne goda meM rakhakara khelAne vAlI dhAtrI isa prakAra pAMca dhAtrI dAsI se parivRta hue'-aMkAo aMkaM sAharijamANe-usake bAda eka godase dUsare goda meM lie jAte hue bhagavAn prA. vire bhane 54|2nii saddhithI 'aIva aIva parivaDDhai' satyata adhi: 1252 29 che. 'tA houNaM kumAre vaddhamANe' te 425 thI arthAt hi29yA samRddhithI vRddhi gata thavAnA kAraNe A bALaka vaddhamAna nAmathI prasiddha thA ema vicArIne vardhamAna e pramANe nAma 21v. 'jaoNaM samaNebhagavaM mahAvIre' te pachI zrama bhagavAna zrI mahAvIra 21bhI paMcadhAI parivuDe' 55 yAtriyI parivRtta 25 // arthAt napAna bhaDAra sAmAna pazyiya vigere 425 // mATe pAya dhAtrI 165ma: 4Aya 421 / bhATa rAmapAmA mAvI. 'taM jahA' rema-khIra dhAIe' kSIrapAtrI theTa pI21vAjI yAtrI tayA 'majjaNadhAIe' mana parthAt n12|1vaajii pAtrI tathA 'maMDaNadhAIe' sa bhUSaNa bhane 25 / 2 pdde|naarii patrI tayA 'khelAvaNaghAIe' 2matamata vagere lAvanArI yAtrI ta 'aMkadhAie' yAtrI arthAta khoLAmAM rAkhIne ramADavAvALI dhAtrI e rIte pAMca dhAtrI arthAta dAsIthI yuta pyA. te pachI 'aMkAo aMkaM sAharijjamANe' me mojAmAthI bhI mAmA zrI sAgasUtra :4 Page #1034 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 3 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1023 mANaH-nIyamAno bhagavAn mahAvIraH 'ramme maNikuTTimatale' ramye-paramaramaNIye maNikuTTimatale-zaGkhamarmaramaNi naTitaprAGgaNe 'girikaMdarasamullINe viva' girikandarAsamullIna ivaparvataguphApihitaH 'caMpayapAyave' campakapAdapaH-campakapuSpavRkSaH iva 'ahANupuvIe saMbaI' yathAnupUrvyA-yathAkramam saMvardhate kramazaH uttarottaram pratidinaM barddhamAna AsIt 'tao NaM samaNe bhagavaM mahAvIre' tataH khalu tadanantaram zramago bhagavAn mahAvIraH 'vinAyapariNaya' vijJAtapariNata:-svayameva jJAnavijJAna sampannaH 'viNiyattabAlabhAve' vinivartitabAlabhAvaH-zaizavAvasthArahitaH yuvAvasthApratipanna ityarthaH 'appusmuthAI' alpautsukyAn-adhikotsukatA rahitAnvizeSalipsA'viSayAn 'urAlAI mANussagAI' udArAn-mahodArayuktAn, mAnuSyakAn- manuSyo pabhogayogyAn 'pacalakkhaNAI' pazcalakSagAn-vakSyamANapaJcasaMkhyakalakSaNasvarUpAn 'kAmabho. gAI' kAmabhogAn kAmopabhogAn 'sadapharisarasarUvagaMvAI' zabdasparzarasarUpagandhAn-paJcaviSayAn-'pariyAremANe' paricaran-upabhuJjAnaH anAsaktyA upabhogaM kurvANaH zramaNo bhaga. zrImahAvIra svAmI-'ramme maNikuhimatale'-paramaramaNiya zaGkha marmara maNijaDita prAGgaNa meM-'girikaMdara samullINe viva'-parvatakI guphAmeM Dhake hue-'caMpayapAyave ahANupuvIe saMvar3ie'-campaka vRkSake samAna kramazaH uttarouttara pratidina baDhane lage 'tao NaM samaNe bhagavaM mahAvIre usake bAda zramaNa bhagavAn zrI mahAvIra vardhamAna svAmI-'vinnAyapariNaya' svayaM hI jJAna vijJAna saMpanna hokara-'viNivatta bAlabhAve-' kaumAra zaizava bAlyAvasthA se rahita yAne yuvA vasthA meM pratipanna hokara-'appussuyAI-adhika utsukatA rahita hote hue arthAt vizeSalipsA rahita hokara-'urAlAI mANussagAI' mahodAra yukta manuSyoM ke upabhoga yogya vakSyamANa-'paMcalakakhaNAI'-paMca saMkhyaka lakSaNayukta rUpavAle-'kAmabhogAI kAmopabhogoM ko arthAt-'saddapharisarasakhvagaMdhAI'-zabda sparza rUparasa gaMdha viSayaka upabhogoM ko anAptakti pUrvaka-'pariyAremANe evaM caNaM devAta bhAvAna zrI mahAvIra svAmI 'ramme maNikuTTimatale' 52ma 2maNIya zama bhara bhane 2(nati mAMgamA 'girikaMdarasamullINe viva' patanI suzamA yesa 'capaya pAyave ira' patanI zubha ye yAnA vRkSanI 2ma 'ahANupuThavIe saMbaDDhai' mazaH, 62314 vA sAyA. 'taoNaM samaNe bhagavaM mahAvIre' ta pachI zrama bhagavAna zrImahAvIra 15 bhAna svAmI 'viNNAyapariNaya-viNivattabAlabhAve' 25ya jJAna vijJAna dithI yukta thaIne kaumAra zaizava ane bAlya avasthAthI nivRtta arthAt yuvAvasthA prApta 4zana 'appussuyAI' 48 utsutAthI 2hita 1/2 arthAt vizeSa sAsaya 2hita 54na 'urAlAI mANussagAI' bhdd| 2 bhanudhyAna se dAya4 'paMcalakkhaNAI' 16yamA pAMya sadhyAna lakSa yukta 253511 / 'kAmabhogAI' mApanAsAne arthAt 'saddapharisarasa rUvagaMdhAI' za54 250 35 26 25ne 5 viSaya 65lAgAne 'pariyAremANe' manAta zrI sAgasUtra :4 Page #1035 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1024 AcArAMgasUtre vAn mahAvIraH 'evaM ca NaM viharai' evaJca khalu-uktarItza audAsInyena viSayopabhe gaM kurvan viharati-tiSThati / / sU0 3 // ___mUlam-samaNe bhagavaM mahAvIre kAsavagutte tassa NaM ime tinni nAmadhijjA evamahijjaMti, taM jahA-ammASiusaMti vaddhamANe1 sahasaMmuie samaNe2 bhImaM bhayabheravaM urAlaM avelayaM parIsaha-saha tikaTu devehiM se nAma kayaM samaNe bhagavaM mahAvIre samaNassa NaM bhagavao mahAvIrasta piyA kAsavagutteNaM tassa NaM tinni nAmadhijjA evamAhijjaMti, taM jahAsiddhatthei vA sijjasei vA jasaMsei vA, samaNasta bhagavao mahAvIrassa ammA vAsiTrassaguttA, tIte NaM tinni nAmadhijjA evamAhijjaMti, taM jahA-tipsalAivA videhadinnAivA piyakAriNIivA, samaNassa NaM bhagavao mahAvIrassa pitiae surAse kAsavagutteNaM, samaNassa NaM bhagavao mahAvIrasta jiTrebhAyA naMdivaddhaNe kAsavagutteNaM, samaNassa NaM bhagavao mahAvIrassa jeTA bhaiNI sudaMsaNA kAsaragutteNaM, samaNassa NaM bhagavao mahAvIrassa bhajjA jasoyA koDinnAgutteNe, samaNassa NaM bhagavao mahAvIraspta dhUyA kAsavagutteNaM tIseNaM do nAmadhijjA evamAhijjaMti-aNujjAi vA piyadaMsaNAi vA, samaNasta NaM bhagavao mahAvIrassa nattUI kosiyAgutte gaM tIse NaM do nAmadhijA evaM mAhiti, taM jahA-sesabaIi vA jasavaIi vA // sU0 4 // viharaI'-upabhoga karate hue ukta rIti se udAsInatApUrvaka rahane lage arthAt zramaNa bhagavAn zrImahAvIra varddhamAna svAmI janmAntara ke saMskAra se svayaM jJAna vijJAna se paripUrNa hokara yuvAvasthA meM viSaya sevana kI vizeSa utsukatA rahita hokara zabda sparzAdi pAMca viSayo ko anAsakti pUrvaka upabhoga karate hue sAMsArika viSayoM se udAsIna hokara jIvana yApana karane lage // sU0 3 // pU: porI 42tA 42di 'evaM ca NaM viharaI' 1 pra42thI hAsInatApU' 4 22 // sAyA arthAt zramaNa bhagavAna mahAvIra viddhamAna svAmI janmAktaranA saMskArathI te jJAnavijJAnathI paripUrNa thaIne yuvAvasthAmAM viSaya sevananI vadhu paDatI utsukatA rahita thaIne zabdasparzAdi pAMca viSayane anAsaktipUrvaka upabhega karatAM karatAM sAMsArika viSayathI udAsa thaIne jIvana vitAvavA lAgyA. | sU0 3 che zrI sAgasUtra :4 Page #1036 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1025 marma prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 . 4 a. 15 bhAvanAdhyayanam chAyA-zramaNo bhagavAna mahAvIraH kAzyapagotraH, tasya khalu imAni trINi nAmadheyAni evam AkhyAyante-ambApitRsatkaM varddhamAnaH 1 sahasaMmuditaH zramaNaH 2 bhImaM bhayabhairavam udAram avalaM parIpahaM sahate iti kRtvA devaiH tasya nAmakRtaM zramaNo bhagavAna mahAvIraH 3 zramaNasya khalu bhagavato mahAvIrasya pitA kAzyapagItraH tasya khalu trINi nAmadheyAni ekamAkhyAyante-tadyathA-siddhArthaH iti vA 1, zreyas iti vA 2, yazasvI iti vA 3, zramaNasya khalu bhagavato mahAvIrasya ambA vAsiSThagotrA, tasyAH khalu trINi nAmadheyAni evamAkhyAyante-trizalA iti vA 1 videhadattA iti vA 2 priyakAriNI iti vA 3 zramaNasya khalu bhagavato mahAvIrasya pitRvyaH supAzvaH kAzyapagotraH zramaNasya khalu bhagavato mahAvIrasya jyeSTho bhrAtA nandivarddhanaH kAzyapagotra: zramaNasya khalu bhagavato mahAvIrAya jyeSThA bhaginI sudarzanA phAzyapagotrA zramaNasya khalu bhagavato mahAvIrasya bhAryA yazodA kauNDinyagotrA zramaNasya khalu bhagavato mahAvIrasya duhitA kAzyapagotrA tasyAH khalu dve nAmadheye eva mAkhyAyete-anojjA iti vA 1 priyadarzanA iti vA 2, zramaNaspa khalu bhagavato mahA vIrasya natri(dohitrI) kauzikagotrA tasyAH khalu dve nAmadheye evamAkhyAyete-tadyathA-zeSavatI iti vA 1, yazasvatI iti vA 2 // 50 4 / / TokA-samprati zramaNasya bhagavato mahAvIrasvAminaH kuTumbaparivArasya nAmadheyAni pratipAdayati-'sapaNe bhagavaM mahAvIre' zramaNo bhagavAn mahAvIraH 'kAsavagutte' kAzyapagotraH AsIt 'tassa NaM ime tinni nAmadhijA evamAhijjati tasya khalu mahAvIrasvAminaH imAni-vakSyamANAni trINi nAmadheyAni-nAmAni evam-vakSyamANarItyA AkhyAyante-kathyante tathAhi 'taM jahA-ammApiu saMti baddhamANe1' tadyathA-ambApitRsatkam-mAtApitkRtam varddhamAna iti __ aba ApaNa bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke kuTumba parivAra ke nAma kA pratipAdana karate haiM TIkArtha-'samaNe bhagatraM mahAvIre kAsavagutte' zramaNa bhagavAn zrImahAvIra svAmI kAzyapa gotra ke the 'tassa ime tinninAmadhijjA' unake tIna nAma 'evamAhijjati' vakSayamANarIti se kahe jAte haiM 'taM jahA' jaise ki una tInoM nAmoM ko kramazaH batalAte haiM usa kAzyapa gotra zramaNa bhagavAn zrImahAvIra svAmIkA nAma 'ammApiussaMti vaddhamANe' mAtA pitA ne 'varddhamAna' rakkhA thA, aba mAtA pitA - have zramaNa bhagavAna zrI mahAvIra svAmInA kuTuMba parivAranA nAmanuM pratipAdana karavAmAM Ave che -- sAtha-'samaNe bhagavaM mahAvIre kAsavagutte' zramaNa samAna mahAvIra svAmI 4||shy5 nA tA. 'tasmaNaM ime tinni nAmadhijjA evamAhijjati' tebhanA nAma 25 // 16mA te 4AmA sAve . 'taM jahA' te traye nAmAne ubha22: mAtAwi mA che - se // 255 gotravANA zrama bhavAna mahAvIra svAmInu paDelu nAma 'ammApiu saMti A0 129 zrI sAgasUtra :4 Page #1037 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2026 1026 AcArAMgasUtre nAmadheyam 1 mAtApitRkRta dvitIyaM nAma mahAvIrasya prarUpayannAha-'sahasaMmuie samaNe' sahasaMmuditaH-svAbhAvikaguNotpannatvAt samabhAvadhAraNAt atyantaghoratapaHkaraNAcca zramaNa iti nAmadheyam 2, samprati bhagavato mahAvIra itinAmakaraNe hetuM pratipAdayannAha-'bhImabhayabheravaM urAlaM avelayaM bhImam-bhayAnakam , bhayabhairavam-atyanta bhayotpAdakaM bhISaNam , udArampradhAnam avicalama avicalatamam 'parIsahaM sahattikaTu' parIpaham-klezaM sahate itikRtvA sarvaprakArakaklezasahanakartatvAta 'devehiM se nAmaM kayaM' devaiH tasya-bhagavataH nAmakRtam'samaNe bhagavaM mahAvIre' zramaNo bhagavAna mahAvIra iti 3 sAMsArika sarvaklezasahanazAlitvAt devaiH bhagavataH zramaNasya mahAvIra iti nAmadheyaM kRtamitibhAvaH, samprati bhagavato mahAvIrasya piturnAmadheyAni pratipAdayitumAha-'samaNassa NaM bhagava bho mahAvIrasma' zramaNasya khalu bhagavato ke dvArA rakkhe gaye dvitIya nAma kA nirUpaNa karate haiM-'saha saMyuie samaNe' sahasaMmudita arthAt svAbhAvika guNoM se utpanna hone se aura samabhAva dhAraNa karane se tathA atyanta ghora tapasyA karane se 'zramaNa' aisA nAma samajhanA cAhiye, aba bhagavAn kA 'mahAvIra' aisA nAma karane meM hetu kA pratipAdana karate hue kahate haiM -'bhImaM bhayabheravaM urAlaM avelayaM, parIsahaM sahatti kaTu' bhIma arthAt bhayAnaka aura bhaya bhairava yA atyanta bhayotpAdaka hone se bhISaNa tathA udAra arthAt pradhAna aura avicala yAne apane kartavyapatha se vicalita nahIM hone vAle tathA parISaha ko arthAt sabhI prakAra ke kleza ko sahana karanevAle hone se 'devehiM se nAma kAyaM samaNe bhagavaM mahAvIre'devoMne una bhagavAn kA mahAvIra aisA nAma kiyA thA, arthAt sAMsArikasarva klezoM kA sahana zIla hone se devoM ne 'mahAvIra' aisA nAma kiyA thA, aba bhagavAn zrI mahAvIra ke pitA kA nAma pratipAdana karate haiM'samaNassaNaM bhagavaomahAvIrassa piyA kAmavaguttega zramA bhagavAn zrImahAvIra vaddhamANe' mAtApitA padhamAna' se pramANe sayu tu. ve mAtApitA // 2 // rAmapAmA bhAvesa bhI nAma 'sahasaMmuie samaNe' sasa muhita bhAta sAmAvi guthI 5-na yAthA tathA samabhAva rAkhavAthI tathA ghora tapasyA karavAthI "zramaNa evuM nAma samajavuM. ve bhaDAvIra se pramANe nAma 42vAnA utanuM pratipAna 42 che. 'bhImaM bhayabheravaM urAlaM avelayaM' bhIma arthAt bayAna4 ane 'maya 1' meTo , mayata bhayo565 hovAthI bhISaNa tathA udAra arthAta pradhAna tathA avicala arthAt pitAnA kartavya mArgathI yamita na thA tayA parIsahaM sahattikaTTa' parISaDa theTa yA prazna vezAne saDana 42vA pAthI devehi se nAma kayaM samaNe bhagavaM mahAvIre' hevA tamanu nAma zrama bhagavAna mahAvIra e pramANe rAkhyuM hatuM eTale ke sAMsArika saghaLA kalezene sahanAra hovAthI dee "mahAvIra' e pramANe nAma rAkhyuM hatuM have bhagavAna zrI mahAvIranA pitAnA nAmanu 4thana re che. 'samaNassa NaM bhagavao mahAvIrassa' zrama bhagavAna zrI mahAvIra svAmInA zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1038 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaeNdha 2 sU.4 a. 15 bhAvanAdhyayanam / mahAvIrasya 'piyA kAsavagutteNaM' pitA kAzyapagotraH AsIt 'tassa NaM tinni nAmadhejA evamAhijnaMti' tasya khalu mahAvIrapitu: trINi nAmadheyAni evam-vakSyamANarItyA AkhyAyantekathyante tathAhi 'taM jahA-siddhatthei vA tadyathA-siddhArthaH iti vA, 'sijjaMsei vA' zreyas iti vA 'jasaMsei vA' yazasvI iti za, tathA ca bhagavato mahAvIrasya pituH siddhArthaH 1 zreyas 2 yazasvI 3 iti trINi nAmadheyAni Asan / bhagavato mahAvIsya mAturnAmAni prarU payitumAha-'samaNassagaM bhagavao mahAvIrasta' zramaNasya khalu bhagavato mahAvIrasya 'ammA vAsihassaguttA' ambA-mAtA vAsiSThagotrA AsIt 'tIseNaM tinninAmadhejjA evamAhijnaMti' tasyAH khalu mahAvIramAtu: trINi vakSyamANAni nAmadheyAni evam-vakSyamANarItyA AkhyAyante-kathayante-'taM jahA-tisalAi vA tadyathA-trizalA iti vA 1 'videha dinnAi vA videhadattA iti vA 2, 'piyakAriNIiyA' priyakAriNI iti vA 3 tathA ca mahAvIramAtuH trizalA 1 videhadattA 2 priyakAriNI iti ca 3 nAmadheyAni trINi Asan iti bhAvaH / samprati svAmI ke pitA bhI kAzyapa gotra vAle the aura 'tassaNaM tinni nAmadhejA' una mahAvIra bhagavAna ke pitA ke bhI tIna nAma evamAhijjati' vakSyamANarIti se kahe jAte haiM 'taM jahA' jaise ki-'siddhatyei vA siddhArtha yaha pahalA nAma, evaM 'sijja sei vA' zreyasa yaha dUsarA nAma aura 'jasaM seha vA' yazasvI yaha tIsarA nAma thA, arthAt zramaNa bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke pitA ke nAma 1 siddhArtha, 2zreyasa aura 3 yazasvI isa prakAra tIna nAmadheya the, aba zramaNa bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kI mAtA kA nAma batalAte haiM-'samaNassa gaM bhagavao mahAvIrassa ammA vAsihassa guttA' zramaNa bhagavAna zrI mahAvIra svAmI ko mAtA vAsiSThagotrA thI 'tIse NaM tini nAmadhejA evamA hijjaMti' usa ke bhI tIna nAma vakSyamANa rUpa se kahe jAte haiM 'taM jahA' jaise ki 'tisalAi vA trizalA yaha pahalA nAma hai aura 'videhadinAi vA' videhadattA yaha dUsarA nAma hai aura 'piyakAriNI ivA' priyakAriNI' yaha tIsarA nAma hai arthAt mahAvIra svAmI kI pAtA ke kramazaH 'piyA kAsavagutteNaM' pitA 4 / 555 gotrana tA 'tassaNaM tinni nAmadhejjA evamAhijjaMti' mane se mahAvIra svAmInA pitAnA 55 pa nAma: // 16yamA 5412nA tA. 'taM jahA' sama-siddhatthevA' siddhAya // 5 nAma che. 'sijjaMseivA' zreyasa 2 // bhI nAma cha. mane 'jasaMseivA' yazatI 240 zrI nAma che. ve zrama bhagavAna mahAvIranA bhAtAnA nAmanu thana 42 che. 'samaNassa NaM bhagavao mahAvIrassa' zrama bhagavAna mahAvIra svAmInA 'ammA vAsirasa guttA' bhAta! vAsi4 gotrotpanna hatA. 'tIseNaM tinninaamdhejj| evamAhi jaMti manA 55 nAma / 1kSyamA zate upAya che. 'taM jahA' 25-'tisalAivA' 'vizA' 40 panAma. ne 'videha dinnAivA' vitta, sA bhI nama che. tayA 'piyakAriNIivA' priyariNI mA zrI nAma cha. arthAta mahAvIra svAmInA bhAtAnA zrI sAgasUtra :4 Page #1039 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1028 AcArAMgasUtre bhagavato mahAvIrasya pitRvyanAmadheyAni prarUpayitumAha-'samaNassa NaM bhagavao mahAvIrassa' zramaNasya khalu bhagavato mahAvIrasya 'pittiae supAse kAsaragutteNaM' pitRvyaH-piturbhrAtA supArzvaH kAzyapagotra AsIt , mahAvIrasya jyeSThabhrAtu mAha-'samaNasaNaM bhagavao mahAvI. rassa' zramaNasya khalu bhagavato mahAvIrasya 'niTe bhAyA naMdivaddhaNe kAsavagutteNaM' jyeSTho bhrAtA nandivarddhanaH kAzyapagotraH khalu AsIt , mahAvIrajyeSThabhrAturnAma nandivarddhanaH AsI dityarthaH bhAgavato mahAvIrasya jyeSThabhaginyAnAmAha-'samaNasma NaM bhagavao mahAvIrassa' zramaNasya khalu bhagavato mahAvIrasya 'jeTTA bhaiNI sudaMsaNA kAsavagutteNaM' jyeSThA bhaginI-svasA sudarzanA kAzyapagotrA khalu AsIt , tathA ca mahAvIrasya jyeSTha svasurnAma sudarzanA iti AsodityarthaH atha mahAvIrasya bhAryAyA nAmAha-'samaNasta NaM bhagavo mahAvIrassa' zramaNasya khalu bhagavato trizalA, videhadattA aura priyakAriNI isa prakAra tIna nAmadheya samajhanA cAhie, ___ aba bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke pitRvya (cAcA) kA nAma batalAte haiM'samaNassa NaM bhagavao mahAvIrassa pittiae supAse kAsavagutte gaM' zramaNa bhagavAn mahAvIra svAmI ke pitRvya arthAtU pitAke bhrAtA kA nAma supArzva kAzyapa gotra the, ___ aba mahAvIra svAmI ke jyeSTha bhrAtA kA nAma batalAte haiM -'samaNassa NaM bhaga vao mahAvIrassa jiTTe bhAyA naMdivaddhaNe kAsavagutteNaM' zramaNa bhagavAna mahAvIra svAmI ke jyeSTha bhrAtA arthAt baDe bhAI kA nAma nandIvardhana kAzyapagotra thA, arthAt zrI mahavIra svAmI kA baDA bhAI kAzyapa gotra nandI vardhana nAma kA thA, aba zramaNa bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kI bar3I bahana ke nAma batalAte haiM'samaNassa NaM bhagavao mahAvIrassa jeTTA bhaiNI sudaMsaNA kAsavagutte NaM' zramaNa bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke jeSThA bhaginI arthAt bar3I bahana kAzyapagotrA sudarzanA nAmakI thI, aura usakA gotra kAzyapa thA, aba zramaNa bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kI bhAryA kA nAma gotra kA pratipAdana karate haiM-'samaNassa NaM kramazaH "trizalA, videhadattA ane priyakAraNI e rIte traNa nAmadheya samajavA, ve mAnanA 4Anu nAma 4AmA Ave che.-'samaNarasa NaM bhagavao mahAvIrassa' bhagavAna mahAvIra svAmInA pitRvya arthAt pitAnA mA5 (11)nu nAma 'supAse kAsava gotteNaM' supA 4 zya5 gavanA tA. huve maDAvIra svAmInA moTAmA nAma matAva che. 'samaNassa NaM bhagavao mahAvIrassa' zrama lagavAna mhaaviirn| 'jeThe bhAyA' moTAmA nAma 'nadivaddhaNe' nanhIvana tuM 'kAsavagutteNaM' 25ne te zya5 gAtrA che. 3 zrama mAvAna mahAvIra svAmInI moTI pAuna nAma cha. 'samaNamsa NaM bhagavao mahAvIrassa' zrama bhagavAna mahAvIra svAmInI 'jeTA bhaiNI' merI nanu nAma sudaMsaNA kAsavagutteNe' suzAnA tuM 2 te 4Azyapa gotrA tA. arthAt 4 / 255 gotramA mela utA. zramamAvAna mahAvIra svAmInI patnInu nAma bhane jAra matAve cha.-'samaNassa zrI sAgasUtra :4 Page #1040 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 4 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1029 , mahAvIrasya 'bhajjA jasoyA koDinnagutteNaM' bhAryA - dharmapatnI yazodAnAma kauNDinya gotrA khalu AsIt tathA ca mahAvIrasya dharmapatnyA nAna yazodA AsIditibhAvaH atha bhagavato mahAvIrasya duhitumAha- 'samaNassa NaM bhagavao mahAvIrassa' zramaNasya khalu bhagavato mahAvIrasya 'ghyA kAsavagutte ' duhitA - kanyA kAzyapagotrA khalu AsIt 'tIseNaM do nAmadhijjA evamA hijjaMti' tasyAH khalu mahAvIraduhituH dve nAmadheye evam vakSyamANarItyA AkhyAyetekathyate tathAhi 'taM jahA - aNujAi vA tathathA - manojjA iti vA 1, 'piyadasaNAi vA ' priyadarzanA iti vA, tathA ca mahAvIrakanyAyAH - anojjA, priyadarzanA ca ityevaM nAmadheyadvaya mAsIt samprati bhagavato mahAvIrasya dauhitryAH nAmadheyamAha - 'samaNasya NaM bhagavao mahAvI. rassa' zramaNasya khalu bhagavato mahAvIrasya 'nattUI ko siyAgute' naptrI - dauhitrI kauzikagotrA khalu AsIt 'vIseNaM do nAmadhijjA eva mAhijjaMti' tasyAH khalu mahAvIradauhitryAH bhagavao mahAvIrassa bhajjA jasoyA koDinnA gutte gaM' zramaNa bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kI bhAryA arthAt dharmapatnI yazodA kauNDinya gotrA thI etAvatA zrI mahAvIra svAmI kI patnI kA nAma yazodA thA aura usakA kauNDinya gotra thA, aba zramaNa bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kI duhitA - kandhA kA nAma batalAte haiM'samaNassa NaM bhagavao mahAvIrassa dhUyA kAsavaguttaNaM' zramaNa bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kI duhitA arthAt kanyA kAiyapagotrA thI aura 'tI seNaM do nAmadhejjA evama hijjaMti' usa ke do nAma vakSyamANa rIti se kahe jAte haiM'taM jahA aNujAivA' piyadasaNAivA' anojA aura priyadarzanA arthAt zrI mahAvIra svAmI ke kanyA kA nAma anojA aura priyadarzanA thA, samprati bhagavAn zrImahAvIra svAmI ke dauhitroM kA nAma batalAte haiM - 'samaNassa NaM bhagavao mahAvIrassa nattUI kosiyA guteNaM' zramaNa bhagavAn zrImahAvIra svAmI kI dauhitrI kauzika gotrA thI aura 'tIseNaM do nAmadhijA evamAhijjaMti' usa ke do nAma of bhagavao mahAvIrassa' zramaNa bhagavAna mahAvIra svAmInI 'bhajjA jasoyA koDinnA gutteNaM' dharma patnInuM nAma yazedA hatuM ane te kauDinya geAtropanA hatA. Dutre zrabhaNu bhagavAna mahAvIra svAmInI punyAnu' nAma satAve che. 'samaNassa NaM bhAgao mahAvIrarasa dhUyA' zrama lagavAna mahAvIra svAmInI unyA 'kAsavagatteNaM' azya gotrA tA. 'tI' do NAmadhenjA evamamAhijjati' temanA me nAma vakSyamANu rIte Desa che. 'taM jahA' te yA pramANe 'aNujjAivA piyadasaNAivA' ne priyadarzanA arthAt mahAvIra svAmInI kanyAnuM nAma anejA ane priyadarzInA ema be nAma hatA ! have bhagavAna zrImahAvIra svAmInA lAnu nAma se che. 'samaNamsaNaM bhagavao mahAvIrassa nattaI ' zrabhazu bhagavAna zrI mahAvIra svAmInA loka 'kosiyAgutteNaM' ziSTha gotrA hutI bhane 'tIseNaM zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1041 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1030 AcArAMgasUtra dve nAmadheye evam-vakSyamANarItyA AkhyAyete-kathyete tathAhi 'taM jahA-sesavaI ivA jasavaIivA' tadyathA-zeSavatI iti vA, 1, yazasvatI iti vA 2, tathA ca mahAvIrasvAmino dauhitryAH zeSavatI, yazasvatI ca iti nAmadheyadvayamAsIditi bhAvaH // sUtra 3 // mUlam-samaNassa gaM bhagavao mahAvIrassa ammApiyaro pAsAvacci jjA samaNovAsagA yAvi hotthA, teNaM bahUI vAsAiM samagovAsagapariyAgaM pAlaittA chaNhaM jovanikAyANaM sArakkhaNanimittaM AloittA nidittA garihittA paDika mittA ahArihaM uttaraguNapAyacchittAiM paDivajittA kusasaMthAragaM durUhittA bhattaM paJcakkhAyaMti, bhattaM paJcakkhittA apacchimAe mAraNaMtiyAe saMlehagAe jhusiyasarIrA kAlamAse kAlaM kiccA taM sarIraM vippajahittA accue kappe devattAe uvavannA, tao NaM Au. kkhaeNaM bhavakkhaeNaM ThiikkhaeNaM cue caittA mahAvidehevAse carameNaM uslAseNaM sinjhissaMti, bujhistaMti, muccissaMti, parinivvAissaMti, savvadukkhANamaMtaM karissaMti // sU0 5 // chAyA-zramaNasya khalu bhagavato mahAvIrasya ambApitarau pApitye zramaNopAsako cApi abhUtAm, tau khalu bahUni varSANi zramaNopAsakaparyAyaM pAlayitvA paNNAM jIvanikAyAnAM saMra. kSaNanimittam Alocya ninditvA gahitvA pratikrampa yathAIma uttaraguNaprAyazcittAni pratipadyakuzasaMstArakaM durUhya bhaktaM pratyAkhyAtaH bhaktaM pratyAkhyAya apazcimayA mAraNAntikayA saMlekhanayA zoSitazarIrau kAlamAse kAlaM kRtvA tuccharIraM vigrahAya acyute kalpe devatayA utpannau, tataH AyuH kSayeNa bhavakSayega sthitikSayeNa cyutau cyutvA mahAvidehavarSe carameNa ucchvAsena setsyataH bhotsye te mokSyataH parinirvAhayataH sarvaduHkhAnAmantaM kariSyataH // 50 5 // ____TIkA-'samprati bhagavato mahAvIrasvAminaH mAtApitroH zramaNopAsanAdvArA tapazcaryayA acyuta nAma dvAdaza devaloprAptya tata yutvA mahAvideha kSetrotpattyA'nte siddhiprApti prarU. payitumAha-'samaNassa NaM bhagavao mahAvIrassa' zramaNasya khalu bhagavato mahAvIrasya-'ammAdhi yaro' ambApitarau-mAtApitarI 'pAsAyaccijA' pApitye - pArzvanAthasya tIrthakRtaH ziSyavakSyamANa rUpa se kahe jAte haiM-'taM jahA sesavaiyA' jase ki-zeSavatI. aura 'jasavaIi vA' yazasvatI arthAt mahAvIra svAmIjI kI dauhitrI (natinI) kA nAma zeSavatI aura yazasvatI thA aura usa kA gotra kauzika thA / suu04|| do namadhijjA' temanA meM nAma 'evamAhijjaMti' mA pakSya bhaae| prA2yI 4sA cha. 'taM jahA' rema-sesavaIivA jasavaIivA' zeSatA bhane yastI se pramANe tA. sU0 4 // zrI.mAyA sUtra:4 Page #1042 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmabha kAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 sU0 5 a. 15 bhAvanAdhyayanam ___ 1031 paramparAyAM sampannau, pArzvanAthasevako bhUtvA 'samaNobAsagA yAvi hotthA' zramaNopAsako cApi abhUtAm 'te NaM bahUI vAsAI tau khalu--zramaNasya mahAvIrasya mAtApitarau trizalAsiddhArthoM bahUni varSANi 'samaNovAsagaparimAgaM pAlaittA' zramaNopAsakaparyAyam-zrAvakadharma pAlayitvA 'chaNhaM jIvanikAyANaM' SaNNAM jIvanikAyAnAm-pRthivIkAya-apkAya-tejaskAya-vAyukAya vanaspatikAya sAtmakajIva samUhAnAm 'sAraka khaNanimittaM' saMrakSaNanimittaM saMrakSaNArtham 'AloittA' Alocya-AlocanAM kRtvA niMdittA' ninditvA-AtmanaH sAkSinindAM kRtvA ___TIkArtha-aba zramaga bhagavAn vItarAga zrImahAvIra svAmI ke mAtA pitA ko zramaNoM kI upAsanA dvArA aura tapazcaryA se acyuna nAma kA bArahavAM devaloka prApta huA, bAda meM vahAM se arthAt bArahavAM devaloka se cyuta hokara mahAvideha kSetra meM utpatti huI aura anta meM siddhi prApta huI ina sabhI bAtoM kA nirUpaNa karate haiM-'samaNassa NaM bhagavao mahAvIrassa ammApiyaro pAsAvaccijA, samaNo vAsagA yAvi hotthA' zramaNa arthAt jaina sAdhu vItarAga bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke mAtA pitA ko arthAt trizalA nAma kI mAtA ko tathA siddhArtha nAma ke pitA ko zrIpArzvanAtha tIrthakara ke ziSya paramparA meM prApta hone kA avasara milA yAne tIrthakRt bhagavAn zrI pArzvanAtha prabhu ke pAsa dIkSA pravrajyA ko grahaNa kara zramaNa jaina sAdhuoM ke bhI upAsaka hue / 'te NaM bahUI vAsAiM samaNovAsagapariyAgaM pAlaittA' ve donoM zramaNa bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke mAtA pitA arthAta trizalA aura siddhArtha bahata barSo taka zramaNoM ke upAsaka paryAya kI arthAt zrAvaka dharmakA pAlana kara-'chaNaM jIvanikAyaM-cha jIvanikAyoM kA yAne pRthivikAya-apkAya tejAkAya-vAyukAya vanaspatikAya aura asarUpa jIva samUhoM kA-'sArakhaNanimittaM AloittA' saraMkSaNa ke liye Alocana kara aura 'niMdittA TIkAIhave zramaNa bhagavAnanA mAtApitAne bAramA devale kanI prApti ane tyAMthI zyuta tha62 mahAvita kSetramA pattI bhane siddhiAninu 4thana 42vAmAM Ave che'samaNa ssa NaM bhagavao mahAvIrassa' zrama bhagavAna mahAvIra svAmInA 'ammApiyaro paasaavccijJA' mAtApitAne arthAt trizalA nAmanI mAtAne ane siddhArtha nAmanA pitAne pArzvanAtha tIrthakaranI ziSya paraMparA prApta thavAno avasara maLe. arthAt tIrthaMkara pArzvanAtha prabhu pAse. dIkSA graha 4zana 'samaNovAsagA yAvi hotthA' zrabha jaina sAdhusonA pAsa thayA. 'teNaM bahaI vAsAiM tamAme arthAt zrama napAnanA mAtApitA theTa trizalA bhane sAtha the bhanna 5 1 5yanta 'samaNovAsagapariyAgaM paalitt|' zramAnA pAsapAnI yoyane arthAt zrA34 dhamanu pAsana parIne 'chaNhaM jIvanikAyANaM' cha niyAnu arthAt pRthvIkAya-aSkAya-tejaskAya-vAyukAya-vanaspatikAya ane trasakAyarUpa jIvasamUhonA 'sArakkhaNanimittaM sarakSaNa bhATa 'AloittA' mAsoyanA prazane bhane 'nidittA' ni rIna zrI aayaa| sUtra : 4 Page #1043 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1032 AcArAMgasUtre 'garihittA' garhitvA-guruprabhRtInAM sAkSye mahaNAM kRtvA 'paDikamittA' pratikramya--pApakaryataH nivRttirUpaM pratikramaNaM vidhAya 'ahArihaM uttaraguNapAyacchittAI paDivajittA' yathAIm-yathAyogyam uttaraguNaprAyazcittAni-mUchottaraguNasambandhiprAyazcittaM pratipadya svIkRtya gRhItvetyarthaH 'kusasaMthAragaM durUhittA' kuzasaMstArakam- kuzAsanam duruhya-bhArUhya kuzAsane upavizyetyarthaH 'bhattaM paccakkhAyaMti' bhaktaM pratyAkhyAtaH bhakta pratyAkhyAnanAmakam anazamaM svIkuruta ityarthaH 'bhattaM paJcakkhittA' bhaktaM pratyAkhyAya-bhaktapratyAkhyAna nAmakam anazanavrataM vidhAya tadanantaram 'apacchimAe mAraNaMtiyAe saMle haNAe' apazcimayA -antimayA mAragAntikayA saMlekhanayA-zarIrasaMlekhanayA 'jhusiyasarIrA' zoSitazarIrau-zarIre zuSke kRtvA 'kAlamAse kAlaM kiccA' kAlamAse- yathAsamaye kAlaM kRtvA-mRtyuM prApya 'taM sarIraM vippajahitA' tat zarIramaudArikazarIre vigrahAya-tyaktvA 'accue kappe' acyute kalpe-dvAdaze devaloke-acyuta nAmakadvAdaze vimAne 'devattAe upabannA' devatvena upapanau-utpannau ityarthaH 'tatroNaM Au. niMdA kara arthAt apane AtmasAkSitA meM niMdA karake-garihittA' guru AcArya vagairaha ke sAmane garhaNA karake aura paDikkamittA' pratikramaNa kara yAne pUrvakRta pApa karma se nivRtti rUpa pratikramaNa kara 'ahArihaM uttaraguNagAyabchitAI' arthAtyathAyogya uttaraguNoM kA prAyazcitta arthAtU mUlottara guNa saMbaMdhI prAyazcittake 'paDivajittA' svIkAra kara 'kusasaMthAragaM dahittA' kuza saMsthAraka yAne kuzAsana para baiThakara 'bhattaM paccakkhAyaMti' bhaktapratyAkhyAna nAmakA anazana-saMthArA ko svIkAra kiyA 'bhattaM paccakkhittA' evaM bhakta pratyAkhyAma nAmaka anazanavata kara 'Avicha bhAe' usake bAda apazcima arthAt aMtima 'mAraNaMtiyAe saMlehaNAe' mAraNAntika zarIra saMlekhanA ke dvArA 'jhusiyasarIrA' zarIra ko sukhAkara 'kAlamAse kAlaM kiccA' yathAkAla yAne yathAsamaya kAla karake arthAt mRtyu ko prApta karake 'taM saroraM viSajahitA' usa zarIra ko arthAt audArika zarIra ko chor3akara 'accue kappe' acyuta kalpameM yAne acyuta nAmake dvAdaza veM arthAta pAtAnI sAkSipamA ni 4zana tathA 'garahittA' zu3 mAyAya vizeranI sAmI / zana tathA 'paDikkaM mittA' pratibhae arthAta pAnI nivRtti35 pratibhaey 1za 'ahArihaM' yathAI yAyogya 'uttaraguNa pAyacchittAI paDivajjittA' uttara guNanA prAyazcitta arthAta bhUsAttara su dhA praayshcittne| vaa4|2 4rIna 'kusasaMthAragaM duruhittA' 1sayA24 seTa hai hama nA mAsana52 mesIne 'bhattaM paccakkhittA' mata pratyAdhyAna nAmanA sanasanI svA12 5zana 'apacchimAe mAraNaMtiyAe' 55zcima arthAta chetrI bhANAlita 'saMlehaNAe' somanA dvArA 'jhusiyasarIrA' 122 suvIne 'kAlamAse kAlaM kicA' ythaa|| 2 hai ye:25 samaye 3 rIne meTa bhrne| 2042 40 'taM sarIraM vipajahitA' se zIrane arthAta mohori zarIrane ch|31 'accue kappe devattAe ubavannA' ayuta ka9pamAM arthAt ayuta nAmanA bAramA vimAnamAM eTale ke azruta nAmanA bAramA zrI sAgasUtra :4 Page #1044 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1033 marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 s. 5 a. 15 bhAvanAdhyayanam kkhaeNaM 'tataH khalu-tadanantAm AyukSayeNa-devabhavakSayaM kRtvA sthitikSayeNa-devasthitikSayaM kRtvA 'cupa caittA' cyutaH-tasmAd acyutanAmadvAdazadevalokAt cyavanaM kRtavantau, cyutyAtataH cyavanaM kRtvA 'mahAvidehe vAse' mahAvidehe varSe-mahAvidehakSetre ityarthaH 'carameNaM ussAseNaM' carameNa-antimena ucchavAsena-zvAsaprazvAsena-zvAsocchvAsena ityarthaH 'sijjhissaMti' setsyataH-siddhi prApsyataH, 'bujhissaMti' bhotsyete-bodhaM lapsyate 'muccissaMti' mokSyete karmabandhamokSaM lapsye te 'parinivvAissaMti' parinirvAspataH-nirvANaM prApspata, 'savvadukkhANamaMtaM karissaMti' sarvaduHkhAnAm antaM kariSyataH-sarvaprakAraka duHkhanAzaM vidhAsvata ityarthaH // 20 // vimAna meM arthAt acyuta nAmake bAhara devalokameM 'devattAe ughavanne' deva rUpa meM utpanna hue 'taoNaM' usake bAda yAne dvAdaza ve devaloka meM utpanna hone ke bAda 'AukkhaeNaM' Ayu ke kSaya se arthAt devaloka meM rahane kI Ayu kA kSaya karake aura 'bhavakkha eNaM' bhavakSaya yAne deva bhava kA kSaya karake aura 'ThivakhaeNaM' deva sthiti kA kSaya karake 'cue' cyuta arthAt acyuta nAmake bAraha vAM devaloka se cyavana kiyA aura 'cahattA' usa bArahavAM devaloka se cyavana karane ke bAda 'mahAvidehe vAse carameNaM jassAseNa' mahAvideha kSetrameM carama ucchavAsa arthAta aMtima zvAsa ucchvAsa lekara 'sijjhirasaMti' siddha hoMge yAne siddhi ko prApta kareMge aura 'bujhissaMti bodha ko prApta kareMge yAne tatvajJAnarUpa viziSTa jJAna ko prApta kareMge aura 'muccirasaMti' arthAta karmabandhanoM se chuTakArA prApta kareMge aura 'parinivvAirasaMti' nivArNa ko prApta kareMge aura 'satva dukkhANamaMtaM karissaMti' evaM sarva duHkho kA aMta kareMge / arthAt sabhI prakAra ke prArabdha saMcita vartamAna karma janya duHkhoM kA nAza kareMge etAvatA zramaNa bhagagana zrI mahAvIra svAmI ke trizalA nAma kI mAtA aura siddhArtha nAma ke pitA zrI pArzvanAtha tIrthakara heksAmA hevapaNAthI utpanna pyA. 'taANaM AukkhaeNa bhavakkhaeNaM ThiikkhaeNaM' te pachI arthAt bAramA devalekamAM utpanna thayA pachI ayunA kSayathI arthAt devalokamAM rahevAnI AyuSya samApta karIne ane bhAvakSaya arthAt devabhavane kSaya karIne tathA devasthitine kSaya 4212 2yuta AyAt 52yuta nAmAnA mA2mA mAthI cura' -yana yu bhane 'caittA' se mAramA nasAthI 2441 42 'mahAvidehe vAse' mAvi kSetramA 'carameNaM umsAseNa' 22 627sa arthAt matima zvAsa 201||s ne 'sijjhissaMti' siddha ze. maryAta siddhi prApta 422. tathA 'bujhissaMti' mA prAta 422. arthAt tajJAna 35 vizeSa 542nA jJAna prApta 42ze. tathA 'muccissaMti' bhuta tharI meTa 3-4madhanAyI zUTi 4. tathA 'parinivvAissaMti' nifey prApta 42ma 'savvadukkhANamaMtaM karissaMti' sarva duHkhane aMta kaze. arthAt badhA prakAranA prArabdha saMcita vartamAna karma janya duHkhone nAza karaze. kahevAne bhAva e che ke zramaNa bhagavAna mahAvIra svAmInA prA0 130 zrImAyA sUtra:4 Page #1045 -------------------------------------------------------------------------- ________________ __ AgarAMgasUtre mUlam-teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM samaNe bhagavaM mahAvIre nAe nAyaputte nAyakulanibvatte videhe videhadinne videhajacce videhasUmAle tIsaM vAsAiM videhaMsi tikaTu agAramajhe vasittA ammApiUhiM kAlagaehiM devalogamaNupattehiM samattapainne ciccA hiraNaM ciccA suvaNaM ciccA balaM ciccA vAhaNaM ciccA dhaNakaNagasyaNasaMtasArasAvaijjaM viccha. hitA vigovittA vissANittA dAyAresu NaM dAittA saMvaccharaM dalaittA je se hemaMtANa paDhame mAse paDhame pakkhe magasirabahule tassa NaM maggasirabahulassa dasamIpavakheNaM hatyuttarAhi nakkhatteNaM jogamuvAgae abhinikkhamaNAbhippAe yAvi hutthA // suu06|| chAyA-tasmin kAle tasmin khalu samaye zramaNo bhagavAn mahAvIro jJAna: jJa.taputraH jJAtakulanivRtaH videhaH videhadattaH videhAcaH videhasukumAraH viMzadvarSANi videhe iti kRtvA agAramadhye uSitvA ambApitroH kAlagatayoH devalokamanuprAptayoH samAptapratijJaH tyaktvAhiraNyaM tyaktvA suvarNam tyaktvA balam , tyaktvA vAhanaM tyaktvA dhanakanakaratnasatsArasvApateyaM vicchadha vigopya vizrANbha dAraSu khalu dAnaM dattvA paribhAjya saMvatsaraM davA yo'sau hemantAnAM prathamo mAsaH prathamaH pakSa: mArgazIrSabahulaH, tasya khalu mArgazIrSabahulasya dazamIpakSe khalu hastottarAmiH nakSatreNa yogamupAgate candramasi abhiniSkramaNAbhiprAyazcApi abhUt // 6 // ke pAsa pravrajyA grahaNa kara zramaNa jaina sAdhuoM kI paricaryA upAsanA karake bahuta varSo taka saMyama dharma ko svIkAra kara-pAlana karate hue pRthivIkAya vagairaha che prakAra ke jIvanikAyoM kA saMrakSA ke nimitta AlocanAdi karake pApakarmoM se nivRtta hokara yathAyogya mUlottara guNa sambandhI prAyazcitta kara kuzAsana para baiThakara bhakta pratyAkhyAna kara antima mAraNAntika zarIra kI saMlekhanAdvArA zarIra sukhAkara yathAsamaya mRtyu ko prAptakara ke acyuta devaloka se Akara mahAvideha kSetra meM antima ucchavAsa lekara mokSa ko prApta hue ||suu0 5 // trizalA nAmanA mAtA ane siddhArtha nAmanA pitAe pArzvanAtha tIrthaMkaranI pAse dIkSA grahaNa karIne zramaNa-jaina sAdhuonI paricaryA arthAt sevA upAsanA karIne ghaNA varSo paryanta zrAvaka dharmane svIkAra karIne tenuM pAlana karIne pRthvIkAya vigere cha prakAranI jIvanakAryonA saMrakSaNa nimitte AlecanAdi karIne pApakarmothI nivRtta thaIne yathAyogya mUlattara guNa saMbaMdhI prAyazcitta karIne darbhAsana para besIne bhakta. pratyAkhyAna karIne aMtima mAraNatika nAmanI zarIranI saMkhanA dvArA zarIrane sukAvIne gya samaye mRtyune prApta karIne amRta devakathI AvIne mahAvideha kSetramAM aMtima uchUvAsa laIne mekSagatine pAmyA. e sU0 5 che zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1046 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 6 a. 15 bhAvanAdhyayanam TIkA-samprati bhagavato zrImahAvIrasvAmino dIkSAgrahaNasaMkalpaM prarUpayitumAha--'teNaM kAleNaM teNa samaeNa' tasmin kAle tasmin samaye khalu caturthe Arake bahuvyatikrAnte sati 'samaNe bhagavaM mahAvIreM zramaNo bhagavAn mahAvIraH 'nAe nAyaputte' jJAtaH-jJAtavaMzIyaH jJAtaputra:-jJAtavaMzIyasiddhArthaputraH, 'nAyakulanivvatte' jJAtakulanivRtaH jJAtakurasya candravad AhAdakaH 'videhe videhadinne videhaH-vajranArAcasaMhanana samacaturasrasaMsthAnatvAd viziSTadeha(zarIra) sampannaH, videhadatta:-trizalAyAH videhadattAyAH putratvAt mahAvIro'pi videhadatta ityupavarya te 'videha jacce videhasUmAle videhAcaH-trizalAyAH zarIrotpannatvAt kAmadevoparivinayaprAptikaraNAcca zrImahAvIro videhArca ityucyate, videhasukumAra:-gRhasthAvAse atyanta TIkArtha-aba bhagavAna vItarAga zrI mahAvIra svAmI ke dIkSA grahaNa karane kA saMkalpa batalAte haiM-'teNaM kAleNaM, teNaM samaeNaM, samaNe bhagavaM mahAbore nAe' usa kAla aura usa samaya arthAt caturtha Araka ke bahata se kAla ke bIta jAne para zramaNa bhagavAn zrI mahAvIra svAmI jJAta yAne jJAtavaMzIya evaM 'nAyaputte' jJAtaputra arthAt jJAtavaMzIya siddhArtha kA putra aura 'nAyakulanivvatte' jJAta kula ko candramA ke samAna prakAzaka AhlAda janaka aura 'videhe' videha arthAt viziSTa dehavAlA arthAt vajra nArAca saMhanana ke samAna caturastra saMsthAna hone se yAne atyanta suDola nAka kAna kandhA vagairaha avayavoM kA saMgaThana vAle zarIra se sampanna aura 'vadehadinne' videhadatta-arthAt videhadattA trizalA ke putra hone se bhagavAna zrI mahAvIra svAmI bhI videhadatta kahalAte the evaM 'videhajacce bhagavAn zrI vItarAga mahAvIra svAmI videhArca yAne trizalA ke zarIra se utpanna hone ke kAraNa aura kAmadeva ke Upara vijaya prApta karane ke kAraNa videhArca bhI kahalAte the, evaM 'videhasamAle' videhasukumAra arthAt bhagavAn zrI mahAvIra TIkAtha-have vItarAga zrI mahAvIra svAmInA dIkSA grahaNa karavAne saMkalpa batAve che. 'teNaM kAleNaM teNa samaeNaM' te Ne anete samaye arthAta yAthA mArA gho| ma samaya pati gayA pachI 'samaNe bhagavaM mahAvIre' zrama mavAna mahAvIra svAmI 'nAe nayaputte jJAta arthAta jJAta zanA mana jJAtaputra nAyakulanivatte' jJAtavazIya siddhArthanA putra mana jJAtakuLane caMdramA samAna prakAzaka AhAdaka tathA videha arthAt vizeSa prakAranA dehavALA arthAta vA nArAca saMhanananI samAna caturastra saMsthAna hovAthI eTale ke atyaMta suDoLa nA, Ana, mamA vigaire savayavAnA sanA zarIrathI yukta tathA videhadinne' vihe datta arthAt vidattA trizalAnA putra hovAnI bhagavAna zrI mahAvIra svAmI paNa videhadatta upAya cha. tathA bhagavAna piit| zrImahAvIra svAmI videha jacce viDAya' arthAt trishlAnA zarIrathI utpanna thayela hovAthI tathA kAmadeva upara vijaya prApta karavAthI videhAce paNa 30 tA. tathA 'videhasu ramAle' vihesumAra mAt bhagavAna zrImahAvIra svAmI zrI mAyA sUtra : 4 Page #1047 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1036 AcArAMgasUtre sukumAratvAd bhagavAna mahAvIro barddhamAnaH 'tIsaM vAsAI videhaMsittikaTu' triMzadvarSANi videha iti kRtvA gRhAvAse nivAsaM kRtvetyarthaH tadAha-'agAramajhe vasittA' agAramadhye-gRhamadhye uSitvA-nivAsaM kRtA 'ammApiUhiM kAlagae hiM' abApitro:-mAtApitroH, kAlagatayoH kAladharmaprAptayoH 'devalogamaNupattehiM devalokamanuprAptayoH satoH 'samattapainne' samAptapratijJaHjIvanmAtApitroH dIkSA'grahaNaviSayaka pratijJAyAH paripUrNatvAt samprati nivRttapratijJa ityarthaH 'ciccA hiraNa' spavatvA hiraNyam-rajatAdidhanaM tyaktvA parityajyetyarthaH 'ciccA suvaNaM' suvasvAmI gRhasthA vasthA meM atyanta sukumAra hone se videha sukumAra bhI kahalAte the, isa prakAra ke jJAtavaMzIya siddhArtha ke putra videha datta evaM videhArca tathA videha sukumAra bhagavAn barddhamAna zrI mahAvIra svAmI 'tIsaM vAsAI videhaMsitti kaTu' tIsa varSa taka videha arthAt gRhasthAvAsa meM nivAsa kara yAne tIsa varSa taka agAra. manjhe vasittA' gRhasthAzrama meM rahakara aura agAra madhya arthAt gRha madhya meM nivAsa karake 'ammApiuhiM kAlagaehiM' mAtA pitA ko kAla dharma prApta karane para yAne trizalA nAma kI mAtA aura siddhArtha nAma ke pitA mRtyu rUpa kAla dharma prApta kara 'devalogamaNupattehiM devaloka anuprApta hone para aura 'samatta painne' samApta pratijJa hone para arthAt jIvita mAtA pitA ke yAne trizalA nAma kI mAtA ke aura siddhArtha nAma ke pitA ke putra rUpa varddhamAna zrI mahAvIra svAmI kI dIkSA grahaNa karane ke bAre meM pratijJA ke pUrNa ho jAne para etAvatA mAtA pitA ke jIvita rahane para 'maiM dIkSA nahIM grahaNa karUMgA' isa prakAra kI zrI mahAvIra varddhamAna svAmI kI pratijJA pUrNa ho jAne para kyoMki unake mAtA pitA trizalA aura siddhArtha donoM hI kAladharma ko prApta kara cuke the isaliye bhaga gRhasthAvasthAmAM atyaMta sukumAra hovAthI videhasukumAra paNa kahevAya che. A prakAranA jJAta vaMzIya siddhArthane putra videhadatta ane videhArca ane videhasukumAra bhagavAna viddhamAna mahAvIra svAmI 'tIsaM vAsAI videhaMsitti kaTu' bIsa varSa paryanta vidve sthApAsamA nivAsa prazana meTale trIsa vaSa sudhA gRhasthAzramamA DIna 'agAramajhe vasittA' magAra madhya arthAt syAvAsamAM nivAsa 3rI 'ammApiuhi kAlagahi' mAtApitA // dhama prApta karavAthI arthAta trizalA nAmanI mAtA ane siddhArtha nAmanA pitAe AyuSya 5 pAthI dharma mAsa 42rI devalogamaNupattehi 4 prAta 42vAthI tathA 'samatta painne' samApta pratijJa thavAthI arthAta jIvatA mAtApitAnA arthAta trizalA nAmanI mAtAnA ane siddhArtha nAmanA pitAnA putrarUpa vaddhamAna mahAvIra svAmInI dIkSA grahaNa nahIM karavA saMbaMdhI pratijJA pUrNa thavAthI eTale ke mAtApitAnA jIvatA huM dIkSA grahaNa karIza nahIM, e prakAranI zrImahAvIra viddhamAna svAmInI pratijJA pUrNa thaI javAthI arthAt mAtA pitA bane kALadharma prApta thaI gayA hatA tethI bhagavAna zrI mahAvIra svAmI nivRtta pratijJAvALA thaIne zrI sAgasUtra :4 Page #1048 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 6 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1037 rNam-kanakAdidhanaM tyaktvA parityajya 'ciccA balaM' balam-caturaGgasenArUpaM balaM tyaktyA 'ciccA vAhaNaM' vAhanam -hastyazvarathAdivAhanaM tyaktvA 'cicA dhaNakaNagarayaNa saMta sArasAvaija' tyaktvA dhanakanakaratna satsArasvApa te yaM-kanakaratnamANikyAdisArabhUtalakSmImapi parityajyetyarthaH 'vicchaDittA' vicchedya-dhanAdidAnaM datvA 'vigovittA' vigopya vizeSeNa tyAgadvArA dhanAdInAM sadupayogaM kRtvA 'vissANittA' vizrANya samyagvyatIya 'dAyAresu dANaM dAittA' dAtRSu vAcakeSu vA dAnaM dattvA 'parimAittA' paribhAjya-vitaraNArtha vibhAjanaM kRtvA vibhAgapUrvakaM vA datcA evaMrItyA 'saMvaccharaM dalaittA' saMvatsaraM-varSaparyantaM yAvat dattvA dAnaM kRtvA 'je se hemaMvAn zrI mahAvIra barddhamAna svAmI nivRta pratijJa hokara 'ciccA hiraNaM'rajatAdi hiraNya dhana ko chor3akara aura 'ciccA suvaNaM' suvarNa kanaka vagairaha dhana kA bhI parityAga kara aura 'ciccA bala' caturaGga bala arthAt hastI sabAra, ghoDe sabAra evaM ratha sabAra tathA paidala isa prakAra caturaGga senAoM ko bhI chor3akara aura 'ciccA vAhaNaM' hAthI ghor3A rathAdi vAhanoM kA bhI parityAga kara aura 'ciccA dhaNa kaNagarayaNa saMtasArasAvahajjaM'dhana kanaka ratna mANikyAdi sArabhUta lakSmI ko chor3akara evaM 'vicchaDDittA' suvarNa kanaka marakana maNi parAga maNi indranIlamaNi vagairaha mANikya jAta tathA dhana dhAnyAdi kA bhI dAna dekara aura 'vigovittA' vigopana kara yAne vizeSa rUpase tyAga-dAna dvArA dhanAdi kA sadupayoga karake aura dhanAdi ko 'vissANittA' vitaraNa karate hue 'dAyAresudANaM dAittA' dIna daridra garIba apAhija aGgahIna pagu lUlhe laMgaDe vagairaha yAcakoM ko dAna dekara yA 'paribhAittA' dhanAdi ko vitaraNa karane ke liye vibhAjana kara yAne kisa ko kyA denA cAhiye isa prakAra jijJAsA yA AkAMkSAoM ko dhanAdi vitaraNa kI vyavasthA karane ke dvArA dUra kara aura 'savaMccharaM dalaittA' varSa paryanta dAna dete hue arthAt eka varSa taka dhanAdi kA dAna karate hue 'je se hemaMtANaM paDhame 'ciccA hiraNaM ciccA suvaNNaM' 24tA riyAI dhanane chana bhane suparNana vire dhananA 54 tyAga rAna 'ciccAbalaM' yaturaMgamA arthAt 76, 25 , 26, tathA paay|| mArItanI yaturaMbha senAnA tyAga 4rI 'ciccA vAhaNa' sAthI 3 mA vaahnaan| 55 tyAga 4rIne 'ciccA dhaNakaNagarayaNa saMtasArasAvaijja vicchaDDittA' 21|pateya arthAt dhana, kanaka, ratnamANikayAdi sArabhUta lakSamIne tyAga karIne tathA tenuM, kanaka marakatamaNi, parAgamaNI, IndranIla maNI vigere mANeka samUha tathA dhanadhAnyAdinuM dAna 4rIna 'vigovittA vipina 42rIne theTave -vizeSa 5412vI vAnavA nAhinA tyAga shu5|| 4rIne 'vissANittA' dhanAhina vita26142tA dAyAresu dANaM dAittA' hIna harida, garINa, hInAMga lUlA laMgaDA, vigere yAcake ne dAna ApIne athavA dhanAdinuM vitaraNa karavA mATe 'paribhAittA' lA pADIna. arthAt ne zu mA 1 me rItanI khAsA AkSAmArnu dhana vitaraNanI vyavasthA hIna tathA 'saMvacchara dalaittA' va paryanta na detA detA zrI sAgasUtra :4 Page #1049 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1038 AcArAMgasUtre tANaM paDhame mAse' yo'sau hemantAnAm RtUnAM prathamo mAsaH 'paDhame pakkhe' prathamaH pakSaH 'maggasira bahule' mArgazIrSa bahulaH - agrahaNamAsa kRSNapakSaH AsIt ' tassa NaM maggasirabahulassa' tasya khalu mArgazIrSabahulasya - agrahaNa kRSNapakSasya 'dasamI pakkheNaM' dazamIpakSe khalu - dazamyAM tithau ' hatthuttarAhiM nakkhatteNaM' hastottarAbhiH - uttarApha lgunIbhiH nakSatreNa saha 'ja' gamuvAgae' yogam-sambandham upAgate candramasi uttarAphAlgunI nakSatreNa saha candrasya yoge satItyarthaH 'abhinimaNAbhipAra yAvihotthA' abhiniSkramaNAbhiprAyaH - dIkSAgrahaNasya vicAraH zubha saMkalpazcApi abhUt, bhagavato mahAvIrasya dIkSAgratraNa saMkalpo'bhUditi bhAvaH / sU0 6 // mUlam - saMtracchareNa hohi abhinikkhamaNaMtu jiNavariMdassa / to atyasaMpayANaM pavattaI putravasUrAo ||1|| egA hiraNNakoDI adeva aNUgA sayasahassA / sUrodayamAIyaM dijjai jA pAyarasuti // 2 // tinneva mAse' hemaMta Rtu ke prathama mAsa rUpa 'maggasira bahule' mArgazIrSa kRSNapakSa ( agrahaNa) ' tassa NaM maggasirabahulassa' usa mArgazIrSa mAsa ke prathama pakSa yAne kRSNa pakSa kI 'dasamI pakkheNaM' dazamI tithi meM aura 'hatthuttarAhiM NakkhatteNaM' hastottara yAne uttarA phAlgunI nakSatra kA caMdramA ke sAtha 'jogamuvAgae' yoga hone para arthAt hemaMta Rtu kA prAraMbha hone para mArgazIrSa agrahaNa mahInA ke kRSNa pakSa kI dazamI tithi meM uttarA phAlgunI nakSatra ke sAtha caMdra ke saMbaMdha hone para isa prakAra ke atyaMta zubha mAMgalika murhata meM 'abhiNikkhamaNAbhi care yAvihotthA' bhagavAn varddhamAna vItarAga zrI mahAvIra svAmA ko dIkSA grahaNa karane ke liye hRdaya meM zubha saMkalpa yA zubha vicAra utpanna huA arthAt bhagavAn zrI mahAvIra svAmIne apane mana meM hemanta Rtu ke Arambha hone para mArgazIrSa - agrahaNa mAsa ke kRSNa pakSa kI dazamI tithi meM uttarAphAlgunI nakSatra meM dIkSA lene kA zubha vicAra kiyA || sU0 6 // 'je se hemaMtANaM paDhame mAse' hemaMta RtunA pahelA bhAsa-mahInAnA 'paDhame pakkhe' pdde| pakSa 'maggasiravahule' bhArgazIrSa' bhAsanA kRSNu pakSamAM tathA 'tassa NaM maggasira bahulassa' bhArgazIrSa' bhAsanI 'dasama! pakkheNaM' hazamI tithimAM ane 'hatthuttarAhiM nakkhetteNaM' stottara arthAt uttarAphAlgunI nakSatramAM 'loLamuvALa' caMdramAnA yAga thayA tyAre arthAt hemanta Rtune prAraMbha thayA tyAre mAzI mahInAnA kRSNa pakSanI dazamI tithimAM uttarA phalgunI nakSatranI sAthe cadranA saMbadha thayA tyAre A prakAranA atyaMta zubhra mAMgalika muhUtamAM vItarAga lagavAna varddhamAna zrImahAvIra svAmIne 'abhiNikkhamaNAbhippA yAvi hotyA' dIkSA grahaNa karavA mATe hRdayamAM zubha vicAra utpanna thayA arthAt bhagavAna zrImahAvIra svAmIe potAnA manamAM hemaMta RtunA AraMbha thayo tyAre mAzI` mAsanA kRSNa pakSanI dasamanA divase uttarA phAlgunI nakSatramAM dIkSA dhAraNa karavAne zubha vicAra karyAM. // sU. 6 5 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1050 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 7 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1039 1 ya koDisayA aTThAsIiM ca huMti koDIo / asiI ca sayasahassA evaM saMcchare dinaM // 3 // vesamaNakuMDaladhArI devA logaMtiyA mahiDrIyA | bohiti yatitthaparaM pannarasasu kammabhUmisu // 4 // baMbhaMmi ya kappaMmI bosort kaNharANo majjhe / logaMtiyA vimANA aTThasuvatthA asaMkhijjA ||5|| ee devanikAyA bhagavaM bohaMti jinavaraM vIraM // savvajagajjIvahiyaM arihaM / titthaM patratehi ||6|| || sU0 7 // chAyA - saMvatsareNa bhaviSyati abhiniSkramaNaM tu jinavarendrasya / tataH arthasampadA pravartate pUrva sUryAt // 1 // ekA hiraNyakoTiH aSTaiva abhyUnakAH zatasahasrAH / sUryodayAdAdau dIyate yA prAtarAza iti // 2 // trINyeva ca koTizatAni, aSTAzItizca bhavanti koTayaH / azItizca zatasahasrANi, etat saMvatsare dattam // 3 // vaizramaNakuNDaladharAH devA lokAntikAH maharSikAH // bodhayanti ca tIrthakaraM paJcadazasu karmabhUmiSu ||4|| brAhme ca kalpe boddhavyAH kRSNarAjeH madhye | lokAntikA vimAnAH aSTasu vistArAH asaMkhyeyAH // 5 // ete devanikAyAH bhagavantaM bodhayanti jinavaraM vIram // sarvajagajjIvahitam arhan ! tIrthaM pravartaya || 6 || 30 7 // TIkA - samprati bhagavato mahAvIrasya dIkSAgrahaNAtprAk dAnavidhiprarUpaNa pUrvakaM lokAntikadevAnAM pratibodhanasvarUpaM nirUpayitumAha- 'saMvaccharaNa hohii abhinivakhamaNaMtu jiNavariM samprati bhagavAn vItarAga barddhamAna zrI mahAvIra svAmI ko dIkSA grahaNa karane se pahale hI dAna karane kI vidhi kA nirUpaNa karate hue lokAntika devoM kA pratibodhana arthAt zrImahAvIra svAmI ke prati prArthanA svarUpa kA nirUpaNa karate haiM TIkArtha- 'saMvaccha reNa hohii abhinikkhamaNaMtu jiNavariMdassa, to asthasaMpayANaM pavattaI puNvasUrAio' // 1 // saMvatsara arthAt eka varSa ke bAda jinavarendra haeNve vItarAga bhagavAna zrIvaddhamAna mahAvIra svAmIe dIkSA grahaNa karatA pahelAM karela dAna karmInI vidhInuM nirUpaNa karatAM lekAntika devAnu pratidhana arthAt mahAvIra svAmI pratyenA upadezanuM nirUpaNa karavAmAM Ave che. TIDArtha' - 'saMvacchareNa hohii abhiNikkhamaNaM tu jinavariMdarasa' me4 varSa pachI kanavarendra bhagavAna zrI mahAvI2 tIrthaMkaranuM' abhiniSkramaNa arthAt dIkSA graDhaNu thaze tyAM sudhI eka va zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1051 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1040 AcArAMgasUtre dassa' saMvatsareNa eka varSAnantaram , bhaviSyati-sampatsyate, abhiniSkramaNam-dIkSAgrahaNaMtu jinavarendrasya-bhagavato mahAvIrasya tIrthakRtaH varSAnantaraM dIkSAgrahaNaM syAdityarthaH, 'to atthasaMpayANaM pavattaI puvvasUrAo // 1 // tataH-tasmAt kAraNAt , dIkSAgrahaNAtpUrvameva ekavarSaparyantam arthasaMpadAnAm-dhanasaMpattInAM dAnaM pravartate pUrva sUrAt-pUrvadizi sUryodayAdArabhya mahAvIrapramonividhiH pravartate ityarthaH etAvatA bhagavAn dIkSAgrahaNAt pUrvam ekavarSe yAvat pratidinaM sAMvatsarikadAnaM varpidAnazca kartumAramate iti phalitam, samprati dAnasaMkhyAmAha'egA hiranakoDI atte| agraNagA sayasahasmA / ' ekA hiraNyakoTi:-eka suvarNamudrAkoTi:, atha ca anyUnakA:-sampUrNAH aSTaiva-aSTau, zatasahasram-aSTalakSa suvarNamudrAdhikAH eka koTi suvarNamudrAH pratidinaM varSaparyantaM dIyate ityarthaH dAnasamayamAha-'sUrodayamAIyaM dijai jA bhagavAn zrImahAvIra tIrthaMkara kA abhiniSkramaNa yAne dIkSA grahaNa hogA etA vatA eka varSa taka bhagavAn zrI mahAvIra svAmI vakSyamANa rIti se aneka prakAra kA pratidina dAna kareMge usa ke bAda bhagavAn zrI mahAvIra svAmI dIkSA grahaNa kareMge isaliye dIkSA grahaNa se pahale eka varSa paryanta artha saMpadAoM kI sUryodaya se lekara bhagavAn zrImahAvIrasvAmI kI dAnavidhi cAlU hogI yAne bhagavAn zrImahA. vIra svAmI dIkSA grahaNa karane se pahale eka varSa paryanta pratidina sUryodaya se Arambha kara eka prahara tIna ghaNTA taka sAMvatsarika dAna aura varSidAna AraMbha kareMge aba dAnavidhi kI sampatti saMkhyA batalAte haiM-'emA hirannakoDI ava aNUNagA sayasahassA' eka koTI hiraNya arthAta eka koTI suvarNamudrA aura anyUnakA arthAt sampUrNa ATha zatasahastra yAne ATha lAkha suvarNa mudrA adhika eka koTI suvarNa mudrA etAvanA eka koTi ATha lAkha suvoM kI mudrA prati dina eka varSa paryanta dAna dene lge| aba dAna karane kA samaya batalAte haiM-'sUro. paryanta bhagavAna mahAvIra svAmI vakyama Na prakArathI aneka prakAranuM dararoja dAna karaze te pachI bhagavAna zrI mahAvIra svAmI dIkSA dhAraNa karaze. tethI dIkSA grahaNa karatA pahelAM eka varSa sudhI 4 sapattiyogI to asthasaMpayANa pavattai pubasurAio' sUryAyathI 22 jAne mahAvIra prabhunI dAnavidhi cAlu thAya che. eTale ke bhagavAna zrI mahAvIra svAmIe dIkSA dhAraNa karI te pahelAM eka varSa sudhI dararoja sUryodayathI AraMbha karIne eka prahara arthAta traNa kalAka sudhI sAMvatsarika dAna ane varSAdAnane AraMbha karaze. vahAna vidhinI sadhyA matAve che. 'egA hiraNNakoDI aTreva aNUNagA sayasahassA' 3 427 Di295 arthAt 4 4 sonAma 2 2 'anyUkA' arthAt saMpUrNa ATha zatasahastra eTale ke eka karoDa ane ATha lAkha suvarNa mudrAo dararoja ApatA hatA e rIte eka varSa paryata dAna ApavA lAgyA. have dAna ApavAnA samayanuM 4thana 72 je.-'sUrodayamAINaM dijjaijjA payarA sutti' sUhiyathI mAralIne 44 sudhI zrI sAgasUtra :4 Page #1052 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1041 marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 7 a. 15 bhAvanAdhyayanam pAyarAsutti // 2 // ' sUryodayAd, Adau-sUryodayam, Arabhya dIyate yA-aSTalakSAdhikaikakoTiH prAtarAzaH eka praharaparyantamityarthaH, sUryodayAdArabhya ekapraharaparyantaM tat-pUrvoktasaMkhyakasuvarNa mudrAdAnaM doyate bhagavatA iti sArAMzaH, atha pratidinoktadAnasaMkhyAyA varSaparyanta saMkalanena sampUrNadAnasaM vyAmAha-'tinneva ya koDisayA ahAsII ca huMti koDIo' trINyeva ca koTizatAni-trINi arbudAni (araba) aSTAzItizca bhavanti koTayaH 'asiiM ca sayasahassA evaM saMvaccha re dinnaM // 3 // ' azI tizca zatasahasrANi azItilakSANi ityarthaH etAvatA etat-azItilakSAdhika-aSTAzItiko TayadhikAbudatrayamitAH (3888000000) suvarNAmudrAH dAnam ekasmina saMvatsare-varSe dattam-vitINa bhagavatA vIreNetyarthaH, samprati laukAntikadevAnAM bhagavantamprati pratibodhanaM prarUpayitumAha- 'vesamaNa kuMDaladhArIdevA logaMtiyA mhiddiiyaa|' vaizramaNa kuNDaladhAriNo devAH laukAntikAH mahaddhikA:-mahARddhisampannAH laukAntikA devAityarthaH dayamAIyaM dijaijjA payarAsutti' sUryodaya se Arambha kara eka prahara paryanta arthAt sUryodaya se lekara tIna ghaNTAtaka lagAtAra ATha lAkha eka karoDa suvarNa mudrA (asarphI)mohara kA dAna bhagavAnzrI mahAvIra svAmI karate the| aba pUrvokta ATha lAkha eka koTI suvarNamudrA kA pratidina dAna kI saMkhyA kA varSa paryanta saMkalana (parigaNana) karake sampUrNa dAna saMkhyA kA nirUpaNa karate haiM-'tinneya ya koDisayA aTThAsIiM ca hRti koddiio|| asII ca sayasahassA evaM saMva. cchare dinna' / tIna koTizata arthAt tIna arbuda (araba) aura aThAzI koTI aura assI lAkha arthAt tIna araba aThAzI kaDoka aura assI lAkha 3888000000 suvarNa mudrA eka varSa meM bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ne garIba dIna duHkhI yAcakoM ko vitaraNa kiyaa| __ aba bhagavAn zrImahAvIra svAmI ko lokAntika devoM ne pratibodhana arthAta upadeza kA nirUpaNa karate haiM-'vesamaNakuMDaladhAro devA logaMtiyA mhiddiiyaa| bohiMti ya titthayaraM pannaramasu kammabhUmIsu' vaizramaNa kuNDaladhArI lokAntika lAgaTha eka karoDa ane ATha lAkha sonAmaheronuM dAna bhagavAna zrI mahAvIra svAmI ApatA hatA. have dararoja eka karoDa ATha lAkhanA kamathI A patA eka varSanI dAna saMkhyA sUtra52 gAve che. tinnevaya koDisayA' se| 42 / 4 arthAt tra] 24deg54 'advAsII ca saya huMti koDIo' 4. mayAsI / 'asIiM ca sayasahassA' mesI arm arthAt traya ama04 madhyAsI / bhane mesI sonaamddaare| 'eyaM savacchare dina' / varSamAM bhagavAna zrI mahAvIra svAmIe garIba dIna duHkhI yAcakone vaheMcyA. have bhagavAna zrI mahAvIra svAmIne kAtika dee Apela pratibaMdhana arthAt 753zanu ni3595 42 cha.' vesamaNakuMDaladhArI devA logaMtiyA maha iDhiyA' vaizrama dhArI kAntika deva arthAta atyaMta samRddhivALA lekanikadevee bhagavAna tIrthakara jInendra vIta A0 131 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1053 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1042 AcArAMgasUtre 'bohiMti ya titthayaraM panara sasu kammabhUmImu' bodhayanti ca -pratiyodhanaM kurvanti tIrthaGkaraMbhagavantaM paJcadazasu karmabhUmiSu-paJcadazakamabhUmipu avatAradhAriNaM tIrthakRtaM jinendra laukAntikA devAH pratibodhayantItyarthaH, samprati laukAntikadevAnAM nivAsasthAnamAha-'baMbhaMmi ya kappaMmI boddhabbA kaNharAiNo majjhe / ' brAhme ca kalpe-paJcamatamaskAya brahmakalpasya madhye boddhavyAHjJAtavyAH kRSNarAjayaH santi, tanmadhyeityarthaH 'logaMtinA vimANA aTThasu vatthA asaMkhijjA' // 5 // laukAntikAH vimAnA:-laukAntikadevanivAsasthAnAni aSTasu-aSTaprakArakAH, vistArA:-asaMkhyAtA:-asaMkhyAtavistAravantaH aSTaprakArakAH lokAntikavimAnAH santItyarthaH, samprati pratibodhanaviSayamAha- 'ee devanikAyA bhagavaM bohiti jiNavaraM vIraM' etedeva arthAt atyanta samRddhi zAlI lokAntika devoM ne bhagavAn tIrtha kara jinendra vItarAga varddhamAna zrI mahAvIra svAmI ko arthAt paJcadaza pandraha karma bhUmi meM avatAra dhAraNa karane vAle tIrthaMkara bhagavAn zrImahAvIra svAmI ko dharmapracArArtha prati bodhanAtmaka upadeza diyaa| aba lokAntika devoM ke nivAsa sthAnoM kA nirUpaNa karate haiM-' baMbhaMmi ya kappaMmI boddhavvA kaNharAiNo majjhe / logaMtiyA vimANA adRsu vatthA asaM. khijjA // 5 // brAhma kalpa arthAt paJcama tamaskAya rUpa brahmakalpa ke madhya meM kRSNarAji haiM, usa ke madhya bhAga meM lokAntika deyoM' kA nivAsa sthAna ATha prakAra kA hai yAne lokAntika vimAna arthAt lokAntika devoM kA nivAsa sthAna, asaMkhyAta vistAra vAle ATha prakAra ke lokAntika devoM ke nivAsa sthAna rUpa vimAna haiM yAne lokAntika deva ATha prakAra ke nivAsa sthAna rUpa vimAnoM meM nivAsa karate haiN| samprati lokAntika devoM ke bhagavAn vItarAga zrI mahAvIra svAmI ke prati pratibodhana kA svarUpa batalAte haiM-'ee devanikAyA bhagavaM rAga vardhamAna zrImahAvIra svAmIne arthAta paMdara karmabhUmi mAM avatAra dhAraNa karavAvALA 'bohiMtiyaM titthayaraM pannarasasu kammabhUmIsu' bhavAn zrImahAvI2 21||bhiir prayA2 421 // pratibaMdha arthAt upadeza Ape. vasati hevAnA nivAsasthAnAnu ni3593 42vAmAM Ave che.-'babhami ya kappaMmI boddhavvA kaNharAiNo majhe' prahma85 pAyamA tm24||535 brahma85nI madhyamA 409427 che. 'logaMtiyA vimANA asu vatthA asaMkhijjA' tenI kyamA sa4i hevAnA nivAsa sthAna ATha prakAranA che. eTale ke kAtika vimAna arthAt kAntika devanA nivAsa sthAnarUpa vimAne asaMkhyAta vistAravALA ATha prakAranA kAntika tenA nivAsasthAnarUpa che temAM teo nivAsa kare che. have kAtika devee bhagavAna zrI mahAvIra svAmIne Apela pratibaMdhanuM svarUpa batA qAmA sAva cha. 'ee devanikAyA bhagavaM bohi ti jiNaparaM vIraM' mA pUrvAta vanikAya zrI sAgasUtra :4 Page #1054 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 7 a. 15 bhAvanAdhyayanam 2043 pUrvoktAH devanikAyAH-laukAntikadesamUhAH bhagavantaM tIrthakaraM bodhayanti-pratibodhanaM kurvanti, jinavaram -jinendraM bhagavantaM bIram-mahAvIrama, varddhamAnasvAminaM pratibodhayantItyarthaH kiM pratibodhayantItyAha-'sabajagajIvahiyaM arihaM titthaM pavattehi // 6 // he arhan ! tIrthakara ! sarvajagajjIvahitam-nikhilasaMsArijIvakalyANakAraka tIrtham-dharmam , sAdhu-sAdhI-zrAvakazrAvikArUpaM vA tIrtha pravartaya-saMsAravati sakalapANihitArtha dharmarUpatIrtha sthApaya ityevaM laukAntikA devA bhagavantaM pratibodhayantIti bhAvaH // 6 // sU0 7 // __ mUlam-tao NaM samaNassa bhagavao mahAvIrassa abhinikkhamaNAbhippAyaM jANittA bhavaNavai vANamaMtarajoisiya vimANavAsiNo devA ya devIo ya saehiM saehiM rUvehiM saehiM sarahiM nevatthehiM saehiM saehiM ciMdhehiM samviDDIe sabajuIe sababalasamudaeNaM sayAI sayAiM jANavimANAI durUhaMti, sayAI sayAiM jANavimANAI durUhittA ahA bAyarAI puggalAiM parisAuMti parisADittA ahA suhumAiM puggalAI pariyAiMti, pariyAittA uTThe uppayaMti uTTe uppaittA tAe ukiTThAe sigghAe cavalAe turiyAe diyAe devagaIe ahe NaM ovayamANA ovayamANA tirie NaM asaMkhijAI dIvasamuddAI vIikkamamANA vIikamamANA jeNeva jaMbuddIve dIve teNeva uvAgacchaMti, uvAgacchittA jeNeva uttarabohiti jiNavaraM voraM ! saba jagajjovahiyaM titthaM pavattehiM / / 6 / ye pUrvokta devanikAya arthAt lokAntika deva samUha bhagavAn jinendra tIrtha kara zrImahAvIra ko pratibodhana karate haiM ki he arhan ! tIrthakara ! bhagavAn ! mahAvIra svAmin ! Apa sabhI jagat ke jIvoM ke kalyANa kAraka tI ko arthAt dharma ko athavA sAdhu, sAdhvI, zrAvaka, aura zrAvikA rUpa caturvidha tIrtha ko pravartita kariye yAne saMsAra ke andara rahane vAle sabhI prANiyoM ke hitArtha dharmarUpa tIrthakA sthApana kIjie isa prakAra lokAntika devoMne bhagavAna zrImahAvIra svAmI ko upade. zAtmaka pratiyodhana kiyA / sU0 7 // arthAta kAntika deva samUhe bhagavAna jInendra zrI mahAvIra svAmIne pratibaMdha karyo ke "sAva jagajIvahiyaM, arihaM titthaM pavattehi // 6 // man ! tI 42 ! mana mAtU sAdhu, sAvI. zrAvaka ane zrAvikArUpa cAra prakArane tIrthane pravartAve arthAt jagatamAM rahevAvALA badhA prANinA hita mATe dharmarUpa tIrthanuM sthApana kare A prakAre kAtika dee bhagavAn zrI mahAvIra svAmIne upadezAtmaka pratibodha ApesU0 7 | zrI sAgasUtra :4 Page #1055 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1044 AcArAMgasUtre khattiya kuMDapura saMnivesassa uttarapuracchime disIbhAe teNeva jhattivegeNa ovaiyA, tao NaM sakke deviMde devarAyA saNiyaM saNiyaM jANatrimANaM paTTaveti, saNiyaM saNiyaM jANavimANaM paTTavettA saNiyaM saNiyaM jANavimANAo paJccoruhai, saNiyaM saNiyaM egaMtamavakkamai, egatamavakkamittA mahayA vevviNaM samugghA eNaM samohaNai, samohaNittA evaM mahaM nANAmaNikaNagarayaNabhatticittaM subhaM cAru kaMtarUvaM devacchaMda viuvvAi, tassa NaM devacchaMda yassa bahumajjhadesabhAe evaM mahaM sapAyapIDhaM nANAmaNikaNagarayaNabhatticittaM subhaM cArukaMtarUvaM sIhAsaNaM viuvvAi, viuvvittA jeNeva samaNe bhagavaM mahAvIre teNeva uvAgacchai, uvAgacchittA samaNaM bhagavaM mahAvIraM tikkhutto AyAhiNaM payAhiNaM karei, AyAhiNaM payAhiNaM karitA, samaNaM bhagavaM mahAvIraM vaMdai namasai, vaMdittA namasittA samaNaM bhagavaM mahAvIraM gahAya jeNeva devacchaMdae teNeva uvAgacchai, saniyaMsaNiyaM purasthAbhimuhaM sIhAsaNe nisIyAvei, saNiyaM saNiyaM nisoyAvittA sayapAgasayassapAgehiM tillehiM abbhaMgera, gaMdhakAsAIehiM ullolei, ullelittA suddhodaeNa majjAvei majjAvittA jassa NaM mullaM sayasahasse paNaM tipaDolatittie NaM sAhieNaM sIteNaM gosIsarattacaMdaNeNaM aNuliMpar3a, anulipittA IsiM nissAsavA yatrojjhaM varanayara paTTaNuggayaM kusala - narapasaMsiyaM assalAlA pelavaM cheyAriyakaNagakhaiyaMta kammaM haMsalakkhaNaM paTTajuyalaM niyaMsAi, niyaMsAbittA hAraM addhahAraM urasthaM nevatthaM egAvaliM pAlaMcasutaM paTTamauDarayaNamAlAu AviMdhAve, AvidhAvittA gaMdhimaveDhima pUrimasaMghAimeNaM malleNa kapparukkhamitra samalaMkarei, samalaMkarittA duccapi mahayA veuvviyasamugdhAeNaM samohaNai, samohaNittA evaM mahaM caMdapyahaM siviyaM sahassavAhaNiyaM vinaMti taM jahA - IhAmigausamaturaganarama karavihagavAnarakuMjararurusarabha camarasaddUla sIhavaNalayabhatticittalayavijjAharamihuNajuyalajaMtajogajuttaM accIsahassa mAliNIyaM zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1056 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 8 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1045 suniruviyaM misi misita rUvagasahassakaliyaM Isi bhisamANaM bhibbhisamANaM cakkhulloyaNalelaM muttAhalamuttA jAlaMtaroviyaM tavaNIya patraralaMbUsapalaMbaM tamuttadAmaM hAraddhahAra bhUsaNasamoNayaM ahiyapicchaNijjaM paumalayabhatticittaM asogalaya bhatticittaM kuMdalayabhatticittaM nANAlaya bhatticittaM viraiyaM subhaM cArukaMtarUvaM nANAmaNi paMcavannaghaMTA paDAyapaDimaMDiyaggasiharaM pAsAiyaM darisaNijjaM surUvaM-sIyA uvaNIyA jiNavarassa jaramaraNaviSyamukassa | osattamalladAmA jalathalayadivvakusumehiM // 1 // sibiyAi majjhayAre divvaM vararayaNa ruvaciMcaiya / sIhAsaNaM mahariyaM sapAyapIDhaM jiNa rassa ||2|| AlaiyamAlamauDo bhAsurarbudIvarAbharaNadhArI | khomiyavatthaniyattho jassa ya mullaM sayasahassaM ||3|| chou bhateNa ajjharasANeNa suMdareNa jiNo / lesAhiM vijhato AruhaI uttamaM sIyaM ||4|| sIhAsaNe niviTTo sakkIsANA ya dohi pAsehiM / vIryati cAmarAhiM maNirayaNavicitta daMDAhiM // 5 // puvi ukkhittA mANusehiM sAha romakUvehiM pacchA vahaMti deza sura asuga garulanAgiMda // // 6 // purao surA bahaMtI asurA puNa dAhiNaMmi pAsaMmi / avare varhati garulA nAgA puna uttare pAse // 7 // vaNasaMDava kusumiyaM paramasaro vA jahA saraya kAle sohai kusumabhareNa iya gagaNayalaM suragaNehi ||8|| siddhatthavarNava jahA kaNayAravaNaM va caMpavaNaM vA, sohar3a kusumabhareNaM iya gagaNayalaM suragaNehiM // 9 // varapaDabherIjhallari saMkhasaga sahassiehiM turehiM / gayaNatale gharaNiyale tUraninAo para marammo ||10|| tata vitataM ghaNajhusiraM AujjaM caunvihaM bahuvihIyaM / vAhati tattha devA bahUhiM AnadRgasa ehiM // sU0 8|| chAyA - tataH khalu zramaNasya bhagavato mahAvIrasya abhiniSkramaNAbhiprAyaM jJAtvA bhavanapati - vAnavyantara- jyotiSika- vimAnavAsino devAzca devyazva svakaiH svakaiH rUpaiH svakaiH svakaiH nepathyaiH svakaiH svakaiH cihnaH sa sarvayutyA sarvavalasamudayena svakAni svakAni yAnavimAnAni Arohanti, svakAni svakAni yAnavimAnAni Aruhya yathAvAdarAn pudgalAn pari zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1057 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1046 AcArAMgasUtre zAtayanti parizAtya yathAsUkSma n pudgalAn paryAdadate, paryAdAya Urdhvam utpatanti, Urdhvam utpatya tayA utkRSTayA zIghrayA capalayA tvaritayA divyayA devagatyA adhaH avapatantaH tiryag asaMkhyeyAna dvIpasamudrAn vyatikrAmantaH vyatikrAmantaH yatraira jambUdvIpo dvIpaH tatraiva upAgacchanti, upaAgatya yatraiva uttarakSatriyakuNDapurasannivezaH tatraiva upAgacchanti yatraiva uttarakSatriyakuNDapurasannivezasya uttarapaurastyo digmAgaH tatraiva jhaTiti vegena avapatitAH, tataH zakro devendraH devarAjaH zanaiH zanairyAnavimAnaM prasthApayati, zanaiH zanaiH yAnavimAnaM prasthApya zanaiH zanaiH yAnavimAnataH pratyavatarati, pratyavatIya zanaiH zanaiH ekAntamapakAmati, ekAntamapakramya mahatA vaikriyeNa samudghAtena samavahanyate, samavahatya ekaM mahat nAnAmaNikanakaratnabhakticitraM zubhaM cArukAntarUpaM devacchandakaM vikurute, tasya devacchandakasya bahumadhyadezabhAge ekaM mahata sapAdapIThaM nAnAmaNi kanakaratnabhakticitraM zubhaM cArukAntarUpaM siMhAsanaM vikurute, vikRtya yatraiva zramaNo bhagavAn mahAvIraH tatraiva upAgacchati upAgatya zramaNaM bhagavantaM mahAvIraM trikalA AdakSiNaM pradakSiNam karoti, kRtvA zramaNaM bhagavantaM mahAvIraM vandate namasyati, vanditvA namasyitvA zramaNaM bhagavantaM mahAvIraM gRhItvA yatraiva deva nchandakastatraivopAgacchati, zanaiH zanaiH paurastyAbhimukha siMhAsane niSAdayati zanaiH zanaiH niSAgha zatapAkasahasrapAkaiH tailaiH abhyaJjayati gandhakASAyikaiH ullolayati zuddhodakena majjayati, majjayitvA yasya mUlyaM zatasahasreNa tripaTolatikta kena sAdhikena zItena gozIrSakaraktacandanena anulimpati, anulipya ISat nizvAsAtavAhyam varanagarapaTTanodgatam kuzala naraprazaMsitam azvalAlApelavam (zvetam ) chekAcAryakanakakhacitAntakarma haMsalakSaNaM paTTayugalam paridhAyayati, paridhApya hAramarddhahAra murasthaM ne pathyam ekAvalim prAlambasUtram paTTamukuTaratnamAlA AvandhApayati AbandhApya granthimaveSTimapUrimasaMghAti mena mAlyena kalpavRkSamiva samalaMkaroti samalaMkRtya dvitIyamapi mahatA vaikriyasamudghAtena samavahanyate, samavahatya eka mahatI candraprabhAM ziSikAM sahasravAha. nIyAM vikurute, tadyathA-IhAmRgavRSabhaturaganaramakaravihagavAnara kuJjararuruzarabha camara zArdUlasiMha vanalatA bhakticitralatAvidyAdharamithunayugalayaMtrayogyayuktAm arcisahasramAlanIyAM munirUpitAM misImisantarUpakasahasrakalitAm ISad bhisamAnAM bhimisamAnAm cakSulocanalokanIyAm muktAphalapmuktAjAlAntaropitAM tapanIya pragharambUsakapralamcamAnamukAdAmAM-hArArddhahArabhUSaNasamanvitAm adhikaprekSaNIyAm padmalatAbhakticitrAm azokavana bhakticitrAm kundalatA bhakticitrAm viracitAM zubhAm cArukAntarUpAm nAnAmaNi pazcavarNa ghaMTApatAkApratimaNDitAgrazikharAm prAsAdIyAM darzanIyAm surUpAm-zivikA upanItA jinavarasya jarAmaraNa vipramuktasya / avasa kamAlyadAmA jalasthala nadivyakusumaiH // 1 // zibikAyA madhyabhAge divyaM vararatnarUpratibimbitam / siMhAsanaM mahAham sapAdapIThaM jinavarasya // 2 / / alaMkRtamAlAmukuTabhAsu zarIro vraabhrnndhaarii| parihita kSaumikavastraH, yasya ca mUlyaM zatasahasram // 3 / paSThena tu bhaktena adhyavasAnena sundareNa jinaH / lezyAbhiH vizuddhAntaH Arohati uttamAM zivikAm zrI mAyAga sUtra :4 Page #1058 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 8 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1047 / 4 // siMhAsane niviSTaH zakrezAnau ca dvAbhyAM pArvAbhyAm / vI jayataH cAmaraiH maNiratnavicitradaNDaiH / 5 // pUrvam urikSaptA mAnuSaiH saMhRSTa romakUpaiH / pazcAd vahanti devAH sugasura garuDanAgendrAH // 6 // purataH surAH vahanti asurAH punaH dakSiNe pArthe / apare vahanti garuDAH nAgAH punaruttare pArzve / 7 / vanaNDa mitra kusumitaM padmasaraiva yathA zaratkAle zobhate kusumabhareNa iti gaganatalaM suragaNaiH // 8 / / siddhArthavanamiva yathA karNikAravanamiva campakavanamiva zobhate kusuma bhareNa iti gaganatalaM suragaNaiH // 9 // varapaTahamerI jhallarIzaMkhazatasahasraH tUryaH / gaganatale dharaNItale tUrya ninAdaH paramaramyaH // 10 // tatavitataMghanazuSiram Atodyam caturvidhaM bahuvidhaM vA / vAdayante tatra devAH bahubhiH Anartaka zataiH ||suu0 7 // TIkA-samprati bhagavato mahAvIrasya dIkSAgrahaNAbhiprAyaM jJAkhA zakrAdivaimAnikadevAdikRta satkArAdividhi prarUpayitumAha-'toNaM samaNassa bhagavo mahAvIrassa' tataH khalu - mahAvIra kartakasAMvatsarika dAnAnantaram zramaNasya bhagavato mahAvIrasya 'abhinikkhamaNAbhippAyaM jANittA' abhiniSkramaNAbhiprAyaM-dIkSAgrahaNAzayaM jJAtvA 'bhavaNavaivANamaMtarajoisiya vimANavAsiNo devAya devI bhoya' bhavanapati-trAnavyantara-jyotiSika-vimAnavAsino vaimAnikA devAzca devyazca 'sarahiM saehi rUvehi' svakaiH svakaiH-nijaH nijaiH AtmIyarityarthaH rUpaiH-svarUpaiH 'saehiM saehiM nevatthehi' svakaiH svakai H nepathyaiH-veSaiH 'saehi sarahiM ciMdherhi' aba bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke dIkSA grahaNa karane kA abhiprAya jAna kara zakAdi vaimAnika Adi devoM ke dvArA kiye gaye bhagavAn zrImahAvIra svAmIkI satkAra sammAna vidhikA nirUpaNa karate haiM-'tao NaM' usake bAda arthAtU bhagavAn zrImahAvIra svAmI ke sAMvatsarika dAna vidhi leneke anantara-'samaNassa bhagavao mahAvIrassa abhinikkhamaNAbhippAyaM jANittA'zramaNa bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke niSkramaNAbhiprAya arthAt dIkSA grahaNa karane kA Azaya jAnakara - bhava Navai vANamaMtarajoisiyavimANavAsiNo devAya devIoya' bhavanapati vAna vyaMtarajyotiSika vimAnavAsI vaimAnika devo ne aura deviyoMne 'saehiM saehi svehi'-apane apane AtmIya svarUpoM se aura-'saehiM sarahiM nevatthehi have bhagavAna zrI mahAvIra svAmInA dIkSA dhAraNa karavAnA abhiprAyane jANune zakrAdi vaimAnika devAdi dvArA karavAmAM Avela bhagavAna zrI mahAvIra svAminA satkAravidhinuM nirU 555 re che. 'tao samaNassa bhagavao mahAvIrassa' te 5chI mAta mAvAn zrImahAvIra svAmI sAMvatsari hAna vidhi pUrA 4aa pachI zrama bhavAn zrImahAvIra svAmInA 'abhiNikkhamaNAbhippAyaM jANittA' maminimama prAya arthAt dIkSA ghaDa 42vaan| mAyane ongna bhavaNavai-bANamaMtara-joisiyavimANavAsiNo devA ya devIo ya' sanapati, pAnazyantara jyotiSi vimAnavAsI vaimAni vo bhane mane vimAye 'saehi sarahiM rUvehiM pAta ghAtAnA AtmIya 213pothI tathA 'saehiM saehi nevatthehiM' pAtapAtAnA 25cyAthI mAta zrI sAgasUtra :4 Page #1059 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1058 _____ AcArAMgasUtre svakaiH svakaiH cihna:-svasvaparicAyakacihnavizeSaiH yuktAH santaH 'saciDIe sava Ie sabdha. balasamudaeNaM' sarvaddharyA-sarvaprakAraka RddhisampannAH 'sarvAtyA-sarvaprakArakAMtiyuktAH sarvabalasamudAyena-sarvaprakAraka svasvasainyabalasametAH 'sayAI sayAI jANavimANAI' svakAni svakAni-AtmIyAni yAnavimAnAni 'durUhaMti' Arohanti, 'sayAI sayAI jANavimANAI duhittA' svakAni strakAni yAnavimAnAni Aruhya nijanijayAnavimAneSu upavizyetyarthaH 'ahAbAyarAI puggalAI paripADaMti' yathAbAdarAn-yathAsthUlAn pudgalAd-sthUla nissAra pudagalAnityarthaH parizAtayanti-pAtayanti-durI kurvanti 'parisA uttA' parizAtya sthUlapudgalAn zAtayitvA nissArya nissAra sthUlapudgalAn pAtayitvetyarthaH 'ahAsuhumAI puggalAI pariyAiMti' yathAsUkSmAn pudgalAn sArabhUta sUkSmapudagalAnityarthaH paryAdadate-parigRhNanti 'pariyAittA uI uppayaMti' paryAdAya parigRhya Urdhvan-Urdhvalokam -uccarityarthaH utpatantiapane apane nepathyoM se yAne veSoM se evaM - 'saehiM saehi triMdhehiM'-apane apane svarUpoM ke paricAyaka (pahacAna karAne vAle) cihna vizeSoM se yukta hokara-sabdhi Die' sabhI prakAra kI RdviyoM se saMpanna hokara aura sarva prakAra kI yutise yukta hokara 'savva balasamudaeNaM' sabhI prakAra ke apane apane mainyabala ke sAtha 'sayAI sayAiM jANavimANAI durUhaMti'-apane apane AtmIya yAnavimAna para ArUDhahuve 'sayAiM sayAiM jANavimANAI duruhittA' apane apane AtmIya yAna vimAnoM para caDha kara arthAt apane apane yAna vimAnoM meM baiThakara 'jahA bAyarAI' yathA bAdara arthAt sthUla baDe baDe 'puggalAI parisAuMti' nissAra pudgaloM ko parizAtana karate haiM yAne girAte haiM yA dUra karate haiM etAvatA sAra rahita baDebaDe pudgaloM ko nIce girAte haiM aura 'parisADittA' parizAtanakara arthAt nissAra sthUla pudgaloM ko girAkara yAne sAra hIna baDe baDe pudagaloM ko nikAlakara 'ahAnuhumAiM puggalAI pariyAIti' yathA sUkSma arthAt sArabhUta sUkSma choTe choTe pudagaloM ko parigrahaNa karate haiM aura pariyAittA' una sArabhUta sUkSma choTe vAthI tathA 'saehi saehi ciMdhehi' pAtapAtAnA 213pAnA pasyiyanA zivazAyI yuta na 'saviDUDhIe' mA 542nI yathI yuta vana tathA 'sabajjuie' mA 2nI yutithI yuta yana tathA 'sababalasamudaeNaM' 55 // 2 // patapetAnA sainyamanA sAthe 'sayAi saghAi jANavimANAI durU hattA' pAtapAtAna! yAnavimAnAmA mesIna 'ahA bAyarAi pugalAi parisADaMti' yA mA42 arthAt sthUla moTA moTA nissAra pazavona nIya 34ii che. mane 'paDisADittA' 5.2zATana arthAt nissA2 sthUsa, pudavAne 34 hIdhA 5chI theTa sA2nA moTAmoTA pulAne mahA2 44ii 'ahA suhamAI puggalAI pariyAIti' yathAsUkSma nAnA nAnA punasAne ahae che. 'pariyoittA' mane ye sAra bhUta sa65 nAnA nAnA pugatAna ahe| rIne 'uDUDha uppayaMti' 3 bhAt 652nI zrI sAgasUtra :4 Page #1060 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 8 a. 15 bhAvanAdhyayanam utpatanaM kurvanti 'uDU uppaittA' Urdhvam-uccaiH, utpatya-utpatanaM kRkhA 'tAe ukiTAe sigdhAe cavalAe turiyAe' tayA-kayApi vicakSaNayA utkRSTayA-lokottarayA zIghrayA capalayA tvaritayA-ativegavatyA 'divyAe devagaIe' divyayA devagatyA 'aheNaM ovayamANA' adhaH khalu-nIcaiH avapatantaH ApatantaH-bhUmau adhobhAge avataranta ityarthaH 'tirieNaM asaMkhijjAI dIvasamuddAI' tiryak khalu-tiryagloke sthitAn asaMkhyeyAn-aparigaNyAn dvIpa samudrAna 'vIikkamamANA' vyatikrAmantaH-ullaGghayantaH 'vIikkamamANA' vyatikramantaH punaH punarullaGghayantaH 'jeNeva jaMbuddI ke dIve' yenaiva-yasminneva bhAge jambUdvIpo dvIpa: AsIditizeSaH 'teNeva upAgacchati' tenaiva-tasminneva bhAge ityarthaH upAgacchanti AgacchatItibhAvaH AgatA iti tadarthaH 'uvAgacchittA' upAgatya-upAgamya 'jeNeva uttarachoTe pudgala ko parigrahaNa kara-'ur3e uppayaMti'- ardhva arthAt Upara kI ora yAne urdhvaloka ke tarapha utpatana karate haiM yAne uDakara urdhvaloka kI ora jAte haiM aura-'u8 uppaittA'-urdhvaloka kI ora utpatana kara 'tAe ukkiTThAe' koi vilakSaNa avarNanIya utkRSTa arthAt lokottara-'sigghAe cavalAe'- zIghra atyaMta capala arthAt atyaMta caMcala aura-'turiyAe' atyaMta vegazAlI 'divvAe devagaIe' divya devagati se 'aheNaM ovayamANA' nIce ko aura avapatana karate hue yAne bhUmi ke nIce kA bhAgameM utarate hae-'tirieNaM' tiryaka lokameM sthita arthAt tiryaka lokameM virAjamAna-'asaMkhijjAiM dIvasamuddAI' asaMkhyeya yAne nahIM ginane yogya dvIpa samudroM ko-'vIikampramANA vIikkamamANA' lAMghate hue yAne bAra bAra dvIpasamudroM kA ullaMghana karate hue-'jeNeva jaMbUddIvedIve teNeva uvAga. cchaMti' jisI tarapha yAne jisI pRthivo ke eka bhAga meM yA jisI dizA tarapha jambuddhIpa (eziyA) nAma kA dvIpa thA, usI tarapha Ate haiM arthAt Agaye aura 'teNeva uvAgacchittA' usa tarapha ve bhavanapati vAnavyantara vaimAnika devagaNa tarapha eTale ke urva leka tarapha utpatana kare che. arthAt uDIne urvaleka tarapha taya che. mane 'uDUDha uppaittA' Gafats ta239DI 'tAe ukkidAe sigyAe cavalAe' keI vilakSaNa avarNanIya utkRSTa arthAt lekottara zIdhra atyaMta capaLa ane 'turiyAe divvAe devagaIe' satyata zI havya tithI 'aheNaM ovayamANA' niiyn| ta25 15tana 42di 42di uthAt bhUminA nIyanA mAta26 ataratA tirieNaM asaMkhijjAI' tiyAmA bhimAna masadhyAta arthAt // na ya taTavA 'dIvasamuddAI bIikkama. mANA, vikkamamANA' dvIpa samutanu dhana rIna arthAt pAra vA dvIpasamudronuM apana 4zane 'jeNeva jaMbUddIve dIve teNeva uvAgacchaMti' 2 ta26 arthAt 5 / re melAmA arthAt je dizA tarapha jaMbudvIpa (eziyA) nAmane dvIpa have e tarapha Ave che. arthAta bhAvI gayA. ane 'teNeva uvaagcchitt|' tyAM mApAna arthAt ta sapanapati, pAna0ya 2 A0 132 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1061 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1050 AcArAMgasUtre khattiyakuMDapurasaMnivese ' yenaiva-yasminneva bhUbhAge uttarakSatriyakuNDapurasannivezaH- uttaradigvati kSatriyavaMzanivAsasthAnabhUta kuNDapuranAmopanagaram AsIt 'teNeva uvAgacchaMti' tenaiva-tasminneva bhUbhAge upAgacchanti-upAgatA ityarthaH 'uttarakhattiyakuMDapurasaMnivesarasa' uttarakSatriyakuNDapurasannivezasya-uttaradigvatikSatriya kulanivAsasthAnabhUtakuNDa puranAmopanagarasya 'uttarapuracchime disIbhAe' uttarapazcime digbhAge-vAyavyakoNe ityarthaH 'teNeva jhatti vegeNa ovaiyA' tenaiva-tasminneva digbhAge jhaTiti-sapadi zaMghrayeNa vegena-tvarayA avapatitAHsamAgatAH, upasthitA ityarthaH 'taoNaM sakke devide devarAyA' tataH khalu-vaimAnikadevAnaM samAgamAnantaram, zakro devendraH devarAjaH 'saNiyaM saNiyaM jANavimANaM paTTavei' zanaiH zanaiHmandaM mandaM yAnavimAnaM prasthApayati 'saNiyaM saNiyaM jANavimANaM paTTavettA' zanai zanaiH yAnavimAnaM prasthApya 'saNiyaM saNiyaM jANavimANAo paccorUhai' zanaiH zanaiH yAnavimAnAt Akara 'jeNeva uttarakhattiya kuMDapurasaMnivese, teNeva uvAgacchaMti' jisI bhUbhAgameM yAne bhukhaNDa meM uttara dizAvartI kSatriyavaMzIya rAjAoM kA nivAsa sthAna bhUta kuNDapura nAma kA upanagara thA, usI tarapha yAne usI bhUbhAga meM Ate haiM arthAt Agaye aura-'uttarakhattiyakuMDapurasaMnivesassa' uttara digvartI kSatriya vaMzIya rAjAoM kA nivAsa sthAna bhUta kuNDapura nAma ke saMniveza yAne upanagara kA 'uttara puracchime disIbhAe'-uttara pazcima digbhAga-'teNeva zattivegeNa' vAyavya koNa meM jhaTiti atyaMta zIghratAse aura atyaMta svarA yAne atyaMta vegase 'ovaiyA'-avapatana kara upasthita ho gaye aura avapatana kara upasthita hone ke bAda 'taoNaM sakke devide devarAyA' zakra devendra devarAjA-'saNiyaM saNiyaM zanaiH zanaiH dhIme dhIme 'jANavimANaM paTTavettA' yAna vimAnako prasthApita kara yAne bhUmi para utAra kara-'saNiyaM saNiyaM jANavitrANAo paccoruhaha' dhIme dhIme yAna vimAna se bhUmi para utarate haiM arthAt yAna vimAna se utarakara dhIre vaimAni he| tyA bhAvAne 'jeNeva uttarakhattiyakuDapurasaMnivese' 2 bhUmimA bheTave pRthvInAre bhAgamAM uttara dizAnA kSatrIya vaMzanA rAjAonA nivAsa sthAnarUpa kuDapura nAmanuM upanagara tu teNeva uvAgacchaMti' se bhUmi mA ta23 24AyA. bhane 'uttarattiyakuDapurasaMnivesassa' uttara dizA taraphanA kSatriya rAjAonA nivAsasthAnarUpa kuDapura nAmanA saMniveza arthAta apanAnA 'uttarapuracchime disIbhAe' uttara pazcima mA meTale , vAyavya bhuyAmA teNeva jhattipegeNa ovaiyA' (2rAthI arthAt matyata gatithI bhane atyaMta (12theTale atyata 54 15tana 4rIne mApI gayA. 'taoNaM sakke deviMde devagayA' . 5tana rIna mApI gayA 57 hevendra 312 / 04 'saNiya saNiya jANavimANaM paTTavettA' dhIme dhIme yAna vimAnane sthApita 4Ine 'saNiya saNiya jANavimANAo paccorahai' me dhIme dhIme yAna vibhAnathA bhUmI 52 utA. 'paccoruhittA' vimAnamAthA zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1062 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaeNdha 2 sU0 8 a. 15 bhAvanAdhyayanam ___ 1051 pratyavatarati-bhUmau avataratItyarthaH 'saNiyaM saNiyaM ragatamavakkamai' zanaiH zanaiH ekAntam-nirjane sthAne apakrAmati-ekAnte apakramaNaM karotItyarthaH 'egaMtamavakkamittA' ekAntam apakramya 'mahayA veuvieNa samugghAeNaM samohaNaI' mahatA-vizAlena vaikriyeNa samudghAtena samavahanyateprasphoTayati mahAntaM vaikriyaptamudghAtaM karotItyarthaH 'samohaNittA' samavahatya-vaikriyasamudghAtaM kRtvA 'ega mahaM nANAmaNikaNagarayaNabhatticittaM' ekaM mahat nAnAmaNi kanakaratnabhakticitram-nAnAprakArakamarakatAdimaNi suvarNaratnAdicitacitravicitra bhittiyuktam 'mubhaM cAru kaMtarUpaM zumam-maMgalamayaM, cAru-ramaNIyaM kAntarUpam-kamanIyarUpam 'devacchaMdayaM viuvvaI' devacchandakaM-maNDapavizeSam, vikurvate-vikurute vaikriyasamudghAtena niSpAdayatItyarthaH 'tassa NaM se jamIna para utara gaye aura dhIre se pRthivI bhAga para utara kara-'saNiyaM saNiyaM egaMtamavakkamAI' dhIre dhIre ekAMta arthAta nirjana sthAna meM cale jAte haiM yAne ekAMtameM dhIme dhIme cale gaye aura-'egaMta mavakkamittA' ve bhavanapati ghAnavyaMtara vaimAnika devagaNa ekAnta nirjana sthAna meM avakramaNa kara yAne jAkara 'mahayA veuvieNa samugghAeNaM samohaNai' atyaMta vizAla vaikriya samudghAta se praskoTa karate haiM arthAt eka atyanta baDA vaikriya samudghAtakiyA aura-'samohaNittA' vaikriya samudghAta kara 'egaM mahaM nANAmaNi kaNagarayaNabhatticitaM' eka mahAn arthAt atyaMta vizAla nAnA maNi kanakaratna bhakticitra arthAt atyanta baDA eka aneka prakAra ke marakatamaNi panarAgamaNi indranIlamaNi aura suvarNa kanaka nAnA prakArake ratna hIrakAdi se khacita citravicitra bhitti dIvAla kuDaya se yukta 'subhaM cArukaMtarUvaM' zubha maMgala maya cAru ramaNIya evaM kAMtarUpa yAne atyaMta kamanIyaM devacchaMdaya viuvvaI' devacchaMdaka ke arthAt maMDapa vizeSa ko vaikriya samudghAta se niSpAdita kiyA etAvatA bhavana pati vAnavyantara vaimAnika devoMne apanIdivya pratibhA yA alaukika zakti se niSpAdita ho ki jisa nIya utarIna 'saNiya saNiya egatamavakAi' dhIre dhIre sAntamA arthAt sanasa 45 2hita 4id sthAnamA yAyA gayA. mane 'egaMtamavakkamittA' se apanapati pAnatara vaimAni vo ta ni sthAnamA ne 've upieNaM samugghAeNaM samohaNai' satyata vizALa vaikriya samughAtathI prasphaTa kare che. arthAtu, eka atyaMta maTe vaikriya samudraghAta yo mane 'samohaNittA' vaizya samuddhAta 412 'egaM mahaM' se atyata viza 'nANAmaNikaNagabhatticittaM' bhane 42 maNiyo mane nana matiyitra arthAt satyata bhATI eka aneka prakAranA marakata vigere maNi ane suvarNa kanaka tathA aneka prakAranA ratna ana AthI bha43 yiviyitra (AalthA laratthI yuta 'subhaM cArU kaMtarUvaM' zuma bhAgasamaya yA3 2maNIya bhane 41351 arthAt satyata 4bhanIya 'devacchaMdayaM viubaI' hepaccha / arthAt vizeSa prakArano maMDapa vaikriya samudraghAtathI taiyAra karyo. eTale ke bhavanapati vAnagaeNtara zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1063 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1052 AcArAMgasUtre devacchaMdayassa' tasya khalu devacchandakasya-maNDapa vizeSasya 'bahumajjhade sabhAe' bahumadhya deza bhAgemadhyabhAge ityarthaH ' egaM mahaM sapAyapIDhaM' ekaM mahat sapAdapITham pAdapIThasahitam 'nAnAmaNikaNagarayaNabhatticittaM' nAnAmaNikanakaratna bhakticitram - aneka prakArakapadmarAgAmiNa suvarNaratnakhacita citravicitrabhitti sahitam 'subhaM cArukaMtarUvaM' zubham - mAGgalikaM cArU - manoharaM kAntarUpamramaNIyarUpaM 'sIhAsaNaM viubvAi' siMhAsanam vikurute - vaikriyasamudghAtena niSpAdayatItyarthaH 'sIhAsaNaM viunvittA' siMhAsanaM vikurvitvA vikRtya, vaikriyasamudghAtena niSpAdyetyarthaH ko vaikriya samudghAta kahate haiM usa se nAnA prakAra ke ratnAdi se jaDe hue citravicitra kuDya bhitti se yukta eka atyanta vilakSaNa devacchanda yAne maNDapa vizeSa kA nirmANa kiyA yaha phalita huA, 'tassa NaM devacchaMdayassa bahu majja - desabhAe ' ' usa vaikriya samudghAta kriyA dvArA niSpAdita devacchanda yAne maMDapa vizeSa ke bahu madhya bhAga meM arthAt bIca bhAga meM 'egaM mahaM sapAyapITha' eka mahAna atyaMta vizAla sapAdapITha arthAt pAda ko rakhane ke pITha sthAna ke sAtha 'nANAmaNi kaNagarayaNa bhatticittaM' nAnA maNi-aneka prakAra ke padma rAga maNi marakatamaNi indranIla maNi vagairaha se yukta tathA kanaka suvarNa hiraNya rajata hIraka vagairaha ratnoM se jaDe hue citravicitra bhitti kuDya se yukta 'subhaM cAru katarUvaM' zubha atyaMta maMgalamaya cAru atyaMta ramaNIya evaM kAnta rUpa yAne atyaMta kamanIya 'sIhAsaNaM vijacvaDa' sihAsana kA bhI vikurvaNa kiyA yAne bhavanapati vAnavyantara vaimAnika devoMne vaikriya samudghAta rUpa vilakSaNa divyazakti se aneka prakAra ke ratnAdi se jaDe huve aura citravicitra rUpa se camakate hue usa vilakSaNa maNDapa vizeSa ke madhya bhAga meM divya siMhAsana kA bhI nirmANa kiyA aura 'sIhAsaNaM vivvittA' divya nAnA maNi ratna kanaka suvarNAdi vibhUSita ane jayAtiSka deve e petAnI divya zaktithI ke jene banAvelahAya tene vaikriya samuddAta kahe che. tenAthI aneka prakAranA ratnAdithI jaDela citravicitra bhItAvALA eka atyaMta vilakSaNa ahAranA devaccha bheTale } maMDapa vizeSa nirmANu yu 'tassa NaM devacchaMda yassa' vaiDiya samudghAta priyAthI taiyAra resa devaccha kheTale maMDapa vizeSa! 'bahumajjhadesabhAe' jahu madhya bhAgabhAM arthAt vayasA lAgamAM 'ega maha' sapAyapIDha' 4 mahAna atyaMta vizAla sapAhI arthAt paNa rAmavAnu pIDa (mAle) mane 'nANAmaNikaNagabhatticittaM' ne prAranA pdmrAgamaNi, marakatamaNi, IndranIlamaNI vigerethI tathA kanaka suvarNa hiraNya rajata hIrA vigere ratnothI usa citravicitra racanA yukta bhane 'subha' cArU kaMtarUvaM' zubha atya Mta maMgalabhaya atyaMta ramaNIya bhane umanIya upavAjA 'sIhAsaNaM' vijavai' siMhAsananI bidurvA karI. eTale ke bhavanapati vAnabhyaMtara yetiSika vigere vaimAnika devAe vaikriya samudghAtathI arthAt divyazaktithI aneka prakAranA ratnA vigerethI maDhela ane citravicitrarUpathI camakatA mevA me vidyAkSAyu bhaDacanI vayamAM hivya siMhAsananu' nirmANu yu' bhane 'sIhAsaNaM viuvvittA' zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1064 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 8 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1053 'jeNeva samaNe bhagavaM mahAvIre' yenaiva - yasminneva bhUbhAge zramaNo bhagavAn mahAvIraH AsIt 'teNeva uvAgacchai' tenaitra-tasmin eva bhUbhAge upAgacchati' teNeva uvAgacchittA tenaiva tasmi - nneva digbhAge upAgatya 'samaNaM bhagavaM mahAvIraM tikkhutto' zramaNaM bhagavantaM mahAvIraM triHkRtva:vAratrayam 'AyAhiNaM payAhiNaM kare' AdakSiNaM pradakSiNaM karoti, 'AyAhiNaM payAhiNaM karettA' AdakSiNaM pradakSiNaM kRtvA 'samaNaM bhagavaM mahAvIraM' zramaNaM bhagavantaM mahAvIraM 'vaMdai namasai' vandate namasyati ' vaMdittA narmasittA' vanditvA-namasyitvA-vandananamaskAraM kRtvA 'samaNaM bhagavaM mahAvIra' zramaNa bhagavantaM mahAvIram 'gahAya' gRhItvA - AdAya 'jeNeva devacchaMdae teNeva siMhAsana ko vikurvitakara yAne vaikriya samudghAta ke dvArA niSpAdita kara 'jeNeva samaNe bhagavaM mahAvIre' jisI dizA meM zramaNa bhagavAn vItarAga varddhamAna zrImahAvIra svAmI virAjamAna the 'teNeva uvAgacchai' usI dizA meM upasthita hote haiM aura 'teNeva uvAgacchittA' usI tarapha upasthita hokara ve bhavanapati vAnavyaMtara vaimAnika devagaNa 'samaNaM bhagavaM mahAvIraM' bhagavAn vItarAga zrImahAvIra svAmI ko 'tikkhuto AyAhiNaM payAhiNaM karei' tIna bAra AdakSiNa pradakSiNa karate hai arthAt tIna bAra bhagavAn zrImahAvIra svAmI ke cAroM tarapha ghUma ghUmakara pradakSiNA karate haiM una bhavanapati vAnavyantara vaimAnika devoMne bhaga vAn zrImahAvIra svAmI ke pAsa jAkara cAroM tarapha ghUma ghUmakara atyaMta zraddhAbhakti ke sAtha pradakSiNA kI aura 'AyAhiNaM payAhiNaM karettA tIna bAra AdakSiNa pradakSiNA kara ke 'samagaM bhagavaM mahAvIraM 'zramaNa bhagavAn vItarAga varddhamAna tIrthakara jinendra zrI mahAvIra svAmI ko 'vaMdai namasai' bandana aura namaskAra karate haiM yAne bhaga vAn zrImahAvIra svAmI ko praNipAta pUrvaka vaMdana evaM namaskAra kiyA aura 'vaMdittA namasittA' vandana namaskAra karake 'samaNaM bhagavaM mahAvIraM gahAya' zramaNa bhagavAn nAnA miNuM ratna kanaka suvarNAdithI yukta divya siMhrAsananI vikuNA karIne arthAt vaikriya samudhAta dvArA siMhAsana manAtrIne 'jeNeva samaNe bhagava mahAvIre teNeva uvAgacchan' ne dizAmAM zramaNu bhagavAna zrImahAvIra svAmI birAjyA hatA e dizA tarapha AvyA. ane 'teNeva utrAgacchittA' ane tyAM bhAvIne se lavanayati vAnavya tara jyotiSGa sane vaimAni devA 'samaNaM bhagava' mahAvIraM' zramAyu bhagavAna zrI mahAvIra svAmIne 'tikkhutto AgrAhiNaM payAhI karei ' trANuvAra ArakSa pradakSiNA uro arthAt vAra bhagavAna zrI mahAvIra svAmInI thAre mAntu irIne pradakSiNA purI bhane 'AyAhiNaM pagrAhiNaM karettA' travAra mAdakSiNa pradakSiNA rIne 'samagaM bhagavaM mahAvIraM' zramaza bhagavAna varddhamAna zrImahAvIra svAmIne 'vaMdai namasa' vaMdanA ane namaskAra karyAM, eTale ke bhagavAn mahAvIra svAmI ne praNipAta pUrNAMka vaMdana ane namaskAra ryA bhane 'vaMdittA narmasittA' paMdhana namaskAra purIne 'samaNaM bhagava mahAvIraM ' zramaSNu bhagavAn varddhamAna zrImahAvIra svAmIne 'gahAya' zraNurIne arthAt pADIne jeNeva zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1065 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre uvAgacchai' yenaiva yasminneva digbhAge bhUbhAgevA devacchandakam-maNDapavizeSaH AsIt , tenaiva-tasminneva digbhAge bhUbhAgevA upAgacchati 'saNiyaM saNiyaMpuratthAbhimuha' zanaiH zanaiH paurastyAbhimukham-pUrvAbhimukhamityarthaH 'sIhAsaNe nisIyAveI' siMhAsane-siMhAsano. pari niSAdayati-upavezayati, 'saNiyaM saNiyaM nisIyAvittA' zanaiH zanaiH niSAdya-siMhAsano pari upavezyetyarthaH 'sayapAgasahassapAgehiM tillethi' zatapAkasahasrapAkaiH-zata-sahasrauSadhiyo vItarAga tIrthakara jinendravara varddhamAna zrI mahAvIra svAmI ko grahaNa kara 'jeNeca devaccchaMdae jisI dizAmeM yA jisIbhU bhAga meM devacchandaka yAne vaikriya samudghAtake dvArA niSpAdita nAnA ratnamaNi kanaka suvarNa hiraNya rajata hIrakA di jaDita citra vicitra divya vaha pUrvokta maNDapa vizeSa zobhAyamAna ho rahA thA 'teNeva uvAga ccha' usI taraphayAne usI dizA meM yA usI bhU bhAga meM ve bhavanapati vAnavyantara vaimAnika devagaNa upasthita hote haiM etAvatA mahAvIra prabhu ko uThAkara ve bhavana pati vAnanyatara vaimAnika devagaNa pUrvokta vaikriya samudghAta kriyA dvArA nippA. dita maNDapa vizeSa meM zraddhA bhakti se le gaye aura usa maNDapa vizeSa meM bhaga vAna zrI mahAvIra svAmI ko dhIre dhIre le jAkara 'saNiyaM saNiyaM purasthAbhimuhaM sIhAsaNe nisIyAvei' zanaiH zaneH dhIme dhIme paurastyabhimukha arthAtU pUrvAbhimukha bhagavAn zrImahAvIra svAmI ko pUrvokta nAnA maNi ratnAdi khacita atyanta citravicitra rUpa se zobhAyamAna siMhAsana para baiThAte haiM arthAt bhagavAn zrI mahA. vIra svAmI ko ve bhavanapati vAnavyantara jyotiSika aura vaimAnika devoMne maNi ratnAdi khacita siMhAsana para pUrvAbhimukha karake bhagavAna zrImahAvIra svAmI ko baiThAyA, aura 'saNiyaM saNiyaM nisIyAvittA' zanaiH zanaiH dhIre dhIre usapUrvokta divya siMhAsana para baiThAkara 'sayapAgasahassapAgehiM tillehiM abhaMgei' zata devacchaMdae' 2 hizAmA arthAt re bhUminamA 41274 mata vaiThiya samudyAtathA utpanna karela ane aneka prakAranA ratnAdi maNiye ane kanaka suvarNa hiraNya rajata hIrA vigaireyI savitra tithi divya bha75 vizeSa zomato to 'teNeva uvAgacchai' se dizA tarapha arthAta e bhUbhAgamAM e bhavanapati, vAnarthAtara vaimAnika de AvyA eTale ke mahAvIra prabhune uDAvIne e bhavanapati vAnagaMtara vigere vaimAnika de pUrvokta vikriya samudughAtathI banAvela maMDapamAM zraddhAbhakti pUrvaka laI gayA. ane dhIre dhIre samAna zrImahAvIra svAmIna se bha5i ap 3 'saNiyaM saNiyaM purasthAbhimuhaM sIhAsaNe nisIyAvei' dhAma dhIme pUrvAmibhuma bhavAn zrImahAvIra svAmIna pUrvAta m2454|2|| maNiratnAdithI banAvela atyaMta citravicitra bhAvALA siMhAsana para besAryA, arthAt e bhavanapati vAnavyaMtara tiSika ane vaimAnika devoe epUrvokta maNiratna dithI 13 Asana 352 mA zrImahAvIra 2vAmIna me sAryA bhane 'saNiyaM saNiya NisI. zrI sAgasUtra :4 Page #1066 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sa. 8 a. 15 bhAvanAdhyayanam / 1055 gena niSpAditaiH zatapAka-sahasrapAkanAmnA prasiddhaiH tailaiH 'abbhaMgei' abhyaJjayati-abhyaJjanaM kArayati abhyaJjanaM kArayitvA 'gaMdha kAsAIehiM ullolei' gandhakASAye:-sugandhayuktadravyaiH ullolayati-udvartayati 'ullolittA' ullolya-udvartya-udvartanaM kArayitvA 'suddhodaeNaM majAvei' zuddhodakena majjayati-snapayati 'muddhodaeNa majjAvittA' zuddhodakena majjayitvAsnapayitvA-snAnaM kArayitvetyarthaH 'jassa NaM mRllaM sayamahasseNaM' yasya khalu-gozoSaraktacandanasya mUlyaM zatasahasraM-lakSa suvarNamudrA khalu vartate, etAdRzena tipaDolatittieNaM sAhipAka-sahasrapAka tailoMse yAne zatamUlI vagairaha auSadhi vizeSa ke yoga se niSpA. dita kiye gaye zatapAka sahasrapAka nAma se prasiddha tailoMse abhyaJjana karAte haiM yAne ve bhavanapati vAnavyantara jyotiSika vaimAnika devoMne bhagavAn zrImahAvIra svAmI ke usa pUrvokta divya vaikriya samudghAta dvArA niSpAdita siMhAsana para pUrvAbhimukha karake baiThAe hue bhagavAna zrImahAvIra svAmI ko anbhaMgaNaM karettA'zatapAka sahastrapAka vAle prasiddha teloM se abhAJjana karake yAne bhagavAna zrImahAvIra svAmI ke zarIra meM taila kA lepa kara ke yA taila se mardana yA mAliza karake 'gaMdhakAsAi ehiM ullolei' gaMdha kaSAyoM se yAne sugaMdha yukta dravyoM se uddhartana karate haiM aura ullolittA'gaMghakaSAyoM se yAne lugaMdha yukta dravyoM se udvartana karake 'suddho daeNaM majjAveI zuddhodaka se atyaMta pavitra jala se snapana karAte haiM yAne bhagavAn vItarAga zrImahAvIra svAmI ko atyaMta pavitra jala se nahalAte haiM aura 'suddhodaeNaM majAvittA' zuddhodaka se arthAt atyaMta pavitra jala se bhagavAn zrImahAvIrasvAmI ko nahalAkara 'jassa NaM mUllaM' jise gozIrSaka rakta caMdana yAne gorocana rakta caMdana kA mUlya yAne kImata 'sayasahasseNa' eka lAkha suvarNa mudrA thI isa yAvittA' dhIre dhIre se pUrita 42 siDAsana 52 mesArIne 'sayapAgasahassapAha tillehiM abbhaMgei' zatA: sahasA vANAsAthI theTa zatabhUjI sahasabhUgI vigere auSadhi vizeSanA yethI tayAra karavAmAM Avela zata pAka sahastrapAka nAmathI prasiddha telethI atyaMjana karAvyuM. eTale ke e bhavanapati, vAnavyaMtara, tiSika vimAnika devee bhagavAna zrI mahAvIra svAmIne e pUrvokta kriya samudraghAtathI taiyAra karela divya siMhAsananI upara pUrvAbhimukha karIne besADela zrI mahAvIra svAmIne zata pAka ane sahastrapAkavALA prasiddha telethI atyaMjana karIne arthAta bhagavAna mahAvIra svAmInA zarIramAM tela lagAvyuM bhane 'abbhaMgaNaM karettA' tesathI bhAsI 42zana 'gaMdhakAsAiehiM ullolei' 154AyothI mero hai su vA dravyAthI una 4yu mane 'ullolittA' madhapAyothI arthAta sugandhita dravyAthI Sad N2 'suddhodaeNa majjAveI' zuddha pANIthI snAna 42|0yu. ane, 'suddho. daeNaM majjAvittA bhagavAn zrImahAvIra svAmIna atyata pavitra zuddhI:45I snAnapAna 'jassa NaM mUllaM sayasAhasseNaM' 2 gazayana yahana arthAt goroyana 24taya hanana bhakSya zrI sAgasUtra :4 Page #1067 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre eNaM' tripaTolatiktake na sAdhikena-lakSasuvarNamudrAdhika mUlyakenetyarthaH 'sIteNa' zItena-atya ntazItalena 'gosIsarattacaMdaNeNa aNuliMpaI' gozIrSakaraktacandanena-gorocanacandanenetyarthaH anulimpati-anulepanaM karoti 'aNulipittA' anulipya gorocanaraktacandanena anulepanaM vidhAyetyarthaH 'Isi nissAsavAyavojjhaM' ISad niHzvAsavAtavAhyam-kizcid zvAsapavanavahanayogyam lezamAtra niHzvAsavAyunA uiDayanayogyamityarthaH etAdRzam "varanayarapaTTaNuggayaM' varanagarapattanodagatam-viziSTa nagaranirmitam 'kusalanarapasaMsiyaM kuzalanaraprazaMsitam-nipuNa zilpi. janadvArA prazaMsitam 'assalAlApelavaM' azvalAlA pelavam-ghoTakamukha phenavat zvetaM manoharazca 'cheyAriyakaNagakhaiyaMtakamma' chekAcAryakanaka khacitAntakarma-zilpavidyAvizArada vidvajjanadvArAprakAra ke 'tipaDolati ttieNa' tripaTola ke samAna tIte yAne kaDave aura sAdhika arthAt eka lAkha suvarNa mudrAdhika mUlya vAle 'soteNa gosIsa' atyaMta zItala gozIrSaka 'rattacaMdANeNaM' rakta caMdana se anulepana karate haiM aura 'aNuliMpittA gozIrSaka rakta candana se anulepana kara 'iti nissAsavAyavojjhaM kizcita arthAta lezamAtra nizvAsavAta yAne jarA sA lezamAtra hI zvAsa pavana se bhI ur3Ane yogya aura 'varanayarapaTTaNugagayaM' vara nagaranodagata arthAt viziSTa nagara meM nirmita kiyA gayA yAne prasiddha pATana jaise nagara zahara meM banAyA gayA aura 'kusalanara pasaMsiyaM-atyaMta nipuNa yAne yogya zilpIkAra ke dvArA prakAzita aura 'assa. lAlA pesalaM' azvalAlA pelava-ghoDeke mukhakA phenake samAna atyaMta sapheda aura manohara yAne atyaMta kamanIya tathA cheyAriya kaNagakhaiyaMtakamma' chekAcArya yAne zilpa vidyA meM vizArada atyaMta yogya vidvAna janoM dvArA gUthe gaye suvarNa sUtroM ke prAMta bhAga arthAt choTevAle evaM 'iMsalakkhaNaM' haMsa lakSaNa arthAn haMsa ke samAna dhavala atyaMta sapheda varNavAle-'paTTajuyalaM' gara yugala arthAt Imata me4 5 sonA bhaDA2 tI 'tipaDolatittie NaM sAhieNaM' se pra42nA vipaTelanI sarakhA tIte arthAt kaDavA ane sAdhika arthAt ekalAkha sonA mahorothI qdhAre 4ImatavA 'sIteNa gosIsarattacaMdaNeNaM aNuliMpai' tathA atyaMta zAta gozI raktacaMdanathI anukSepa karyo. arthAt bhagavAna zrI mahAvIra svAmIne e uMcA prakAranuM kImatI hanAyu, tathA 'aNuliMpittA' se gozaSa 24tayana samApIne 'isiM nissAsavAyavojha' ISat nizvAsa vAtavAhya arthAta lezamAtra nizvAsaghAta arthAt jarAsarakhA pavanathI uDAvIshy tavA mana 'varanagarapaTTaNugNaya' vizeSa prA2nAnA bhane pattanamA manAvesa tathA prasiddha tathA 'kusalanarapasaMsiyaM' satyatanapura // 4||2||raaye pANu tathA 'assa lAlApela' ghAnA madAnI an (5) nAre satyata ghANu ma manA 2 'vyAriya kaNagakhaiyatakamma' tathA chAyA arthAt zi65 vidyAmAM zaNa satyAta yogya sevA atyAta yogya sevA vidvAnA dvArA sA sonAnA suutrn| ch1|7|| tathA 'haMsalakkhaNaM' zrI. AyAsUtra : 4 Page #1068 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1057 marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 sU0 8 a. 15 bhAvanAdhyayanam grathitasuvarNasUtraprAntabhAgam 'haMsalakkhaNaM' haMsalakSaNam-haMsavaddhavalavarNam 'paTTajuyalaM' paTTayugalam-paTTavastradvayam 'niyaMsAvei' paridhApayati 'niyaMsAvittA' paridhApya-pavastrayugalaparidhApanaM kRtvA 'hAraM addhahAraM uratyaM nevatthaM' hAram-aSTAdazAvalIyuktam ahAram-navAvalI. sahitam urastham-vakSasthalasthitam, nepathyam sundaraveSam 'egAvaliM pAlaMbasuttaM' ekAvalIm-ekAvalihAram prAlambasUtram-pralambitakarNAbharaNam ( jhumakA ) 'paTTamauDarayaNamAlAu' paTTamukuTaratnamAlA:-kaTisUtramauli mukuTa-padmarAga indranIla marakatamaNikhacitamAlAH 'Avi. dhAveI' AbandhApayati-Avandhayati paridhApayatItyarthaH 'AvidhAvittA' AbandhApya-AbandhanaM yAne do paTTa vastroM ko arthAt atyaMta bArIka suMdara evaM svaccha evaM suvarNa sUtroM ke chor3abAle dupaTTe ko 'niyaMsAvei' pahanAyA etAvatA bhavanapati vAnavyaMtara jyoti Sika vaimAnika devoM ne tathA zaka devendra devarAjane bhagavAn zrImahAvIra svAmIko siMhAsana para baiThAkara atyaMta svaccha pAnI se nahalAkara gorocana raktacaMdana kA legna kara atyaMta sundara sUkSma aura svaccha dopaTToM se samalaMkRta kiyA aura 'niyaMsAvittA' ukta svaccha paTTavastra yugala pahanAkara 'hAraM addha hAraM' gale meM hAra yAne aThAraha laDIvAle suvarNaratnAdi jaDita hArako pahanAyA tathA adhahAra yAne nau AvalI yAne laDIvAle ardhahAra ko 'uratthaM nevatthaM vakSasthala meM laTakate hue suvarNa ratnAdi khacita choTe se hAra ko bhI pahanAyA evaM nepathya arthAt suMdara veSabhUSA se bhI bhagavAn ko susajjita kiyA tathA 'egAvaliM pAlaMbasuttaM' ekAvalo yAne eka laDI vAle hAra ko bhI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke gale meM pahanAyA evaM prAlaMba sUtra arthAt karNoM meM laTakate hue jhumakA rUpa karNAbharaNa vizeSa ko bhI pahanAyA tathA-'paTTamausa 2vA sa36 arthAt atyata sa34 vA 'paTTajuyalaM niyaMsAvei' me su42 paTTapastrI arthAt atyaMta svaccha ane sonAnA derAnA cheDAvALA be vastro bhagavAnane paherAvyA, eTale ke bhavanapati, vanavyantara, tiSika ane vaimAnika dee tathA devendra devarAja idra vItarAga bhagavAn zrI mahAvIra svAmIne siMhAsana para besArIne atyaMta nirmaLa pANIthI navarAvIne gorocana rakta caMdanane lepa karIne atyaMta sUkSama ane svaccha zveta be vastra pAurAvyA, 'niyaMsAvittA' ane se 2127 zveta me patra paDerAvIna 'hAraM addhahAraM uratthaM' gaLAmAM hAra arthAta aDhAra seravALe sonAne ratnathI maDhela hAra paherAvyA, tathA ardha hAra eTale ke-nava seravALe arthahAra chAti para laTake te rItane senA ane ratnathI yuta me nAnA 2 bhAvAnne parAvya.. tathA 'nevatthaM' ne55 arthAta suda2 542 veSabhUSAthI 57 bhAvAna 4o. tathA 'egAvaliM pAlaMca muttaM' merI arthAt se sevaann| 72 pdde20ye| tathA 'pAlaMbasutta' prA sUtra arthAt nabhai aextA jumamA pANA nn| AbhUSaNa mAnane paDe200yA. tayA 'paTTamauDarayaNamAlAu AviMdhAveI' paTTa A0 133 zrI mAyAga sUtra:4 Page #1069 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1058 AcArAMga sUtre kArayitvA 'gaMthimaveDhimarimasaMghAi meNaM' granthina veSTimapUrimasaMghAtimena - grathita-veSTitapUrima- saMghAtimarUpa catuSTaya prakArakapuSpanirmitena 'malleNaM' mAlavena 'kapparukkhamiva samalaMkarei' kalpavRkSamiva- kalpatarumitra bhagavantaM mahAvIraM samalaGkaroti - bhUSayati zakro devendro devarAja iti pUrveNAnvayaH samalaM karettA' samalaGkRtya - bhUpayitvA 'duccapi mahayA veubviyasamugdhAeNaM samohaNa' dvitIyamapi dvitIyavAramapi mahatA - vizAle vaikriyasamudghAtena samavahanyatevaikriyasamudghAta karotItyarthaH ' samohaNittA' samavahatya - vaikriyasamudvAtaM kRtvA 'egaM mahaM caMdapa' ekAM mahatIM candraprabhAm candramAnAmnIm 'sividhaM sahassavAhaNiyaM' zibikAmuDarayaNamAlAu AvidhAvei' paTTa mukuTa ratnamAlA yAne kaTisUtra aura maulimukuTa evaM padmarAgamaNi - indranIlamaNi- marakatamaNi vagairaha maNiyoM se khacita mAlA bhI gale meM bhagavAn zrImahAvIra svAmI ko bhavanapati vAnavyantara jyotiSika evaM vaimAnika devoM ne tathA zakradevendra devarAja ne pahanAyA 'Avi dhAvittA' zaka devendra devarAja ne bhagavAn zrImahAvIra svAmI ko gale meM aneka viziSTa mAlAoM ko pahanAkara 'gaMthinavedimarimasaMghAimeNaM malleNaM ' graMthima veSTima pUrima aura saMghAtima rUpa cAra prakArake puSpoM se nirmita mAlya se 'aryara miva samalaMkareha' kalpa vRkSake samAna bhagavAn zrImahAvIrasvAmI ko samalaMkRtakiyA 'samalaMkarettA' samalaMkRta karake aura devendra devarAja zaka ne yA bhavanapati vAnavyantara jyotiSika vaimAnika devoMne 'duccapi mahayA veuvviyasamugdhAeNaM' dUsare bAra bhI mahAn vaikriya samudghAta se 'samohaNa' vaikriya samudghAta kiyA aura 'samohaNittA' vaikriya samudghAta karake ' egaM mahaM' eka mahAnU 'caMdappahaM siviyaM' caMdraprabhA nAmakI zikSikA dolA pAlakI ko 'sahassavAhaNiyaM vivvati' vikurvita kiyA yAne vaikriya mukuTa ratnamALA arthAt kaDhero tathA mAthAne mugaTa tathA padmarAgamaNi IMdranIlamaNI bharata maNi, vigere maNiceAthI jaDela mALA bhagavAnanA gaLAmAM e bhavanapatyAdi devAe tathA devendra devarAdre parAvyA. tathA AvidhAvittA' devendra hevarAdre bhagavAna zrI mahA vIra svAmInA gaNAma aneha prahAranI viziSTa zolA saMpanna bhASA pazavIne 'gaMthimaveDhimapurimasaMghAimeNaM malleNaM' thima, veSTima, yUrima ane saMdhAtibha se yAra prahAranA puSpothI manAvesI bhAgAsothI 'kapparukkhamiva' udayavRkSa saraNA bhagavAna zrI mahAvIra svAbhIne ' samalaMkarei' asata. ane 'samalaMkaritA' me prabhA bhagavAn zrImaDA vIra svAmIne samalaMkRta karIne e devendra devarAja iMdra athavA bhavanapati vAnabhya tara jyotiSi vaimAni deva the. 'doccaM pi mahayA veuvviyasamugghAeNaM samohaNaI' mI varNata yA mahAna vaiyi samudghAtaye 'samohaNittA' vaiyi samudghAta urIne 'egaM mahaM caMdappa siviyaM' se mahAna yadraprabhA nAmanI zimiza pAsI ne 'sahasvAhiNiya' viucvaMti' hajAra purUSo dvArA laI javAya tevI pAlakhI vaikriya samuAtathI banAvI. tathA te pAlakhI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1070 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 8 a, 15 bhAvanAdhyayanam 1059 sahasravAdanIyAM sahasrapuruSadvArA vahanayogyAm zibikAm (pAlakI) 'viubvaMti' vikurvati vaiki yasamudghAtakriyayA niSyAdayatItyarthaH sA kila vaikriya samudvAtakriyayA niSpAditA zivikA nAnAprakArakacitraizcitritA AsIt tadAha - ' taM jahA - IhAmigausa bhaturaganara makaravihagavAnarakuMjara - rurusarabhacamara sadUla sohavaNalaya bhatticittalaya vijjAhara mihuNajuyaLajaMta joga juttaM' IhAmRga vRSabha-turaMga - nara-makara-vihaga-vAnara - kuJjara- ruru zarabha - camara- -zArdUla-siMha-vanalatAbhakticitralatA- vidyAdhara- mithuna mithunayugala yantrayogayuktAm-vRkavizeSa-vRSa-azva-manuSyagrAha-pakSi-markaTa- isti - ruru nAma citramRgavizeSaH - zarabha nAma aSTApadajantu vizeSa:- camarago- zArdUla - siMha- vana latA - nAnAprakAra vanalatAprabhRticitraizcitritA, evaM vidyAdharanAma gandharvavizeSaH - mithunayugala nAma strIpuruSa yugalacitraiH yantravizeSayogayugalaizca yuktA sA zibikAkriyA dvArA nirmANa kiyA jo ki eka hajAra manuSyoM se vahana karane yogya thI aura vaha vaikriya samudghAna kriyA dvArA niSpAdita zibikA pAlakI dolA aneka prakAra ke citroM se citrita thI yaha batalAte hai- 'taM jahA - IhAmiMga usabha turaMga naramakara vAnara kuMjararurusara bhacamara saddUlasI havaNalagabhatticittalaya' yathA - jaise ki IhAmRga arthAt vRkavizeSa (bheDiyA ) aura vRSabha (baila) turaga yAne ghor3A nara- manuSya vizeSa evaM makara-grAha tathA pakSI - popaTa vagairaha pakSI vizeSa tathA markaTa bandara aura hastI - hAthI tathA ruru arthAt citakabarA mRga vizeSa evaM zarabha nAmakA aSTApada jantu vizeSa tathA camara-yAne camarI gAya jisake puccha vagairaha meM sthita kezoM kA camara banatA hai aisI gAya, evaM zArdUla arthAt zArdUla nAmakA atyanta bahuta vaDA pazuvizeSa jAnavara tathA siMha- zera evaM vanalatA yAne aneka prakAra ke banalatA vagairaha ke citroM se citrita usa zivikA ko zakrAdi devoM ne vaikriya samudghAta kriyA dvArA niSpAdita kiyA evaM 'vijjAharamihaNajuyala jaMtajogajuttaM' vaha zivikA vidyAdhara nAmake gaMdharva vizeSa evaM mithuna yugala arthAt strI puruSa joDake ke citroM se tathA yaMtra ane prAranA thiyothI citresI hutI 'taM jahA' prema - 'IhAmigAusabhanara makaravihagavAnara' iMDAmULa arthAt gheTA ane baLada gheADA, manuSya, maghara, tathA pakSI peApaTa menA mayUra vigera pakSI tathA vAnara tathA 'kuMjararuru sarabhacamarasaddUlasIha ' hAthI tathA 33 meTale hAra citra mRga zarabha nAmanuM ATha pagavALU pazu vizeSa tathA camarI gAya jenA puchaDAma enA vALethI cAmare bane che tevI gAya tathA zAla nAmanA eka jAtanA siMha tathA sAmAnya siMha 'vaNalayabhatticittalaya' tathA vanAtA arthAt aneka prahAranI vanavatAnA citrAthI vicitra evI e zimikA pAlakhIne zakrAdi devee vakriya samuddAta kriyAthI manAvI mane te pAsaNI 'vijjAharamihuNajuyala jaMtajogajuttaM' vidyAdhara nAmanA gaMdharva vizeSa tathA mithunayugala arthAt strI purUSanA joDakAvALA citrAthI tathA yaMtra vizeSanA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1071 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1060 AcArAMgasUtre AsIdityarthaH tathA 'accIsaharUsamAliNIyaM' arciH sahasramAlinIyam - sUryasahasra kiraNayuktAm 'sunirUviyaM' sunirUpitAm - samyak prakAranirUpitAm 'misimitirUvagasahassa kaliye ' misImisantarUpakasahasrakalitAm- pradIptasahasrarUpayuktAm 'Isi bhisamANaM' ISad bhisamAnAmkiJciddedIpyamAnAm 'bhibbhimANaM' bhibhisamAnAm atyanta dedIpyamAnAm 'cakkhulloyaNalesa' cakSulacanAlokanIyAm cakSuranAlokanIyatejoyuktAm 'muttAhalamuttAjAlaM tarobiyaM' muktAphaLamuktAjAlAnvaropitAm - muktAphalaiH muktAjAlaizva yuktAm 'tavaNIyapavara laMbUsa 1laMvaMta muttAvizeSa ke yoga yugala se bhI yukta thI tathA 'accIsahassamAliNIyaM' arciH sahasramAlinI - sUrya ke sahastra (hajAra) kiraNoM se bhI yukta thI evaM 'suniruviyaM' sunirUpitA- arthAt samyak prakAra se nirUpaNa karane yogya thI tathA 'misimisirUvagasahassakaliyaM' misI misanta rUpaka sahastrakalitA yAne pradIsa dIpyamAnarUpa sahastra arthAt hajAroM dipyamAna rUpoM se bhI vaha zikSikA yukta thI tathA'isibhimANaM bhinbhisamANaM' irSadbhitamAnA kiJcit dedIpyamAna tathA bhibhi samAnA atyaMta dedIpyamAna thI tathA 'cakkhulloyaNalesaM' cakSurlocanAloca nayA - AkhoM se bhI nahIM dekhe jAne yogya atyaMta tejoM se bhI yukta thI 'muttAhalamuttAjAlaMtaroviyaM' ' evaM muktAphala - muktAjAlAMtaropitA arthAt muktAphaloM (motI) tathA muktA jAloM se bhI yukta thI, isa prakAra kI IhAmRgAdi ke citroM se citrita usa uparyukta zivikA ko zakrAdi devoMne vaikriya samudghAta kriyA dvArA niSpAdita kiyA / evaM suvarNamaya chor3oM se tathA pralambamAna muktAphaladAmoM (DorI) se evaM hAra ardhahArAdi bhUSaNoM se bhI vaha zikSikA suzobhita thI evaM aneka prakAra ke maNi vagairaha se bhI vaha zivikA vibhUSita thI ityAdi bAtoM ko sUcita karane ke liye nirUpaNa karate haiM- 'tavaNIya pavaralaMbUsayoga yugahAthI pazu yukta hutI. tathA 'accIsaharasamAlinIya' sUryanA itara hirAgovAjI hatI. tathA 'suniruviyaM' sunicita sabhya prArathI levA sAya hutI. tathA 'misimi siMtarUtragasahassakaliyaM' misa misa ta354 sahakha ukSita arthAt adIpta prakAzamAna3ya sahastra arthAt hunn| prAzamAna 3pothI pazu se zimiThA yukta hutI. tathA 'isi bhisa mANaM bhibbhimANaM' SahU lisamAna arthAt 4644 hedIpyamAna tathA lali samAna arthAt atya Mta dvehIpyamAna hutI tathA 'cakkhulloyaNalesaM' yAMpothI pazu na hejI zAya tevA tebhthI te pAsI yukta hutI. tathA 'muttAhalamuttAjAlaMtarotriyaM' bhukta iNa (motI) tathA bhutAnajothI paNa te zibikA yukta hatI. e rItanI arthAt ihAmRgAdinA citrothI citarelI uparAkta e zikhikA iMdrAdi devAe vaikriya samuddAta kriyA dvArA taiyAra karI. tathA suvarNamaya alaMkArothI tathA prAla'. evA meAtInA hAreAthI tathA hAra aDhAra vigere AbhUSaNAthI paNa te zibikAne zaNagAravArthI te ghaNI ja suzeAbhita hatI. tathA te zikhikAne aneka prakAranA mIyAthI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1072 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mameM prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 8 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1061 dAma' tapanIya pravaralambUsaka-pralambamAnamuktAdAmAM-suvarNa mayaprAnta yuktapralambamAnamuktAphaladAmayuktAm 'hAraddhahArabhUSaNasamoNayaM' hArAhArabhUSaNasamanvitAm-aSTAdazAvalihAra navAvalirUpA hAraprabhRti nAnAbhUSaNabhUSitAm 'ahiyapicchaNijjaM' adhikaprekSaNIyAm-atyantAlokanoyAm 'paumalayabhatticittaM' padmalatAbhaktittitrAm-padmalatAvat citritAm 'kuMdalayabhatticittaM' kundalatA bhakticitrAma-kundapuSpalatAvat citritAm 'nANAlayabhatticittaM' nAnAlatAbhakticitrAm-nAnAprakArapuSpalatAvat citritAm 'vira iyaM subhaM cArukatarUvaM' viracitAmnirmitAm-vaikriyasamudghAtena niSyAditAm zubhAm-maGgalamayIm cArukAntarUpAm-ramaNIya kamanIyarUpAm 'nANAmaNipaMcavannaghaTApaDAyapaDimaMDiyaggasihara' nAnAmaNipaJcavarNaghaNTApatAkA pratimaNDitAgrazikharAm-anekaprakAraka paJcavarNayukta indranIlamarakata padmarAgAdimaNibhiH palaMyaMta muttAdAmaM' vaha zibikA tapanIya pravara lambasaka pralambamAnamuktAdAmA, tapanIya yAne suvarNamaya prAntoM (choDAM) se yukta evaM pralambamAna muktAphala ke dAmoM (DorI) se bhI yukta thI, tathA 'hAraddha hArabhUsaNa samoNayaM hAra yAne aThAraha laDI vAle hAra vizeSa evaM nau laDIvAle ardhahAra vagairaha nAnA bhUSaNoM se bhI vibhUSita thI, evaM 'ahiyapicchaNijja' adhika prekSaNIyA-atyaMta dekhane yogya tathA 'paumalaya bhatticittaM' padmalatAbhakticitrA arthAtU padmalattA ke samAna citrita evaM 'asogalayabhatticittaM' azoka latA ke samAna citrita 'kuMdalayabhatticittaM' kuMdalatA ke samAna bhakticitra arthAt aneka prakAra ke citroM se bhI citrita thI tathA 'nANAlayabhatticittaM' aneka prakAra ke puSpalatA ke samAna citroM se susajita 'viraiyaM subhaM' evaM pUrvokta rIti se vaikriya samudaghAta kriyA dvArA niSpA dita zubha-maMgalamayI atyaMta ramaNIya tathA 'cArukataruvaM' atyaMta kamanIya rUpa vAlI 'nAnAmaNi paMcavanna ghaMTApaDAyapaDimaMDiyaggasihara' nAnA maNi paJcavarNa 55 suzAmita manApI tA. te suutr4|2 niiyn| sUtra54thA matAva cha.-'tavaNIya pavaralaMbUsa palavaMtamuttAdAma' te Air tapanIya zreSTha sonAnA sa tathA samAna mAtInI bhAmAthI 555 yukta tI. tathA 'hAraddhahArabhUsaNasamoNaya' 25DhA2 seravANI 2 bhane navaseravALo ardhahAra vigere prakAranA aneka AbhUSaNathI paNa zaNagArela hatI. tathA 'ahiyapicchaNijja' madha4 prathI nevAsAya tathA 'paumalayabhatticittaM' panI vesa samAna yitrita tathA 'asogalayabhatticittaM' maza4 vanakSatA yitrIthI citre tathA 'kudalayabhatticittaM' 4 585nI satAnA bhane prA2nA yitrAthI (yatI tI. tathA 'nANAlayabhatticittaM' bhane 542nI yu.5vatAnA vA citrAthI yatrAyesa tathA 'viraiya' pUrvarita 42nI vaiThiya samudhAta jiyAthI manAvara tathA 'subhaM cAru kaMtarUvaM' zuma arthAt bhasarI satyata bhaNIya tathA atyaMta bhanIya 351jI 'nAnAmaNipaMcavaNNaghaMTA paDAyaparimaMDiyaggasihara' bhane 542nA pAyapothi yuti tathA dhaMdranIsa bhae, bha24ta zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1073 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1062 AcArAMgasUtre ghaNTAbhiH patAkAbhizca suzobhitAgrabhAgAm, etAdRzIm 'pAsAIyaM' prAsAdI yAm-prAsAda nIyAm-prasAdayogyAm 'darisaNijna' darzanIyAm-darzanayogyAm 'surUvaM' surUpAm-manoharAm ziSikAma vaikriyasamudAtena niSpAditavAn ityarthaH sammati pUrvokta zivikA diviSaye kizcid vizeSavaktavyatAm ekAdazazlokaiH prarUpayituM prathamaM zlokamAha-'soyA uvaNIyA jiNavarassa, jaramaraNaviSamukkassa' zivikA (pAlakI) upanItA-upasthApitA zakrAdibhirdevendraiH jinavarasya-jinendrasya jarAmaraNa vipramuktasyajarAmRtyurahitasya bhagavato mahAvIrasya kRte ityarthaH kIdRzI sA ziSikA ityAha-'osattama lladAmA jalathala yadibakusumehiM / 1 // avasaktapAlpadAmA jalasthalajadivya kusumaiH-jalasthalotpannadivyapuSpasadRzaiH vaikriyasamudghAtakriyA niSpAditaiH divyapuSpaiH racitamAlAsamUha ghaNTApatAkA pratimaNDitAprazikharA arthAt aneka prakAra ke pazcavarNoM se yukta indranIlamaNi marakatamaNi padmarAgamaNi vagairaha se tathA ghaNTA evaM patAkAoM se pratimaNDita suzobhita agrabhAga vAlI tathA 'pAsAiyaM' prasAda nIya prasAda yogya yAne atyaMta AnaMda dene vAlI evaM 'darisaNijja' darzanIya yAne darzana yogya tathA 'surUvaM' surUpa atyaMta manohara zivikA ko zakrAdi devoMne vaikriya samudghAta kriyA dvArA niSpAdita kiyaa| aba uparyukta zivikA ke bAre meM kucha vizeSa vaktavyatA ko ekAdaza zlokoM dvArA prakAzita karane ke liye saba se pahale prathama zloka kA nirUpaNa karate haiM'sIyA uvaNIyA jiNavarassa jaramaraNavippamukkassa, osattamalladAmA jalathalaya divva kusumehiM / / 1 / / zakrAdi devendroMne jinavara-jinendra tathA jarAmaraNa vipramukta yAne buDhApA aura mRtyu se rahita bhagavAna vItarAga tIrtha kara zrImahAvIra varddha mAna svAmI ke liye jala sthala meM utpanna divya puSpoM ke sadRza vaikriya samudaghAta kriyA dvArA niSpAdita divya puSpoM se racita aneka mAlAoM se susajjita maNI, pArAga maNi vigerethI tathA ghaMTA tathA patAkAothI suzobhita agrabhAga vALI tathA 'pAsAiyaM' prasAhanIya arthAt prasAhana yo25 meTa 3 atyaMta mAna 25vAvANI tathA 'darisaNij' 4zana 421 // yojya tathA 'surUvaM' atyaMta manoDa2 sevI se zimihAna iMdrAdi devoe vaikiya samudraghAta dvArA taiyAra karI. have uparyukata zibikA viSe vizeSa vakatavyatA agIyAra leke dvAza graMthakAra batAve che. 'sIyA uvaNIyA jiNavarassa jaramaraNavippamukkassa, osatta malladAmA jalathalayadivvakusume hi, // 1 // zakrAdidevendroe jInendra ke jeo maraNathI vipra mukta athaoNt vRddhatva ane maraNathI rahita evA vItarAga bhagavAna vAddhamAna mahAvIra svAmI mATe jala sthaLamAM utpanna thayela divya puSe nI jema kriya samudyAta kriyA dvArA banAvela divya pupe ane mALAothI zaNagArela zibikA tyAM lAvyA. arthAt iMdrAdi deva bhagavAna zrI mahAvIra zrI aayaa| sUtra : 4 Page #1074 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1063 marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 8 a. 15 bhAvanAdhyayanam sambaddhA sA zivikA AsIditizeSaH, samprati zibikAyA madhye virAjamAna siMhAsanaM varNayituM dvitIyaM zlokamAha-'sibidhAi majjhayAre divyaM vararayaNarUvaciMcaiyaM / ' zivikAyAH pUrvoktarUpAyAH madhyabhAge-madhye sthApitaM divyaM vararatnarUpacitritam apUrvam zreSTharatnarUpa prativimbitam 'sIhAsaNaM maharihaM sapAyapIDhaM jiNavarassa' / / 2 / / siMhAsanaM mahAham-bahumUlyakam sa pAdapITham -pAdasthApanArtha pIThikA sahitam , jinavarasya-jinendrasya bhagavato mahAvIrasya kRte zibikAmadhyasthApitasiMhAsanaM samullasatItyarthaH samprati bhagavantaM mahAvIrasvAmina varNayannAha-'AlaiyamAlamauDo bhAsurabuMdI varAbharaNadhAro / ' alaMkRta mAlAmukuTa:mAlAmukuTa suzobhitaH, bhAmurazarIra:-dedIpyamAnazarIra ityarthaH varAbharaNadhArI-viziSTAzivikA ko upasthApita kiyA, arthAt zakrAdi devendroMne bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke liye vaikriya samudaghAta kriyA dvArA niSpAdita divya puSpa mAlAoM se susajjita pAlakI ko yahA~ lAkara rakkhA // 1 // ___aba uparyukta vaikriya samudaghAta kriyA dvArA niSpAdita zibikA ke madhya meM virAjamAna siMhAsana kA varNana karane ke liye dvitIya zloka kahate haiM-'sibi yAi majjayAre divva vararayaNarUvaciMcayaM / sohAsaNaM maharihaM sapAyapIDhaM jinavarassa' // 2 // uparyukta zivikA-pAlakI ke madhya bhAga meM yAne bIca meM sthApita yAne virAjamAna tathA divya vara ratna rUpoM se citrita arthAt apUrva zreSTha ratnoM ke rUpoMse yAne nAnA varNo se pratibimbita tathA mahAhaM bahu mUlyaka atyanta adhika kImata vAle evaM pAdapITha sahita arthAt bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke caraNAraviMdoM ko rakhane ke liye nirmita pIThikA se yukta siMhAsana jinendra tIrthakara bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke liye samullasita ho rahA thaa| ___ aba bhagavAn vItarAga tortha kara jinendra barddhamAna zrImahAvIra svAmI kA varNana karate haiM-'Alaiya mAlamauDo bhAsurabuMdo varAbharaNa dhArI / khomiya vattha niya. svAmI mATe vaikriya samudraghAta kriyA dvArA banAvela divya puSpamALAothI zaNagArela pAlakhI tyAM AgaLa lAvyA. A 1 che have e vikriya samudraghAtathI banAvela zibikAnI aMdara rahela siMhAsananuM nIcenA sothI vana re cha. -- 'siviyAi majjhayAre divvaM vararayaNarUvaciMcaiyaM, sIhAsaNaM maharihaM sapAyapIDhaM jiNavarassa // 2 // e uparokta pAlakhInI aMdara rAkhela ane divya zreSTa ratnothI citarela arthAta apUrva zreSTha ratnanA rUpathI eTale ke aneka prakAranA varSothI pratibiMbAyamAna tathA mahIM arthAt atyaMta kItI tathA pAdapITha sAthe arthAta bhagavAna mahAvIra svAmInA caraNAraviMda rAkhavA mATe banAvela bAjoTha vALuM siMhAsana jInendra bhagavAna mahAvIra savAmI mATe samullasita thAya che. arthAt prakAzamAna dekhAya che. parA zrI sAgasUtra :4 Page #1075 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1064 AcArAMgasUtre laMkAradhArI 'khomiyavatthaniyattho jassa ya mulaM sayasahassam' kSaumika vastranihitaH-parihitakSaumavastraH kSaumikavastraparidhAnasahitaH bhagavAn jinendraH AsIdityanvayaH, yasya ca kSaumika vastrasya mUlyam-agham zatasahasram-lakSasuvaNe mudrA AsIditi bhAvaH punaH bhagavAn kIdRza ityAha-'chaTeNa u bhatteNaM ajzavasANeNa suMdareNa jiNo / ' SaSThena tu bhaktena-paSTha paktasahitena sundareNa paramaramaNIyena adhyavasAnena-prazastAdhyavasAyena yukto jina:-jinendro bhagavAn mahAvIraH 'lessAhi vimujjhato AruhaI uttama siiy|' lezyAbhiH-manaH pariNAmavizeSarUpAbhiH vizuddhaH-pavitrAntaHkaraNavRttiH Arohati-Aruhya upavizati uttamA zibikAmstho jassaya mullaM sathasahassam ' alaMkRtamAlA mukuTa-yAne mAlA aura mukuTa se suzobhita evaM bhAsura zarIra-dedIpyamAna zarIravAle tathA varAbharaNadhArI viziSTa alaMkAroM ko dhAraNa karanevAle evaM kSaumika vastranihita arthAt rezama paTTa vastroM ko pahane hue yAne jisa kSaumika rezamI paTTa vastra kI kImata eka lAkha suvarNa mudrA thI isa prakAra ke bahu mUlyaka kSauma dukla yaha vastroM ko pahane hue bhagavAna jinendra tIrthakara varddhamAna zrImahAvIra svAmI chaTeNa u bhattaNaM ajja vasANeNa suMdareNa jiNo, lessAhiM visujato AruhaI uttamaM sIyaM // 4 // SaSTha bhakta sahita sundara parama ramaNIya adhyavasAna arthAt prazasta adhyavasAya se yukta hokara manaH pariNAma vizeSa rUpa lezyAoM se pavitra vizuddha antaHkaraNavRtti vAle bhagavAn zrImahAvIra svAmo pUrvokta uttama zibikA ke madhya bhAga meM virAjamAna siMhAsana para baiThate haiM, arthAta aneka prakAra ke uttama vastrAdi se susajjita hokara bhagavAn zrImahAvIra svAmI suvarNamaNimaya siMhAsana para ArUDha hue // 4 // aba pUrjekta sihAsana para baiThe hue bhagavAn zrI mahAvIra ko zakendra aura IzAnendra donoM bagala meM khar3e hokara maNi ratnAdi se khacita daNDa muSTi vAle 'AlaiyamAlamauDo bhAsurabuMdI vraabhrnndhaarii| khomiya vattha niyattho, jassaya mullaM sayasahassam // 3 // mALA ane mugurathI suzobhita tathA prakAzamAna zarIra vALA vizeSa prakAranA anaM. kArene dhAraNa karavAvALA tathA rezamI vastro dhAraNa karela arthAt je rezamI paTTa vastranI kImata eka lAkha senAmahoro hatI e prakAranA ghaNuM kImatI evA rezamI padRvastrone paheranArA jInendra bhagavAna zrI mahAvIra svAmI-- 'chaTreNa u bhatteNaM ajjhavasANeNa suMdareNa jiNo / 'lessAhiM visujjato AruhaI uttamaM sIyaM / / 4 / / SaSTha bhakta sahita suMdara parama ramaNIya adhyavasAna arthAt prazasta adhyavasAyathI yukta thaIne mana: pariNAma vizeSarUpa vezyAothI pavitra vizuddha aMtaHkaraNa vRttivALA bhagavAna zrI mahAvIra svAmI pUrvokta zibikAnA madhya bhAgamAM rahela siMhAsana para beDA 3-kA have pUrvokta siMhAsana upara beThelA bhagavAna zrI mahAvIra svAmIne kendra ane IzAnendra beu bAju ubhArahIne maNi ratnathI jaDela daMDavALI cAmara DhoLe che te kahe che zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1076 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sa. 8 a. 15 bhAvanAdhyayanam zibikAmadhyabhAgastha siMhAsane upavizatIti pUrveNAnvayaH 'sohAsaNe niviTTho sakkIsANA ya dohi pAse hi' siMhAsane-zivikAmadhyavarti siMhAsane niviSTam-upaviSTaM virAjamAna bhagavanta jinendra mahAvIraM zakrezAnau-zakrendra-IzAnendrau ca dvAbhyAm pArthAbhyAm 'vIyaMti cAmarAhi maNirayaNavicittadaMDAhi' // 5 // vIjayataH-saMcAlayataH cAmaraiH-camarIgoroma nirmitaiH cAmaraiH vyajanavizeSairityarthaH maNiratna vicitradaNDai:- parakatAdi maNiratnakhacitadaNDamuSTiyuktaiH cAmarairiti pUrveNAnvayaH 'pubdhi ukkhittA mANuse hiM sAhaTTa romakUvehiM' pUrvamprathamam utkSiptA-utthApitA manuSyaiH saharSaromakUpaiH harSotphullaromAJcayuktaiH manuSyaiH sA zibikA prathamam skandhopari utthApitA ityarthaH 'pacchA vahati devA suraasurA garulanAgiMdA' cAmaroM ko DulA rahe the isa tAtparya se kahate haiM- "sohAsaNe niviTo sakkI. sANA ya dohiM paasehiN| vIyaMti cAmarAhiM maNirayaNavicittadaMDAhiM' // 5 // pUrvokta zivikA madhyavartI siMhAsana para virAjamAna bhagavAn jinendra zrImahAvIra svAmI ko zakrezAna arthAt zakendra aura IzAnendra, donoM bagala meM, marakatamaNi indranIla maNi padmarAga maNiyoM aura hIra kAdi ratnoM se khacita jaDe hue daNDa muSTi se yukta cAmaroM se yAne camari gAya ke romoM ke nirmita vyajana paMkhA vizeSoM se pavana kA saMcAra kara rahe the yAne cAmaroM ko DolA rahe the // 5 // aba usa zibikA ko vahana karane vAle manuSya sura asura garuDa nAgakumArendrAdi kA varNana karate haiM-'puTvi ukkhittA mANusehiM sAhaTu romakUvehiM / pacchA vahaMti devA sura asturA garuala nAgidA // 6 // harSoM se utphulla romAJca vAle manuSyoMne pahale usa zivikA ko kandhoM para uThAyA, arthAt atyanta Ananda se romAJcita hokara saba se pahale manuSyoM ne usa pUrvokta apUrva zibikA (pAlakI) dolA ko uThAkara apane kandhe ke Upara rakkhA, bAda meM usa zikSikA 'sIhAsaNe niviTTo, sakkIsANa ya dohiM pAsehiM / vAyati cAmarAhiM, maNirayaNavicittadaMDAhiM / / 5 / / pUrvokta zibikAnI aMdaranA siMhAsana para birAjamAna bhagavAna zrI mahAvIra svAmIne surendra ane IzAnendra beu bAjue rahIne marakatamaNI, IdranIlamaNI, padmarAga maNI, ane hIrA vigere ratnathI jaDela daMDAvALI cAmarathI pavana DhoLatA hatA, have e zibikAne laI janArA manuSya, deva, asura, garUDa, ane nAgakumArendronuM varNana karavAmAM Ave che- 'puTviM ukkhittA mANusehi, sAiTTu romakUvehiM / 'vahaMti devA sura asurA garulanAgiMdA / / 6 / / harSothI uMcA thayela rUvAMDAvALA manuSyae pahelAM e pAlakhI ne khaMbhAo para lIdhI, arthAt atyaMta AnaMdathI romAMca yukta thaIne sauthI pahelA manuSyae pUrvokta apUrva zibikAne uThAvIne potAnA kAMdha para rAkhI ane te pachI e zibikA devoe tathA asuroe tathA garUDa ane nAgendra kumAree uThAvI, arthAt pitA potAnA khaMbhAo A0 134 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1077 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1066 AcArAMgasUtre // 6 // pazcAt tA zivikA vahanti devAH surA asurA garuDa nAgendrAzca 'purao surAvastI asurA puNa dAhiNaMmi pAsaMmi' purataH-agrataH surAH zibikAM vahanti asurAH punaH dakSiNe pAyeM, 'avare vahaMti garulA nAgA puNa uttare pAse' apare vahanti garuDAH nAgA:-nAgakumArendrAH punaH uttare pArzve tAM zivikAM vahantItyarthaH / / 7 / / 'vaNasaMDaM va kusumiya paumasaro vA jahA sarayakAle / ' canaSaNDa miva kusumitam-canasthalamiva puSpitam padmasaro vA yathA zaraskAle-kamalataDAgo vA yathA zarahatau puSpitaH 'sohai kumumabhareNaM iya gagaNayalaM suragaNehiM / 8 / ' yathA zobhate kusumabhareNa-puSpasamUhena tathA idaM gaganatalaM suragaNaiH-devasamUhaiH zobhate iti pUrveNAko devoMne tathA sura asuroMne evaM garuDa nAgendra kumAroMne vahana kiyA, yAne apane apane kandhoM para deva surAsura garuDa nAgendra kumAroMne usa zakrAdi devoM ke dvArA vaikriya samudghAta kriyA dvArA niSpAdita zivikA ko uThAkara rakkhA // 6 // ____ aba usa zikSikA ko kisa tarapha kinhoMne uThAyA isa kA varNana karate haiM"purao surA vahaMtI asurA puNa dAhiNaMmi pAsaMmi / avare vahati garulA nAgA puNa uttare pAse" Age suragaNa usa zivikA ko vahana karate haiM aura dakSiNa pAva meM yAne dahinA bhAga meM asura gaNa usa zivikA ko vahana karate haiM aura uttara pArzva meM arthAt bAyAM bhAga meM garuDa aura nAgendrakumAra usa divya zibikA ko vahana karate the // 7 // ___aba upamAna upameya ke sAtha devagaNoM se zobhAyamAna gagana tala kA varNana do zlokoM dvArA karate haiM-"vanasaMDaMva kusumiyaM paumasaro vA jahA srykaale| sohai kusumabhareNaM iya gagaNayalaM suragaNehiM / / 8 // jisa prakAra puSpita vana sthala suzobhita hotA hai arthAt puSpoM se upavana jisa taraha zobhAyamAna hotA hai yA jaise zarad Rtu meM puSpita kamala yukta sarovara puSpoM se suzobhita hotA hai yAne upara deva, asura garUDa, nAgendra vigere devakumAroe e zakrAdi devedvArA vaikiya samuddaghAta kriyA dvArA taiyAra karela pAlakhIne uThAvIne dhAraNa karI. ne 6 - have e pAlakhI kaI bAju, keNe uThAvI te batAve che'puro surA vahatI asurA puNa dAhiNami pAsaMmi / avare vahaMti garulA / nAgA puNa uttare pAsaM // 7 // pUrva dizA tarapha devagaNa e zibikAnuM vahana kare che. ane dakSiNa dizA tarapha asuragaNa e zibikAne uThAve che, pazcima dizAtarapha garUDa ane uttara dizA tarapha nagendrakumAra e divya zibikAne uThAve che, have upamAna upameya pUrvaka devagaNethI zobhAyamAna gaganatalanuM varNana karavAmAM Ave che, 'vanasaMDaM va kupumiyaM, paumasaro vA jahA sarayakAle / sohai kusumabhareNaMiyagagaNayalaM suragaNehiM / / 8 / / je pramANe kulavALuM vana suzobhita thAya che. arthAt puchapathI vana je rIte bhe che. athavA zaradU cAtumAM khIlelA kamaLa vALuM saravara zobhAyamAna hoya che, eTale ke zrI sAgasUtra :4 Page #1078 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 8 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1067 nvayaH 'siddhatthavaNaM va jahA kaNayAravaNaM vA caMpayavaNaM vA' siddhArthavanam-sarSapavanaM vA yathA kaNikAravanaM vA kacanAravanaM (kanaila) campakavanaM vA 'sohai kusumabhareNaM iya gagaNayalaM suragaNehi / / ' zobhate yathA kusumabhareNa-puSpasamUhena tathA idaM gaganatalaM suragaNaiH zobhate ityarthaH 'varapa haha bherijhallarisaMkhasayasahassie hiM tUrehiM' varapaTahabherI jhallarI zaGkhazatasahasraiH turyaiH-pradhAna paTaha nAma DhakkA bherInAma dundubhi jhallarI (jhAla) nAma vAdyavizeSa-zaGkhaprabhRtibhiH zatasahauH lakSaH turyanAma vAdyavAdhAntaravizeSaH 'gayaNayale dharaNiyale' gaganatale ghANItalepRthivIbhAge 'tUraninAo' tuninAdaH turyanAma vAdyavizaSadhvaniH 'paramarammo' paramaramya:atyantaramaNIyaH bhAtisma // 10 // samprati tata-vitata-dhana-zuSiranAma caturvidha vAdyavizeSAn khile hue kamaloM se tAlAba jisa prakAra zaradaRtu meM zobhAyamAna hotA hai usI prakAra yaha gaganatala bhI suragaNoM se suzobhita ho rahA hai evaM jisa prakAra "siddhatthavaNaMva jahA kaNayAravaNaM vA, caMpayavaNaM vaa| sohai kusumabhareNaM iya gagaNayalaM suragaNehiM' // 9 // siddhArtha vana yAne sarSayoM kA vana puSpa samUha se suzobhita hotA hai yA karNikAra kA vana arthAt kacanAra (kanaila) kA vana kustu moM se suzobhita hotA hai yA campaka puSpoM kA vana phUla samUha se ladA huA zobhatA hai usI prakAra yaha gaganatala bhI suragaNoM se suzobhita ho rahA thaa| yAne deva gaNa tathA yakSa kinnara gandharva vagairaha gaganatala meM Akara manuSya surA. sura vagairaha ke dvArA vahana kI jAtI huI zikSikA kI zobhA ko bar3hA rahe the arthAt devAdigaNoM se gagatala atyanta suzobhita ho rahA thA // 8-9 // aba AkAza aura pRthivI meM DhakkA bherI dundubhi jhAla mRdaGga zaMkha tUrI paTaha vagairaha vAdya vizeSoM kI dhvani gunjAyamAna rahI thI yaha eka zloka dvArA batalAte hai-"varapaTaha bherI jhallarI saMkha sayasahassiehiM turehiM / gayaNayale dharaNiyale tUraninAdo paramarammo' // 10 / / atyanta uttama paTahanAma kA DhakkA evaM bherI khIlelA kamaLathI taLAva je rIte zaradu RtumAM suze bhita hoya che, e ja pramANe gaganatala paNa suragaNethI zobhI rahyuM hatuM, tathA je pramANe siddhatthavaNa va jahA kaNayAravaNa vA, caMpaya vrnnvaa| sohaikusumabhareNaM iyaga NayalaM suragaNehiM / / 9 / / sarSanuM vana puSpa samUhathI suzobhita thAya che athavA jema kareNanuM vana puchapathI suzobhita thAya che. athavA caMpAnuM vana jema pupathIbhe che eja pramANe A gaganatala paNa devagaNethI suzobhita thaI rahela hatuM. eTale ke devagaNa tathA kSa kinara gaMdharva vigere gaganamAM AvIne manuSya ane surAsura vigerethI vahana karAtI pAlakhInI zobhAne vadhAravAmAM apAtI hatI. arthAt devagaNethI gaganatala atyaMta suzobhita thatuM hatuM. 8-9 have AkAza ane pRthvImAM vAghavize nI dhvanine guMjArava thaI rahyo hato te batAve che 'varapaTahabherI jhallarI, saMkhasaya sahastipahiM tUrehiM / gayaNayale dharaNiyale, tUraninAdo paramarammo // 10 // zrI sAgasUtra :4 Page #1079 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1068 AcArAMgasUtre prarUpayannAha - ' tatavitataM ghaNajhusira AujjaM cauntrihaM bahuvihIyaM / ' tataM vitataM dhanaM zuSiram etat Atodyam - vAdyavizeSarUpaM caturvidham bahuvidhaM vA 'vAiMti tattha devA bahUhiM AnaTTagasa e hiM || 11 |' vAdayanti tatra tasminkAle vA sthAne devA bahubhiH - anekaiH nAnAprakArakaiH ArtakazataiH sahanRtyagAnakartRbhiH sAkaM devAH tata - vitata - ghana - zupiranAmakacaturvidham AtodyaM vAdayanti sma iti bhAvaH // 08 || nAma dundubhi (dhU dhU ) evaM jhAla tathA zaMkha vagairaha lAkhoM turya nAma vAdya vAdyAntara vizeSoM kI dhvani gagana tala meM evaM dharaNI tala meM atyanta ramaNIya lagatI thI, yAne gaganatala aura pRthivI tala DhakkA dundubhi jhAla mRdaGga zaMkha vagairaha kI dhvani se guJjAyamAna ho rahA thA, arthAt nAnA prakAra ke vAdya vizeSoM kI dhvani se gaganaprAGgaNa atyanta ramaNIya pratIta hotA thA / ava tata - vitata - ghana aura zuSira nAma ke caturvidha vAdyavizeSoM kA nirUpaNa karate haiM- " tatavitataM ghaNajhusiraM AujjaM cauvvihaM bahuvihIyaM / vAIti tattha devA bahUhiM AnaTTagasa ehiM // 11 // tata, vitata, ghana aura zuSira nAma ke cAra prakAroM ke Atodya arthAt vAdyavizeSa ko yA bahuvidha yAne aneka prakAra ke vAdyavizeSoM ko nAnA prakAra ke saikar3o AnartakoM ke sAtha arthAt nAca gAna karanevAle saiMkar3o nartakoM ke sAtha devagaNa tathA nAgakumArendra evaM yakSa kinnara gandharvAdi gaNa bajA rahe the, etAvatA jisa samaya bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ko zakendra nAgakumArendrAdi devoM ke dvArA vaikriya samudghAta kriyA se niSpAdita divya parama ramaNIya zibikA para caDhA kara dIkSA pravrajyA ke liye manuSya deva surA atyaMta uttamapaha nAmanI DhakakA ane bherI nAma duMdubhI tathA jhAlara tathA zaMkha vigere lAkhA vAjAe ane vAdyAntara vizoSe nI dhvani gaganataLamAM ane dharaNItalamAM atyaMta ramaNIya lAgatI hatI. eTale ke gaganatala ane pRthvItala DhakkA, duMdubhi, jhAlara mRdaMga zaMkha vagere vAjAenA avAjathI atyaMta ramaNIya jaNAtA hatA. [10nA have ta -vitata- ghana ane zRSir nAmanA cAra prakAranA vAdya vizeSAnu nirUpaNu karavAmAM Ave che 'tatavitataM ghaNajhusiraM AujjaM cauvvihaM bahuvidhIyaM' vAIti tattha devA bahUhi AnaTTagasaehiM // 11 // tata, vitata, ghana ane zRSira nAmanA cAra prakAranA Atedya arthAt vAdya vizeSane athavA aneka prakAranA vAdyavizeSane aneka prakAranA seMkaDo AnakAnI sAthe arthAt nAca gAna karavAvALA seMkaDA narenI sAthe devagaNu tathA nAgakumArendra ane yakSa kinarA gAdharvAda devagaNa vagADatA hatA eTale ke je samaye bhagavAn zrI mahAvIra svAmIne zakrendra nAgakumArandrAdvi devA dvArA vaikriya samuddAta kriyAthI banAvela divya parama ramaNIya pAlakhI upara caDhAvIne dIkSA dhAraNa karavA mATe manuSya, deva surAsura gaNu laI jatA hatA e zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1080 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 9 a. 15 bhAvanAdhyayanam myam-teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM je se hemaMtANaM paDhame mAse paDhame pakkhe maggasirabahule tassa NaM maggasirabahulassa dasamI pakkSaNaM suvvaeNaM divaseNaM vijaeNaM muhutteNaM hatthuttarA nakkhatteNaM jogovagaeNaM pAINa gAmiNIe chAyAe viiyAe porisIe chaTeNaM bhatteNaM apANaeNaM egasADagamAyAe caMdappabhAe sibiyAe sahassavAhiNiyAe sadevamaNuyA. surAe parisAe samaNijamANe uttarakhattiyakuMDapurasaMnivesassa majjha majjhe NaM nigacchai, nigacchittA jeNeva nAyasaMDe ujjANe teNeva uvAgacchai, teNeva uvAgacchittA IsiM rayaNippamANaM acchoppeNaM bhUmibhAeNaM saNiyaM saNiyaM caMdappamaM sibiyaM sahassabAhiNiM Thavei, ThavittA saNiyaM saNiyaM caMdappabhAo sIyAno sahassavAhiNIyAo paccoyarai, paccoyarittA saNiyaM saNiyaM purasthAbhimuhe sIhAsaNe nisIyai, AbharaNAlaMkAraM omuai, tao NaM vesamaNe deve jannuvAyapaDio bhagavao mahAvIrassa haMsala. kkhaNeNaM paDeNaM AbharaNAlaMkAraM paDicchai, tao NaM samaNe bhagavaM mahAvIre dAhiNeNaM dAhiNa vAmeNaM vAmaM paMcamuTriyaM loyaM karei, tao NaM sakke devide devarAyA samaNassa bhagavao mahAvIrassa jannubhayapaDie vairAmaeNaM thAleNa kesAiM paDicchai, paDicchittA aNujANesi bhaMte tikaTTha khoroyasAgara sAharai, tao NaM samaNe jAva loyaM karittA siddhANaM NamukkAraM karei, NamukAraM karittA savvaM me akaraNijja pAvakammaM tikaTu sAmAiyaM carittaM paDivajjai, paDijittA devaparisaM ca maNuyaparisaM ca Ali kkhacittabhUyamiva Thavei-divo maNussaghoso turiyaninAo ya sakavaya. NeNaM khippAmeva niluko jAhe par3ivajjai carittaM // 1 // paDiva jittu caritaM sura gaNa le jA rahe the usa kAla meM AkAza tathA pRthivI para aneka prakAra ke vAdya vizeSoM kI atyanta ramaNIya dhvani se sabhI jagaha Ananda chA rahA thA ||suu. 8 // samaye AkAza ane pRthvI para aneka prakAranA vAdya vizenI atyaMta ramaNIya devanIthI saghaLe sthaLe AnaMda vartAI rahyo hate. che sU0 8 che zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1081 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2070 AcArAMgasUtre ahonisaM savvapANabhUyahiyaM / sAhaTu lomapulayA savve devA nisAmiti // 2 // tao NaM samaNassa bhagavao mahAvIrassa sAmAiyaM khaovasamiyaM carittaM paDivannassa maNapajjavanANe nAmaM nANe samuppanne aDDAi. jjehiM dovehiM dohiya samudde hiM sannINaM paMciMdiyANaM pajattANaM viyattamaNasANaM maNogayAiM bhAvAiM jANei, tao NaM samaNe bhagavaM mahAvIre pavaie samANe mittanAisayaNasaMbaMdhivarga paDivisajjei, paDivisa jittA imaM eyArUvaM abhiggahaM abhigiNhai bArasa vAsAI vosaTakAe ciyattadehe je kei uvasaggA samuppajjaMti, taM jahA-divvA vA mANusptA vA tericchiyA vA, te savve uvasagge samuppanne samANe sammaM sahissAmi khamissAmi ahiAsaissAmi, taoNaM samaNe bhagavaM mahAvIre imaM eyA. rUvaM abhiggahaM abhigiNhittA vosiTThacattadehe divase muhuttasese kummAragAmaM samaNupatte, tao NaM samaNe bhagavaM mahAvIre vosiTcattadehe aNuttareNaM AlaeNaM aNuttareNaM vihAre evaM saMjameNaM paggaheNaM saMvareNaM taveNaM baMbhaceravAseNaM khaMtIe muttIe samiIe guttIe tuTTIe ThANeNaM kameNaM suvariyaphalanivvANamuttimaggeNaM appANaM bhAvemANe viharai, evaM vA viharamANassa je kei uvasaggA samuppajjati-divvA vA mANussA vA tiricchiyA vA, te savve ubasagge samuppanne samANe agAule avahie addoNamANase tivihamaNavayaNakAyagutte samma sahai khamai, titikkhai ahiyAsei, tao NaM samagassa bhagavao mahAvIrassa eeNaM vihAreNaM viharamANassa bArasa vAsA vIikkaMtA, terasamassa ya vAsasta pariyAe vaTTamANasta je se gimhAgaM ducce mAse cautthe pakkhe vaisAhasuddhe tassa NaM vesAhasuddhasta dasamI pakkheNaM suvvaeNaM divaseNaM vijaeNaM muhatteNaM hatthuttarAhiM nakkhatteNaM jogovagaeNaM pAINagAmiNIe chAyAe biyattAe porisIe jaMbhiyagAmasta nagarasta bahiyA naIe ujjuvAliyAe uttarakUle sAmAgassa gAhAvaissa kaTTakaraNaMsi ur3e jANU zrI mAyAsaMga sUtra :4 Page #1082 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 9 a. 15 bhAvanAdhyayanam ahosirassa jhANakoTrovagayassa veyAvattassa ceiyassa uttarapuracchime disIbhAge sAlakkhassa adUrasAmaMte ukkuDuyassa godohiyAe AyAvaNAe AyAmANassa chaTTaNaM bhatteNaM apANaeNaM sukkajjhANaMtariyAe vaTTamANassa nivvANe kasiNe paDipunne avvAhae nirAvaraNe anaMte aNutare kevala nAgadaMsaNe samutpanne se bhagavaM arahaM jiNe kevalI sambannU savvabhAvarisI sadevamayAsurasta logassa pajAe jANai, taM jahA AgaI gaI ThiI vayaNaM uvavAyaM bhutaM pIyaM kaDaM paDiseviyaM AvikammaM rahokammaM laviyaM kahiyaM maNomANasiyaM savvaloe savvajIvANaM savvabhAvAI jANamANe pAsamANe evaM ca NaM viharai, japaNaM divasaM samaNassa bhagavao mahAvIrassa nivvANe kasiNe jAva samutpanne tapaNaM divasaM bhavaNa ivANamaMtara joisiya vimANavAsi devehiM ya devIhiM ya uvayaMtehi jAva upijalaganbhUe yAtri hotthA, tao NaM samaNe bhagavaM mahAvIre utpannavara nANadaMsaNadhare appANaM ca logaM ca abhisamikkha puvvaM devANaM dhamma mAikkhar3a, tao pacchA maNussANaM, tao NaM samaNe bhagavaM mahA vIre utpannanANadaMsaNadhare goyamAINaM samaNANaM paMcamahavvayAI sabhAvaNAI chajjIvanikAyA atikkhar3a, bhAsai, paruvei, taM jahA - puDhavikAe jAva tasakAe, paDhamaM bhaMte! mahavayaM paccakkhAmi savvaM pANAivAyaM se sumaM vA bAyaraM vA tasaM vA thAvaraM vA neva sayaM pANAivAyaM karijjA3 jAvajjIvAe tivihaM tiriNaM maNasA vayasA kAyasA tassa bhaMte ! pakkimAmi niMdAmi garihAmi appANaM vosirAmi // sU0 9 // 1071 chAyA - tasmin kAle tasmin samaye khalu yo'sau hemantAnAM prathamo mAsaH prathamaH pakSaH mArgazIrSabahulaH tasya khalu mArgazIrSabahulasya dazamIpakSe khalu suvratena divasena vijayena muhUrtena hastottarA nakSatreNa yogopagatena prAcInagAminyAM chAyAyA dvitIyasyAM pauruSyAM paSThena bhaktena apAnakena ekazATakamAdAya-candraprabhAyAM zivikAyAM sahasravAhinyAM sadevamanujAsurayA pariSadA samanvIyamAnaH uttarakSatriyakuNDapurasannivezasya madhyaM madhyena nirgacchati, nirgatya ca yatraiva jJAtakhaNDamuvyAnaM tatraiva upAgacchati, upAgatya ISadratnipramANam asparzena bhUmibhAgena zanaiH zanaiH zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1083 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1072 AcArAMgasUtre candraprabhA zibikAm sahasravAhinIm sthApayati, sthApayitvA zanaiH zanaiH candraprabhAd zivi kAtaH sahasravAhinikAtaH pratyavatarati pratyavatIya zanaiH zanaiH pUrvAbhimukhaH siMhAsane niSI dati, AbharaNAlaGkAram avamuzcati, tato vaizramaNo devo jAnupAdapatitaH bhagavato zrImahAvIrasya haMsalakSaNena paTTena AbharaNAlaMkArAn pratIcchati, tataH zramaNo bhagavAn mahAvIraH dakSiNena dakSiNaM vAmena vAmaM paJcamuSTikaM locaM karoti, tataH zakro devendro devarAjaH zramaNasya bhagavato mahAvIrasya jAnupAdapatitaH vajramayena sthAle na kezAn pratIcchati pratIcchaya anujAnIhi bhadanta ! iti kRtvA kSIrodakasAgare saMharate, tataH zramaNo bhagavAna mahAvIraH yAvad locaM kRtA siddhebhyo namaskAraM karoti, namaskAraM kRtA sarva me akANIyaM pApakarma iti kRtvA sAmAyika cAritraM pratipadyate, pratipadya devapariSadaM ca manuSyapariSadaM ca Alekhya citrabhUtAmiva sthApayatidivyo manuSyaghoSaH tUryaninAdazca zakravacanena kSiprameva nirlaptaH yadA pratipadyate caritram // 1 / pratipadya caritram aharnizam sarvaprANibhUtahitam / saMhRSya romapulakAH sarvedevAH nizAmayanti // 2 // tataH zramaNasya bhagavato mahAvIrasya sAmAyika kSAyopazami caritraM pratipannasya manaH paryavajJAnaM nAma jJAnaM samutpannam, ardhatRtIye dvIpe dvayozca samudrayoH saMjJinAM paJcendriyANAm paryAptAnAM vyaktamanasAM manogatAn bhAvAn jAnAti, tataH zramaNo bhagavAna mahAvIraH pravajitaH sat mitrajJAtisvajanasambandhivargam prativisarjayati, prativisarya imam etadpam abhigraham abhigRhNAti, dvAdazavarSANi vyutsRSTakAyaH tyaktadehaH ye kecid upasargAH samutpadyante tadyathAdivyAH vA mAnuSyAH vA tairazcikA vA tAn sarvAn upasargAn samutpanna na sataH samyaksahiSye kSamiSye adhisahiSye, tataH zramaNo bhagavAn mahAvIra: imam etadrUpam abhigraham abhigRhya vyutmRSTatyaktadehaH divase muhUrtazeSe kumAragrAmam samanupAptaH, tataH zrama gobhagavAna zrImahAvIraH vyutsRSTatyaktadehaH anuttareNa Alayena anuttareNa vihAreNa evaM saMyamena pragraheNa saMvareNa tapasA brahmacaryavAsena kSAntyA muktA samityA guptyA tuSTayA sthAnena krameNa sucaritaphalanirvANamuktimArgeNa AtmAnaM bhAvayan viharati, evaM vA viharamANasya ye kecid upasargAH samutpadyante divyA vA mAnuSyA vA tairazcikA vA tAn sarvAn upasargAn samutpannAn sataH anAkulaH avya. thitaH adInamAnasaH trividhamanovacanakAyaguptaH samyak sahate kSamate titikSate adhyAste, tataH zramaNasya bhagavato mahAvIrasya etena vihAreNa viharamANasya dvAdaza varSAH vyatikAntAH trayo dazasya ca varSasya paryAye vartamAnasya yo'sau grISmasya dvitIyo mAsaH caturthaH pakSaH vaizAkhazuklapakSaH tasya vaizAkhazuklasya dazamIpakSe sutrate divase vijaye muhUrte hastottareNa nakSatreNa yogamupagate prAcInagAminyAM chAyAyAM vyaktAyAM pauruSyAm (pAzcAtya pauruSyAm ) jambhika grAmasya nagarasya bahistAt nadyAH RjuvAlukAyAH uttarakUle zyAmAkasya gRhapateH UrdhvajAnuadhaH zirasaH dhyAnakoSThopagatasya vyAvRttasya caityasya uttarapaurastye digbhAge zAlavRkSasya adarasAmante utkuTujhasya godohita yA AtApanayA AtApapataH SaSThena bhaktena apAnakena zukladhyAnAntare vartamAnasya nirvAge kRtsne pratipUrNe avyAhate nirAvaraNe anante anuttare zrImAyAgasUtra:4 Page #1084 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 9 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1073 kevalavarajJAnadarzane samutpanne, sa bhagavAn arhan jinaH kevalI sarvajJaH sarvabhAvadarzI sadevamanujAsurasya lokasya paryAyAn jAnAti, tadyathA-Agati gati sthiti vyavanam upapAtam bhuktaM pItaM kRtaM pratisevitam AviHkarma rahaHkarma lApitaM kathitaM manomAnasikaM sarvaloke sarva jovAnAm sabhAn jAnana pazyan evazvaviharati yad divasaM zramaNasya bhagavato mahAvIrasya nirvANaH kRtsna: yAvat samutpannaH, tat divasaM bhavanapativAnavyantarajyotipikavimAnavAsidevaizca devIbhizca utpatadbhiH yAvad utpiJjalakabhUtazcApi abhavat , tataH zramaNo bhagavAna mahAvIraH utpannavarajJAnadarzanadharaH AtmAnam ca lokaMca abhisamIkSya pUrva devAnAM dharmamAkhyAti, tataH pazcAt manuSyANAm, tataH zramaNo bhagavAn mahAvIraH utpannajJAnadarzanadharaH gautamAdInAM zramaNAnAm paJcamahAvratAni sabhAvanAni pajIvanikAyAn AkhyAti bhASate prarUpayati tadyathA-pRthivIkAyaH yAvat saphAyaH, prathamaM bhadanta ! mahAvataM pratyAkhyAmi sarva prANAtipAtaM tat sUkSma vA bAdaraM vA trasaM vA sthAvaraM vA naiva svayaM prANAtipAtaM kuryAt (karomi) kArayet (kArayAmi) anumodayet (anumodayAmi) yAvada jIvaM trividhaM trikdheina manasA vacasA kAyena tasya bhadanta ! pratikramAmi nindAmi garhe AtmAnaM vyutsRjAmi ||suu09|| _____TIkA-samprati bhagavato mahAvIrasvAminaH sAmAyikacAritragrahaNa-manaHparyavajJAnotpattiprabhRti vizeSavaktavyatAM pratipAdayitumAha-'teNaM kAleNaM teNaM samaeNa' tasmin khalu kAleduSSamasuSamAtmake kAle, tasmin khalu samaye-caturthArakasya bahuvyatikrAnte samaye ityarthaH 'je se hemaMtANaM paDhame mAse paDha me pakkhe' yo'sau-prasiddhaHkhalu hemantAnAm RtUnAma, prathamo mAsa: prathamaH pakSaH 'maggasirabahule' mArgazIrSabahulaM - agrahaNamAsasya kRSNapakSaH 'tassa NaM maggasirabahulassa' tasya khalu mArgazIrSabahulasya-agrahaNamAsa kRSNapakSasya 'dasamI pakkheNe' dazamIpakSe aba bhagavAn vItarAga varddhamAna jinendra vara tIrthakara zrI mahAvIra svAmI ke sAmAyika tathAcAritra grahaNa aura manaH paryavajJAnotpatti kI vizeSa vaktavyatA kA pratipAdana karane ke liye kahate haiM TIkArtha-'teNaM kAleNaM, teNaM samaeNaM' usa kAla meM arthAt duSSama suSama rUpa kAla meM tathA usa samaya meM yAne caturtha Araka ke bahuta adhika bhAga ke bIta jAne ke samaya meM jo vaha prasiddha "je se hemaMtANaM paDhame mAse paDhame pakkhe" hemaMta Rtu kA prathama mAsa aura prathama pakSa arthAt 'maggasirabahule' mArgazIrSa yAne agra. haNa mAsa kA bahulapakSa yAne kRSNa pakSa thA 'tassaNaM maggasirabahulassa' usa TIkArtha- have bhagavAna zrI vardhamAna svAmInuM sAmAyika ane cAritra grahaNa ane mana:paryava jJAnotpattinu 4thana 42vAmAM Ave che-'teNaM kAleNaM teNaM samaeNa' teNe arthAt duSama suSamA rUpa kALamAM tathA e samaye eTale ke cothA ArAne ghaNe khare bhAga vItI gayA pachI prasiddha 'je se hemaMtANaM paDhame mAse paDhameM pakkhe' manta Rtuna paDasA bhAsa bhane yasa 56 meTale , 'maggasirabahule' bhAgazISa mAsanA kR pakSamA tathA 'tassa ga maggasira A0 135 zrI sAgasUtra :4 Page #1085 -------------------------------------------------------------------------- ________________ D 2074 AcArAMgasUtre khalu-dazamyAM tithau 'suvvaeNaM' divaseNaM' suvratena-suvratanAmakena divasena 'vinaeNaM muhutteNaM' vijayena-vijayanAmakena muhUrtena 'hatthuttarAnakakhatteNaM hastottarAnakSatreNa-uttarAphAlgunI nAmanakSatreNa 'jogovagaeNaM yogopagatena-candramasA yogaM prAptena, uttarAphAlgunInakSatreNa yogaM prApte candramasi ityarthaH 'pAINagAmiNIe chAyAe' prAcInagAminyAm-pUrvadizigatAyAm chAyAyAm madhyAhAnantarakAle ityarthaH 'biiyAe porisoe' dvitIyasyAM pauruSyAm-dvitIya prahare vyatIte satItyarthaH 'chaTeNaM bhatteNaM' SaSThena bhaktena-upavAsadvayayuktena 'apANaeNaM' apAnakena-pAnarahitena SaSThabhaktena upalakSina ityarthaH 'egasADagamAyAe' ekazATakam-eka devadRSyavastram, AdAya gRhItvA 'caMdappabhAra sibiyAe sahassavAhiNIe' candraprabhAyAm candramArgazIrSa-agrahaNa mAsa ke kRSNa pakSa ke 'dasamI pakkheNaM' dazamI pakSa arthAt dazamI tithi meM aura 'suvvaeNaM divaseNaM' suvrata nAma ke dina meM aura 'vijaeNaM muhattaNa' vijaya nAma ke muhUrta meM tathA 'hatthuttaranakkhatteNaM' hastottarA nakSatra meM arthAt hasta nakSatra ke bAda turata AnevAle uttarAphAlgunI nAma ke nakSatra meM tathA 'jogovagaeNaM' yoga prApta hone para etAvatA UttarAphAlgunI nAma ke nakSatra ke sAtha caMdramA kA yoga yAne saMbaMdha prApta hone para 'pAINa gAmiNIe chAyAe' prAcIna gAminI arthAt pUrva dizA ke tarapha chAyA ke cale jAne para yAne madhyAhna kAla ke bAda 'biiyAe porasIe dvitIya pauraSI arthAt dUsarA prahara bIta jAne para 'chaTheNaM bhatteNaM' SaSTha bhakta yAne upavAsadvaya se yukta aura 'apANaeNaM' apAnaka yAne pAna rahita arthAt jisa vrata meM jala bhI nahIM pIA jAtA hai isa prakAra ke pAna rahita aura upavAsa dvayAtmaka SaSThabhakta se upalakSita hokara yAne jala ke pAna se bho rahita upavAsadvayAtmaka SaSThavrata karanevAle bhagavan zrI mahAvIra svAmI 'egasADagamAyAe' eka zATaka ko yAne eka devabahulassa dasamI pakkheNaM' 2 bhAgazISa bhAsanA 055 pakSanI bhane pise 'subbaeNaM divaseNaM sunatanAmanA hise tathA 'vijaeNaM muhutteNaM' qivi nAmanA bhutabhA tathA 'hatthuttarA nakkhatteNaM' staatt| nakSatrabhA stanakSatranI pachI tazta bhaavnaa| uttarAzagunI nakSatra nAmanA nakSatramA 'jogovagaeNaM' yo prAta thadi 22se , utt2| zunI nAmanA nakSatranI sA2 yadrabhAna yo| arthAt sa ta yo kyAre 'pAINa gAmiNIe chAyAe' 5 6 // ta25 chaay|| tyAre arthAt madhyAhna samaya pachI 'bIiyA e pArasIe' mA pau35) arthAt mAna praha2 vIti / 54ii 'cha TeNaM bhatteNaM' 104 mata arthAt me 651 yurata 'apANaeNaM' pAnarahita arthAt pratama 16 55 pIvAmAM Ave nahIM eTale ke nirjala arthAt upavAsa draya rU5 SaSTha bhakta karIne eTale ke nirjala be upavAsarUpa SaSTha vrata karavAvALA bhagavAna zrI mahAvIra svAmI "gsADagamAyAe' se 84 arthAt me4 hekSya pasa 'caMdappabhAe sibiyAe' yadrapramA zrImAyA sUtra:4 Page #1086 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mamaiprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 9 a. 15 bhAvanAdhyayanam _ 1075 prabhAnAmnyAm zibikAyAm-dolAvizeSarUpAyAm, sahasravAhinyAma-sahasrasaMkhyakajanohamAnAyAm-sahasranananIyamAnAyA mityarthaH sahasrajanaiH vahanayogyAyAmiti bhAvaH 'sadevamaNuyAsurAe parisAe' sadeva manuSyAsurayA-deva manuSyAsurakumArasahitayA pariSadA 'samaNijjamANe' samanvIyamAna:-anutriyamANaH anugamyamAna ityarthaH bhagavAn mahAvIraH 'uttarakhattiya kuMDapurasaMnivesasta majjhaM jjheNaM' uttarakSatriyakuNDapurasanivezasya-uttaradigvati kSatriyakula nivAsasthAnabhUta kuNDapuropanagarasya 'majjhamajjheNaM' madhyamadhyena-madhyabhAgenetyarthaH 'nigacchai' nigacchati niSkAmati 'niggacchittA' nirgatya-kuNDapuramadhyabhAgena niSkramya 'jeNeva nAyasaMDe dRSya vastra ko lekara 'caMdappabhAe siviNae' caMdraprabhA nAma kI dolA vizeSarUpa zibikA para jo ki 'sahassavAhiNIe' eka hajAra saMkhyaka manuSyoM dvArA vahana kI jA rahI thI arthAta jisa zivikA-pAlakI-dolA ko eka hajAra manuSyAdi gaNa vahana karate the usa zivikA para caDhakara 'sadevamaNuyAsurAe parisAe' deva manuSya aura asurakumArendra sahita pariSado se 'samaNijja mANe' gamyamAna yAne deva gaNa tathA manuSya gaNa evaM asurakumAroM kI pariSadA jisa bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke pIche pIche cala rahe haiM aise bhagavAna zrI mahAvIra svAmI 'uttarakhattiyakuMDapurasaMnivesassa' uttarakSatriyakuNDapura sanniveza yAne uttaradiguvartI kSatriya kula ke nivAsasthAna bhUta kuNDapura nAma ke upanagara ke 'majjhaM majjheNaM NigacchaI' madhya se arthAt madhya bhAga se nikala rahA hai yAne bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ekahI devadUSya vastra ko lekara candraprabhA nAma kI zikSikA para caDhe hue bahuta se deva manuSya asurakumAra vagairaha se anugamyamAna hokara uttara dizA meM vidyamAna kSatriya rAjavaMzIya rAjAoM ke nivAsa sthAna bhUta kuNDapura nAma ke upanagara ke madhya bhAga se dIkSA rUpa pravrajyA grahaNa karane ke nAmanI zimire 'sahassavAhiNIe' 28 m2 manuSyo | as pAtI tI mAtrai pAsamIna me 12 bhAse detA tA se pAsamI 52 mesIna 'sadeva. maNuyAsurAe' 41, manuSya mane masu24bhArendra sahita 'parisAe' paripahA 'samaNijjamANe' 2 // 5 // 7 // pAtA tai vI arthAt 41mae tathA manuSya ey ane asurakumAranI pariSad je bhagavAna zrI mahAvIra svAmInI pAchaLa pAchaLa cAlI rahyA cha / mAvAn zrI mahAvIra svAmI 'uttarakhattiyakuMDapurasaMnivesassa' uttarakSatriya 752 sanniveza arthAt uttara dizAnA kSatriya kuLanA nivAsasthAnarUpa kuDapura nAmanA upanagaranI 'majjhaM majheNaM Nigacchai' madhya mAmAthI 24 2hA tA. mAta bhagavAn pIta jInendra vaddhamAna mahAvIra svAmI ekaja devadUSya vastrane laIne caMdraprabhA nAmanI zibikApara besIne ghaNudeva manuSya ane asurakumAra vigerethI anurAgyamAna thaIne uttara dizAmAM Avela kSatriya rAjAonA nivAsasthAnarUpa kuDapura nAmanA uparanagaranA mavabhAgamAMthI zrI sAgasUtra :4 Page #1087 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1076 AcArAMgasUtre , ujjANe' yenaiva - yasyAmeva dizi yasminneva bhUbhAge ityarthaH jJAtakhaNDaH - jJAtakhaNDanAmakam udyAnam - AsIt 'teNeva uvAgacchan' tenaiva tasminneva bhUbhAge jJAtakhaNDanAmakodyAne ityarthaH upAgacchati 'uvAgacchittA' upAgamya-jJAtakhaNDodyAne upAgatya 'isiM syaNippamANaM acchoppeNaM bhUmibhASaNaM' ISad aratnipramANam kiJcid nyUnaikahastapramANam asparzenasparzara hitena bhUmibhAgena - ekahasta pramANaprAyaM bhUmerUrdhvabhAge ityarthaH 'saNiyaM saniyaM' zanaiH zanaiH 'caMdappabhaM siviyaM sahasvAhiNiM Thavei' candraprabhAm - candraprabhAnAmnIm zivikAm - dolAvizeSarUpAm sahasravAhinIm - sahasra janodyamAnAm sthApayati- sthApayituM prerayati 'ThavettA ' sthApayitvA - sthApayituM prerya-saMsthApya ityarthaH 'saNiyaM saNiyaM' zanaiH zanaiH liye jA rahe the isI tAtparya se ukta sabhI bAMte batalAyI gayI haiM / aba Age kI vaktavyatA batalAne ke liye kahate haiM- 'nigacchitA, jeNeva nAyasaMDe ujjANe' 'nikala kara yAne uttara digvartI kSatriya kula nivAsa sthAna bhUta kuNDapura nAma ke upanagara ke madhya bhAga se nikalakara jisI dizA meM yAne jisI bhU bhAga meM jJAta khaMDa nAma kA udyAna thA 'teNeva uvAgacchai' usI dizA meM yAne usI bhUbhAga meM (jJAtakhaMDa nAma ke udyAna meM) bhagavan zrI mahAvIra svAmI Ate haiM aura 'uvAgacchittA' usa jJAtakhaMDa nAma ke udyAna meM Akara 'isiM syaNi mANaM' iSad aratni pramANa yAne kiJcid nyUna eka hastapramANa aura 'acchoppeNaM' sparza rahina bhUbhAga meM arthAt bhUbhAga ke sparza se rahita yAne kucha kamatI eka hAtha (eka phUTa) 'bhUmibhAeNaM' bhUmi ke urdhva bhAga meM etAvatA bhUmi se eka hAtha Upara meM 'saNiyaM saNiyaM caMdappabhaM siviyaM sahassavAhiNIo Thavei' - zanaiH zanaiH dhIre dhIre eka hajAra janoM se vahana kI jAne vAlI caMdraprabhA nAmakI zibikA ko rakhane ke liye kahA aura 'ThavettA' bhUmi ke lagabhaga eka hAtha upara hI divya caMdraprabhA nAma kI zikSikA ko rakha kara usa eka hajAra manuSya vagairaha dIkSA hue| 42vA bhATe 44 2hyA hatA. 'nigacchittA' uttara dizAMnA kSatriyanA nivAsa 35 muMDepura nAmanA upanagaranI madhyalAga bhAMthI nI4jIne 'jeNeva nAyasaMDe ujjANe' ne hizAmAM eTale ke bhUbhAgamAM jJAtakhaMDe nAmatu udyAna tu' 'teNetra uvAgacchara' se lUlAgabhAM jJAtakhaMDe nAmanA udyAnamA lagavAn zrI mahAvIra svAmI yAvyA 'uvAgacchittA' bhane jJAtakhaDe udyAnabhAM bhavIne 'IsiM syaNiSpamA ratni pramANu arthAt 4 thechu Dusta prabhANu tathA 'acchopeNaM bhUmibhAeNaM' sparza vimAnA lulAgamAM arthAt lulAgato sparza karyA vinA eTale ke kaMika echA ekatni bhUminA urdhva bhAgamAM eTale ke bhUmithI hAtha 352 'saNiyaM saniyaM' dhIre dhIre 'caMdappabhaM sibiyaM sahassavAhiNiM Thavei' eka hajAra purUSAthI lai javAtI caMdraprabhA nAmanI pAlakhIne rAkhI 'vijJA' ane jamInanA zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1088 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 9 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1077 'caMdappamAo soyAno' candraprabhAtaH zivikAtaH 'sahassavAhiNIyAo paccoyarai' sahasravA hinItaH-sahasravAhinI candraprabhAnAmnI zivikAtaH ityarthaH pratyavatarati-paccoyarittA' pratyavatIrya saNiyaM saNiya' zanaiH zanaiH 'puratyAbhimuhe' paurastyAbhimukha:-pUrvAbhimukha ityarthaH 'sIhAsaNe nisIyai' siMhAsane niSIdati-upavizati 'AbharaNAlaMkAraM omuai' AbharaNAlaMkAram-bhUSaNa nAtam avamuzcati-parityajati, zarIgad avatArayatIti bhAva: 'tao se vahana ko jAtI huI caMdraprabhA nAmakI zivikA se bhagavAn zrI mahAvIra svAmI utara rahe hai yAne zrI mahAvIra svAmI-'saNiya saNiya'--dhIre dhIre usa-'caMdrappabhAo sIyAo sahassavAhiNIo paccoyaraI' caMdraprabhA nAmakI pAlako se utare aura-paccoyarittA'-usa zibikA para se 'saNiya saNiya puratyAbhimuhe'-dhIre dhIre utara kara paurastyAbhimukha arthAta pUrvAbhimukha hokara-'sIhAsaNe nisIyai'-siMhAsana para baiThate haiM yAne usa zivikA para se utara kara pUrvAbhimUkha hokara siMhAsana bhagavana zrI mahAvIra baiTha gaye aura siMhAsana para baiThakara-'bhAbharaNAlaMkAraM omuyai' apane zarIra meM pahane hue AbharaNa alaMkAra jAta ko utArate hai yAne bhagavAn zrI mahAvIra ne siMhAsana para pUrvAbhimukha hokara baiTha kara apane zarIra se bhUSaNa jAta ko utArA, etAvatA upayukta vAkya sandarbha kA yaha Azaya hai ki-zivikA para caDhe hue bhagavAn zrI mahAvIra svAmI uttara dizA meM virAjamAna kSatrikakula ke nivAsasthAnabhUta kuNDapura nAma ke upanagara ke madhya bhAga se nikalakara jJAtakhaNDa nAmake udyAna meM Akara bhUmi se paune eka hAtha Upara hI usa divya ziSikA ko rakhane ke liye preraNAkara usa alaukika divya nAnAratnamaNi suvarNAdi se samaya me 12 352 the yi dramA zimitAne mAne 'saNiya saNiyaM caMdappabhAo sIyAo sahassavAhiNIo paccoyara3' se 4 ra 53SAvA! pahuna rAtI pramA nAmAnI pAnImAthI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI dhIre dhIre uttaryA 'paccoyarittA' mane se shi4i| 52thI dhIre dhIre utarIna 'saNiyaM saNiyaM purasthAbhimuhe sIhAsaNe nisIyai' bhane e pAlakhI parathI dhIre dhIre utarIne pUrvAbhimukha thaIne arthAt pUrva dizA tarapha mukhasmaan the siMhAsana52 meDa1. mane ye zate siMhAsana 52 mesIne 'AbharaNAlaMkAraM omuyaI' pite zarIrapara dhAraNa karelA badhAja AbhUSaNone utArI nAkhyA, eTale ke bhagavAna zrImahA vIra svAmIe pUrvAbhimukha siMhAsana para besIne potAnA zarIra paranA badhAja AbhU. paNe utAryA, uparokta vAkya saMdarbhano Azaya e che ke pAlakhI para beThelA bhagavAna vaddhamAna zrI mahAvIra svAmI uttara dizAmAM Avela kSatriyakulanivAsa sthAnarUpa kuDapura nAmanA upanagaranI madhyamAMthI nIkaLIne jJAtakhaMDa nAmanA udyAnamAM AvIne jamInanA upara paNa hAtha jeTale e divya zibikAne rakhAvIne e alaukika divya ane aneka zrI sAgasUtra :4 Page #1089 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1078 AcArAMgasUtre NaM vesamaNe deve' tataH khalu-AbharaNAlaMkArAvatAraNAnantaram vaizramaNo devaH 'jannuvAyapaDi zro' jAnupAdapatitaH-jAnupAdau avanamya vinayabhaktipUrvakam 'bhagava zrI mahAvIrassa' bhagavato mahAvIrasya 'haMsalakkhaNeNaM paDeNaM' haMsalakSaNena -haMsasvarUpeNa-haMsAt zvetena haMsacinhopetena vA paTena vastreNa 'AbharaNAlaMkAraM paDicchai' AbharaNAlaMkAram zarIrAdavatAritam bhUSaNa nAtam pratIcchati- gRhNAti, 'taoNaM samaNe bhagavaM mahAvIre' tataH khalu-AbharaNAlaMkArAvatAraNA. nantaram zramaNo bhagavAn mahAvIraH 'dAhiNaNaM dAhiNaM' dakSiNena-dakSiNa hastena, dakSiNamsusajita zikSikA se utara kara eka bhavya siMhAsana para baiTha kara apane zarIra se pUrvAbhimukha hokara baiThe hue bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ne svayaM nAnA prakAra ke AbharaNoM tathA alaMkAra jAtoM ko yAne aneka prakAra ke bhUSaNoM ko utArA, aba apane zarIra se nAnA prakAra ke AbharaNa alaMkAroM ko utArane ke bAda Age kI vaktavyatA kA pratipAdana karane ke liye khulAzAkara batalAte haiM-'to NaM vesamaNe deve' tataH usake bAda yAne apane zarIra se nAnAprakAra ke AbharaNa alaMkAra jAta ko utArane ke bAda vaizramaNa deva arthAt vaizramaNa nAmake devavizeSa apane-'jannuvAyapaDiyo'-jAnu pAdoM ko avanamita kara yAne vinaya bhakti zraddhA pUrvaka apane ghuTanoM aura pAdoM ko nIce jhukAkara-'bhagavao mahAvIrassa' bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke zarIra se utAre hae una AbharaNAlaMkAroM ko-'hasalakkha. NeNaM paDeNaM'-haMsake samAna atyaMta sapheda paTa se arthAt haMsake cihna se yukta atyaMta svaccha vastra meM-'AbharaNAlaMkAraM paDicchaI'-grahaNa karate haiM-'tao NaM' vaizramaNa deva ke dvArA atyaMta svaccha vastra meM bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke zarIra se utAre hue bhUSaNa jAtako grahaNa karane ke bAda-'samaNe bhagavaM mahAvIre' zramaNa bhagavAn mahAvIra svAmIne-'dAhiNeNaM dAhiNaM' dakSiNa hasta se yAne dAhine hAtha se dakSiNa prakAranA maNi rana ane suvarNAdithI sajajIta 5 lakhI parathI utarIne eka bhavya siMhAsana para pUrvAbhimukha besIne pote zarIra para paherelA AbhUSaNone utArI nAkhyA. have pitAnA zarIra parathI AbhUSaNone utAryA pachInA kartavyanuM sUtrakAra kathana kare cha.- 'taoNaM vesamaNe deve' mAvAn zrImahAvIra svAmI potAnA zarI2 52yI aabhuussnne| Suii 57 vaiabhaeye 'jannuvAyapaDio' potAnA tanumAna namAvAna se vinayaAls zraddhApUrva 4 potAnA anna dhu| ma pagAne namAvIra 'bhagavao mahAvIrassa haMsalakkhaNeNaM paDeNaM' niyata dvApUrva pIta bhagavAna zrImahAvIra svAmInA zarIrathI utArelA e AbhUSaNe ane alaMkArane haMsa jevA atyaMta saphesa parathI arthAta haMsanA cihnathI yuddhata satyata sa36 bhane 2127 pakhamA 'AbharaNAlaMkAraM paDicchai' se saamsso| ne 27yA. 'to gaM samaNe bhagavaM mahAvIre' te 57ii meTa vaizrama heve bhagavAn zrI mahAvIra svAmInA zarIra parathI utArelA AbhUSaNone svaccha vastramAM laI lIdhA pachI zrImAyArAgasUtra:4 Page #1090 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 9 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1079 dakSiNabhAgasthitaM kezamiti zeSaH 'vAmeNaM vAma' vAmena-vAmahastena, vAmam-vAmabhAgasthitaM kezamitizeSaH 'paMcamudriyaM loyaM karei' paJcamuSTikam-paJcamuSTi parimitam, locam-luzcanam kezotpATanaM karoti, paJcamuSTi parimitAn kezAn utpATayatItyarthaH 'taoNaM sakke devide. devarAyA' tataH khalu-paJcamuSTilocAnantaram zakro devendraH devarAjaH 'samaNassa bhagavo mahA. vIrassa' zrama gasya bhagavato mahAvIrasya 'jannuvAyapaDie' jAnupAdapatitaH-jAnupAdAnAM pAta. napUrvakam avanato bhUtvA 'vairAmaeNaM thAleNaM' vajramayena sthAlena-vajramayasthAle 'kesAI paDicchaI kezAn pratIcchati-pratigRhNAti 'paDicchittA' pratISya-pratigRhya 'aNunANesi bhaMtetti kaTu' bhadanta ! anujAnA si-anumanyase yaditvama anugRhNAsi mAm iti kRtvA-iti rItyA bhagavantaM sva jItavyavahArataH ApRcchaya kezAn gRhItvA 'khIroyasAgaraM sAharaI' kSIrodakatarapha ke mastaka meM virAjamAna kezo ko aura-'vAmeNaM vAmaM' vAmahasta se arthAtU bAMyA hAtha se vAMeM tarapha ke zirastha kezoM ko-'paMcamuTTiyaM loyaM karei' paJcamuSTi yAne pAMcamuTTIpramANa loca kiyA yAne pAMcamuSThi parimita kezoM ko luzcana kiyA 'taoNaM sake deviMde devarAyA' tataH usake bAda arthAt pAMcamuTThI kezoM ko luzcana karane ke bAda zaka devendra devarAja ne-'samaNassa bhagavao mahAvIrassa' zramaNa bhagavAn vItarAga zrImahAvIra svAmI ke mastaka se luJcita kezoM ko-'jannugayapa Die' jAnupAdoM ko avanamitakara yAne apane donoM ghuTanoM ko caraNoM ko jhukAkara atyaMta zraddhAbhaktipUrvaka yAne zraddhAbhakti ke sAtha-'varAmaeNaM thAleNaM kesAI paDicchai' vajramaya pAtra meM kezoM kA pratigrahaNa kiyA aura-paDicchittA' pratigrahaNa kara arthAt bhagavAn zrImahAvIra ke pAMcamuTTho luzcita kezoM ko vajramaya thAlI meM rakhakara 'aNujANesi bhaMtetti kaTu khIroyasAgaraM sAharaI' he bhadaMta ! ApakI anumati ho to maiM ina pAMca muSTi pramANa kezoM ko kSIra sAgara meM rakhaAu ! isa prakAra devendra devarAja zakra bhagavAna zrImahAvIra svAmI ko apane zrama bhagavAn zrImahAvIra svAmIthe 'dAhiNeNaM dAhiNaM' bhaeyathI bhI mAnanA mAta, 52 23 / zone bhane 'vAmeNaM vAma' mAthI bhI mAnA mastAnA pANIna 'paMcamuTThI loyaM karei' 5 yamuSTa saTa pAya muhI prabha. bAya 4yo, sase pAyI jeTalA kezanuM lucana karyuM eTale ke mastaka parathI eTalA pramANanA vALone potAnA hAthe upAyA. 'tao NaM sakke deviMde devarAyA' te pachI arthAt 5 yamuSTI zonA vAya yA pachI hevendra hev2|4 zaI 'samaNassa bhagavAo mahAvIrassa jannuvAyapaDie' bhagavAn zrImahAvIra svAmInA mastaka parathI kezone leca karyA pachI jAnu ane pagane namAvIne eTale ke potAnA bhanne gADa mane pasIne namAvIna atyaMta zraddhA bhane bhArata 4 vairAmaeNaM thAleNaM kesAI paDicchaI' na thANamA te zo ahe| 4aa bhane 'paDicchittA' praha karIne arthAt bhagavAna zrI mahAvIra svAmInA paMcamuSTi loca karela kezone vajanI thANImA mIna 'aNujANisi bhaMtetti kaTu' 3 mAvAn mApanI samati DAya to mA zrI mAyA sUtra:4 Page #1091 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1080 AcArAMgasUtre sAgaram-kSIrodadhim-kSIrasAgare ityarthaH saMharati luzcitakezAn nItvA prakSipatIti bhAvaH 'tao NaM samaNe bhagavaM mahAvIreM' tataH khalu zramaNo bhagavAn mahAvIraH 'jAva loyaM karittA' yAvat-dakSiNena dakSiNaM vAmena vAmaM paJcamuSTikaM locam-luzcanaM kRtvA 'siddhArNa NamukkAraM karei' siddhAnAm bhagavatAM siddhebhyo bhagavadbhyaH ityarthaH namaskAraM karoti 'NamukkAraM karettA' siddhebhyo namaskAraM kRtvA 'savvaM me akaraNijjaM pAvAmmaMtikaTTu' sarvam -sarvaprakArakam pApakarma-sAvadhakama, me-mayA mama vA mahAvIrasya, akaraNIyam-na kadAcidapi kartavyam iti kRkhA-ityevaM pratijJAya bhagavAn mahAvIraH 'sAmAiyaM caritaM paDiyannaI' sAmAyika cAritramsamabhAvasAdhanArUpaM cAritram-sAdhucaryAm pratipadyate-strIkaroti 'paDivajittA' pratipadyasAmAyikaM cAritraM svIkRtya 'devaparisaM ca maNuyaparisaM ca' devapariSadaM ca manuSyapariSadaM ca 'AlikakhacittabhUyamiva' AlikhitacitrabhUtamiva bhitti kuDayAdi likhitacitramitra 'Thavei' jItavyavahAra se pUchakara kSIrasAgara meM jAkara luzcita kezoM ko rakha bhAye usake bAda 'tao NaM sameNaM bhagavaM mahAvIre jAva loyaM karittA' zramaNa bhagavana zrImahAvora svAmIne dAhine hAtha se dakSiNa tarapha aura bAMye hAtha se bAMye tarapha ke kezoM kA luzcana karane ke bAda siddhANaM NamukkAraM kareha' siddhoM ko namaskAra kiyA aura 'NamukkAraM karettA' siddhoM ko namaskAra karake maiM 'savvaM akaraNija pAvakammaM tikaTTu' maiM aba se kisI bhI prakAra ke nahIM karane yogya pApa karmoM ko kabhI bhI nahIM karUMgA ipta prakAra pratijJA kara 'sAmAiyaM caritaM paDivajaI' sAmAyika arthAt samabhAva sAdhanA rUpa cAritra yAne sAdhucaryA ko svIkAra kiyA aura 'paDijjittA' sama bhAva sAdhanA rUpa cAritra ko svIkAra kara 'devaparisaMca maNuyaparisaMca' sabhI deva pariSada aura manuSya pariSad ko 'AlikhitacittabhUyamiva' Alikhita citra ke samAna Azcarya cakita 'karei' kara diyA, yAne bhagavAn zrI mahAvIra zAna 'khIroyasAgaraM sAharaI' hu kSI2 sAramA bhUI mAthe pramANe hevendra 12 / zake bhagavAna zrI mahAvIra svAmIne potAnA jIta vyavahArathI pUchIne e bhagavAnanA bhrt4|| 5yabhu soya 20 zAna kssiirsaa||2maa na bhUrI bhAvyA 'taoNaM samaNe bhagavaM mahAvIre' te pachI zramA bhagavAn zrI mahAvIra svAmIthe jAva loya #rittA yAvat jamaNA hAthathI jamaNI bAjunA ane DAbA hAthathI DAbI bAjunA zonu suyana ryA pachI 'siddhANaM NamukkAraM karei' siddhone nbh24|2 ryA bhane 'NamukkAraM karettA' siddhAna nama242 4Ine 'savvaM me akaraNijja pAvakammaM ti kaTTu' hu~ mAthI koI paNa prakAranA na karavA gya pApa karmo kayAreya paNa karIza nahI" A rItanI pratijJA 4zana 'sAmAiyaM caritaM paDivajjai' sAmAthi parthAta samabhAva sAdhanA35 yAtri arthAt sAdhuyaryAnA kii|2 bhane 'paDivajjittA' samabhAva sAdhanA35 yaatrine| 2vii||2 prazana 'devaparisaMca maNuyaparisaMca' sAhevonI mane manuSyonI pazpihAra 'Ali khittacittabhUyamiva Thavei' (yatrAmA 52 yi| yinI rebha sAzcaya yuta prA. mero zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1092 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 9 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1081 sthApayati stabdhAm AzcaryacakitAmiva karotItyarthaH bhagavantaM dIkSAM gRhantaM dRSTvA devapariSad manuSyapariSacca nizreSTitA satI stabdhA babhUva iti bhAvaH samprati bhagavato mahAvIrasvAminaH dIkSAgrahaNarUpa sAmAyikacAritrapratipatti janyaharSa zlokadvayena prarUpayitumAha - 'divvo maNustaghoso divyo devazabdaH manuSyaghoSaH - manuSpazabdaca 'turiyaninAoya' tUryaninAdazca - vAdya vize pazabda 'sakavaNeNaM' zakavacanena - devendrazakravAkyena zatrAdezenetyarthaH 'khippa meva nilakko' kSiprameva- zIghrameva jhaTityevetibhAvaH nirlutaH - avaruddhaH 'jAhe paDivajjai caritaM' yadA yasmin kAle pratipadyate - svIkurute cAritram sAmAyikacAritra dIkSAgrahaNaM bhagavAn yadA svIkaroti tadA zakrAdezena devAnAM manuSyANAJca kalakalazabdaH avaruddha babhUveti bhAvaH / 'paDivajjittu svAmI ko dIkSA grahaNa karate hue dekhakara sabhI deva pariSad yAne devoM kI sabhA aura manuSya pariSad arthAt manuSyoM kI sabhA Azcarya cakita hokara citra likhita mUrti ke samAna stabdha ho gayI / aba bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke dIkSA grahaNa rUpa sAmAyika yAne sama bhAva sAdhanA rUpa cAritra kI pratipatti janya harSa kA do zlokoM dvArA nirUpaNa karate haiM - 'divyo manussaghoso' bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke dIkSA grahaNa kAla meM divya arthAt devoM kA zabda aura manuSyaghoSa yAne manuSyoM kA zabda tathA 'turiya ninAoya' sUrya ninAda yAne vAdya vizeSa kA zabda 'sakkavayaNeNaM' zakra ke vacana se arthAt devendra devarAja zakra ke Adeza se 'khippAmeva nIluko' zIghra hI nirlapta arthAt avaruddha ho gayA / etAvatA 'jAhe paDivajjai 'caritaM ' jisa samaya meM bhagavAn zrI mahAvIra svAmI sAmAyika cAritra rUpa dIkSA grahaNa kara rahe the usa kAla meM zaka kI AjJA se devoM kA aura manuSyoM kA kala kala zabda arthAt kolAhala avaruddha ho gayA, yAne devoM ne tathA manu * SyoM ne bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke dIkSA grahaNa kAla meM apanA kalakala bhagavAna zrImahAvIra svAmIne dIkSA dhAraNa karatA joine badhA devagaNeA ane manuSya gaNe AzcaryAnvita thaine citramAM citrela citrazaivA stabdha thaI gayA, have bhagavAna zrImahAvIra svAmInA dIkSA grahaNurUpa sa mAlika arthAt samabhAva sAdhanArUpa cAritranI prAptinA hune e laika dvArA vyakta kare che-'divvo maNussaghoso, turianinAoya sakkatrayaNeNaM' khippAmeva nIlukko, jAhe paDivajjai caritaM // 1 // paDivajjittu caritaM ahonisaM savvapANabhUyahiyaM, sAhaTulomapulayA, savve devA nisAmiti ||2|| bhagavAn zrImahAvIra svAmInA dIkSAgrahaNa kALamAM divya arthAt devAnA zabda ane manuSya ghASa arthAt manuSyanA zabda ane turyaMdinA nAda arthAt vAghavizeSAnA zabdo devendradevarAja zajInI AjJAthI ekadama rokAi gayA. eTale ke je samaye bhagavAn zrImahAvIra svAmI sAmAyika cAritrarUpa dIkSA grahaNa karatA hatA e samaye zakanI AjJAthI devA A0 136 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1093 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 208 AcArAMgasUtre caritta' pratipadya cAritraM-dIkSAgrahaNaM svIkRtya-dIkSAM gRhItvetyarthaH bhagavAn mahAvIraH 'aho nisaM savapANabhUyahiyaM' aharnizam--rAtrindivam, satatam. sarvaprANabhUtahitam-sarvaprANihitasAdhane saMlagnaH san-saMyamadharmArAdhanaM karnu tatparo babhUveti bhAvaH 'sAhaTu lomapulayA' saharSa lomapulakA:-harpajanyaroprAzcitAH bhUtvA 'sabve devA nisAmiti' sarvedevAH nizAmayanti-bhagavato mahAvIrasvAminaH dIkSAgrahaNaM zrutvA atIva hRSTAH prasannAzca bhavantIti bhAvaH / samprati bhagAtaH manaHparyavajJAnotpattiM prarUpayannAha-tamoNaM tamaNassa bhagavo mahAvIrassa' tataH khalu-bhagapato dIkSAgrahaNAnantaraM zramaNasya bhagavato mahAvIrasya 'sAmAiyaM khaovasamiyaM carittaM' sAmAyikam-AdhyAtmisamabhAvasAcArUpam. sAmAyikam, kSAyopazamikam-kSayo zabda karanA banda kara diyaa| aura bhagavAn zrI mahAvIra svAmI 'paDivajittu caritaM' dIkSA grahaNa kara 'ahonisaM savyapANabhUhiyaM dina rAta satata kAla sabhI bhUta prANiyoM ke hita karane meM saMlagna hokara saMyama dharmakI ArAdhanA karane meM tatpara ho gaye, arthAt bhagavAn zrI mahAvIrasvAmI dIkSA grahaNa kara sabhI prANiyoM ke kalyANArtha hamezA saMyama ke pAlana meM satata jAgRta rahane lage aura 'sAhaTTu lomapulayA' sabhI deva saharSa lomapulaka arthAt harSa janya romAJcita hokara bhagavAn zrImahAvIra svAmI ke dIkSA grahaNa ko 'savve devA nisAmiti' sabhI devagaNa sunakara atyanta haTa aura prasanna ho gaye arthAt bhagavAn zrImahAvIra svAmI ke dIkSA grahaNa ko sunakara Ananda ke mAre romAzcita hokara prasanna ho gye| ___ aba bhagavAn zrImahAvIra ke manaH paryavajJAnotpatti kA nirUpaNa karane ke liye kahate haiM-'taoNaM samaNassa bhagavao mahAvIrasma' tataH khalu usa ke bAda arthAtU bhagavAn zrImahAvIra svAmI ke dIkSA grahaNa karane ke bAda mAmAiyaM khaovasamiyaM caritaM' mAmAthika-AdhyAtmika samabhAva sAdhanA rUpa aura kSAyopazamika kssyoane manuSyanA kelAhalanA zabda baMdha thaI gayA. arthAt devoe ane manue bhagavAna zrI mahAvIra svAmInA dIkSA grahaNa samaye pitAnA kelAhala kAraka zabda baMdha karI dIdhA ane bhagavAna zrI mahAvIra svAmIe dIkSA dhAraNa karyA pachI dina rAta badhA samaye badhAbhUta ane prANinA hita karavAmAM tatpara thaIne saMyamadharmanI ArAdhanA karavAmAM tatpara thaI gayA arthAt bhagavAna zrI mahAvIra svAmI dIkSA grahaNa karIne saghaLA prANiyAnA kalyANa mATe satata vizuddha saMyamanA pAlanamAM jAgRta rahevA lAgyA ane badhA de harSanA prakarSathI romAMcita thaIne bhagavAna zrI mahAvIra svAmInA dIkSA grahaNane jANIne atyaMta prasanna thayA. eTale ke bhagavAna zrI mahAvIra svAmInA dIkSA grahaNane sAMbhaLIne AnaMdane laIne romAMcita thaIne prasanna thayA. have bhagavAna zrI mahAvIra svAmIne mana:paryavajJAnatpattinuM nirUpaNa karavAmAM Ave cha.-'tao NaM samaNassa bhagavao mahAvIrassa' te pachI arthAt mavAn zrImahAvIra svAmI hIkSA ahama yo pachI 'sAmAiya'sAmAyi4-mAdhyAmi samabhAva sAdhanA35 bhane 'khao. vasamiyaM carittaM par3iyannassa' kSAyA5zabhi-kSayopazamanAvapanna dIkSA a535 yAtrine zrI sAgasUtra :4 Page #1094 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mamaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 9 a. 15 bhAvanApyayanam pazama bhAvotpannam cAritram-dIkSA grahaNam 'paDivanassa' pratipannasya prAptasya mahAvIrasvAmina ityarthaH 'maNapajavanANe nAmaM nANe' manaHparyavajJAnaM nAma-manaH paryAyAbhidhaM jJAnam 'samuppana' samutpannam-saMjAtam, manaHparyavajJAnaprabhAveNa bhagavAn zrI mahAvIraH 'aDDAijjehiM dIvahiM' sArdhadvayeSu dvopeSu 'dohi ya samudehi' dvayozca samudrayoH sthitAnAm 'sannINaM paMcidiyANaM panjatANaM' saMjJinAm-manoyuktAnAm paJcendriyANAm paryAptAnAzca jIvAnAm 'viyattamANasANaM' vyaktamAnasAnAm-spaSTa mAnasAnAJca 'maNogayAiM bhAvAI jANei' manogatAn bhASAn-abhiprAyAn jAnAti, manaHparyavajJAnena bhagavAn sArddhadvayadvIpasthitAnAM samudvayasthitAnAzca manopazama bhAvotpanna dIkSA grahaNarUpa cAritra ko 'paDivannassa' prApta karanevAle zrI mahAvIra svAmI ko 'maNapajjavanANe nAmaM nANe' manAparyavajJAna arthAt manaH paryAya nAma kA jJAna 'samupapanne' utpanna huA, etAvatA samabhAva sAdhanAtmaka aura kSayopazama bhAva se utpanna dIkSA grahaNa rUpa cAritra ko prApta kiye hue bhagavAn vItarAga zrI mahAvIra svAmI ko manAparthavajJAna utpanna huA, yaha phalita hotA hai aba manaHparyavajJAna kA pramAva batalAte haiM-mana:paryavajJAna ke prabhAva se bhagavAn zrI mahAvIra svAmI 'aTTAijjAI dIvehiM' sArdhadvaya dIpo meM arthAt aDhAi dvIpoM ke aMdara meM aura 'dohiya samuddahi' do samudro meM rahanevAle 'sannINaM paMciMdiyANaM' saMjJI yAne mana se yukta paJcendriya aura 'pajjattANaM' paryApta jIvoM ke aura 'viyattamANasANaM' vyakta mAnasa arthAt spaSTa mAnasa vAle prANiyoM ke 'maNogayAiM bhAvAI jANei' manogata bhAvoM ko yAne abhiprAyoM ko jAnane lage yAne manaH paryavajJAna se bhagavAn zrI mahAvIra svAmI aDhAi dvIpoM meM rahane vAle aura do samudroM meM rahane vAle manoyukta prANiyoM ke manogata abhiprAya ko jAnane meM samartha ho gaye yaha phalitArtha huaa| prAta 42111 zramAyu mAvAn zrImahAvIra svAmIna 'maNapajjavanANe nAmaM nANe samuppanne mana:paryavAna arthAt manaH paryava nAmanuM jJAna utpanna thayuM. eTale ke samabhAva sAdhanAtmaka ane pazama bhAvathI thayela dIkSA grahaNarUpa cAritrane prApta thayela bhagavAna zrImahAvIrasvAmIne mana:paryavajJAna utpanna thayuM. ve manApa jJAnanA prabhAva matAvAmAM Ave che-'aThThAijjehiM dIhiM' 52ma nibhA mana:5yavijJAnathI magavAn zrImahAvIra svAmI maDhI dIvAnI 42 ane dohi samudehi meM samudromA 20vA 'sannINaM paMciMdiyANaM' sajJA arthAt bhanI yuta 5 yendriya mAne "pajjattANaM' paryApta vona ma 'viyattamANasANaM' yatamAnasa mAt 25Ta mAnava praanniyon| 'maNogayAI bhAvAI jANeI' bhanAgata bhAvAna arthAt mabhiprAyona. M ainmeTo mana:paryAvajJAnathI bhagavAna zrI mahAvIra svAmI aDhI dvIpamAM rahevAvALA ane be samudromAM rahenArA manavALA prANionA manamAM rahela abhiprAyane jANavA samartha thaI gayA. zrI sAgasUtra :4 Page #1095 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1084 AcArAgasUtre yuktAnAM prANinAmabhiprAyaM jJAtuM samarthoM babhUveti bhAvaH 'tao NaM samaNe bhagavaM mahAvIre' tataH khalu-bhagavato manaHparyavajJAnotpattpanantaram zramaNo bhagavAn mahAvIra: 'pavvaie samANe' prava. jitaH san dIkSitaH san 'mitta nAisayaNasaMbaMdhivaggaM paDivisajjei' mitrajJAtisvajanasambandhivargam-snehidAyAdabandhu kuTumba samUham prativisarjayati-nivartayati-parAvartanaM karotItyarthaH 'paDivisajjittA' prativisarya-prativisarjanaM kRtvA 'imaM eyArUvaM abhiggahaM abhigiNhai' imam-vakSyamANam etAvadrUpam-etAdRzam abhigraham-pratijJAvizeSam abhigRhNAtisvIkaroti tathAhi bhagavato mahAvIrasya gRhItapratijJAstrarUpamAha-'bArasa vAsAI vosaTakAe ciyattadehe' dvAdazavarSANi-dvAdazavarSaparyantam, vyutsRSTa kAyaH-zarIravyutsarga kRtvA tyaktadehaH - aba bhagavAn vItarAga zrI mahAvIra svAmI ko dIkSA grahaNa karane ke bAda manaHparyavajJAna utpanna hone para vakSyamANa pratijJA vizeSa kA nirUpaNa karate haiM'taoNaM samaNe bhagavaM mahAvIre pavvaie samANe' tataH khalu-usake bAda arthAtU bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke manaHparyavajJAna utpanna hone ke bAda zramaNa bhagavAn vItarAga varddhamAna tIrthakara jinendravara zrI mahAvIra svAmIne pravrajita hokara arthAt dIkSA grahaNa kara 'mittanAisayaNasaMbaMdhivaggaM mitra jJAti svajana saMbaMdhI varga ko arthAt mitra snehI jJAti dAyAd bhAibaMdhu kuTumba parivAra samUha ko 'paDivisajjeI prativisarjana kara diyA 'paDivisajjittA' yAna parAvartana kara isa prakAra ke 'imaM eyArUvaM abhiggahaM abhigiNhaI' vakSyamANa svarUpa abhigraha yAne pratijJA vizeSa ko svIkAra kiyA yAne bhagavAn zrImahAvIra svAmIne dIkSA grahaNa kara apane mitra jJAto saMbaMdhI kuTuMba parivAra vagairaha ko ghara jAne ke liye prativisarjita kara vakSyamANa pratijJA vizeSa rUpa abhigraha ko svIkAra kiyA ki maiM 'pArasavAsAiM vosahakAe' bAraha varSa paryanta vyutsUSTa kAya hokara yAne zarIra ko vyutsarga kara aura 'ciyattadehe' dehagata mamatva bhAvanA se rahita hokara 'je kei have bhagavAna vItarAga zrI mahAvIra svAmIne e dIkSA dhAraNa karyA pachI mana:paryavajJAna cyA pachI pakSyamA pratijJA vizeSanu ni35 42vAmA mAtra cha-'tao NaM samaNe bhagavaM magvI?" te pachI arthAta bhagavAna zrI mahAvIra svAmI ne mana:paryavajJAna utpanna thayA pachI zrama mAvAn zrImahAvIra svAmI 'pavvaie samANe' dIkSA 95 rIne 'mittanAisayaNasaMbaMdhivaggaM paDivisajjei' bhitra snehI jJAti, vana, sAI mandhu muTu parivArasabhUlane pAchApAyA. mane 'paDivisajjittA' TuMma parivArane pApAjIra. 'imaM eyArUvaM abhiggahaM abhigiNhai' mA 165mA pra.2thI me pratijJA vizeSatA savIkAra karyo arthAt bhagavAna zrI mahAvIra svAmIe dIkSA grahaNa karIne pitAnA mitra jJAti saMbandhI kuTuMba parivAra vigerene pita pitAne ghera javA pAchAvALIne vaphTamANa pratijJA vizeSa35 maliyana 2142 - 'bArasavAsAiM vosaTTakAe ciyattadehe' humAra varSa zrI sAgasUtra :4 Page #1096 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskagha 2 sU. 9 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1085 zarIragatamamatvAhitaH san 'je kei uvasaggA samuppajjaMti' ye kecid upasargAH - vighnopadravAH samutpadyante - samutpatsyante, tAn upasargAn nAmagrAhaM gRhItvA Aha- 'taM jahA - divvA vA mANusa vA tericchiyA vA' divyAH vA - devasambandhino vA, mAnuSyA vA manuSya sambandhino vA, tairazcikA vA, tiryak sambandhino vA syuH 'te savve uvasagge samutpanne samANe' tAn sarvAn upasargAn vighnopadravarUpAn samutpannAn sataH 'sammaM sahissAmi' samyak samyakyA klezaM vinaiva ityarthaH sahiSye - sahanaM kariSye 'khamissAmi ahiyAsa issAmi' kSamiSye-kSamAM uvasaggA' jo koi bhI upasarga yAne vighnabAdhAyeM 'samuppajjeti' utpanna hogI una sabhI upasargoM ko yAne vighna bAdhAoM ko cAhe ve sabhI vighnopadrava rUpa vighna bAdhAye 'taM jahA' jaise kI 'divvA vA mANulA vA' daivI hI kyoM nahIM arthAt ve sabhI vighna bAdhAeM cAhe deva sambaMdhI ho yAne devoM dvArA kI gayI hoM yA manuSya saMbaMdhI hoM yAne manuSyoM dvArA kI gayI hoM yA 'tericchiyA vA' tiryak saMbaMdhI ho yAne tiryaga yonivAle prANiyoM dvArA kI gayI ho 'te savve uvasagge' una sabhI vighna bAdhA rUpa upasargoM ko 'samuppanne samANe' samyag rIti se yAne kleza ke fear hI 'sammaM sahissAmi' samyak prakAra se sahana karUMgA aura 'khamissAmi' kSamA karUMgA tathA ' ahiAsaissAmi' adhika sahana karUMgA yAne kheda rahita hokara sahana karUMgA etAvatA bhagavAn zrI mahAvIra svAmIne dIkSA grahaNa karane ke bAda dIkSA mahotsava meM Aye hue apane bhAI bandhu jJAti mitra kuTumba parivAroM ko vApasa bheja kara bAraha varSa taka zarIra ko vyutsRSTa kara aura deha kI mamatva bhAvanA se rahita hokara devI yA mAnuSI yA tiryakra yoni sambandhI sabhI prakAra kI panta vyutsukAya arthAt zarIrane vyutsaga karI ane zarIranA mamattvabhAvathI rahita thAne 'je kei uvasaggA samuppajjaMti' ne pAya upasarga arthAt vighna mAdhAo bhAvaze e badhA upasageIne cahe te badhA vijJamAdhA 'nniva" daivI arthAt devasaMbaMdhI hAya bheTale } heveo dvArA 42vAmAM Avesa hoya ! 'mANusA vA' bhanuSya saMbaMdhI hoya bheTo } bhanuSyo dvArA 42vAmAM Avela hoya athavA 'tericchiyA vA' tirya saMbaMdhI hoya bheTate hai-tiryatha yoni vANA Aziyo dvArA ravAmAM Ave hoya 'te savve uvasagge samunne samANe' ye madhAna utpanna thayesa upasargAne 'sammaM sahissAmi' sabhya prahArathI arthAt bhanama deza yAbhyA vinA 4 sAhuna purIza bhane 'khamissAmi' kSamA harIza tathA 'ahiAsaislAmi' gadhi sahana harIza arthAt meha rahita thAne sahana harIza kahevAnA bhAva e che ke- bhagavAn zrImahAvIra svAmIe dIkSA dhAraNa karyAM pachI dIkSA maheAtsavamAM AvelA potAnA bhAi bandhu jJAti mitra ane kuTuMba parivArane pAchA vALIne khAra va panta zarIranI mamatA bhAvane cheDIne daivI ke mAnuSI athavA tiyaca yuni sabaMdhI badhA ja prakAranA vighna bAdhAone zAMtipUrvaka sahana karavAnI pratijJA karI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1097 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1086 AcArAMgasUtre kariSye adhisahiSye-adhisahanaM kariSye khedarahitaH san sahiSye ityarthaH ityevam pratijJAvizeSarUpam abhigrahaM bhagavAn gRhItavAn iti bhAvaH 'taoNaM samaNe bhagavaM mahAvIre' tataH khalu - abhigrahagrahaNAnantaram zramaNo bhagavAna mahAvIra : 'imaM eyArUvaM abhigga abhigihittA' imam uparyuktam etAvadrUpam - etAdRzam uparinirdiSTasvarUpam abhigrahaM pratijJAvizeSam abhigRhya-svIkRtya 'vosidvacattadehe' vyutsRSTatyaktadeha :- zarIra saMskAramamatvara hitaH san 'divase muhutta sese' muhUrtazeSe mahUrtamAtrAvaziSTe divase ' kummAragAmaM samaNupatte' kumAragrAmam - kumAranAmakaM grAmam samanuprAptaH samAgataH 'tao NaM samaNe bhagavaM mahAvIre' tataH khalu - kumAra nAmaka grAmaprAptyanantaram zramaNo bhagavAn mahAvIra : 'vo sidvarutadehe' vyutsRSTa. tyaktadeha :- zarIrasaMskArama matparahitaH san 'aNuttareNaM ALaNaM' anuttareNa - pradhAnena anuvighna bAdhAoM ko zAnti pUrvaka sahana karane kI pratijJA kI, yAne abhigraha kiyA / aba uparyukta pratijJA kA pAlana karane ke liye bhagavAn zrImahAvIra svAmI ke kartavya jAta kA nirUpaNa karate haiM-'taoNaM samaNe bhagavaM mahAvIre' usake bAda arthAt bAraha varSa taka vyutsRSTa zarIra aura deha mamatva rahita hokara sabhI prakAra kI vighna bAdhAoM ko sahana karane kI pratijJA grahaNa karane ke bAda zramaNa bhagavAn zrImahAvIra svAmI 'ivaM eyArUvaM abhiggahaM abhiginhittA' isa pUrvokta prakAra ke abhigraha rUpa pratijJA grahaNa kara 'vosihacarA dehe' vyusRSTa vyakta deha hokara yAne zarIra ke saMskAra aura mamatva se rahita hokara 'divase muhutta se se' muhUrta mAtra divasa ke avaziSTa rahane para ghAne do ghaTikA mAtra dina ke avazeSa rahane para 'kumAragAmaM samaNupatte' kumAra nAma ke grAma meM padhAre 'taoNaM' usake bAda yAne kumAra nAma ke grAma meM padhArane ke bAda 'samaNe bhagavaM mahAvIre' zramaNa bhagavAn zrI mahAvIra svAmI 'vosiTThacatadehe' vyutsRSTa vyakta deha hokara arthAt zarIra ke saMskAra kA mamatva rahita hokara 'aNuttareNaM AlaeNaM' anuttara pradhAna arthAt abhigraha dhAraNa karyAM. have uparakta grahaNu karela pratijJAnuM pAlana karavA bhagavAn zrImahAvIra svAmInA urtavya niiyA 4ravAmAM Ave che- 'taoNaM samaNe bhagavaM mahAvIre' te pachI arthAt bhAra varSa panta kreDanA mamatva bhAvathI rahita thaIne badhA prakAranA vighnane sahana karavAnI pratijJA zrarIne zramaNa bhagavAn zrImahAvIra 'imaM eyArUvaM' abhiggahaM abhiginhittA' me prabhAnA pUrvokta abhiya35 pratijJAne dhAraNa harIne 'vosiTTacatta dehe' vyutsRSTa tyAta heDavAjA thAne arthAt zarIranA saMsAra ane mamatvathI rahita thAne 'divase muhutta sese' muhUrta mAtra divasa bAkI rahe tyAre arthAt e ghaDi mAtra divasa bAkI rahyA tyAre 'kumAragAmaM samagupatte' kumAra gAbha nAmanA gAbhabhAM padhAryA. 'tao NaM samaNe bhagavaM mahAvIre' te pachI arthAt kumAra gAmamAM padhAryAM pachI zramaNa bhagavAn zrImahAvIra svAmI 'volia zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1098 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 9 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1087 pamena vA Alayena-strIpuruSanapuMsakarahitavasa tivAsena 'aNuttareNaM vihAreNaM' anuttareNapraghAnena anupamena vA vihAreNa 'evaM saMjameNaM evam-uktarItyA anupamena saMyamena-yamaniyamapAlanena 'paggaheNaM saMvareNaM' pragraheNa-anupamaprayatnena saMvareNa-karmAsravanirodharUpeNa saMvareNa 'taveNaM' tapasA-tapazcaryayA 'bamaceravAseNaM' brahmacaryavAsena-anupamabrahmacaryadhAraNapUrvakanivAsena 'khaMDIe muttIe' kSAntyA-anupamakSamayA muktyA-nirlo matayA 'samiIe guttIe' samityA-paJcasamitibhiH guptyA-tisRbhiH 'tuTTIe ThANeNaM kameNaM' tuSTayA- anupamatoSeNa, sthAnena-ekatreya sthi vA kAyotsargarUpadhyAnena krameNa-anupama kriyAnuSThAnena 'sucariyaphala. nivvANamuttimaggeNaM' sunaritaphalanirvANamuktimArgeNa-nirvANaphalajanakasadAcaraNajanya muktiyA anupama Alaya meM ghAne strI puruSa napuMsaka rahita vasatI meM nivAsa karate hue evaM 'aNuttareNaM vihAreNaM' anuttara pradhAna yA anupama vihAra karate hue evaM ukta rIti se anupama yama niyama pAlanarUpa 'evaM saMjameNaM' saMyama pUrvaka rahate hue evaM anupama 'paggaheNaM' pragraha yAne prayatna se arthAt yatanA pUrvaka aura 'saMvareNaM' karmA. srava kA nirodha rUpa saMvara se aura 'taveNaM' tapazcaryA se aura anupama 'baMbhacera vAseNaM' brahmacarya se yAne anupama brahmacarya kA dhAraNa pUrvaka nivAsa se aura anu. pama 'khaMtIe' kSAMti yAne kSamA se tathA 'muttIe' mukti yAne nirlobhatA se evaM 'samiIe' pAMca samitiyoM se evaM tIna 'guttIe' guptiyoM se evaM anupama 'tuTTIe' tuSTi se yAne saMtoSa se tathA anupama 'ThANeNaM' sthAna se yAne eka hI jagaha sthita hokara kAyotsarga rUpa dhyAna se tathA 'kameNaM' krama se arthAtU anu. pama kriyAnuSThAna se aura 'sucariyaphalanivvANNamuttimaggeNaM' sucarita phala nirvANa mukti mArga se yAne mokSaphala janaka sadAcaraNa janya mukti mArga bhUta cattadehe' vyutsRSTa 17pAsa arthAta zarI2 s24||2 2Dita chana 'aNuttareNa AlaeNa' manu. sara-pradhAna mukhya athavA anupama AlayamAM arthAt strI purUSa napuMsaka rahita vasatImAM nivAsa 42di 42di tathA 'aNuttareNaM vihAreNaM' anuttara--pradhAna mA anupama vihAra 42di 42di tathA 'evaM saMjameNa' x 12thI anupama yamaniyama pAlana 35 sayama 2hIna 'paggaheNaM' praDa meTale prayatnathI parthAt yatana pUrva tayA 'saMvareNaM' sipanA nirAdha35 mA2 12nA saparathI tathA 'taveNaM' tapazcaryAthA tathA 'baMbhaceravAseNe' manupama brahmayayathA arthAt sanupama prAyanA dhA295 pUnA nivAsathI tathA 'khaMtIe' manupamaalr1 marthAt kSamAthI tathA 'muttIe' bhuti arthAt nialealthI tathA 'samIIe' pAya samitiyo bhane 15 guliyothI tathA 'tudvIe' tuSTi marthAt satoSathI tathA 'ThANeNaM' bhanupama sthAnathI arthAt me 1 2thaNe sthita ina ayosa 35 dhyAnathI tathA 'kameNaM' bhayA arthAt manupama yAnuSThAnathI mane 'sucariyaphalanivvANamuttimaggeNaM' suyarita 56 nirSiya mukita mArgathI arthAta mekSa phala janaka sadAcaraNa janya mukitamArgarUpa samyapha jJAna zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1099 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1088 AcArAMgasUtre mArgabhUta samyagjJAnadarzanacAritrarUpeNa yuktaH san 'appANaM bhAvemANe viharai' AtmAnaM bhAvayan-bhAvanAyuktaM kurvANaH viharati-vicarati, 'evaM vA viharamANassa' evaM vA uktarItyA samyagrajJAnadarzanacAritrAdiyuktasya ca viharamANasva-vivarataH bhagavato mahAvIrasvAminaH 'je kei upasaggA samuppajjati' ye kecid vA ye kecana upasargAH-vighnopadravAH samutpadyante-samutpannA bhavanti tathA hi 'divyA vA mANussA vA tiricchiyA vA' divyAH vA devasambandhino vA AdhidaivikA ityarthaH, mAnuSyA vA-manuSyasambandhino vA-manuSya . kRtA ityarthaH tairazcikA vA-tiryak sambandhino vA-tiryakakRtA vA syuH 'te savve uvasagge' tAn sarvAn upasargAn-devamanuSyatiryak sambandhino vighnopadravAn 'samuppAne samANe' samutpannAn jAyamAnAna prAptAna sataH 'bhaNAule avvahie' anAkula:-avyAkulatayA-zAntasamyak jJAna samyag darzana aura samyaka cAritra se bhI yukta hokara 'apANaM bhAvemANe viharaI' AtmA ko bhAvita karate hue yAne acchI bhAvanA se yukta karate hue vihAra karane lage arthAt vicarane lage 'evaM vA viharamANassa' evaM vA arthAt ukta rIti se viharaNa karate hue yAne vicarate hue samyak jJAna darzana caritrAdi se yukta hokara bhagavAna zrImahAvIra svAmI ko 'je kei uvasaggA' jo koI bhI upasarga yAne vighnopadrava 'samuppajjaMti' upasthita hote the 'divvA vA mANussA vA cAhe daivI yAne deva sambandhI ho arthAt devoM ke dvArA kiye gaye vighnopadrava hoM yA mAnuSI yAne manuSyoM ke dvArA kiye gaye ve vighnopadravaho yA 'tiricchiyA vA' tairazcikI yAne tiryag yoni prANiyoM ke dvArA kiye gaye ve vighnopadrava rUpa upasarga ho 'te savve samuppanne samANe una sabhI prakAra ke devakRta manuSyakRta aura tithaMcaprANI kRta mahAn upasargoM ko upasthita hone para 'aNAule' avyAkulatA se yAne zAMti pUrvaka aura 'amvahie' avyathita sabhya3 zani mana sabhya yAtriyI 55 yuta 42 'appANaM bhAvemANe viharaI' mAmAne bhAvita karatA thakA sArI bhAvanAthI yukta karIne vihAra karavA lAgyA. eTale ke deza zAntaramA viyp| sAya. 'evaM vA viharamANatsa' 61 prAthI (17295 42tAM 32di arthAt viyatai viyarata. 'je kei uvasaggA samuppajati' sabhya jJAna zana cAritrAdithI yukta bhagavAna zrI mahAvIra svAmIne je koI paNa upasarga arthAt vidhA51 mAvatA utA ma 'divvA vA mANussA vA' te yA va sabhI DAya arthAta dee karela vinopadrava hoya athavA mAnuSI arthAt manuSyo dvArA karavAmAM mAvA (popadrava hAya athavA 'tiricchiyA vA' taizviI sAtU tiya yayAnI pA prANiyo 12 // 42vAmI mAvesa te vA 5135 35sahAya te sace upasage samuppanne samALe" e badhA prakAranA arthAt devakRta, manuSyakRta ane tiryaMcaniprANikRta upasargo upasthita thAya tyAre 'aNAule' yA yAvinA mIt zAMti bhane 'avvahie' zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1100 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 1 a. 15 bhAvanAdhyayanam vittaH san , avyathitaH anudvignaH sthiratApUrvakamityarthaH 'ahINa mANase' adInamAnasa: prasannacittaH 'tivihamaNavayaNakAyagutte' trividha manoyaca nakAyaguptaH trividhena manasA vacasA vapuSA ca guptaH san 'samma sahai khama titikkhai ahiyAsei' samyak samyaktayA sahate, kSamate upasargadAtRbhyaH kSamAM kurute titikSate-adInamanasA sahate, adhyAste-nizcalabhAvena sahanaM karotItyarthaH samprati bhagavato mahAvIrasya kevalajJAnotpattiprarUpayannAha-'tao NaM samaNaspta bhagavabho mahAvIrassa' tataH khalu-trividhoktopasargapahanAnantaram zramaNasya bhagavato mahAvIrasya 'eeNaM vihAreNaM viharamANassa' etena-uparyuktaprakAreNa vihAreNa viharamANasya vica. arthAta anudvigna hokara yAne udvignatA rahita hokara sthiratA pUrvaka 'adINa mANase' adIna mAnasa hokara yAne prasannacitta hokara 'tivihaM maNavayaNakAyagutte' trividha mana vacana kAya se gupta hokara yAne mana se vacana se aura kAya zarIra se gupta hokara arthAt kAyika vAcika mAnasika rUpa tIna guptiyoM se yukta hokara 'sammaM sahaI' samyakUtayA sahana karate the aura una AdhyAtmika aura Adhi. daivika tathA Adhibhautika upasarga rUpa vighnabAdhAoM ko denevAle deva manuSya aura tiryag prANiyoM se 'khamaI kSamA karate haiM 'titikkhaI' titikSA karate the arthAt adIna manase yAne prasanna citta se sahana karate the,aura 'ahiyAsei' nizcala bhAva se sahana karate the isa prakAra bhagavAn zrI mahAvIra svAmI pUrvokta pratijJA kA pAlana karane meM tatpara ho gaye aura tapazcaryA meM rata hokara dhyAna nimagna ho gaye aba bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke kevalajJAnotpatti kA nirUpaNa karate haiM-'taoNaM samaNassa bhagavo mahAvIrassa eeNaM vihAreNaM viharamANassa' tataH bhavyathita arthAt dima thayA vinA theTa sthiratA 4 'adINamANase' mahIna mAnasa vA 542 meTa prasanna yitta yuta 42 'tivihe maNavayaNakAyagutte' 3 42nI guliyothI yukta ne 'samma sahai' sArIrIte sahana 42tA utA. tathA 'khamai' se AdhyAtmika ane Adhidaivika tathA adhibhautika upasargarUpa vidhra bAdhAone ApanArA deva, bhanuSya mane tiya yoni prANiyo kSamA 42tA tA tathA 'titikkhai' titikSA 42tA tA. mAt mahInabhanathI mele meM prasanna mAthI sana 42tAta. tathA 'ahiyAsei' nizcala bhAvathI sahana karatA hatA. A pramANe bhagavAna zrI mahAvIra svAmI pUrvokta pratijJAnA pAlana karavAmAM tatpara thaIne tapazcaryAmAM rata thaIne dhyAna nimagna rahetA hatA, have bhagavAna zrI mahAvIra svAmIne kevaLajJAnotpattinuM nirUpaNa karavAmAM Ave che.'to Na samaNassa bhagavao mahAvIrassa' te 5ch| arthAta zrama lagavAn zrImahAvIra svAmI dvArA traNa prakAranA (AdhyAtmika-Adhidaivika-ane Adhibhautika) upasargo sahana karyA pachI A0 137 zrI sAgasUtra :4 Page #1101 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1090 AcArAMgasUtre rataH 'bArasavAsA vIikkaMtA' dvAdazavarSANi vyatikrAntAni - vyatItAni 'terasa rasa ya vAsasa pariyAra' trayodazasya ca varSasya paryAye - madhye 'vaTTamANassa' vartamAnasya tiSThato mahAvIrasyeti pUrveNAnvayaH 'je se gimhANaM ducce mAse' yo'sau grISmANAm RtunAm dvitIyo mAsaH 'cautthe pakkhe' caturthaH pakSaH ' va sAhasuddhe' vaizAkhazuddhaH - vaizAkhazuklapakSaH AsIt ' tassa NaM sAhasuddhasa' tasya khalu vaizAkhazuddhasya - vaizAkha zuklapakSasya 'dasamIpakkheNaM suvvaNaM divaseNaM' dazamIpakSe khalu - dazamyAM tithau, suvratena divasena - sutra nAmake divase ityarthaH 'vijaeNaM muhateNaM' vijayena muhUrtena - vijayamuharte 'hatttarAhiM nakkha teNaM' hastottarAbhiH- uttarAphAlgunIrUpAbhiH nakSatreNa 'jogovaga eNaM' yogopagatena- candramasA yogaM sambandham upagatena prAptena uttarAphAlgunI nakSatreNetyarthaH uttarAphAlgunI nakSatreNa saha yogamupagate candramasItibhAvaH 'pAInagAmiNIe chAyAe' prAcInagAminyAM chAyAyAm - pUrvadizi lambamAnAyAM chAyAyAmityarthaH khalu usake bAda arthAt bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke dvArA tIna prakAra ke AdhyAtmika- Adhidaivika aura Adhibhautika upasargoM ko sahana karane ke bAda zramaNa bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke uparyukta bihAra se vicarate hue 'bArasa vAsA vIsaint' bAraha varSa bIta gaye aura 'terasamassa ya vAsassa pariyAe vahamANassa' terahavAM varSa ke madhya meM rahate hue bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ko 'je se gimhANaM ducce mAse' jo vaha prasiddha grISma Rtu kA dvitIya mAsa aura 'cathe pakkhe' caturtha pakSa yAne 'vahasAhasuddhe' vaizAkha zukla pakSa thA 'tahasa NaM vesAhasuddhassa' usa vaizAkha zukla pakSa ke 'dasamI pakkheNaM' dazamI tithi meM 'suvva NaM divase NaM vijaeNaM muhutteNaM' suvrata nAma ke divasa meM aura vijaya nAma ke muhUrta meM 'hattarAhiM nakkhatteNaM' hastottara yAne uttarA phAlgunI nakSatra meM 'jogovagaNaM' yoga prApta hone para arthAt uttarA phAlgunI nakSatra ke sAtha caMdramA kA yoga hone para tathA 'pAINagAmiNIe' pUrva dizA kI aura laMbAyamAna 'chAyAe' chAyA hone para yAne pUrva dizA tarapha chAyA ke laMbAyamAna hone para zrabhaNu bhagavAn zrImahAvIra svAbhInA 'eeNaM vihAreNaM' uparokta vihArathI biharamANassa' vihAra 42|| 2|| 'bArasavAsA viikkaMtA,' bhAra varSa purA thayA bhane 'terasamassa ya vAsarasa vaTTamANassa' terabhAM varSabhAM bhagavAn zrImahAvIra svAbhIne 'je se gimhANaM ducce mAse' prasiddha grISma RtunA jIla bhAsa bhane 'cautthe pakkhe' thothu yaNavADIyu arthAt ' vaDasAhasuddha' vaizAya bhAsanA zuddha pakSamAM tathA 'tassa vesAhasuddhassa dasamI pakkheNaM' se vaizAma zuddha pakSanI hazamI tithinA hivase 'suvvaeNaM divaseNaM' suvratanAbhanA divasamA bhane 'vijaeNaM muhutteNa' vinaya nAmanA muhUrta bhAM 'hatthuttarAhiM nakkhatteNaM' stottarA arthAt uttarAgunI nakSatramAM 'jogotragaNaM' yoga prApta thatAM arthAt uttarazalgunI nakSatranI sAthai yandramAna yoga thayo tyAre 'paINagAmiNI chAyAe' tathA pUrva dizA tara3 chAyA sAMNI thaha tyAre 'bIyattAe zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1102 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 9 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1091 'viyattAe porisIe' dvitIyAyAM pauruSyAm-vyaktAyAM vA pAzcAtyapauruSyAm madhyAhnakAlAnantaramityarthaH 'jaMmiyagAmassa nayarassa' jambhikagrAmasya nagarasya 'bahiyA naIe ujjuvAliyAe' bahistAt-bahirbhAge RjuvAlukAyAH RjuvAlukAnAmnyAH nadyAH 'uttarakUle' uttarakUle-uttarataTe 'sAmAgassa gAhAvaissa' zyAmAkasya-zyAmAkanAmnaH gRhapate:-gRhasvAminaH 'kaTThakaraNaMsi' kRSTa karaNe -kSetre 'uDUMnANU ahosisa' UrdhvajAnu-adhaH zirasa:-kRtordhvajAnuadhomasta kasya 'jhANa koTThovagayassa' dhyAnakoSThopagatasya-dhyAnarUpakoSThamupagatasya prAptasya bhagavato mahAvIrasya 'veyAvattassa ceiyassa' vyAvRttasya-vaiyAvRtyasya vA nAmnaH caityasya udya nasya 'uttarapuracchi me disIbhAge' uttarapaurastye-IzAnakoNe digbhAge 'sAlaRkkhassa' zAlavRkSasya 'adarasAmate' nAti dUranikaTe 'ukkuDuyassa' utkuTu kasya-utkuTukAsanasya kukkuTAsanena ityarthaH 'godohiyAe' godohikayA-godohikAsanena 'AyAvaNAe' AtApanayA evaM 'vIyattAe porisIe dvitIya pauruSI yAne pAzcAtya pauruSI ke vyakta hone para arthAt madhyAhna kAla ke bAda 'jabhiyagAmassa' jambhika nAmake grAma ke yAne 'nayarassa bahiyA naIe ujjuvAliyAe' nagara ke bAhara RjucAlikA nAma kI nadI ke 'uttare kUle' uttara taTa para 'sAmAgasta zyAmAka nAma ke 'gAhAvaissa' gRhapati ke 'kaTTa karaNami uDUMjANU' kSetra (kheta ) meM jAneM (ghuTanA) dvaya ko Upara uThA kara aura 'ahosirassa' mastaka ko nIce karake khaDe hokara yAne zIrSAsana karake 'jjhAgakohovagayassa' dhyAna meM lIna arthAt dhyAna meM nimagna bhagavAn zrImahAvIra svAmI ko 'veyAvattassa ceyasta' vyAvRtta athavA vaiyAvRta nAmake caitya arthAta udyAna ke uttara puracchime disIbhAge' uttara paurastya bhAga meM yAne IzAna koNa meM 'sAlaRkkhassa adUrasAmaMte' zAlavRkSa ke nikaTa meM 'ukkuDuyassa' kukkuTAsana ke dvArA yAne kukkuTa (murgA ) ke samAna Asana lagAkara baiThe hue yA-'godohiyAe' godohikAsana ke dvArA arthAt gAyako duhane ke samaya jipta prakAra baiTha kara loga-gAya ko dUhate hai usI prakAra Asana pArasIe' zrI pau35I arthAt pazcima pau35I prArasa 25 tyAre meve / madhyAha / 5ch| 'jaMbhiyagAmassa' minamana'nayarassa bahiyA' nA2nI 19.2 'naIe ujjubAliyAe' *pAla nAmanI nAnA 'uttarakUle' uttara 123 // 2 // 52 'sAmAgassa gAhAvaissa kaTukaraNaMsi zyAmA nmn| patinA meta2mA 'uDUDhaM jANU ahosirassa jhANakoTovagayassa' be goThaNane uMcAkarI ane mastakane nIce rAkhIne eTale ke zIrSAsana karIne dhyAnamAM magna thayeA bhAvAn zrImaDAvI2 21AbhI ne 'veyAvattaspta ceiyassa' vyAvRtta arthAt vaiyAvRtta nAmanA Gdhaann| 'uttarapuracchime disIbhAge' uttara paura2tya mA srthAt zAna mulAmA 'sAla. Rkkhassa adUrasAmaMte' yA vRkSatI nadI 'ukkuDuyassa godohiyAe' 44aasndvaa2| arthAt maraghaDAnI jema Asana lagAvIne beThelA athavA gehikAsana dvArA arthAt gAyane detI zrI sAgasUtra :4 Page #1103 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre 'AyAvemANassa' AtApayataH-AtApanAM kurvataH 'chaTeNaM bhatteNaM apANaeNaM' SaSThena bhaktenaupavAsadvayena apAnakena-pAnarahitena 'sukAjjhANaMtariyAe vaTTamANassa' zukladhyAnAntarezukladhyAne vartamAnasya-ArUDhasya bhagavato mahAvIrasvAminaH 'nivvANe kasiNe paDipunne' nirvANe-nirdoSe kRtsne-sampUrNe-paripUrNArthagrAhake pratipUrNe 'avyAhae nirAvaraNe' avyAhatevyAghAtarahite akuNThite ityarthaH nirAvaraNe-AvaraNarahite 'aNaMte aNuttare' anante, anuttare sarvapradhAne 'kevalavara nANadasaNe samuppanne' kevalavarajJAnadarzane-sarvazreSTha kevalajJAnaM kevala. darzanaJca samutpanne saMjAte, bhagavato mahAvIrasya upayuktarUpaM kevalajJAnaM kevaladarzanaJca samajAyata iti bhAvaH / atha bhagavato zrI mahAvIrasvAminaH samutpanna kevalajJAnadarzanasya sAmartha lagAkara 'AyAvaNAe AyAvemANassa' AtApanA se AtApanA karate hue 'chaTTeNaM bhatteNaM apANaeNaM' tathA SaSTha bhakta arthAta apAnaka-jalakA pAna se bhI rahita upavAsa dvayAtmaka SaSTha bhakta nAmake vrata karate hue aura 'sukkajjhANaMtariyAe vaTTamANassa' zukladhyAnameM vartamAna arthAt sukladhyAna meM nimagna bhagavAn zrImahAvIra svAmI ko 'nivvANe kasiNe paDipunne' nirvANa nirdoSa aura kRtsna arthAta saMpUrNa yAne paripUrNa arthakegrAhaka aura 'avvAhae' avyAhata yAne vyA. ghAtarahita (akuNThita) evaM 'nirAvaraNe' nirAvaraNa-AvaraNa rahita tathA 'aNaMte' anaMta aMta rahita aura 'aNuttare' anuttara-sarva pradhAna 'kevala varanANadaMsaNe samuppanne kevala jJAna aura kevaladarzana utpanna hue etAvatA bhagavAn zrImahAvora svAmI ko uttarIti se tapazcaryA vrata dhyAna vagairaha meM atyanta lIna hone para nirdoSa evaM sabhI artho kA grAhaka tathA akuNThita AvaraNa rahita sarvazreSTha kevala jJAna tathA kevala darzana utpanna huA, usa se bhagavan kevalajJAnI ho gye| __ aba bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke samutpanna kevalajJAna tathA kevala darzana mateza mesIna ||y hovAya che se pramANe mAsana mAvIne 'AyAvaNAe AyA. vemANassa' sUrya tApamAM mAtA5nA 42di 42ta 'chaTeNaM bhatteNaM' 54 mata arthAt 'apANaeNaM' apAnaka eTale ke jalapAnathI rahita upavAsa dvayAtmaka SaSThabhakta nAmanuM vrata karatAM ane 'sukkajhANaMtariyAra vaTTamANassa' zusa dhyAnamA vatamAna meTale zusa dhyAnamA nima zrI mahAvIra svAmIne 'nivvANe kasiNe paDipuNNe'nirvA-nirdoSa mane na marthAta saNa mane 5ri manAI bhane 'avvAhae nirAvaraNe aNaMte' 240yAta meTase 3 vyAghAtarahita (mati ) tathA nirA129] marthAt 12 // vinAnu tathA manata mata 42nu 'aNuttare kevalavaranANadaMsaNe samuppaNNe' 25nuttara-pradhAna vijJAna bhane u49 64-na yu. eTale ke vItarAga bhagavAna zrImahAvIrasvAmIne ukata prakArathI tapazcaryA vrata dhyAna vigeremAM atyanta lIna hatA tyAre nirdoSa ane badhAja ane grAhaka ane akuMThita AvaraNa vinAnuM sarva zreSTha kevaLajJAna ane kevaLadarzana utpanna thayuM tethI bhagavAna kevaLajJAnI kahevAyA. zrI sAgasUtra :4 Page #1104 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 1 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1093 varNayitumAha-' se bhagavaM arahaM jiNe jAe kevalI' sa khalu bhagavAna arhan- tIrthakRt jina:jinendraH jAtaH kevalo -kevalajJAnI bhagavAn mahAvIra H 'savvannU savvabhAvadarisI' sarvajJa:sarvapadArthajJAtA sarvabhAvadarzI - sarvapadArthadraSTA 'sadevamaNuyAsuramsa' sadeva manuSyAsurasya - devAnAM manuSyANAm asurakumArANAM 'logassa' lokasya sarvalokAnAJca 'pajjAe jANa3' paryAyAn jAnAti tathAhi 'taM jahA - AgaI gaI ThiI cayaNaM' tadyathA - Agatim - jIvAnAm Agatim, kA sAmarthya batalAte haiM- 'se bhagavaM arahaM jiNe jAe kevalI' bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ko kevalajJAna utpanna hone para vaha prasiddha bhagavAn arhan tIrthakara jinendra kevalajJAnI hokara 'savvann savvabhAvadarisI' sarvajJa yAne sabhI padArthoM ko jAnanevAle evaM sarvabhAvadarzI sabhI padArthoM ko dekhanevAle hone se 'sadevamaNuyAsurasta logassa' sabhI devoM ke tathA sabhI manuSyoM ke aura sabhI asurakumAroM ke tathA sabhI logoM ke 'pajjAe jAnai' paryAyoM ko jAnane lage arthAt kaba kauna devAdi sabhI loga kisa rUpa meM gamanAgamanAdi paryAya kareMge ina sabhI bAtoM ko bhagavAn zrImahAvIrasvAmI kevalajJAna ke prabhAva se jAnate the 'taM jahA AgaI gaI ThiI' jaise ki Agati, gati, aura sthiti ko yAne jIvoM ke gamanAgamanAdi paryAyoM ko arthAt kona sA jIva jantu prANI kisa samaya kahAM se Akara kahAM para jAyeMge ina sabhI bAtoM ko kevalajJAna ke prabhAva se jAnane lage evaM 'cayaNaM' kisa deva loka se kisa samaya kina devoM kA cyavana ( patana ) hogA yAne kona deva kaba kisa devaloka se girakara isa loka meM Ane vAle haiM yA Agaye haiM athavA Aye haiM isa sabhI bAtoM ko bhI bhagavAn * have bhagavAna zrImahAvIra svAmIne thayela kevaLajJAna ane kevaLadananI zakita sUtrAra matAve che- ' se bhagavaM arahaM jiNe jAe' lagavan zrImahAvIra svAmIne ThevaNa jJAna utpanna thavAthI bhagavAna kevaLajJAnI thaine savvant' sajJa arthAt saghaLApadArthone lathunArA tathA 'savvabhAvadarisI' sarvabhAddarzI arthAt saghaNA pahArthonA draSTA 'sadevamaNuyA surasa logassa pajjAe jANaI' sajA devAnA tathA sadhanA manuSyonA tema sajA asura kumAronA tathA saghaLA lekanA paryAyane jANavA lAgyA arthAta kayAre keNu devArda saghaLA leAka kevA prakArathI gamanAgamanAdi. paryAya karaze. e tamAma vAtene bhagavAn zrImahA vIra svAmI ThevaNajJAnanA prabhAvathI lagatA detA 'taM jahAM' prema 'AgaI' Agati, 'gaI ' gatine ane OM' sthitine arthAt jIvenA gamanAgamanAdi, paryAcAne arthAt kayA jIva jantu ke prANI kace vakhate kayAMthI AvIne yAM jaze e tamAma vAtAne kevaLajJAnanA prabhAvathI bhaguvA sAgyA tathA 'cayaNa' yA devaseothI yA samaye yA devanu syavana (patana) thaze arthAt kayAdeva kayArene kayA devaleAkamAMthI cavIne AleAkamAM Avaze AvI gayA che ke Ave che e tamAma vAtane bhagavAn kevaLajJAnI zrImahAvIra svAmo kevaLa zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1105 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1094 AcArAMgasatra gatim sthitim , cyavanam-devalokAd devAnAM cyavanam , 'uvavAyaM bhuttaM pIyaM kaDaM' upapAtam-narake devAnAM janmasthAnam, bhuktam-khAdyam , pItam-peyapadArthAn , kRtam-sampAdita cauryAdikarma, 'paDiseviya' pratise vitam maithunAdi sevanam 'AvikammaM raho kamma' AviSkarma-- prakaTakAryam , rahaH karma guptakAryam 'laviyaM kahiyaM' lapitam-pralApam, pralapantaM vA, kathitam-ekAnte uktam-guptavArtA mityarthaH 'maNo mANasiyaM' mano mAnasikam jIvAnAM cittagataM manogatazcAbhiprAyam, 'savva loe' sarvaloke -sarveSAM lokAnAM viSaye 'sabdha jIvANaM' sarva jIvAnAm-sarveSAM prANinAm 'savyabhAvAI sarvabhAvAn-sarvAbhiprAyAna 'jANamANe pAsamANe' jAnAnA-nAnan, pazyan-avalokayan 'evaM ca NaM viharaI' evaJca khalu-anayA rItyA kevala. zrImahAvIra svAmI kevala jJAna ke prabhAva se jAnate the 'uvavAyaM' evaM upapAta ko arthAt naraka meM devoM ke janmasthAna ko tathA 'bhuttaM' mukta arthAt khAdya padArthoM ko evaM 'peyaM peya padArthoM ko tathA 'kaDaM' kRta ko yAne kiye hue zubhAzubha karmo ko 'paDiseviyaM' evaM pratisevita ko yAne maithunAdi sevana ko tathA 'Avikamma' AviSkarma yAne prakaTa kAryo ko tathA 'raho kamma' rahaHkarma yAne guptakAryoM ko 'laviyaM evaM lapita arthAt pralApa ko yA pralApa karate hue prANiyoM ko tathA 'kahiyaM kathita arthAt ekAMta meM ukta gupta vArtA ko evaM 'maNomANasiyaM' mano mAnasika yAne jIvoM ke cittagata aura manogata abhiprAyoM ko tathA 'savvalora sabhI logoM ke viSaya meM tathA 'savva. jIvANaM savva bhAvAI' sabhI jIvoM ke yAne sabhI prANiyoM ke sarvabhAvoM ko yAne sabhI abhiprAyoM ko 'jANamANe jAnate hue aura dekhate hue arthAt kevala jJAna se sabhI jIvajaMtuoM ke abhiprAyoM ko jAnate hue aura 'pAsamANe kevala darzana se dekhate hue 'evaM caNaM viharai' vicarate the yAne vihAra karane lge| zAnanA prabhAvI yatA tA. arthAt Me se hatA. tathA, 'ubavAya' utpAtane arthAt narakamAM devanA jamasthAnane tathA "mu bhuta arthAt khAdya padArthone tathA 'pIyaM' peya 54aa tathA 'karDa' pRtane arthAta 42vAbhA yAvesa zubhAzubha bhane tathA 'paDiseviya' pratisevitane arthAta bhaithunA sepana tathA 'Avikamma' mAvi maryAta prayo ne tathA 'rahokamma' 26: 4 arthAt zusAra tathA 'laviyaM' pita arthAt prApane para prasA5 42 naa2| prANiyona tathA 'kahiya' thita arthAt timai 438 zuta pAtane tayA 'maNomANasiyaM' bhanomAnasimarthAt ve na cittAta ane manogata samiprAyAne tathA 'sabaloe savvajIvANaM' sAyanA samayamA tathA sAnA mAtU yA prANAyAnA 'savabhAvAiM jANamANe pAsamANe' samAvAna marthAt tamanA badhA abhiyAne jANIne ane joIne arthAtu kevaLajJAnathI badhAjIva jaMtuonA abhi. prAyone MeIne sana 198 nayA sumAra evaM ca NaM viharai' se prathI viyaratA sal, zrI sAgasUtra :4 Page #1106 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 s. 9 a. 15 bhAvanAdhyayanam jJAnaprabhAveNa sarvapadArthAn sarvAbhiprAyAMzca avagacchan viharati-vicarati 'jaNaM divasaM sama. Nassa bhagavo mahAvIrassa' yasmin khalu divase zramaNasya bhagavato mahAvIrasya 'nivyANe kasiNe jAva samuppanne' nirvANe-nirmale' kRtne-sampUrNe-paripUrNe yAvat-pratipUrNe avyA hate nirAvaraNe anante anuttare kevalajJAnadarzane samutpanne-samajAyetAm 'taNNaM divasaM' tasmin khalu divase 'bhatraNavaivANamaMtarajoisiyavimaraNavAsidevehiya' bhavanapati- vAnavyantarajyotiSika vimAnavAsi vaimAnikadevaizca 'devI hiya' devIbhizca 'uvayaM te hiM' utpatadabhiH-utpa tanaM kurvadbhiH sumerau parvate ArohadbhiH 'jAva upijalagabhUe yAvihutthA' yAvad-avapata / aba jisa samaya meM bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ko parama nirmala kevalajJAna aura kevaladarzana utpanna huA usa samaya meM eka atyanta mahAn divya devaprakAza aura deva kalakala bhI utpanna huA yaha batalAte haiM-'jaNagaM divasaM samaNassa bhagavao mahAvIrassa nivANe kamiNe jAva samuppanne' jisa dina meM zramaNa bhagavAna zrI mahAvIra svAmI ko nirvANa yAne nirdoSa arthAt nirmala evaM kRtsna yAne sampUrNa arthAt paripUrNa evaM yAvat avyAhata yAne vyA. ghAta rahita arthAt akuNThita aura nirAvaraNa yAne AvaraNa rahita evaM ananta arthAtU anta rahita evaM anuttara sarvottama yAne sarvotkRSTa kevalajJAna aura kevala darzana samutpanna huA 'tannaM divasaM bhavaNavaI' usa dina meM bhavanapati 'vANamaMtarajoisiya' vAnavyaMtara-jyotiSika aura 'vimANavAsi deve. hiya devIhiya' vimAna vAsI vaimAnika devoM aura deviyoM ne 'uvayaMtehiM jAva' utpatana karate hue yAne sumeru parvata para ArohaNa karate hue arthAt caDhate hue tathA yAvad bhUbhAga para avataraNa karate hue yAne utarate hue yAne sumeru pahAr3a para caDhate samaya aura bhUbhAga para utarate samaya 'upijalagabhUe yAvi hutthA' eka arthAt vihAra karavA lAgyA. have je samaye bhagavAna zrI mahAvIra svAmIne kevaLajJAna ane kevaLadarzana utpanna thayuM e samaye eka moTo divya prakAza ane deva kalakala paNa thaye tenuM sUtrakAra kathana kare che-'jaNNaM divasaM samaNassa bhagavao mahAvIrassa' hivase zrama magavAn mahAvIra svAbhIra 'nivvANe kasiNe' ni! arthAta niSi meTale ni bhane na ta sapU meTale , 525 tathA 'jAva samuppanne' yAvat pratipU mAne 25vyAta arthAtU vyAdhAta vinAnuM arthAt aMkuThita ane nirAvaraNa arthAt AvaraNa vinAnuM tathA anaMta eTale ke matanu tathA anuttara arthAt sarvottama avajJAna bhane uzana utpanna yu 'tannaM divasaM' hivase 'bhavaNavai vANamaMtara-joisiyavimANavAsi' manapati, pAnavya-tara nyAti04 vimAnavAsI vaimAni: 'devehiya devIhiya' heve| mane viyo 'uvayaMtehiM jAva' patana karatAM arthAt sumerU parvata para caDhatI vakhate ane sumeruparvata parathI jamIna para utaratI zrI sAgasUtra :4 Page #1107 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre dbhiH bhUmibhAge astaradbhiH AgacchadbhiH bhavanapatyAdi devAnAm avapatanotpatanasamaye eko mahAn divyo devodyota:-devaprakAzaH devasannipAtaH devakaha kahakaH devakalakalaH utpi jalabhUtazcApi abhavat-saMjAtaH iti bhAvaH 'taoNaM samaNe bhagavaM mahAvIre' tataH khalu-devaprakAzAnantaram zramaNo bhagavAn mahAvIraH 'upapannavaranANadaMsaNadhare' utpannavarajJAnadarzana dharaH-samutpannapradhAnakevalajJAnadarzanadhArako bhUtvA- 'appANaM ca logaM ca abhisamikkha' mahAn divya vilakSaNa devodyota arthAt devaprakAza aura deva sannipAta yAne devoM kA nipatana aura deva kahakahaka arthAt devoM kA kalakala zabda utpiJjalabhUta yAne ekatrita hokara utpanna huA etAvatA bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke kevalajJAna tathA kevaladarzana kI utpatti kAla meM bhavanapati vAnavyantarajyoti Sika aura vaimAnika devoMne aura deviyoMne Ananda ke mAre phUle nahIM samAte hue sumeru parvata para caDhate utarate samaya eka mahAn divya prakAza ke sAtha vilakSaNa kalakala madhura avyakta dhvani kI arthAt bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kI jaya jayakAra sUcaka atyanta ramaNIya zabda kiyaa| aba bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kA devAdi ke prati krama se dharmopadeza kA nirUpaNa karate haiM-'taoNaM' usake bAda arthAt bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ko kevalajJAna aura kevaladarzana ke utpanna hone ke samaya meM bhavanapatyAdi devoM aura deviyoM ke divya prakAza ke sAtha divya kalakala zabda hone ke bAda 'samaNe bhagavaM mahAvIre' zramaNa bhagavAn zrI mahAvIra svAmIne 'uppanna varanANadasaNadhare utpanna atyanta zreSTha kevalajJAna aura kevaladarzana ko dhAraNa karate qua 'uppiMjalagabhUe yAvi hutthA' se moTI 605 mane sikSaY vodhAta arthAt devaprakAza ane devasannipAta eTale ke devenuM patana tathA deva kahakahaka arthAta dene kalakalazabda upiMjalabhUta arthAta ekaTho thaIne utpanna thaye, eTale ke vItarAga bhagavAna vardhamAna mahAvIra svAmIne kevaLajJAna tathA kevaLadarzana utpana thayuM tyAre bhavanapati vAnarthaMtara tiSika ane vaimAnika devee ane devI e AnaMdane laIne praphulatAne laI sumerU parvata para caDhavA ne utaravAne samaye eka moTA divya prakAzanI sAthe vilakSaNa kalakala madhura avyakta dhvanI karyo arthAtu bhagavAna zrI mahAvIra svAmInA vijaya sUcaka jayajayakArane atyaMta ramaNIya nAda karyo. have bhagavAna zrI mahAvIra svAmIe devAdine kamathI karela dharmopadezanuM nirUpaNa 42vAma mA cha-' tao NaM samaNe bhagavaM mahAvIre utpannavaranANadasaNadhare' te pachI arthAtu bhagavAna zrI mahAvIra svAmIne kevaLajJAna ane kevaLadarzana utpanna thayuM te vakhate bhavana patyAdi deva ane devInA divyaprakAzanI sAthe divya kalakalane madhura zabda thayA pachI zrama mavAna zrI mahAvIra svAmIna 'uppanna varanANadaMsaNadhare apANaM ca logaM zrI sAgasUtra :4 Page #1108 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 9 a. 15 bhAvanAdhyayanam / _ 1097 AtmAnazca-svAtmAnam, lokaM ca abhisamIkSya kevalajJAnadvArA jJAtvA 'pUcvaM devANaM dhamma mAikkhai' pUrva-prathamaM devAnAM dharmam AkhyAti-upadizati 'to pacchA maNussANaM tataH pazcAt devAnAM dharmopadezAnantaram manuSyAgAm dharmopadezaM karotItyarthaH 'taoNaM samaNe bhagavaM mahAvIre' tataH khalu-dharmopadezAnantaram zramaNo bhagavAn mahAvIraH 'uppannanANadasaNadhare' utpannajJAnadarzanaghara:-samutpannAlajJAnadarzanadhArakaH 'gogapAINaM samaNAga nigAthANaM' gauta. mAdInAM zramaNAnAm nirgranthAnAm gaNadharANAm munImAn paMca mahavvayAI samAvaraNAI' paJca mahAvatAni-prANAtipAta-mRpAvAda-adattAdAna -maiyuna-(abrahma varya) parigrahaviramaNahue kevalajJAna aura kevaladarzana dvArA 'apANaM ca loga' apane AtmA ko aura loka ko acchI taraha 'abhisamikkha' abhisamIkSaNa kara yAne jAnakara aura dekhakara 'puvvaM devANaM dhammamAikkhai' saba se pahale devoM ko dharmopadeza kiyA arthAt dharma kA marma batalAyA yAne dharma kyA cIja hai isakA rahasya samajhAyA 'to pacchA' usake bAda arthAt bhavanapati vagairaha vaimAnika devoM ko dharmopadeza karane ke bAda 'maNussANaM' manuSyoM ko dharmopadeza kiyA yAne acchI taraha se manuSyoM ko dharmopadeza kiyA yAne acchI taraha se manuSyoM ko bhI dharma kA tatva samajhAyA 'taoNaM' devoM ko aura manuSyoM ko dharmopadeza karane ke bAda 'samaNe bhagavaM mahAvIre' zramaNa bhagavAn vItarAga varddhamAna zrI mahAvIra svAmIne 'upanna nANadasaNadhare' kevaladarzana ko dhAraNa karate hue-'goyamAINaM samaNANaM niggaMthANaM' gautamasvAmI vagairaha zramaNa nigraMthoM ko yAne gautamasvAmI AdI gaNadhara muniyoM ko bhAvanA sahita yAne pratyeka vakSyamANa svarUpa paMca mahanvayAI pAMca pAMca 'sa bhAvaNAI' bhAvanAoM ke sAtha paJca mahAvatoM ko arthAt prANAtipAta, mRpAvAda adattAdAna maithuna (abrahmacarya) aura parigraha viramaNa rUpa aparigrahoM ko tathAca abhisamikkha' panna. ye zre04 jJAna bhane u4zana dhAraNa 4zana kevaLajJAna ane kevaLadarzana dvArA pitAnA AtmAne ane lekane sArI rIte abhi kSaY 4za arthAta Mela mane ibhAne 'puvvaM devANaM dhammamAipakhai' sauthA 54i hevAne 55deza - arthAta dharma zu. paratu cha? tenu 275 romAne samana0yuM, 'tao pacchA maNussANaM' te 5chI arthAta manapati vigere vaimAni4 hepe ne dhanu 2715 samatA pachI manuSyane dharmopadeza karyo arthAtuM manuSyane paNa dharmanuM rahasya sArI rIte samajAvyuM. 'tao NaM samaNe bhagavaM mahAvIre' / bhane manuSyAne pphe|| mAyA pachI piit| bhagavAna zrI mahAvIra svAmI 'uppaNNaNANadaMsaNadhare' jJAna bhane 14 dhAra 7rIna 'goyamAINaM samaNANaM gigaMthANaM' zrIgautamasvAmI vigere gaezane zrama niya thAne arthAt zrI gautamakSAmA vigaire ga52 bhuniyAne 'paM havvayAI sabhAvaNAI' bhAvanA sahita arthAt dareka vakSyamANa rAtanI pAca pAMca bhAvanA sAthe pAMca mahAvratane A0 138 zrI sAgasUtra :4 Page #1109 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1898 AcArAMgasa rUpANi mahAvratAni sabhAvanAni-pratyekaM vakSyamANasvarUpa pazca pazca bhAvanAsahitAni 'chajjIpanikAyA' Sai jIvani kAyAn pRthivyantejovAyu-vanaspatitrasakAyarUpAn pada saMkhyakajIva samUhAn 'Aikkhai bhAsai parUveI' AkhyAti-sAmAnyarUpeNa SaTprakArakaprANisvarUpaM pratipAdayati, bhASate-aghamAgadhI bhASAyAm upadizati prarUpayati-savistaraM tattatvaM nirUpayati, sAmAnyato vizeSatazca paJcamahAvatasvarUpaM padajIvasvarUpazca bhagavAn prarUpitavAn itibhAvaH tathAhi 'taM jaTA--puDhavikAe jAva tasakAe' tadyathA-pRthivIkAyaH yAvat-apkAyaH, tejaskAyaH, vAyuzAyaH, vanaspatikAyaH, trasakAya:-dvIndriyAdi pazcandriyaparyantaH bhagavatA 'chajjIvanikAyA AikkhAi-cha jIvanikAyoM kA yAne pRthivIkAya apkAya, tejaskAya vAyukAya aura vanaspanikAya tathA trasakAya arthAta dvIndriyAdi paJce. ndriya paryanta trasakAya isa prakAra SaT saMkhyaka jIva samUhoM kA AkhyAna kiyA yAne sAmAnya rUpa se SaTU prakAraka prANiyoM ke svarUpa ko batalAyA aura 'bhAsai' bhASaNa kiyA yAne ardhamAgadhI bhASA meM SaTU jIvanikAyoM kA aura pAMca mahAvatoM kA upadeza diyA tathA 'paravei' prarUpaNa kiyA yAne savistara paJca mahAvatoM kA aura SaDjIvanikAyoM kA nirUpaNa kiyA etAvatA sAmAnya rUpa se aura vizeSa rUpa se paJca mahAvrata ke svarUpa ko aura SaDjIva ke svarUpa ko bhagavAn zrImahAvIra svAmIne gautamAdigaNadharoM ko samajhAkara batalAyA 'taM jahA-puDhavIkAe jAva tasakAe' jaise ki pRthivokAya jIva kA kyA svarUpa hai evaM apkAya kA kyA svArUpa hai tathA tejaskAya kA kyA svarUpa hai evaM vAyukAya kA kyA svarUpa haiM evaM vanaspatikAya jIva kA kyA svarUpa hai aura usakAya jIvoM kA kyA svarUpa hai isa prakAra pratyeka ke prakAra ke jIvoM ko vizleSaNa kara batalAyA, etAvatA arthAt prANAtipAta, mRSAvAda, adattAdAna, mithuna (babrahmaNya) ane parigraha viramaNarUpa 5525 / tathA 'chajjIvanikAyA Aikhai,' chAyenu parthAt pRthivIya. a5. kAya, tejaskAya, vAyukAya ane vanaspatikAya tathA trasakAya aTale ke dIndriyAdi paMcendriya 5yanta saya 2 rIte 7 pr'2| prANiyAnu 2135 matAnyu'. mane 'bhAsaI' bhASay karyuM. arthAt ardhamAgadhI bhASA mAM cha jIvanI kAyAne ane pAMca mahAvatene upadeza mAdhyo, tathA 'parUveI' tenu pra3555 4yu arthAt savistara pAya mahAtAnumAna 5071nikAnuM nirUpaNa karyuM, eTale ke sAmAnya rIte ane vizeSa prakArathI pAMca mahAvratanuM svarUpa ane SaDajIvanIkAyanuM svarUpa bhagavAna zrI mahAvIra svAmIe gautamAdi pani samAjavyu 'taM jahA' ma -'puDhavIkAe jAva tasakAe' pRthvIyana larnu kevuM svarUpa che, temaja akAyanA jIvonuM kevuM svarUpa che, tathA tejaskAyanuM kevuM savarUpa che, ane vAyukAyanA jIvonuM kevuM svarUpa che temaja vanaspatikAyanA jIvenuM kevuM svarUpa che, ane trasakAyanA jInuM svarUpa kevuM che. A pramANe chae prakAranA jInuM svarUpa zrI sAgasUtra :4 Page #1110 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bharmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 9 a. 15 bhAvanAdhyayanam ___ 1099 adiSTa iti zeSaH, samprati prathamaM mahAvratamadhikRtyAha-bhagavAn 'paDhamaM bhaMte ! maha vayaM paJcakkhAmi' he karuNAsAgara bharanta ! prathamaM mahAvratam-prANAtipAtaviramaNarUpaM pratyAkhyAmijJaprajJayA prANAtipAtam aniSTaM jJAtvA pratyAkhyAnaprajJayA tasya pratyAkhyAnaM karomItyarthaH tadevAha 'savyaM pANAivAyaM se suhumaM vA bAyaraM vA tasaM vA thAvaraM vA sarva prANAtipAtam tat sUkSma vA jIvaM bAdaraM sthUlaM vA jIvaM trasaM vA-dvIndriyAdi paJcendriyaparyantam , sthAvaraM vApRthivIkAyikAdi 'neva sayaM pANAivAyaM karijjA kArijA aNumodijjA vA naiva khalu svayaM ekendriya, dvIndriya, trIndriya, caturindriya aura paJcendriyoM meM pRthivI kAyAdi pAMca ekendriya se saMgRhIta hote haiM aura dIndriyAdi se lekara paJcendriya paryanta jIva trasakAya meM saMgRhIta hote haiM isa prakAra SaDjIvanikAya samajhanA caahiye| aba prANAtipAta viramaNa rUpa prathama mahAvrata kA nirUpaNa karate hue batalAte haiM-'paDhamaM bhaMte ! mahatvayaM paccazvAmi, savvaM pANAivAya' he bhadanta ! maiM saba se pahale prathama mahAvrata arthAt sabhI prakAra ke prANAtipAta kA pratyAkhyAna karatA hU~ yAne prathama mahAvrata prANAtipAta viramaNa ko svIkAra karatA hU~ yAne jJaprajJA se prANAtipAta ko aniSTa samajhakara pratyAkhyAna prajJA se usa prANA tipAta kA pratyAkhyAna yAne parityAga karatA hU~ isI tAtparya se kahate haiM ki-sabhI prANAtipAta kA pratyAkhyAna karatA hU~ 'se suhanaM vA bAyaraM vA' cAhe vaha prANi jIva sUkSama ho yA bAdara ho arthAt bArika ho yA sthUla ho evaM 'tasaM vA thAvaraM vA' dvIndriyAdi se lekara paJcendriya paryanta rUpa trasa ho yA pRthivIkAya, apkAya, tejaskAya, vAyukAya aura vanaspatikAya rUpa sthAvara jIva ho isa sabhI jIvoM alaga alaga vizleSaNa karIne samajAvyuM. eTale ke ekendriya, dvIndriya, trIndriya, catu. rindriya ane paMcendrimAM pRthivIkAyAdi pAMya ekendriyapaNAthI grahaNa karAya che. ane dviIndriyAdithI laIne paMcendriya paryantanA jIve trasa kAyamAM grahaNa karAya che. e rIte jIvanikA samajavA. have prANAtipAta viramaNarUpa pahelA mahAvratanuM nirUpaNa karavA mATe sUtrakAra kahe che-paDhamaM bhaMte ! mahavvayaM paccakkhAmi' san sauthA 5 saya 5 mahAnata arthAt badhAja prakAranA pratipAtanuM pratyAkhyAna karUM chuM. arthAt pahelA mahAvrata prANAtipAtane svIkAra karuM chuM. eTale ke jJa pratijJAthI prANAtipAtane anarthakArI samajIne pratyAkhyAna pratijJAthI e prANAtipAtanuM pratyAkhyAna arthAt parityAga karUM chuM. e ja hetuthI satrakAra 3 che 3-'savvaM pANAivAyaM' mA pratiyAtanu pratyAbhyAna 43 chu yA to 'se suhumaM vA bAyaraM vA' te 3 sUkSmAya athavA mA423.5 arthAt nAnA DAya hai moTara sAya tathA ' tasaM vA' dIndriyAhithI 42 5yandriya sudhAnA 1saya 71 DAya 42 'thAvaraM vA' pRthivIya, bhaya, teya, vAyuya ane vanaspatiya35 zrI sAgasUtra :4 Page #1111 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1100 AcArAMgasUtre prANAtipAtaM kuryAt-(karomi) nAhaM kariSyAmi kArayet (kArayAmi) kArayiSyAmi anumodayet (anumodayAmi vA' anumodayiSyAmi vA 'jAvajjIvAe tivihaM tiviheNaM' yAvad jIva-jIvanaparyantam , trividham-karaNa-kAraNa-anumodanarUpaM trividhaM prANAtipAtaM trividhena triprakAreNa 'maNasA vayasA kAyasA' manasA vacasA kAyena tassa bhaMte ! paDikamAmi niMdAmi garihAmi appANaM vosirAmi' he bhadanta ! tasya prANAtipAtasya pratikrAmAmi tasmAt pApAd kA 'neva sayaM pANAivAyaM karijA' meM svayaM prANAtipAta ko nahIM karUMgA evaM maiM nahIM karavAUMgA aura saba prakAra ke prANAtipAta ko karane ke liye maiM kisI ko bhI preraNA bhI nahIM karUMgA yAne sabhI prakAra ke prANAtipAti ko maiM svayaM bhI nahIM karUMgA aura dUsaroM ke dvArA bhI nahIM karavAUMgA aura 'aNumodijjA vA' prANAtipAta ko karate hue kA anumodana samarthana bhI nahIM karUMgA arthAta 'jAvajjIvAe' yAvad jIva yAne jIvana paryanta 'tivihaM tiviheNaM' trividha yAne karaNa-kAraNa aura anumodana arthAt svayaM karanA dUsaroM ke dvArA karavAnA aura karate hue kA samarthana karanA isa prakAra ke vividha prANAtipAta ko vividha yAne tIna prakAra se 'maNa sA vayasA kAyasA' manasA vacasA kAyena arthAt mana vacana evaM kAya se 'tassa maMte ! paDikamAmi' usa prANAtipAta ko pratikramaNa karatA hU~ arthAt isa prakAra ke pApa karmarUpa prANAtipAta se nivRtta hotA hU~ aura isa prakAra ke sUkSma sthUla trasa sthAvara jIva viSayaka prANAtipAta ko maiM apane AtmA aura guru kI sAkSitA meM yAne apane sAmane aura guru ke sAmane 'niMdAmi' niMdA karatA hU~ aura 'garihAmi' garhaNA ghRNA bhI karatA hUM aura 'appANa vosirAmi' isa prakAra ke sUkSma sthUla trasa sthAvara jIva jantu sthA12 sa ya mA mA sonu 'neva sayaM pANAivAya karijjA' pAte pratipAta rIza nahI mane 'kArijjA' bhii| bhAIta 51 mA 4 prazna prAyatipAtanahu~ 42vIza nahI. tathA 'aNumodijjA vA' ana se mA 52n| prANAtipAta karavA mATe huM keIne preraNuM paNa karIza nahIM. arthAt badhA prakAranA prANAtipAtane huM svayaM karIza nahIM. ane bIjAonI mArphata karAvIza paNa nahIM ane prAyatipAta 42nArAmAnu manumAna (samarthana) 59] 4zaza nahI. 'jAvajjIvAe tivihaM tiviheNaM' na5-ta vividha seTa 329, 32 mana anubhAhana arthAt pAte 72j ke bIjA pAse karAvavuM athavA karanArAnuM anumodana karavuM A prakAranA traNa prakAranA prAthAtipAta vividha arthAt praNe hAthI geTa 'mANamA vayasA kAyasA' bhana, vayana chAyathI 'tassa bhaMte ! paDikamAmi' se pratipAtanu pratibhAra 43 chu. arthAt mAyA ranA pA5435 prAtipatithI nivRtta thA chu: tathA 'niMdAmi garihAmi' mA prakAranA sukama agara sthala trasasthAvara jIva saMbaMdhI prANAtipAtanI huM mArA AtmAthI gurUnI sAkSIe arthAt pitAnI sAme ane gurunI sAme niMdA karUM chuM. ane gahaNa zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1112 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhamaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 s. 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1101 nivRtti karomi nindAmi garne-AtmagurusAkSitayA nindA garhaNAzca karomi, Atma naM vyutsa jAmi tasmAt prANAtipAtarUpapApAt pRthak karomItibhAvaH / / sU0 9 // mUlam-paDhamaM bhaMte ! mahavvayaM paJcakkhAmi savvaM pANAivAyaM se suhamaM vA bAyaraM vA tasaM vA thAnaraM vA neva sayaM pANAivAyaM karijA kArijA aNumodijjA vA, jAvajIvAe tivihaM tiviheNaM maNasA vayatA kAyasA tassa bhaMte ! paDikamAmi niMdAmi garihAmi, appANaM vosirAmi, tassi. mAo paMca bhAvaNAo bhavaMti, tatthinA par3amA bhAvaNA-iriyAsamie se niggaMthe no aNairiyA samietti kevalIbrUyA AyANameyaM, aNairike prANAtipAta arthAt hiMsA se apane AtmA ko pRthak karatA hU~ yAne nivRtta holA hai enAvatA mana vacana karma se sabhI prakAra ke prAgAtipAta kA parityAga karane kI maiM pratijJA karatA ki vaha jIvajantu prANI choTA ho yA bar3A ho sUkSma ho yA sthUla ho dvi-indriya, tri-indriya caturindriya paJcendriya rUpa trasa jIva ho yA pRthivIkAya, apUkAya, tejaskAya, vAyukAya aura vanaspati kAya rUpa sthAvara jIva ho isa prakAra ke SaT prakAra ke jIvanikAya kI hiMsA se maiM nivRtta ho rahA hai kyoMki jIvoM kI hiMsA karanA atyanta pApa janaka karma hai isaliye isa prakAra ke sabhI jIvoM kA prANAtipAta se maiM alaga ho rahA hU~ isa prakAra se gautamAdi gaNadharI ne bhagavAn zrImahAvIra svAmI ke sAmane paJcakkhAna liyA yaha tAtparya hai isase pahale vItarAga bhagavAn zrImahAvIra svAmI ke dvArA paJca mahAvata viSayaka dhopadeza dene para gautamAdi gaNadharoM ne prathama prANAtipAta viramaNa rUpa mahAvrata kA paccakkhAna liyA yaha bAta batalAyI jA cukI hai ||suu. 9 // marthAt ghRnnu| 59 43 chu.. bhane 'appANaM vosirAmi' mA 52nA sUkSma 2yUda usa rathAvara jIva jaMtuone prANAtipAtathI pitAnA AtmAne pRthapha karUM chuM arthAt nivRtta thAuM chuM. eTale ke manavacana ane karmathI badhA prakAranA prANAtipAtane parityAga karavAnI huM pratijJA karUM chuM ke-e jIvajaMtu praNa nAnA hoya ke moTA heya sumi heya ke sthULa hAya dvIdriya, trIdriya, caturindriya paMcendriyarUpa trasajIva hoya ke pRthvIkAya, akAya, tejaskAya, vAyukAya ane vanaspatikAyarUpa sthAvarajIpa heya A cha e prakAranA jIvanikAyanI hiMsAthI huM nivRtta thAuM chuM. kema ke jIvanI hiMsA karavI atyaMta pApatpAdaka karma che. tethI A prakAranA badhA jIvonA prANAtipAtathI huM alaga thAuM chuM e pramANe gautamAdi gaNadharoe bhagavAna zrI mahAvIra svAmInI sanmukha paccakhAna lIdhA. eja A kathananuM tAtparya che. sU0 9 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1113 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1102 AcArAMgasUtre yAsamie se niggaMthe pANAI bhUyAiM jIvAiM sattAI abhihaNijja vA vattija vA pariyAvijja vA lesijja vA uddavija vA, iriyAsamira se niggaMthe no iriyA asami itti, paDhamA bhAvaNA1, ahAvarA duccA bhAvaNAmaNaM pariyANai se niggaMthe je ya maNe pAvae sAvajje sakirie aNhayakare cheyakare bheyakare ahigaraNie pAusie pAriyAvie pANAivAie bhUovaghAie, tahappagAraM maNaM no padhArijA gamaNAe, maNaM parijANai se niggaMthe, je ya maNe apAvaetti ducavA bhAvaNAre, ahAvarA taccA bhAvaNA-vaI parijAgai se niggaMthe, jA ya vaI pAviyA sAvajA sakiriyA jAva bhRovaghAiyA tahappagAraM vaiM no uccArijA, je vaiM parijANai se niggaMthe jAva vai apAviyatti taccA bhAvaNA3, ahAvarA cautthA bhAvaNA-AyANabhaMDamattanikkhevaNA samie se niggathe, no aNAyANa. bhaMDamattanikkhevaNAptamie, kevalI bUyA AyANameyaM, AyANabhaMDamattanikkhevaNA'samie se niggaMthe pANAiM bhUyAiM jIvAiM sattAI abhihaNijja vA jAva udavija vA, tamhA AyAgabhaMDamattanikkhevaNA samie se niggaMthe, no AyANabhaMDanikkhevaNA asamietti cautthA bhAvaNA 4, ahAvarA paMcamA bhAvaNA-AloiyapANabhoyagabhoI se niggaMthe no aNAloiyapANabhoyaNabhoI, kevalIbUyA AyANameyaM, aNAloIyapANabhoyaNabhoI se niggaMthe pANANi vA bhUyAI vA jIvAI vA sattAI vA abhihaNija vA jAva udavija vA tamhA AloIyapANabhoyaNabhoI se niggaMthe no aNAloIyapANabhoyaNabhoItti paMcamA bhAvaNA 5, eyAvayA mahatvae sammaM kAraNa phAsie pAlie tIrie kiTTie avaTThie ANAe ArAhie yAvi bhavai, paDhame bhaMte ! mahapae pANaivAyAo veramaNaM ||suu0 10 // ___ chAyA-prathamaM bhadanta ! mahAvataM pratyAkhyAmi sarva prANAtizataM tat sakSma vA bAdaraM vA trasaMvA sthAvaraM vA nai| svayaM prANAtipAtaM kuryAt (karomi) vA kArayed vA, (kArayAmi) anu. moda yeda vA (anumodayAmi) yAvajjIvaM trividhaM trividhena manasA vacasA kAyena tasya bhadanta ! pratikramAmi nindAmi gaheM AtmAnaM vyussRjAmi, tasya imAH pazca bhAvanAH bhavanti, zrI.mAyA sUtra:4 Page #1114 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1103 tatra iyaM prathamA bhAvanA - IryAsamitaH sa nirgranthaH no anIryA samitaH iti, kevalI brUyAdAdAnametat, anIryAsamitaH sa nirgranthaH prANinaH bhUtAni jIvAn satvAni abhihanyAd vA, vartayed vA, paritApayed vA, zleSayed vA apadrAvayed vA, IryAsamitaH sa nirgranthaH, no safe: iti prathamA bhAvanA 1, athAparA dvitIyA bhAvanA manaH parijAnAti sa nigre, nyaH, yacca manaH pApakam sAvadhaM sakriyam Asravakaram chedakaraM bhedakaram AdhikaraNikam prAdveSikaM pAritApikaM prANAtipAtakam bhUtopaghAtikaM tathA prakAraM manaH no pradhArayetgama nAya, manaH parijAnAti sa nirgranthaH, yacca manaH apApakam iti dvitIyA bhAvanA 2, athAparA tRtIyA bhAvanA vAcaM parijAnAti sa nirgranthaH, yA ca vAk zapikA sAvadhA sakriyA yAvad bhUtopaghAtikA, tatha prakArAM vAcaM no uccArayed yo vAcaM parijAnAti sa nirgranthaH, yAca vak pApikA iti tRtIyA bhAvanA 3, athAparA caturthI bhAvanA - AdAnabhANDamAtranikSepaNAsamitaH sa nirgranthaH, no anAdAtabhANDamAtra nikSepaNA'samitaH, kevalIbUyAd-AdAnametat, AdAnamANDamAtra nikSepaNA'samitaH sa nirgranthaH prANinaH bhUtAni jIvAnasatvAni abhihanyAd vA yAvad apadrAvayed vA, tasmAt AdAnabhANDamAtra nikSepaNAsamitaH sa nirgranthaH no AdAnabhANDamAtranikSepaNA'samitaH iti caturthI bhAvanA 4, athAparA paJcamI bhAvanAAlokita pAnabhojana bhojo sa nirgranthaH no anAlokitapAnabhojanabhojI, kevalI brUyAdAdAnametat, anAlokita vanabhojanamojI sa nirgranthaH prANino vA bhUtAni vA jIvAni vA saccAni vA abhihanyAd vA yAvad apadrAvayed vA, tasmAd AlokitapAnabhojanabhojI sa nirgranthaH no anAlokitapAnabhojanabhojI iti paJcamI bhAvanA || sU0 10 // TIkA- samprati bhagavAn mahAvIra svAmI yathA paJcamahAvataviSayakaM dharmopadezaM kRtavAn tathA pratipAdayituM sUtrakAraH pratidizannAha - 'paDhamaM bhaMte ! mahavvayaM paccakkhAmi' he bhadanta ! prathamaM mahAvratam - prANAtipAtaviramaNarUpam pratyAkhyAmi - jJa parijJayA prANAtipAtam aniSTam pApajanakam iti jJAtvA tasya pratyAkhyAnaparijJayA pratyAkhyAnaM karomi iti sAdhakaH TIkArtha- aba usa prathama prANAtipAtaviramaNa rUpa mahAvrata ko pAMca bhAvanAoM kA kramazaH pratipAdana karane ke liye saba se pahale prathama bhAvanA kA pratipAdana karate haiM- 'paDhamaM bhaMte mahatvayaM paccakkhAmi' he bhagavan prathama mahAvrata - prANAti pAta viramaNarUpa kA pratyAkhyAna karatA hUM arthAt jJaparijJA se prANAtipAta ko TIkA-AthI pahelAM vItarAga bhagavAna zrI mahAvIra svAmI dvArA pAMca mahAvrata saMbadhI dharmopadeza ApavAthI gautamADhi gaNudhare e pahelA prANAtipAta viramaNarUpa mahAvratanu paccakkhAna karyuM. e vAta kahevAmAM AvI gayela che. have e pahelA prANAtipAta vIramaNurUpa mahAvratanI pAMca bhAvanAonu kramapUrvaka pratipAdana karavA mATe sauthI paDesAM paDelI lAvanAnu' pratipAhana hare che. 'paDhama' bhaMte! mahavvayaM' paccakkhAmi' De bhgvana pahelAM mahAvrata-prANAtipAta viramaNanuM pratyAkhyAna karU chuM. arthAt jJaparijJAthI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1115 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1105 AcArAMgasUtre pratijJA karotIti bhAvaH, tathAhi 'savvaM pANAivAyaM se suhumaM vA bAyaraM vA' sarva prANAtipAtaM pratyAkhyAmi itizeSaH taM prANAtipAtaM sUkSma vA-yUkSmajIvaviSayakaM vA, bAdaraM vA-sthUlajIvaviSayakaM vA 'tasaM vA thAvaraM vA' trasaM vA-dvIndriyAdipazcendriparyantaviSayakaM vA, sthAvaraM vA-pRthivIkAyikAdi vanaspatikAyikaparyanta sthAvara-jIvaviSayakaM vA 'nevasayaM pANAivAyaM karijA' naiva syaM prANAtipAtaM kuryAd vA (ahaM kariSyAmi vA) 'kArijA vA aNumaMnijjA yA' kArayed vA-(ahaM kArayiSye vA) anumodayed vA (aham anumodayiSye vA) nAhaM svayaM sarvajIvaviSayakamANAtipAtaM svayaM kariSye na vA kArayiSye nApi anumodayiSye iti sAdhakaH pratijJA karoti evameva 'jApajjIvAe tivihaM tividdeNaM' yAvajjIvam-jIvanaparyantam trivi dham-prANAtipAta karaNa-kAraNa-anumodanarUpam trividhena triprakArakeNa-'maNasA vayasA kAyasA' manasA vacasA kAyena 'tassa bhaMte ! paDi kamAmi' he bhadanta ! tasya-tasmAt aniSTa yAne pApotpAdaka jAnakara usakA pratyAkhyAna parijJA se pratyAkhyAna karatA hai| jaise ki-'savvaM pANAivAyaM se sahumaM vA bAyaraM vA' sarva prakAra kA prANAtipAta kA pratyAkhyAna karatA hUM cAhe vaha sUkSma jIva viSayaka ho yA bAdara arthAt sthUla jIva viSayaka ho 'tasaM vA dhAvaraM vA do indriya se lekara pAMca indriya paryanta ke trasa jIva viSayaka ho yA pRthivIkAyAdi vanaspatikAya paryanta ke sthAvara jIva ke viSayaka ho 'neva sayaM pANAivAyaM karinA' svayaM prANAtipAta kare nahIM 'kArijA vA' nahIM karavAuMgA 'aNumannijjA vA' athavA karanevAle kA anumodana-samarthana bhI nahIM karUMgA arthAt maiM svayaM sarva jIva saMbandhI prANA tipAta nahIM karUMgA na dUsare se karavAuMgA evaM karane vAle kA samarthana bhI nahIM karUMgA 'jAvajIvAe tivihaM tiviheNaM' jIvanaparyanta prANAtipAta karanA karavAnA evaM karanevAle kA anumodanarUpa tIna prakAra se 'maNasA vayatA kAyasA' mana, prANAtipAtane anarthakAraka eTale ke pApajanaka jANIne pratyAkhyAna pariNAthI tenuM pratyA bhyAna 43 cha. rema-'saba pANAivAya se suhuma yA bAyara vA' 55 2nA praa| tipAtanuM pratyAkhyAna karUM chuM. cAhe te te sUkSama cha saMbaMdhamAM hoya athavA bAdara maTa 23 nA samayamA DAya 'tasaMvA thAvara vA' medriyANA thI laIne pAMca indriya paryantanA trasa jIvenA saMbaMdhamAM hoya athavA pRthvIkAyathI laIne pana35tiya sudhInA syA12 na! samayamA DAya 'neva sayaM pANAiyAya karijjA' pAte pratipAta 3rI nahIM, 'kArijjA vA' bhI pAse 4sapI nahIM. 'aNumanni jjA vA' athavA prAtipAta 42115 jAne anumodana 55 421za nahI arthAta pAte badhA ja jIve saMbaMdhI prANAtipAta karIza nahIM temaja bIjA pAse karAvIza nahIM tathA 12vANAnu samarthana paY 420 nahI. 'jAvajjIvAe tivihaM tiviheNaM' pana yanta prAyatiyAta 423 / 42 / 13 / sa2 42vAvANAnA manubhAvana 35 traNe prArathI 'gaNasA zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1116 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1105 kAyikavAcikamAnasikaprANAtipAtarUpa-jIvavadhAt pratikramAmi-nivRtto bhavAmi 'niMdAmigarihAmi' nindAmi AtmasAkSitayA tasya prANAtipAtasya nindA karomi, gaheM-gurujanasAkSitayA tasya jIvamAtravadhasya garhaNAM karomi 'appANaM vo sirAmi' AtmAnam-vyutsRjAmisvAmAnaM tathAvidhavadharUpapApAt pRthakakaromIti bhAvaH tatsimAo paMcabhAvaNA bho bhavaMti' tasya-prathamamahAvratasya prANAtipAtaviramaNarUpasya imA:-vakSyamANasvarUpAH pazcamAvanA bhavanti 'tasthimA paDhamAbhAvaNA' tatra-tAsu paJcabhAvanAsu iyam-pratipAdyamAnA prathamA bhAvanA bodhyA, tatha hi 'iriyAsamie se niggaMthe' IryAptamita: iryAsamityAyuka sa nigranthaH vAstavika sAdhuH 'no aNairiyAsamietti' no anIryAsamitaH-Isimiti rahitaH sAdhu parigaNyate, tatra bhagavadvAkyaM pramANamAha- kevalIbUyA-AyANa meyaM kevalI-kevalajJAnI bhagavAna ayAtaAha AdAnam-karmabandhakAraNam etat-anIryAsamitikhyam IryAsamiti rAhityaM vartate iti vacana evaM zarIra se 'tassa bhaMte ! paDikamAmi' he bhagavan ! kAyika vAcika evaM mAnasika prANAtipAta rUpa jIvahiMsA se nivRtta hotA hU~ 'niMdAmi garihAmi' Atma sAkSitA meM usa prANAtipAta kI niMdA karatA hUM, gurujana kI sakSitAme jIvamAtra ke vadha kI garhaNA karatA hU~ 'appANaM vosirAmi' usa prakAra ke prANAtipAta se mere AtmA ko pRthaka karatA huuN| 'tarisamAo paMca mAvaNAo bhavaMti' usa sarvaprANAtipAta viramaNa rUpa prathama mahAvata kI vakSyamANarUpa se pAMca bhAvanAeM hotI haiM 'tathimA paDhamA bhAvaNA' una meM pahalI bhAvanA batalAyI jAtI hai ki 'iriyAsamie' iyA~ samiti se yukta ho vaha 'niggaye' vAstavika nirgrantha jaina sAdhu mAnA jAtA hai kiMtu- No aNairiyA samie' anaIsimiti yukta yAne iryAsamiti se rahita nirgrantha arthAt sAghu nahIM mAnA jAsakatA hai kyoMki kevalIyA' kevalajJAnI vItarAga bhagavAn zrImahAvIra svAmIne kahA hai ki-'AyANameyaM' yaha aniryAsamiti yAne iryAsamiti rahita vayasA kAyasA' bhana kyana mane yathI 'tasa bhaMte ! paDikkamAmi' i man ! yi pAya bhane bhAnasi prAtipAta 35 asAyI nivRtta thA chu.. 'niMdAmi gari mi' Atma sAkSipaNAthI e prANAtipAtanI niMdA karuM chuM gurUjananI sAkSipaNAmAM prAya bhAtranA pacanI / 43 chu. 'appANaM posirAmi' se 542nA pratipAtathI bhaa2|| AtmAna 40 43 . 'tastimAo paMca bhAvaNAmo bhavaMti' se sa prApiyAta. (12ma35 57 // mahAbatanI pakSyabhArIte pAMya saapnaa| DAya che. 'tathimA paDhamAbhAvaNA' tebhA pakSI bhAvana mAma mA cha -'iriyAsamie' yA samitithI yuta 1 vAstavi: 'se niggaMthe' na sAdhu manAya che. 52tu No aNairiyA samietti' manIyA~ samitithI yukta arthAta I samiti vinAnA nigraMtha arthAt sAdhu kahevAtA nathI. kema , 'kevalI bUyA AyANameya' sajJAnI vItarAma bhagavAn zrI mahAvI2 21AmA jhucha A0 139 zrI sAgasUtra :4 Page #1117 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1106 AcArAMgasUtre zeSaH, tatra hetumAha- 'aNa iriyAsamie se niggaMthe' anIryAsamitaH-IyAsamitirahitaH sa nirgranthaH sAdhuH 'pANAI bhUyAI jIvAI sattAI' prANinaH bhUtAni jIvAn sattvAni 'abhihaNijja vA ' abhihanyAd vA hananaM karoti, 'vattijja vA' vartayed vA ekatritaM vA jIvaM karoti 'pariyA'vijja vA' paritApayed vA paritApanAM karoti 'lesijja vA' zleSayed vA bhUmau saMzliSTaM jIvaM karoti, ' uddavijna vA' apadrAvayed vA jIvanarahitaM jIvaM karoti tasmAt sa no nirgranthaH api tu 'iriyAsamie se niggaMthe' IryAsamitaH - IryAsamitiyuktaH sa nirgranthaH vAstavikaH sAdhuH 'no iriyAssamiti' samitaH - IryAsamiti rahitaH sAdhuH na saMbhavatIti 'padamA bhAvaNA // 1 // prathamA bhAvanA - prathamamahAvratasya prathamA bhAvanA avagantavyA / samprati prathama mahAvratasya sarvaprANAtipAtaviramaNarUpasya dvitIyAM bhAvanAM prarUpayitumAhahonA AdAna arthAt karmabaMdhana kA kAraNa mAnA jAnA hai kyo ki 'aNaIriyA samie se nithe' - anIryAsamiti yukta yAne iyasamiti rahita vaha nirgrantha jaina sAdhu 'pANAI bhUyAI jIvAI sattAI' prANI kA bhUtoM kA jIvoM kA aura satvoM kA 'abhihaNijja vA' abhihanana karegA ghAne abhighAta karegA athavA - "vatti jja vA' jIvoM ko ekatrita karegA yA jIvoM ko 'pariyAvija vA' paritApanA karegA athavA jIvoM ko 'lesijja vaza' bhUmi meM saMzliSTa karegA arthAt bhUmi se saMbaddha karegA athavA jIvoM ko 'udavija vA' apadravita karegA yAne jIvana rahita kara DAlegA isaliye 'iriyA samie se niggaMthe' iya samiti se yukta hI sAghu nirgranya ho sakatA hai - 'no iriyA samaitti' iryA samiti se rahita sAdhu- vAstavika nirgrantha sAdhu nahIM ho sakatA hai isa prakAra - 'paDhamA bhAvaNA' prathama mahAvata kI yaha pahalI bhAvanA samajhanI cAhiye aba prathama mahAvrata kI dUsarI bhAvanA kA nirUpaNa karane ke liye kahate haiNke--A aniyaryasamiti arthAt IrmAMsamiti rahita thavuM e AdAna arthAt ka kha dhanu ara] bhAnavAmAM Ave che. Ara 1 'aNaIriyAsamira se nigAMthe' anIryAsabhitithI yukta bheTale } dhairyAsamiti dinAnA se nirbhaya sAdhu 'pANAI bhUyAI jIvAI sattAI' prazonu, bhUtanuM vanuM ne satvAnu' 'abhihaNijja vA' alihunata araze bheTate haiM abhighAta 42ze. athavA 'vattijjavA' vA 42ze athavA 'pariyAvaNijjavA' venI paritAyanA 12ze. athavA 'lesijja vA' saMzliSTa 42ze. arthAt bhInamAM saMbaMdha 12ze athavA 'uddavijjayA' vane yadrAvita kuze arthAt bhArI nAmaze tethI 'IriyA samie se nithe' tethI ryA samitithI yukta hoya te vAstavi4 sAdhu che. 'No iriyA samapatti paDhamA bhAvaNA' ryA samiti vitAnA nirthantha vAtA nathI. paraMtu dhariyA samititrANA sAdhu nizcentha kahevAya che. arthAt irSyAsamiti vinAnA sAdhu vAstavika nintha jaina sAdhu thaI zakatA nathI, rIte pahelA mahAvratanI A pahelI bhAvanA samajavI naie, A zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1118 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mamaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam 'ahAvarA duccA bhAvaNA'-atha aparA-anyA dvitIyA bhAvanA prarUpyate-'maNaM pariyANai se niggaMthe' yaH khalu manaH parijAnAti-pApamayI vivAraNAtaH pRthak karoti sa nigranthaH sAdhuH kintu 'je ya maNe pAvara sAvajje sakirie' yacca punaH manaH pApakam-pApayuktam, sAvadhampAparUpaM, sakriyam-kriyAyuktam, 'aNDayakare cheyakare bheyakare' Asravakaram-karmabandhakaram, chedakaram-prANicche danakaram, bheda karam-prANibhedanakArakam 'ahigaraNie pAusie' AdhikaraNikam-kalahakaram, prAdveSikam-dveSakArakam pAriyAvie pANAivAie' pAritApikam - paritApajanakam, prANAtipAtakam-prANAtipAtakArakam-jIvaghAtakam 'bhUovadhAie' bhUtopaghAtikam-bhUtopaghAta karam mano yadi vartate tarhi 'tahappagAraM maNaM no padhArijA' tathAprakAra"ahAvarA duccA bhAtraNA'-yaha sarva prANAtipAta viramaNa rUpa prathama mahAvrata kI dUsarI bhAvanA yaha hai ki-jo sAdhu 'maNaM pariyANai se niggaMthe' apane mana ko yA dUsare ke mana ko pApamayI vicAraNA se alaga kara detA hai vahI saccA nigraMtha sAdhu ho sakatA hai yA saccA sAdhu kahalatA hai kiMtu jisa sAdhu kA'je ya maNaM pAvae sAvajje sakirie' mana pApayukta hai aura sAvadya yAne pApa rUpa hai aura sakriya arthAt kriyA yukta hai evaM-'aNhayakare chedhakare bheyakare'-Asrava kAraka hai arthAt karmabaMdha karane vAlA hai tathA chedakara arthAtRprANiyoM kA chedana karanevAlA hai evaM bhedakara yAne prANiyoM kA bhedana karanevAlA hai tathA 'ahigaraNie' AdhikaraNika-yAne kalaha jhagar3A karane vAlA hai aura pAusie'prAdeSika arthAt dveSa karanevAlA hai tathA 'pArighAvie pANAivAie' pAritApika arthAt paritApa janaka hai aura jo mana prANAnipAtaka arthAt prANiyoM kA ghAtaka hai evaM-'bhUovaghAie' bhUtoM kA upaghAtaka hai-'tahappagAraM maNaM no padhArijA' have sarva prANAtipAta viramaNarUpa pahelA mAtranI bIjI bhAvanAnuM nirUpaNa karavA bhATe sUtra42 4 the-'ahAvarA duccA bhAvaNA' saba prAtipAta vibha35 paDatA mahAnatanI bhI bhAvanA se che 4-'maNaMpariyANai se nigaMthe' 2 sAdhu potAnA manana ke anyanA manane pApamaya vicArathI alaga karI de che. eja sAcA nigraMtha sAdhu kahevAya cha. 52 re sAdhunu 'je ya maNe pAvae' bhana pApayuta che. mane 'sAvajje' sApa maryAta pA535 // cha, 'sakirie' tayA saThiya arthAt yiAyuta cha. tathA 'aNhayakare' maas14||24 cha maryAta madha 42vAvANuche, 'cheyakare' 4642 arthAt prANiyAnu chedana 42vAvANucha. mana 'bhedakare' le|42 arthAt prANiyAnuna 42vAyu cha. 'ahigaraNie' madhi:24 marthAt 4 gha31 421AvA che. 'pAusie' prAdeSi parthAt dveSa 32vA che tathA tathA 'pariyA vie' paritApa arthAt paritApana cha, bhane 2 bhana 'pANAivAie' prA. tipAta arthAt prANi yAta 42nAra cha. ma 'bhUovaghAie' bhUtAnA Gand 42nAra cha. 'tahappagAraM maNaM No padhArijjA gamaNAe' mA prA2nA bhanana dhAraNa 42vAvA sAdhu gamana zrI sAgasUtra :4 Page #1119 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1108 AvArAMgasUtre kam-tathAvidham-pApAdiyuktam mano no prAdhArayet-na dhArayet 'gamaNAe' gamanAya-gantumetAdRzaM manaH pradhArayan yadi kvacit gacchettarhi anIryAsamitatvAt sa no nirgranthaH sAdhuH, kintu 'maNaM parijANai se niggaMthe' yo manaH parijAnAti-prANAtipAtakriyAto nivartayati sa eva sAdhuriti 'duccA bhAvaNA 2' dvitIyA bhAvanA prANAtipAtaviramaNasya prathamamahAvratasya avagantavyA, samprati tRtIyAM bhAvanAM vacaHzuddhirUpAm prarUpayitumAha-'ahAvarA taccA bhAvaNAatha aparA-anyA tRtIyA bhAvanA prarUpyate-'vaI parijANai se niggaMthe' vAcaM parijAnAtipApamayaM vacanaM yaH parityajati sa nigranthaH sAdhu: 'jA ya vaI pAviyA sAvajjA sakiriyA' yA ca vANIvAk pApikA pApayuktA, savidyA-na niravadhA-sa garyA, sakriyA-hiMsAdikriyAkAriNI isa prakAra ke mana ko dhAraNa nahIM kare sAdhu yadi 'gamaNAe-kahIM gamana karegA to vaha anIyaryA samiti se yukta hone se nirgrantha nahIM ho sakatA kintu-'manaM parijANei se niggaMthe-jo sAdhu apane mana ko acchI taraha jAnatA hai yAne sarva prakAra kI prANAtipAta kriyA se haTAtA hai vahI saccA nigraMtha hai aura-- 'je ya maNe apAvaetti' jisa sAdhu kA mana pApa rahita hai vahI saccA sAdhu hai'duccA bhAvaNA' yaha dUsarI bhAvanA huI arthAt sarva prANAtipAta viramaNa rUpa prathama mahAvrata kI yaha dUsarI bhAvanA samajhanI caahiye| aba vacana zuddhi rUpa tIsarI bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM-'ahAvarA taccA bhAvaNA'-atha yaha aparA anyA tIsarI bhAvanA isa prakAra samajhanI cAhiye ki-'vaI parijANai se niggathe' jo sAdhu vANI ko acchI taraha jAnatA hai arthAt jo sAdhu pApamaya vacana ko chor3a detA hai vahI sAdhu saccA nigrantha mAnA jAtA hai kintu-'jA ya vaI pAviyA sAvajA sakiriyA jisa sAdhu kI vANI pApa yukta hai evaM sAvadyA yAne niravadyA nahIM hai arthAt sagA hai evaM sakriyA retAta anAryAsamitithI yuta thaniya zatA nathI. paratura sAdhu 'maNa vijJAna pitAnA manane sArI rIte jANe che, arthAt sarva prakAranI praNAtipAtakriyAthI dUra 42 cha. merA sAyA niyanya cha, tathA 'je ya maNe apAvaetti' 2 sAnu bhana yA5 vinAnu cha. me 4 saaye| sAdhu cha. 'duccA bhAvaNA' zatanI bhI mAnA hI che. arthAt sarva prANAtipAta viramaNarUpa pahelA mahAvratanI A bIjI bhAvanA samajavI. ve yana zuddhi35 trI mAnAnu ni355 12 cha.-'ahAvarA taccA bhAvaNA' ve 20 kI bhAvanA 2 rIta cha 'vaI parijANai' re sAdhu vANI sArI taNe cha. arthAt 2 pApamaya kyana syAratA nathI. 'se niggaMthe' se sAdhu sAyA niyanya apAya 9. paraMtu 'jA ya vaI pAviyA' 2 sAdhunI va pAya yuddhata cha. tathA 'sAvajjA' sAvadhA arthAta niravadya nathI. eTale sagaryA che, ane 'kripica' sakriya hiMsAdi kriyA 12nArI. 'jAva bhUoSadhAiyAM' yAvat re sAdhunI pANI piNI - ArI che. zrI sAgasUtra :4 Page #1120 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mamaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam / 'jAva bhUbhovaghAiyA' yAvata-AdhikaraNikI-kalahakAriNI, mAnavakarI-karmabandhanakAriNI chedanakarI bhedanakarI prAdveSikI pAritApikI prANAtipAtikI bhUtopaghAtikI-jIvopaghAtakAriNI bhavati 'tahappagAraM vaI' tathAprakArAm-tathA vidhAm vANIm 'no uccArijjA' no uccArayet-bayAna sAghuriti bhAvaH 'je vaI parimANai se niggaMthe' yaH sAdhuH vacaH-sadoSaM vacanaM parijAnAti jJaparijJayA jJAtvA pratyAkhyAnaprajJayA parityajati sa nigranthaH vastutaH sAdhurucyate 'jAva vai apAviyatti' yAvat-yasya punaH sAdhoH vacaH apApakam -pAparahitam, niravadham, na-hiMsAdikriyAkArakam, no Asravakaram-karmabandhakaram, no vA chedakaram, no bhedakaram no AdhikaraNikam, no prAdveSikam vA bhavati sa nigrantha iti taccA mAraNA' tRtIyA bhAvanA arthAt hiMsAdi kriyA kAriNI hai evaM 'jAva bhUovaghAiyA' yAvat-jisa sAdhu kI vANI adhikaraNiko-kalaha kAriNI hai evaM AsravakArI-karmabandha kAriNI hai tathA chedana karI evaM bhedana karI tathA prAdeSikI-dveSakAriNI evaM pAritApikI paritApa kAriNI tathA prANAtipAtikI-prANAtipAta karanevAlI, evaM bhUtopaghAti kI-bhUtoM kA upadhAta karane vAlo hai -'tahappagAraM vaI no uccArijA' isa prakAra kI vANI ko saccA sAdhu nahIM uccarita kare yAne nahIM bole, isaliye jo sAdhu 'vaI parijANai' sadoSa vacana ko acchI taraha jAnatA hai yAne jJaparijJA se jAna kara pratyAkhyAna prajJA se sadoSa vANI ko chor3a detA hai 'se niggaMthe vahI saccA nirgrantha sAdhu hai isI prakAra yAvat-arthAt jisa sAdhu kA vacana 'jAva vaI apAvatti' apApaka yAne pApa rahita hai aura niravadya-yAne hiMsAdi kriyA kAraka nahIM hai tathA Asravakara karmabandha karanevAlA bhI nahIM hai evaM na chedakara-chedana karane vAlA bhI nahIM hai evaM na bhedakara-bhedana karane vAlA bhI nahIM hai tathA na Adhi karaNika kalaha kAraka bhI nahIM hai evaM na prAdeSika-pradeSakarane vAlA bhI nahIM hai vahI vAstava meM nirgrantha jaina sAdhu mAnA jAtA hai isa prakAra 'taccA bhAvaNA' tIsarI bhAvanA samajhanI caahiye| tathA Asrava karI arthAt karmabaMdha karAvanArI che. tathA chedanakarI, bhedana karavAvALI tathA dveSa karAvanArI tathA pAritApikI arthAta paritApa karAvanArI tathA prANAtipAta karavAvALI gana bhUto pAta 42vAvAjA jAya tahappagAraM vaiM no uccArijjA' mA nA pANI sAyA sAdhuse mAlavI nahI. 'je vaiM parijANai' 2 sAdhu sahoSa pAyAna sArI zata laNe cha. arthAta parikSAthI jatAne pratyAbhyAna parizAthI tyasa . 'se nimgaMthe' merA sAyA ninya sAdhu cha. 'jAba vai apAviyatti' me4 pramANe yAvat re sAdhunu vacana pApa vinAnuM che. niravagha arthAt hiMsAdi kiyA kAraka nathI. tathA karmabaMdha karAvanAra paNa na hoya ane chedana karavAvALuM ke bhedana karavAvALuM na hoya tathA kalaha karAvanAra na hoya tathA praaSa karavAvALuM paNa na hoya eja vAstavika rIte nirgastha jaina zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1121 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - - 1910 AcArAMgasUtre anagantavyA 'samprati prathamamahAvratasya caturthI bhAvanA prarUpayitumAha-'ahAvarA cautthA bhAvaNA'-pratha-aparA-pranyA caturthI bhAvanA prarUpyate-'AyANabhaMDamattanivakhevaNAsamie se niggaye' AdAnabhANDamAtranikSepaNA samita:-bhANDopakaraNasamitiyuktaH-yatanApUrvakaM yaH sAdhuH pAtrAdyupakaraNaM gRhNAti, yatanApUrvakameva utthApayati saMsthApayati ca sa nirgranthaH sAdhurucyate 'no aNAyANabhaMDagattanivakhevaNAsamie' no anAdAnabhANDamAtranikSepaNAsamitaH-no AdAnabhANDamAtranikSepaNA samitirahitaH sAdhuH kadAcidapi syAt yataH kelIbUdhA-AyANameyaM' kevalI- kevalajJAnI bhagavAn tIrthakRd brUyAt-kathayati-uktavAn vA kimityAha-AdAnamkarmaba dhakAraNam etat-sAdhoH AdAnabhANDamAtranikSepaNA rahitatvam yasmAt 'AyANabhaMDamattanikkhevaNA'samie AdAnabhANDamAvanikSegA'samitaH AdAnabhANDamAtranikSepaNAsamitirahitaH ___aba sarva prANAtipAta viramaNa rUpa pradhama mahAvata ko coyo bhAvanA batalAte haiM-'ahAvarA va utthA bhAvaNA' yaha aparA anyA cauthI bhAvanA samajhanI cAhiye ki-'AyANabhaMDamattanikkhevaNAsamie'- AdAna bhANDa mAtra nikSepaNA samiti yAne bhANDopakaraNa samiti yukta hokara jo sAdhu yatanA pUrvaka ho pAtra vagairaha upakaraNa jAta ko grahaNa karatA hai aura yatanA pUrvaka hI uThAtA hai aura rakhatA hai 'se niggaMthe vahI vAstava meM saccA nirghandha sAdhu kahA jA sakatA hai kintu'No aNAyANabhaMDamattanikakhevaNAsamie'-jo sAdhu AdAna bhANDa pAtrAdi upakaraNa kI nikSepaNa samiti rahita hai vaha saccA nirgrantha jaina sAdhu nahIM ho sakatA kyoMki - kevalIbUyA' kevalajJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmIne kahA hai ki-'AyANamethaM AyANabhaMDamattanivevaNA'samie' yaha sAdhu kA AdAnabhANDa mAtra nikSepaNA kA yatanA rahita honA AdAna-karma baMdhana kA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki AdAna bhANDapAtra ke nikSepaNa sthApana ko samiti yAne yatanA sAdhu upAya che. 'taccA bhAvaNA' bhArItanI mI bhAvanA sabhApI. have sarva prANAtipAta viramaNa rUpa pahelA mahAvratanI cethI bhAvanA batAvavAmAM Ave che.-'ahAvarA ca utthA bhAvaNA' / yothI sApanA mA rIte sabhI -'AyANabhaMDamatta nikkhevaNA samie' mAhAna His mAtra nikSepa samiti arthAt mAMDA54294 samiti yukta thaine je sAdhu yatanA pUrvaka ja pAtra vigere upakaraNane grahaNa kare che. ane yatanA 54 01 381 che. mAne rANe cha. 'se nibhAthe merI pAsta1i4 rIte sAyA ninya sAdhu upAya che. 52'tu 'NA aNAyANabhaMDamatta nikhevaNAsamie' re sAdhu mAhAna mAM3 pAtrA upakaraNanI nikSepaNa samitithI rahita che, te sAcA nigraMtha jaina sAdhu hetA nathI. ma hai 'kevalIbUyA AyAgameya' bha - zAnI bhavAn zrImahAvIra svAmI 4o cha ke-sAdhunuM AdAnabhADamAtra nikSepaNanI yatanA rahita hovuM e AdAna arthAta karmabaMdhanuM 429 bhAnAmA bhAva 2. bha -'AyANabhaMDaNikkhevaNA'yamie' mAhAna ais pAnI zrI sAgasUtra :4 Page #1122 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1111 'se nithe pANAI bhRgAI jIvAI sattAI' sa nirgranthaH sAdhuH prANinaH bhUtAni jIvAn sakhAni 'abhihaNi va jAtra uddavijja vA' abhihanyAd vA, yAvat-vartayed vA hantum ekatritAn vA kuryAt, paritApayed vA saMzleSayed vA udbhAvayed vA jovanarahitAn vA kuryAt ityarthaH 'tara hA AyANa maMDamattanika khevaNAsamie se niggaMthe' tasmAt uktakAraNAt AdAnabhANDamAtra nikSepaNAsamitaH AdAnabhANDapAtropakaraNagrahaNotthApanasaMsthApanasamitiyuktaH sa nirgranthaH sAdhucyate 'no AyANabhaMDa mattanivakhepaNA'sami etti' no AdAnabha NDamAtra nikSepaNA'samitaH- no bhANDapAtrAdyupakaraNagrahaNotthApana saMsthApanasamitirahitaH sAdhuH nirgranthaH syAditi 'cautthA bhAvaNA' caturthI bhAvanA prathamamahAtratasya avagantavyeti bhAvaH samprati paJcama bhAvanAM prarUpayitumAha- 'ahAvaga paMdamA bhAvaNA' atha aparA anyA paJcamI se rahita sAdhu 'se nithe pANAI bhUyAiM jIvAI sattAI' nirgrantha prANoM kA bhUto kA jIvoM kA aura satvoM kA 'abhihaNija vA' hanana karegA evaM 'jAya uddavi. jjayA' yAvat hanana karane ke liye ekatrita karegA aura paritApana bhI karegA tathA saMzleSaNa yAne bhUmi para saMbaMdha kara saMyukta bhI karegA evaM udbhAvaNa yAne jovana rahita bhI kara DAlegA 'tamhA AyANa maMDamattanivakhevaNA' AdAna bhANDa pAtra nikSepaNA 'samie se niggaMthe' samiti yukta hokara hI bhANDa pAtrAdi upakaraNa jAta ko grahaNa kareM evaM utthApana tathA saMsthApana bhI yatanA pUrvaka hI kareM vahI nirgrantha ho sakatA hai yAne saccA sAdhu kahA jAtA hai isaliye 'No AyANa bhaMDamattanikkhevaNA'samietti' AdAna bhANDa pAtra nikSepaNA samiti se rahita sAdhu vAstava meM nirgandha nahIM ho sakatA kyoMki yatanA pUrvaka hI bhANDAdi upakaraNa jAta ko rakhanA cAhiye isa prakAra prathama mahAvrata kI 'cautthA bhAvaNA' yaha cauthI bhAvanA samajhanI cAhiye / aba sarva prANAtipAta viramaNa rUpa prathama mahAvrata kI pA~cavI bhAvanA kA nikSepa sthApanAnI samiti arthAt yatanAthI rahita che, 'se niggaMthe pANAI bhUyAI' te sAdhu nirthantha prAnu bhUtenu' 'jIvAI, sattAIM, abhihaNijja vA' vA bhane satyanu hunana 12ze. zeva 'jAva uhavijja vAM khane yAvata hanana karavA mATe ekaDA karaze ane paritASita paNa kare tathA sazleSaNa arthAta bhUmi para saMbaddha karIne saMyukta paNa 12ze bhane udrAvaNa arthAt lavana rahita pazu 42 'tamhA AyANabhaMDamatta nikkhevaNA samil ke si Mthe' tethI AdAna bhaDapAtra nikSepaNA samitithI yukta thaIne ja bhAMDa patrAhiM upakaraNene gratuNu karavA tathA utthAna ane saMsthApana paN yatanA pUrNAMka ja karavu joie. tetha 'No AyANamaMDamatta nikkhevaNA'samietti catthI bhAvaNA' AhAna lAMDe yAtra nikSepaNA samitithI rahita sa dhu vAstavika rIte nigrantha nathI. kema ke yatanA pUrvIka ja bhAMDArdi upakaraNA rAkhavA joie. A rIte prathama mahAvratanI A ceAthI bhAvanA samajavI. have sava prANAtipAta viramaNurUpa pahelA mahAvratanI pAMcamI bhAvanAnuM nirUpaNa zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1123 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1912 AcArAMgasUtre bhAvanA prathamamahAvratasya prarUpyate-'AloiyapANabhoyaNabhoI se niggathe' AlocitapAnabhojanabhojI-yo vivekapUrvakaM dRSTvA AhArapAnaM karoti sa nigranthaH sAdhurucyate 'no aNAloiyapANabhoyaNa bhoI no anAlocitapAnabhojanabhojI-AlocanaM vinaiva yo bhojanaM pAnazca karoti sa na nirgranthaH ityarthaH yataH kevalI bUyA-AyANameyaM kevalI-kevalajJAnI bhagavAn yAda-mAha kim iti AdAnam etat-AlovanaM vinaiva pAnabhojanam karmabandhakAraNaM bhava. tIti, tatra hetumAha-'aNAloIyapANa bhoyaNabhoI se niggaMthe' anAlocitapAnabhojanabhojIAlocanaM vinaiva pAnabhojanakartA sa nirgranthaH sAdhuH 'pANANi vA bhUyANi vA jIvAI vA sattAI vA' prANino vA bhUtAni vA jIvAn vA sattvAni vA 'abhihaNijja vA jAva udavijavA' abhihanyAd vA, yAvat-vartayed vA paritApayed vA saMzleSayed vA udrAvayet vA jIvananirUpaNa karate haiM-'ahAvarA paMcamA bhAvaNA'-atha yaha aparA anyA pAMcavI bhAvanA samajhanI cAhiye ki jo sAdhu-'Aloiya pANa bhoyaNabhoI se niggaMthe' Alocita pAna bhojana bhojI yAne viveka pUrvaka dekha bhAla kara AhAra pAna karatA hai vahI saccA sAdhu mAnA jAtA hai kitu-'No aNAloiyapANabhoyaNa bhoI, jo anAlocita pAnabhojana bhojI sAdhu hai arthAt jo bhojanAdi jAta ko AlocanA kiye vinA hI pAna bhojana karane vAle hote haiM vaha nirgrantha sAdhu nahIM mAnA jA sakatA kyoMki-'kevalIbuyA' kevalajJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ne kahA hai ki 'AyANameyaM' yaha AlocanA dekhabhAla karane ke vinA ho pAna bhojana karanA AdAna karmabaMdhana kA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki-'aNAloIya pANabhoyaNabhoI se niggathe' pAlocana ke binA hI pAna bhojana karane vAlA nirgrantha sAdhu 'pANANi vA bhUyANi vA jIvAiM vA sattAI vA abhihaNijja vA' prANoM ko bhUtoM ko jIvoM ko satvoM ko mAregA aura-'jAva uddavija vA' yAvat 42vAmAM Ave che.-'ahAvarA paMcamI bhAvaNA' ke anya pAyabhI mApanAnu.535 pAnAM bhAva cha. 'Aloiya-pANabhoyaNa bhoi se niggaMthe' ra sAdhu Asayata pAna na moDa arthAt viveka pUrvaka joI tapAsIne AhArapAna kare che. e ja sAcA nigraMtha che. paraMtu 'No aNAilAyaNapANabhAyaNabhoI' re manAsoyita pAna mozana sAla sAdhu cha. arthAta je bhejanAdi padArthanuM Alayana karyA vinA pAnabhejana karavAvALA hoya teo ninya sAdhu yAta nathI.-bha3-'keralIbUyA AyANameyaM' jJAnI bhagavAn zrImahAvIra svAmIe kahyuM che ke Alecana arthAt joI tapAsyA vagara ja pAna bhejana karavuM te mAhAna arthAt 4madhanu 429 mAnavAmAM Ave che. bha3- 'aNAloIya-pANa bhoyaNa bhoI se niggaMthe' sAyana 4aa 1521 pAna Airt 4211na -5 sAdhu 'pANANi vA bhUyANi vA' prANAne tathA bhutAne 'jIvAI vA sattAI vA' yAra , satvAna amihaNijja vA' bhAraze mana 'jAva uddavijja vA' yAvat bhUmi 52 prANiyona bhaa21| bhATe the| zrI sAgasUtra :4 Page #1124 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam rahitAn vA kuryAta 'tamhA AloiyapANabhoyaNabhoI se niggaMthe' tasmAda-uktahetoH Alo. citapAnabhojanamojI-AlocanapUrvakayAnamojanakartA sa nirgandhaH sAdhurucyate 'No aNAloIyapANabhoyaNabhoIti' no anAlocitapAna bhojana bhojI-no AlocanaM vinaiva pAna bhojanakartA nirgranthaH syAditi 'paMcamA bhAvaNA' paJcamI bhAvanA prathamamahAvratasya avagantavyA iti / samprati prathama mahAvratamusasaMharanAha-'eyAvayA mahavvae samma kAraNa phAsie' etAvatAanena uktaprakAreNa prathamaM mahAvratam samyaktayA kAyena-zarIreNa sparzitam pAlie tIrie kiTTie' pAlitam tIrNama-pAritaM kIrtitam 'apaTTie ANAe ArAhie yAvi bhavaI' bhUmi para prANiyoM ko mArane ke liye ekatrina karegA evaM paritApana bhI karegA tathA saMzliSTa bhI karegA evaM upadravita bhI karegA yAne prANiyoM ko jIvoM ko jIvana rahita bhI kara DAlegA-'tamhA AloiyapANa moyaNa'-isaliye Alocita pAna bhojana 'bhoi se niggathe' bhojI yAne Alocana kara acchI taraha dekhabhAla karake pAna bhojana karanevAlA sAdhu saccA nirghandha jaina sAdhu ho sakatA hai kiMtu 'No aNAloiyapANabhoyaNabhoitti' anAlocina pAna bhojana bhojI yAne Alocana karane ke vinA hI pAna bhojana karanevAlA sAdhu vAstava meM saccA nindha nahIM ho sakatA hai isa prakAra prathama mahAvata kI yAne sabhI prakAra ke prANAtipAta se viramaNa rUpa prathama mahAvrata kI 'paMcamA bhAvaNA' yaha pAMcavI bhAvanA samajhanI caahiye| ___aba ukta prathama mahAvata kA upasaMhAra karate hue kahate haiM ki-'eyAvayA mahanvae sammaM kAeNa' etAvatA arthAtU ukta rIti se prathama mahAvata kI acchI taraha zarIra dvArA-'phAsie pAlie tIrie kihie' pazita pAlita tathA tArita evaM kIrtIta tathA 'avaTTie' avasthApita evaM yAne surakSita aura 'ANAe ArA. kare tathA paritApita kare ane saMkSipta paNa kare ane udravita paNa karaze arthAt prANiyo yAne sana 2hita 42 'tamhA AloiyapANabhoyaNabhoI se nigaMthe' tathA Acita pAna bhajana bhejI eTale ke Alocana karIne sArI rIte joI tapAsI pAna sAsana 42vaavaa|| sAdhu sAyA niyanya raina sAdhu upAya che. paraMtu No aNAloiya pANabhoyaNabhoitti' manAlAyita yAna mana cha yarthAt soyana vina or pAna na 4211sAdhu vAstA: rIta sAyA niyanya nathI. 'paMcamI bhAvaNA' A pramANe pahelAM mahAvratanI arthAt badhA prakAranA prANAtipAtathI viramaNarUpa pahelAM mahAvratanI pAMcamI bhAvanA samajavI. ve ta paDasA bhaDAmatanA 5sa DA2 42tA sUtrA2 4cha.-'eyAvayA mahatvae sammaM kAeNa' ta 4thI paDe mahAbata zarIrathI 'phAsie' 15zita 'pAlie' pArita 'tIrie' tArita ne 'kiTTie' ti tathA 'avaTie' avasthApita arthAt surakSita bane A0 140 zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1125 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1914 AcArAMgasUtre avasthitam-avasthApitam, surakSimityarthaH, AjJayA ArAdhitaM cApi bhavati, 'paDhame bhaMte ! mahabbae pANAivAyAo veramaNaM' he bhadanta ! prathame mahAvate-prathamaM mahAvatam, prANAtipAtAd viramaNam-prANAtipataviramaNarUpaM prathamaM mahAvrataM bhavatIti bhAvaH tasmAd ahaM prANAtipAtAda viramAmIti bhAvaH // 5 // ___ samprati dvitIyaM mahAvataM mRpAvAdaviramaNarUpaM prarUpayitumAha-'ahAvaraM duccaM mahatvayaM paJcakkhAmi' atha-prathamamahAvataprarUpaNAnantaram dvitIyaM mahAvrataM mRSAvAdaviramaNaM pratyA. khyAmi-prarUpayAmi tathAhi 'savvaM musAvAyaM vaidosaM' sarva-sarvaprakArakam mRSAvAda-mithyAbhASaNaM bacodoSam-vacanadoSam, pratyAkhyAmi-pratyAkhyAnaM karomi-jJaprajJayA jJAtvA pratyAkhyAnaprajJayA tyAgaM karomi ityarthaH 'se kohA vA lohA vA bhayA vA hAsA vA sa sAdhu: hie yAvibhavaI' AjJA se ArAdhita bhI hoto hai-'paDhame bhaMte ! mahabbae pANAi. vAyAo veramaNaM' gautamAdi gaNadhara kahate haiM ki he bhadaMta ! prathama mahAvrata prANAtipAta viramaNa rUpa samajha kara meM bhI prANAtipAta se viramaNa karatA hUM yAne prANAtipAta virata hotA huuN| aba dvitIya mRSAvAda viramaNa rUpa mahAvrata kA nirUpaNa karate haiM-'ahAvaraM duccaM mahavvayaM paccakkhAmi'-atha yAne prathama sarva prANAtipAta viramaNa rUpa mahAvata ke nirUpaNa karane ke bAda dvitIya mRSAvAda viramaNa rUpa mahAvata kA prarUpaNa karatA hUM 'savvaM musAvAyaM vaidosaM paccakkhAmi'-sabhI prakAra ke mithyA bhASaNa rUpa mRSAvAda-rUpa vacana doSa kA pratyAkhyAna karatA hUM yAne jJaprajJA se jAnakara pratyAkhyAna prajJA se pratyAkhyAna karatA hUM arthAta sabhI mRSAvAda rUpa vacana doSa kA parityAga karatA hUM isa prakAra paccakkhAna lekara 'se kohA vA'-vaha sAdhu nigraMtha krodha se yA 'lohA vA'-lobha se yA-'bhayA vA'-bhaya se athavA 'hAsA 'ANAe ArAhie bhavaI' mAthI mArAdhita 59] thAya 2. 'paDhame bhaMte mahabbae' gautamAha aadh| 43 cha 3-3 mAvan pa mahAnata 'pANAivAgao veramaNaM' pratiyAta viramaNa rUpa samajIne amo paNa prANAtipAtathI viramaNa karIe chIe arthAta prANAtipAtathI nivRta thaIe chIe. ve mI bhRSAvAda viramA 35 bhAratanu na3575 421mA mAve cha.-"ahAvaraM duccaM mahatvayaM paccakkhAmi' 5i mahAprata sa prAtipAta 12bhAnu ni355 pachI mA mIna bhUSApA vi25535 bhApatanu ni3595 43 chu'-'savvaM musAvAyaM vaidosaM paccakkhAmi' arthAta mA 42nA mithyAsA5535 bhRSApA635 kyana Sanu pratyAbhyAna karuM chuM eTale ke jJa pratijJAthI jANIne pratyAkhyAna pratijJAthI tenuM pratyAkhyAna karuM chuM arthAt badhA prakAranA mRSAvAda rUpe vacana dezane parityAga karuM chuM. A pramANe pratyAbhyaan 4zana te sAdhu nintha 'se kohA vA lohA vA' thI maya samayI gayA zrI. mAyAga sUtra:4 Page #1126 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam / krodhAd vA lobhAd vA bhayAd vA hAsyAd vA 'neva sayaM mulaM bhAsijjA' naiva svayaM mRSAmithyA bhASeta-brUyAt, 'nevanneNaM musaM bhAsA vijjA' naiva anyena mRSA-mithyA bhASayet mithyAbhASaNaM naiva kArayedityarthaH 'annapi musaM bhAsaMtaM na samaNumanijA' anyamapi mRSAbhASamANaM janaM na samanumodayet-samarthanaM kuryAt, mRSAbhASaNaM spayamapi sAdhuHna kuryAt, anyamapi mithyAbhASaNArtha na prerayeda, mithyAbhASaNaM kurvANaM vA jana nAnumodathedityarthaH 'tivihaM tiviheNaM maNasA vayasA kAyasA' titridham-triprakArakam trikaraNakAraNa numodanaM mithyAbhASaNaM trividhena-triprakArakeNa yogena manasA vacasA kAyena vA na kuryAditi bhAvaH tassa bhaMte ! paDikamAmi jAva vosirAmi' he bhadanta ! tasya-dvitiya mahAvratasya mRSAvAdasya, tasmAd mRSAvAdarUpapApAt pratikramAmi-pRthagu bhavAmi yAvat-AtmanaH sakSitayA taM mRpAvAdaM nindAmi, guroH cA' hAsya se-'neva sayaM musaM bhAsijjA' svayaM bhI mRSA-mithyA nahIM bole aura 'annaM vi musaM bhAsaMta' dUsare se bhI mithyAbhASaNa nahIM karAve tathA anya bhI jhUTha bolanevAle jana kA samarthana yAne 'nasamaNujANijjA' anumodana bhI nahIM kare etAvatA vaha jaina sAdhu nigraMtha muni mahAtmA svayaM bhI mithyA bhASaNa nahIM kare aura dUsare ko bhI mithyAbhASaNa karane ke liye preraNA nahIM kareM tathA mithyAbhASaNa karate hue manuSya kA anumodana bhI nahIM kare 'ti vihaM tiviheNa'arthAt trividha tIna prakAra ke karaNa kAraNa aura anumodana rUpa mithyA bhASaNa ko tIna prakAra ke 'maNasA vayasA kAyasA'-mana vacana aura kAya se nahI kare isa prakAra gautamAdi gaNadhara zrI mahAvIra svAmI se paccakkhAna lete haiM ki 'tassabhaMte paDikamAmi'-he bhadaMta ! usa mRSAvAda rUpa pApa vacana doSa se pRthaka hotA hUM 'jAva vosirAmi' yAvat AtmA kI sAkSitA meM usa mRSA. vAda kI niMdA karatA hUM evaM guru jana kI sAkSitA meM usa mRSAvAda rUpa mithyA'bhayA vA hAsA vA' yathI 424 / hAsyathA 'neva saMyaM musaM bhAsijjA' 21ya , mAsa nahI. 'nevanneNaM musaM bhAsAvijjA' bhane pAnI pAMse 5 nu mAtA nahI. tayA 'annapi musaM bhAsaMtaM na samaNumannijjA' mA anyanu samAna hai anumohana karavuM nahIM kahevAne bhAva e che ke te jaina sAdhu nirgukhya muni e pote mithyA bhASaNa karavuM nahIM ane bIjAne mithyAbhASaNa karavA mATe preraNA karavI nahIM tathA mithyA bhASa 42vAvA bhAsa ttena 5 bhApa nahI 'tivihaM tiviheNaM' nA 4265 4129 mA anubhAhana 35 mithyAlASaNa traya 42nA 'maNasA vayasA kAraNa' mana vacana ane kAyathI karavuM nahIM A pramANe gotamAdi gaNadhara bhagavAn zrI mahAvIra svAbhInI pAMse pratyAbhyAna sAre cha, 'tassa bhaMte ! paDikamAmi' mAvana se bhUSApA435 55 yuta vayana hapathI tha6 thA chu 'jAva vosirAmi' yAtU mAmAnI sAkSa. paNamAM e mUSavAdanI niMdA karuM chuM ane gurunI sAkSipaNAmAM e mRSAvAdanI niMdA zrI sAgasUtra :4 Page #1127 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAgasUtre sAkSitayA ca gaIM-garhaNAM karomi vyutsRjAmi-mRSAvAdaM parityajAmi svAtmAnaM mRSAvAdAt pRthakkaromi iti bhAvaH 'tarisamAo paMca bhAvaNAo bhavaMti' tasya-dvitIyamahAvratasya mRSA. vAdaviramaNarUpasya imAH-vakSyamANasvarUpAH pazca bhAvanA bhavanti 'tathimA paDhamA bhAvaNA' tatra-tAsu paJcabhAvanAsu iyam-vakSyamANasvarUpA prathamA bhAvanA bodhyA, tathAhi 'aNuvIibhAsI se niggaMthe' anuvicintya-yo vicArya bhASI-bhASate sa nirgranthaH-sAdhurucyate 'no aNaNuvIibhAptI' no ananuvicintya yo vicAram akRtvaiva bhASI-bhASate sa na nirgranthaH ityarthaH, bhASaNa kI garhaNA karatA hUM aura usa mRSAvAda kA parityAga karatA hUM arthAt mithyAbhASaNa rUpa mRSAvAda se apane AtmA ko pRthaka alaga karatA hUM isa taraha gautamAdi gaNadharoMne bhagavAn zrI mahAvIra svAmI se paccakkhAna liyA, yAne mithyAbhASaNa rUpa mRSAvAda se virata hone ke liye gautamAdi gaNadharoMne pratijJA kI, arthAt Aja se kabhI bhI jhUTha nahIM bolUMgA isa taraha apane mana meM saMkalpa kara mithyAbhASaNa se nivRtta hone ke liye vicAra kiyaa| ___ aba uparyukta dvitIya mithyAbhASaNa rUpa mRSAvAda kI vakSyamANa rUpa pAMca bhAvanAoM ko batalAte hue saba se pahale pahalI bhAvanA ko batalAte haiM-'tassi mAmao paMca bhAvaNAo bhavaMti'-utta dvitIya mRSavAda viramaNa rUpa mahAvrata kI vakSyamANa rUpa se pAMca bhAvanAeM samajhanI cAhiye una pAMcoM 'tathimA paDhamA bhAvaNA' vakSyamANa svarUpa bhAvanAo meM yaha abhI batalAyI jAnevAlI pahalI bhAvanA kahI jAtI haiM ki-'aNuvIi bhAsI se niggaMthe' jo sAdhu vicAra kara bolatA hai vahI nirgrantha jaina muni mahAtmA ho sakatA hai-'no aNaNuvIi bhAsI' kintu jo sAdhu vicAra kiye vinA hI bolatA hai vaha nirgrantha jainamuni mahAtmA karuM chuM ane gurUjanenI sAkSipaNAmAM e mRSAvAda rUpa mithyA bhASaNanI garpaNa karuM chuM ane e mRSAvAdane parityAga karUM chuM arthAt mithyA bhASaNarUpa mRSAvAdathI pitAnA AtmAne alaga karuM chuM A pramANe gautamAdi gaNadharee bhagavAna zrI mahAvIra svAmI pAse paccakhAna lIdhA. arthAt mithyAbhASaNa rUpa mRSAvAdathI virata thavA mATe gautamAdi gaNadharoe pratijJA karI eTale ke AjathI koIpaNa vakhate juThuM belIzuM nahIM. A pramANe pitAnA manamAM nizcaya karIne mithyAbhASaNathI nivRtta thavA mATe vicAra nakakI karyo. - have uparokta bIjI mithyAbhASaNa rUpa mRSAvAdanI vayamANa rIte pAMca bhAvanAo satAvata sauthI paDadA paDedI mApanA matAva cha.-'tassimAo paMca bhAvaNAo bhavaMti' se bhI mRSAvA (125 35 maDAbatanI 165mAe rIte pAMya mApanAmA thAya che. 'tathimA paDhamA bhAvaNA' me 165maae| pAMya bhAvanAmAmA mA 4Ama bhAvanArI paDalI bhAvanA che. 'aNuvII bhAsI' re sAdhu (vayAzana yana mAse cha. merI se niggaMthe' niyana bhunI upAya che. 52tu No aNaNuvIi bhAsI se nigaMthe' ra sAdhu 12 vidhAyumAse che. zrI sAgasUtra :4 Page #1128 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 . 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1117 tatra pramANamAha - ' kevalIvUyA AyANameyaM' kevalI - kevalajJAnI bhagavAn brUyAt - Aha, AdAnam- [- karmabandhakAraNam etat - ananuvicintya bhASaNam, tatra yuktimAha- 'aNaNuvI bhAsI se farithe' ananuvicintyamApI - avicArapUrvaka bhASaNakArI sa nirgranthaH sAdhuH 'samAvajjijja mosaM vayaNAeM' tamhA - samApadheta prApnoti mRSAvacanaM - gRpAvAdavacanadopaM prApnotItyarthaH tasmAt 'aNuvIsbhAsI se niggaMthe' yaH anuvicintya - vicAraM kRtvA vicArapUrvaka mityarthaH bhASI - bhASate - brUte sa nigranyaH sAdhuH 'no aNaNuvI bhAsItti' no ananuvicintyabhASI yo vicAramakRtvaiva bhASate sa na nirgrantha iti bhAvaH, 'paTamA bhAvaNA' iti prathamA bhAvanA - dvitIyamahAvratasya mRSAvAda viramaNarUpasya iyaM uparyukarUpA prathamA bhAvanA avagantavyeti bhAvaH samprati tasyaiva dvitIyamahAvratasya dvitIyAM bhAvanAM prarUpayitumAha- 'mahAvarA duccA bhAvaNA' atha prathamabhAvanA nirUpaNAnantAm aparA - anyA dvitIyA bhAvanA prarUpyate - 'kohaM pariyAi se niggaMthe' yaH krodhaM parijAnAti jJaprajJayA krodhasya kaTupariNAmaM jJAtvA pratyAkhyAnanahIM ho sakatA hai kyoMki- 'kevalIbUyA'- kevalajJAnI bhagavAn zrImahAvIra svAmI kahate hai ki yaha arthAt vicAra kiye binA hI bolanA-'AyANameyaM' adAna karmabaMdhana kA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki 'aNaNuvI ibhAsI se niggaMthe' avicAra pUrvaka bolanevAlA sAdhu 'samAvajjijja sosaM vayamANe' mithyA bhASaNa rUpa mRSAvAda vacana doSa ko prApta karatA hai - 'tamhA aNuvII bhAsI se niggaMthe' isaliye jo sAdhu vicAra pUrvaka bolanA hai vahI nirbaMdha jaina sAdhu kahalA sakatA haiM kiMtu 'no aNuvIIbhAsIti' avicAra pUrvaka bolane vAlA sAdhu vAstava meM nirbaMdha jaina sAdhu muni mahAtmA nahIM kahalA sakatA isa prakAra dvatIya mithyA bhASaNa rUpa mRSAvAdAtmaka mahAvrata kI 'paDhamA bhAvaNA' yaha pahalI bhAvanA samajhanI cAhiye aba usI dvitIya mRSAvAda viramaNa rUpa mahAtrata kI dUsarI bhAvanA ko batalAte haiM- 'ahAvarA duccA bhAvaNA- kohaM pariyANai se niggaMthe' atha - prathama te nirmantha jaina sAdhu uDevAtA nathI. 'kevalIvUyA AyANameyaM' bha ThevaNajJAnI lagavAn zrImahAvIra svAmIe kahyuM che ke--A arthAt vagara vicAyu melavuM e AdAna arthAt udhAra mAnavAmAM Ave che. bha ! 'aNuvIra bhAsI se niggaMthe' aviyAra pUrva 4 elavAvALA sAdhu mithyA bhAvarU mRSAvAda vacana doSanA saMcaya kare che. tethI je sAdhu vicArapUrva 4 mojhe che. ye nirthantha jaina muni devAya che. paraMtu 'no aNuvi bhAsata paDhamAM mayaLA'- avicArapUrNAMka e lavAvALA sAdhu vAstavika rIte jaina muni kahevAtA nathI. A rIte A khIjI micchAbhASaNurUpa mRSAvAdAtmaka mahAvratanI pahelI bhAvanA samajavI, have eja khIjA mRSAvAda viramaNu vratanI khIjI bhAvanA khattAvavAmAM Ave che. 'ahAvarA duccA bhAvaNA' paDelI bhAvanAnu nizpA purIne have mIla bhAvanAnu nizyAm 52vAmAM Ave che. - ' kohaM pariyANA se nithe' sAdhu kadhane sArI rIte samaje arthAta zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1129 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1118 AcArogasUtre prajJayA pratyAkhyAnaM parityAgaM karoti sa nirgranthaH sAdhurucyate 'no kohaNe siyA' no sAdhuH krodhanaH krodhazIlaH syAt-nirgranthaH krodhazIlo na bhavedityarthaH, tathAhi kevalIbUyAAyANameya' kevalI-kevalajJAnI bhagavAn tIrthakRd brUyAd-Aha, AdAnam-karmabandhakAraNam etata-sAdhoH krodhazIlatvam karmabandhakAraNaM bhavatIti bhAvaH, tatra yuktimAha-'kohappatte kohattaM samAvaittA mosaM vayaNAe' krIdhaM prAptaH sAdhuH krodhatvaM samApadya prApya mRSAvacanaM vadati, tasmAta 'kohaM pariyANai se niggaMthe' yaH krodhaM parijAnAti-krodhasya kaTupariNAmaM jJaprajJayA. jJAtvA pratyAkhyAnaprajJayA pratyAkhyAnaM karoti sa nirgranthaH sAdhurityarthaH, tasmAta 'na ya kohaNe piyatti' na ca sAdhuH krodhamaH-krodhazIlaH syAt-bhavediti 'duccA bhAvaNA' dvitIyA bhAvanA-dvitIyamahAvatasya mRSAvAdaviramaNarUpasya uparyuktarUpA dvitIyA bhAvanA avgntvyaa| bhAvanA ke nirUpaNa karane ke bAda aba aparA anyA dUsarI bhAvanA kA prarUpaNa karate haiM ki-jo sAdhu krodha ko acchI taraha se jAnatA hai arthAt jJaprajJA se krodha ke kaTu (dhurA) pariNAma ko jAnakara pratyAkhyAna prajJA se pratyAkhyAna yAne krodha kA parityAga karatA hai vahI vAstava meM saccA nigraMtha jaina sAdhu kahalA sakatA hai / 'No kohaNe siyA' isaliye sAdhu ko krodha nahIM honA cAhiye arthAt nirgrantha jaina muni mahAtmA ko krodhazIla nahIM honA cAhiye, kyoMki'kevalIbUyA' kevalajJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kahate haiM ki yaha arthAt jaina sAdhu nirgrantha ko krodha karanA 'AyAgameyaM' AdAna-yAne karmabandha kA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki-'kohapatte kohattaM samAvaittA' krodha karanevAlA sAdhu krodha ko prApta kara 'mosaM vayaNAe' mRSA bhASaNa karatA hai arthAt krodhAvasthA meM sAdhu mithyA bhASaNa karate haiM 'tamhA kohaM pariyANA se niggathe isaliye jo sAdhu krodha ko acchI taraha jAnatA hai yAne krodha ke kaTu pariNAma (burA natIjA) ko jJaprajJA se jAnakara pratyAkhyAna prajJA se krodha ko chor3a detA hai vahI saccA prajJAthI krodhanA kaTu pariNAmane jANIne pratyAkhyAna prajJAthI pratyAkhyAna arthAt krodhane tyAga 42 cha, te pasta zete sAyA niyana muni upAya che. tethI 'No kohaNe siva sAdhue krodhI thavuM nahIM. arthAta nirgastha jaina sAdhue krodhI thavuM nahIM. kema -'kevalIbUyA AyANameyaM vaNazAnI lAn zrImahAvIra svAmI yuche 4-mA se ke jaina sAdhu nirgathe krodha kare e AdAna arthAt karmabaMdhanuM kAraNa mAnavAmAM Ave cha. bha3-'kohappate kohattaM samAvaittA mosaM vayaNAe' pa 42vAvA sAdhu Dodhana 10 7 bhUSA mA555 42 2.-'tamhA kohaM pariyANA se niggaMthe' tathA re sAdhu opana sArI rIte samaje che. arthAta krodhanA kaTu pariNAmane jJaprajJAthI jANIne pratyAkhyAna prajJAthI dhanA tyAsa 424. se sAdhu sAnyA niyaM-tha che. tethI "naya kohaNe siyatti duccA bhAvaNA' jaina sAdhumehoSa zAsa tha nahI. pra. bhIla bhUSA vibhaya 35 zrI AcArAMga sUtraH 4 Page #1130 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam . samprati tRtIyAM bhAvanAM prarUpayitumAha-'ahAvarA taccA bhAvaNA' atha-dvitIyabhAvanA nirUpaNAnantaram aparA-anyA tRtIyA bhAvanA prarUpyate-'lobhaM pariyANA se niggathe ye lobhaM parijAnAti jJaprajJayA lobhasya pariNAma jJAkhA pratyAkhyAnaprajJayA pratyAkhyAnaM parityAga karoti sa nirgranthaH sAdhurityarthaH 'no ya lobhaNae' siyA' na ca sAdhuH lobhana:-lobhazIla: syAt-bhavet, tathAhi 'kAlIbUyA-AyANa meyaM' kevalI-kevalajJAnI bhagavAn tIrthakad brayAd-Aha-AdAnam - karmabandhakAraNam etat-sAdho: lobhazIlatvaM karmabandhakAraNaM bhavatIti bhAvaH, tatra hetumAha-'lobhapatte lobhI samAvahattA mosaM vayaNAe' mano'bhilaSita vastani lobhaprAptaH sAdhuH lobhI bhUtvA mRSAvacanaM samApayeta karotIti bhAvaH tasmAt 'lobhaM pariyANai nirgrantha jaina sAdhu kahalA sakatA hai isaliye 'naya kohaNe siyatti' jaina sAdhu ko krodhazIla nahIM honA cAhiye isa prakAra 'duccA bhAvaNA' dvitIya mRSAvAda viramaNa rUpa mahAvata kI uparyukta rUpa dUsarI bhAvanA samajhanI caahiye| ___aba usI dvitIya mRSAvAda viramaNa rUpa mahAvata kI tIsarI bhAvanA ko batalAne ke liye kahate haiM-'ahAvarA taccA bhAvaNA-lobhaM pariyANai se niggaMthe atha-dvitIya bhAvanA kA nirUpaNa karane ke bAda aba tIsarI bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM ki-jo sAdhu lobha ko acchI taraha jAnatA hai, yAne jJaprajJA se lobha ke pariNAma (burA phala) ko jAnakara pratyAkhyAna prajJA se lobha kA pratyAkhyAna karatA hai yAne lobha kA parityAga karatA hai vahI nirgrantha saccA jaina sAdhu ho sakatA hai isaliye jaina sAdhu ko 'no ya lobhaNae siyA' lobhazIla nahIM honA cAhiye arthAt jaina muni mahAtmA ko lobha nahIM karanA cAhiye kyoki 'kevalI. bUyA' kevalajJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kahate haiM ki-yaha arthAta jaina sAdhu ko lobhazIla honA yAne lobha karanA 'AyANameyaM' AdAna-karmabandhanakA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki 'lohapatte lobhI samAvaittA mosaM vayaNAe' lobha mahAvanI uparokta prakAranI bIjI bhAvanA samajavI. - have eja bIjA muSAvAda viramaNarUpa mahAvratanI trIjI bhAvanA batAvavA mATe stra42 4 cha.-'ahAvarA taccA bhAvaNA' bhI bhAvanAnu ni35 4zana have zrI bhAvanAnu ni3555 42vAmAM Ave che. 'lomaM pariyANai' re sAdhu somane sArI rIte | che. arthAta jJaprajJAthI lebhanA kharAba pariNAmane jANIne pratyAkhyAna prajJAthI temanuM pratyAjyAna 42 che theTa, sAmane tyA 42 cha 'se niggaMthe' se sAyA na sAdhu upAya che. tethI sAdhuye 'no ya lobhaNae siyA' volazAla nahI arthAta jaina muniye soma 423 / nahI bha3-'kevalIbUyA AyANameyaM' nI vAn zrImahAvIra svAmI kahe che ke-A arthAt jaina sAdhue lebhazIla thavuM arthAt labha karo te AdAna marthAt mama dhanu 29 bhAnAmAM Ave che. bha'lohapatte lobhI samAittA' vAmana zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1131 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1120 AcArAMgasUtra se niggaMthe' lobhaM yaH parijAnAti - lobhasyakaTu pariNAmaM jJaprajJayA jJAtvA pratyAkhyAnaprajJayA pratyAkhyAnaM parityAgaM karoti sa nirgranyaH sAdhuriti bhAvaH, ataeva 'no ya lobhaNae siyatti' na ca sAdhuH lobhanaH lobhazIlaH syAt bhaved iti 'taccA bhAvaNA' tRtIyA bhAvanA - dvitIya mahAvratasya iyam uktarUpA tRtIyA bhAvanA avagantavyA, samprati tasyaiva dvitIyamahAvratasya caturthI bhAvanAM prarUpayitumAha- 'ahAvarA cautthA bhAvaNA' atha tRtIyabhAvanA prarUpaNAnantaram aparA - anyA caturthI bhAvanA prarUpyate - 'bhayaM pariyANai se niggaMthe ' bhayaM parijAnAti - ye bhayasya kaTupariNAma jJaprajJayA jJAtvA pratyAkhyAnaprajJathA pratyAkhyAnaM ko prApta karanevAlA sAdhu lobhI hokara mRSA vacana yAne mithyAbhASaNa karatA hai isaliye 'tamhA lobhaM pariyANaI' jo sAdhu lobha ko acchI taraha jAnatA hai yAne jJaprajJA se lobha ke kaTu pariNAma ko jAnakara pratyAkhyAna prajJA se lobha kA pratyAkhyAna karatA hai arthAt lobha kA parityAga karatA hai 'se niggaMthe' vahI nirgrantha saccA jaina sAdhu samajhA jAtA haiM 'noya lobhagae siyatti' isaliye jaina sAdhu muni mahAtmA ko lobha zIla nahIM honA cAhiye yAne jaina sAdhu ko lobha nahIM karanA cAhiye isa prakAra uparyukta roti se dvitIya mRSAvAda viramaNa rUpa mahAvrata kI 'taccA bhAvaNA' yaha tIsarI bhAvanA samajhanI cAhiye, etAvatA sAdhu ko lobha nahIM karanA cAhiye / aba usI dvitIya mRSAvAda viramaNa rUpa mahAvrata kI caturthI bhAvanA kA nirUpaNa karane ke liye kahate haiM 'ahAvarA cautthA bhAvaNA- 'bhaya pariyANar3a, se niggaMthe' atha tRtIyA bhAvanA ke nirUpaNa karane ke bAda aba aparA anyA caturthI bhAvanA kA prarUpaNa karate haiM jo sAghu bhaya ke kaTu pariNAma ( kharAba phala ) ko prApta thavAvAjA sAdhu bolI thAne 'mosaM vayaNAe' bhUSAvayana arthAt mithyA bhASaNu re che. arthAt huM che. 'tamhA lobhaM pariyANA se nimgaMthe' tethI ne sAdhu bolane sArI rAte samaje che, eTale ke napajJAthI leNanA kaTu pariNAmane jaNIne prAyAkhyAna prajJAthI leAbhanu' pratyAkhyAna kare che. eTale ke lebhanA tyAga kare che eja sAcA ninya sAdhu kahevAya che. tethI chaina sAdhukhe 'no ya lobhaNae siyatti taccA bhAvaNA' bolazIla thavu nahIM arthAt jaina sAdhue lAbha karavA nahI. A pramANe uparokta prakArathI bIjA mRSAvAda viramaNurUpa mahAvratanI A trIjI bhAvanA samajavI eTalA mATe sAdhue lebhane haMmezAM tyAga karavA. have eja bIjA mRSAvAda viramaNarUpa mahAvratanI ceAthI bhAvanAnuM nirUpaNu kahevAmAM yAve che, 'ahAvarA cautthA bhAvaNA' trI bhAvanAnu ni3yaNa purIne huve anya thothI bhAvanAnu nizNu ravAmAM Ave che, - 'bha' pariyANaI' ? sAdhu layanA uTu parizAbhane naprajJAthI jANIne pratyAkhyAna prajJAthI pratyAkhyAna kare che arthAt bhayane tyAga kare che. 'se ni gaM' nirthanya sAyA sAdhu che. athavA sAyA sAdhu hevAya he. 'tamhA no zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1132 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 10 a0 15 bhAvanAdhyayanam parityAgaM karoti sa nirgranthaH sAdhuriti bhAvaH, tasmAt 'no bhayabhIrue siyA' bhayasya kAraNe devamanuSyatithacakRti upasthite sati no sAdhuH bhayabhIrU: syAt-bhavet, tathAhi'kevalIbUyA-AyANameyaM' kevalI-kevalajJAnI bhagavAn tIrthakud yAd-Aha-AdAnam-. karmabandhakAraNam etat-sAdhoH bhayabhIrUtvam karmabandhakAraNaM bhavatIti bhaavH| tatra yuktimAha'bhayapattebhIrU samAvaittA mosaM vayaNAe' bhayaprAptaH sAdhuH bhIru:-bhUkhA samApadhe mRpAvacanam-mithyAbhASaNaM karoti, ataeva 'bhayaM parimANai se niggathe' yo bhayaM parijAnAtibhayasya kaTupariNAma jJaprajJayA jJAtvA pratyAkhyAnaprajJayA pratyAkhyAnaM parityAgaM karoti sa nigranthaH sAdhuriti bhAvaH tasmAt 'no bhayabhIrue siyA' no sAdhuH bhayabhIrUH syAda bhave. diti 'cautthA bhAvaNA' caturthI bhAvanA dvitIyamahAvatasyAvagantavyeti bhAvaH, sampratijJaprajJA se jAnakara pratyAkhyAna prajJA se pratyAkhyAna karatA hai yAne bhaya kA pari tyAga karatA hai vahIM nigrantha saccA jaina sAdhu ho sakatA hai yA kahA jAtA hai isaliye 'tamhA no bhayabhIrUe siyA' sAdhu ko bhaya bhIru nahIM honA cAhiye yAne jaina sAdhu ko bhaya nahIM karanA cAhiye kyoMki-'kevalIbUyA' kevalajJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kahate haiM ki-yaha arthAt sAdhu ko bhaya bhIrU honA yAne sAdhu ko bhaya karanA 'AyANameyaM' AdAna karmabandha kA kAraNa mAnA jAtA hai-kyoMki 'bhayapatte bhIru samAvaittA mosaM vayaNAe' bhaya ko prApta karanevAlA sAdhu bhIru hokara mRSAvacana yAne mithyAbhASaNa karatA hai isaliye 'bhayaM parijANai se niggaMthe' jo sAdhu jaina muni mahAtmA bhaya ko acchI taraha jAnatA hai yAne bhaya ke kaTu pariNAma ko jJaprajJA se jAnakara pratyAkhyAna prajJA se pratyAkhyAna karatA hai arthAt bhaya kA parityAga karatA hai vahI nirgrantha jaina sAdhu ho sakatA hai isaliye 'no bhayabhIrue siyA' jaina sAdhu ko bhaya bhIru nahIM honA cAhiye isa prakAra uparyukta rIti se 'cautthA bhAvaNA' caturthI bhAvanA samajhanI cAhiye ___ aba usI dvitIya mRSAvAda viramaNa rUpa mahAvata kI paJcamI bhAvanA kA bayabhIrue siyA' tathA sAdhu bhayabhI3 5 nalI. sAtU sAdhu a5 mA nahIM: 'kevalIbUyA AyANameyaM' bha jJAnI bagavAn zrImahAvIra svAmI 4 cha 4- // arthAt sAdhue bhayabhIrU (Darapoka thavuM) arthAt sAdhue bhaya rAkhe e AdAna karmabaMdhanuM 125 manAya. 'bhayapatte bhIrU samAvaittA mosaM vayaNAe' laya 1za yanAra sA5 7225 24 bhaSApayana arthAt asatya vayana mAse che. tethI 'bhayaM parijANai se niggaMthe' je sAdhu mahAtmA bhayane sArI rIte jANe che eTale ke bhayanA kaDavA pariNAmane prajJAthI jANIne pratyAkhyAna prajJAthI pratyAkhyAna kare che. arthAta bhayane parityAga kare che. eja niyana muni vAya che. tethI 'no bhayabhIrUe siyA cautthA bhAvaNa' . sAdhume bhayabhIrU (Darapeka) thavuM nahIM A pramANe uparokta rIte A cothI bhAvanA samajavI. have eja bI jA mRSAvAda viramaNa rUpa mahAvratathI pAMcamI bhAvanAnuM nirUpaNa karavA A0 141 zrImAyAga sUtra:4 Page #1133 -------------------------------------------------------------------------- ________________ % 3D % 1122 tasyaita dvitIyamahAvatasya paJcamI bhAvanAM prarUpayitumAha-'ahAvarA paMcamA bhASaNA' athacaturtha bhAvanA prarUpaNAnantaram aparA- anyA pazcamI bhAvanA prarUpyate-'hAsaM pariyANai se nigaMthe' hAsaM parimAnAti-yo hAsasya kalahAdi kaTupariNAmaM jJaprajJayA jJAtvA pratyAkhyAna. prajJathA pratyAkhyAnaM parityAgaM karoti sa nigranthaH- sAdhurucyate tasmAt 'no ya hAsaNae siyA' na ca sAdhuH hasana hAsazIlaH syAt-bhavet tathAhi kevalI bRyA-AyANa meyaM' kevalIkevalajJAnI bhagavAn jinendraH brUyAd-Aha, AdAnam-karmabandhakAraNam, etat-sAdho hAsazIlatvam karmabandhakAraNaM bhavatIti bhAvaH tatra yuktimAha-'hAsapatte hAsI samAvaittA mosa vayaNAe' hAsaprAptaH sAdhuH hAsI-hAsayukto bhUtvA samApadheta-mRpAvacanam --mithyAmASaNaM karoti nirUpaNa karane ke liye kahate haiM-'ahAvarA paMcamA bhAvaNA' atha dvitIya mahAvata kI caturthI bhAvanA ke nirUpaNa karane ke bAda aba aparA anyA pazcamI bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM ki-'hAsaM parijANai se niggaMthe' jo sAdhu hAsa ko acchI taraha jAnatA hai yAne jJaprajJA se hAsa ke kaTu pariNAma ko jAnakara pratyAkhyAna prajJA se pratyAkhyAna karatA hai arthAt hAsa ke kaTupariNAma' (kalahAdi) ko jAnakara parityAga karatA hai vahI saccA nirgrantha jaina sAdhu ho sakatA hai 'tamhA no ya hAsaNae siyA' isaliye jaina sAdhu ko hAsa nahIM karanA cAhiye yAne jaina sAdhu muni mahAtmA kisI bhI vyakti ke sAtha hasI makhola dillagI nahIM kareM kyoMki 'kevala bUyA' kevalajJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kahate haiM ki'AyANameya' yaha-arthAt jaina sAdhu ko hasi makhaula dillagI karanA AdAna arthAta karmabandha kA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki 'hAsa patte hAsI samAvaittA' hAsa ko prApta karanevAlA yAne hasI makhaula dillagA karanevAlA sAdhu hAsayukta hokara yAne hasa kara 'mosaM vayaNAe' mRSAvacana-mithyAmASaNa karatA hai isaliye bhATe hevAmA mAve cha.-'ahAvarA paMcamI bhAvaNA' hA mahAmanI yAthI mAnAnu ni3555 zana ve bhanyA pAMyamI lAnAnu ni3554 rAya che. 'hAsaM pariyANai se niggaMthe' le sAdhu syane sArI rAta naye che. arthAt prazAthI zyanA 41 pariNAmane jANIne pratyAkhyAna prajJAthI hAsyanuM pratyAkhyAna kare che, arthAt hAsyanA kaTu pariNAma kalahAdine jANIne hAsya (mazkarI) no tyAga kare che. eja sAcA nigraMtha jaina sAdhu upAya che. 'tamhA No ya hAsaNae siyA' tethIla sAdhuse hAya (1921) 42vI nahI. theTa na bhunI / 555 05ti sAthai isI bharI 42 nahI, bha3-kevalI vRyA AyANameya' jJAnI mAn zrImahAvIra svAmI 43 cha , mA mata hai| sAdhue hasI mazkarI karavI te AdAna arthAt karmabaMdhanuM kAraNa manAya che. kema ke'haasptte hAsI samAvaittA mosaM vayaNAe' hAsyane prAta 42vAvANA meTa sI bh25|| karavAvALA sAdhu hAsya yukta thaIne eTale ke hasIne mazkarImAM asatya vacana bole che, zrI sAgasUtra :4 Page #1134 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam ___ 1123 tasmAt 'hAse pariyANai se niggathe' hAsaM parijAnAti-yo hAsasya kaTupariNAmaM kalahAdika jJaprajJayA jJAtvA pratyAkhyAnaprajJayA pratyAkhyAnaM parityAgaM karoti sa nigranthaH sAdhuriti-bhAva: ataeva sAdhuH 'no hAsaNae siyatti paMcamI bhAvaNA' no hasana:-hAsazIlaH syAt-bhavediti paJcamI bhAvanA dvitIyamahAvatasyAvagantavyA / samprati dvitIyamahAvrataM mRSAvAdaviramaNarUpaM. samupasaMharabAha - etAvatA docce mahavyae' etAvatA-uktaprakAreNa dvinIyaM mahAvataM-mRSAvAda. vizmaNarUpaM 'samma kAraNa phAsie jAva ANAe ArAhie, yAvi bhavai' samyakatayA kAyenazarIreNa sparzitaM yAvat pAlitaM tIrNam kIrtitam abasthitam avasthApitam AjJayA-tIrtha'tamhA hAsa parijANaI se niggaMthe' jo sAdhu hAsa ko acchI taraha jAnatA hai yAne hAsa karane ke kaTu pariNAma (kalahAdi) ko jAnatA hai vahI saccA nigraMndha jaina sAdhu mAnA jAtA hai, etAvatA hasI makhaula dillagI ko karane kA kalahAdi kaTu pariNAma ko jJaprajJA se jAnakara pratyAkhyAna prajJA se pratyAkhyAna karatA hai arthAt hasImakhaula dillago kA parityAga karatA hai vahI saccA nirgrantha sAdhu samajhA jAsakatA hai, isaliye jaina sAdhu ko 'no hAsaNae siyatti' hAsazIla nahIM honA cAhiye isa prakAra ukta rIti se yaha dvitIya mRSAvAda viramaNa rUpa mahAvata kI paJcamI bhAvanA samajhanI cAhiye, __ aba isa dvitIya mRSAbAda viramaNa rUpa mahAvrata kA upasaMhAra karate hue kahate haiM-'eyAcayA docce mahatvae' etAvatA uttarIti se dvitIya mahAvata mRSA. vAda viramaNa rUpa atyanta samIcInatathA acchI taraha se saMyama niyama yatanA pUrvaka 'sammaM kAraNaM phAsie' kAya se yAne zarIra se sparzita evaM 'jAva ANAe ArAhie yAvi bhavaI' yAvat paripAlita tIrNa kIrtita aura avasthApita hokara tIrthakRt bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kI AjJA se ArAdhita bhI hotA 'tamhA hAse pasciANai se nigathe' tathA re sAdhu bharI sarI rIta samare che. sarvAta hAMsI mazkarIne kaTu pariNAmane jANe che eja nigrantha sAcA sAdhu che. eTale ke hAMsI mazkarI karavAnA kaDavA pariNAmane jJaprajJAthI jANIne pratyAkhyAna prajJAthI pratyAkhyAna kare che. arthAt hAMsI mazkarIne tyAga kare che. eja sAcA nigraMtha sAdhu kahevAya che. tethI - bhunI se 'No hAsaNae siyA paMcamI bhAvaNA' sI bha1921 42vI nahIM mA prabhArI ukta prakArathI A bIjA mRSAvAda viramaNarUpa mahAvratanI pAMcamI bhAvanA samajavI. va // mI bhUSApA virabha35 mhaavt| sa i2 42i cha -'eyA vayA docce mahavvae sammaM kAraNaM phAsie' mata prARthI mI01 bhAdrata bhUSApA virabhakSya rUpa bhAvanAne atyaMta sArI rIte saMyama niyama ane yatanA pUrvaka kAya arthAt zarIrathI 25zita 'jAva ANAe ArAhie yAvi bhavaI' tathA yAvat pariyAlita Als tita, bhane avasthApita thaIne bhagavAn zrI mahAvIra svAmInI AjJAthI ArAdhita thAya che. e pramANe zrI sAgasUtra :4 Page #1135 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1924 AcArAMgasUtre kRdAdezena ArAdhitaM cApi bhavati iti 'ducce bhaMte ! mahabbae' dvitIyaM bhadanta ! mahAvratam uktarItyA sampadyate iti bhAvaH / ____ samprati tRtIyaM mahAnatam adattAdAnaviramaNarUpaM prarUpayitumAha-'ahAvaraM taccaM bhaMte ! mahavvayaM paccakkhAmi' he bhadanta ! atha-dvitIyamahAvratanirUpaNAnantaram tRtIyaM mahAvratam-adattAdAnaviramaNarUpam pratyAkhyAmi pratyAkhyAnaM karomi prarUpayAmi, adattAdAnaM pratyAkhyAtuM nirUpayAmItyarthaH tadAha-savvaM adinAdANaM' sarvam-sarvaprakArakam , adattAdAnam-adattagRhItam pratyAkhyAmi-parityajAmi, tathAhi 'se gAme vA nagare vA ranne vA' tada-adattAdAnaM grAme vA nagare vA araNye vA 'appaM vA bahuM vA aNuM vA thUlaM vA' alpaM vA, svalpaM vA bahu vA adhikaM vA aNu vA-sUkSma vA, sthUlaM vA-bAdaraM vA 'cittamaMtaM vA acitthai| isa prakAra he bhadanta ! zrI mahAvIra svAmin ! dvitIya mahAvrata yAne mRSAvAda viramaNa rUpa 'ducce bhaMte mahatvae' dUsarA mahAvrata kA upayukta rIti se paMca bhAvanAoM ke sAtha sAtha paripAlana karane para acchI taraha sampanna hotA hai, aba adattAdAna viramaNa rUpa tRtIya mahAvrata kA nirUpaNa karane ke liye kahate haiM-'ahAvaraM taccaM bhaMte !' atha dvitIya mahAvrata ke nirUpaNa karane ke bAda aba he bhadanta ! tRtIya mahAvrata rUpa adattAdAna viramaNa kA nirUpaNa karatA hUM arthAt adattAdAna se virata hone ke liye mana meM vicAra karatA hUM jaise ki'savvaM adinAdAnaM' sabhI prakAra ke adattAdAna ko arthAt nahIM diye hue ko lelenA isakA pratyAkhyAna karatA hUM arthAt nahIM die hue vastu ko kabhI bhI maiM nahIM grahaNa karUMgA isa prakAra paccakkhAna lene kA mana meM saMkalpa karatA hUM jaise ki 'se gAme vA nayare vA rapaNe vA' gAma meM yA nagara meM yA araNya meM 'appaM yA baha vA' svalpa thoDA ho yA bahuta ho, yA 'aNuM vA sUkSma ho, yA 'thUlaM vA' sthUla ho yAne bAdara vastu ho yA 'cittamaMtaM bA, acittamaMtaM vA' sacitta ho yA acitta lan 'ducce bhaMte ! mahabbae' mI mAnata arthAt bhaSApA virabhara 35 sI mAtanI uparokta prakArathI pAMca bhAvanAonI sAthe paripAlana karavAthI samyaka rIte ArAdhita thAya che. va mahattAhIna vibha35 alon mapratarnu ni354 42vAmAM Ave che.-ahAvaraM tacca bhaMte ! mahavvayaM paccakkhAmi' mI bharatanu ni359 za2 gavan ! zrI mahAvrata rUpa adattAdAna viramaNanuM nirUpaNa karAya che.-arthAt adattAdAnathI virata thavA mATe piyAra 43 chu. 8-'savvaM adiNNAdAna' yA prAranA mahattAnana marthAtU bhAti ApyA zivAya laI levuM tenuM pratyAkhyAna karUM chuM A pramANe pratyAkhyAna levAne manamAM 465 43 chu. gema 3-'se gAme vA' mamA mayA 'nayare vA' nagaramA 3 'ranne vA' 1295mA 'appaM vA bahuvA' 5585 thADa DAya , dhADAya 'aNuvA thUlaM vA sUkSma anya / 25 DAyamarthAt l stutya : moTI vastu DAya athavA 'cittamataM vA acittamaMtaM zrI mAyAgasUtra:4 Page #1136 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam ___ 1125 maMtaM vA' citavad vA-sacittaM vA, aprAsukam acittavad vA-acittaM vA mAsukaM 'neva sayaM adinna gihijjA' naiva svayam adattaM gRhNIyAt 'nevannehiM adinnaM gihAvijA' naiva anyaiH janaiH adattaM grAhayeta-ada vastu grahItuM naivAnyaM prerayedityarthaH 'pradinnaM annapi giNhaMtaM na samaNujANijjA' adattam vastu gRhantam anyamapi janaM na samanujAnIyAt-nAnumanyet, nAnumodagedityarthaH tathA ca sAdhuH adattaM padArtha syaM na gRha yAda, nAnyamapi tad grahItuM prerayed na vA adattaM gRhNantam anyam anumodayet iti bhAvaH 'jAvajjIvAe jAva vosirAmi' yAvad jIvam-jIvanaparyantam yAvat-trivigham karaNaM kAraNam anumodanazca trividhena yogena manasA vacasA kAyena vA tasya adattAdAnasya-tasmAd adattAdAnAt pratikrAmAmi-pRthag bhavAmi nindAmi-Atmana: sAkSitayA adattAdAnasya nindA karomi, garDe-guroH sAkSitayA tasya ho 'neva sayaM adinnaM gihijjA' svayaM adatta nahIM grahaNa kareM arthAt nirgrandha jaina sAdhu kisI bhI zrAvaka vageraha ke dvArA nahIM die hue vastu ko svayaM bhI nahIM grahaNa kareM aura 'nevannehiM adinnaM gihAvijjA' dUsare bhI puruSa ko nahIM die hue vastu ko lelene ke liye preraNA bhI nahIM kareM aura 'adinnaM annaMpi giNhataM na samaNujANijjA' adatta vastu ko grahaNa karate hue puruSa ko anumodana bhI nahIM kareM etAvatA sAdhu nirgrantha adatta padArtha ko svayaM nahIM grahaNa kareM aura adattavastu ko lene ke liye dUsare vyakti ko preraNA bhI nahIM kareM evaM adattavastu grahaNa karate hue dUsare puruSa ko protsAhita bhI nahIM kareM aura maiM bhI adattavastu ko grahaNa nahIM karUMgA aura 'jAvajjIvAe jAva vosirAmi' jIvana paryanta yAvatU usa trividha karaNa, kAraNa, anumodana ko arthAt svayaM karanA aura dUsare se karAnA aura karAnevAle kA samarthana karanA isa prakAra ke trividha karaNa kAraNa samarthana ko vividha yoga se yAne mana vacana aura kAya se choDatA hUM aura usa adattAdAna se pRthaka hotA hUM aura AtmA kI sAkSitA meM usa vA' sayitta Deya , ayitta DAya 'nevasayaM adiNNaM gihijjA' pAte mahattana nahIM arthAt ninya sAdhuNe 414 mAyA pAnI paratu 25ya aa nahI 'nevaNNehiM adiNhaM gihAvijjA' tathA mahata paratuvA mATe anya banane pre21|| 32vI nahIM hai 'adiNhaM anna pi giNhataM na samaNujjANijjA' mahatta vastu khenAra anya 5352 uttena / ApavuM nahIM. tathA adatta vastu lenAra mATe bIjI vyaktine preraNA paNa karavI nahIM. tathA mahatta vastu ghaDa 42naa2| anya pu352 uttena 5 mA5yu nahIM 'jAvajjIvAe jAva vosirAmi' bhane 71 5ya-ta yAvat se trANe 2 // 4261, 42, ane anubhiidanane arthAt pite karavuM, ke bIjA pAse karAvavuM ke karanAranuM samarthana karavuM. A prakAranA trividhane traNa prakAranA rogathI arthAta mana, vacana, ane kAyathI tyAga karUM chuM ane e adattAdAnathI alaga thAu chuM. ane gurUjananI sAkSipaNAmAM e adattAdAnanI gahIM karUM zrI. saay|||| sUtra :4 Page #1137 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1126 AcArAMgasUtre gahIM karomi vyutsRjAmi-AtmAnaM tasmAd adattAdAnAt pRthak karomItyarthaH samprati tasya tRtIyamahAvratasya adattAdAnaviramaNasya paJca bhAvanAH prarUpayitumAha-'tassimA bho paMcabhAvaNAo bhavaMti' tasya tRtIyamahAvratasya imAH-vakSyamANa svarUpAH paJca bhAvanA bhavanti 'tathimA' padamA bhAvaNA' tatra-paJcabhAvanAsu iyam-vakSyamANasvarUpA prathamAbhAvanA bodhyA tathAhi 'aNuvIi miuga jAI se niggaMthe' yaH anuvicintya-vicArya mitAvagrahayAcI-parimitAvagraha yAcate-maryAdApUrvakam avagrahasya yAvanAM karoti sa nirgrantha:-sAdhurucyate 'no aNaNuvIimi. adattAdAna kI nindA karatA hUM aura gurujana ko sAkSitA meM usa adattAdAna kI gahIM karatA hUM aura vyutkRSTa karatA hU~ arthAt apane prAtmA ko usa adattAdAna se alaga karatA hUM isa prakAra adattAdAna viramaNa rUpa tRtIya mahAvrata kA svarUpa samajhanA cAhiye, ___aba usI adattAdAna viramaNa rUpa tRtIya mahAvata kI vakSyamANa rUpa se paMca bhAvanAoM kA pratipAdana karane ke liye kahate haiM-'tasptimAo paMca bhAva NAo bhavaMti' usa adattAdAna viramaNa rUpa tRtIya mahAvata kI isa prakAra vakSyamANa rUpa se paMca bhAvanAe hotI haiM-'tathimA paDhamA bhAvaNA' una vakSya mANa paMca bhAvanAoM meM yaha pahalI bhAvanA nimna rIti se samajhanI cAhiye jaise ki-'aNuvoi miuggahaM jAI se niggaMthe' jo sAdhu anuvicintya yAne vicAra karake parimita avagraha kA yAcaka hai arthAt vicArapUrvaka hI itanA ho sthAnazayanAdi karane ke liye mujhe cAhiye isa taraha parimita sImita kSetra rUpa avagraha yAne sthAna kI yAcanA karatA hai evaM itanA kAla taka maiM yahAM rahUMgA isa prakAra kAlAvagraha kI yAcanA karatA hai vahI saccA sAdhu nirgandha mAnA jAtA hai kintu 'No aNaNubII miuggahaM jAI se niggaMthe' jo sAdhu vicAra kiye chuM. ane cusUSTa karuM chuM arthAt pitAnA AtmAne e adattAdAnathI alaga karuM chuM A pramANe adattAdAna viramaNarUpa trIjA mahAvatanuM svarUpa samajavuM. have eja adattAdAna viramaNa rU5 trIjA mahAvratanI vaphTamANa rIte pAMca bhAvanaasaanu pratipAdana 42vAmA mAve che.-'tassimAo paMca bhAvaNAo bhavaMti' se mahattAhIna viramaNarUpa trIjA mahAvratanI A pramANe vayamANa prakArathI pAMca bhAvanAo thAya che. se pAMya bhAvanAma 'tathimA paDhamA bhAvaNA' mA pakSI mAnA nimnAta hAthI samavI. 'aNuvII miuggaI jAI se niggaMthe' re sAdhu viyA pUrva parimita apanI yAcanA karavAvALA hoya che. arthAt vicArapUrvaka ja ATaluM ja sthAna zayanAdi mATe mane joIe e pramANe sImita kSetrarUpa avagraha arthAta sthAnanI yAcanA kare che. tathA ATalA kALa paryanta huM ahIM rahIza e rIte kAlAvagrahanI yAcanA kare che eja sAcA niya sA5 4pAya cha. 52'tu No aNaNuvII miuggahaM jAi se niggaMthe' re sAdhu piyAra zrI sAgasUtra :4 Page #1138 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 10 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam ____ 1127 uggahaM jAI se niggaMthe no ananuvicintya mitAvagrahayAcI sa nigrantha:-yo vicAramakRtvaiva parimitAvagrahaM yAcate sa na nigrantha ityarthaH, tatra hetumAha- kevalIbUyA-AyANameyaM kevalIkevalajJAnI bhagavAn tIrthakRda brUyAda-Aha-AdAnam-karmabandhakAraNam etad-avicArapUrvaka parimitApagrahayA canam karmabandhakAraNaM bhavatIti bhAvaH / tathAhi 'aNaNuvI imiuggahaM jAI niggathe adinnaM giNhejjA' ananuvicintya-vicAramakRtvaiva mitAvagrahayAcI-parimitAvagraha yAcako nigranthaH sAdhuH adattaM gRhNIyAta, tasmAt 'aNuvIi miuggahaM jAi se niggaMthe' anu vicintya vicArapUrvakam mitAvagrahayAcI-yaH maryAdApUrvakam avagraha yAcate sa nigranthaH sAdhu. rucyate 'no aNaNuvoi miuggahaM jAitti paDhamA bhAvaNA 15 no ananu vicintya-avicArapUrvakam mitAvagrahayAcakaH nirgandhaH saMbhavatIti prathamA bhAvanA, sampati dvitIyAM bhAvanA vinA hI parimita sImita kSetrarUpa avagraha kA yAcaka hotA hai vaha nirgrantha sAdhu nahIM ho sakatA, kyoMki 'kevalIbUyA' kevalajJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kahate haiM ki-yaha arthAt avicAra pUrvaka hI parimita avagraha kA yAcana karanA 'AyANameyaM' AdAna karmabandha kA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki 'aNuvII miuggahaM jAI se niggathe vicAra kiye binA hI parimita avagraha rUpa kSetra (sthAna) kI yAcanA karanevAlA sAdhu 'adiNNaM gihijjA' adatta arthAt nahIM die hue sthAna ko bhI grahaNa kara legA isaliye 'aNuvoi miugaI jAI se niggaMthe jo vicAra pUrvaka hI parimita avagraha kA yAcaka hotA hai vahI nirgrantha saccA sAdhu ho sakatA hai kintu 'jo aNaNuvII miuggahaM jAitti' jo vicAra kiye binA hI parimita avagraha kA yAcaka hotA hai yAne avicAra pUrvaka hI parimita avagraha kI yAcanA karatA hai vaha maccA nindhi jaina sAdhu nahIM mAnA jAsakatA isa prakAra 'paDhamA bhAvaNA' pahalI bhAvanA samajhanI cAhiye / arthAt tRtIya adattAdAna viramaNa rUpa mahAnata kI yaha pahalI bhAvanA huii| karyA vinA sImita kSetra rU5 avagrahanI yAcanA kare che. te nigraMtha sAdhu kahI zakAtA nathI. bha3-kevalIbUyA AyANameya' jJAnI agavAn zrImahAvIra svAmI dhu cha ke-A arthAt vagara viyAye parimita avagrahanI yAcanA karavI te AdAna-arthAt karma madhanu 4 / 29 bhanAya che. bhADe-'aNaNuvII miuggaI jAi nigaMthe adinna givhijjA' piyAra karyA vagara ja parimita avagraharUpa kSetra (sthAna)nI yAcanA karanAra sAdhu adatta arthAt nApekSA 2thAnane 553 575 rI tethI 'aNuvIi miuggaha jAi se niggaMthe' ne sAdhu vicArapUrvaka ja parimita avayanI yAcanA karavAvALA hoya che. te ja sAcA nirmaLa muni upAya che. 52'tu No aNaNuvIi miuggaha jAitti paDhamA bhAvaNAre viyA2 4 1121 parimita avagrahanuM yAcana kare che. arthAt avicAra pUrvaka ja parimita avagrahanI yAcanA kare che. te sAcA nirgatha sAdhu kahevAtA nathI. A pramANe A pahelI bhAvanA samajavI. zrI sAgasUtra :4 Page #1139 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre prarUpayitumAha-'ahAvarA duccA bhAvaNA'-atha-prathamabhAvanAprarUpaNAnantaram aparA-anyA dvitIyA bhAvanA prarUpyate-'aNunaviya pANamoyaNabhoI se niggaMthe' yaH anujJApya gurvAdhAjJA gRhItvA pAnabhojanabhojI-mAhArapAna moktA bhavati sa nirgranthaH sAdhurucyate 'no aNaNuna. vitra pANabhoyaNabhoI 'no ananujJApya -gurvAdhAjJAm agRhItvaiva pAnabhojanabhojI-AhArapAna kartA sAdhuH saMbhavatIti bhAvaH, tatra hetumAda-'kevalIbUyA-AyANameyaM' kevalI-kevalajJAnI bhagavAn jinendraH brUyAt-Aha, AdAnam -karmabandhahetuH etat-gurvAdhAjJAM vinaiva bhojanapAnagrahaNam karmabandhakAraNaM bhAvatIti bhAvaH, tatra yuktimAha-'aNaNunnaviya pANabhoyaNabhoI se niggaMthe adinnaM jhunijjA' ananujJApya-gurvAdhAjJAya iNaM vinaiva pAnabhojanabhojI sa nirgranthaH aba adattAdAnaviramaNa rUpa tRtIya mahAvrata kI dUsarI bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM-'ahAvarA duccA bhAvaNA' atha adattAdAna viramaNa rUpa tRtIya mahAvrata kI prathama bhAvanA ke nirUpaNa karane ke bAda aba aparA anyA arthAt dvitIya bhAvanA vakSyamANarUpa se jAnanI cAhiye-jo sAdhu 'aNuNNaviya pANabhoyaNa bhoI se niggaMthe' anujJApana karake arthAtU guru AcArya vagairaha baDoM kI AjJA lekara AhAra pAna karatA haiM vahI vAstava meM nirgrantha jaina sAdhu ho sakatA hai kintu 'no aNunnaviapANabhoyaNabhoI' jo sAdhu guru AcArya vagairaha kI AjJA nahIM lekara hI pAnI bhojana karatA hai vaha nirgrantha saccA jaina sAdhu nahIM ho sakatA kyoMki kevalIbUyA' kevalajJAnI vItarAga bhagavAn zrI mahAvIrasvAmI ne kahA hai ki-'AyANameyaM' yaha guru AcArya vagairaha kI AjJA nahIM lekara hI pAna bhojana grahaNa karanA AdAna yAne karmabandha kA kAraNa mAnA jAtA hai, kyoMki 'aNuNNaviya pANabhoyaNa bhoI se niggaMthe' guru vagairaha kI AjJA grahaNa kiye binA hI pAna bhojana karane vAlA sAdhu 'adinnaM bhuMjijA' adatta kA pAna - have adattAdAna viramaNarUpa trIjA mahAvratanI bIjI bhAvanAnuM nirUpaNa karavAmAM bhAve cha.-'ahAvarA duccA bhASaNA' mahattAna (12735 zrI mAnanI paDasI bhAvanAnuM nirUpaNa karyA pachI have anya arthAtu bIjI bhAvanA vayamANa rIte samajavI. 'aNuNNapiya pANabhoyaNabhoi se niggaMthe' re sAdhu manujJApana 4zata arthAt 23 mAyA vigerenI AjJA laIne AhAra pAna kare che. e ja vAstavika rIte nigraMtha muni kahevAya cha. paraMtu 'No aNaNunnaviya pANabhoyaNabhoi' re sadhu mAyAya virenI AjJA sIdhA vinA pAna na cha. se sAyA niyanya saina sAdhu 4AtA nathI. bha3-kevalIyA AyANameyaM jJAnI piit| bhagavAn zrImahAvIra svAmI 4thu cha -mA arthAt gurU AcArya vigerenI AjJA lIdhA vinA ja pana bhojana grahaNa karavuM te AdAna arthAt dhanu 426 bhAnAmA mAve cha. ma , 'aNaNunnaviya pANabhoyaNabhoi' zu3 vigairenI bhAsA ta yA vinA AhAra pAna 42nAra, 'se nigaMthe adinna bhujijjA' sAdhu muni zrI mAyA sUtra:4 Page #1140 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sa. 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam adattaM bhuJjIta 'tamhA aNunaviyapANabhoyaNabhoI se niggaMthe' tasmAt kAraNAt yaH anu jJApya-gurvAcAryAdhAjJAgrahaNaM kRtvaiva pAnabhojanabhojI sa nigranthaH sAdhuH 'no aNaNunaviya pANabhoyaNabhoItti duccA bhAvaNA 2' no ananujJApya-gurvAdhAjJAgrahaNaM vinaiva pAnabhojanabhojI nirgranthaH saMbhavatIti dvitIyA bhAvanA bodhyA, samprati tRtIyAM bhAvanAM prarUpayitumAha-'ahAvarA taccA bhAvaNA' atha-dvitIyabhAvanA. nirUpaNAnantaram aparA-anyA tRtIyA bhAvanA prarUpyate-'niggaMtheNaM uggahaMsi uggahiyaMsi' nirgranthena-sAdhunA avagrahe avagRhIte-kSetrAvagrahaH kAlAvagrahazca gRhItavyaH tatphalitArthamAha'etAvatAva uggahaNasIlae siyA' etAvatA-anena unkaprakAreNa nigrandhaH avagrahaNazIla: syAt anyathA dopamAha-kevalobUyA-AyANameyaM' kevalI-kevalajJAnI bhagavAna brUyAt AhaAdAnam-karmabandhakAra gam-etat-vakSyamANam anavagrahaNam, tathAhi 'niggaMthegaM uggahaMsi aNuggahiyaMsi' nirgranthena sAdhunA avagrahe-uktAvagrahadvaye anavagRhIte, yadi nigranthaH avagraha bhojana kara sakatA hai, 'tamhA aNuNNaviyapANabhoyaNabhoI se niggaMthe' isaliye jo sAdhu guru AcArya vagairaha kI AjJA lekara hI pAna bhojana karatA hai, vahI saccA nirgrantha jaina sAdhu ho sakatA hai kintu 'No aNaNunnaviya pANabhoyaNa. bhoItti' jo sAdhu guru AcArya vagairaha kI AjJA nahIM lekara hI pAna AhAra kA sevana karatA hai vaha saccA nirgrantha jaina sAdhu nahIM ho sakatA, isa prakAra adattAdAna viramaNa kI 'duccA bhAvaNA' yaha dUsarI bhAvanA samajhanI caahiye| aba isI adattAdAna viramaNa rUpa tRtIya mahAvata kI tIsarI bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM-'ahAvarA taccA bhAvaNA' atha dvitIya bhAvanA kA nirUpaNa karane ke bAda aba usI adattAdAna viramaNa rUpa tRtIya mahAvrata kI tIsarI bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM-'niggaMthe NaM uggahaM si uggahiyaMsi' nirgandha jaina sAdhu ko kSetrAvagraha aura kAlAvagraha grahaNa karake hI rahanA cAhiye arthAt upAzraya meM itanA hI sthAna grahaNa kara rahUMgA, aura itane hI kAla taka rahUMgA jitane mahattanu pAna mAna 42vAvAjA upAya che. 'tamhA aNunnaviya pANabhoyaNabhoI se niggaMthe' tethI je sAdhu gurU AcArya vigerenI AjJA grahaNa karIne ja pAnajana kare che eja nigraMtha aura muni uvAya che. 52'tu No aNaNunnavia pANabhoitti duccA bhAvaNAre sAdhu 43 AcArya vigerenI AjJA lIdhA vagara ja AhArapAna kare che e sAcA nircanya jina muni kahevAtA nathI. A pramANe A adattAdAna viramaNa vratanI bIjI bhAvanA samajavI. have adattAdAna viramaNarUpa trIjA maha vratanI trIjI bhAvanAnuM nirUpaNa karavAmAM Ave cha.-'ahAvarA taccA bhAvaNA' kI bhAvanAnu ni3551 4zana ve me08 mahattAhIna vi2bhe| 35 zrI mahAyatanI zrI bhAvanAnu ni3555 42||y cha-'niggaMdha NaM uggahaMsi uggahiyasi' nigraMtha jaina sAdhune kSetrAvagraha ane kAlAvagraDa karIne ja nivAsa karavo joie arthAta upAzrayamAM ATaluM ja sthAna grahaNa karIne rahIza ane ATalA ja kALa paryata rahIza A0 142 zrI mAyA sUtra:4 Page #1141 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1130 AcArAMgasUtre kSetrakAlamaryAdArUpa nAvagRhAti tarhi etAvatA 'aNuggahaNasIle adinnaM ogihijjA' etA. vatA-uktarItyA ana grahaNazIla:-kSetrakAlAvagrahazIlarahito nirgranthaH adattam vastu avagRhoyAt, tathA ca saMyamavirAdhanA syAt, tasmAt 'niggaMtheNaM uggahaMsi uggahiyaMsi' nigranthena ayagrahe-kSetra kAlamaryAdArUpe avagrahe avagRhIte satyeva vartitavyam, tatphalitamAha-'etAvatAva uggahaNasIlaetti taccA bhAvaNA' etAvatA-pane na uktaprakAreNa nigrenyaH sarvathA avagrahaNa zIlaH syAditi tRtIyA bhAvanA avagantavyA, atha caturthI bhAvanA prarUpyate-'niggaMtheNaM hI sthAna meM aura jitane hI kAla taka Thaharane ke liye Apa kI anumati hogI isa prakAra upAzraya ke mAlika vagairaha se sthAna rUpa kSetrAvagraha aura kAla rUpa kAlAvagraha kI AjJA lekara rahanA cAhiye, 'etAvatA ve uggahaNa sIlae siyA' jaina sAdhu muni mahAtmA ke avagrahaNazIla avazya honA cAhiye, 'kevalIyA' kevalajJAnI vItarAga bhagavAn zrImahAvIrasvAmI kahate haiM ki-'AyANameyaM yaha vakSyamANa rUpa se anavagrahaNa yAne avagraha nahIM grahaNa karanA, AdAna-arthAt karmabandha kA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki 'niggaMtheNaM uggahaMsi aNuggahiyaMsi' nigraMtha jaina sAdhu yadi ukta avagrahadvaya ko yAne kSetrAvagraha aura kAlAvagraha ko nahIM svIkAra kara rahatA hai to 'etAvatA aNu ggANasIle siyA' ukta rIti se kSetra kAla maryAdA kA avagrahazIla se rahita hokara adatta vastu ko bhI grahaNa karalegA arthAtU upAzraya meM adhika sthAna ko bhI grahaNa kara legA imI prakAra adhika kAla taka bhI usa upAzraya meM ThaharegA yAne jitane kAla taka Thaharane kI anumati nahIM bhI milI hai utane sthAna aura utane kAla taka bhI usa upAzraya meM ThaharegA, so ThIka nahIM kyoMki isase sayama ke jeTalA sthAna mATe ane jeTalA kALa mATe rahevAnI ApanI saMmati maLaze. A pramANe upAzrayanA adhikArI svAmI vigerenI pAse sthAnarUpa kSetrAvagraha ane 4 // 35 ||7||ddnii mAjJA sana 1 pAzrayamA 22 'etAvatAva uggahaNasIlae siyA' satAvatA muniye Aqsale 51zya yavu naye 'kevalIvRyA AyANameyaM' kevaLajJAnI bhagavAna zrI mahAvIra svAmIe kahyuM che ke A varyA mANa rItanuM anavagrahaNa arthAt ma na sevA te mAhAna-marthAt 4madhanu 425 bhanAya che. 343-'niggaM theNaM uggahasi aNuggahiyaMsi' ninya jaina muni pra42nA me 201hane meTa kSetrAvara mane dAvaDanI svI2 4 2 0 nivAsa 42 teetAvatA aNuggahaNasIle siyA' x 2thI kSetrAsa mAhAnA savaDa zAkha 12 ra 'adiNNaM ogi brikA' adatta vastune paNa grahaNa karI leze. arthAta upAzrayamAM vadhAre sthAnane paNa grahaNa karIle e ja rIte vadhAre kALa paryanta paNa e upAzrayamAM rahI jaze. eTale ke jeTalA sthAnanI ane jeTalA kALa sudhI rahevAnI anumati na maLI heya eTalA sthAna zrI sAgasUtra :4 Page #1142 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1131 marmaprakAzikA TokA zrutaskaMdha 2 sU. 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam uggahaMsi uggahiyaMsi' nirgranthena-sAdhunA avagraha-kSetrakAlamaryAdArUpAvagrahe avagRhIte satyeva vartitavyam, etAvatA 'abhikkhaNaM abhikkhaNaM uggahaNatIlae siyA' abhIkSNam abhIkSNamzazvat sAdhuH avagrahazIlaH syAt-bhavet, anyathA doSamAha- 'kevalIbUyA-AyANameyaM kevalIkevalajJAnI bhagavAna tIrthakRd brUyAt-Aha AdAnam-karmabandhakAraNam etat-zazvad anavagraha Nam karmabandhakAraNaM syAt tathAhi-niggatheNaM uggahaMsiu' nirgranthaH-sAdhuH khalu avagrahekSetrakAlAvagraharUpe tu 'abhikkhaNaM abhikkhaNaM aNuggahaNasI le' abhIkSaNam abhIkSNam-zazvat anavagrahazIla:-avagrahazolarahitaH 'adinnaM gihijjA' adattaM vastu' gRhNIyAta tathA ca saMyama. kI virAdhanA hogI tamhA niAgaMthe NaM uggahaMsi uggahiyaMsi' isaliye saMyama pAlana karanevAle nirgrantha jaina sAdhu ko kSetra aura kAla kA avagraha lekara hI rahanA cAhiye, 'etAvatA uggahaNa sIlaetti' nigraMndha jaina sAdhu muni mahAtmA ko sarvathA avagrahazola honA parama jarUrI samajhA jAtA hai, anyathA yadi jaina sAdhu avagraha nahIM grahaNa kara bhI rahegA to saMyama kI virAdhanA hogI, isa prakAra adattAdAna viramaNa kI 'taccA bhAvaNA' yaha tIsarI bhAvanA samajhanI caahiye| aba isI adattAdAna viramaNa rUpa tRtIya mahAvata kI caturthI bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM-'ahAvarA cautthA bhAvaNA' atha tRtIya mahAvrata kI tRtIya bhAvanA ke nirUpaNa karane ke bAda aba aparA anyA-caturthI bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM ki-'niggaMthe NaM ugAhaMsi uggahiyaMsi' nirgrantha jaina sAdhu ko kSetrAvagraha aura kAlAvagraha ko grahaNa karake hI rahanA cAhiye, arthAt ane kALa sudhI paNa e upAzrayamAM rahI jaze. te yogya nathI. tema karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. 'tamhA niggaMtheNaM uggaha si uggahiyasi. tethI sayamanu pAlana 421. vALA nigraMtha sAdhue kSetra ane kALane avagraDa laIne ja upAzrayamAM rahevuM. jAIe, 'uggahaNasIlaetti taccI bhAvaNA' the bhATe ninya bhuniye spth| 2515zIsa ya te khAsa jarUrI manAya che. je sAdhu avagraha na kare te saMyamanI virAdhanA thAya che. e rIte A adattAdAna viramaNanI trIjI bhAvanA samajavI. have AdattAdAna viramaNanI rUpa trIjA mahAvratanI cothI bhAvanAnuM nirUpaNa karavaamaaN Ave che-'ahAvarA cautthA bhAvaNA' 56 tAdAna (12ma 35 trI mahAyatanI zrI bhAvanAnu ni3595 42 ve yA bhAvanAnu ni3595 42vAma mAre cha.---'niggaMtheNaM uggahaMsi uggahiyaMsi' ninya bhUniye kSetrAvara mane sAne pahue prazana upA. zrayamAM rahevuM joIe. arthAta upAzrayanA adhiSThAtAnI pAse kSetrakALa maryAdA rUpa avagrahanI samAta ne zrayamA 23 na. sevAbhATa 'abhikkhaga abhikkhaNaM ugahaNasIlae siyA' mamikSaya 72 bhezA sAdhu samaya zIta yu. 'kevalIbUyA AyANameya' 317. jJAnI vItarAga bhagavAna zrI mahAvIra svAmIe kahyuM che ke A hamezAM anavagrahaNa arthAt 2017Ale - 5 te mahAna arthAt 4 424 mAneta cha. ma hai-'niggaMtheNaM ugga zrI sAgasUtra :4 Page #1143 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - - 2 . W 1932 AcArAMgasUtre virAdhanA syAta, tasmAt 'niggaMthe uggahaMsi uggahiyaMsi' nigranthaH-sAdhuH avagrahe-kSetrakAlamaryAdArUpAvagrahe avagRhIte eva 'abhikkhaNaM abhikkhaNaM uggahaNasIlaetti' abhIkSNam abhIkSNam-zazvat avagrahaNazIlaH syAditi 'ca utthA bhAvaNA' caturthIbhAvanA avgntvyaa| samprati tRtIyamahAvratasya paJcamI bhAvanAM prarUpayitumAha-'ahAvarA paMcamA bhAvaNA' athacaturthabhAvanA prarUpaNAnantaram pazcamI bhAvanA prarUpyate-'aNuvIi miuggahajAI se nigaye sAhammiesa' yaH nirgranthaH sAdhuH anuvicintya-vicArapUrvakaM mitAvagrahayAcI-parimitakSetraupAzraya ke adhiSThAtA vagairaha se kSetrakAla maryAdA rUpa avagraha kI anumati lekara hI upAzraya meM ThaharanA cAhiye, 'abhivaNaM abhikkhaNaM uggahaNa sIlae siyA' etAvatA abhIkSNa zazvat hamezA avagrahazIla ho sAdhu ko honA cAhiye, 'kevalIbUyA' anyathA kevalajJAnI bhagavAn zrImahAvIra svAmI ne kahA hai ki-yaha zazvat avagrahaNa arthAt avagrahazIla nahIM honA AyANameyaM AdAna-yAne karmabandha kA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki yadi-niggaMtheNaM uggahaM. siu abhikkhaNaM abhikkhaNaM' nigraMtha jaina sAdhu hamezAM avagrahazIla nahIM hogA yAne 'aNuggahaNasIle adinnaM gipihajA' avagrahazIla nahI hogA to adatta sthAnAdi vastu kA bhI grahaNa karegA isase saMyama kI virAdhanA hogI isaliye 'tamhA niggaMthe uggahasi ugAhiyaMsi abhikkhaNaM abhikkhaNaM' saMyama pAlana karanevAle jaina sAdhu ko hamezA kSetrakAla maryAdArUpa 'uggahaNasIlaetti' avagraha ko grahaNa karane ke liye satata hamezAM avagrahaNa zola hI honA cAhiye isa prakAra 'cautthA bhAvaNA' caturthI bhAvanA samajhanI caahiye| aba ukta tRtIya mahAvata kI pAMcavI bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM'ahAvarA paMcamA bhAvaNA' atha adattAdAna viramaNa rUpa tRtIya mahAvata kI caturthoM bhAvanA ke nirUpaNa karane ke bAda paJcamI bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM ki-vaha nirgrantha 'aNuvII miuggaha jAI se niggaMthe' jaina sAdhu vicArapUrvaka parimita avagraha ko yAcanA kareM 'sAhammiesu no aNaNuvIi dRSi je nirmaLa muni hamezAM avagrahaNazIla na thAya arthAt anavagrahazIla ja thAya to 'abhikkhaNaM abhikkhaNaM anuggahaNasIle adiNNaM gihijjA' mahatta sthAna paratunu 561 ghaDaera 42. tethI sayabhanI virAdhanA thAya che. 'tamhA niggaMthe uggahasi uggahiyaMsi abhikkhaNaM abhikkhaNaM uggahaNasIlaeti' tathI saMyamapAsana 42vA sAdhuye hamezA ANa maryA35 aha ahaNa 42vA mATe satata avaghaDa zasa" ya. 'cautthA bhAvaNA' mA pramANe yAthI bhAvanA sabharavI. ve thetrI mahAyatanI pAMyamI mApanAtu ni352) 42vAmA mA che-'mahAvarA paMcamA bhAvaNA' mahattahAna vi2bhae 35 zrI mahAyatanI yoyo bhAvanAnu ni3594 4zana pAyabhI mAnAnu ni354 thAya che.-'aNuvIi miuggaha jAI se niggaMthe sAhammiesu' se zrI sAgasUtra :4 Page #1144 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bharmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1933 kAlAvagrahayAcanAM kuryAta sAdharmikeSu-sAdharsikebhyaH sAdhubhyaH kSetrakAlamaryAdArUpAvagraha yAce tetyarthaH 'no aNaNuvIImi uggahajAI' no avanuvicintya-vicAramakRtvaiva mitAvagraha, yAcI-parimitakSetrakAlAvagrahayAcakaH syAt, tathAsati doSo bhavediti Aha-'kevalIbUyAAyANa meyaM' kevalI-kevalajJAnI brUyAt-vadati-AdAnam-karmabandha kAraNam etata-avicArapUrva kSetrakAlAvagrahaNaM karmabandhaheturbhavatItibhAvaH tathAhi 'aNaNuvoi migahanAI' ananu vicintya-avicArya mitAvagrahayAcI-kSetrakAlAvagrahayAcakaH 'se niggathe sAhammiemu adinnaM ugihijjA' sa nirgranthaH sAdhuH sAdharmikeSu-sAdharmikebhyaH sAdhubhyaH avicArapUrvakameva kSetrakAlamaryAdArUpAvagrahayAcakaH sAdhuH adattaM vastu avagRhIyAt tathA ca saMyamavirAdhanA syAt, tasmAt 'aNuvIi miuggahanAI se niggaMthe' sAhambiema' anuvicintya-vicAraM kRtvaiva sa nirgranthaH sAdhuH sAdharmikeSu-sAdharmikebhyaH mitAvagrahayAcI-parimitakSetrakAlAvagraha yAceta 'no aNaNuvIi miugahajAI' no ananuvicintya-avicAva mitAkgrahayAvI-pAramitoktAmiuggajAI' sArmika jaina sAdhuoM se vicArapUrvaka parimitAvagraha yAcI ho yAne kSetrakAla maryAdA rUpa avagraha kI yAcanA kareM kintu vicAra kiye vinA hI parimita kSetra kAlAvagraha yAcaka nahIM ho arthAt avicArapUrvaka jaina sAdhu ko apane sAdharmika jaina sAdhuoM se kSetrakAla maryAdArUpa parimita kSetrakAlAvagraha kA yAcaka nahIM honA cAhiye kyoMki 'kevalIbUyA' kevalajJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ne kahA hai ki-'AyANameyaM' yaha avicArapUrvaka kSetrakAla kA avagraha karanA AdAna arthAtU karmabandha kA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki 'aNaNuvIi miuggahaM jAI se niggaMthe' vinA vicAre arthAt vicAra kiyA vinA hI kSetrakAlAvagraha kA yAcaka vaha nirgrantha jaina sAdhu 'sAhammiesu adinnaM uggiNijA' sArmika sAdhuoM se avicArapUrvaka hI kSetrakAla maryAdA rUpa avagraha kA yAcaka hone se adatta vastu ko bhI grahaNa kara legA usase saMyama kI virAdhanA hogI 'tamhA aNuvoi miugaha jAI se niggaMthe isaliye vicAra karake hI vaha nimrantha jaina sAdhu sAdharmika jaina sAdhuoM se parimita nigraMtha munie sAdhamikenI pAsethI vicAra pUrvaka parimita avagraha yAcI thavuM eTale hai kSetra 45 bhaya / 35 52nI yAyanA 42vI. 'No aNaNuvII miuggaha jAi' 52'tu vicAra karyA vinA ja parimita kSetra kAlAvagrahanI yAcanA karavI nahI. arthAta avicAra pUrvaka sAdharmika jaina sa dhue kSetra kALa maryAdA rUpa parimita kSetra kAlAvagrahanI yAcanA 42. 18. ma.-'kevalIbUyA AyANameyaM vijJAnI vaat2|25 mAvAn zrI mahAvIra svAmIe kahyuM che ke-A avicAra pUrvaka kSetrakALanuM grahaNa karavuM te AdAna arthAta karma dhanu // 29 43vAya che. 'aNaNuvIi miuggahajAI se niggathe' ma kara liyA arthAt viyA yA vinA 1 kSetrAlA yAya: sapA se ninya sAhammiesu adiNhaM zrI sAgasUtra :4 Page #1145 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre vagrahayAcako bhaved 'ii paMcamA bhAvaNA' iti paJcamIbhAvanA avagantavyA, samprati tRtIya mahAvratavaktavyatAmupasaMharanAha-'etAvayA tacce mahatvae' etAvatA-uktaprakAreNa tRtIye mahAvate 'sammaM kAraNa phAsie pAlie tIrie jAva ANAe ArAhie yAvi bhavai' samyak-samyak tayA kAyena sparzitaM pAlitaM tIrNa yAvat-kIrtitam avasthitam-avasthApitam AjJayAtIrthakadAdezena ArAdhitaM cApi bhavati itirItyA 'taccaM bhaMte ! mahala' he bhagAn ! tRtIyaM mahAvratam avagantavyam, kSetrakAlAvagraha kI yAcanA kareM kintu 'No aNaNuvII uggaha jAI' avica rapUrvaka yAne vicAra kiye binA hI parimita kSetrakAlAvagraha kI yAcanA nahIM kareM, isa prakAra adattAdAna viramaNa rUpa tRtIya mahAvata kI yaha 'ii paMcamA bhAvaNA' paMcamI bhAvanA samajhanI caahiye| aba tRtIya mahAvrata rUpa adattAdAna viramaNa kI ukta vaktavyatA kA upasaMhAra karate haiM 'enAvayA tacce mahatvae' ukta rIti se tRtIya mahAvata arthAt adattAdAna viramaNa rUpa 'sammaM kAeNa phAsie pAlie' samyak atyanta samIcIna rUpa se kAya dvArA sparzita tathA paripAlita hokara evaM 'tIrie jAva ANAe ArAhie yAvi bhavai' tIrNa-pArita tathA yAvat kIrtita-parikIrtita aura avasthApita tathA bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kI AjJA se ArAdhina bhI hotA hai taccaM bhaMte mahavvayaM' isa prakAra he bhadanta ! adattAdAna viramaNa rUpa tRtIya mahAvrata samajhanA cAhiye, yaha bAta gautamAdi gaNadhara bhagavAna zrI mahAvIra svAmI ke nikaTa paccakhAna lete samaya hRdaya meM saMkalpa karate hue bhagavAna se pratijJA karate haiN| riddikA' sAdhamika sAdhu o pAsethI avicAra pUrvaka ja kSetrakALa maryAdvArUpa avagrahanA yAcaka hovAthI adatta vastune paNa grahaNa karI le tethI saMyamanI virAdhanA thAya che. 'tamhA aNuvII miuggaha jAi se niggaMthe sAhammiesu' tathA viyA2 pUrva meM bhUniye sAmi sAdhu pAMseyI 52mita kSetrAvanI yAyanA 42vI, paraMtu 'no aNaNuvII uggaha jAi ii paMcamA bhAvaNA' maviyA254 arthAt viyA2 ryA vinA pArabhita kSetrakAlAvagrahanI yAcanA karavI nahIM. A pramANenI A pAMcamI bhAvanA samajavI. - have trIjA mahAvratarUpa adattAdAna viramaNanA pUrvokta kathanane upasaMhAra kare che - 'etAvayA tacce mahatvae' se pramANe alon bhArata arthAt mahattahAna 12ma 35 trI mahAvata 'sammaM kAeNa phAsie' sabhyaH satyata suyA3 prArathI ya dvArA 25zita pAlie tIri' tathA 5lita dhana tathA tI tathA 'jAba ANAe ArAhie yAvi bhavaI' thAvat kIrtita parikIrtita ane avasthApita tathA bhagavAna zrI mahAvIra svAmInI mAzAnA mArAdha thAya che. 'taccaM bhaMte ! mahatAya' yA pramANe bhagavan mahattAna viramaNa rUpa trIju mahAvrata samajavuM. A pramANe gautamAdi ga dhare bhagavAna zrI mahAvIra svAmInI pAse paccakhAna letI vakhate hRdayamAM saMka9pa karIne bhagavAna pAse pratijJA kare che. zrI aayaa| sUtra : 4 Page #1146 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1135 - - marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 22. 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam samprati caturtha mahAvrataM sarvamaithunaviramaNarUpaM prarUpayitumAha- mahAvaraM ca utthaM mahabdhayaM' atha-tRtIyamahAvrataprarUpaNAnantaram aparam-anyat catuthe mahAvratam-sarvavidhamaithunaviramaNa. rUpam 'paccakkhAmi savvaM mehuNaM' pratyAkhyAmi-prarUpayAmi sarvaprakArakaM maithunam-viSayasevanam jJaprajJayA jJAkhA pratyAkhyAnaprajJayA maithunasya pratyAkhyAnaM parityAgaM karomotibhAvaH tathAhi'se divaM vA mANussaM vA tirikkhajoNiyaM vA' sa-sAdhuH divyaM vA-devasambandhi vA mAnuSyaM vA-manuSyasambandhi vA, tiryagayonika vA-tiryagrayonisambandhi vA-pazupakSyAdi sambandhi ityarthaH 'neva sayaM mehuNaM gacchenjA' naiva svayaM maithunama-viSayabhogaM gacchet-kuryAt 'taM cevaM bhadinAdANavattabdhayA bhANiya vyA jAva vosigami' taccaiva-pUrvoktarItyeva atrApi adattAdAnavaktavyatA - adattAdAnaviSayiNI yA vaktavyatA uktA sA bhaNitavyA-pradatta dAnavaktavyatAnusAre___ aba tRtIya mahAvata ke nirUpaNa karane ke bAda caturtha mahAvata sarvavidha maithuna viramaNa rUpa kA nirUpaNa karate haiM-'ahAvaraM ca utthaM mahavvayaM paccakvAmi' atha adattAdAna viramaNa rUpa tRtIya mahAvana ke nirUpaNa karane ke bAda aba apara anya caturtha mahAvrata arthAt sarvavidha maithuna viramaNa rUpa caturtha mahAyata kA nirUpaNa karatA hUM yAne saba prakAra ke viSaya sevana rUpa methuna ko jJaprajJA se jAnakara pratyAkhyAna prajJA se maithuna kA pratyAkhyAna parityAga karatA hUM, jaise ki-'se divaM vA mANussaM vA' vaha sAdhu divya yAne deva sambandhI athavA manuSya sambandhI tathA 'tirikkhajoNiyaM vA' tiryagyonika yAne pazupakSI vagairaha tiryagyoni sambandhI maithuna kA yAne viSaya bhoga kA 'neva sayaM mehuNaM gacchejA' svayaM maithana sevana kabhI bhI nahIM kare 'taM cevaM adinnAdANa vattavvayA bhANiyavyA' yahAM para pUrvokta roti se adattAdAna viramaNa viSaya kI jo vaktavyatA pahale kaha cuke hai vaha sArI vaktavyatA samajhanI cAhiye, arthAt adattAdAna viramaNa ko vaktavyatA ke anusAra hI maithuna viramaNa viSaya meM bhI kahanA cAhiye isa prakAra uktIti - have trIjA mahAvratanuM nirUpaNa karIne cothA mahAvata sarvavidha maithuna viramaNanuM ni3555 42 cha.-'ahAvaraM cautthaM mahavvayaM paccakkhAmi saba mehuNaM' sattA hAna vibhAga rUpa trIjA mahAvratanuM nirUpaNa karIne have cothA mahAvrata arthAta sarvavidha maithuna viramaNa rUpa cothA mahAvratanuM nirUpaNa karuM chuM. eTale ke badhA prakAranA viSaya sevanarUpa mithanane jJaprajJAthI jANIne pratyAkhyAna prajJAthI mithunanuM pratyAkhyAna arthAt parityAga karuM chuM 3-se divvaM vA' te sAdhuye he samadhI athavA 'mANussaM vA' manuSya samadhI tathA 'tirikkhajoNiya vA' tiyanya:ni4 meTale pazu pakSI vigere tiya yoni samAdhI bhaiyunn| arthAt viSaya soganu 'nevasayaM mehuNaM gacchejjA' pAta sevana 42vunahI 'taM ceva adiNNAdANavattavvayA bha NiyavvA' hI pUrvarita 4thana pramANe mahattAhAna virama samAdhI samagra kathana samajI levuM. arthAt adattAdAna viramaNanA kathanAnusAra ja maithuna viramaNanA zrI sAgasUtra :4 Page #1147 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1936 AcArAMgasUtre Naiva maithunaviSaye'pi vaktavyamityarthaH tasya avadhimAha-yAvat-naiva vA anyAn janAn maithunaM gamayet, nApi maithunaM gacchantam anya samanumanyeta-nAnumodaye dityarthaH, yAvajjIvam jIvana. paryantama, trividham karaNa-kAraNa-anumodanarUpaM trividhena yogena manasA vacasA vapuSA he bhadanta ! tasmAd maithunAt pratikrAmAmi-pRthagbhavAmi AtmanaH sAkSitayA nindAmi, guroH sAkSitayA garne, AtmAnam vyunsa jAmi-maithunAt pRthakkaromi sarvathaiva maithunaM parityajAmItyarthaH samprati sarvavidharmathunaviramaNarUpA caturthamahAvratasya paJcabhAvanAM prarUpyate 'tassimAo paMca bhAvaNAo bhavaMti' tasya caturthamahAvratasya imAH-vakSyamANasvarUpAH se 'jAva vosirAmi' yAvat dUsare manuSyoM ko bhI maithuna karane ke liye preraNA nahIM kareM aura maithuna kA sevana karate hue dUsare manuSya ko bhI anumodana yAne protsAhita nahIM kareM aura jIvana paryanta trividha-karanA, karAnA aura anumodana rUpa ukta tIna prakAra ko trividha yoga se yAne mana vacana aura kAya se he bhadanta ! zrI mahAvIra svAmin ! usa maithuna se pRthak hotA hU~ yAne AtmA kI sAkSitA meM usa maithuna kI nindA karatA hUM aura gurujana kI sAkSitA meM usa saba prakAra ke maithuna ko gahA~-ghRNA karatA hUM tathA AtmA ko sarvathA hI usa maithuna se vyutsRSTa karatA hUM yAne hara taraha se maithuna kA parityAga karatA hUM isa prakAra gautamAdi gaNadhara bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke nikaTa paccakkhAna lekara caturtha mahAbata arthAt sarvavidha maithuna viramaNa rUpa caturtha mahAvana kA paripAla. nArtha pratijJA mana meM karate haiN| aba isa sarvavidha maithuna viramaNa rUpa caturtha mahAvrata kI vakSyamANa rUpa pAMca bhAvanAoM kA pratipAdana karane ke liye saba se pahale prathama bhAvanA kA nirUpama karate haiM-'tassimAo paMca bhAvaNAo bhavaMti' usa sarva prakAraka maithuna vira samayamA pahIvu, mese 3-6xt RthI 'jAva vosirAmi' yAvata bhI manuSyAna paNa maithuna sevana mATe preraNA karavI nahIM ane jIvana paryata vividha-arthAt karavuM, karAvavuM ane anumodanarUpa traNa prakAranA maithunane trividha arthAt mana vacana ane kAyathI he bhagavana e maithuna sevanathI alaga thAuM chuM eTale ke-AtmAnI sAkSie e maithuna sevananI niMdA karUM chuM ane gurUjananI sAkSipaNAmAM e badhA prakAranA maithuna sevananI gaha arthAt ghaNA karuM chuM tathA AtmAne e maithunathI sarvathA vyutkRSTa karuM chuM arthAta dareka rIte mithuna sevanane parityAga karUM chuM A pramANe zrIgautamAdi gaNadhara vItarAga bhagavAna zrI mahAvIra svAmI pAse pratyAkhyAna laine cothA mahAvrata arthAt sarvavidha mithuna viramaNa rUpa cothA mahAvratanuM pAlana karavA mATe manamAM pratijJA kare che have A sarvavidha maithuna viramaNarUpa evA mahAvatanI vayamANa rItanI pAMca bhAvanAonuM pratipAdana karavA mATe sauthI pahelAM pahelI bhAvanAnuM nirUpaNa kare che- 'tarissamAo paMca bhAvaNAbho bhavaMti' se saba prAna bhaithuna vibhaY 35 yathA mahA zrI sAgasUtra :4 Page #1148 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1137 paJca bhAvanA bhavanti 'tatyimA paDhamA bhAraNA' tatra-paJcabhAvanAsu iyam-vakSyamANasvarUpA prathamA bhAvanA avagantavyA-'no niggaye abhikkhaNaM abhikkhaNaM' no nirgranthaH sAdhuH abhIkSyam abhIkSNam-zazvat 'itthINaM kahakahittae siyA' strINAm kAM kathayitA syAt, sAdhuH strI sambandhikAmotpAdakavArtAlApa na kuryAdityarthaH, tatra hetumAha- kevalIvyA-AyANa meyaM kevalI-kevalajJAnI bhagavAn tIrthakRd brUyAt -vadati-AdAnam-karmabandhakAraNam etat-strIsambandhikAmakathAkaraNam karmabandhaheturbhavatItibhAvaH, tathAhi 'niggathe NaM abhivakhaNaM abhikkhaNaM' nigranthaH khalu sAdhuH abhIkSNam abhIkSaNam-vAraMvArama 'itthINaM kahaM kamANe strINAM kathA vArtAlApam kathayan-kurvan 'saMtibheyA saMtivibhaMgA' zAntibhedaka:cAritrasamAdhibhedakArako bhavati, evaM zAntivibhaJjaka:- brahmacaryabhaGgakArakazca bhavati 'saMti maNa rUpa caturtha mahAvrata kI ye vakSyamANa rUpa pAMca bhAvanAeM hotI haiM, una 'tathimA paDhamA bhAvaNA' cauthA mahAvrata kI pAMca bhAvanAoM meM yaha vakSyamANa svarUpavAlI pahalI bhAvanA jAnanI cAhiye 'no niggaMthe abhikkhaNaM abhikkhaNaM' nirgrantha jaina sAdhu ko abhIkSaNa arthAta satata kAla hamezA 'itthINaM kahaM kahittae siyA' striyoM kI kathA nahIM karanI cAhiye, yAne jaina sAdhu strI sambandhI kAmotpAdaka vArtAlApa nahIM kareM isa kA kAraNa batalAte haiM-'kevalIbUyA AyANameyaM' kevalajJAnI bhagavAna zrI mahAvIra svAmI kahate haiM ki-yaha strI sambandhI kAmoddIpaka kathA vArtAlApa karanA AdAna yAne karmabandha kA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki 'niggaMtheNaM abhikkhaNaM abhikkhaNaM nirgrantha jaina sAdhu zazvat hamezA bAra bAra 'isthINaM kahaM kahemANe striyoM kI kathA vArtAlApa karatA huA yA strI sambandhI kAmoddIpaka kathA karane vAlA 'saMtibheyA' zAnti bhedaka yAne cAritra samAdhi kA bhedaka hotA hai yAne jaina sAdhu ko strI sambandhI carcA karate rahane para cAritra kA bhaMga ho jAtA hai 'saMtivibhaMgA' zAnti samAdhi kA bhI bhaMga kAraka hotA hai pratanI yA pakSyamA 542nI pAya mApanAsA hAya che. 'tathimA paDhamA bhAvaNA' ko pAye bhAvanAmA mA pakSyAmA 42nI paDasI lAvanA cha. ma -'no niggaMthe abhikkhaNaM abhikkhaNaM itthINaM kaha kahittae siyA' niyanya bhuniye mamI arthAta satata 127mezA stri saMbaMdhI vAta karavI nahIM eTale ke jainamunie strI saMbaMdhI kAmotpAdaka vAta 42vI nahI 125 'kevalIbUyA AyANameyaM' jJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kahyuM che ke A strI viSayaka kAmotpAdaka kathA vArtAlApa kare te AdAna-arthAt karma dhanu 4 / 27 manAya che. 'niggaMthe NaM abhikkhaNaM abhikkhaga itthINaM kahaM kahemANe saMtibheyA' kema ke nigraMtha munie vAraMvAra stri saMbaMdhI kathA vArtAlApa karavAthI athavA strI saMbaMdhI kAmoddIpaka kathA karavAthI zAMtibhedaka arthAta cAritra samAdhinA bhedaka thAya che. eTale ke sAdhue strI viSayaka carcA karatA rahevAthI cAritrane bhaMga thAya che. ane zAMti A0 143 zrI sAgasUtra :4 Page #1149 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1138 AcArAMmasUtra kevalIpatratAo dhammAo bhaMsijjA'zantikevaliprajJaptAda zAntitaH kevalajJAni bhagavat pratipAditAd dharmAt bhrazyet-bhraSTobhavet tasmAd 'no niggaMtheNaM abhikkhaNaM abhikkhaNaM' no ninthaH khalu-sAdhuH abhIkSaNam abhIkSNam-vAraM vAraM zazvadityarthaH 'ityINaM kahaM kahittae siyatti' strINAM kathA kathayitA-vIsambandhikAmoddIpakavArtAlApakArakaH syAta-no bhavedityarthaH iti pahamA bhAvaNA' prathamA bhAvanA AgantavyA samprati dvitIyAM bhAvanAM prarUpa. yitumAha-'ahAvarA durUvA bhAvaNA' atha-prathama bhAvanA prarUpaNAnantaram dvitIyAbhAvanA prarUpyate-'no niggaMthe itthINaM maNoharAI maNoharAiM iMdiyAiM Aloie nijjhAittae siyA' no aura 'saMti kevalo pannatAo dhammAo bhaMsijA' zAntipUrvaka kevalajJAnI bhAgavAn zrI mahAvIra svAmI vagairaha tIrthakara dvArA prajJApita yAne pratipAdita dharma se bhI bhraSTa ho jAtA hai yAne yuvatI strI sambandhI kAmoddIpakakathA vArtAlApa hamezA karate rahane para nindha jaina sAdhu zAnti ke liye tIrthakara bhagavAna se pratipAdita dharmakathA se bhI gira jAtA hai, isaliye 'noniggaMtheNaM abhikkhaNaM abhikkhaNaM' nigrantha jaina sAdhu ko zazvat vAra vAra hamezAM hI 'itthINaM kahaM kahittae siyA' yuvatI strIjAti sambandhI kAmoddIpaka vArtAlApa nahIM karanA cAhiye, isa prakAra caturtha mahAvrata arthAt sarvavidha maithuna viramaNa rUpa caturtha mahAvrata kI yaha 'paDhamA bhAvaNA' pahalI bhAvanA samajhanI caahiye| ___ aba usI sarvavidha maithuna viramaNa rUpa caturtha mahAvrata kI dvitIya bhAvanA kA nirUpaNa karane ke liye kahate haiM-'ahAvarA duccA bhAvaNA' atha sarvavidha maithuna viramaNa rUpa caturtha mahAvata kI prathama bhAvanA ke nirUpaNa karane ke bAda aba aparA andhA dUsarI bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM ki-'no niggaMthe itthINaM maNoharAI samAdhinA pay 1 thAya che. 'saMti vibhaMgA' bhane 'brahmayaya 35 zAMtina A1 vAthI 'saMti kevalI paNNattAo dhamma o bhaMsijjA' tathA zAMtI pU jJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI vigere tIrthakaroe prajJApita karela dharmathI paNa bhraSTa thAya che. tethI 'no niggathegaM abhirakhaNaM abhikkhaNaM itthINaM kaha kahittae siyatti paDhamA bhAvaNA' yuvatI strI saMbaMdhI kAmoddIpaka kathA vArtA kAyama karatA rahevAthI nircastha muni zAMtithI tathA tIrthakara bhagavAne pratipAdana karelA dharmathI patita thAya che. tethI ninya munie vAraMvAra yuvatI strI jAtinA saMbaMdhamAM kAmaddIpaka vArtAlApa kare nahIM A pramANe cethA mahAvrata arthAt sarvavidha maithuna viramaNa rU5 cothA mahAvratanI A pahelI bhAvanA samajavI have e sarvavidha maithuna viramaNarUpa cethA mahAvratanI bIjI bhAvanAnuM nirUpaNa 421 // bhATe 49 cha-'ahAvarA duccA bhAvaNA' savidha bhaithunavirabha35 yA mAnatanI pasal bhAvanAnu ni3595 4aa pachI ve anya bhI mAnAnu ni3555 72rAya . 'no niggaMthe itthINaM maNoharAI majoharAiM iMdiyAI Aloie' niyanya bhuniye strIyAnA atyaMta zrI sAgasUtra :4 Page #1150 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam nirgranthaH-sAdhuH strINAm manoharANi manoharANi indriyANi-mukhanayanastanAdIni indriyANi AlokayitA-kAmamAvanayA avalokanakartA, niAtA-dhyAnakartA smaraNakartA vA syAtkAmavAsanayA sAdhuH strIsambandhimukhanayanAdyavalokanadhyAnasmaraNaM na kuryAdityarthaH tatra hetumAha- kevalIbUyA bhAyANameyaM kevalI-kevalajJAnI bhagavAn jinendraH brUyAt-kathayati uktavAn kimityAha-'AdAnam-karmabandhakAraNam etat-kAmavAsanA strIsambandhimukha nayanAdyaGgopAGgAcalokanadhyAnasmaraNaM karmabandha heturbhavatIti bhAvaH tathAhi 'niggaMtheNaM itthINaM maNoharAI maNo. harAiM iMdiyAI' nigraMnyaH khalu-sAdhuH strINAM manoharANi manoharANi--atyantamajulAni indriyANi-mukhanayanaprabhRtIni aGgAni 'AloemANe nijjhAemANe Alokayan-avalokayan pazyanityarthaH niAyan-dhyAnaM smaraNaM vA kurvan 'saMtibheyA saMtivibhaMgA' zAnti bhedaka:cAritrasamAdhibhedakArakaH, zAntivibhaJjakA-brahmacarSavibhaGga kartA syAt 'jAva dhammAo bhaMsijjA maNoharAiM iMdiyAI' nirgantha jaina sAdhu ko striyoM ke atyanta manohara ramaNIya mukha nayana stanAdi indriyoM kA 'Aloie' avalokana nahIM karanA cAhiye arthAt kAmabhAvanA se yuvatI striyoM ke mukhanayana stanAdiko nahIM dekhanA cAhiye evaM nirdhyAna bhI nahIM karanA cAhiye evaM kAmabhAvanA se 'nijjhAittae siyA' strI ke mukhAdi kA smaraNa bhI nahIM karanA cAhiye kyoMki kevalIbUyA' kevalajJAnI bhagaH vAn zrImahAvIra svAmI vagairaha sabhI tIrthaMkaroMne kahA hai ki-yaha arthAt kAma bhAvanA se yuvatI striyoM ke mukhanayana stanAdi kA avalokana karanA evaM dhyAna tathA smaraNa karanA karmayandha kA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki 'niggaMtheNaM itthINaM maNoharAI maNoharAI iMdiyAI' nirgrandha jaina sAdhu yuvatI striyoM ke mukhanapanAdi sundara aGgoM kA 'AloemANe nijjhAemANe saMtibheyA' avalokana karatA huA tathA dhyAna karatA huA evaM smaraNa karatA huA cAritra samAdhikA bheda kAraka ho sakatA hai aura 'saMtivibhaMgA jAva dhammAo bhaMsijjA' brahmacarya kA bhI bhaMga kAraka ho sakatA hai tathA yAvat zAntipUrvaka kevalajJAnI vItarAga bhagavAn manahara ramaNIya mukha nayana stanAdi IdrinuM avalokana karavuM nahI, arthAta kAma lAnAthI yuti khiyAnA bhupa nayana mane stanAdigo nevA nahI, tathA 'nijjhAittae siyA' niyAna 55 42vunI bhane ma mAnAthI sninA bhumAhinu bha20 54 42 nahI bha-kevalIvyA AyANameya' vijJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI vigaire tIrthakaree kahyuM che ke-A arthAta kAmabhAvanAthI yuvatiniA mukha nayanAdiaMgenuM avakana karavuM te tathA dhyAna ane smaraNa karavuM te karma baMdhanuM kAraNa mAnavAmAM Ave cha bho 'niggaMtheNaM itthINaM maNoharAI maNohagaI iMdiyAI' ni-ya bhuniye yuvatI strIyAnA bhuma nayanAhi avayavAnu 'aloemANe mAna 42vAthI tathA nijjhAemANe' yAna 42vAthI bhane sma261 32pAthI 'saMti bhaMgA jAva dhammAo bhaMsijjA' zAMti samAdhinA me 12nAra bane che. ane brahmacaryane paNa bhaMga karanArA bane che ane yAvat zAMtipUrvaka kevaLajJAnI zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1151 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1140 AcArAMgasUtre yAvat-zAntitaH kevalajJAni pratipAditAd dharmAt-jainadharmAd bhrazyet-bhraSTo bhaveta, tasmAd 'no niggaMthe itthINaM maNoharAI maNoharAI iMdiyAI' no nirgranthaH-sAdhuH strINAM manoharANi manoharANi-atyantaramaNIyAni indriyANi-mukhanayanaprabhRtyavayavAni 'Aloittae nijjhAittae' siyatti' AlokayitA-avalokanakartA, niAtA-dhyAnasmaraNakartA vA syAt-no bhavediti 'duccA bhAvaNA' dvitIyA bhAvanA avagantavyA samprati tasyaiva caturtha mahAvatasya tRtIyAM bhAvanAM prarUpayitumAha-'ahAvarA taccA bhAvaNA' atha-dvitIya bhAvanA prarUpaNAnantaram tRtIyA bhAvanA prarUpyate-'no niggaMthe itthINaM puvvarayAI punakiliyAI sumarittae siyA' no nirgranthaH sAdhuH tIrthakara jinendra dvArA pratipAdita jainadharma se bhI bhraSTa ho sakatA hai arthAt nirgrantha jaina sAdhu yadi yuvatI strIjAti ke atyanta ramaNIya mukhanayana stanAdi indriyoM kA kAmavAsanA se avalokana dhyAna manana yA smaraNa karegA to kevala. jJAnI jinendra bhagavAn tIrthakara ke dvArA zAnti ke liye pratipAdita jainadharma se bhI vicalita ho jAyagA isaliye 'no niggaMtheNaM itthINaM maNoharAI maNoharAI' nirgandha jaina sAdhu ko striyoM ke atyanta ramaNIya 'iMdiyAI' mukhanayanAdi indriyoM kA 'Aloittae' avalokana nahIM karanA cAhiye evaM 'nijjhAittae' yuvatI striyoM ke mukhanayanAdi ramaNIya aMgoM kA dhyAna manana cintana bhI nahIM karanA cAhiye evaM striyoM ke mukhanayanAdi indriyoM kA kAmabhAvanA se smaraNa bhI nahIM karanA cAhiye, isa prakAra maithuna viramaNa rUpa caturtha mahAvata kI 'duccA bhAvaNA' yaha dUsarI bhAvanA samajhanI cAhiye / / ____aba usI sarvavidha maithuna viramaNa rUpa caturtha mahAvrata kI tRtIya bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM-'ahAvarA taccA bhAvaNA' atha usI caturtha mahAvata arthAt bhagavAna zrI mahAvIra svAmIe pratipAdana karela jaina dharmathI paNa bhraSTa thAya che. jainamuni je yuvatI strInA atyaMta mahatpAdaka mukhanayanAdi avayane kAmabhAvathI avalekina dhyAna ke manana ane smaraNa kare te kevaLajJAnI jInendra bhagavAna tIrthakare zAMti bhATe pratipAna 420 nayama thA patita thAya cha. tathA 'no niggathe itthINa maNoharAI maNoharAiM iMdiyAI aloittae' nintha bhUniye siyAnA atyaMta ramaNIya bhuma nayanAle dhandriyAnu aqali 42 nahI, 'nijjhAittae siyatti duccA bhAvaNA' tathA yuktAniyonA mukha nayanAdi ramaNIya aMgonuM dhyAna manana ke ciMtana karavuM nahIM tathA sinA mukha nayanAdi adhyanuM kAma bhAvanAthI smaraNa paNa karavuM nahIM. e pramANe maithuna viramaNa rU5 cothA mahAvratanI A bIjI bhAvanA samajavI. have e sarvavidha maithuna viramaNarUpa cothA mahAvatanI trIjI bhAvanAnuM nirUpaNa 42vAmAM Ave cha-'ahAvarA taccA bhAvaNo' se. yAthA bhAbata savidha bhaithuna viramaNarUpa cethA mahAvratanI bIjI bhAvanAnuM nirUpaNa karIne have trIjI bhAvanAnuM nirUpaNa zrI sAgasUtra :4 Page #1152 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam strINAm pUrvaratAni-pUrvakAlikakRtastIH pUrvakrIDitAni-pUrvakRtakoDArapaNAdIni smartA-sma raNakartA syAt-no pUrvaratikrIDAdInAM smaraNaM kuryAdityarthaH tatra hetumAha-'kevaLIvyA-AyANa. meyaM' kevalI-kevalajJAnI bhagavAn jinendraH bayAna-Aha, AdAnam-karmabandhakAraNam etatstrI sambandhipUrvaratakrIDAdismaraNam karmabandha heturbhavatIti bhAvaH tathAhi 'niggaMthe NaM itthINaM puggharayAI pugakIliyAI saramANe' nigranthaH khalu sAdhuH stroNAM-yuvatInAM pUrvaratAni-kRta pUrvakAlikaratvAdoni, pUrva krIDitAni-kRtapUrvakAlikakrIDAnarmaprabhRtIni smaran-'saMtibheyA jAva bhaMsijjA' zAntibhedakA-cAritrasapAdhitroTakA, zAntivibhaJjaka:-brahmacarya bhaGgakArakaH zAntitaH kevalajJAniprajJaptAd dharmAd bhrazyet-bhraSTo bhavediti, tasmAd 'no niggaMthe NaM itthINaM punarayAI pubdhakIliyAI sarittae siyatti' no nirgranthaH khalu sAdhuH strINAM pUrvaratAni pUrva sarvavidha maithuna viramaNa rUpa caturtha mahAvata kI dvitIya bhAvanA ke nirUpaNa karane ke bAda aba tRtIya bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM-'no niggaMdheNaM itthINaM puvvarayAI' nirgrantha sAdhu ko yuvatI striyoM ke sAtha pUrvakAla meM kiye hue rati kA smaraNa nahIM karanA cAhiye, evaM 'pubakIliyAI sumarittae siyA' pUrvakAla meM kiye hue rati krIDA vagairaha kA smaraNa nahIM karanA cAhiye, kyoMki 'kevalIyA' kevalajJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kahate haiM ki-yaha arthAt strI sambandhI ratikoDA vagairaha kA smaraNa karanA 'AyANameyaM' karmabandha kA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki 'niggaMtheNaM puvvarayAI' nigrantha jaina sAdhu muni mahAtmA striyoM ke sAtha kiye hue pUrvakAlika ratyAdi kA tathA 'putvakiliyAI pUrvakAlika kiye hue keli kIDAdi kA 'saramANe' smaraNa karatA huA 'saMti bheyA jAva bhaMsijjA' zAnti-cAritra samAdhi ko toDanevAlA samajhA jAtA hai evaM zAnti-brahmacarya kA bhaMga karanevAlA bhI samajhA jAtA hai tathA zAntipUrvaka kevalajJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI vagairaha se pratipAdita kiye hue jaina dharma se bhI bhraSTa ho jAyagA isaliye 'no niggaMtheNaM itthINaM puThavarayAI' nirgrantha 32vAmAM Ave cha 'no nigaMtheNaM itthINaM puvarayAI puvvakIliyAI sumarittae siyA' niya- muni yuvatI khiyAnI sAthe paDasA 42sA 2timanu bha213 427 nahI. bha? 'kevalIbUyA AyANameya' jJAnI bhAvAn zrImahAvIra svAmI 4 cha hai sIdhI tists vigerenu bha29 42 te 4madhanu // 29 bhAnAmA mAtra cha 'nigaMtheNaM itthINaM puvvarayAI puvvakIliyAI saramANe satibheyA jAva bhaMsijjA' niyanya muni yuvati liyonI sAthe pahelA karela ratpAdinuM tathA pahelAM karela kelI kIDA vigerenuM smaraNa kare te te zAMtI samAdhine teDavAvALA manAya che. tathA AtmazAMti ane brahmacaryane paNa bhaMga karanAra manAya che. kevaLajJAnI bhagavAna zrI mahAvIra svAmI vigere sarvatIrthakaree pratipAdana karela yamayI 55 praSTa thAya che. tethI 'no niggaMga itthIgaM puvarayAI pubdhakIliyAI saritae zrI mAyA sUtra:4 Page #1153 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1142 AcArAMgasatre kroDitAni smartA-smaraNakartA syAt- no strINAM pUrvaratyAdinAM smaraNaM kuryAditi taccA bhAvaNA' tRtIyA bhAvanA avagantavyA' samprati tasyaiva tRtIyamahAvratasya caturthI bhAvanAM prarUpayitumAha-'ahAvarA cautthA bhAvaNA' atha-tRtIyabhAvanA prarUpaNAnantaram caturthI bhAvanA prarUpyate-nAimattapANabhoyaNa moI se niggaMthe' nAtimAtrapAnabhojanabhojA-yo na pramANA. datyadhikapAnabhojanabhoktA bhavati sa nirgranthaH sAdhurucyate 'na paNIyarasabhoyaNabhoI se nigathe' na praNItarasabhojanabhoktA-no sarasapAnabhojanakArakaH sa nirgranthaH sAdhuH etAvatA sAdhuH jaina sAdhu ko yuvatI striyoM ke pUrva ratoM kA tathA 'purakolipAI' pUrva ratikeli krIDA kA 'sumarittae siyA' smaraNa nahIM karanA cAhiye kyoMki uktarIti se smaraNa karane para brahmacaryAdi kA bhaMga ho jAne se saMyama kI virAdhanA hogI, isaliye saMyamapAlana karanevAle jaina sAdhu ko pUrvakAlika yuvatI strI sambandho ratyAdi kA smaraNa nahIM karanA cAhiye 'taccA bhAvaNA' isa prakAra tRtIya bhAvanA samajhanI caahiye| ___ aba usI sarvavidha bhaithunaviramaNa rUpa caturtha mahAvata kI caturthI bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM-'ahAvarA ca utthA bhAvaNA' atha sarvavidha maithuna viramaNa rUpa caturtha mahAvata kI tRtIya bhAvanA kA nirUpaNa karane ke bAda aba caturthI bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM-aparA anyA caturthI bhAvanA vakSyamANa rUpa se samajhanI cAhiye-jo sAdhu 'nAimattapANabhoyaNabhoha se niragaMthe' atyadhika arthAt pramANamAtrA se adhika pAna bhojana nahIM karane vAlA hotA hai vahI vAstava meM nirgrantha jaina sAdhu samajhA jAtA hai arthAt jo sAdhu pramANa se atyadhika pAna bhojana bhoktA nahIM hotA vahI nirgrantha jaina sAdhu muni mahAtmA mAnA jAtA hai evaM jo sAdhu 'na paNIyarasabhoyagabhoi se niggaMthe' praNIta arthAt siyatti taccA bhAvaNA' ni-ya bhuniye yuvAn khiyo sAyanA pU tAna tathA pUrva Acarela kelI krIDAnuM smaraNa karavuM nahIM', kemake ukta prakArathI smaraNa karavAthI brahmacaryAdine bhaMga thavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che tethI saMyamanuM pAlana karavAvALA sAdhue pUrve karelI strI saMbaMdhI ratyAdinuM smaraNa karavuM nahIM A rIte A trIjI bhAvanA samajavI, - have e sarvavidha mithuna viramaNa rUpa cothA mahAvratanI cAthI bhAvanAnuM nirUpaNa 42vAmAM Ave che 'ahAvarA ca utthA bhAvaNA' savidha bhaithuna virabha535 yAthA mahAtanI yothI mAnAnu ni359 42vAmA mAche-yAthI mAna 20 pramANe samApI 'nAimatta pANabhoyaNabhoi se niggaMthe' 2 sAdhu atyadhi4 arthAt prabhA bhAtrAthI padhAre pAna sona karavA vALA na hoya eja vAstavika rIte nircanya muni samajavA. arthAta je sAdhu pramA thI padhAre 57tA pAna logananA latA nathI DAtA se nintha muni cha. 'na paNIyarasabhoi se nigathe' bhane 2 sAdhu praNIta maryAta sarasa pAna mA 42vAyA jAya cha zrI sAgasUtra :4 Page #1154 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1943 sarasaprakAmapAnabhojanamoktA na bhavati nApi mAtrAto'dhikapAnabhojanamoktA sAdhurbhavatItyarthaH, tatra hetumAha- kevalI vyA-AyANameyaM' kevalI kevalajJAnI-bhagavAn jinendraH brUyAd-Aha, AdAnam-karmabandhakAraNam etata-adhikasarasapAnabhojanaM karmavandhakAraNaM bhavatIti zeSaH, taha-'aimattapANabhoyaNabhoI se niggaMthe' atimAtrapAnabhojanabhojIsAdhumaryAdAdhikAzanapAnAdi-mAtrAdhikapAnabhojanakartA sa nimranthaH 'paNIyarasabhopaNabhoI' praNItarasabhojanamojI-sarasAtyantapAnabhojanakartA 'saMtimeyA jAva bhaMsinjA' zAntibhedaka:cAritrasamAdhibhedako bhavati, yAvat-zAntivibhaJjaka:-brahmavayarUpazAnti vibhaGgakArako bhavati, evaM zAntitaH kevalajJAnitIrthakun pratipAditAt dharmAta jainadharmAt azyetbhraSTo bhavet tasmAt 'nAimattapANabhoyaNabhoI se niggaMthe' nAtimAtra pAnabhojanamojI-mAtrA. sarasapAna bhojana karanevAlA hotA hai yaha vAstava meM saccA nirgandha jaina sAdhu nahIM kahA jAsakatA, etAvatA jaina sAdhu ko sarasapAna bhojana bhoktA nahIM honA cAhiye tathA mAtrA se adhika pAna bhojana bhoktA bhI nahIM honA cAhiye, kyoMki 'kevalIbUyA' kevalajJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kahate haiM ki yaha arthAtU 'AyANameyaM mAtrA se adhika pAna bhojana karanA aura sarasapAnabhojana karanA AdAna karmabandha kA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki 'aimattapANa bhoyaNabhoI se niggaMthe' atyadhika pAna bhojana karanevAlA jaina sAdhu aura 'paNIyara sa bhoyaNabhoI' sarasa bhojana karanevAlA nirgandha jaina sAdhu 'saMtibheyA' zAnti bhedaka hotA hai yAne cAritra samAdhi kA bhaMga karane vAlA hotA hai aura 'jAva bhasijjA' yAvat zAnti vibhaMjaka bhI hotA hai arthAt brahmacaryarUpa zAnti kA bhaMga kAraka bhI samajhA jAtA hai tathA zAntipUrvaka kevalajJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI se pratipAdita jainadharma se bhI bhraSTa ho jAtA hai isaliye 'tamhA nAimattANabhoyaNabhoI se niggaMthe' jo sAdhu pramANa mAtrA se atyadhika pAna te kharI rIte sAcA nircastha muni kahI zakAtA nathI, eTale ke-jainamunie sarasa pAna bhajana bhoktA thavuM nahIM. tathA mAtrAthI vadhAre pAnabhojana bhoktA paNa na thavuM. kemake 'kevalIbUyA AyANameyaM' pAnI piit| tIya 42 bhagavAn zrImahAvIra svAmIthe 4hyu che ke-A arthAta mAtrAthI vadhAre pAnabhojana karavuM ane sarasa pAne bhojana karavuM e mAhAna-marthAt dhanu 4254 manAya che, ma hai 'aimattapANabhoyaNabhoi se nigathe' satyapi bhojana 42vA nimuni mana 'paNIyarasabhoyaNabhoi saMtibheyA' sarasa pAna lozana 42vApAnijayamuni zAMti se DAya cha, 'jAva bhaMsijjA' tathA vitra samAdhinA paNa bhaMga karavAvALA hoya che ane yavata zAMti vibhaMjaka paNa hoya che. arthAta brahmacaryarUpa zAMtinA bhaMgakAraka paNa kahevAya che tathA kevaLajJAnI bhagavAna vItarAga tIrtha. 4re pratipAdana 42sa na yama thI para bhraSTa thAya cha, 'tamhA nAimattapANabhoyaNabhoi zrI sAgasUtra :4 Page #1155 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgastre dhikapAnabhojanakartA na sa nirgranthaH sAdhuH 'no paNIyarasamoyaNabhoitti' no praNItarasa. bhojanabhojI-no kathamapi sarasapAnabhojanabhoktA sAdhuH, sAdhuH, bhAvamuniH nAdhikaM nApi sarasaM pAnabhojanaM kuryAdityarthaH iti 'cautthA bhAvaNA' caturthI bhAvanA avagantavyA, samprati tasyaiva caturthamahAvatasya paJcamI bhAvanA prarUpayitumAha-'ahAvarA paMcamA bhAvaNA' atha-caturtha bhAvanA prarUpaNAnantaram, aparA-anyA pazcamI bhAvanA prarUpya te-'no nigathe itthIpasupaMDagasaMsattAI' no nigraMnyaH sAdhuH strIpazupaNDakasaMsaktAni-yuvativanitApazunapuMsakasambaddhAni 'sayaNAsaNAI sevittae siyA' zayanAsanAni sevitA-sevakaH syAt-sAdhuH strI pazunapuMsaka bhojana kartA hotA hai vaha pAstava meM saccA nirgrantha jaina sAdhu nahIM kahA jA sakatA, evaM jo sAdhu 'no paNIyarasabhoyaNabhoitti' praNIta yAne atyanta sarasa pAna bhojana karanevAlA hotA hai vaha bhI vAstava meM saccA nigrantha jaina sAdhu nahIM kahA jAsakatA hai etAvatA jaina sAdhu muni mahAtmA ko saMyama pAlanArtha atyadhika bhojana nahIM karanA cAhiye aura atyanta sarasa pAna bhojana bhI hamezA nahIM karanA cAhiye isa prakAra usa sarvavidha maithuna viramaNa rUpa caturtha mahAvata kI yaha 'ca utthA bhAvaNA' caturthI bhAvanA samajhanI caahiye| ___ aba usI sarvavidha maithuna viramaNa rUpa caturtha mahAvrata kI pazcamI bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM-'ahAvarA paMcamA bhAvaNA' atha usI sarvavidha maithuna viramaNa rUpa caturtha mahAvata kI caturthI bhAvanA kA nirUpaNa karane ke bAda atha paMcamI bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM, aparA anyA paMcamI bhAvanA kA nirUpaNa isa prakAra hai ki 'no niggaMthe itthI pasupaMDagasaMsattAI' nirgrantha jana sAdhu ko strI pazupaNDaka arthAt yuvatI strI tathA pazu aura napuMsakoM se sambaddha 'sayaNAsaNAI' zayana AsanoM kA 'sevittae siyA' sevana nahIM karanA cAhiye arthAta jaina sAdhu yuvatI se niggaMthe' tathA re sAdhu pramANa mAthI padhAre pAna lona 42vA pADoya che te vAstavika rIte sAcA nigraMtha muni kahevAtA nathI kahevAno bhAva e che ke janamunie saMyamanA pAsana bhATa 'jo paNIyarasamoitti' padhAre 53tu mAna 42 nahI to satya'ta sarasa pAnasAna para umeza 2 nahI 'cautthI bhAvaNA' 241 pramANe ye savidha maithuna viramaNa rUpa cethA mahAvratanA cothI bhAvanA samajavI. have e sarvavidha maithuna viramaNa rUpa cethAmahAvatanI pAMcamI bhAvanAnuM nirUpaNa 32vAmAM Ave che-'ahAvarA paMcamA bhAvaNA' se savidha bhaithuna vi25 35 yAthA mhaavratanI cAthI bhAvanAnuM nirUpaNa karIne have pAMcamI bhAvanAnuM nirUpaNa karavAmAM Ave che 'no niggathe itthI pasupaMDagasaMsattAI sayaNAsaNAI sevittae siyA' ninya bhumimeM sI pazu paMDaka arthAt yuvatI strI tathA pazu ane napuMsakathI yukta zayana AsanonuM sevana karavuM nahIM arthAt jaina munie yuvatI strI pazu ane napuMsakanA saMsarga vALA zayana zrI sAgasUtra :4 Page #1156 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam saMsargayuktAni zayanAsanAni na sevetetyarthaH tatra hetumAha-'kevalIvUyA-AyANameyaM kevalIkevalajJAnI bhagavAn zrImahAvIraH brUyAt-Aha, AdAnam-karmabandhakAraNam etat strIpazu napuMsakasaMsaktazayanAsanasevanam varmabandhakAraNaM bhavatItyarthaH tathAhi 'niggaMthe itthIpasupaMDagasaMsattANi sayaNAsaNAI sevemANe' nigranthaH sAdhu: khalu pazupaNDa kasaMsaktAnimahilA yuvati khopazunapuMsakayuktAni zayanAsanAni sevAmAnaH 'saMtibheyA jAva bhaMsijjA' zAnti bhedakaH cAritrasamAdhibhedako bhavati evaM yAvat-zAntivibhaJjaka:-brahmavaryarUpazAntibhaMgakartA cApi bhavati tathA zAntitaH kevalajJAni tIrthakRta pratipAditAda dharmAda bhrazyet-bhraSTo bhavet tasmAt 'no niggathe itthIpasupaMDagasaMsattANi sapaNAsaNAI sevittae siyatti' no nirgranthaH sAdhuH strIpazupaNDakasaMsaktAni-strIpazunapuMsakasaMsargayuktAni zayanAstrI pazu napuMsakoM ke saMsarga se yukta zayana AsanoM kA sevana nahIM kareM kyoMki 'kevalIvyA kevalajJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmIne kahA hai ki yaha arthAt 'AyANameyaM yuvatI strI napuMsakoM se saMsakta zayanAsanoM kA sevana karanA AdAna yAne karmavandha kA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki niggaMthe itthI pasu. paMDagasaMsattANi' yuvatI strI pazunapuMsakoM se sambaddha 'sayaNAsayAI sevemANe zayanAsanoM kA sevana karanevAlA nigraMtha jaina sAdhu 'saMtibheyA jAva bhaMsijjA' zAnti kA bhedaka yAne cAritra samAdhi kA bhaMga karanevAlA hotA hai aura yAvatU zAnti vibhaMjaka bhI hotA hai yAne yuvatI strI pazunapuMsakoM se saMsakta zayanAsanoM kA sevana karane se jaina sAdhu kA brahmacarya kA nAza bhI ho sakatA hai evaM zAnti se kevalajJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI dvArA pratipAdita jaina dharma se bhI bhraSTa ho jAtA hai 'tamhA no niggaMthe itthIpasupaMDagasaMsattANi' isaliye nirgrantha jaina sAdhu ko yuvatI strI pazunapuMsaka (hIjaDA) vagairaha se saMsakta 'saya mAsanAnu sevana 427 nahI hai-'kevalIbUyA AyANameya' jJanI vaat| tI 42 bhagavAne kahyuM che A eTale ke-yuvatI strI pazu ane napuMsakenA saMsarga vALA zayanAsaanu sevana 42 me mAhAna arthAta dhanu 425 bhanAya cha, bha-niggaMdhe itthI pasupaMDagasaMsattANi sayaNAsaNAI sevemANe saMtibheyA jAva bhaMsijjA' yuktIkhI pazu napuMsakenA saMbaMdhavALA zayanAsonuM sevana karavAvALA nircantha jaina muni zAMtinA bhedaka eTale ke cAritra samAdhine bhaMga karanAra kahevAya che ane yAvat zAMti vibhaMjaka paNa thAya che. arthAta brahmacaryarUpa zAMtino bhaMga karavA vALA paNa hoya che, arthAt yuvatI strI pazu napuMsakanA saMsargavALA zayanAsanuM sevana karavAthI sAdhunA brahmacaryane nAza thAya che tathA kevaLajJAnI bhagavAna zrI mahAvIra svAmIe pratipAdana karela jainadharmathI pa aSTa Mya . 'tamhA no niggaMthe itthIpasupaMDagasaMsattANi sayaNAsaNAI sevittae sithati paMcamI bhAvaNa' tathA ni" - sAdhuye yuvatItrI pazu na4 (878) A0 144 zrI sAgasUtra :4 Page #1157 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AvArAMgasUtre sanAni sevitA-sevakaH syAditi paMcamIbhAvaNA' paJcamI bhAvanA avagantavyA, samprati caturthamahAvratasya sarvavidhamaithunaviramaNarUpasya vaktavyatAmupasaMhannAha-'etAvayA cautthe mahavvae' etAvatA-uktaprakAreNa caturtha maha vrataM sarvaprakArakamaithunaviramaNarUpaM 'sammaM kAraNa phAsei jAva ArAhie yAvi bhavaI' samyakU-samyakta yA kAyena sparzitaM yAvat-pAlitam tIrNa kIrtitam AjJayA tIrthakRdAdezena ArAdhitazcApi bhavati iti 'vautthaM bhaMte ! mahavvayaM' he bhadanta ! caturtha mahAvrataM sarvaprakArakamaithunaviramaNarUpam avagantavyam, NAsaNAI sevittae siyatti' zayanAsanoM kA sevana nahIM karanA cAhiye etAvatA jisa paryAdi zapanIya sthAna para yuvatI strI vagairaha baiThI huI ho aura jina AsanoM para bhI yuvatI strI vagairaha upaviSTa ho usa paryaGkAdi zayanAsanoM para nirgrantha jaina sAdhu ko nahIM baiThanA cAhiye isa prakAra sarvavidha maithuna viramaNa rUpa caturtha mahAvata ko 'paMcamI bhAvaNA' yaha pAMcavIM bhAvanA samajhanI caahiye| ___ aba usI sarvavidha maithuna viramaNa rUpa caturtha mahAvata kI upayukta vaktavyatA kA upasaMhAra karate hue kahate haiM ki-'etAvayA ca utthe mahavvae' etAvatA ukta rIti se sarva prakAraka maithuna viramaNa rUpa caturtha mahAvata 'sammakAeNa phAseI' uparyukta paMca bhAvanAoM ke sAtha samyak rUpa se atyanta samIcIna rUpa se kAya arthAt zarIra dvArA sparzita hokara yAne sevita hokara tathA 'jAva ArAhie yAvi bhavaI' yAvan pAlita hokara evaM tIrNa arthAt pArita hokara tathA kIrtita hokara bhagavAn zrI mahAvIra kI AjJA se yAne Adeza se ArAdhita bhI hotA hai 'cautthaM bhaMte ! mahatvayaM' isa prakAra he bhadanta ! zrI mahAvIra svAmin sabhI prakAra ke bhaithuna se viramaNa rUpa caturtha mahAvaMta samajhanA cAhiye isa prakAra caturtha mahAvrata kA nirUpaNa samApta ho gyaa| vigerenA saMsargavALA zayanAsanenuM sevana karavuM nahIM. eTale ke je paryaka vigere zayanIya sthAna para yuvastra vigere beThela hoya ane je Asana para paNa yuvatI strI beThela hoya tevA paryaka vigere zayanAsano para nircastha munie besavuM nahIM. A pramANe sarva vidha maithuna viramaNa rU5 cothA mahAvratanI A paMcama bhAvanA samajavI. have eja sarvavidha maithuna viramaNa rUpa cothA mahAvratanA uparata kathanane upashaa2 42tAM sUtrA24 -etAvayA cautthe mahavyae samma kAeNa phAsei' ta thI sarvavidha maithuna viramaNa rUpa cothA mahAvratanI uparoka pAMca bhAvanAo sAthe samyapha prakA2thii 45 arthAt zIrathI 25zata dhana se sepita 42 'jAva ArAhie yAvi bhavai' tathA yAvat pAlita chana bhane tI arthAta pA2 4zana tathA pratita Ina bhagavAn vItarAga tIrthaMkaranI AjJAthI arthAt AdezathI ArAdhita paNa thAya che A prabhArI 'ca utthaM bhaMte mahavvayaM 7 mAvAn dhA prA2nA bhathunathA vibhaya 35 yA mahAvrata sama javuM. A pramANe cethA mahAtanuM kathana pUrNa thayuM. zrI. aayaa| sUtra : 4 Page #1158 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskagha 2 sU. 10 a0 15 bhAvanAdhyayanam 1947 samprati paJcamaM mahAvrataM sarvaviparigrahaparityAgarUpaM prarUpayitumAha- 'mahAvaraM paMcamaM bhaMte ! mahabzyaM' atha-caturthamahAvrataprarUpaNAnantaram - anyat paJcamaM mahAvratam 'savvaM pariggahaM paJcakakhAmi' sarvam- sarvaprakArakam parigraham - dhanadhAnyahastyazvAdi samRddhisampattirUpam pratyAkhyAmi - jJapra jJayA jJAlA pratyAkhyAnaprajJayA parityajAmi, tathAhi 'se appaM vA bahuM vA aNuM vA dhUlaM vA' sa nirgranthaH sAdhuH alpaM vA-atyalpaM vA vastu, bahu vA - adhikaM vA, aNu vA sUkSmaM vA, sthUlaM vA - bAdaraM vA 'cittamaMta cittaM vA cittarantaM vA - sacittaM vA acittaM vA aprAsukaM vA kimapi dhanAdikaM vastu 'neva sayaM pariggaraM givhijjA' naiva svayam - AtmanA parigraham gRhNIyAt grahaNaM kuryAt 'nevannehiM pariggahaM giNhA vijjA' naiva anyaiH janaiH parigraham - dhanAdiparigraham grAhayet - sarvavidha parigraha parityAga rUpa paJcama mahAvrata kA nirUpaNa karane ke liye kahate haiM- 'ahAvaraM paMcamaM bhaMte ! mahanvayaM' atha caturtha mahAvrata arthAt sarvavidha maithuna viramaNa rUpa caturtha mahAvrata ke ukta pAMca bhAvanAoM ke sAtha nirUpaNa karane ke bAda aba apara anya pAMcavAM mahAvrata kA nirUpaNa karate haiM - he bhadanta ! zrImahAvIra svAmin ! sarvavitra parigraha parityAga rUpa paJcama mahAvrata kA nirUpaNa karatA hUM yAne 'savaM parihaM paccakakhAmi' saba prakAra ke dhanadhAnya hAthI ghoDe gAya baila vagairaha samRddhi sampatti rUpa parigraha ko jJaprajJA se jAnakara pratyAkhyAna prajJA se parityAga - pratyAkhyAna karatA hUM isa prakAra gautamAdi gaNadhara bhagavAn zrImahAvIra svAmI ke pAsa pratijJA karate haiM ki 'se appA vA bahu vA' nirgrantha jaina sAdhu atyanta alpa vastu yA adhika vastu yA 'aNuM vA thUlaM vA' aNu atyanta sUkSma vastu yA sthUla vastu ho evaM 'cittamaMtamacittaM vA' vaha sabhI vastu sacitta ho yA acitta ho yAne aprAsuka ho yA prAsuka ho kucha bhI dhanAdi vastu ko 'neva sayaM pariggahaM gioihajjA' svayaM grahaNa nahIM kareM aura anya dUsare janoM ke dvArA bhI have savidha parigraha parityAga rUpa pAMcamA mahAvratanuM nirUpaNu karavA mATe sUtra 2 he che. - 'ahAvara paMcamaM bhaMte ! mahavvayaM' matha thothA mahAvata arthAt sarvavidha maithuna viramaNa rUpa ceAthA mahAvratanI ukta pAMca bhAvanAo sahita nirUpaNa karIne have anya yAMthabhA bhahAvratanuM ni35 42rAya ke 'savvaM pariggahaM paccakkhAmi' madhA prahAranA dhana dhAnya hAthI ghoDA gAyA baLado vigere sapatti rUpa parigrahane saprajJAthI jANIne pratyAkhyAna prajJAthI parityAgarUpa pratyAkhyAna karUM chuM. A pramANe gautamAdi gaNadharo vItarAga bhagavAna zrImahAvIra svAmInI pAse pratijJA re . hai nirbhantha bhuniye 'appaM vA bahu vA' atyaMta haya vastu athavA adhika vastu 'aNu' vA thUlaM vA' Agu arthAt atyaMta sUkSma vastu athavA sthU vastu 'cittamaMtamacittaM vA' tathA me madhI vastuoo sacitta hoya ! athitta hoya arthAt prAsu hoya hai Asura hoya artha pazu dhanAhi vastune 'neva sayaM parigga givhijjA' svayaM zraNu ravI nahIM' tathA 'nevannehiM pariggahaM giNhAvijjA' anya mIlayonI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1159 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1948 AcArAMgasUtre grahaNaM kArayet 'annapi parigaNa giNhataM' anyamapi yaM kamapi janaM parigraham-dhanadhAnyAdiparigrahaM gRhNantam-grahaNaM kurvantam 'na samaNujANijjA' na samanu nAnIyAt-nAnumanyet nAnumodanaM kuryAdityarthaH ahamapi parigraham na grahISyAmi na vA grAhayiSyAmi nApi anumasye 'jAva vosirAmi' yAvat-trividham karaNaM kAraNam anumodanazca trividhena yogena manasA vacasA vapuSA vA, he bhadanta ! tasmAt khalu sarve vidhaparigrahAt pratikrAmAmi-pRthaka bhavAmi, AtmanaH sAkSitayA nindAmi-paggrigrahaNasya nindA karomi, guroH sAkSitayA parigrahagrahaNasya gahaNAM karomi, vyutsRjAmi-sarvathaiva parigrahagrahaNAd AtmAnaM pRthakkaromi, 'tassimAo paMcabhAvadhanAdi parigraha kA 'nevannehiM parigahaM gihAvijA' grahaNa nahIM karAve tathA 'annapi pariggahaM giNhataM na samaNujANijjA' dhanAdi parigraha ko grahaNa karate hue dUsare jisa kisI bhI manuSya kA anumodana nahIM kareM, arthAta jaina sAdhu nirgrantha ko vakSyamANa rUpa se aiso pratijJA karanI cAhiye ki maiM bhI svayaM dhana dhAnyAdi parigraha kA grahaNa nahIM karUMgA, aura dUsare vyakti ke dvArA bhI dhanadhAnyAdi parigraha grahaNa nahIM karAuMgA, tathA dhanadhAnyAdi parigraha kA grahaNa karate hue dUsare manujya ko protsAhita bhI nahIM karUMgA isa prakAra pratijJA kara hRdaya meM vicAra kare evaM yAvat trividha arthAt uparyukta rUpa karaNa, kAraNa tathA anumodana kA trividha yoga se yAne manavacana tathA kAya se he bhadanta ! 'jAva vosirAmi' usa sarvavidha parigraha se pratikramaNa karatA hUM arthAtU dhanadhAnyAdi sarvavidha parigraha se pRthak hotA hUM yAne AtmA kI sAkSitA meM parigraha grahaNa kI nindA karatA hUM aura guru. jana AcArya vagairaha kI sAkSitA meM dhanadhAnyAdi parigraha grahaNa kI garhaNA karatA hUM aura AtmA ko parigraha grahaNa se byutsRSTa karatA hUM yAne sarvathA hI dhanadhAnyAdi pAse 5 panAti pariyaDa 42 / 13 / naDI tathA 'annapi parigahaM giNhataM na samaNujANijjA' dhanAdine parigraha karanArA bIjA keI paNa mANasanuM anuMmadana paNa karavuM nahIM. arthAt nirgastha munie vakSyamANa rIte AvI pratijJA karavI joIe ke-huM pite dhana dhAnyAdi parigrahane grahaNa karIza nahIM. ane bIjA koI paNa dvArA dhana dhAnyAdi parigrahane grahaNa karAvIza nahIM. tathA dhana dhAnyAdi parigrahane grahaNa karavAvALA bIjAne uttejana 55 mApI nahIM mA pramANe pratijJA 4rIna hayamA piyAra 423. 'jAva vosirAmi' ane yAvat trividha arthAt uparokta rIte karaNa kAraNa tathA anumodananuM trividha yegathI arthAt mana vacana ane kAyAthI che bhagavAna e sarvavidha parigrahathI pratikramaNa karuM chuM arthAt dhana dhAnyAdi sarvavidha parigrahathI prathapha thAuM chuM. arthAta AtmAnI sAkSIpaNAmAM parigraha grahaNanI niMdA karUM chuM tathA gurUjana AcArya vigerenI sAkSI paNAmAM dhanadhAnyAdi parigraha grahaNanI niMdA karuM chuM. ane AtmAne parigraha grahaNathI vyutsaTa karuM chuM arthAt sarvathAja dhanadhAnyAdi parigraha grahaNathI AtmAne pRthapha karUM chuM A pramANe gautamAdi gaNadharee zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1160 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU0 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1149 NAyA bhavaMti' tasya-paJcamamahAvratasya sarvaparigrahaparityAgarUpasya imAH-vakSyamANasvarUpAH paJcabhAvanA bhavanti, 'tathimA paDhamA bhAvaNA' tatra-paJcabhAvanAsu iyam-vakSyamANasvarUpA prathamA bhAvanA avagantavyA tathAhi 'soyao NaM jIve maNuNAmaNunAI sadAI' zrotrataH khalu karNataH jIvaH prANI manojJAmanojJAna-priyApriyAn zabdAn zaNoti-AkarNayati tasmAt sAdhuH 'maNunAmagunnehiM sahe hiM na sajijA' manojJAmanojJaiH zabdaiH-priyApriyaiH zabdarityarthaH na sajjeta-Asakto na bhavediti bhAvaH 'no rajijA no gijjhelA' no rajyeta-nAnurajyeta nAnurakto bhavet priyApriyazabdAn zrotuM sAdhuH anurAgaM na kurthAditi bhAvaH no na vA gRdhyetparigraha grahaNa se AtmA ko pRthaka karatA hUM isa prakAra gautamAdi gaNadharoMne bhagavAn zrImahAvIra svAmI ke pAsa ukta paJca mahAvrata kA paccakkhAna liyaa| ___aba isa sarvavidha dhanadhAnyAdi parigraha pratyAkhyAna kI pAMca bhAvanAoM kA nirUpaNa karate haiM-'tassimAo paMca mAvaNAo bhavaMti' tasya usa sarvaparigraha parityAga rUpa paJca mahAvata ko vakSyamANa rIti se pAMca bhAvanAeM hotI hai 'tathimA paDhamA bhAvaNA' usa pazca bhAvanAoM meM yaha vakSyamANa svarUpA pahalI bhAvanA samajhanI cAhiye arthAt 'soyaoNaM jIve maNunnAmaNu-nAI saddAI suNeI' kAna ke dvArA jIva prANI manojJAmanojJa arthAt priya apriya zabdoM ko sunane meM Ave to 'maNunAmaNunnehiM saddehiM na sajijjA' nigraMndha jaina sAdhu manojJAmanojJa zabdo meM yAne priya apriya zabdoM meM Asakta nahIM ho yAne jaina sAdhu ko priya apriya zabdoM ko sunane ke liye Asakta nahIM honA cAhiye isI prakAra 'no rajijjA' priya apriya zabdoM ko sunane ke liye jaina sAdhu ko anurakta bhI nahIM honA cAhiye arthAt jaina muni mahAtmA priya apriya zabdoM ko sunane ke liye Asakti vizeSa rUpa anurAga bhI nahIM kareM evaM 'no gijjhijjA' jaina sAdhu priya apriya zabdoM ke liye lobhavizeSa rUpa gardhA bhI nahIM kareM tathA 'no vitarAga bhagavAna zrI mahAvIra svAmInI pAse ukta pAMcamA mahAvratanA paccakhAna lIdhA. have A sarvavidha dhanadhAnyAdi parigraha pratyAkhyAnanI pAMca bhAvanAonuM nirUpaNa 72pAmA mAve che-'tassimAo paMca bhAvaNAo bhavati' se sapariyaDa parityA5 35 pAya mahAnatanI 165mA zata pAMya sAnA vAmAM Ave cha.-'tathimA paDhamA bhAvaNA' temA pasI bhAvanA pAbhA mA cha-'soyaoNaM jIve maNunnAmaNunnAI saddAI suNeI' kAnathI badhA ja mane jJAnajJa arthAt priya apriya zabdone sAMbhaLe te te "mayouT maNuNNehiM saddehiM na sajjijjA' CHA-2 sAdhuse bhnaajnyaamnaa| zomA arthAta priyamapriya zabdomAM Asakta thavuM nahIM. eTale ke maneAmanejha priya apriya zabda sAMbhaLavAmAM rata ya nahI. 'no rajjijjA' merA pramANe priyamapriya zo sabhA mATe jaina muniye anu24155 nahI 'no gijjhejjA' tathA ni-ya animme priya mapriya Awa Air zrI sAgasUtra :4 Page #1161 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1150 AcArAMgasUtre gRdhnuyAt, lomarUpagardhA priyApriyazabdaviSayiNIM na kuryAt 'no mujjhijjA no ajjhovavajijjA' no muhayet-priyApriyazabdaviSayakaM mohaM na kuryAt mUchito na bhavedityarthaH, no vA adhyupapadyeta-priyApriyazabdeSu atyantAsakto na bhavediti bhAvaH 'no viNighAyamAvajjejjA' no vinirghAtam-vinAzam Apota-prApnuyAt, priyApriyazabdAn zrotuM vinAzaM nApayeteti bhAvaH tatra hetumAi-'kevalIbU -AyANameyaM' kevaLI-kevala jJAnI bhagavAn tIrthakRd yAtAha, AdAnam-varmabandhakAraNam etat-priyApriyazabdazravaNAsaktyAdikaM karmabandhaheturbhava. tIti bhAvaH tathAhi 'niggaMtheNaM maNunAmaNunnehiM saddehi sajjamANe' nigranthaH khalu sAdhuH manojJAmanojJaiH zabdaiH-priyApriyazabdeSu sajjamAna:-AsaktaH san 'rajjamANe jAva viNighAyamAvajjamANe' yAvat-gRdhyan-gRthnan, mukhyat-mohaM prApnuvan adhyupapadyapAna:-atyantAsakto mujjhijjA' priya apiya zabdoM ke liye moha bhI nahIM kare arthAt priya apriya zabdoM meM mUcchita bhI nahIM ho evaM 'no anjhovavajjhijjA' priya apriya zabdoM meM adhyupapanna bhI nahIM ho yAne priya apriya zabdoM meM atyanta Asakta bhI nahIM ho evaM 'no viNighAyamAvajjijjA' priya apriya zabdoM ko sunane ke liye nigrantha jaina sAdhu vinAza ko bhI nahIM prApta kareM, isI tAtparya se kahA hai kivinirghAta ko bhI nahIM prApta kareM kyoMki 'kevalI vyA' kevalajJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kahate haiM ki-yaha arthAt 'AyANameyaM' priya apriya zabdoM ko sunane kI Asakti vagairaha AdAna-karmabandha kA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki 'niggaMtheNaM maNunnAmagunnehi saddehiM sajjamANe rajjamANe' nigrantha jaina sAdhu priya apriya zabdoM meM Asakta hotA hubhA evaM anurakta hotA huA 'jAva viNighAyamAvajjamANe' yAvat gardhA lobha karatA huA tathA priya apriya zabdoM kA moha vA bhATa vAma vizeSa 35 gardhApana 42vI nahI. tayA 'no mujjhijjA' tathA (pryapriya zabda sAMbhaLavA mATe meha paNa kare nahIM. arthAt priya apriya zabda sAMbhaLavA bhUrita 55 yavu nahI me zate 'no ajjhovavajjijjA' priya mapriya zo sinvAmAM adhyApanna paNa thavuM nahIM, eTale ke priya apriya zabda sAMbhaLavAmAM atyaMta bhAsata paY tha nahI tathA 'no viNighAyamAvajjejjA' priya apriya Aval winn. vAmAM nirgastha munie vinAza paNa prApta kare nahIM arthAta vinighatane paNa prApta 32 nahI, 'kevalIbUyA AyANameyaM' ma vijJAnI avAn zrImahAvIra svAmI kahe che ke-A arthAt priya apriya zabdone sAMbhaLavAnI Asakti vigere AdAna-karma dhanu ra mAnavAmAM Ave che 'niggaMtheNaM maNuNNAmaNuNNehiM sahiM sajjamANe rajjamANe jAva viNighAyamAvajjamANe saMtibheyA' bhanintha jaina sAdhuNe priya mapriya zabdamAM Asakta thaIne anurakta thaIne yAvat gardhA lebha karIne priya apriya zabdomAM meha karIne priya apriya zabdomAM atyaMta Asakta thaIne zAMti bhedaka thAya che zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1162 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - - marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 ru. 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam bhavan 'saMti bheyA saMtivibhaMgA' zAntibhedakaH-aparigrahaviSayakazAnti bhedakaH syAt, tathA zAntivimaJjaka:-zAntirUpAparigrahavatavibhaGgakArakaH syAta, evaM 'saMti kelipannattAo dhagmAo bhasijjA' zAntitaH kevaliprajJaptAd-zAntitaH kevalajJAni tIrthakRt pratipAditAta dharmAda-jainadharmAd bhrazyet-bhraSTo bhavediti bhAvaH, atha ca 'na sakA na sou sadA sotavisayamAgayA' na zakyA:-asaMbhavAH na zrotuM zabdAH karNataH zabdazravaNaM sarveSAmanivAryam zrotraviSaya mAgatAH karNagocaratvaM prAptAH santaH avazya meva zabdAH karNagovarAH bhavanti ityArtha tammAt sarveSAM zabdazravaNasyAniyitvAt 'rAgadosAu je tattha, te bhikkha parivajjie' rAgadveSau tu yau tatra-zabdazravaNe utpadhete tau-rAgadveSau bhikSuH sAdhuH parivarjayet parityajen, yataH 'soyo jIve maNunAmaNunAI saddAI suNeI zrotrata:-karNataH jIva:-prANI mane jJAmanojJa npriyApriyAn zabdAn zaNoti, ataeva saMyamazIlaH sAdhuH sarvathaiva priyApriyazabdAn zrotuM karatA huA aura priya apriya zabdoM meM atyanta Asakta hotA huA 'saMtibheyA saMtivibhaMgA' zAnti bhedaka hotA hai arthAt dhanadhAnyAdi parigraha parityAga viSa. yaka zAnti kA bhaMga karanevAlA hotA hai evaM zAnti rUpa aparigraha vrata kA vibhaMga kAraka bhI hotA hai tathA 'saMti kevalIpaNNattAo' zAnti ke liye kevalajJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI se pratipAdita 'dhammAo bhaMsijjA' jaina dharma se bhraSTa bhI ho jAtA hai aura 'no sakA na sou sahA sotaviplayamAgayA' kAnoM meM Aye hue zabdoM ko nahIM suneMge aisA nahIM ho sakatA, arthAt kAnoM meM Aye hue zabdoM ko sabhI sunate haiM isaliye 'tamhA rAgadosana je tattha' sabhI logoM ke liye zabdoM ko sunanA anivArya hone se una zabdoM ko sunane meM jo rAga dveSa paidA hotA hai 'te bhikkhU parivajjie' una rAgadveSa ko jaina sAdhu choDa de kyoMki 'soyao jIve' jIva prANI kAnoM se 'maNuNNAmaNuNNAI saddAiM suNei' priya apriya zabdoM ko sunatA hai isaliye saMyama kA pAlana karane vAle sAdhu ko athata dhanadhAnyAdi parigraha parityAga saMbaMdhi zAMtine bhaMga karanAra bane che, ane 'saMti vibhaMgA saMti kevali paNNattAo dhammAo bhaMsijjA' dhana dhanyA parinaparityA saMbaMdhI zAMtinA bhaMgathI zAMtirUpa aparigraha vratane bhaMga karavAvALA bane che. tathA zAMti mATe kevaLajJAnI bhagavAna zrI mahAvIra svAmIe pratipAdana karela jaina dharmathI paNa bhraSTa thAya che, mane 'na sakA na sou sadA' nAma AtA hI nahI samajI tama manatu nathI arthAta 'sotavisayamAgayA' bhAnAmAM Ave ho mA 5 sAlaNe cha tathA mAna bhATa zo samaya manivArya pAyA 'tamhA rAgadosAu je tattha te bhikkhU parivajjie' tethI zo salAmI rAgadveSana ninya sAdhuse chor3I hevA, bha3-'soyao jIve maNugNAmaNuNNAI sadAiM suNei' mAthI 01 priyamapriya zabdone sAMbhaLe che, tethI saMyamanuM pAlana karavAvALA sAdhue priyaapriya zabdone sAMbha zrI sAgasUtra :4 Page #1163 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasatre nAsakto bhavediti bhAvaH 'paDhamA bhAvaNA' iti prathamA bhAvanA avagantavyA / atha dvitIyAM bhAvanAM prarUpathitumAha -'ahAvarA duccA bhAvaNA' atha-prathamabhAvanAprarUpaNAnantaram aparA-- anyA dvitIyA bhAvanA prarUpyate-'cakkhuo jIvo maNunAmaNunAI rUvAI pAsaI' cakSuSA cakSubhyAM vA jIvaH- prANI manojJAmanojJAni-priyApriyANi rUpANi pazyati, atha ca 'maNu bAmaNunnehiM rUvehi sajjamANe' manojJAmano.:-priyApriyaH rUpaiH-priyApriyarUpeSu ityarthaH sajjamAna:-Asakto bhavan 'jAva viNighAyAvajjamANe' yAvat-rajyan anurakto bhavana, gRdhyan-gRthnan-gardhA kurvannityarthaH muhyan-mohaM prApnuvan adhyupapadyamAna:- atyantAsaktaH san sarvathAhI priya apriya zabdoM ko sunane ke liye Asakta nahIM honA cAhiye isa prakAra sarvavidha parigraha parityAga rUpa 'paDhamA bhASaNA' pazcama mahAvata kI yaha pahalI bhAvanA samajhanI caahiye| ____ aba usI pazcama sarvavidha parigraha parityAga rUpa mahAvrata kI dUsarI bhAvanA kA nirUpaNa karane ke liye kahate haiM-'ahAvarA duccA bhAvaNA' atha sarvavidha parigraha parityAga rUpa pazcama mahAvata kI prathama bhAvanA ke nirUpaNa karane ke bAda aba usI sarvavidha parigraha parityAga rUpa pazcama mahAnata kI aparA anyA dUsarI bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM ki-'cakkhumo jIvA maNunnAmaNunnAI ruvII pAsaI' eka AMkha se yA doMno AMkhoM se jIva prANo priya apriya rUpa manojJAmanojJa rUpoM ko dekhatA hai aura una 'maNunnAmaNunnehiM snehiM sajjanANe' manojJAmano. jJa rUpa priya apriya rUpoM meM Asakta hotA haA 'jAva viNighAyamAvajjamANe yAvat anurakta hotA huA tathA gardhA arthAta una rUpoM ke liye lobha karatA huA evaM una rUpaviSayaka moha ko prApta karatA huA aura una rUpoM meM atyanta Asakta hotA huA vinirghAta ko prApta karatA huA yAne rAgadveSa se vazIbhUta LavA mATe sarvathA Asakta thavuM nahIM A pramANe sarvavidha parigraha parItyAgarUpa "paDhamAM bhAvaNA' pAyamA mahAnatanI pasI bhAvanA sabhI have e paMcamA sarvavidha parigraha parityAgarUpa mahAvratanI bIjI bhAvanAnuM nirUpaNa 421 // bhATe 47 cha-'ahAvarA duccA bhAvaNA' avavidha pariyAI prityaa|35 pAyamA mahAvratanI pahelI bhAvanAnuM nirUpaNa karIne have e sarvavidha parigraha parityAgarUpa pAMcamAM mahAnatanI bhI mAnAnu ni3594 42vAmAM Ave che.-'cakkhuo jIvo maNunnAmaNunnAI rUvAI pAsai' mAthI 71 priya mapriya 35 arthAta bhnaajnyaamnaa| 3pAne gura cha. mana the 'maNunnAmaNunnehiM rUvehiM sajjamANe jAva' bhanAjJAmanA 35 priya priya 3yAmA bhAsata thaIne yAvat anurakta thaIne tathA gardhA arthAt e rUpa mATe lebha karIne ane e rUpa sapI moDa prApta zane mana se 3mA matyata yAsata ne 'viNighAyamAvajja mANe saMtibheyA jAva bhaMsijjA' vinita prArIne 2rthAt rAgadvepana 1 // 542 vinAza zrI sAgasUtra :4 Page #1164 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1153 vinirghAtamApadyamAna: - rAga dveSavazI bhUtaH san vinAzaM pratipadyamAnaH 'saMti bheyA jAva bhaMsijjA' zAntibhedakaH - cAritra samAdhirUpazAntibhedanakartA yAvat - zAntivibhaMjaka:- brahmacarya rUpazAnti vibhaGgakArakaH, zAntitaH kevalajJAni tIrthakRt pratipAditAt dharmAd jainadharmAd bhrazyet - bhraSTo bhavediti bhAvaH atha ca 'na sakkA rUvamaddadatu, cakkhu bisayamA gayaM' na zakyaM rUpam adraSTuma cakSuviSayamAgatam nayanagocarIbhUtaM rUpam adraSTum - anavalokayituM na zakyamityarthaH etAvatA cakSurviSayabhUtaM rUpam avazyameva dRzyate natu darzanAnarha kathamapi saMbhavatIti phalitam kintu 'rAgadosA u je tattha, te bhikkhU parivajjae' rAgadveSau tu yau tatra - rUpaviSaye utpadyete, taurAgadveSau bhikSuH- sAdhuH parivarjayet parityajediti bhAvaH, yataH 'cakkhUo jIvo maNunnAhokara vinAza ko bhI prApta karatA huA 'saMtibheyA jAva bhaMsijjA' zAnti kA bhedaka ho jAtA hai yAne cAritra samAdhi rUpa zAnti kA bhedana karanevAlA ho jAtA hai evaM yAvat zAnti vibhaMjaka arthAt zAntirUpa brahmacarya kA vibhaMga kAraka bhI ho jAtA hai aura zAnti ke liye kevalajJAnI tIrthakara jinendra bhagavAn ke dvArA pratipAdita jaina dharma se bhI bhraSTa ho jAyagA, aura 'na sakkA rUvamadda cakkhuvisAyamAgayaM' AMkha kA viSaya hokara yAne nayana gocarIbhUta usa rUpa ko nahIM dekha sakate aisA bhI nahIM ho sakatA, etAvatA nayana gocarIbhUta rUpa ava zya hI dRSTigocara hotA hai yAne kisI bhI taraha darzana kA aviSaya nahIM ho sakatA, isaliye 'rAga dosA u je tattha' anivArya rUpa se nayana gocarIbhUta una rUpoM ke viSaya meM jo rAgadveSa utpanna hogA, 'te bhikkhU parivajjae' usako jaina sAdhu muni mahAtmA choDa de kyoMki 'cakkhuo jIvA maNuNNAmaNuSNAI ruvAI pAsa' eka AMkha se yA donoM AMkhoM se jIva manojJAmanojJa rUpoM ko dekhatA hai isaliye nirgrantha jaina sAdhu bhI jIva ke nAte priya apriya rUpoM ko avazya paNa prApta karIne zatinA bhaMga karavAvALA bane che. arthAt cAritra samAdhi rUpa zAMtine bhaga karanAra anI jAya che. ane yAvat zAMti vibhajaka arthAt zAMtirUpa brahmacaryanA bhaMga karanAra paNuM ane che ane zAMti mATe kevaLa jJAnI tIrthaMkara jInendra bhagavAne pratipAdana karela jaina dhathI paNa bhraSTa thAya che. 'na sakkA rUtramaddadatu cakkhuvisayamA gayaM' ane AMkhane viSaya hAvAthI arthAt nayananA dRSTibhUta e rUpane joie nahI' evuM paNu khanatu' nathI eTale ke nayana patha Avela rUpa avazya daSTigeAcara thAya che. arthAt hoI pazu prahArathI harzananA aviSaya manatu' nathI. tethI 'rAga dosAu je tattha te bhikkhU parivajjae' anivArya 35thI nayanagoyarI lUta me 3panA saMbaMdhamAM ne rAgadveSa utpanna yAya che se rAgadveSane nirgrantha muni choDI ThevA. bha hai - 'cakkhuo jIvo maNuNNAmaNuNNAI ruvAI pAsai duccA bhAvaNA' se mAMgI mane mAne ApothI va maneAjJAmanojJa iyAne ve che. tema ja nintha muni paNa priya apriya rUpAne avazya juve paratu e joyela rUpA A0 145 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1165 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre maNunAI rUvAI pAsa' cakSuSA cakSuA vA jIvo manojJAmanojJAni-priyApriyANi rUpANi pazyati 'duccA bhaassnn|' iti dvitIyA bhAvanA avagantavyA, ___ samprati tRtIyAM bhAvanAM parUpayitumAha-'ahAvarA taccA bhAvaNA'-atha-anantaram dvitIya bhAvanAnirUpaNAnantara mityarthaH, aparA-anyA tRtIyA bhAvanA prarUpyate-'ghANo jIve maNubAmaNunAI gaMdhAI agghAyai' ghrANata:-nAsikAtaH ghrANendriyeNetyarthaH jIvaH-prANI manojJA. manojJAna-priyApriyAn surabhyasurabhirUpAna gandhAna Ajighrati-ghANaviSayaM karoti, tasmAt 'maNunAmaNunnehiM gaMdhehi no sajjijjA' manojJAmanojJaiH-priyApriyaiH gandhaiH-surabhi-asuramigandheSu no sajjeta-na Asakto bhavet 'no rajjijjA' no rajyet-nAnurakto bhavediti bhAvaH dekhegA kintu una dRSTigocarI bhUta rUpoM ke liye jaina sAdhu ko rAgadveSa nahIM karanA cAhiye anyathA dRSTigocarI bhUta una rUpoM ke liye rAgadveSa karane para saMyama ko virAdhanA hogI, isa prakAra sarvavidha parigraha parityAga rUpa paJcama mahAvrata kI 'duccA bhAvaNA' yaha dUsarI bhAvanA samajhanI caahiye| ____ aba usI sarvavidha parigraha parityAga rUpa paJcama mahAvrata kI tIsarI bhAvanA kA nirUpaNa karane ke liye kahate haiM-'ahAvarA taccA bhAvaNA' atha sarvavidha parigraha parityAga rUpa pazcama mahAvrata kI dUsarI bhAvanA ke nirUpaNa karaneke bAda aba aparA anyA arthAt tIsarI bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM-'ghANao jIve maNuNNA. maNuNNAI gaMdhAI agghAyae' prANa se yAne nAka se arthAtU ghrANendriya se jIva prANI manojJAmanojJa arthAt priya apriya rUpa surabhi asurabhi gandhoM ko sUghatA hai yAne ghrANendriya kA niSaya karatA hai etAvatA sabhI prANI nAka se khuzabu tathA badabUvAle gandhoM ko sUMghatA hai 'tamhA maNuNAmaNuNNAhiM gaMdhehi no sajijA' isa liye nirgrantha jaina sAdhu muni mahAtmA priya apriya rUpa surabhi gaMdha aura asu. mATe nircanya munie rAgadveSa karave nahIM. rAga dveSa karavAthI saMyamanuM pAlana karanArA sAdhue saMyamanA pAlana mATe e rUpomAM rAgadveSa karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya che. A pramANe sarvavidha parigraha parityAga rUpa pAMcamA mahAvratanI A bIjI bhAvanA samajavI. - have e sarvavidha parigraha parityAga rUpa pAMcamA mahAvratanI trIjI bhAvanAnuM nirU55 421 / mATe 4AmAM Ave cha-'ahAvarA tcc| bhAvaNA' savidha parihatyA35 pAMcamA mahAvratanI bIjI bhAvanAnuM nirUpaNa karIne have trIjI bhAvanAnuM nirUpaNa kare che. 'ghANo jIve maguNNAmaNuNNAI gaMghAI agghAyae' nA4thI meTale prANendriyathA mnojnyaamanejha arthAt priya apriya rU5 surabhi asurabhI gaMdhane suMghe che eTale ke dhrANendriyane viSaya kare che. eTale ke-badhA prANI nAthI suMgaMdha ane durgadha vALA gadhene sUMghe che. 'tamhA maNuNNAmaNunnehiM gaMdhehi no sajjijjA' tathA ni-ya bhuniya priya priya bhugadha dudhamA mAsa tha nahI 'no rajjijjA' tathA priya priya apAmA anu24ta 5y zrI.mAyAga sUtra:4 Page #1166 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 ru. 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam 'jAva no viNighAyamAvajjinA' yAvat-no gRdhyet, no muhyet no adhyupapagheta, no vinirghAta-rAgadvepavazAd vinAzam Apadheta-prApnuyAt tatra hetumAha- kevalI bUyA-AyANameyaM kevalI-kevalajJAnI bhagavAn brUyAt-Aha, AdAnam etat-priyApriyagandhavANaM karmabandhaH kAraNaM bhavatIti bhAvaH, tathAhi 'maNunAmaNunnehiM gaMdhehi sajjamANe' manojJAmanoha:-priyA. priyaH gandhaiH-surabhyasurabhigandheSu sajjamAna:-Asakobhavan 'jAva viNighAyamAvajjamANe' yAvad-rajyan-anurakto bhavan gRdhyan-gardhAm prApnuman muhayan vinirghAtam-vinAzam Apa. dyamAnaH 'saMtibheyA java bhaMsijjA' zAntibhedakaH-cAritrasamAdhirUpazAntibhettA yAvatazAntivibhaJjaka:-brahmacaryarUpazAntivibhaGgakArakaH zAntitaH kevalajJAnI tIrthakRtpratipAditAt rabhi gandha meM Asakta nahIM ho evaM 'no rajijajjA' priya apriya gandhoM meM anu rakta bhI nahIM ho evaM 'jAva no viNighAyamAvajjijjA' yAvat priya apriya gandhoM kI gardhA arthAt lobha bhI nahIM kareM evaM priya apriya gandhoM ke liye moha bhI nahIM kareM aura una priya apriya gandhoM ke liye atyanta Asakta bhI nahIM ho, evaM priya apriya gandhoM ke liye vinirghAta ko bhI prApta nahIM kareM yAne rAgadveSa ke vazIbhUta hokara vinAza ko bhI prApta nahIM kareM kyoMki 'kevalIbUyA' kevala jJAnI bhagavAna zrI mahAvIra svAmI kahate haiM ki 'AyANameyaM' yaha arthAt priya apriya gandhoM kA ghANa karanA AdAna arthAt karmabandha kA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki 'maNuNNAmaNuNNehiM gaMdhehiM sajjamANe manojJAmanojJa arthAt priya apriya rUpa surabhi asurabhi gandho meM Asakta hotA huA evaM 'jAva viNighAyamAvajja mANe yAvat anurakta hotA huA tathA gardhA arthAt lobha karatA huA evaM priya apriya gandhoM ke liye moha karatA huvA tathA vinirghAta ko prApta karatA huvA nirgrantha jaina sAdhu 'saMti bheyA jAva bhaMsijjA' zAnti kA bheda karanevAlA ya nahI 'jAva No viNighAyamAvajijajjA' yAvat priya bhapriya apAmA mA arthAta lebha paNa kare nahIM tathA priya apriya gaMdhamAM atyaMta Asakta paNa thavuM nahIM tathA priya apriya zabdamAM vinirdhAta paNa prApta kare nahIM eTale ke rAgadveSane vazavati bhanI vinAza 5 prAta 23 nama. 'kevalIbUNa AyANameya' jJAnI bhagavAna zrI mahAvIra svAmIe kahyuM che ke A arthAt priya apriya gadhane suMghavA e mAhAna arthAt dhanu 41295 bhAnAmAM Ave che. bha hai-'maNunnAmaNunnehiM gaMdhehi sajjamANe jAva viNivAyamAvajjamANe' bhatAjJAmanA arthAt priya priya sevA suga dudha gadhemAM Asakta thaIne evaM yAvat anurakta thaIne tathA gardhA arthAt leba karIne ane priya apriya gaMdhamAM moha karIne tathA vinighrata karIne nirgastha muni 'saMtibheyA jAva bhaMsijjA' Ailli A1 421vANA thAya che. meveyAstri samApi 35 zAMtine bhaMga kare che. ane yAvat brahmacaryarUpa zAMtine bhaMga karavAvALA paNa bane che. zrI sAgasUtra :4 Page #1167 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre dharmAt jainadharmAd bhrazyet-bhraSTo bhavet, atha ca 'na sakA gaMdhamagghAu nAsAvisayamAgayaM' na zakyam gandham aghrAtum nAsAviSayama-Agatam-ghrANagocarIbhUtaM gandhaM surabhim asurabhi vA aghAtuM na zakyam, ghrANaviSayIbhUto gandhaH avazyameva ghrANagrAhayo bhavatIti bhAvaH kintu 'rAgadosA u je tatya, te bhikkhU parivajjara' rAgadveSau tu yau tatra-ghrANagrAhyagandhaviSaye utpadyate tau-gandhaviSayakarAgadveSau bhikSuH-sAdhuH parivarjayet-parityajediti bhAvaH, tRtIyabhAvanA vaktavyasAramupasaMharanAha-'ghAgo jovo maNunAmaNunAI gaMdhAI agghAyaitti' ghrANata: nAsikayA nAsikAbhyAM vA jIvo manojJAmanojJAn gandhAna Ajighrati-AghrANaM karotihotA hai yAne cAritra samAdhi rUpa zAMti kA bhaMga karatA hai evaM yAvat brahmacarya rUpa zAnti kA vibhaMga kAraka bhI mAnA jAtA hai tathA zAntipUrvaka kevala. jJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke dvArA pratipAdita jainadharma se bhI bhraSTa ho jAtA hai aura 'na sakA gaMdhamagghAuM nAsAvisayamAgayaM surabhi asurabhi gandhoM ko jo ki prANa-nAka kA gocarIbhUta ho gayA hai, nahIM sUMgha sakate yaha bhI nahIM kahA jA sakatA yAne nAka ke gocarIbhUta gandhoM ko anivArya rUpa se sabhI ko sUMghanA hI par3atA hai isaliye 'rAgadosA u je tattha' anivAryarUpa se ghrANa nAka ke viSaya honevAle una surabhi asurabhi gandhoM ke viSaya meM jo rAgadveSa utpanna hote haiM 'te bhikkhU parivajjae' una ghrANa grAhya gandha ke viSaya meM utpanna honevAle rAgadveSa ko jaina sAdhu choDa de| isa prakAra ukta tRtIya bhAvanA ke vaktavyatA kA sAra batalAte hue upasaMhAra ke rUpa meM kahate haiM ki 'ghANao jIvA maNuNNAmaNuNAI' eka nAsikA se yA donoM nAsikAoM se jIva sabhI prANI manojJAmanojJa arthAt priya apriya rUpa 'gaMdhAiM agyAitti' surabhi asturabhi gandhoM ko sUcatA hai isaliye jaina sAdhu nirgrantha ko surabhi tathA zAMti pUrvaka kevaLajJAnI bhagavAna zrI mahAvIrasvAmIe pratipAdana karela dharmathI aSTa thAya che. ane 'na sakkA gaMdhamagghAuM nAsAvisayamAgayaM' suza hu na / je nAkanA gocarI bhUta thayela hoya te na sUMgha tema paNa banI zakatuM nathI eTale ke nAkamAM pravezela gaMdhane anivArya paNAthI darekane suMghavA ja paDe che. tethI anivArya pAthI na viSaya 35 me sugadha - dhonA viSayamA 2 'rAga dosA u je tattha te bhikkhU parivajjae' rAgadveSa thAya che se prANa grAhaba apanA samayamA 4-1 2414 rAgadveSane jaina munie cheDI de A rIte A trIjI bhAvanAnA kathanane sAra batAvatAM suutr4|2 65sahA2 35 4. cha. -'ghANao jIvo maNunnAmaNunnAI gaMdhAI agghA itti taccA bhAvaNA' se nathI 2441 manne thI 01 arthAt sA prAliyo bhnaajnyaamaneza eTale ke priya apriya rU5 sugaMdha durgane sUMghe che tethI nigraMtha munie surabhi asurabhi gaMdhane anivArya paNAthI nAkane viSaya thatAM paNa ghANagrAhya e sugaMdha zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1168 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 sU. 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1157 surabhyasurabhigandhAna gRhAtItyarthaH 'tactA bhAvaNA' iti uktarUpA tRtIyA bhAvanA avagantavyA samprati caturthI bhAvanA prarUpayitumAha-'ahAvarA cautthA bhAvaNA' atha-tRtIyabhAvanA prarU paNAnantaram aparA-anyA caturthI bhAvanA prarUpyate-'jimmAo jIvo maNunAmaNumAiM rasAI assAeI jihAto jIvaH-prANI manojJAmanojJAn priyApriyAn rasAn-madhurAdirasAn AsvAdayati tasmAta 'maNunAmaNunnehiM rase hi no sajijajajA' manojJAmanojJaiH rasaiH priyApriyamadhuratiktAdiraseSu no sajjeta-no Asakto bhavet 'jAva no viNighAyamAvajjijjA' yAvat-no rajyet-nAnurakto bhavet, no gRdhyet -gardhA nApnuyAt no muhyet-na mohaM prApnuyAt no asurabhi gandhoM ko anivArya rUpa se nAka kA viSaya hone para bhI ghrANa grAhya una surabhi asurabhi gandhoM ke liye atyanta Asakta nahIM honA cAhiye aura rAgadveSa bhI nahIM karanA cAhiye isa prakAra ukta sarvavidha parigraha parityAga rUpa paJcama mahAvrata kI yaha 'saccA bhAvaNA' tIsarI bhAvanA samajhanI caahiye| aba usI sarvavidha parigraha parityAga rUpa pazcama mahAvata kI caturthI bhAvanA kA nirUpaNa karane ke liye kahate haiM-'ahAvarA cautthA bhAvaNA' atha sarvavidha parigraha parityAga rUpa paJcama mahAvrata kI tIsarI bhAvanA ke nirUpaNa karane ke bAda aba aparA-anyA caturthI bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM ki 'jinbhAo jIvA maNuNNAmaNuNNAI jihavendriya se jIva sabhI prANi manojJAmanojJa arthAt priya apriya sabhI madhurAdi 'rasAI AssAyae' rasoM kA AsvAdana karatA hai isaliye 'tamhA maNuNagAmaguNNAhiM rasehi no sajjijjA' nindha jaina sAdhu manojJAmanojJa yAne priya apriya sabhI madhurAdi rasA meM Asakta nahIM ho, aura 'jAva No viNighAyamAvajjijjA' yAvata priya apriya madhurAdi rasoM meM anurakta bhI nahIM ho tathA priyApriya madhurAdi rasoM kI gardhA yAne lobha bhI nahIM kareM evaM priyApriya durgadha gaMdhamAM atyaMta Asakta thavuM nahIM. tathA rAgadveSa paNa karavo nahIM. A pramANe ukta sarvavidha parigrahatyAga rUpe pAMcamAM maha vratanI A trIjI bhAvanA samajavI. have eja sarvavidha parigrahatyAga rUpe pAMcamA mahAvratanI cothI bhAvanAnuM nirUpaNa 4210 mATe 4AmA mAye cha,-'ahAvarA cautthA bhAvaNA' savidha pariyaityA 35 pAMcamAM mahAvratanI trIjI bhAvanAnuM nirUpaNa karIne have cothI bhAvanAnuM nirUpaNa karatAM 49 che hai-'jivbhAo jIvA maNuNNAmaNuNNAI rasAI assAyae' 7 // dhandriyathI 71 arthAt badhA prANi mane jJAnerU eTale ke priya apriya badhA prakAranA madhurAdi sonu mAsvAhana 42 cha. 'tamhA maNuNNAmaNuNNehiM rasehiM no sajjijjA' tethI nintha bhuniya (praya bhapriya 424 42 bh72|dirsaamaa mAsata nahI bhane 'jAva no viNighAyamAvajjijjA' yAvat priya priya madhurAti 2sAmA manu24ta 5 nahI. ty|| priya apriya madhurAdi rasamAM gardhA eTale ke lebha paNa kare nahIM ane priya apriya zrI mAyAsaMga sUtra:4 Page #1169 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1158 AcArAMgasUtre vinirghAtam-vinAzam Apadheta, tatra hetumAha-"kevalI bUyA-AyANameyaM kevalI-kevalajJAnI bhagavAn tIrthakRd yAt-Aha, AdAnam-karmabandhakAraNam etat-madhurAdirasAsvAdanam karmabandhaheturbhavatIti bhAvaH, tathAhi 'niggaMthe NaM maNunAmaNunnehiM rasehiM sajnamANe jAva' nirgranyaH khalu sAdhuH manojJAmanojJaiH-priyApriyaH rasa:-madhurAdipriyApriyaraseSu sajjamAna:Asakto bhavan yAvat-rajyan-anuraktobhavan gRdhyan-garyA prApnuvan muhyan-moham pratipadyamAnaH 'viNighAyamAvajjamAje' vinirghAtam-vinAzam ApadyamAna:-prApnuvan 'saMtibheyA jAva bhaMsijjA' zAnti bhedakaH-cAritrasamAdhirUpazAntibhedakArakaH yAvat-zAnti vibhaJjaka:brahmavaryarUpazAntivibhaGga kArakaH zAntitaH kevalajJAni tIryakRtpratipAditAt jainadharmAd bhrazyet bhraSTo bhavediti bhAvaH atha ca 'na sakA rasa massAuM, jIhAvisayamAgayaM' na zakyam rasammadhurAdi rasoM ke liye moha bhI nahIM kareM aura manojJAmanojJa rasoM ke liye vinirghAta yAne vinAza ko bhI nahIM prApta kareM, kyoMki 'kevalIbUyA' kevalajJAnI bhagavAna zrI mahAvIra svAmI kahate haiM ki-'AyANameyaM' yaha madhurAdi rasoM kA AsvAdana karanA AdAna yAne karmabandha kA kAraNa mAnA jAtA hai kyoMki 'niggaMthe NaM maNuNNAmaNuNNehiM nirgrantha jaina sAdhu manojJAmanojJa madhurAdi 'rasehiM sajamANe jAva' rasoM meM Asakta hotA huA yAvat aura priyApriya madhurAdi rasoM meM anurakta hotA huA tathA priyApriya madhurAdi rasoM kI gardhA karatA hamA yAne madhurAdi rasoM ke liye lobha karatA huA evaM madhurAdi rasoM ke liye moha karatA huA tathA madhurAdi rasoM ke liye 'viNighAyamAvajjamANe saMtibheyA' vinighAta ko pApta karatA huA zAnti rUpa cAritra samAdhi kA bhaMga karanevAlA hotA hai tathA 'jAva bhaMsijjA' yAvatU zAntirUpa brahmacarya kA vibhaMga karanevAlA bhI mAnA jAtA hai aura zAnti ke liye kevalajJAnI zrI mahAvIra svAmI ke dvArA pratipAdita jaina dharma se bhI bhraSTa ho jAtA hai aura 'na sakA rasamassAuM jIhA visayamAgayaM' madhurAri rasamAM meha paNa kare nahIM ane mane jJAmanejha rasa mATe vinirdhAta eTale vinAzane 5 prApta nahI. bha3-'kevalIbUyA AyANameyaM' vijJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kahe che ke A madhurAdi rasonuM AsvAdana karavuM te AdAna arthAt zubhama dhanu 4 / 295 manAya. 343-'niggaMthe NaM maNuNNAmaNuNNehiM rasehiM sajjamANe' ninya muni bhanAjJAmanA mdhur|hi rasemA mAsata 2 'jAva viNighAyamAvajjamANe sisimevA' yAvata priya apriya madhurAdi rasamAM gardhA karIne eTale ke madhurAdi ra mATe lebha karIne ane madhurAdi rasamAM meha karIne tathA madhurAdi rasamAM vinitane prApta zana Aili35 yAtri smaadhin| ma 42 cha. 'jAva bhaMsijjA' yAvat zati35 brhmcaryane paNa bhaMga karanAra bane che. ane zAMti mATe kevaLajJAnI bhagavAna zrI mahAvIra svAmI pratipAdana 32 / yathA 54 praSTa thAya OM. mane 'na sakA rasamassA zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1170 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 0 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam asvAdayitum jihAviSayam Agatam-jihendriyaviSayIbhUtaM madhurAdirasam anAsvAdayituM na zakyam, avazyameva jihAgocarIbhUto madhurAdirasa: AsAdanIyo bhavatyeveti bhAvaH kintu 'rAgadosA u je tattha, te bhikkhU parivajae' rAgadveau tu yau tatra-madhurAdi rasaviSaye utpacete, tau-madhurAdirasaviSayako rAgadveSau bhikSuH-sAdhuH parivarjayet-parityajedityarthaH 'jIhAo jIvo maNunAmaNubhAI rasAI assAe itti' jihvAtaH-jihendriyeNa jIvaH-prANI manojJAmanojJAna-priyApiyAna rasAna-madhurAdirasAn AsvAdayatIti 'cautthA bhAvaNA' caturthI bhAvanAuktarUpA-avagantavyeti / samprati paJcamI bhAvanA prarUpayitumAha-'ahAvarA paMcamA bhAvaNA' jihandriya viSayabhUta madhurAdi rasoM kA anAsvAdana bhI nahIM kara sakate arthAt jihendriya viSayIbhUta madhurAdi rasoM avazya hI prAsvAdanIya mAne jAte hai arthAt madhurAdi rasoM ke jihandriya viSaya bhUta hone para AsvAdana karanA sabhI jIvoM ke liye anivArya rUpa se paramAvazyaka samajhA jAtA hai isaliye rAgadosA u je tattha' priya apriya madhurAdi rasa ke liye jo rAgadveSa utpanna ho 'te bhikkhU pariva. jjae' una madhurAdi rasa viSayaka rAgadveSa ko jaina sAdhu choDa de anyathA saMyama kI virAdhanA hogI kyoMki 'jIhAo jIvo maNuNNAmaNuNNAiM rasAI assAeitti' jihvandriya se sabhI jIva prANI madhurAdi rasoMkA AsvAdana karatAhai isaliye jainasAdhu ko bhI madhurAdi rasAsvAdana ke liye icchA ho sakatI hai isaliye madhurAdi rasoM ke liye jaina sAdhu ko rAgadveSa nahIM karanA cAhiye isaprakAra sarvavidha parigraha parityAga rUpa paMcama mahAvrata kI yaha 'cautthA bhAvaNA' caturthI bhAvanA samajhanI caahiye| ___ aba uso sarvavidha parigraha parityAga rUpa paJcama mahAvata kI paMcamI bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM-'ahAvarA paMcamA bhAvaNA' atha savavidha parigraha parityAga jIhA visajamAgaya' vendriyanA viSayabhUta madhu26 2sAnu mApana na 42 tema thatuM nathI. kAraNa jahuvendriyanA viSayabhUta madhurAdi rasa avazya AsvAdanIya manAya che. arthAta madhu di se jIvendrinA viSaya hovAthI tene AsvAda le te badhA ja prANi bhATa manipAya zate // 3 // manAya che. tathA priya apriya rasamA 'rAga dosAu je tattha te bhikkhU parivajjae' 2 ||ss 5-1 thAya se madhurA 2 samAdhi rAgadveSana ni- munie tyAga karave kAraNa ke madhurAdi rasamAM rAgadvepa karavAthI saMyamanI virAdhanA thAya cha bha3-'jIhAo jIvo maNunnAmaNunnAI rasAI assAeitti cautthA bhAvaNA' 7 driyathA havabadhA prANiye madhurAdi rasone AsvAda le che. tethI nigraMtha munine paNa madhurAdi rasAsvAda mATe icchA thAya paNa madhurAdi raso mATe nigraMtha munie rAASa ka nahIM A pramANe sarvavidha parigraha parityAga rUpe pAMcamAM mahAvratanI A cothI bhAvanA samajavI. have eja sarvavidha parigraha parityArUpa pAMcamA mahAvratanI pAMcamI bhAvanAnuM nirU55 421|bhaa mA cha-'ahAvarA paMcamA bhAvaNA' savidha pariyaDa parityAga35 pAyamA zrI sAgasUtra :4 Page #1171 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgo % ES atha-caturtha bhAvanAprarUpaNAnantaram paJcamI bhAvanA vakSyamANarUpA prarUpyate-'phAsI jIvo maNunAmaNunAI phAsAI paDiseve ei' sparzataH- tvagindriyataH jIvaH manojJAmanojJAna-priyApriyAna sparzAn-mRdukaThinasparzAdIn pratisevate, tasmAt 'maNunAmaNunnehiM phAsehi no sajji jA' manojJAmanojJaiH priyA priyaiH spazaiH mRdukaThinAdi sparzeSu no sajjeta-nAsakto bhavet 'jAba no viNighAyamAvajijA' yAvada-no rajyet-nAnurakto bhavet, no gRdhyet-na gardhAm ApnuyAt' tatra hetumAha- kevalIbUyA-AyANameya' kevalI-kevalajJAnI bhagavAna jinendra yAd-Aha, uktavAnityarthaH, AdAnam-karmabandhakAraNam etat-mRdusparzAdisparzanaM karmabandharUpa paJcama mahAbana kI caturthI bhAvanA ke nirUpaNa karane ke bAda aba aparA anyA paMcamI bhAvanA kA nirUpaNa karate haiM-'phAsao jIvA maNNANuNNAI' sparze ndriya arthAt svagindriya se jIva sabhI prANI manojJAmanojJa arthAt 'maNuNNA maNuNNehi phAsehi' priya apriya sabhI mRdu kaThina komalAdi 'phAsAI paDise vie' sparzoM kA pratisevana karatA hai isaliye 'no sajjijjA' nigrantha jaina sAdha ko manojJAmanojJa priya apriya sabhI mRdu (komala) kaThina komalAdi sparzI meM Asakta nahIM honA cAhiye evaM 'jAva no viNighAyamAvajjijjA' yAvat priya apriya mRdu kaThinAdi sAzoM meM anurakta bhI nahIM honA cAhiye evaM priya apriya mRda kaThinAdi spazoM ke liye jaina sAdhu ko gardhA arthAta lobha bhI nahIM karanA cAhiye, evaM priya apriya mRdu komala kaThinAdi spazoM ke liye moha bhI nahIM karanA cAhiye, tathA manojJAmanojJa mRdu kaThinAdi spoM ke liye vinirghAta ko bhI nahIM pAsa karanA cAhiye kyoMki kevalIvyA' kevalajJAnI bhagavAna zrI mahAvIra svAmI prahale haiM ki 'AyANameyaM' yaha arthAt mRda kaThinAdi sparza karanA AdAna yAne karmabandha kA kAraNa mAnA jAtA hai mahAvatanI re thI bhAvAnAnuM nirUpaNa karIne have pAMcamAM bhAvanAnuM nirUpaNa karavAmAM Ave che.-'phAsao jIvo maNuNNAmaNuNNAI phAsAiM paDisevei' 25zendriya arthAt (125 IndriyathI jIva badhA prANiyo maneNAmane jJa arthAt priya apriya badhA mRdu kaThaNa kAmamaa pani pratisevana 42 he. tethI 'maNunnAmaNunnehiM phAsehiM no sajjijjA' ni- muni priyamapriya sAtha bhR? 4465 mA 25 mA mAsa 41 nahI "jAva no vinighA yamAvanjijjA' tathA yAvat priya priya mRda nA 25bhiAM manu241 56 tha nahI tathA priyaapriya madu kaThaNa vigere sparzI mATe nircatha munie gardhA ata le paNa karavo nahIM. tathA priya apriya madu kamaLa kaThaNa vigere sparzI mATe meha paNa kare nahI tathA mane jJAmane mRdu kaThinAdi sparzI mATe vinirdhAta paNa prApta kare nahIM. bha-'kevalIbUyA AyANamethe' vaNazAnI vItarAmA zrImA2 2vAmI he cha / A arthAt mRdu kaThaNa vigere sparza karavA AdAna arthAt karmabaMdhanuM kAraNa mAnavAmAM zrI sAgasUtra :4 Page #1172 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutarakaMdha 1 sU0 10 a0 15 bhAvanAdhyayanam 1161 - heturbhavatIti bhAvaH tathAhi 'nigaMthe NaM maNunnAmaNunnehiM phAsehiM' nirgranthaH khalu sAdhuH, manojJAmanojJaiH priyApriyaiH sparze:- mRdukaThoraprabhRtisparzeSu 'sajnamANe jAva viNighAyamAvajjamANe' sajjamAnaH Asakto bhavan yAvat- rajyan-anurakto bhavan gRdhyan ga kurvan muhAnmohaM prApnuvana vinirghAtam - vinAzam ApadyamAnaH san 'saMtibheyA saMtivibhaMgA saMtikevalI padmattAo dhammAo bhaMsijjA' zAntibhedakaH - cAritra samAdhirUpazAntibhedanakartA - zAntivibhaJjaka :- brahmacaryarUpazAnti vibhaGgakArakaH zAnti ke liprajJatAd dharmAt - kevala jJAni tIrthakRtpratipAditAd jinadharmAd bhrazyet - bhraSTo bhavet, atha ca 'na sakkA phAsamaveeuM, phAsabisayamAgayaM' na zakyam sparzam aspraSTum sparzaviSayamAgatam - sparzendriyarUpatvagindriyagocarIbhUtaM mRdukaThorAdisparzam aspraSTumazakyam, avazyameva tvagindriyaviSayabhUtaH sparzaH sparzagrAhyo kyoMki 'niragaMthe NaM maNuNNAmaguNNehiM phAsehiM sajjamANe' nirgrantha jaina sAdhu manojJAmanojJa priya apriya komala mRdu kaThinAdi sparzo meM Asakta hotA huA 'jAva viNidhAya mAvajjamANe' yAvat evaM mRdu kaThinAdi sparzo meM anurakta hotA huA tathA priya apriya mRdu kaThinAdi sparzo ke liye garbhA arthAt lobha karatA huA evaM mRdu kaThinAdi sparzo ke liye moha karatA huA priya apriya mRdu kaThinAdi sparzo ke liye vinirghAta arthAt vinAza ko prApta karatA huA nirgrantha jaina sAdhu 'saMti bheyA' zAnti bhedaka hotA hai yAne cAritra samAdhi rUpa zAnti kA bhaMga karanevAlA hotA hai tathA 'saMti vibhaMgA' brahmacarya rUpa zAnti kA vibhaMga karanevAlA bhI samajhA jAtA hai evaM 'saMti kevalI pannattAo dhammAo sajjA' zAnti ke liye kevalajJAnI bhagavAn zrI mahAvIra svAmI se pratipAdita jaina dharma se bho bhraSTa ho jAtA hai aura 'na sakkA phAsamavee uM phAsa. visa mAga' sparzendriya rUpa tvagindriya ko viSayIbhUta mRdu kaThinAdi sparzo ko anivArya rUpa se sparza karanA paramAvazyaka mAnA jAtA hai isaliye 'rAgaAve che. 'niggaMtheNaM maNuSNAmaNuSNehiM phAsehiM' nirbhaya bhuniyo manojJAmanojJa priya priya abhA bhRhu 44 vigere zabdomA 'sajjamANe jAva viNidhAya mAvajjamA aMtimaya Asakta thanAra yAvata mRdu kaThinAdi spardhAmAM anurakta thanAra tathA priyaapriya zabdemAM gadhyuM arthAt leAla karanArA temaja mRdu kaniAdi sparzI mATe meha karanArA tathA priyaapriya mRdu kaThinadi zabde mATe vanirbhrAta arthAt vinAza prApta karanArA ninya suni zAMtibhedaka thAya che. arthAt cAritra samAdhirUpa zAMtinA bhaMga karanAra thAya che. 'saMti vibhaMgA saMti kevali paNNattAo dhammAo bhaMsijjA' tathA brahmarya35 zAMtinA laga karanArA paNa kahevAya che. tathA zAMtimATe kevaLajJAnI vItarAga bhagavAna zrImAvIra svAmIe pratipAdana karela jaina dhama thI paNa bhraSTa thAya che bhane 'na sakkA phAsamaveeu phAsavisAyamAgayaM' sparzendriya35 vandriyanA viSayIbhUtabhRddha uDinAhi sparzani A0 146 zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1173 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1162 AcArAMgasUtre bhavatyeveti bhAvaH kintu 'rAgadosAu je tattha, te bhikkhU paDivajjae' rAmadveSau tu yau tatra - mRdukaThoraprabhRtisparzaviSayako anurAgadveSau utpadyete tau- rAgadveSau bhikSuH sAdhuH parivarjayet - parivarjayedityarthaH, yataH 'phAsao jIvo maNunnAmaNunnAI phAsAI paDisaMveeti' sparzata: - tvagindriyeNa jIva: manojJAmanojJAna- priyApriyAn maJjulAmaJjulAn sparzAna mRdukaThinAdisparzAn pratisaMvedayati - anubhavati iti 'paMcamA bhAvaNA' paJcamI bhAvanA uktarUpA avagantavyA, samprati paJcamamahAvratasya vaktavyaviSayAn upasaMharannAha 'etApatA paMcame mahavyate sammaM avaTThie' etAvatA - uktaprakAreNa uktarItyA paJcame mahAvrate - sarvaparigrahaparityAgarUpe dosA u je tattha' nirgrantha jaina sAdhu ko mRdu kaThinAdi sparzo ke viSaya meM jo rAgadveSa utpanna ho 'te bhikkhU paDivajjae' una rAgadveSa ko choDanA cAhiye kyoMki sparzendriya arthAt tvagindriya se jIva sabhI prANI mRdukaThinAdi priya apriya sabhI sparzo kA anubhava karatA hai isaliye jIva ke nAte nirgrantha 'phAsa o jIvA maNunnAmaNunnAI phAsAI' jaina sAdhu ko bhI mRdukaThinAdi sparzo kA 'paDi seveiti' pratisevana anivArya hone para bhI una mRdukaThinAdi sparzo ke liye rAgadveSa nahIM karanA cAhiye kyoMki saMyama kA pAlana karanA jaina sAdhu muni mahAtmAoM kA parama kartavya samajhA jAtA hai isaliye saMyama pAlanArtha nirgrantha jaina sAdhu ko mRdukaThinAdi sparzo ke liye rAgadveSa nahIM karanA hI ucita samajhA jAtA hai isa prakAra sarvavidha parigraha parityAga rUpa pazcama mahA vrata kI 'paMcamA bhAvaNA' yaha pAMcavIM bhAvanA samajhanI cAhiye / aba sarvavidha parigraha parityAga rUpa paJcama mahAvrata ke vaktavya viSayoM kA upasaMhAra karate hue kahate haiM- "etAvatA paMcame mahanyate sammaM avaTThie' ukta anivArya pAthI sparza vA paDe che. paraMtu nirRntha bhuniye 'rAgadosA u je tattha te bhikkhU paDivajjae' bhRTu uDinAhi sparzanA viSayamAM ne rAgadveSa utpanna thAya che se rAgadveSAne cheDI devA 'phAsao jIvA maNuNNAmaNuNNAI phAsAI paDisaMvetti paMcamA bhAvaNA' kema ke spazendriya arthAt mindriyathI jIva badhA prANIyA mRdu kaThaNa vigere priyaapriya badhAM sparzenA anubhava kare che. tethI nigrantha munie paNa mRdu kaThaNu vigere sparzonu pratisevana karavu' e anivArya hovA chatAM e mRdu kaDinAdi sparzI mATe rAgadveSa karavA nahI' kema ke saMyamanuM pAlana karavuM e nigranthamunienuM parama kartavya manAya che. tethI sacamanA pAlana mATe nintha jaina munie mRdukanAdi sparza mATe rAgadveSa na karavA eja gya mAnavAmAM Ave che A pramANe sarvavidha parigraha parityAga rUpa pAMcama mahAvratanI pAMcamI bhAvanA samajavI have savidha parigraha parityAgarUpa pAMcamA mahAvratanA kathananA upasaMhAra karatAM sUtra42 he che - 'etAvatA paMcame mahatvae sammaM avaTThie ANAe ArAhie yAvi bhavaI' zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1174 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 i. 10 a. 15 bhAvanAdhyayanam 1163 samyakprakAreNa avasthitaH-saMyamapAlanapUrvakaM vyavasthitaH san sAdhuH 'ANAe ArAhie yAvi bhavaI' AjJAyA:-tIrthakRdAdezasya samyak pravrajyAparipAlanAjJAyAH ArAdhakaH-sevakazcApi bhavati 'paMcamaM bhaMte ! mahavvayaM' ityuktarUpaM paJcamaM tAvad mahAvataM bhadanta ! he bhagavan ! ahamapi samyag AcarAmIti bhAvaH, samprati uparyukta paJcamahAvrata vaktavyatA mupasaMharannAha-'icceehi paMcamahavvaehiM' ityetaiH-uparyuktarUpaiH paJcamahAvrataiH-sarvaprANAtipAta-adattAdAna-mRSAvAda-maithuna-parigrahaviramaNarUpaiH 'paNavIsAhiya bhAvaNAhiM saMpanne aNagAre' paJcaviMzatyA ca bhAvanAbhi:-uktarUpAbhiH sampanna:-yuktaH anagAraH nirgranthaH sAdhuH 'ahAsuyaM ahAkappaM rIti se sarvavidha dhana dhAnyAdi parigraha kA parityAga rUpa pazcama mahAvrata meM samyaka prakAra se avasthita hokara yAne saMyama niyama kA paripAlana pUrvaka vyavasthita hokara 'ANAe ArAhie yAvi bhavaI' nirgrantha jaina sAdhu bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kI AjJArUpa Adeza kA yAne acchI taraha se pravrajyA paripAlana karane kI AjJA kA ArAdhaka arthAtU sevaka bhI hotA hai 'paMcamaM bhaMte ! mahavvayaM' isaliye he bhadanta ! zrImahAvIra svAmin ! maiM bhI (gautamasvAmI prayama gaNadhara) paJcama mahAnata ko acchI taraha se ArAdhana karatA hai arthAta sarvavidha dhana dhAnyAdi parigraha parityAga rUpa paJcama mahAvrata kA maiM bhI AcaraNa karatA hUM isa prakAra zrI gautama gaNadhara bhagavAn zrI mahAvIra svAmI ke pAsa ukta pazcama mahAvata kA paripAlana karane ke liye pratijJA karate haiM, aba uparyukta pAMco mahAvratoM kI vaktavyatA kA upasaMhAra karate hue kahate haiM ki 'icceehiM paMca mahavvaehiM' uparyukta rUpa arthAt sarva prANAtipAta viramaNa-adattAdAna viramaNamRSAvAda viramaNa maithuna parityAga aura sarvavidha parigraha parityAga rUpa pAMcoM mahAvatoM se aura pUrvokta una pAMcoM mahAvatoM kI 'paNavIsAhiya bhAvaNAhiM saMpanne' paccIza bhAvanA se sampanna yukta hokara 'aNagAre ahAsuyaM' anagAra prakArathI sarvavidha dhanadhAnyAdi parigrahanA parityAgarUpa pAMcamA mahAvratamAM samyapha rItathI avasthita thaIne eTale ke saMyamanA paripAlana pUrvaka vyavasthita thaine nirNamuni bhagavAna zrI mahAvIra svAmInI AjJAnA arthAt sArI rIte pravajyA paripAlana karavAnI AjJAnA bhArA43 arthAta se 54 thAya che. 'paMcamaM bhaMte mahavvayaM' tethI 3 mApAna 5 (gautamasvAmI prathama gaNadhara) pAMcamA mahAvratanuM sArI rIte ArAdhana karIza. arthAt sarvavidha dhana dhAnyAdi parigraha parityAga rUpe pAMcamA mahAvratanuM huM paNuM AcaraNa karUM chu A pramANe gautamasvAmI prathama gaNadhara bhagavAna zrI mahAvIra svAmInI pAse phakta pAMcamA mahAvratanuM paripAlana karavA mATe pratijJA kare che. have e pAMca mahAvratanA kathanane upasaMhAra 42i 3 cha 'icceehiM paMca mahAehiM paNavIsAhiya bhAvaNAhiM saMpanne aNagAre' G525135 arthAt sarva prANAtipAtaviramaNa, adattAdAna viramaNa mRSAvAda viramaNa, maithuna parityAga zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1175 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1164 AcArAMga sUtre ahamagaM' yathA zrutam - zrutAnusAram yathAkalpam - kalpAnusAram, yathAmArgam - mArgAnusAram 'sammaM kAraNa phAsittA' samyak - samyakprakAreNa spRSTvA - sparzitaM kRtvA kAyadvArA kRtvA ityarthaH 'pAlitA tIritA kiTTittA' pAlayitvA - pALanaM kRtvA, tIrkhA - AcIrNa kRtvA vyavahAre Acarya ityarthaH, kIrtayitvA - saMkIrtanaM vidhAya kIrtitaM kRtvetyarthaH 'AjAe ArAhittA yAvi bhavai' AjJAyAH - tIrthakudAdezarUpAyA AjJAyA ArAdhaka:ArAdhanakartA cApi bhavatIti bhAvaH // 10 // iti paJcadaza bhAvanAdhyayanam samAptam ||15|| tRtIyA cUDA samAptA // nirgrantha jaina sAdhu yathA zruta yAne zruta ke anusAra evaM 'ahA kappaM' yathA kalpakalpa ke anusAra evaM 'ahA maggaM' yathA mArga yAne mArga ke anusAra 'samma kAraNa phAsittA 'samyak prakAra se acchI taraha kAya dvArA sparza kara aura 'palitA' paripAlana kara tathA 'tIrittA' AcaraNa kara yAne vyavahAra meM amala kara aura 'kittA' saMkIrtana kara 'ANAe ArAhittA yAvi bhavai' bhagavAn zrImahAvIra svAmI kI AjJA kA ArAdhaka bhI hotA hai arthAt pUrvokta paccIza bhAvanAoM ke sAtha sarva prANAtipAta viramaNa prabhRti pAMcoM mahAvratoM kA paripAlana karanevAlA jaina sAdhu bhagavAn zrImahAvIra svAmI ke Adeza kA bhI pAlana kartA samajhA jAtA hai | sU0 10 // zrIjainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAla vrativiracita AcArAMga sUtra ke dUsare zrutaskaMdha kI marmaprakAzikAvyAkhyA meM paJcadaza bhAvanAdhyayana samApta huA // 15 // tRtIyA cUDA bhI samApta huI ane savidha parigraha parityAgarUpa pAMce mahAtratAthI ane pUrvokta e pAMce mahAtratAnI parayIza bhAvanAoothI yukta thayesa anagAra nirRntha bhuni 'ahAsuyaM ahAkappaM yathAzruta arthAt zrutAnusAra bhane yathAsya- mukhyAnusAra 'ahAmagaM' bhArgAnusAra 'sammaM kAraNa' sabhya prArathI prAyadvArA 'phAsittA' sparza' ne 'pAlitA' bhane paripAlana murIne tathA 'tIritA kiTTittA' mAyara urIne arthAt vyavahAramA abhasa harIne tathA saMDIrtana 4rIne 'ANAe ArAhitA yAvi bhavai' tIrtha 52 lagavAn zrImahAvIra svAmInI AjJAnA mArAdha pazu thAya che arthAt pUrvokta paccIza bhAvanA sAthe sa` prANAtipAtaviramaNu vigere pAMce mahAtratAnA paripAlana karavAvALA ninda muni bhagavAn zrImahAvIra svAmInI AjJAnA pAlana karanAra kahevAya che ||sU010nA zrIjainAcAya jainadharmAdivAkara pUjyazrI ghAsIlAla tiviracita AcArAMgasUtranI khIjA zrutaskaMdhanI mama prakAzikA vyAkhyAmAM bhAvanA nAmanu paMdaramuM adhyayana samApta / 15 / / trIjI cUlApaNu samApta thaI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1176 -------------------------------------------------------------------------- ________________ SoDaza cava marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 gA0 1 a. 16 vimuktAdhyayanam 1965 SoDazaM caturthacUDArUpaM vimuktAdhyayanam mUlam-aNiJcamAvAsamurviti jaMtuNo, paloyae suJcamiNaM aNuttaraM / viusire vinnu agArabaMdhaNaM, abhIrUM AraMbhapariggahaM cae // 1 // chAyA-anityamAvAsamupayAnti jantavaH pralokayet zrutvA idamanuttaram / vyutsRjet vijJaH agArabandhanam abhIruH ArambhaparigrahaM tyajet / 1 // TIkA-paJcadaze'dhyayane sarvaprANAtipAtaviramaNaprabhRtipaJcamahAvratAnAM teSAM paJcaviMzati bhAvanAnAzca prarUpaNaM kRtam, samprati SoDaze'dhyayane mokSarUpavimukti sAdhanAnAM prarUpaNaM paramAvazyakaM vartate yataH uktapaJcamahAvatAnAM sAdhanA karmabandhanAd vimuktyarthameva kriyate tasmAt asmin adhyayane karmanirjarAyAH sAdhanAnAM vizeSarUpeNa varNanaM kRtamasti, tacca varNanaM paJcAdhikAreSu vibhaktaM vartate tathAhi 1-anityAdhikAre, 2-parvatAdhikAre, 3-rUpyAdhikAre, 4 ___ solahavAM adhyayana kA prAraMbha aba solahavAM caturtha cUDA rUpa vimukti adhyayana prAraMbha kiyA jAtA hai TIkArtha-pandrahavAM adhyayana meM sarvaprANAtizata ciramaNa vagairaha pAMcoM maha. vratoM kA aura una pAMcoM mahAvatoM kI paccIza bhAvanAoM kA bhI nirUpaNa kiyA gayA hai samprati isa solahaveM adhyayana meM mokSa rUpa vimukti sAdhakoM kA prarUpaNa karanA paramAvazyaka samajhA jAtA hai kyoMki ukta sarva prANAtipAta viramaNa vagairaha paMca mahAvratoM kI sAdhanA ArAdhanA kamabandhana se chuTakArA pAne ke liye hI kI jAtI hai isaliye isa solahaveM adhyayana meM kameM nirjarA arthAt kiye hue karmoM kA jIrNazIrNa karane ke sAdhanoM kA vizeSa rUpa se varNana kiyA gayA hai aura usa varNana ko pAMca adhikAroM meM vibhakta kiyA gayA hai jaise ki 1 -anityAdhikAra meM, 2-parvatAdhikAra meM, 3 rUpyAdhikAra meM, 4-bhujaga soLamuM adhyayana prAraMbha have soLamuM cUDArUpa vimukti adhyayana prAraMbha karavAmAM Ave che.- 'aNiccamAvAsa murviti jaMtuNo paloyae succamiNaM aNuttaraM' viusare vinnu agAra baMdhaNaM abhIrU AraMbhaparigahaM cae' paMdaramA adhyayanamAM sarva prANAtipAta viramaNa vigere pAMca mahAvratanA ane e pAMca mahAvratanI paccIza bhAvanAonuM paNa nirUpaNa karavAmAM Avela che. have A seLamAM adhyayanamAM mekSarUpa vimuktinA sAdhananuM prarUpaNa karavuM parama Avazyaka gaNAya che. kemake uktasarva prANAtipAtaviramaNa vigere pAMca mahAvratanI sAdhanA ArAdhanA karmabaMdhanathI chuTakAro meLavavA mATe ja karAya che, tethI A seLamA adhyayanamAM karmanirjarA arthAta karelA kamene jINuM zIrNa karavAnA sAdhanonuM vizeSa rIte varNana karavAmAM Avela che. ane e varNana ne pAMca adhikAromAM vahecela che jemake-1 anityAdhikAramAM, 2-parvatAdhi zrI sAgasUtra :4 Page #1177 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre bhujagatvagadhikAre, 5- samudrAdhikAre ca, anayA rItyA sarvasAdhanAnA muddezyaM muktireva, sAca muktiH dezamukti sarvamuktibhedAbhyAM dvividhA bodhyA, tatra sAmAnya sAdhuta Arabhya bhavasya kevala paryantasya deza muktirbhavati, vedanIyAdi - aSTavidhakarmabandhanAnAM tapazcaryAdvArA sarvathA kSayaM kRtvA nirvANaprAptiH sarvamukti hacyate, etadubhayarUpA muktiH karmanirjarAta eva bhavati tasmAt karmanirjarA sAdhanAnAM prarUpaNaM kartumanityAdhikAramuddizya Aha- 'aNiccamAvAsa muviti jaMtuNopaloyae sumiNaM aNuttaraM ' anityam AvAsam upayAnti jantavaH pralokayet zrutvA idam anuttaram - idaM jinapravacanam, anuttaram - sarvazreSTha vartate yatra nigaditaM yad jantavaHprANino jIvAH AvAsam - manuSya / dijanmaruAM bhavam upayAnti prApnuvanti tat manuSyAdivagAdhikAra meM aura 5 - samudrAdhikAra meM, isa prakAra sabhI sAdhanoM kA mukhya uddezya mukti hI mAnI jAtI hai, vaha mukti dezamukti aura sarvamukti ke bheda se do prakAra kI samajhanI cAhiye, una donoM muktiyoM meM sAmAnya sAdhu se lekara bhavastha kevalI paryanta ko dezamukti hI hotI hai kintu jJAnAvaraNIya darzanAvaraNIya vedanIya mohanIya vagairaha aSTavidha karmabandhanoM kA tapazcaryA dvArA sarvathA karmakSaya kara ke nirvANa prApti ko sarvamukti kahate haiM isa prakAra ina donoM muktiyAM karmoM kI nirjarA se hI ho sakatI haiM isaliye karmoM kI nirjarA karane ke sAdhanoM kA prarUpaNa karane ke liye anityAdhikAra ko uddezya kara kahate haiM- 'aNiccamA vAsamuvaMti jaMtuNo paloyae succamaNi aNuttaraM sabhI jantu prANo anitya AvAsa ko prApta karate haiM arthAt yaha jina pravacana yAne bhagavAn zrI mahAvIra svAmI kA pravacana anuttara hai yAne sarvazreSTha hai kyoMki jisa pravacana meM kahA gayA hai ki jo jantu yAne sabhI jIva prANI AvAsa yAne manuSyAdi janma rUpa bhava saMsAra ko prApta karate haiM vaha manuSyAdi zarIra anitya hai yaha sunakara 1166 kAramAM 3-rUpyAdhikAramAM 4-bhujagavagAdhikAramAM ane 5-samudrAdhikAramAM A pramaNe badhA sAdhAneAnA mukhya uddeza muktI ja mAnavAmAM Ave che. e mukti dezamukti ane sa muktinA bhedathI be prakAranI samajavI, e ane muktiyemAM sAmAnya sAdhuthI laine bhavastha kevaLI paryaMntane dezamukti ja thAya che. paratu jJAnAvaraNIya danAvaraNIya vedanIya, mAhanIya vigere ATha prakAranA karma adhanAnA tapazcaryA dvArA sathA karmane kSaya karIne nirvANu prAptine sa` mukti kahe che-A pramANe A banne muktiyA mermAMnI nirAthI ja thaI zake che. tethI karmonI nirA karavAnA sAdhanAnuM nirUpaNu karavA mATe anityAdhikArane uddezIne che- 'aNiccamAvAsamurviti jaMtuNo' adhAtu ANi vyanitya vyAvAsane prApta gare che arthAt A jInapravacana eTale ke bhagavAna zrI mahAvIra svAmInuM pravacana anuttara arthAt sazreSTha che. kemake je pravacanamAM kahevAmAM Avela che ke-je jaM tu arthAt khadhA jIva prANi zmAvAsa arthAt manuSyAdi janma rUpa bhava sAMsArane prApta kare che. A manu zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1178 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 gA0 1 a. 16 vimuktAdhyayanam __ 1167 zarIram anityaM vartate iti zrukhA pAkarNya vijJaH-vidvAn iti pareNAkSepaH, tad viSaye gambhIratApUrvakam AntarikahRdayena ca pralokayet-vicArayet vicAraM kuryAt atha ca 'viusire vinnu agArabaMdhaNaM abhIru AraMbhapariggahaM cae' vyutsRjet-parityAgaM kuryAdityarthaH vijJaH-vidvAn sAdhakaH, agArabandham-pArivArikasne hajAlabandhanaM parityajediti pUrveNAnvayaH, sa vijJaH kIdRza ityAha-abhIruH-saptaprakArakabhayaparISaha bhayavarjitaH san Arammaparigraham- samAtasAda dyakarmaparigrahamapi tyajet-parirjayedityarthaH, etAvatA sarvazreSTha janapravacane uktaM yat jIvAtmA manuSyAdiyonau janma gRhNAti tada nityaM vartate iti zrutyA hArdikacintanazca kRtvA sarvabhayebhyo nirmuktatvAdanirbhIko vidvAn sAdhakaH pArivArikasnehabandhanaM samasta sAvadyakarmAnuSThAnaM parigrahazca sabAhyAbhyantaraM parityajediti phalitam // 1 // iti anityAdhikAraH / vijJa vidvAn loga isa viSaya meM gambhIratA pUrvaka aura Antarika hRdaya se vicAra kareM aura 'viusire vinnu agArabaMdhaNaM, abhIra AraMbha pariggahaM cae' // 1 // vaha vijJa vidvAna manuSya abhIru hokara arthAt ihalokAdi sAta prakAra ke bhaya parISaha bhaya varjita hokara agAra bandhana ko yAne pArivArika sneha jAla bandhana ko chor3a de aura Arambha parigraha ko yAne samasta sAvadha karma parigraha ko bhI chor3a de, etAvatA sarvazreSTha bhagavAna ke pravacana meM kahA gayA hai ki jo jIvAtmA manuSyAdi yoni meM janma letA hai vaha manuSyAdi yoni anitya hai aisA suna samajhakara aura hArdika cintana bhI karake sabhI prakAra ke bhaya se nirmukta hone se nirbhIka hokara vidvAn sAdhaka pArivArika sneha bandhana ko aura samasta sAvadya karmAnuSThAna ko tathA parigraha ko bAhya Abhyantara ke sAtha choDa de arthAta bAhara se aura bhItara se sabhI prakAra ke sAyadya karmAnuSThAna aura pArivArika sneha mamatA mAyA tathA parigraha kA parityAga kara de isa prakAra pahalA dhyA zarIra bhaniya che. 'paloyae succamaNiM aNuttaraM' 20 sAmAna vidvAn 535 2 // viSayamA mAratA 54 bhane RiaRs yathA viyA2 42 bhane 'viusare vinnu agArabaMdhaNaM,abhIrU AraMbhapariggahaM cae // 1 // mA vijJa vidvAn manuSya sabhI3 manI ne arthAt sAta prakAranA bhaya parISaha eTale ke bhayavajIta thaI ne agAra baMdhanane eTale ke pArivArika neha jaLa baMdhana ne cheDI de ane AraMbha parigrahane arthAta saghaLA sAvadha karma parigrahane paNa choDI de eTale ke sarva zreSTha jInendra bhagavAnanA pravacanamAM kahyuM che ke-je jIvAtmA manuSyAdi nimAM janma le che te manuSyAdi ni anitya che ema sAMbhaLIne ane hArdika ciMtana paNa karIne badhA prakAranA bhayathI nimukta thavAthI nibhIka thaIne vidvAna sAdhake pArivArika sneha baMdhanane ane badhA sAvadya karmAnuSThAnane tathA parigrahane bAhya atyaMtaranI sAthe cheDI devA arthAt bahArathI ane aMdarathI badhA prakAranA sAvadya karmAnuSThAna ane pArivArika sneha mamatA mAyA tathA parigrahane pari zrI sAgasUtra :4 Page #1179 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1968 AcArAMgasUtre mUlam-tahA gayaM bhikkhumaNaMtasaMjayaM aNelisaM vinnu caraMtamesaNaM / tudaMti vAyAhi abhidavaM narA, sarehiM saMgAmagayaM va kuMjaraM // 2 // chAyA-tathAgataM bhikSumanantasaMyatam anIdRzaM vijJaM carantamepaNAm / / tudanti vAbhiH abhidravante narAH zaraiH saMgrAmagatamiva kuJjaraiH // 2 // TIkA-samprati parvatAdhikAramuddizya prarUpayitumAha-'dahAgaya bhikkhumaNaMtasaMjayaM aNelisaM vinnu caraMtamesaNaM' tathAgatam-tathAbhUtam manuSyAdibhavAnityatvAdibhAvanAyuktam bhikSumbhAvasAdhum anantasaMyatam-ekendriyAsAnantajIvarakSaNatatparam ekendriyAdi jIvAnAM rakSaNe sadaiva yatnazIlamityarthaH ataeva anIdRzam-anupamasaMyamazIlam, vijJam-pUrNa vidvAMsam munim eSaNAm-zuddhAhAragaveSaNAM carantam kurvantam bhAvasAghumityarthaH 'tudaMti vAyAhi abhivaM narA, sarehi saMgAmagayaM ca kunaraM' tudanti-vyathayanti pIDayanti bAgabhi:-asabhyagAlipradAnAdi vacanaiH, atha ca abhidrAnta:-laguDaloSTaprastarAdiprahAraiH praharantaH narAH kecana anAryapuruSA: tathA praharanti iva-yathA zaraiH-tIkSNabANaiH kecana zatravaH saMgrAmagataM samarabhUmisamupasthita anityAdhikAra kI vaktavyatA samApta ho gyii| aba dvitIya parvatAdhikAra ko uddeza kara prarUpaNa karane ke liye kahate haiM'tahAgayaM bhikkhumaNaMtasaMjayaM aNelisaM vinnu caraMtamesagaM' tathAgataM-tathAbhUta yAne manuSyAdi bhavoM kI anityatvAdi bhAvanA se yukta bhikSuka ko yAne bhAvasAdhu ko jo ki ananta saMyata hai arthAt ekendriya trasa ananta jIvoM ke rakSaNa meM tatpara haiM yAne ekendriyAdi jIvoM ke rakSaNa meM hamezAM yatnazIla hai ata eva anIhaza yAne anupama saMyamazIla aura vijJa pUrNa vidvAna jaina muni mahAtmA kI jo ki zuddha AhAra kI gaveSaNA karane meM tatpara hai 'tudaMti vAyAhi abhiddavaM naro sarehi saMgAmagayaM va kuMjaraM isa prakAra jaina sAdhu nuni ko bahuta se anArya duSTa puruSa asabhya gAlIpradAnAdi kuvacanoM se aura lADa loSTha prastarAdi prahAroM tyAga karI de e pramANe pahelA anityAdhikAranuM kathana saMpUrNa thayuM. 3 dvitIya tApine uddezAne pra3595 42vA bhATa sUtra12 43 cha-'tahAgayaM bhikhamaNatasaMjaya' tayAbhUta arthAt manuSyAdi bhavAnI manityatvA bhAvanAthI suta nintha sAdhane ke je anaMta saMyata che. arthAt ekendriya trasa anaMta juvenA rakSaNamAM tatpara cha. ase diyA yAnA 269 // prayatnazIla che. to "aNelisaM vinnu caraMtamesaNaM' maniza arthAt manu55 sayabhazIta bhane vijJa pUrNa vidvAn niyanya munine ke zuddha AhAranI eSaNA karavAmAM tatpara che. A pramANe ghaNA nigraMtha munine 'tudati vAyAhi amihave narA' sanAya huSTa pu35o asalya kSI nAyinAthI mana lAkaDI khalA vigerenA prahArothI prahAra karIne ghAyala kare che, te evI rIte ghAyala kare che ke rema 'sarehiM saMgAmagayaM va kujaraM' zatru sabhU tANa mANathA saMgrAmAta marthAtU yuddha zrI sAgasUtra :4 Page #1180 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 gA0 2-3 a. 16 vimuktAdhyayanam 1169 kuJjaram-pratipakSidiggaja praharanti, etena manuSyAdi bhavAnAmanityatvAdi bhAvanAmAvitam anantajIvasaMrakSaNatatparam anupamasaMyamazIlaM jinAgamAnupAra zuddhAhAragaveSaNAtatpara bhAvabhikSum dRSTvA svabhAvaduSTAH katipaye anAryamanuSyA asabhyA zlolava vanadvArA laguDaloSThapApANakhaNDaprahAraizca saMgrAmabhUmigataM pratipakSadiggajaM yathA tIkSNavANaiH vIrayoddhA praharanti tathaiva praharanti kintu sarvaparISahasahiSNuH bhAvasAdhuH parvata iva tatprahArairavicalitaH san saMyamapAlanatatpara eva tiSThati natu kizcidapi anAryaduSTa janotopadravaiH kathamapi vicalito bhavati ityagreNAnvayaH avagantavyaH // 2 // mUlam-tahappagArehiM jaNehiM hIlie, sasadaphAsApharusA uIriyA / titikkhae nANi maduTuceyasA, girivya vAeNa na saMzveyae // 3 // chAyA-tathAprakAraiH janaiH hIlitaH, sazabdasparzIH paruSaiH udiiritH|| titikSate jJAnI aduSTacetasA giririva bAtena na saMpravepate // 3 // se prahAra karate hue isa prakAra ghAyala karate haiM jaise ki zatrugaNa tIkSNavANA se saMgrAma gata arthAt yuddha bhUmi meM samupasthita kuJjara yAne pratipakSiyoM ke diggaja hAthI ko mArate haiM etAvatA manuSyAdi bhavoM kI anityatA bhAvanA se prabhAvita tanmaya aura ananta jIva saMrakSaNa tatpara aura anupama saMyamazIla tathA jinA. gama ke anusAra zuddhAhAra gaveSaNA karane meM tatpara bhAvasAdhu ko dekhakara sva. bhAva se duSTa durjana kitane hI anArya puruSa asabhya aura azlIla vacana dvArA laguDa loSTha pASANa khaNDa ke prahAroM se saMgrAma bhUmigata pratipakSiyoM ke diggaja ko jisa prakAra tIkSNa tIkhe bANAM se dhIra yoddhA lar3AkU loga mArate haiM usI taraha prahAra karate haiM kintu sarvavidha parISaha kA sahanazIla bhAvasAdhu muni mahAtmA parvata ke samAna una duSTa puruSoM ke prahAra se vicalita nahIM hokara hI saMyama pAlana meM pUrNa tatpara hI rahate haiM thor3A bhI una anAye duSTa puruSoM ke upadravoM se kisI bhI taraha vicalita nahIM hote haiN| bhUmimAM upasthita thayela pratipakSionA hAthIone mAre che eTale ke manuSyAdi bhavanI anityatAnI bhAvanAthI prabhAvita tanmaya ane anaMtajIva saMrakSamAM tatpara ane anupama saMyamazIla tathA jInAgama pramANe zuddha AhAra veSaNa karavAmAM tatpara evA AtmAthI sAdhune dekhIne svabhAvathIja duSTa evA durjana eTale ke keTalAka anArya purUSa asabhya ane azlIla vacana dvArA lAkaDI DhekhalA ke pattharathI raNasaMgrAmanA Avela pratipakSiAnA hAthiyone jema tIkSaNa bAraNethI varaddhAo mAre che. e ja rIte prahAra kare che. paraMtu sarvavidha parISahane sahana karavAvALA AtmArthI sAdhu parvatanI jema aDaga rahI e duSTa purUSanA prahArathI calita thayA vinAja saMyama pAlanamAM pUrNa rIte tatpara ja rahe che e anArya purUSanA upadravathI koI paNa rIte jarA sarakhA paNa calita thatA nathI. A0 147 zrImAyArAgasUtra:4 Page #1181 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1170 AcArAMgasUtre TIkA - parvatAdhikAravaktavyatAzeSamupasaMharannAha - 'tahappagArehi jaNehiM hIlie' tathAprakAraiH - dvitIya kArikoktaduSTAnAryarUpaiH janaiH - puruSaiH hIlitaH - tarjitaH tADitazca, evaM 'sa sadapha sAphasA uIriyA' sazabdasparzaiH paruSaiH - kaThoraiH marmasthala vedhakaiH asabhyAlIlazabdasparzasahitaiH tIkSNavacanairityarthaH udIritaH kathitaH atyanta tIvrakaThorAkrozavacanaiH kadarthitaH apamAnito bhUtvApi bhAvasAdhuH titikkhae nANi aduveyasA' titikSate tAna - pariSahAn sahate jJAnI - pUrNavijJaH sa bhAvamuniH aduSTacetasA - kAluSyarahitamanasA yuktatvAt mamaiva janmAntarakRtaduSkarmaphalametaditi buddhayA vimRzya mayaivaitad bhoktavyamiti jAnan anArya puruSa dvArA kRtopadravaiH prakampito na bhavati iti dRSTAntadvArA prarUpayannAha - 'girivva vAraNa na saMpaveyara' giririva parvata iva vAtena vAyunA-jhaMjhAvAvenApi ityarthaH yathA na saMpravepatekampito na bhavati tathaiva saMyamaniSTho mAtra sAdhurapi uktaparISahopasargaiH anAryaduSTajanopadravaiH vicalito na bhavatIti bhAvaH // 3 // aba parvatAdhikAra kI avaziSTa vaktavyatA kA upasaMhAra karate haiM'tahapagArehi jaNehiM hIlie ||3|| tathAprakAraiH yAne uparyukta dvitIya kArikA meM kahe gaye anArya duSTa rUpa puruSoM se holita yAne tarjita aura tADita hokara aura 'sasaha phAsA pharusA uIriyA' atyanta kaThora marmasthala vedhaka asa bhya azlIla zabda sparza sahita tIkhe vacanoM se ghAyala hokara arthAt atyanta tIvra kaThora Akroza vacanoM se kadarthita yAne apamAnita hokara bhI bhAvasAdhu 'nitikkhae' titikSA karate haiM yAne una parISahoM ko sahate haiM 'nANI aduTThaceyasA' etAvatA jJAnI arthAt pUrNa vijJa vaha bhAvasAdhu aduSTa citta se yAne kAluSya rahita mana se yukta hokara mere hI janmAntara meM kiye hue bure karmoM kA yaha phala hai isaliye mujhe hI isakA phala bhoganA cAhiye aisA vicAra kara anArya 'duSTa puruSa dvArA kiye gaye upadravoM se ghabaDAte nahIM hai isI ko dRSTAnta dvArA batalAte haiM - jisa prakAra 'girivva vAega na sapaveie' jhaMjhAvAta se bhI parvata kampita nahIM hotA hai vaise hI saMyamaniSTha nirgrantha jaina sAdhu bhI uparyukta parISahohave parvatAdhiAranA jInA apanA upasaMhAra 42tAM he che- 'tahappagArehiM jaNehiM dohi" e uparokta bIjI gAthAmAM kahevAmAM Avela anAya duSTa purUSAthI tiraskRta mane tADita thAne 'sasahaphAsA pharusA uIriyA' atyata hora niMdA vayanAthI apamAnita thAne pAzu AtmArthI sAdhu titikSA re che. arthAt se parISahone sahana 1re che. 'titi* kkha nANi aduTuceyasA' jJAnI arthAt pUrNa vijJa se AtmArthI sAdhu mahuSTa cittathI arthAt ni`la manathI yukta thaIne me' ja janmAntaramAM karelA khurA kramernuM A phaLa che. tethI te mAre ja bhegavavuM joie ema vicArIne anAya duSTa purUSoe karelA upadraveAthI galaraataa nathI ye bAta dRSTAnta dvArA matAvatAM he che - 'girivva vAeNa na saMpaveyae' lebha zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1182 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMgha 2 gAH 4-5 a. 16 vimuktAdhyayanam 1171 mUlam-uvehamANe kusalehiM saMvase, akaMtadukkhI tasathAvarA duhii| alUsae savvasahe mahAmuNI, tahA hi se sussamaNe samAhie // 4 // chAyA-upekSamANaH kuzalaiH saMbaset, akAntaduHkhinaH sasthAvarAn duHkhinaH / ___alUSayan sarvasa he mahAmuniH tathA hyasau suzramaNaH smaahitH||4|| TIkA-samprati rUpyAdhikAramAzritya prarUpayitumAha-'uvehamANe kusale hiM saMvase' upekSamANaH-iSTAniSTaviSayeSu madhyasthabhAvamAzrayan parISahopasargAn vA sahan bhAvasAdhuH kuzalaiH-gItArthamunibhiH sAkam saMvaset-nivAsaM kuryAt tiSThedityarthaH tathA 'akaMta dukkhItasathAvarA duhI' akAnta duHkhina:-asAtAvedanIyarUpA kamanIyAniSTaduHkhamAgina: sasthAvarAn-dvIndriyatrIndriyacaturindriyapazcendriyarUpatrasajIvAn ekendriya pRthivIkAyikA dipaJcasthAvarAMzca du:khine jIvAna 'alUsae savvasahe mahAmuNI' alUpayan-aparitApayan paritApasargoM se yAne anArya duSTa janoM ke upadravoM se vicalita nahIM hote haiM isa prakAra parvatAdhikAra kI vaktavyatA pUrNa ho gyii| ___ aba rUpyAdhikAra ko uddezyakara nirUpaNa karane ke liye kahate haiM-'uvehamANe kusalehiM saMbase / / 4 // upekSamANaH-iSTa aura aniSTa viSayoM meM madhyastha bhAva kA AzrayaNa karatA huA jana sAdhu kuzala yAne gItArtha muniyoM ke sAtha nivAsa kareM arthAta iSTAniSTa viSayoM ko udAsIna rUpa se hI dekhatA huA aura parISaha upasargoM ko sahana karatA huA nirgrantha jaina muni mahAtmA gItArtha muniyoM ke sAtha upAzraya meM nivAsa kareM aura 'akaMtadukkhI tasathAvarA duhI' akAnta duHkhI jIvoM ko yAne asAtAvedanIya rUpa akamanIya arthAtU avAM. cchanIya aniSTa duHkhoM kA bhAgI trasa sthAvaroM yAne dvIndriya trIndriya caturindriya paJcendriya rUpa trasa jIvoM ko tathA ekendriya pRthivIkAyika vagairaha pAMca sthAvara rUpa duHkhI jIvoM ko 'alUsae savvasahe mahAmuNI' alUSita karatA huA jhaMjhAvAtathI paNa parvata kaMpAyamAna thatuM nathI eja pramANe saMyamaniSTha nirgastha muni uparokta parISaha ane upasargothI eTale ke anArya duSTa janenA upadravathI calita thatA nathI. A rIte parvatAdhikAranuM kathana pUrNa thayuM. ve 35yApi42ne uddezAne ni3555 421bhATe sUtrA2 4 che. 'uvehamANe kusalehiM saMvase' STa bhane maniSTa viSayomA madhyastha mApane mAzraya 4rIne ta825 pAthI / parISaha ane upasargone sahana karIne kuzaLa arthAta gItArtha munionI sAthe nivAsa kare. arthAt ITAniSTa viSayone udAsIna paNuthI joIne parISaha upasargone sahana karatAM ni-bhuniye gItA bhuliyonI sA upAya nivAsa 423 // tathA 'akaMtadukkhI tasa. thAvarA duhI' Asia bhI yAne mAta masAtavahanI 35 samanIya AichanIya maniSTa duHkhanA bhAgI trasasthAvara arthAt dvIndriya trIndriya caturindriya paMcendriya trasajIne tathA mendriya pRthivIya vizere pAya sthA1235 mI lAne 'alUsae savvasahe mahA zrImAyArAgasUtra:4 Page #1183 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre panam akurvan sarvasahaH-pRthivIvat sarvaprakArakaparISahopasargAn sahamAnaH mahAmuniH samyaktayA tribhuvanasva bhAvajJAtA bhAvasAdhuH 'tahAhi se sussamaNe samAhie' tathAhi-tathAbhUtatvAdeva asau sAdhuH suzramaNaH-zreSThazramaNaH iti samAkhyAtaH-kathitaH, etAvatA parISahopasargAna sahamAno mahAmuniH gItArthamunibhiH saha saMsan duHkhaM sarvaprANinAM pratikUlavedanIyaM jAnan duHkhinaH sasthAvara jIvAn aparitApayan pRthivIvat sarvaduHkhasahanakartA lokatrayavartipadArthavetRtvAt zreSThazramaNatvena prasiddho bhavatIti bhAvaH // 4 // api ca mUlam-viU nae dhammapayaM aNuttaraM viNIya taNhassa muNissa jhaayo| ___ samAhiyassa'ggisihA va tethasA tabo ya pannA ya jaso ya vaDDai // 5 // chAyA- vidvAn nataH dharmapadamanutaram vinItatRSNasya muneH dhyaaytH|| samAhitasthAgnizikhera te nasA tapazca prajJA ca yazazca varddhate // 5 // TIkA-viu nae dhammapayaM aNuttaraM' vidvAn-samayakAlajJaH, nataH-vinayasampannaH, anu. yAne aparitApita karatA huA arthAt paritApana nahIM karatA huA aura pRthivI ke samAna sarva prakArake parISahopasargoM ko sahana karatA huA mahAmuni nirgrantha jaina sAdhu arthAt samyag rUpa se tribhuvana ke svabhAva ko jAnane vAlA bhAvasAdhu 'tahAhi se sussamaNe samAhie' isa prakAra ke hone se hI vaha nirgrantha jaina sAdhu suzramaNa arthAt atyanta zreSTha zramaNa kahalAtA hai etAvatA parISaha upasargoM ko sahatA huA mahA muni jaina sAdhu gItArtha muniyoM ke sAtha nivAsa karatA huA duHkha sabhI prANiyoM ke pratikUla vedanIya hotA hai aisA jAnatA huA atyanta duHkhI sabhI trasa sthAvara jIvoM ko nahIM paritApita karate hue pRthivI ke samAna sarva duHkha kA sahana karanevAlA vaha bhAvasAdhu tInoM lokoM ke andara rahanevAle sabhI padArthoM ko jAnane ke kAraNa atyanta zreSTa zramaNa rUpa se prasiddha hotA hai arthAt vaha bhAvasAdhu atyanta zreSTa sAdhu samajhA jAtA hai isa prakAra ke nirmanya zreSTha jaina sAdhu ke liye aura bhI batalAte haiM-'viU nae dhammapayaM aNusaraM' muNI tahAhi se sussamaNe samAhie' // 4 // dUSita arthAt aparitApita 32ta21 pRthvI sarakhA sarva prakAranA parISahapasargone sahana karIne nirgathamuni arthAta samyapha rUpa tribhuvananA svabhAvane jANavAvALA saMyamI sAdhu A prakAranA hovAthI ja e nigrantha muni suzramaNa arthAt atyaMta zreSTha zramaNa kahevAya che. eTale ke-parISaha ane upasargone sahana karIne mahAmuni gItA muninI sAthe nivAsa karatA tathA duHkha badhA prANiyone pratikULa hoya che. tema samajIne atyaMta duHkhI badhA ja trasa sthAvara jIvene paritApa karyA vinA pRthIvInI jema badhA duHkha sahana karanAra te AtmAthI sAdhu traNe lekenI aMdara rahelA badhA padArthone jANavA mATe atyaMta zreSTha zramaNa paNathI prasiddha thAya che. arthAt te nigraMtha sAdhu atyaMta uttama sAdhu kahevAya che. A pramANe nidhanya zreSTha sAdhu bhATe vizeSa athana 3re che-'viu nae dhammapayaM aNuttaraM' te 5 zrI.AyAsUtra:4 Page #1184 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - - -- - marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 gA0 5-6 a. 16 vimuktAdhyayanam 1173 ttaram-anuttamam sarvottamamityarthaH dharmapadam-yatidharmam kSamAdayAmArdavAdiguNAn bhajamAnaH bhAvasAdhuH mahAmunitvAt sarvazreSTha zramaNa ucyate ataeva 'viNIya tahassa muNissa jhAyao' vinItatRSNasya-apanItatRSNasya tRSNArahitasyetyarthaH muneH-mahAmuneH bhAvasAdhoH dhyAyata:dharmadhyAnaM kurvataH 'samAhiyassa'ggisihAva teyasA' samAhitasya-samAdhimataH upayogavataH tasya bhAvasAdhoH agnizikhena-baDheraciriva tejasA-prabhAvavizeSeNa jAjvalyamAnasya 'tavo ya pannAya jaso ya vaDui' tapazca prajJAca yazazca varddhate-abhivarddhate ityarthaH tathA cAgnizikhAvat tejasA dedIpyamAnasya mahAmuneH tapaH prajJAyAMsi vRddhi prApnuvantIti phalitam / 5 // evamevamUlam-disodisaM'NaMta jiNeNa nAiNA, mahanvayA khemapayA pveiyaa| mahAguru nissayarA uIriyA, tameva teutti disa pagAsagA // 6 // chAyA-dizodizam anantajinena trAyinA mahAvratAni kSemapadAni praveditAni / ___ mahAgurUNi niHspakarANi udIritAni tamaivateja iti tridizaM prakAzakAni // 6 // TIkA-'diso disaM'NaMtajiNeNa nAiNA' dizo dizam-sarvAsvapi ekendriyAdibhAvadivaha pUrNa vidvAn samaya kAla kA jJAtA aura nata arthAt vinaya sampanna aura sarvottama yatidharma yAne kSamA dayA mArdavAdi guNoM ko bhajanevAlA vaha nargrantha jaina sAdhu mahAmuni hone se sarvazreSTha zramaNa kahalAtA hai isIliye 'viNIyatA issa muNissa jjhAyao' tRSNA rahita hote hue aura dharma dhyAna karate hue aura 'samAhiyassaggisihAvateyasA' samAdhivAle yAne upayogavAle aura agni zikhA ke samAna teja se yAne pramAva vizeSa se 'taboyapannAya jasoya vaDhA jAjvalyamAna usa nirgrantha jaina sAdhu kA tapa prajJA aura yaza baDhane lagatA hai etAvatA agnizikhA ke samAna prabhAva vizeSa rUpa tejase dedIpyamAna usa mahAmuni ke tapa prajJA aura yaza atyanta vRddhi ko prApta karate haiM isI taraha usa nigrantha jaina muni ke pAMca mahAvatoM kA prabhAva batalAte haiM--'disodisaM'NaMtajiNeNa tAiNA' sabhI ekendriyAdi bhAva dizAoM meM ananta kevalajJAna yukta jinendra vidvAna samayakALanA jJAtA ane nata arthAt vinayukta sarvottama yatidharma arthAt kSamA dayA mArdavAdi guNone bhajavAvALA te nirgastha jaina sAdhu mahAmuni hovAthI sarvazreSTha zrabhAra 43vAya che. tethI / 'viNIyatAissa muNissa jhAyao' tRSNAhita 42 mana ma dhyAna uzana mana samAdhi maryAt 5yA 'samAhiyassaggisihAvateyasA' mAminI zimA s2|| tethI se prabhAvizeSathI pakSyamAe ye nizra- muninA 'tavoya pannA ya jaso ya vaDhai / / 5 / / ta5 prajJA mane yaza qdhA sAge cha. seTa , minI zimA sarakhA prabhAvavizeSa tejathI atyaMta dedIpyamAna e mahAmuninA tapa prajJA ane yaza atyaMta rIte vadhatA rahe che. e ja pramANe e nircanya muninA pAMca mahAvratano prabhAva matAve che. 'disodisaM'NaMtajiNeNa tAiNA' madhI 24 mendriyAhi lAzayamA manata zrI sAgasUtra :4 Page #1185 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1174 AcArAMgasUtre zAsu anantajinena -ananta kevalajJAnayuktajinendreNa bhagavatA trAyinA-anantAtmatrANakA jinendradevena 'mahavvayA khemapayA paveiyA' mahAvatAni sarvaprANAtipAtaviramaNAdi paJcamahAvratAni, kSemapadAni-paTkAyarakSAsthAnAni praveditAni-pratipAditAni santi, tAni ca paJcamahAvratAni 'mahAguru nissayarA uIriyA' mahAgurUNi mahApuruSadvArA AcIrNatvAd Aca. ritatvAd vA mahatvapUrNAni santi kApuruSairvA durvahatvAd gurutvayuktAni tAni bodhyAni, evaM ni:skarANi-anAdi karmabandhana paramparA'panayanasamarthAni tAni mahAvratAni udIritAnibhagavatA AviSkRtAni prakaTitAni santi, tAni punaH kIdRzAni ? iti dRSTAnnadvArA pratipAdayannAha 'tameva teuttidisaM pagAsagA' tama iva teja:-yathA tejaH tamo'ndhakAraM nAzayati bhagavAn tIrthakara arthAt ananta AtmatrANakartA jinendra devane sarva prANAtipAta viramaNa vagairaha pAMca mahAvratoM ko aura kSemapada yAne SaTakAya arthAtU pRthivI. kAyika akAyika vagairaha ekendriya aura dIndriya trIndriya caturindriya tathA paJcendriya rUpa SaTakAya jIvoM kI rakSA karane ke sthAnoM ko pratipAdita kiyA hai aura 'mahavvayA khemapayA paveiyA' ve paJca mahAvrata arthAt sarva prANAtipAta viramaNa mRSAvAdaviramaNa adattAdAnaviramaNa sarvavidha maithuna parityAga tathA sarvavidha parigraha parityAga rUpa paMca mahAvatoM ko mahApuruSa dvArA Acarita hone se atyanta mahattva pUrNa samajhA jAtA hai athavA kAyara puruSoM dvArA durvaha hone se gurutva zAlI yAne atyanta gaurava yukta mAne jAte haiM evaM ina pAMca mahAvratoM ko 'mahA. guru nissayarA uIriyA' bhagavAn zrImahAvIra svAmI vagairaha sarvatIrthakaroM ne niHsvakara banalAyA hai yAne anAdi karmabandhana paramparA ko dUra karane meM atyanta samartha kahA hai aura ina mahAvratoM ko dRSTAnta dvArA pratipAdana karate haiM ki 'tameva teutti disaM pagAsagA' jisa prakAra teja andhakAra ko nAza karatA hai aura tIna jJAnayuta lanendra taya 42 magavAn mana ta mAtbhatrAya 4tA nendradeva 'mahavvayA khemapayA paveiyA' sarva pratipAta virama vigere pAya mahArate ana ma54 pAya eTaleke pRthvIkAyika vigere ekendriya tathA dvIndriya trIndriya ane caturiMdriya tathA paMcendriya rUpaSakAya nI rakSA karavAnA sthAne pratipAdita karela che. ane e pAMca mahAvrata arthAt sarvaprANAtipAta viramaNa mRSAvAda viramaNa, adattAdAna viramaNa ane savidha bhaithuna 52tyAya tathA savidha pariyaDa parityAga 35 pAya mahAtAne 'mahAgurU nissayae uIriyA' maDA535 3 / 21 Ayarita DAvAthI satyata ma bhanAya che. 4241 kAyara purUSa dvArA durvaha hovAthI gurUtvazAla arthAt atyaMta gauravayukta mAnela che ane A pAMca mahAvatene vItarAga bhagavAna zrI mahAvIra svAmI vigere tIrthakaroe nisvakara kahe che, arthAt anAdi karma baMdhana paraMparAne dUra karavAmAM atyaMta zaktizALI kahA cha. se mAnatAne TAntA matAve cha. 'tameva te utti disaM pagAsagA' 2 pramANa zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1186 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 gA. 6-7 a. 16 vimuktAdhyayanam tathA tridizam-adhistiryagrupadiktrayam prakAzayati ca evam etAnyapi ahisAdi pazcamahAvatAni AtmasambaddhAnAdikAlika karmavandhanaM troTayanti lokatraye prakAzaM kurvanti ceti bhaavH| tathA ca SaTakAyarakSaka-ananta kevalajJAni jinendraNa ekendriyAdi bhAvadikSusthita jIvarakSArtha tatsambaddhAnAdi karmabandhanatroTanAya pazca ahiMsAdi mahAvatAni prakaTitAni atha ca tejasA andhakAra iva mahAvratena karmaparamparA vinazyati kama malarahitatvAda nirmalajJAnavAn mAtmA ca lokatrayaprakAzako bhavatIti bhAvaH // 6 // mUlam-siehiM bhikkhU asie parivae, asajjamitthIsu caijjapUyaNaM / aNistio logamiNaM tahA paraM, namijaI kAmaguNehiM pNddie||7|| chAyA-sitaiH bhikSuH asitaH parivrajeta, asajan strISu tyajeta pUjanam / anizritaH lokamimaM tathAparaM na mIyate kAmaguNaiH paNDitaH // 7 // dizA yAne ardhva-upara nIce aura tiryaka rUpa tInoM dizAoM ko prakAzita karatA hai isI prakAra ye bhI ahiMsAdi pAMca mahAvrata AtmA meM saMsakta anAdi kAlika karmaSandhana ko tor3ate haiM aura tInoM lokoM meM prakAzita karate haiM isa prakAra SaTUkAya jovoM ke rakSaka ananta kevalajJAnI bhagavAn ne ekendriyAdi bhAva dizAoM meM vartamAna jIvoM ke rakSArtha tatsaMbaddha anAdi karma bandhanoM ko tor3ane ke liye ahiMsAdi pAMca mahAvatoM ko prakaTa kiyA hai aura jisa taraha teja se andhakAra dUra ho jAtA haiM isI prakAra ina paMca mahAvatoM se karma paramparA bhI naSTa ho jAtI hai aura AtmA karmamala se rahita hone se nirmalajJAnavAna hokara tInoM lokoM kA prakAzaka ho jAtA hai isa prakAra ahiMsA arthAt sarvavidha prANAtipAta viramaNa vagairaha paJca mahAvratoM kA mahatva batalAkara aba ahiMsAdi paMca mahAvrato kI zuddhi ke liye Age batalAte haiM-'siehiM bhikkha asie paricae' pUrvokta ahiMsAdi paJca mahAvrata zuddhi ke liye mUlaguNoM ke nirUpaNa teja aMdhArAne nAza kare che. ane traNadizA arthAt urva--upara nIce ane tiryaku rUpa traNe dizAone prakAzita kare che. e rIte A ahiMsAdi pAMca mahAvrata AtmAmAM saMsakta anAdikALanA karmabaMdhanane toDe che. ane traNe lokomAM prakAzita kare che. e pramANe ja kAya chanA rakSaka anaMta kevaLajJAnI jInendra bhavAne ekendriyAdi bhAva dizAomAM vartamAna jI nI rakSA mATe tatsaMbaddha anAdi karmabaMdhanene teDavA mATe ahiMsAdi pAMca mahAvratone pragaTa karela che. je pramANe tejathI aMdhakAra dUra thaI jAya che eja pramANe pAMca mahAvratAthI karmaparaMparA paNa nAza thaI jAya che. ane AtmA kamaLathI rahita thavAthI nirmaLa jJAnavAna thaIne traNe lokone prakAza ApanAra thaI jAya che. e ja pramANe ahiMsA arthAt sarvavidha prANAtipAta viramaNa vigere pAMca mahAvratanuM mahatva batAvIne have ahiMsAdi pAMca mahAvratanI zuddhi mATe kahevAmAM Ave che.-pUrvokta ahiMsAdi pAMca mahAbatanI zuddhine mATe mULa guNonuM nirUpaNa karIte have uttara guNonuM nirUpaNa karavA zrI sAgasUtra :4 Page #1187 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1176 AcArAMgasUtre TIkA sampati pUrvoktAhiMsAdi paJcamahAvratazuddhayartham mUlaguNanirUpaNAnantaram uttaraguNAn prarUpayitumAha- 'siehiM bhikkhU asie parivvae' sitaiH- karma gRhapAzabaddhaiH manuSyaiH karmaNA rAgadveSAdi nibandhanagRhajAlapAzena vA baddhAH gRhasthapuruSAH anyatIrthikA vA sitA ityucyate, 'Sibbandha ne ktapratyayaH taiH saha asitaH - avaddhaH taiH sArddha saMgamakurvANaH bhikSuHbhAvasAdhuH parivrajet - saMyamAnuSThAnazIlaH san vicaret saMyamagrahaNaM kRtvA viharedityarthaH, tathA 'asajjamitthI caijja pUyarNa' strISu yuvatikAminISu asajana - asaktaH san Asakti varjayitvetyarthaH strINAM saMga tyaktvA iti bhAvaH tyajet pUjanam - mAnasammAnAdarAbhilASaM parityajedityarthaH evam 'aNi ssio logamiNaM tahA paraM' anizritaH - abaddhaH, strIviSaya karane ke bAda aba uttaraguNoM kA nirUpaNa karane ke liye kahate haiM - sita yAne karmarUpa gRhapAzoM se baMdhe hue manuSya athavA rAgadveSAdi nibandhana gRha jAla pAza rUpa karma se baMdhe hue gRhastha puruSa yA anyatorthika loga sita kahalAte haiM kyoMki 'SiJ bandhane' isa prakAra bandhanArthaka Siv dhAtu se kta pratyaya karane para mUrdhanyaSakAra ko dantyasakAra kara dene para sita zabda banatA hai jisakA artha 'bandhA huA' yaha artha hotA hai isaliye una karma rUpa gRhapAza se baMdhe hue puruSoM ke sAtha tathA asita arthAt karma rUpa gRhapAza se nahIM baMdhe hue puruSoM ke sAtha saMgati nahIM karate hue nirgrantha jaina sAdhu vihAra kareM yAne saMyama anuSThAna zIla hokara vicare arthAt saMyama ko grahaNa kara bihAra kareM tathA 'asajja mitthIsu caijapUyaNaM' yuvatI kAminI striyoM meM Asakti ko chor3akara yAne striyoM kA saMga tyAga kara pUjana-mAna sammAna AdarAbhilASa ko chor3a de tathA anizrita yAne abaddha hokara arthAta strI viSaya kA saMsarga rahita hokara 'aNissio logamiNa tahAparaM' isa loka ko yAne isa janma meM tathA paraloka , bhATe he che- 'siehiM bhikkhu asie parivvae' sIdeta arthAt 435 zRDapAzothI gaMdhA. cela manuSya athavA rAgadveSAdi nimadhana gRhajALa pAzarUpa karmathI badhAyela gRhastha purUSa ai anya tIrtha bana sita devAya che, ma hai 'pitra bandhane' se rIte dhanArtha SiJ dhAtune 'kta' pratyaya lAvADavAthI ane mUrdhanyaSa kArane daMtI karavAthI 'sita' zabda ane che, jenA arthoM badhAye e pramANe thAya che, tethI e karUpa gRhupAzathI badhAyela purUSonI sAthe tathA asita arthAt karUpa gRhapAzathI na baMdhAyela purUSonI sAthe saMgati karyAM zivAya nintha munie vihAra karavA, eTale ke saMyamAnuSThAnazIla thaIne vicaravu arthAt sayabhane zraDa purIne vihAra 42v| tathA 'asajja mitthIsu caijjapUyaNaM' yuvatI kAminI zriyAmAM Asakti cheDIne eTale ?-nniyAnA sa'ga tyajIne pUjana-mAna sanmAna mane sAharanI malisArAne chor3I hevI tathA 'aNihisao logamiNa tahAparaM' anizrita arthAt amRddha thaIne arthAt sIsa badhI sa saganA tyAga karIne A lekane arthAt A zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1188 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 gA0 7-8 a. 16 vimuktAdhyayanam saMsargarahitaH san imaM lokam-etallokama, asmin janmani tathA paralokam-paraloke svargAdAvityarthaH aihalaukikapAralaukika sukhaviSayAzArahitaH san 'na mijjaI kAmaguNehi paMDie' evaM bhUtaH sAdhuH kAmaguNaiH-manojJazabdAdibhiH na mIyate-na paricchidya te, no pratibadhyate ityaryaH, ata eva sa bhAvasAdhuH priyamanojJazabdAdInAM kaTupariNAmadarzitvAt paNDita ityucyate paNDA-sAMsArikaviSayabhogatRSNArahitA mokSaviSayiNI buddhiH saMjAtA asyeti paNDitazabdavyutpattiH 'tArakAdikhAda itmatyayo bodhyaH tathA ca sAdhuH karmapAzabaddhagRhasthAnyatIthikAdi samparkarahitaH strI saMsargarahitazca bhUtvA vicareta, tathA saH svasatkArAdi--abhilA. SAmapi na kuryAt, evameva aiDalaukikapAralaukikasukhakAmanApi no vidadhyAt, tathA manojJasvargAdi meM arthAt aihalaukika tathA pAralaukika sukhaviSaya kI AzA rahita hokara 'na mijaI kAmaguNehiM paMDie' nirgrantha jaina sAdhu kAmaguNoM se arthAt manojJa atyanta priya ramaNIya zabdAdi viSayoM se pratibaddha nahIM hotA hai isI. liye vaha bhAvasAdhu nirgrantha jaina muni mahAtmA priya manojJa zabdAdi ke kaTu pariNAma kA jJAtA hone se paNDita kahalAte haiM kyoMki paNDA arthAta sAMsArika viSaya bhoga tRSNA se rahita aura mokSa viSayiNI buddhi jisa ko utpanna ho jAtI hai usa ko paNDita kahate haiM isa prakAra paNDita zabda kI vyutpatti batalAyI gayI hai kyoMki paNDA zabda tArakAdigaNa meM paThita hone se 'tArakAdibhya itacU' isa sUtra se paNDA zabda se itac pratyaya hokara AkAra kA lopa hone se paNDita zabda banatA hai isaliye nirgrandha jaina sAdhu muni mahAtmA karmapAzoM se baddha gRhasthoM ke samparka se rahita hokara aura anya tIthikAdi ke samparka se bhI rahita hokara tathA strI ke saMsarga se bhI rahita hokara vihAra kareM aura apane satkArAdi kI abhilASA bhI nahIM janmamAM tathA paraleka svargAdimAM arthAta ahalaukika tathA pAralaukika sukha saMbaMdhI AzAne tyAga karIne nigraMtha muni kAmaguNothI arthAt manojJa atyaMta priyaramaNIya zabdAdi viSathI pratibaddha thatA nathI tethI te saMyamI sAdhu priya manejha zabdAdi viSanA kaTu pariNAmanA jJAtA pAthI 'na mijjai kAmaguNehi paMDie' 5Dita 4Aya che -5 arthAt sAMsArika viSaya bhoga tRNAthI rahita ane mekSa viSayikI buddhi jene utpanna thAya che tene paMDita kahevAya che. A rIte paMDita zabdanI vyutpatti batAvela che, kemake 5 / 26 tA2mA 49 pAthI 'tArakAdibhya itaca' 2 // sUtrayI 53254ii Itaca pratyaya thaIne AkArano lepa thavAthI paMDita zabda bane che, tethI nindamunie karma pAzathI baddha grahasthanA saMparkathI rahita thaIne ane anya tIrthika dinA saMparkathI paNa rahita thaIne tathA strInA saMsargane tyAga karIne vihAra kare, ane pitAnA satkAra vigerenI abhilASA paNa karavI nahIM', eja pramANe nizvamunie ehalaukika tathA pAra A0 148 zrImAyA sUtra:4 Page #1189 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasUtre zabdAdiviSayeSvapi pratibaddho na bhavet teSAm manojJazabdAdiviSayANAM kaTuvipAkadarzitvAt paNDitaH sa ucyate iti bhAvaH // 7 // mUlam - tahA vimukkassa parinnacAriNo, dhiImao dukkhakhamasta bhikkhuNo / vijjhaI jaMsi malaM purekaDaM samIriyaM ruppamalaMva joiNA ||8|| 1178 chAyA - tathA vimuktasya parijJAcAriNaH, dhRtimataH duHkhakSamasya bhikSukasya / vizudhyati yasya malaM purAkRtaM samIritaM rUpyamalamiva jyotiSA | 8 || TIkA samprati udAharaNadvArA pUrvoktaM spaSTayitumAha - ' tahA vimukassa parinacAriNo' tathA - tena prakAreNa mUlottaraguNadhAritvarUpeNa vimuktasya nissaGgasya evaM parijJAcAriNaHjJAnapUrvaka kriyA caraNazIlasya 'dhiImayo dukkhakhamassa bhikkhuNo' dhRtimataH - dhairyavAn -dukha:kSamasya - duHkha sahanazIlasya - asAtAvedanIyodayarUpodIrNaduHkhaM sahamAnasyetyarthaH, na tannimittaM kareM isI prakAra nirgrantha jaina sAdhu muni mahAtmA aihalaukika tathA tathA pAralaukika sukhoM kI kAmanA bhI nahIM kareM evaM manojJa priya zabdAdi viSayoM meM bhI pratibaddha nahIM ho kyoMki una manojJa priya zabdAdi viSayoM ke kaTu pariNAma kA jJAtA hone se nirgrantha jaina sAdhu muni mahAtmA paNDita kahalAte haiM isa prakAra nirgrantha jaina muni kA parama mahattva batalAyA gayA hai kyoMki nirgrantha jaina muni gaNa ahiMsAdi paJca mahAvratoM kA saMyama pUrvaka sevana kara tathA atyanta tyAgI hokara saMyama kA acchI taraha se pAlana karanevAle mAne jAte haiM / aba uparyukta viSaya ko udAharaNa dekara spaSTa karane ke liye kahate haiM- 'tahA vimuksa paricAriNo' tathA uparyukta rIti se arthAt mUlottara guNoM kA dhAraNa karanevAle hone se vimukta arthAt saMga rahita hokara tathA parijJAcArI yAne jJAnapUrvaka kriyA kA AcaraNazIla aura 'dhiImao dukkhakhamassa bhikkhu No' dhairyazAlI tathA duHkhakSama yAne duHkhoM ko sahana karanevAle arthAt asAtA laukika sukhAnI IcchA paNa rAkhavI nahIM. temaja manejJa priya zabdAdi viSayamAM paNa pratikhaddha thavu' nahIM. kemake e maneAjJa priya zabdAdi viSayAnA kaDavA pariNAmanA jANukAra hAvAthI nirdhAMejainamuni paDita kahevAya che. A pramANe nientha muninu' uttama mahatva khatAvela che kemake nigrantha munigaNa ahiM'sAdi pAMca mahAtrAnuM saMyama pUrvaka sevana karIne tathA atyaMta tyAgI thaIne sayamanuM sArI rIte pAlana karavAvALA mAnela che. huve uparokta viSaya ne udAharaNa ApIne spaSTa karavA mATe sUtrakAra kahe che'taa vimukkA pariNNacAriNA' tathA uparokta rIte arthAt bhUkheottara gulAne dhAraNa 42vA vALA hAvAthI vimukta arthAt ni:saMga thaine tathA parijJAcArI arthAt jJAnapUrNAMka chiyAnu N mAyaragu 4ranAra hovAthI bhane 'dhiImao dukkhakhamassa bhikkhuNo' dhairyazAlI tathA duHkha kSama arthAt duHkhAne sahana karavAvALA arthAt asAtA vedanIya uDDayarUpa udhaiNu zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1190 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 gA0 8-9 a. 16 vimuktAdhyayanam vaiklavyamupagacchataH na vA asAtAvedanIyopazamArtha vaidyauSadhAdikaM gaveSayataH bhikSukasya-bhAvasAdhoH 'visujjhaI jaMsi malaM purekarDa' vizudhyati-apagacchati dUrI bhavati ityarthaH yasya purAkRtam-pUrvopArjitaM malaM-karmarUpaM malaM tasya dUrI bhavatIti zeSaH, tadeva dRSTAntenAha 'samIriyaM rUppamalaM va joDaNA' jyotiSA-agninA samIritam-AdhmAtaM, rUpyamalam-rajatamalam ivayathA dUrI bhavati tathaiva sAdhorapi tapaH saMyamAdidvArA karmamalam apagacchati, tathA ca yathA agniH rajatamalaM bhasmasAt kRtvA rajataM nirmalaM karoti tathaiva sarva saMsargarahitaH jJAnapUrvaka kriyAkArI dhairyavAn parISahopasargasahiSNuH sAdhako'pi tapazcaryAsaMyamAdi sAdhanAdvArA AtmasaMbaddhaM karmamalaM nirAkRtya AtmAnaM vizuddhIkRtya nirmalaM karotIti bhAvaH // 8 // vedanIya udaya rUpa udIrNa dAkha ko sahana karane vAle arthAt asAtA vedanIyodaya rUpa udIrNa duHkha nimittaka vaiklavya ko nahIM prApta karanevAle aura usa asAtA vedanIya udaya rUpa udIrNa duHkha kI zAnti ke liye vaidya auSadhAdi kI bhI gaveSaNA nahIM karanevAle usa bhikSuka yAne nirgrantha jaina mAdhu ko 'viplujaI jaMsi malaM purekarDa' pUrvopArjita karma rUpa mala Apa se Apa hI dUra ho jAtA hai isI bAta ko dRSTAnta dvArA samarthana karate haiM 'samIriyaM rUpamalaMva joiNA' jisa prakAra agni se AdhmAta hokara rUpyamala yAne rajata kA mala dUra ho jAtA hai isI prakAra nigrantha jaina sAdhu kA bhI tapasaMyamAdi dvArA karmamala dUra ho jAtA hai arthAt jisa taraha agni rajata mala ko bhasma kara yAne jalAkara rajata ko nirmala kara detA hai isI taraha nirgrantha jaina sAdhu rUpa sAdhaka bhI sabhI prakAra ke saMsarga se rahita hokara jJAna pUrvaka kriyA karanevAle tathA dhairyavAn aura parISaha upasargoM kA sahanazIla hokara tapazcaryA saMyamAdi sAdhanA dvArA Atma saMbaddha karmamala ko haTAkara AtmA ko vizuddha kara nirmala kara detA hai isa prakAra ruupyaaduHkhane sahana karavAvALA eTale ke-asAtA vedanI daya rUpa udIrNa duHkha nimitte vikaLa. tAne prApta thayA vinA ane e asAtA vedanIya udayarUpa udIrNa duHkhanI zAMti mATe vaidya auSadhAdinI paNa anveSaNa na karavAvALA e bhikSuka nircantha sAdhune pUrvopArjIta kamarUpa maLa pitAnI meLe ja dUra thaI jAya che. A vAtane daSTAMtathI samajAvavA sUtrakAra kahe che 'visujjhaI jaMsi malaM purekarDa' re pramANe mamiyI tAthI 30yama arthAt sonAhAnA maLa dUra thAya che. e ja pramANe nircantha munine paNa tapa saMyamAdithI karmamaLa dUra thaI jAya che. arthAta jema agni sonAcAMdInA maLane bhasma karI nAkhe che. eTale ke maLane mAnA sonA yahIna ni manAvI hecha. 1 pramANe 'samIriyaM ruppamalaM va joiNA' 8 | nigraMtha munirUpa sAdhaka paNa badhA prakAranA saMsarga rahita thaIne jJAnapUrvaka kriyA karavAvALA dhiryavAna parISaha upasargonA sahanazIla thaIne tapazcaryA saMvamAdi sAdhanA dvArA AtmAne lAgela karmamaLane DarAvIne AtmAne vizuddha karIne nirmaLa karI de che. A pramANe zrI sAgasUtra :4 Page #1191 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1180 AcArAgasUtre mUlam-se hu parinnAsamayaMmi vaTTaI, nirAsase uvarayamehuNA cre| bhUyaMgame junnatayaM jahA cae, vimuccaI se duhasijamAhaNe // 9 // chAya-sa hi parijJAsamaye vartate, nirAzaMsaH uparataH maithunAt caret / bhujaMgamaH jIrNatvacaM yathA tyajet vimucyate sa duHkhazayyAto mAhanaH // 9 // TokA-'samprati bhujaGgatvagadhikAramuddizya prarUpayitumAha-'se hu parinnAsamayaMmi vaTTaI' sa hi-sa khalu bhAvasAdhuH parijJAsamaye mUlottaraguNadhArI piNDaiSaNAdhyayanArtha jJAnakaraNo yuktaH san vartate-pravartate ityarthaH, evam 'nirAsase uvazyamehuNAcare' nirAzaMsa:-aihalaukikapAralaukikAzaMsArahitaH, maithunAd-viSayabhogAd uparataH-virataH, hiMsAviratyAdi paMcamahAvratadhArI caivaMbhUto bhikSuH caret-saMyamamArge vicaredityarthaH tathA ca 'bhuyaMgame junnatayaM jahA cae' yathA bhujaGgamaH sarpaH jIpatvacam-kaJcukara tyajati muktvA nirmalo bhavati tathA 'vimuccaI se duhasijamAhaNe' vimucyate-vimukto bhavati saMsArabandhanarahito bhavati sa mAhana:-ahiMsAdhupadhikAra kI vaktavyatA sampanna ho gayI // 8 // __ aba bhujaGgatvagadhikAra ko uddezyakara batalAte haiM-'se hu parinnA samayaMmi kaTTaI' jisa prakAra vaha pUrvokta nirgrantha jaina bhAvasAdhu parijJA samaya meM mUlottara guNoM ko dhAraNa karanevAlA piNDeSaNA kA adhyayana karane ke liye jJAna karaNa se yukta hokara pravRtta hotA hai isI prakAra 'nirAsase uvarayamehuNAcare' aihalaukika tabA pAralaukika AzaMsAmoM se rahita hokara aura viSaya bhoga rUpa maithuna se bhI virata hokara aura hiMsA virati vagairaha pAMca mahAvrata dhArI hokara bhikSu jaina sAdhu nirgandha saMyama mArga meM vicare yAne vihAra kareM isI bAta ko dRSTAnta dvArA samarthana karate haiM-'bhUyaMgame junnatayaM jahAcae' jisa prakAra bhujagama sarpa jIrNatvacA ko yAne purAne kaJcuka-kAcavAM ko chor3akara nirmala ho jAtA hai isI prakAra 'vimu. cca se duhasija mAhaNe' vaha mAhana yAne ahiMsAdi kA upadeSTA vaha nirgrantha jaina sAdhu saMsAra bandhana se rahita hone se nirmala hokara narakAdi bhava se mukta rUpyAdhikAranuM kathana samApta thayuM. 58 ve su dhArane udezana 4thana 42vAbhA yAva cha-'so hu parinnAsamayaMmi vaI' je pramANe e pUrvokta ninya muni parijJA samayamAM mUkSettara guNone dhAraNa karavAvALA piDeSaNAnuM adhyayana karavA mATe jJAna karaNathI yukta thaIne pravRtta thAya che. e ja pramANe 'nirAsase uvarayamehuNA care' mA bhane pArasI bhAza sAmAthI sahita dhana ane viSaya bhegarUpa maithunathI paNa virata thaIne ane hiMsA virati vigere pAMca mahAvrata dhArI thaIne nirgastha munie saMyama mArgamAM vicaravuM, arthAta vihAra kara, A vAta haTAnta dvArA samAvaqA De 2-'bhuyaMgame junnatayaM jahA cae' ma sugama-sa5 0 cAmaDIne arthAt junI kAMcaLIne choDIne nirmaLa thaI jAya che. e ja pramANe e mAhana marthAt mahisAnA upaheza sApanA2 me niyabhuna 'vimuccaI se duhasijjamAhaNe' zrI mAyAga sUtra :4 Page #1192 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 gA0 9-10 a. 16 vimuktAdhyayanam 1981 deSTA sAdhuH api nirmalo bhUtvA duHkhazayyAtaH-narakAdibhavAd vimucyate iti pUrveNAnvayaH tathA ca yathA sarpaH jIrNazIrNakancukaM tyaktvA tasmAt pRthagbhavati tathA paJcamahAvratayukto mahAmunirapi zAstroktakriyAyAH anuSThAtA maithunAtu sarvathA viratobhUtvA aihikAmuSmikasukhAbhilAparahitaH san narakAdiduHkharUpazayyAtaH karmabandhanAcca sarvathA vimukto bhavatIti bhAvaH // 9 // mUlam.-jamAhu ohaM salilaM apArayaM, mahAsamudaM va bhUyAhi duttaraM / ahe ya NaM parijANAhi paMDie, se ha muNi aMtakaDetti vucaI // 10 // chAyA-yamAhuH ogha salilam apAram mahAsamudramiva bhujAbhyAM dustaram / arthanaM ca parijAnIhi paNDitaH sa khalu muniH antakRd iti ucyate // 10 // TIkA-samprati samudrAdhikAramuddizya prarUpayitumAha-'jamAhu ohaM salilaM apArayaM mahAsamudaMba bhUyAhi duttaraM' yam-saMsAram mahAsamudramiva bhujAbhyAm-bAhubhyAm, dustaram-tarItu. mazakyam, evam apAram-duSpAram salilam-jalam apAra malasahitamityarthaH punaH kiM bhUtaho jAtA hai arthAt jisa taraha sarpa atyanta joNa zIrNa kaJcuka (kAMcavA) ko chor3akara usase alaga ho jAtA hai isI taraha pUrvokta ahiMsAdi paMca mahAvratoM se yukta hokara nindha jaina sAdhu zAstrokta kriyA kA anuSThAtA hone se maithuna se sarvathA virata hokara aihika tathA AmuSmika (pAralaukika) tukhoM kI abhilASA se rahita hone se narakAdi duHkha rUpa zayyA se aura karmabandhoM se sarvathA hI vimukta ho jAtA hai // 9 // aba antima samudrAdhikAra ko uddezya kara batalAte haiM-'jamAhu ohaM salilaM apArayaM mahAmuddava bhUyAhiduttaraM' jisa saMsAra ko mahApsamudra ke samAna donoM bAhoM se dustara yAne tairanA asaMbhava batalAyA hai aura apAra yAne duSpArasalila yAne apArajala sahita batalAyA hai tathA ogha yAne samudra ko jala samUha rUpa salila pravezAtmaka dravyaugha batalAyA hai aura saMsAra pakSa meM AzravaddhAra rUpa saMsAra baMdhanathI rahita thavAthI nirmaLa thaIne narakAdi bhavathI alaga thaI jAya che. arthAta jema sApa atyaMta junI kAMcaLIne cheDIne tenAthI alaga thaI jAya che. e ja pramANe pUrvokta ahiMsAdi pAMca mahAvratothI yukta thaIne nigraMthamuni zAstrokta kriyAnA anuSThAtA hovAthI mithunathI sarvatha rahita thaIne ahika tathA Amumika (pAralaukika) sukhanI abhilASAthI rahita hevAthI duHkha rU5 zasyAthI karma baMdhanothI sarvathA mukta thaI jAya chemAtA ve smudraadhi4|2ne dezAne 4thana 42 hai-'jamAhu ohaM salilaM apArayaM' ke prabhAra saMsArane mahAsamudranI jema banne hAthethI dustara eTale ke na tarI zakAya tevo kahela che, ane pAra na karI zakAya tevA apAra jala yukta kahela che, tathA ogha arthAta samudrane jaLa samUha rUpa salila pravezAtmaka dravyane samUhurUpa kahela che. tevI ja rIte saMsArane zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1193 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1982 AcArAMgasUtre mityAha-oghaM jalasamUharUpam salilapravezAtmaka dravyaugham , saMsArapakSe tu AzravadvArarUpaM bhavaugham, evaM mithyAtyAdirUpam apArasalilaM bodhyam ata eva saMsAro'yaM dustaro bodhyaH ityevaM dustaraM saMsAraM tIrthakRto bhagavantaH gaNadharaprabhRtayo vA AhuH- uktavantaH, tasmAt 'ahe ya NaM parijANAhi paMDie, se hu muNI aMtakaDetti vuccai' atha ca khalu tasmAt kAraNAt enamsaMsAram he ziSya ! parijAnIhi-tvaM jJaprajJayA jJAtvA pratyAkhyAnaprajJayA pratyAcava, pratyAkhyAnaM kuru, enaM saMsAra samudraM parihara ityarthaH, sa kila bhAvasAdhuH paNDitaH-sadasadvivekajJaH muniH antakRt-karmaNo'ntakRducyate iti bhAvaH tathA ca mahAsamudravat saMsArArNavodurgamadusturazca vartate tasmAt he ziSya ! tvam etatsaMsArasvarUpaM jJaprajJayA jJAtvA pratyAkhyAnaprajJayA tasya parityAgaM bhAzaidha batalAyA hai evaM mithyAtvAdi rUpa apArasalila kahA hai isaliye yaha saMsAra atyanta dustara mAnA jAtA hai isa prakAra isa saMsAra rUpa samudra ko bhaga. vAn zrI mahAvIra svAmI ne dustara kahA hai athavA gautamAdi gaNadharoM ne isa saMsAra rUpa samudra ko ukta rIti se dustara batalAyA hai isaliye 'aheya NaM parijANAsi paMDie se muNI aMtakaDetti buccaI' he ziSya ! tuma isa saMsAra ko jJaprajJA se jAnakara pratyAkhyAna prajJA se pratyAkhyAna karo yAne isa saMsAra rUpa samudra ko dustara samajhakara choDa do, kyoMki vaha nigrantha jaina sAdhu paNDita yAne sadasada vivekajJa hotA hai arthAt kauna acchA hai aura kauna burA hai aisA jAna ne vAlA hotA hai isaliye vaha jaina muni mahAtmA antakRta yAne karma ko anta karanevAlA kahalAtA hai arthAt mahA samudra ke samAna yaha saMsArArNava atyanta dustara mAnA jAtA hai isaliye he ziSya ! tuma isa saMsAra ke svarUpa ko jJaprajJA se jAnakara pratyAkhyAna prajJA se usa kA parityAga kara do, isa prakAra se 'mahAsamudaMva bhUyAhi duttaraM' makhara vA235 sapo ma cha, tathA bhiyAvA35 apAra salilavALe kahela che. tethI A saMsArane atyaMta dustara mAnela che, A rIte A saMsAra rUpa samudrane vItarAga bhagavAna zrI mahAvIra svAmIe dustara kahela che. athavA gautamAdi gaNudharee A saMsArarUpa samudrane ukta prakArathI dustara kahela che. tethI he ziSya! tame A saMsArane jJaprajJAthI jANIne tenuM pratyAkhyAna karo arthAt A saMsArarUpa samudrane dura samalane chosI hai| bhale 'aheya NaM parijANAhi paMDie' se niyanyamuni 5Dita arthAta sadasada vivekajJa kahevAya che arthAt zuM sAruM che ane zuM kharAba che. te samajanAra hoya che. tethI se hu muNI aMtakaDe tti vuccai // 10 // ' ye niyanthamuni matakRta arthAt 4ma aMta karavAvALA kahevAya chearthAt mahAsamudranI jema A saMsAra sAgara atyaMta hustara mAnela che. tethI he ziSya! tame A saMsAranA svarUpane jJaprajJAthI jANune pratyA zrI sAgasUtra :4 Page #1194 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marmaprakAzikA TIkA zrutaskaMdha 2 gA0 1 a. 16 vimuktAdhyayanam kuru, anena prakAreNa saMsAratyAgakartA paNDito mahAmuniH karmaNAmantakRd bhavatIti bhAvaH // 10 // mUlam-jahAhi baddhaM ihamANavehiM, jahA ya tesiM tu vimuka aahie| ahAtahA baMdhavimukta je viU, se hu muNI aMtakaDetti vucaI // 11 // chAyA-yathA hi baddham iha mAnavaiH, yathA ca teSAM tu vimokSa: AkhyAtaH / ___ yathA tathAbandhavimokSayoH yo vidvAn sa khalu munirantakRditi ucyate // TIkA-upayuktaviSayameva spaSTaya nAha-'jahAhi baddhaM imANa vehi yathA-yena prakAreNa mithyAtvAdinA khalu baddham-prakRtisthityAnubhAgAdinA AtmasambaddhaM karma iha-asmin saMsAre mAnavaiH manuSyaiH mithyAtvAdinA baddhaM kriyate kRtaMga, atha ca 'jahA ya tesiM tu vimukka pAhie' yathA-yayA rItyA khalu teSAM kila AtmasaMbaddhakarmaNAM vimokSaH-bandhanAd vimuktirUpo mokSaH saMsAra kA tyAga kartA paNDita mahAmuni nirgrantha jaina sAdhu karmo ko anta karanevAlA hotA hai // 10 // upayukta viSaya ko hI spaSTa rUpa se nirUpaNa karate haiM-yathA yAne jisa taraha mithyAtva vagairaha se arthAt isa saMsAra meM mAnava prakRti sthityAdi se karma ko baddha yAne Atma saMbaddha karate haiM aura kara cuke haiM evaM jisa rIti se una Atma saMbaddha karmo kA vimokSa hotA hai arthAta bhagavAna zrI mahAvIra svAmI ne yA gautamAdi gaNadharoM ne una Atma saMvaddha karmoM ke bandhana se vimukti rUpa mokSa batalAyA hai tathA usI prakAra jisakA jo svarUpa hai usa kA usa svarUpa ko yAne karmabandha aura karmabandha mokSa kA vAstavika svarUpa ko jo vidvAn muni jAna letA haiM vaha nintha bhAva sAdhu jaina muni mahAtmA karmoM kA anta karane vAlA kahalAtA hai, etAvatA isa saMsAra meM jIvAtmA Asrava kA sevana kara khyAna prajJAthI tene tyAga karIde A pramANe saMsArano tyAga karanAra paMDita mahAmuni evA nircandamuni karmonA aMta karavAvALA thAya che. je 10 uparokta viSayane ja spaSTa rUpathI nirUpaNa karatAM kahe che-je pramANe mithyAtva vigerethI arthAt saMsAramAM mAnava prakRti sthityAdithI kamane baddha arthAt AtmasaMbaddha kare che. ane karI cUkela che. ane je rIte e Atma saMbaddha karmone chuTakAro yAne mekSa thAya che. arthAt tIrthakara bhagavAna vItarAga svAmIe athavA gautamAdi gaNadharoe e AtmasaMbaddha karmonA baMdhanathI vimuktirUpa mokSa mArga batAvela che. e ja pramANe jenuM je svarUpa che, tenA te svarUpane eTale ke karmabaMdha ane karma mokSanA vAstavika svarUpane je vidvAna muni jANe che. e nirgastha bhAvasAdhu karmonA aMta karavA vALA kahevAya che, kahevAne bhAva e che ke-A saMsAramAM jIvAtmA AsavanuM sevana karIne je pramANe karmane bAMdhe che. arthAta pitAnA AtmAthI e kamane saMbaddha kare che eja pramANe samyaka zrI sAgasUtra :4 Page #1195 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArAMgasa AkhyAtaH tIrthakRbhiH gaNadharairvA kathitaH, 'prahAtahA baMdhavimukta je vija' yathA tathA-yasya yatsvarUpaM tasya tatsvarUpaM bandhavimokSayoH-karmabandhaH karmabandhamokSayorvAstavikasvarUpa yo vidvAn-veda jJAtavAn 'sehumuNI aMtakaDetti vuccaI' sa hi-sa khalu bhAvamuniH antakRt-karmaNo'ntakRditi ucyate, etAvatA asmin saMsAre jIvAtmA AsravasevanaM kRtvA yathA karma baddhavAn tathaiva samyagjJAnadarzanacAritrArAdhanA dvArA tatkarmabandhanAt muktobhavitu marhati, ataeva yo muniH karmabandhamokSayoH yathArthaH svarUpaM jAnAti sa nUnaM karmaNAmanta kRd bhavatIti phalitam / / 11 / / mUlam-imami loe parae ya dosuvi, na vijaI baMdhaNajasta kiNcivi| se hu nirAlaMbaNAmappaiTThie, kalaMkalIbhAvapahaM vimuccai // 12 // timi / vimuttI samattA / AcArAGgasUtraM samAptam // 12 // chayA-asmina loke parasmin ca dvayorapi na vidyate bandhanaM yasya kizcidapi / sa khalu nirAlambanamapratiSThitaH kalaMkalIbhAvapathAd vimucyate / / 12 / / iti bravImi / vimuktiH samAptA / AcArAgasUtraM samAptam / // 12 // TIkA-atha SoDazAdhyayanavimuktivaktavyatAzeSAMza mupasaMharamAha-'imami loe parae ya dosuvi na vijaI baMdhaNajassa kiMcivi' asmin loke-etalloke, paratra ca-parasmin loke ca dvayorapi-ihalokaparalokayorityarthaH yasya-janasya kizcidapi bandhanaM rAgadveSAdijanyaM karmavandhanaM na vidyate-nAsti se hu nirAlaMbaNamappaiTThie' sahi-sa khalu janaH nirAlambana:AlampanarahitaH, etallokaparaloka sukhaprAptyAzArahitaH sana ityarthaH, apratiSThita:-na kvacidapi pratibaddhaH, azarIrI bhUtvetyarthaH 'kalaMkalIbhAvapahe vimuccaI' kalaMkalIbhAvapathAtjisa prakAra karma ko bAndhatA hai yAne apane AtmA se usa karma ko saMbaddha karatA hai usI prakAra samyagajJAna darzana cAritroM ko ArAdhanA dvArA usa karmabandhana se mukta ho sakatA hai ata eva jo nigrantha jaina muni karbhavandha aura karmabandha ke mokSa ke yathArtha vAstavika svarUpa ko jAna letA hai vaha nigrantha jaina muni avazya ho karmo ko anta karanevAlA hotA hai yaha sArAMza samajhanA cAhiye // 11 // aba solahavAM adhyayana kI vimukti vaktavyatA ke avaziSTa aMza kA upasaMhAra karate haiM-isa loka meM aura para loka meM yAne donoM lokoM meM jisa manuH jJAna darzana ane caritranI ArAdhanA dvArA e karma baMdhanathI chuTI zake che. aeva je nigraMthamuni karmabaMdha ane karmabaMdha karmanA mokSanA yathArtha vAstavika svarUpane jANI le che e nigraMtha muni jarUra karmonA aMta karanArA thAya che. eja A kathanane sArAMza che. 11aaaa have soLamA adayayananA bAkInA aMzane upasaMhAra karatAM sUtrakAra kahe che. A lekamAM ane paralekamAM arthAt baMne lekamAM je manuSyane kaMIpaNa rAgadveSAdi janya karma zrI sAgasUtra :4 Page #1196 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mamaMtra kAzikA TIkA zrutaskaM gha 2 gA0 11-12 a. 16 vimuktAdhyayanam 1985 kalalarUpasAMsArikagarbhAdiparyaTanamArgAd vimucyate-vimukto bhavati tathA ca lokadvayarAgadveSAdijanyakarmabandhanarahitaH sAMsArikapAralaukikasukhaprAptyAzArahitazca bhAvasAdhuH azarIrI. bhUlA garbhAvAsAdiparyaTanarahitaH sana mokSaM prApnoti etena lokadvayasukhecchArahitaH sAdhaka: sarvathA rAgadveSazunyaH apratibaddhaviharaNazIlo garbhAvAsajanmamaraNAdiklezarahitaH sana siddho yuddho muktazca bhavatIti bodhyam // 12 // 'ttivemi' iti ahaM gaNadharaH bravImi-kathayAmi, upadizAmi ityarthaH 'vimuttI sammattA' vimuktiH samAptA-vimuktinirUpaNaM samAptam 'AcArAMgasUtraM samAptam' AcArAgasUtramapi samAptam-paripUrNam // 12 // itizrI vizvavikhyAta-jagavallabha-prasiddhavAcakapaJcadazabhASAkalita-lalitakalApAlApakapravizuddhagadhapadhAnaikagranthanirmApaka-vAdimAnamardaka-zrI-zAhU chatrapatikolhApurarAjapradatta-'jainazAstrAcArya-padavibhUSita-kolhApurarAjaguru-bAlabrahmacArI jainAcArya jainadharmadivAkara-pUjyazrI-ghAsIlAla-vrativiracitAyAM zrI AcArAMgasUtrasya dvitIyazrutaskandhasya marmaprakAzikA khyAyAM vyAkhyAyAM vimuktinAmakam SoDazam adhyayanaM samAptam // 16 // jya kA kucha bhI rAgadveSAdi janya karmabandhana nahIM hai vaha manuSya nirAlambana yAne Alambana rahita hokara arthAt isa loka aura paraloka ke sukha prApti kI AzA rahita hokara apratiSThita hotA huA yAne kahIM bhI pratibaddha nahIM hokara arthAt azarIrI hokara kalaMkalIbhAva patha se yAne kalala rUpa sAMsArika garbhAdi paryaTana mArga se vimukta ho jAtA hai etAvatA donoM loko ke rAgadveSAdi janya karmabandhana se rahita hokara aura sAMsArika tathA pAralaukika sukha kA prAtyAzA rahita hokara vaha nirgrantha jaina muni mahAtmA azarIrI hokara aura garbhAvAsAdi paryaTana rahita hokara mokSa ko prApta karatA hai arthAt lokadvaya kI sukhecchA se rahita hokara sAdhaka jaina muni sarvathA rAgadveSa se zunya hokara apratibaddha viharaNa zIlavAlA yAne ve rokaToka saba jagaha vihAra karanevAlA jaina muni garbhAvAsa baMdha nathI te manuSya nirAlaMbana eTale ke AlaMbana arthAt baMdhana rahita thaIne eTale ke A leka ane paralokanA sukha prAptinI AzA rahita thaIne apratiSThita thaIne arthAta kyAMya paNa pratibaddha thayA vinA arthAt azarIrI thaIne kalaMka rUpa bhAvapathathI arthAta kalaMkarUpa sAMsArika garbhAdi paryaTana mArgathI mukta thaI jAya che. eTale ke bane lekanA rAgadveSAdi janya karmabaMdhanathI chUTI jaIne A saMsAra saMbaMdhI tathA paraloka saMbaMdhI sukhanI prAptinI AzAne cheDI daIne e nigranthamuni azarIrI thaIne tathA garbhAvAsa vigere paryaTana rahita thaIne sAdhakamuni sarvathA rAgadveSa zUnya thaIne apratibaddha vitaraNa zIla arthAta rakaTeka vinA saghaLe sthaLe vihAra karavAvALA nircanyamuni garbhavAsAdi zrI mAyArAgasUtra :4 Page #1197 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1186 AcArAMgasUtre janma maraNAdi kleza se rahita hokara siddha buddha aura mukta ho jAtA hai 'ttivemi' aisA mai gaNadhara kaha rahA hUM yAne upadeza detA hUM isa prakAra yaha 'vimuttI samattA' solahavAM adhyayana rUpa vimukti nirUpaNa samApta ho gayA / // 12 // zrIjainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAla vraticiracita AcArAMgasUtra ke dUsare zrutaskaMdha kI marmaprakAzikAvyAkhyA meM vimukti nAmakA solahavAM adhyayana samApta // 16 // AcArAGga sUtra bhI samApta ho gayA // janma maraNanA kalezeAthI rahita thaine siddha, yuddha ane mukta thaI jAya che, A pramANe huM gaNadhara kahuM chuM. arthAt upadeza karU chuM. // 12 // zrIjainAcAya . jainadharmAdivAkara pUjyazrI ghArmIlAla tiviracita AcArAMgasUtranI khIjA zrutadhanI mA~prakAzikA vyAkhyAmAM vimukti nAmanuM soLamuM adhyayana samApta // 16 // // AcArAMga sUtranuM bhASAMtara samApta // zrI AcArAMga sUtra : 4 phra Page #1198 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zeTha zrI zrImAna zAMtIlAla bhAI ceAbhagubhAI ajamerAnA jIvananA TUMka paricaya zrI zAMtilAla cAbhaNubhAI ajamerAnA janma saurASTanA lImaDI jIllAnA devapurA gAme tA. 25-2-1922 nA divase thayela. temanA pitAzrI cAbhaNubhAI devapurA gAmamAM vyApArika pravRtti karIne pe tAnu` kA` karatA hatA. paraMtu vidyAbhyAsa tarapha temanuM lakSya hAva thI zrI zAMtIlAlabhAI ne mAnya kALamAM devapurAmAMja prAthamika zikSaNa apAvI AgaLa abhyAsa mATe zrIzAMtilAlabhAI ne lIMbaDI sthA. jaina khADi MgamAM rAkhI abhyAsa cAlu rakhAvela lIMbaDImAM zrIzAMtilAlabhAI e nAnameTrika sudhI abhyAsa karela. te samaye meTrikathaIne paNa kAlejemAM dAkhala thavu. muzkela jevu` hatu` kemake meTA zaherAmAM paNa ghaNA thADA pramANamAM te samaye kAlejo hatI. e badhI agavaDamAM DA utaravA karatAM peAtAnA vyApAramAM ja agaLa vadhavA zAMtIlAlabhAI e jaNAvyuM. jethI temanA pitAzrIe peAtAnI AgaLa bhaNAvavA IcchA haiAvA chatAM te vicAra paDatA mUkI zAMtIlAlabhAIne vyApArika pravRtti karavAmAM saMmati ApI, pitAzrInI sa Mmati maLatAM zAMtIlalabhAI dhIme dhIme vyApAramAM petAnI kuzaLatA khatAvavA lAgyA. ane temAM caigya rIte peAtAnu lakSya pAvIne AgaLa vadhavA lAgyA. zAMtIlAlabhAInI vyApAra vyavasAyamAM AvaData ane temanI kALajI joI temanA pitAzrI cAbhaNabhAI e temanA lagnAdi karI sa`sArika vyavahAramAM joDavA vicAra karI temanA mATe sucegya ane kuLavAna sukanyA meLavavA prayatna karatAM lIMbaDInA vatanI je hAla surendranagaramAM rahetA zrIyuta hIrAlAla jIvaNalAla mAraphatiyAnI suputri caMdrA mahenanA susa skArone laI hIrAlAlabhAI sAthe vATAghATa karI zAMtIlAlabhAInA lagna tA. 10-2-1947 nA divase caMdrA mahena sAthe thayA. a. sau. caMdrAbahena nAnapaNathI ja dhArmika sa'skArAthI raMgAyela hatA, mAtA pitAnA dhArmika sa`skArathI mANya kALathI ja e sarakAranuM temanAmAM siMcana thayela jethI zAMtilAlabhAInA dhArmika saoNMskArAmAM vizeSa protsAhana thayu ane tethI peAtAnA vyavasAyamAM etapreta rahevA chatAM mAtA pitA ane a. sau, cadrA bahenanA dhArmika saMskArane laIne vizeSa dharmalAbha meLavavA tee muni mahArAjena avaranavara samAgama meLavI temanA dRzana sAthe temanA upadezanA lAbha levA cUkatA na hatA tema karatAM teone saurASTranA prakhyAta kavivaya ane mahAn vyAkhyAtA lIMbaDI sa'pradAyanA karNadhAra kaviva` paDiMta muni zrI nAnacaMdajI mahArAjane samAgama thayA. pU. munizrI nAnacaMdajI ma. sA. nA samAgama thatAM teeAzrInA sadupadeza ane pUnA susa'skArAthI zrI zAMtIlAlabhAInI dharmabhAvanA vizeSa jAgrata thaI tethI tee aneka dhAmika kAryomAM avAranavAra sakriya bhAga levA lAgyA. A rIte teo chellA vIsa varSathI zrI AcArAMga sUtra : 4 Page #1199 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI saurASTra sthA. jaina saMghanI kArobArInA sakriya sabhya che. tathA zrI jhAlAvADa dazA zrImALI jJAtinI kArobArInA paNa sakriya sabhya tarIke rahI pitAnI dhArmika pharaja bajAve che. A rIte dhArmika kArya karatA rahI pitAnA vyApArika kAryamAM paNa AgaLa paDatA bhAga bhajavI pitAnI pharaja bajAvatA rahe che. e rIte vyApArika pravRttimAM teo AgaLa paDatA hovAthI zrI pAMcakuvA kApaDa mahAjananA TrasTI tarIke tathA mahAjananA maMtrI tarIke nImAyela che. A uparAMta dhI yu pI DAyaka proDakaTa prAIveTa li. nA DAyarekaTara tathA pAvara luma phekaTarInA teo 1960thI ceramena padane zobhAve che. A rIte dhArmika ane sAmAjIka kAryanA vyavasAyamAM parovAyA chatAM pitAnI sAMsArika jIvananI dAMpatya pharaja paNa yogya rIte bajAvatA rahe che. a.sau. caMdrA benane temanAthI be putra ane be putra thayela che, teo paNa mAtA pitAnA susaMskArothI sArA saMskAra vALA che. - a. sI. caMdrA bahena A cAra saMtAnenI sAMsArika saMpatti mUkI eka navI kI mAMdagI bhegavIne saM. 2034nA phAgaNa vada 8 tA. 1-4-78 zanivAranA divase A lekano tyAga karI saghaLA kuTuMba parivArane pitAnI pAchaLa vilApa karatA mukI paralakavAsI thayA che. zAMtIlAlabhAIne pitAnA ardhAginIne viyega asahya hovA chatAM pitAnA dhArmika jJAnane laI mAnasika vairyanuM avalambana karI zrI zAMtInAtha bhagavAnanA smaraNa pUrvaka zAMtI meLavI pitAnI aneka vidha dhArmika ane sAmAjIka pravRttimAM niraMtara pravRttizIla rahI yathAvat jIvana nirvAha kare che. dhArmika pravRttimAM pUjya AcArya varya mahArAja zrI ghAsIlAla ma. sA. taraphathI prakAzita thatA Agama dvAranA kArya pratye temanuM lakSya derAyuM. temane A kArya cikara ane nirjarA ApanArUM jaNAyAthI tathA bhaviSyanI prajA mATe upayogI nivaDe tema samajAyAthI A kAryanA mukhya saMcAlaka pU. munizrI kanveyAlAlajI ma. sA. ne samAgama meLavI AkAryanA uttejana mATe rU. 5001 ) pAMca hajAra ekanI sahAyatA ApI A saMsthAnA teo Adya murabbI banela che. AvA dharmaparAyaNa zAMtilAlabhAIne parama kRpALu prabhu zrI mahAvIra bhagavAna pAse prArthanA che ke teo dIrdhAyuM bane temaja sAthe sAthe A kArya saMpUrNa thAya e rIte A kAryamAM paNa sakriya pravRtti karI dareka rIte A kAryamAM sahabhegI thAya tevI apekSA rAkhIe chIe. mAnad maMtrI. zrI AcArAMga sUtra : 4