Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ ANANAANANARTARANANNAPNARNAANAANAANANARNARIAN // aham // zrutakevalizrImadbhadrabAhusvAmiviracitaniyuktizrImatpUrvAcAryaviracitabhASyayutAnavAGgIvRttizodhakanirvRtikulabhUSaNazrImadroNAcAryasUtritavRttibhUSitA shriimtii-oghniyuktiH| - prasedhikA-rAjanagarIyavidyAzAlAjJAnakozAt zAha-jayasiMhabhAi haThIsiMhaprabhRtivitIrNadravyasahAyena zAha-veNIcandra suracandradvArA zrIAgamodayasamitiH mudrita-mohamayyAM nirNayasAgaramudrAlaye rA. rA. rAmacandra yesU zeDage dvArA vIrasaMvat 2445. vikramasaMvat 1975. krAiSTa 1919. pratayaH 1000 paNya-3-0-0 rUpyakatrayam INNNNNNNNNNNNNNNME SAMANARWANARANAND
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ 4545 n Printed by Ramchandra yosu Shedge, at the Nirnaya-sagar Press 23, Kolbbat Lane, Bombay. Published by Shah Venichand Surehand for Agamodayasamiti, Meheana. All rights reserved by the Agamodayasamiti, astosta
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ // arham // anUnazrutakevalizrImadbhadrabAhusvAmimizrairuddhatA akhaNDapANDityayutazrI droNAcArya kRtavivRtiyutA zrI oghaniryuktiH namo arahaMtANaM, Namo siddhANaM, Namo AyariyANaM, Namo uvajjhAyANaM, Namo loe sabasAhUNaM, eso paMcanamukkAro, saGghapAvappaNAsaNo / maMgalANaM ca sacesiM, paDhamaM havai maMgalaM // 1 // arhadbhayastribhuvanarAjapUjitebhyaH, siddhebhyaH sitaghanakarmabandhanebhyaH / AcAryazrutadharasarvasaMyatebhyaH, siddhyarthI satatamahaM namaskaromi // 1 // prAnto'yamAvazyakAnuyogaH, tatra ca sAmAyikAdhyayanamanuvartate, tasya ca catvAryanuyogadvArANi bhavanti mahApurasyeva tadyathA -- upakramaH nikSepaH anugamaH naya iti eteSAM cAdhyayanAdau upanyAse itthaM ca kramopanyAse prayojanamabhihitam, tatropakrama nikSepAvuktau, adhunA'nugamAvasaraH, sa ca dvidhA - niryuktyanugamaH sUtrAnugamazca, tatra niryutyanugamastredhA-nikSepopodghAtasUtrasparzaniryuktyanugamabhedAt, taMtra nikSepaniryuktyanugamo'nugato vakSyamANazca, upodghAtaniryu
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH tyanugamastvAbhyAM dvAbhyAM dvAragAthAbhyAmanugantavyaH-"uddese niise ya" ityAdi / asya ca dvAragAthAdvayasya samudAyA- prastAvanA. rtho'bhihitaH, adhunA'vayavArtho'nuvartate, tatrApi kAladvArAvayavArthaH, tatpratipAdanArtha cedaM pratidvAragAthAsUtramupanyastam"deve addha ahAuya uvakkama" ityAdi, asyApi samudAyArtho vyAkhyAtaH, sAmpratamavayavArthaH, tatrApyupakramakAlAbhidhAnArthamidaM gAthAsUtramAha-"duvihovakkamakAlo sAmAyArI ahAuyaM ceva / sAmAyArI tivihA ohe dasahA payavibhAgeda // 1 // " tatropakrama iti kaH zabdArthaH ?, upakramaNaM upakramaH, upazabdaH sAmIpye 'kramu pAdavikSepe' upeti sAmIpyena kramaNaM upakramaH-dUrasthasya samIpApAdanamityarthaH, tatropakramo. dvidhA-sAmAcAryupakramakAlaH yathAyuSkopakramakAlazca, tatra sAmAcAryupakramakAlastrividhaH-oghasAmAcAryupakramakAlaH dazadhAsAmAcAryupakramakAlaH padavibhAgasAmAcAryupakramakAlazca, tatraughasAmAcArI-oghaniyuktiH, dazadhAsAmAcArI 'icchAmicchetyAdi, padavibhAgasAmAcArI klpvyvhaarH| tatraurghasAmAcArI padavibhAgasAmAcArI ca navamapUrvAntavarti yat tRtIyaM sAmAcArIvastvasti tatrApi viMzatitamAtprAbhRtAt sAdhvanugrahAthai bhadrabAhusvAminA niyUMDhA, dazadhAsAmAcArI punaruttarAdhyayanebhyo niyUMDhA 'icchAmicche'tyAdikA, tatraitadupakramaNaMviMzativarSaparyAyasya dRSTivAdo dIyate nArataH, iyaM tu prathamadivasa eva dIyate, prabhUtadivasalabhyA satI svalpadivasalabhyA // 1 // niggame khettakAla purise ya / kAraNa paJcaya lakkhaNa nae samoyAraNA'Numae // 1 // kiM kaivihaM kassa kahiM kesu kahaM kecciraM havai kAlaM / kai saMtara |mavirahi aM bhavAgarisa phAsaNa niruttI // 2 // (Ava0 patre 104 gAthe 140-141) / 2(Ava0ni0 patre 257 gAthA 660)
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ ROSAS ARARAQUARASAASAASA kRtetyarthaH, evaM padavibhAgasAmAcArI dazadhAsAmAcAryapIti / tatraughasAmAcArI tAvadabhidhIyate, asyAzca mahArthatvAt kathaJcicchAstrAntaratvAccAdAvevAcAryo maGgAlArtha saMbandhAditrayapratipAdanArthaM ca gAthAdvayamAha arahate vaMdittA caudasapucI taheva dasapuvI / ekkArasaMgasuttatthadhArae savasAhU ya // 1 // oheNa u nijuttiM vucchaM crnnkrnnaannuogaao| appakkharaM mahatthaM aNuggahatthaM suvihiyaannN||2||juylN| atrAha-kimartha zAstrArambhe maGgalaM kriyate ? iti, ucyate, vighnavinAyakopazamanArtha, tathA coktam-"zreyAMsi bahuvinAni, bhavanti" ityAdi, zreyobhUtA ceyamato maGgalaM kartavyaM, tacca nAmAdibhedena caturdhA, tatra nAmasthApane sujJAne, dravyamaGgalaM dadhyAdi, taccAnekAntikamanAtyantikaM ca, bhAvamaGgalamahadAdinamaskAraH, taccaikAntikamAtyantikaM ca / tadanena saMbandhenAyAtasyAsya vyAkhyA kriyate-sA ca lakSaNAnvitA nAlakSaNeti, lakSaNaM ca saMhitAdi, "saMhitA ca padaM caiva" ityAdi, tatrAskhalitapadoccAraNaM saMhitA, sA ceyam-'arahate vaMdittA' ityAdikA / adhunA padAni pratanyante-arhato vanditvA caturdazapUrviNaH tathaiva dazapUrviNaH / ekAdazAGgasUtrArthadhArakAn sarvasAdhUMzca / etAvanti padAnyAdyagAthAsUtre, dvitIyagAthAsUtrapadAnyucyante-oghena tu niyuktiM vakSye caraNakaraNAnuyogAt alpAkSarAM mahArthAm anugrahArtha suvihitAnAm , etAvanti padAni / adhunA padArthaH-'arahate' ityAdi, azokAdyaSTamahAprAtihAryAdirUpAM pUjAmahantItyarhantaH tAn arhataH, 'vaMdittA' iti 'vadi abhivAdanastutyoH' stutvetyarthaH, samAnakartRkayoH pUrvakAle ktvApratyayo bhavatIti vanditvA, kim ?-'ogha-IN niyuktiM vakSye' iti dvitIyagAthAkriyayA saha yogaH, kimahata eva vanditvA ?, netyAha-'caturdazapUrviNazca' caturdaza ROSHOSHIRISHORAIRRORS
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI oghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 2 // pUrvANi vidyante yeSAM te caturdazapUrviNastAMzca vanditveti sarvatra kriyA mIlanIyA, kiM tAneva 1, netyAha- 'tathaiva dazapUrvi - Nazca' 'tathe 'ti Agamoktena prakAreNa eveti kramaniyamapratipAdanArthaH anenaiva krameNa dazapUrviNa iti, daza pUrvANi vidyante yeSAM te dazapUrviNaH, na kevalaM tAneva, 'ekAdazAGgasUtrArthadhArakAn' ekAdaza ca tAnyaGgAni ca ekAdazAGgAni ekAdazAGgAnAM sUtrArthI ekAdazAGgasUtrArthau tau dhArayanti ye tAn ekAdazAGgasUtrArthadhArakAn / 'sarvasAdhUMzca' iti sarva sAdhayantIti sarvasAdhavaH athavA sarve ca te sAdhavazca sarvasAdhavaH tAn sarvasAdhUMzca vanditvA, cazabdaH samuccaye, athavA'nuktasamuccaye, yacca samuccitaM tatpratipAdayiSyAmaH / padavigrahastu yAni samAsabhAJji padAni teSAM pratipAditaH / adhunA cAlanAyA avasaraH sA pratipAdyate, evaM vyAkhyAte satyAha paraH - sarvamevedaM gAthAsUtraM na ghaTate, katham ?, iha 'oghaniryuktiM vakSye' iti pratijJA, sA ca prathamameva namaskArasUtre na saMpAditA, yaduta namaskAro'pi saMkSepeNaivAbhidhAtavyaH, na cAsau saMkSepeNa pratipAditaH, api tvarhannamaskAra eva kevalaH saMkSepanamaskAro bhavati, sa eva kartavyo na caturdazapUrvadharAdinamaskAraH, atha kriyate, evaM tarhi ekaikasyA vyakternamaskAraH kartavyaH, kiM dazapUrvyAdinamaskAreNeti, caturdazapUrvinamaskAreNaiva zeSANAM namaskAro bhavi - vyatIti, atha bhedena kriyate evaM tarhi trayodazapUrvadharAdInAmekaikapUrvahAnyA tAvatkartavyo yAvatpUrvaikadezadharANAmiti, atrocyate, yaditthaM codyaM kriyate tadavijJAyaiva paramArtha, katham ?, yaduktaM tAvat saMkSepagrantho'yaM tadatra namaskAro'pi saMkSepeNa kartavya iti, atra tAvatpratividhIyate yenaiva saMkSepagrantho'yaM tenaiva lakSaNenetthaM namaskAraH kRtaH, tathAhi - sAmAnyenArhatAM namaskAro'bhihitaH na vizeSeNa ekaikasya tIrthakarasya, tathA bhagavatAmupakAritvAnnamaskAraH kriyate, ye'pyamI caturdazapUrva maGgalAdi ni. 1-2 // 2 //
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ MAAAAAAAAAAAAAAAAAAAA dharAste'pyupakArakA eva, kathamiti cet , arthadvAreNa tIrthakarA upakArakAH, sUtratastu caturdazapUrvadharA gaNadharAH, yata uktam"atthaM bhAsai arahA suttaM gaMthaMti gaNaharA niunnaa|" ityAdi, ata upakArakAsta iti, athavA dvidhopakAraH-vyavahi-| to'vyavahitazca, tatra bhagavanto'rhantaH vyavahitopakArakatvena vyavasthitAH, caturdazapUrvadharAstvasyAnantaropakArakatvena, atazcaturdazapUrvadharanamaskAraH kRtaH, sarvAzcaturdazapUrvadharavyaktaya AgRhItA anena namaskAreNeti, yaccoktam-caturdazapUrvinamaskAreNaiva zeSANAM dazapUAdInAM namaskAro bhaviSyati kiM dazapUAdinamaskAreNeti !, atha bhedena kriyate evaM tarhi trayodazapUrvadharAdInAmekaikapUrvahAnyA tAvatkartavyo yAvatpUrvaikadezadharANAmiti, etadapyasAdhu,katham?, yato dazapUrvadharA api zAsanasyopakArakA upAGgAdInAM saMgrahaNyuparacanena hetunA, athavA'syAmavasarpiNyAM caturdazapUrvyanantaraM dazapUrvadharAeva saMjAtAnatrayodazapUrvadharA dvAdazapUrvadharA ekAdazapUrvadharA vA ityasyArthasya pratipAdanArtha caturdazapUrvadharAnantaraM dazapUrvinamaskAro'bhihitaH, athavA'nyatprayojanam-arthatastIrthakarapraNItaM sUtrato gaNadharopanibaddhaM caturdazapUrvadharopanibaddha dazapUrvadharopanibaddhaM pratyeH kabuddhopanibaddhaM ca pramANabhUtaM sUtraM bhavatItyasya pratipAdanArtha dazapUrvinamaskAraH kRtaH, tathA coktam-"arhatproktaM gaNadharadRbdhaM pratyekabuddhadRbdhaM ca / sthaviragrathitaM ca tathA pramANabhUtaM tridhA sUtram // 1 // " iti, athavA'nyatprayojanam-caturdazapUrviNo dazapUrviNazca niyamenaiva samyagdRSTaya iti pradarzanArtha tannamaskAraH, athavA yaduktaM 'trayodazapUrvadharAdInAmekaikahAnyA tAvannamaskAro vAcyo yAvadekadezapUrvadharANA'miti, saiva hAniritthamuktA yaduta prabhUtahAnyA hAnirvAcyA, sA ca tryantare artha bhASate'rhan sUtra praznanti gaNadharA nipuNaM / % ARASTRA
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyukti droNIyA vRttiH // 3 // pratipAditA bhavati, ataH pUrvatrayamullaGya dazapUrviNAM grahaNam , evaM navAdiSvapi yojyam , evaM vyAkhyAte satyAha paraH- maGgalAdi guNAdhikasya vandanaM kartavyaM, na tvadhamasya, yata uktam-"guNAhie vaMdaNayaM" bhadrabAhusvAminazcaturdazapUrvadharatvAt dazapUrva ni. 1-2 dharAdInAM ca nyUnatvAttatkiM teSAM namaskAramasau karoti? iti, atrocyate, guNAdhikA eva te, avyavacchittiguNAdhikyAt, ato na doSa iti / evaM vyAkhyAte satyAha paraH-ekAdazAGgasUtrArthadhArakANAM kimartha kriyate ? iti, ucyate, iha caraNakaraNAtmikA oghaniyuktiH, ekAdazAGgasUtrArthadhAriNazca caraNakaraNavanta eva, ekAdazAnAmaGgAnAM caraNakaraNAnuyogatvAt , upayogitvenAMzena teSAM namaskAra iti / sAdhUnAM kimarthamiti cet, te tu caraNakaraNaniSpAdakAH, tadartha cAyaM sarva eva prayAsa iti / athavA'nyathA vyAkhyAyate idaM gAthAsUtram-anena gAthAsUtreNa paJcanamaskAraH pratipAdyate, na ca paJcana-18| maskArAllaghutaro'nyo'sti namaskAra ityato bhadrabAhusvAminA sa eva kRta iti, katham ?, 'arahaMte vaMdittA' ityanenArhannamaskAraH, 'caudasapubI taheva dasapubI ekkArasaMgasuttatthadhArae' ityanenAcAryopAdhyAyanamaskAraH, yataH sUtrapradA upAdhyAyA arthapradA AcAryA iti / evaM vyAkhyAte satyAha-evaM tarhi 'arthasUtradhArakAn' ityeva vaktavyam, AcAryopAdhyAyapadayo| revaM krameNa vyavasthitatvAt , tatkathametat ? iti, atrocyate, nAvazyamAcAryopAdhyAyairbhinnairbhavitavyam , api tu kacidasAveva sUtraM ziSyebhyaH prayacchatyasAveva cArthamataH 'sUtrArthadhArakAn' ityevamupanyastam / 'sarvasAdhUMzca' ityanena tu sAdhunamaskAraH pratipAditaH / sarvazabdaH pratyekamabhisaMbadhyate, tato'yamartho bhavati-sarvAnahataH, evaM caturdazapUrvadharAdInAmapi mIlanIyaM, 1 guNAdhike bandunakaM /
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ ARRAGONA |cazabdAtsiddhanamaskAraH / evaM vyAkhyAte satyAha-kimartha siddhanamaskAraH pazcAdabhidhIyate ?, api tvarhannamaskArAnantaraM dAvAcya iti, atrocyate, yAni hyahaMdAdIni padAni teSAM sarveSAmeva siddhAH phalabhUtAH, ataH phalapratipAdanArtha pazcAdupanyAsa iti, athavA'rhannamaskAreNaiva siddhanamaskAro'pyabhihitaH, kAraNe kAryopacAramaGgIkRtya, siddhatvasya kAraNabhUtatvAdahatAmi-| tyalaM prasaGgeneti // 1 // adhunA kRtamaGgalaH san saMbandhAbhidheyaprayojanatrayapradarzanArtha dvitIya gAthAsUtramAha-'oheNa u' iti, oghaH saMkSepaH samAsaH sAmAnyamityeko'rthaH, tena oghena niyuktiM vakSye iti yogaH, tadanena gAthAkhaNDakena saMbandhaH pratipAditaH kriyA''nantaryalakSaNaH, tathA ca vyAsakriyAyAH samAsakriyA anantarabhUtA vartate, ataH kriyA''nantaryalakSaNaH saMbandhaH, evaM kAryakAraNalakSaNo'pi draSTavyaH-kAryam-oghaniryuktyarthaparijJAnamanuSThAnaM ca kAraNaM tu vacanarUpApannA oghaniyuktireva, evaM ca sAdhyasAdhanAdayo'pi draSTavyA iti / tuzabdo vizeSaNe, kiM vizinaSTi -oghena vakSye, tuzabdAtkiJcidvistarato'pi, "chappurimaM" ityAdi, niyuktiM vakSya iti-ni:-Adhikye yojanaM yuktiH, sUtrArthayoryogo nityavyava|sthita evAste vAcyavAcakatayetyarthaH, adhikA yojanA niyuktirucyate, niyatA nizcitA vA yojaneti, tatazca niyuktiyuktirityevaM vaktavye ekasya yuktizabdasya lopaM kRtvA evamupanyAsaH,yathoSTamukhI kanyeti / 'vocchaM' iti vakSye' abhidhAsya iti yaduktaM bhavati, kuto vakSye ? ityata Aha-'caraNakaraNAnuyogAt' caryata iti caraNaM-vakSyamANalakSaNaM vratAdi kriyata iti || karaNaM-piNDavizuddhyAdi, caraNaM ca karaNaM ca caraNakaraNe tayoranuyogazcaraNakaraNAnuyogaH, anuyojanamanuyogaH anukUlo vA yogo'nuyogaH, athavA'Nu-sUtraM mahAn-arthaH tato mahato'rthasyANunA sUtreNa yogo'nuyogaH, tasmAccaraNakaraNAnuyogAt
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH maGgalAdi ni. 1-2 // 4 // niyuktiM vakSye, caraNakaraNAtmikAmeveti gamyate, yathA mRdo ghaTaM karoti mRdAtmakameva, tadvadatrApIti / athavA caraNaM ca tatkaraNaM ca 2 tasyAnuyogastasmAccaraNakaraNAnuyogAt niyuktiM vakSya iti, tadanenAvayavenAbhidheyamukta, caraNakaraNaniyuktirabhidheyeti / kiMsvarUpAM niyuktiM vakSye ? ityata Aha-'alpAkSarAM' alpAnyakSarANi yasyAM sA'lpAkSarA tAmalpAkSarAm , athavA kriyAvizeSaNametat , kathaM vakSye ? ityata Aha-alpAkSaraM' stokAkSaraM vakSye, na prabhUtAkSaramityarthaH / kimalpAkSarameva ?, netyAha-| 'mahatthaM' mahAthai vakSye, athavA mahAnartho yasyAH sA mahArthA tAM mahArthI vakSye, tadanenAbhidheyavizeSaNaM pratipAditaM bhavati / |'alpAkSarAM mahArthI' ityanena caturbhaGgikA pratipAditA bhavati, ekamalpAkSaraM prabhUtArthaM bhavati 1, tathA anyat prabhUtAkSaramalpArtha 2, tathA prabhUtAkSaraM prabhUtArtha 3, alpAkSaramalpArtha 4 ceti / kiMnimittaM vakSye ? ityata Aha-'anugrahArtha' anugraha-upakAro'bhidhIyate, arthazabdaH prayojanavacanaH, tata upakAraprayojanaM vakSye, tadanena prayojanaM pratipAditaM draSTavyam / keSAM vakSye ? ityata Aha-suvihitAnAM' zobhanaM vihitam-anuSThAnaM yeSAmiti te suvihitAH-sAdhavasteSAM suvihitAnAmanugrahArthamopaniyuktiM vakSya iti yogaH / tadanena gAthAsUtreNa paropanyastA hetavo nirAkRtA bhavanti / ke ca hetavaH?, niHsaMbandhatvAdaya iti / yazcAyaM ktvApratyaya upanyastastena nityAnityaikAntavAdayorasAratA pratipAditA bhavati, katham ?-na nityavAde ktvApratyayo yujyate na vA'nityavAde, kiMtu nityAnityavAda evAyaM ghaTata iti, nityavAde tAvanna ghaTate, eka kRtvA hyaparakaraNaM kramaH, ktvApratyayazca viziSTapUrvArtho'bhidhIyate, 'samAnakartRkayoH pUrvakAle ktve' (pA0 3-4-21) ti vacanAt , nityavAde cApracyutAnutpannasthiraikasvabhAvaM vastu, tacca kiM tAvat pUrvasvabhAvatyAgena dvitIyAM kriyAM karoti
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ | AhosvitpUrvasvabhAvAtyAgeneti vAcyam ?, yadi pUrvasvabhAvatyAgena tato'nityatvaprasaGgaH, atAdavasthyamanityatAM brUmaH, atha pUrvasvabhAvAtyAgena, evaM tarhi na kadAcidapi tena dvitIyA kriyA kartavyeti, evaM pratipAdite'nityatAvAdyAha- ata evAsmAkaM darzane ktvApratyayo ghaTata iti, etadapyacAru, yasya kSaNikaM vastu tasya kathaM ktvApratyayo yujyate ?, utpattyanantaraM dhvaMsAt kathameka eva kartA kriyAdvayaM karoti ?, yena hi prAktanI kriyA niSpAditA so'nya eva, yo'pi cottarAM kriyAM karoti so'pi cAnya eva, tata ekAntAnityavAde'pi na ghaTate ktvApratyaya iti // ayaM tAvatsamudAyArthaH, adhunA bhASyakRdekaikamavayavaM vyAkhyAnayati - tatra 'tattvabhedaparyAyairvyAkhyeti paryAyato vyAkhyAM kurvannidaM gAthAsUtramAhaohe piMDa samAse saMkheve ceva hoMti egtttthaa| nijjuttatti ya atthA jaM baddhA teNa nijuktI // 1 // ( bhA0 ) oghaH piNDo bhavatIti yogaH, piNDanaM piNDaH, saMghAtarUpa ityarthaH, 'samAse' iti samasanaM samAsaH, 'asu kSepaNe' samekIbhAvenAsanaM kSepaNamityarthaH, tathA ca samAsena sarva eva vizeSA gRhyante, oghaH samAso bhavatIti yogaH, evaM bhavatIti kriyA sarvatra mIlanIyA / 'saMkheve' iti saMkSepaNaM saMkSepaH sam-ekIbhAvena preraNamityarthaH, cazabda uktasamuccaye, kadAcidanuktasamuccaye, evaMzabdaH prakAravAcakaH, evameteSAmapi piNDAdInAM ye paryAyAste mIlanIyA iti / niryuktipadavyAkhyAnArthamAha - 'nijjuttatti ya' ityAdi, niH- Adhikye yojanaM yuktiH, Adhikyena yuktA niryuktAH aryanta ityarthAH gamyanta ityarthaH, tato niryuktA iti cA'rthA yad yasmAdvadvAstena niryuktirabhidhIyate / athavA'nyathA - nizcayena yuktA niryuktiriti cArthAH yadvaddhAstena niryuktirabhidhIyate, ityayaM gAthArthaH / ekArthikapratipAdanena ca ekAntabhedAbhedavAdau vyudasyete, naikA
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI oghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 5 // ntabhedapakSe ekArthikAni yujyante, katham ?, yasya hyekAntenaiva sarve bhAvAH sarvathA bhinnA vartante tasya hi yathA ghaTazabdAtpaTazabdo bhinnaH evaM kuTazabdo'pi bhinna eva tatkathaM ghaTazabdasya kuTazabda ekArthiko yujyate ?, ekArthikatvaM hi kathaJcidbhede bhavatIti evamekAntAbhedavAdino'pi na yujyante ekArthikAni, katham ?, yasya hyabhedena sarve bhAvA vyavasthitAstasya yathA ghaTazabdasya ghaTazabdo'bhinna ekArdhiko na bhavati evaM kuTAdayo'pi na yujyante, abhinnatvAt ityalaM casUryeti // 1 // adhunA caraNapadavyAkhyAnArthamidaM gAthAsUtramAha vayaM samadhamma saMjama veryAvaJcaM ca vaMbhaguttIo / nANAitiyaM taMtra kohaniggahAI caraNameyaM // 2 // ( bhA0 ) vyAkhyA - bhavatIti kriyA'nuvartate, vratAdi caraNaM bhavatIti yogaH, vratAni-prANAtipAtAdinivRttirUpANi 'samaNadhamma'tti zramaNAH - sAdhavo dhArayatIti dharmaH zramaNAnAM dharmaH - kSAntyAdikaJcaraNaM bhavatIti sarvatra mIlanIyam / 'saMjame 'ti samekIbhAvena yamaH saMyamaH, uparama ityarthaH, sa ca prekSotprekSAdirUpaH saptadazaprakAraH 'veyAvacca' iti vyAvRttasya bhAvo vaiyAvRttyaM, AcAryAdibhedAdazaprakAraM, cazabdaH samuccaye, kiM samuccinoti ?, vinayazca, 'baMbhaguttIo'tti brahma iti brahmacarya tasya guptayo brahmacaryaguptayaH caryazabdalopAdevamupanyAsaH kRtaH, tAzca vasatyAdikA nava brahmacaryaguptayaH, 'nANAitiyaM'ti jJAyate'neneti jJAnam - AbhinivodhikAdi tadAdiryasya jJAnAditrayasya tat jJAnAdi, AdizabdAt samyagdarzanacAritraparigrahaH, jJAnAdi ca tatrikaM ca jJAnAditrikam 'tava' iti tApayatIti tapo- dvAdazaprakAramanazanAdi 'kohaniggahAi' iti 'krudha kope' krodhanaM krodhaH, nigrahaNaM nigrahaH, krodhasya nigrahaH krodhanigrahaH sa Adiryasya mAnAdinigrahakadambakasya tatkro caraNasa ptatiH bhA. 2 // 5 //
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ HASKARNATAKAMANAS dhanigrahAdi, caraNametat / evaM vyAkhyAte satyAha paraH-nanu vratAntargatatvAd guptayo na pRthak kartavyAH, atha parikarabhUtAzcaturthavratasya brahmacaryaguptayo'bhidhIyante, evaM tarkhekaikasya vratasya parikarabhUtA bhAvanA api vAcyAH, na ca jJAnAditrayasya grahaNaM kartavyaM, api tu jJAnasamyagdarzanayorevopanyAsaH kartavya iti, cAritrasya vratagrahaNenaiva grahaNAt , tathA zramaNadharmagrahaNena saMyamagrahaNaM tapograhaNaM cAtiricyate, saMyamatapasI voddhRtya zramaNadharmasyopanyAsaH kartavyaH, tathA tapograhaNe ca sati vaiyAvRttyasyopanyAso vRthA, cazabdasamuccitasya ca vinayasya, vaiyAvRttyavinayayostapo'ntargatatvAt, tathA kSAntyAdidharmagrahaNe ca sati krodhAdinigrahagrahaNamanarthaka, tadiyaM sarvaiva gAthA pralUnavizIrNeti tatkathametat ? iti, atrocyate, avijJAyaiva paramArthamevaM codyate, yaduktaM-vratagrahaNe brahmaguptijJAnAditrayopanyAso na kartavyaH tattAvatparihiyate-yadetadvatacAritraM sa ekAMzo | vartate cAritrasya, sAmAyikAdi ca cAritraM caturvidhamagRhItamAste tadbhahaNArtha jJAnAditrayamupanyasta, vratagrahaNe brahmacaryagupsayo yadabhidhIyante tadbrahmacaryasya nirapavAdatvaM darzayati, tathA coktam-"navi kiMcivi paDisiddhaM nANunAyaM ca jiNavariMdehiM / muttuM mehuNabhAvaM na viNA taM rAgadosehiM // 1 // " athavA pUrvapazcimatIrthakaratIrthayorbhedenaitat mahAvrataM bhavati, asyArthasya pratipAdanArtha bhedenopanyAsaH kRta iti, yaccoktaM-zramaNadharmagrahaNe saMyamatapasorna grahaNaM kartavyam , zramaNadharmagrahaNenaiva gRhItatvAttayoH, tadapyasAdhu, saMyamatapasoH pradhAnamokSAGgatvAt , kathaM pradhAnatvam ? iti cet apUrvakarmAzravasaMvarahetuH saMyamo vartate, pUrvagRhItakarmakSayahetuzca tapaH, tataH pradhAnatvamanayoH, ato gRhItayorapyanayorbhedenopanyAsaH kRtaH, dRSTa 1 nApi kicidapi pratiSiddhaM nAnujJAtaM ca jinavarendraiH / muktvA maithunabhAvaM na binA tad rAgadveSAbhyAm // //
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ * zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH karaNasaptatiH bhA. ***** *ISRASSSSSS zcAyaM nyAyo yathA-brAhmaNA AyAtA vaziSTho'pyAyAtaH, atra hi brAhmaNagrahaNena vaziSThasyApi grahaNaM kRtameva, tathA'pi prAdhAnyAttasya bhedenopanyAsaH kriyata iti, tathA yaccotaM-tapograhaNe vaiyAvRttyavinayayorna grahaNaM kartavyaM, tadapyacAru, vaiyAvRttyavinayayoryathA svaparopakArakatvAtprAdhAnyaM naivamanazanAdInAM tapobhedAnAmiti, yaccokta-zramaNadharmagrahaNe krodhAdinigrahasya nopanyAsaH karttavyaH, tadapyacAru, iha dvirUpaH krodhaH-udayagata udIraNAvalikAgatazca, tatrodayagatanigrahaH krodha| nigrahaH, evaM mAnAdiSvapi vAcyaM, yastu udIraNAvalikAprAptastasyodaya eva na kartavyaH kSAntyAdibhirhetubhiriti, athavA | trividhaM vastu-grAhyaM heyamupekSaNIyaM ca, tatra kSAntyAdayo grAhyAH, krodhAdayo heyAH, ato nigrahItavyAsta ityevamarthamitthamupanyastA iti syAtsAdhu sarvamevaitadgAthAsUtramiti // adhunA karaNAvayavapratipAdanArthamidaM gAthAsUtramAhapiMDaM visohI samiI bhAvaNa paDimI ya iMdiya niroho| paDilehaMNaguttIo abhiggahA ceva karaNaM tu ||3||(bhaa0)| __ asyA vyAkhyA-'piMDa'tti piNDana piNDastasya vividham-anekaiH prakAraiH zuddhiH AdhAkarmAdiparihAraprakAraiH piNDavi-13 zuddhiH, sA kim ?, karaNaM bhavatIti yogaH, 'samiti'tti samyagitiH-samyaggamanaM prANAtipAtavarjanenetyarthaH, jAtAvekavacanaM, tAzceryAsamityAdayaH samitayaH, 'bhAvaNa'tti bhAvyanta iti bhAvanAH-anityatvAdikAH 'paDima'tti pratimAH-abhigrahaprakArA mAsAdyA dvAdaza bhikSupratimAH, cazabdAdbhadrAdayazca pratimA gRhyante, 'iMdiyanirohotti indriyANi-sparzanAdIni teSAM nirodhaH, AtmIyeSTAniSTaviSayarAgadveSAbhAva ityarthaH, 'paDilehaNa' iti pratilekhana pratilekhanA 'likha akSara vinyAse' asya hai pratipUrvasya lyuDantasyAnAdeze TApi ca vihite pratilekhaneti bhavati, etaduktaM bhavati-akSarAnusAreNa pratinirIkSaNamanu * *
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ SThAnaM ca yatsA pratilekhanA, sA ca colapaTTAderupakaraNasyeti 'guttIotti gopanAni guptayo-manovAkkAyarUpAstisraH | 'abhiggaha'tti abhigrahA dravyAdibhiranekaprakArAH, cazabdo vasatyAdisamuccayArthaH, evakAraH kramapratipAdanArthaH, 'karaNaM tu'tti | kriyata iti karaNaM, mokSArthibhiH sAdhubhirniSpAdyata ityarthaH, tuzabdo vizeSaNe, mUlaguNasadbhAve karaNatvamasya, nAnyatheti / / Aha-nanu samitigrahaNenaiva piNDavizuddhagRhItatvAnna piNDavizuddhigrahaNaM kartavyaM, yata eSaNAsamitI sarveSaNA gRhItA, piNDavizuddhirapyeSaNaiva, tatkiM bhedenopanyAsaH? iti, atrocyate, piNDavyatirekeNApyeSaNA vidyate vasatyAdirUpA tasyA grahaNaM bhaviSyati, tatra piNDavizuddhestu bhedenopanyAsaH kAraNe grahaNaM kartavyaM nAkAraNe ityasyArthasya pratipAdanArthaH, athavA''hAramantareNa na zakyate piNDavizukhyAdi karaNaM sarvameva kartumato bhedenopanyAsa iti / atrAha-caraNakaraNayoH kaH prativizeSaH ? iti, atrocyate, nityAnuSThAnaM caraNaM, yanu prayojana Apanne kriyate tatkaraNamiti, tathA ca vratAdi sarvakAlameva caryate na punavratazUnyaH kazcitkAla iti, piNDavizuddhyAdi tu prayojane Apanne kriyata iti / evaM vyAkhyAte satyAha paraH"oheNa u nijuttiM vucchaM caraNakaraNANuogassa" ityevaM vaktavyaM, tatkimartha SaSThayullanaM kRtvA paJcamyabhidhIyate, ityasyArthasya pratipAdanArthamidaM gAthAsUtramAha|codagavayaNaM chaTThIsaMbaMdhe kIsana havai vibhattI? to paMcamI u bhaNiyA, kimathi anne'vi aNuogA ||4||(bhaa0) | vyAkhyA-'codaga'tti codakavacanaM, kiMbhUtam ?, tadAha-SaSThI saMbandhe kimiti na bhavati vibhaktiH?, saMbandhanaM saMbandhastasmin saMbandhe SaSThI kimiti na bhavati ?, etaduktaM bhavati-caraNakaraNAnuyogasaMbandhinImopaniyuktiM vakSya iti vAcyaM, tadullaGghana ASSASAASAASAASAASAS
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________ STIcarcA zrIogha- hai kRtvA paJcamyucyate tatra prayojanaM vAcyaM, atha na kiJcitprayojanaM tataH paJcamI bhaNitA kiM kena kAraNena ?, niSprayojanaive paJcamISaniyuktiH tyarthaH, evaM codite satyAhAcAryaH-astyatra prayojanaM SaSThayullaGghanaM kRtvA yat paJcamyupanyastA, kim ? ityata Aha-'atthira droNIyA aNNe'vi aNuogA' santi-vidyante anye'pyanuyogAH, asyArthasya pratipAdanArthamevamupanyAsaH kRta iti / punarapyAha-yadyanye'vRttiH bhA.4 pyanuyogAH santi paJcamyAH kimAyAtam ? iti, atrocyate, asyAcAryasyeyaM zailI-yadubhayatra kvacittatra SaSTyAH saptamyA vA // 7 // nirdezaM karoti, tathA ca "Avassagassa dasakAliyassa taha uttarajjhamAyAre (Ava0ni0 patre 61 gAthe 84-85)" ityevamAdi / atra tu zailI tyaktvA paJcamyA nirdezaM kurvannAcArya etat jJApayati-santyanye'pyanuyogA iti, tadatrAhaM caraNa-10 karaNAnuyogAdvakSye nAnyAnuyogebhya iti / tathA SaSThI dvividhA dRSTA-bhedaSaSThI abhedaSaSThI ca, tatra bhedaSaSThI yathA-devadattasya gRham , abhedaSaSThI yathA-tailasya dhArA zilAputrakasya zarIrakamiti, tadyadi SaSTyA upanyAsaH kriyate tato na jJAyate-kiM caraNakaraNAnuyogasya bhinnAmoghaniyuktiM vakSye yathA devadattasya gRhamiti, athAhozvidabhinnAM vakSye yathA tailasya dhAreti, tasya sammohasya nivRttyartha paJcamyA upanyAsaH kRta iti / evaM vyAkhyAte satyaparastvAha-astItyekavacanamanuyogA bahavazca tatkathaM bahutvaM pratipAdayati ?, ucyate, astIti tiDantapratirUpakamavyayam , avyayaM ca "sadRzaM triSu liGgeSu, sarvAsu ca vibha-15 // 7 // |ktiSu / vacaneSu ca sarveSu, yanna vyeti tadavyayam // 1 // " tato bahutvaM prtipaadytyevetydossH| athavA vyavahitaH saMbandho'stizabdasya, katham ?, idaM codakavacanam-SaSThI saMbandhe kimiti na bhavati vibhaktiH?, AcArya Aha-asti SaSThI vibhaktiH,
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ H ASPOSROSADH punarapyAha-yadyasti tataH paJcamI bhaNitA kim?, AcArya Aha-anye'pyanuyogAzcatvAraH, ataH SaSThI vidyamAnA'pi nokteti, bhAvanA pUrvavat / anye'pyanuyogAH santItyuktaM, na ca jJAyante kiyanto'pi te ? ityataH pratipAdayannAhacattAri u aNuogA caraNe dhammagaNiyANuogeM yAdaviyaNujoge ya tahA ahakamaM te mahiDDIyA ||5||(bhaa0)| . vyAkhyA-catvAra iti saMkhyAvacanaH zabdaH anukUlA anurUpA vA yogA anuyogAH, tuzabda evakArArthaH, catvAra eva, anye tu tuzabdaM vizeSaNArtha vyAkhyAnayanti, kiM vizeSayantIti-catvAro'nuyogAH, tuzabdAvau ca-pRthaktvApRthaktvabhedAt, kathaM catvAro'nuyogAH? ityAha-'caraNe dhammagaNiyANuoge ya' caryata iti caraNaM, tadviSayo'nuyogazcaraNAnuyogastasmin caraNAnuyoge, atra cottarapadalopAditthamupanyAsaH, anyathA caraNakaraNAnuyoge ityevaM vaktavyaM, sa caikAdazAGgarUpaH, 'dhamme' iti dhArayatIti dharmaH, durgatI patantaM sattvamiti, tasmin dharme-dharmaviSaye dvitIyo'nuyogo bhavati, sa cottarAdhya-15 dayanaprakIrNakarUpaH, 'gaNiyANuoge ya' iti gaNitaM tasyAnuyogo gaNitAnuyogaH tasmin gaNitAnuyoge-gaNitAnuyogaviSaye tRtIyo bhavati, sa ca sUryaprajJaptyAdirUpaH, cazabdaH pratyekamanuyogapadasamuccAyakaH, 'daviyaNuogetti dravatIti dravyaM tasyAnuyogo dravyAnuyogaH-sadasatparyAlocanArUpaH, sa ca dRSTivAdaH, cazabdAdanArSaH sammatyAdirUpazca, tatheti kramapratipAdakaH, Agamoktena prakAreNa 'yathAkrama' yathAparipATyeti, caraNakaraNAnuyogAdyA 'maharddhikAH' pradhAnA iti yaduktaM bhavati / evaM vyAkhyAte satyAha paraH-'caraNe dhammagaNiyANuoge ya daviyaNuoge yatti yadyeteSAM bhedenopanyAsaH kriyate tatkimartha | catvAraH? ityucyate, viziSTapadopanyAsAdevAyamartho'vagamyata iti, tathA caraNapadaM bhinnayA vibhaktyA kimarthamupanyastaM ?,18 ANALO ARRAK
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH caraNAnuyo gamahattA bhA.5-10 vRttiH SSANAMROSAROKAR dharmagaNitAnuyogau tu ekayaiva vibhaktyA, punadravyAnuyogo bhinnayA vibhaktyeti, tathA'nuyogazabdazcaika evopanyasanIyaH, kimartha dravyAnuyoga iti bhedenopanyasta iti ?, atrocyate, yattAvaduktaM-caturgrahaNaM na kartavyaM, viziSTapadopanyAsAt, tadasat, yato na viziSTasaGkhyAvagamo bhavati viziSTapadopanyAse'pi, kutaH1, caraNadharmagaNitadravyapadAni santi, anyAnyapi santIti saMzayo mA bhUtkasyacidityatazcaturgrahaNaM kriyata iti, tathA yaccoktaM-bhinnayA vibhaktyA caraNapadaM kena kAraNenopanyastam ?, tatraitatprayojanaM, caraNakaraNAnuyoga evAtrAdhikRtaH, prAdhAnyakhyApanArtha bhinnayA vibhaktyA upanyAsa iti, tathA dharmagaNitAnuyogau ekavibhaktyopanyastau, atra tu krame'pradhAnAvetAviti, tathA dravyAnuyoge bhinnavibhaktyupanyAse prayojanaM, ayaM hi ekaikAnuyoge mIlanIyaH, na punalaukikazAstravadhuktibhirna vicAraNIya iti, tathA'nuyogazabdadvayopanyAse prayojanamucyate-yattrayANAM padAnAmante'nuyogapadamupanyastaM tadapRthaktvAnuyogapratipAdanArtha, yacca dravyAnuyoga iti tatpRthaktvAnuyogapratipAdanArthamiti / evaM vyAkhyAte satyAha paraH-iha gAthAsUtraparyanta idamuktaM-'yathAkramaM te maharddhikA iti, evaM barhi caraNakaraNAnuyogasya laghutvaM, tatkimarthaM tasya niyuktiH kriyate ?, api tu dravyAnuyogasya yujyate kartuM, sarveSAmeva pradhAnatvAt , evaM codakenAkSepe kRte satyucyatesavisayabalavattaM puNa jujjai tahaviamahi diaNcrnnN|caarittrkkhnntttthaa jeNiare tini annuogaa||6||(bhaa0)| ___ svazcAsau viSayazca svaviSayastasmin svaviSaye balavattvaM punayujyate-ghaTate, etaduktaM bhavati-AtmIyAtmIyaviSaye sarva eva | |balavanto vartanta iti, evaM vyAkhyAte satyaparastvAha-yadyevaM sarveSAmeva niyuktikaraNaM prAptaM, AtmIyAtmIyaviSaye sarveSAmeva |
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________ balavattvAt , tathA'pi caraNakaraNAnuyogasya na kartavyeti, evaM codakenAzaGkite satyAha guru:-'tahavi a mahiDDiaM caraNa 'tathApi'evamapi svaviSayabalavattve'pi sati maharddhika caraNameva, zeSAnuyogAnAM caraNakaraNAnuyogArthamevopAdAnAt , pUrvotpannasaMrakSaNArthamapUrvapratipattyarthaM ca zeSAnuyogA asyaiva vRttibhUtAH, yathA hi karpUravanakhaNDarakSArtha vRttirupAdIyate, tatra hi karpUravanakhaNDa pradhAnaM na punarvRttiH, evamatrApi cAritrarakSaNArtha zeSAnuyogAMnAmupanyAsAt , tathA cAha-'cArittarakkhaNaTThA jeNiyare tinni aNuogA' cayariktIkaraNAccAritraM tasya rakSaNaM tadartha cAritrarakSaNArtha yena kAraNena 'itare' iti dharmAnuyogAdayastrayo'nuyogA iti / evaM vyAkhyAte satyAha-kathaM cAritrarakSaNamiti cettadAhacaraNapaDivattiheuM dhammakahA kAladikkhamAIA / davie saNasuddhI dasaNasuddhassa caraNaM tu // 7 // (bhA0) __ caryata iti caraNaM-vratAdi tasya pratipattizcaraNapratipattiH caraNapratipatteH hetuH kAraNaM nimittamiti paryAyAH, kim ? tadAha-'dharmakathA' durgatau prapatantaM sattvasaGghAtaM dhArayatIti dharmastasya kathA-kathanaM dharmakathA caraNapratipatterheturdharmakathA, tathAhiAkSepaNyAdidharmakathA''kSiptAH santo bhavyaprANinazcAritramavApnuvanti, 'kAladikkhamAIya'tti kalanaM kAlaH kalAsamUho vA kAlastasmin kAle dIkSAdayaH-dIkSaNaM dIkSA-pravrajyApradAnam AdizabdAdupasthApanAdiparigrahaH, tathA ca zobhanatithinakSatramuhUrtayogAdau pravrajyApradAnaM karttavyam , ataH kAlAnuyogo'pyasyaiva parikarabhUta iti, 'davie'tti dravye dravyAnuyoge, kiM bhavati ?, ityata Aha-'darzanazuddhiH' darzanaM-samyagdarzanamabhidhIyate tasya zuddhiH-nirmalatA darzanazuddhiH, etaduktaM bhavatidravyAnuyoge sati darzanazuddhirbhavati, yuktibhiryathA'vasthitArthaparicchedAt , tadatra caraNamapi yuktyanugatameva grahItavyaM, na|8|
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghadroNIyA vRttiH niyuktiH gamahattA bhA. 5-10 SAUSISUSTUSKAUHASSAUSIOS punarAgamAdeva kevalAditi / Aha-darzanazuddhyaiva kim ?, tadAha-'darzanazuddhasya' darzanaM zuddhaM yasyAsau darzanazuddhastasya 'caraNaM cAritraM bhavatItyarthaH, tuzabdo vizeSaNe, cAritrazuddhasya darzanamiti // athavA prakArAntareNa caraNakaraNAnuyogasyaiva prAdhAnya pratipAdyate AdibhUtasyApIti, tacca dRSTAntabalenAcalaM bhavati nAnyathetyato dRSTAntadvAreNAhajaha raNNo visaesuM vayare kaNage a rayaya lohe a|cttaari AgarA khalu cauNha puttANa te dinnA ||8||(bhaa0) | 'yathe'tyudAhAraNopanyAse rAjJo 'viSayeSu' janapadeSu 'vajra' iti vajrAkaro bhavati, vajrANi-ratnAni teSAmAkaraH-khAnivajrAkaraH / 'cintA lohAgarie'tti ityataH siMhAvalokitanyAyenAkaragrahaNaM saMbadhyate, etena kAraNena 'hoti utti ityasmAdbhavati kriyA sarvatra mIlanIyeti / 'kanaka' suvarNa tasyAkaro bhavati dvitIyaH, 'rajataM' rUpyaM tadviSayastRtIya Akaro bhavati, cazabdaH samuccaye, anekabhedabhinnaM rUpyAkaraM samuccinoti, 'lohe yatti lohamayastasmin lohe-lohaviSayazcaturtha Akaro bhavati, cazabdo mRdukaThinamadhyalohabhedasamuccAyakaH, 'catvAraH' iti saGkhyAH, Akriyanta eteSvityAkarAH, tathA ca maryAdathA'bhividhinA vA kriyante vajrAdIni teSviti, khaluzabdo vizeSaNe, kiM vizinaSTi ?-saviSayAH sahastyAdayazcate putrebhyo dattAH, caturNA 'putrANAM' sutAnAM 'te' ityAkarA 'dattAH' vibhaktA ityarthaH // adhunA pradAnottarakAlaM yatteSAM saMjAtaM taducyateciMtA lohAgarie paDisehaM so u kuNai lohss| vayarAIhi agahaNaM kariti lohassa tinniyare ||9||(bhaa0) lohAkaro'syAstIti lohAkarikastasmin lohAkarike cintA bhavati, rAjJA paribhUto'haM yena mamApradhAna Akaro dattaH, Borror // 9 //
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________ BANANAISESSARIS evaM cintAyAM satyAM subuddhyabhidhAnena mantriNA'bhihitaH-deva ! mA cintAM kuru, bhavadIya eva pradhAna Akaro, na zeSA AkarA iti, kuta etadavasIyate ?, yadi bhavatsaMbandhI lohAkaro bhavati tadAnIM zeSAkarapravRttiH, itarathA lohopakaraNAbhAvAna pravRttiriti, tato'nirvAhaM kArayatu katiciddinAni yAvadupakSayaM pratipadyate teSUpakaraNajAtaM, tataH sumahArghamapi te loha grahISyantItyata Aha-'paDiseha' ityAdi, pratiSedho-vAraNA taM pratiSedhaM karotyasau lohaM pratItameva tasya lohasya, tuzabdo vizeSaNe, na kevalamanirvAhaM karotyapUrvotpAdanirodhaM ca, tatazcaivaM kRte zeSAkareSUpaskarAH kSayaM pratipannAH, tataste vajrAdibhigrahaNaM kurvanti itare vajrAkarikAdayaH, cazabdAnna kevalaM vajrAdibhirhastyAdibhizca, atra kathAnakaM spaSTatvAnna likhitam , ayaM dRSTAntaH, sAmprataM dArzantikayoMjanA kriyate-yathA'sau lohAkara AdhArabhUtaH zeSAkarANAM, tatpravRttau zeSANAmapi pravRtteH, evamatrApi caraNakaraNAnuyoge sati zeSAnuyogasadbhAvaH, tathAhi-caraNe vyavasthitaH zeSAnuyogagrahaNe samartho bhavati nAnyatheti // asyArthasya pratipAdanArtha gAthAsUtramAha evaM caraNami Thio karei gahaNaM vihIi iyaresiM / eeNa kAraNeNaM havai ucaraNaM mahaDIaM // 10 // (bhA0) PI evaM'mityupanayagranthaH 'caraNamitti caryata iti caraNaM tasmin vyavasthitaH karoti vidhinA grahaNamitareSAm , itareSAmiti dravyAnuyogAdInAM, tadanena kAraNena bhavati caraNaM maharddhikam / tuzabdAdanyeSAM ca guNAnAM samartho bhavatIti // adhunA 'alpAkSarAM mahArthA miti yaduktaM tavyAkhyAnAyAha 24ORASIASSAPAROSA
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha droNIyA vRttiH SARALAMACROSAROKAR appaksvaraM mahatthaM mahakkhara'ppattha 2 dosu'vi mahatthaM 3 / / alpAkSaradosu'vi appaM ca 4 tahA maNi satthaM cauvigappaM // 11 // (bhA0) tvAdibhedAH atra caturbhaGgikA-alpAnyakSarANi yasmin tadalpAkSaraM, stokAkSaramityarthaH, 'mahatthaM' iti mahAnarthoM yasmin mahAthai prabhU- bhA.11-12 tArthamityarthaH, tatraikaM zAstramalpAkSaraM bhavati mahArtha ca prathamo bhaGgaH 1, athAnyat, kiMbhUtaM bhavati ?-'mahakkharamappattha, mahAkSaraM, prabhUtAkSaramiti hRdayaM, alpArtha, svalpArthamiti hRdayaM, dvitIyo bhaGgaH 2, tathA'nyat kiMbhUtaM bhavati ?-'dosu'vi mahatthaM dvayorapIti akSarArthayoH, zrutatvAdakSarArthobhayaM parigRhyate, etaduktaM bhavati-prabhUtAkSaraM prabhUtArtha ca tRtIyo bhaGgaH 3, tathA'nyat kiMbhUtaM bhavati ? ityAha-'dosuvi appaM ca tahA' dvayorapyalpamakSarArthayoH, etaduktaM bhavati-alpAkSaraM alpArtha ceti 4 / 'tatheti tenAgamoktaprakAreNa 'bhaNitaM' uktaM zAstraM 'caturvikalpaM caturvidhamityarthaH // adhunA caturNAmapi bhaGgakAnAmudAharaNadarzanArthamidaM gAthAsUtramAhasAmAyArI ohe nAyajjhayaNA ya dihivAo ya / loiakappAsAI aNukkamA kAragA curo||12|| (bhA.) ___ oghasAmAcArI prathamabhaGgake udAharaNaM bhavati, pUrvAparanipAtAdevamupanyAsaH kRtaH 1, jJAtAdhyayanAni SaSThAGge prathamazrutaskandha teSu kathAnakAnyucyante tataH prabhUtAkSaratvamalpArthatvaM ceti dvitIyabhaGgake jJAtAdhyayanAnyudAharaNaM, cazabdAdanyaccata yadasyAM koTau vyavasthitaM 2, dRSTivAdazca tRtIyabhaGgaka udAharaNaM, yato'sau prabhUtAkSaraH prabhUtArthazca, cazabdAttadekadezo'pi 3, caturthabhaGgodAharaNapratipAdanArthamAha-'loiyakappAsAdI' iti laukikaM caturthabhaGge udAharaNaM, kiMbhUtam ?-kArpAsAdi, Adi RECENSUSAGAROOM
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________ zabdAcchivacandrAdigrahaH, 'aNukama'tti anukramAditi anukrameNaiva - paripAThyA, tRtIyArthe paJcamI, 'kArakANi' kurvantIti | kArakANi - udAharaNAnyucyante, catvArIti yathAsaMkhyenaiveti // 'anugrahArthaM suvihitAnAm' iti yaduktaM tadvyAkhyAnAyo dAharaNagAthA- bAlAINaNukaMpA saMkhaDikaraNaMmi hoagArINaM / ome ya bIyabhattaM raNNA dinaM jaNavayassa // 13 // ( bhA0 ) 'eva' mityupanyAsAdyatheti gamyate, tato'yamartho bhavati yathA hyagAriNAmanukampA bhavati bAlAdInAmupari saMkhaDikaraNe, evaM sthaviraiH sAdhUnAmanukampArthamupadiSTaughaniryuktiriti saMbandhaH / adhunA'kSaragamanikA - bAlAH zizavo'bhidhIyante, te AdiryeSAm, AdizabdAtkarmakarAdiparigrahaH, teSAM bAlAdInAmuparyanukampA dayetyarthaH, 'saMkhaDikaraNe' saMkhaDyante prANino yasyAM sA saMkhaDiH, anekasattvavyApattiheturityarthaH, kRtiH karaNaM saMkhaDyAH karaNaM saMkhaDikaraNaM tasmin saMkhaDikaraNe yathA'nukampA bhavati, keSAm ? ityAha- ' agAriNAM' agAraM vidyate yeSAM te'gAriNasteSAmagAriNAM tathAhi yadbhojanaM praharatrayoddeze bhavati tasmin yadi bAlAdInAM prathamAlikA na dIyate tavo'tibubhukSAkrAntAnAM keSAJcinmUrcchAgamanaM bhavati | kecitpunaH karmAdi kartuM na zaknuvanti tato'nukampArthaM prathamAlikAdyasau gRhapatiH prayacchati, asyaiva darzanArtha dRSTAntAntaramAha- 'oma' ityAdi, avamaM - durbhikSaM tasminnavame bIjAni - zAlyAdIni bhaktam-annaM bIjAni ca bhaktaM ca bIjabhaktamekavadbhAvaH 'rAjJA' narapatinA dattaM kasya ? tadAha - janapadasya // kasyacidrAjJo viSaye durbhikSaM prabhUtavArSikaM saMjAtaM, tatastena durbhikSeNa sarvameva dhAnyaM kSayaM nItaM, lokazca viSaNNaH, tasminna
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoSaniryuktiH droNIyA vRttiH // 11 // tu visare rAjJA cintitam sarvameva rAjyaM mama janapadAyattaM, yadi janapado bhavati tataH koSThAgArAdInAM prabhavaH, janapadAbhAve sarvAbhAvaH, tatastatsaMrakSaNArthaM bIjanimittaM bhaktanimittaM ca koSThAgArAdidhAnyaM dadAmIti, evamanucintya dApitaM tasya janapadasya, kokazca svasthaH saMjAtaH, punardviguNaM triguNaM ca preSitaM rAjJa iti // ayaM dRSTAntaH, adhunA dAntikapratipAdanArthamAhaevaM therehiM imA apAvamANANa payavibhAgaM tu / sAhRNaNukaMpaTTA ucaiTThA ohanijutI // 14 // ( bhA0 ) 'eva' mityupanayagranthaH, yathA gRhapatinA bAlAdInAmanukampArthaM bhaktaM dattaM rAjJA ca bIjabhaktamanugrahArthameva dattaM, evaM sthavirairoghaniryuktiH sAdhUnAmanugrahArthaM niryUDheti, sthavirA:- bhadrabAhusvAminastaiH, 'Atmani guruSu ca bahuvacana 'miti bahuvacanena nirdezaH kRtaH, 'imA' iti iyaM vakSyamANalakSaNA pratilekhanAdirUpA / kimarthaM niryUDhA ?, tadAha - 'apAvamANANaM' ityAdi, 'aprApnuvatAM' anAsAdayatAM, kimaprApnuvatAmityAha-'padavibhAgaM' vartamAnakAlApekSayA kalparUpaM, cirantanakAlApekSayA tu dRSTivAdavyavasthitapadavibhAgasAmAcArImityarthaH / tuzabdAdazadhAsAmAcArIM cAprApnuvatAM keSAmanukampArthaM niryUDhA ?, tadAha-'sAdhUnAM' jJAnAdirUpAbhiH pauruSeyIbhirmokSaM sAdhayantIti sAdhavasteSAM sAdhUnAM kim ? -' anukampArtha' anukampA kRpA dayA ityeko'rthaH tayA arthaH- prayojanaM, 'upadiSTA' kathitA 'oghaniryuktiH' sAmAnyArthapratipAdiketyarthaH // Aha-- atha keyamoghaniryuktiH yA sthaviraiH pratipAditA ?, tatpratipAdanAyAha paDilehaNaM1ca piMDaM2 uvahipamANa 3 aNAyayaNavajjaM 4 / paDisevaNa 5mAloaNajaha ya visohI muvihiyANaM // 2 // evaM saMbandhe kRte satyAha para:- nanu pUrvamabhihitam, arhato vanditvaughaniryuktiM vakSye, tatkimarthaM vandanAdikriyAmakRtvai anukampA tho niyuktiH bhA13-14 // 11 //
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________ STUGGAGAWISHGASSASAS vaudhaniyuktiM pratipAdayati iti, atrocyate, avijJAyaiva paramArtha bhavataitaccodyate, iha hi vandanAdikriyA pratipAditaivAsAdhAraNanAmodghaTTanAdeva, tathAhi-azokAdyaSTamahAprAtihAryAdirUpAM pUjAmahantItyarhantaH, tadanenaiva stavo'bhihitaH, evaM catudazapUrvadharAdiSvapi yojanIyaM, alaM prasaGgena, prakRtaM prastumaH-'paDilehaNaM' iti, 'likha akSaravinyAse' pratilekhanaM pratile-14 khanA tAM vakSyAma iti, etaduktaM bhavati-AgamAnusAreNa yA nirUpaNA kSetrAdeH sA pratilekhaneti / cazabdAtpratilekhaka pratilekhanIyaM ca vakSye / athavA'nekAkArAM pratilekhanAM ca vakSye, upAdhibhedAt / 'piMDati piNDanaM piNDaH-saGghAtarUpastaM piNDaM, vakSya iti pratyekaM mIlanIya, bhikSAzodhimityarthaH / 'upadhipramANaM' iti upadadhAtItyupadhiH, upa-sAmIpyena saMyama dhArayati poSayati cetyarthaH, sa ca pAnAdirUpastasya pramANaM, tacca gaNanApramANaM pramANapramANaM ca / 'aNAyayaNavaja' iti nAyatanamanAyatanaM tadvayaM-tyAjyamityetacca vakSye, athavA'nAyatanavaya'mAyatanaM, tadAyatanaM vakSye, taccAnAyatanaM strIpazu-15 paNDakasaMsaktaM yadvartate, tadviparItamAyatanaM / 'paDisevaNaM' iti pratIpA sevanA pratisevanA, etaduktaM bhavati-saMyamAnuSThAnAtpratIpamasaMyamAnuSThAnaM tadAsevanA tAm / 'AloyaNa' iti AlocanamAlocanA aparAdhamaryAdayA locanaM-darzanamAcAryAderAlocanetyabhidhIyate, kimAlocanAmeva ?, netyAha-'jaha ya' ityAdi, 'yathA' yena prakAreNa 'vizodhiH' vizeSeNa zodhirvi-15 zodhiH, etaduktaM bhavati-ziSyeNAlocite'parAdhe sati tadyogyaM yatprAyazcittapradAnaM sA vizodhirabhidhIyate, tAM vizodhi / keSAM saMbandhinI vizodhi ?, tadAha-suvihitAnAM' zobhanaM vihitam-anuSThAnaM yeSAM te suvihitAsteSAM saMbandhinI yathA * vizodhistathA vakSye, cazabdaH samuccaye, kiM samuccinoti ?-kAraNapratisevane akAraNapratisevane ca yathA zodhistathA vakSya SISUSTUSASUSASUSAASASUSAN
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________ nA kurvataH piNDagrahaNamupadhipramANa bhAvazuddhyarthamata AlocanA zrIogha- iti 1 atrAha-athaiSAM dvArANAmitthaM kramopanyAse kiM prayojanamiti, atrocyate, yatpatilekhanAdvArasya pUrvamupanyAsaH kRta-16 pratilekhaniyuktiH statraitatprayojanaM-sarvaiva kriyA pratilekhanApUrvikA kartavyetyasyArthasya pratipAdanArtha pUrva pratilekhanAdvAramupanyastai, pratilekha- nAdIni 7 droNIyA nottarakAlaM grahaNaM bhavati ataH piNDasyopanyAsaH, azeSadoSavizuddhaH piNDo grAhya iti, tadanantaramupadhidvArasyopanyAsaH dvA. ni.2 vRttiH kriyate, kimarthamiti cet, sa hi piNDo na pAtrabandhAdikamantareNa grahItuM zakyate ata upadhipramANaM tadanantaramabhidhIyate, sa| zpratilekhaca gRhItaH piNDa upadhizca na vasatimantareNopabhoktuM zakyate, ataH 'anAyatanavajye' ityasya dvArasyopanyAsaH kriyate, prati nAni03 // 12 // lekhanAM kurvataH piNDagrahaNamupadhipramANaM anAyatanavarjanaM cecchataH kadAcitkvacitkazcidaticAro bhavatItyato'ticAradvAra kriyate, saM cAticAro'vazyamAlocanIyo bhAvazuddhyarthamata AlocanAdvAramabhidhIyate, AlocanottarakAlaM prAyazcittaM tadyogya yato dIyate'to vizuddhidvArasyopanyAsaH kriyata ityalamativistareNaM // 2 // aMdhunaikaikaM dvAraM vyAcaSTe, tatra paryAyataH|| pratilekhanAdvAravyAkhyAnAyAha__ AbhogamaggaNa gavesaNA ya IhA apoha paDilehA / pekkhaNanirikkhaNAvi a AloyapaloyaNegaTThA // 3 // HI AbhoganamAbhogaH, 'bhuja pAlanAbhyavahArayoH' maryAdayA'bhividhinA vA bhogana-pAlanamAbhogaH pratilekhanAbhavati, mArgaNaM mArgaNA 'mRga anveSaNe' azeSasattvApIDayA yadanveSaNaM sA mArgaNetyucyate, gaveSaNaM gaveSaNA 'gaveSa mArgaNe' azeSadoSarahi-18 datavastumArgaNaM gaveSaNetyucyate, IhanamIhA 'Iha ceSTAyAM' zuddhavastvanveSaNarUpA ceSTehetyucyate, sA ca pratilekhanA bhavati, apo-1 hanamapohaH apohaH-pRthagbhAva ucyate, tathA cakSuSA nirUpya yadi tatra sattvasambhavo bhavati tata uddhAraM karoti sattvAnAM ||aNdhunaikaikN ACHERRORRORAKARE
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________ anyAlAbhe sati sa cApohaH pratilekhanA bhavati, pratilekhanaM pratilekhanA, prati pratyAgamAnusAreNa nirUpaNamityarthaH, sA ca prtilekhnaa| prekSaNaM prekSaNA, prakarSeNekSaNaM darzanaM prekSaNetyucyate, sA ca prtilekhnaa| nirIkSaNaM nirIkSaNA, niH-Adhikye 'IkSa darzane' adhikaM darzanaM nirIkSaNetyucyate, apizabdAdanyopasargayoge caikArthikasaMbhavo yathA-upekSaNeti, cazabdAdA bhogAdInAM ca zabdAnAM ye paryAyazabdAste'pi pratilekhanAdvArasya paryAyazabdAH / AlokanamAlokaH, maryAdayA'bhividhinA vA lokanamityarthaH / pralokanaM pralokanA, prakarSeNAlokanamityarthaH / 'egaTThA' iti ekArthikAnyamUni anantaroddiSTAni bhavanti / puMlliGgatA ca prAkRtalakSaNavazAdbhavatyeva, yathA- jaso tavo sallo, napuMsakaliGgA api zabdAH puMlliGgAH prayujyante evamatrA - pIti vyAkhyAte satyAha paraH - pratilekhanaM napuMsakaM, atra tu kAnicinnapuMsakAni kAnicitstrIliGgAni kAnicitpuMlliGgAni, tatra napuMsakasya napuMsakAnyeva vAcyAni tatkathamiti, atrocyate, ekaM tAvatprAkRta zailImaGgIkRtya napuMsakasyApi strIliGgapu~lliGgaiH paryAyAbhidhAnamaduSTaM tathA'nyatpravIjanaM, saMskRte'pyekasyaiva zabdasya trayamapi bhavati, yathA taTastaTI taTamiti, tadatra bhinnaliGgAH zabdAH kena kAraNena paryAyazabdA na bhavantIti // Aha-pratilekhanAgrahaNena kiM saiva kevalA gRhyate? kimanyadapi ?, anyadapi kiM tat ?, 'paDilehao ya' ityAdi, athavA kA punaratra prarUpaNA ? iti tadarthaM bravIti -- paDilehao ya paDilehaNA ya paDilehiyavayaM ceva / kuMbhAisu jaha tiyaM parUvaNA, evamihapi // 4 // pratilikhatIti pratilekhakaH - pravacanAnusAreNa sthAnAdinirIkSakaH sAdhurityarthaH, cazabdaH sakAraNAdisvagatabhedAnAM samu| zcAyakaH, pratilekhanaM pratilekhanA "duvihA khalu paDilehA" ityAdinA granthena vakSyamANalakSaNA, cazabdo bhedasUcakaH,
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha pratilekhyata iti pratilekhitavyaM "ThANe uvakaraNe" ityAdinA vakSyamANaM, cazabdaH pUrvavat , evakAro'vadhAraNe, nAtastrikAda- pratilekhaniyuktiH tiriktamasti / Aha-kathaM punaH pratilekhakapratilekhitavyayoranuktayorgrahaNamiti !, daNDamadhyagrahaNanyAyAt, athavA andhenai-3/nAdvAre pradroNIyA vocyate-'kuMbhAdIsu' kumbho-ghaTaH, AdizabdAtkuTapaTazakaTagrahaH 'yathA' yena prakAreNa 'trika' tritayaM, trINItyarthaH, prarUpa-datilekhakaH vRttiH NAni prarUpaNAH 'evaM ti tathA tena prakAreNa, 'iheti pratilekhanAyAM, apizabdaH sAdharmyadRSTAntapratipAdanArthaH, yathA kartA ni04-5kulAlaH karaNaM mRtpiNDadaNDAdi kArya kuTaH, parasparApekSatayA naikamekenApi vineti, tathA pratilekhanA kriyA, sA ca // 13 // kartAraM pratilekhakamapekSate, pratilekhitavyAbhAve cobhayorabhAvastasmAtrINyetAni-pratilekhakaH pratilekhanA pratilekhitavyaM ceti|| iha ca 'yathoddezaM nirdeza' iti nyAyamaGgIkRtya pratilekhaka AdyaH kartRtvAtpradhAnazcetyatastadvyAkhyAnArthamAha-paDidAragAhA ego va aNego vA, duvihA paDilehagA samAseNaM / te duvihA nAyabA nikAraNiA ya kaarnniaa||5|| CL sugamA, navaraM 'nikkAraNiA ya' iti cazabdAdgacchaMstiSThavizeSaNe cAtra draSTavye // sakAraNAkAraNanirNayArthamAha___ asivAI kAraNiA nikAraNiA ya cakkathUbhAI / tatthegaM kAraNi vocchaM ThappA u tinniyare // 6 // sugamA, navaraM-'tatthegaM' iti 'tatra' teSvekAnekasakAraNagacchantiSThanpratilekhakeSu ya ekaH sakAraNo gacchan taM vakSye / dUtAvattiSThantu trayaH-sakAraNAnekaniSkAraNaikAnekabhedAH, tuzabdAtsthAnasthitazca, 'itare' anya ityrthH|| kiyanti punastAnya- // 13 // zivAdIni ? yeSvasAvekAkI bhavatItyAha asive omoyarie rAyabhae khuhia uttama a| phiDiagilANAisae devayA ceva Ayarie // 7 // HASANSSUSUSISAO dezaM nirdeza bhatilekhitavyAbhAva, parasparApekSatayA gAyA, apizabdaH sA
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________ na. zivamaziva-devatAdijanito jvarAdyupadravaH, avamodarika-durbhikSaM, rAjJo bhayaM rAjabhayaM, kSubhitaM kSobhaH, saMtrAsa ityarthaH, uttamArthaH-anazanaM 'phiDita' iti bhraSTo mArgAta 'glAno' mandaH, atizayaH-atizayayuktaH, devatAcAryoM pratItI, ayaM tAvadakSarArthaH / bhAvArthasya bhASyakAra ekaikaM dvAramaGgIkRtya prtipaadkH| 'yathoddezaM nirdeza' iti nyAyAdatrAdyadvAramAzritya yo vidhirasAvabhidhIyate-ihAzivamekAkitvasya hetutve vartate, tasmAttathA kartavyaM yathA tanna bhavatyeva // kena punaH prakAreNa tanna bhavatIti cetsa ucyate saMvaccharabArasaraNa hohI asivaMti te (taha) tao Niti / suttatthaM kuvaMtA aisayamAIhiM nAUNaM // 15 // (bhA0) vyAkhyA-sa~vatArANAM dvAdazakaM, daza ca dvau ca dvAdaza, tena bhaviSyatyazivamiti jJAtvA 'ta' iti (taitti) tadaiva 'tata' iti tasmAtkSetrAt 'Niti' nirgacchanti, sUtrapauruSImarthapauruSI ca 'kurvantaH' niSpAdayanto'nyadezamabhaviSyadazivaM vizvastAH saMkrAmanti / kathaM punarjJAyate?-atizaya AdiryeSAM te'tizayAdayo jnyaanhetvstaiH|| atizayAdi pratipAdayannAha aisesa devayA vA nimittagahaNaM sayaM va sIso vaa| parihANi jAva pattaM niggamaNi gilaannpddibNdho|| 16 // (bhA0) atizayaH-avadhyAdistadabhAve kSapakAdiguNAkRSTA devatA kathayati, ahavA AyarieNaM suttatthesu NimmAeNa sayameva / athavA AcAryeNa sUtrArthayornirmAtena (kuzalena ) svayameva
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyukti droNIyA vRttiH // 14 // ASSANSAR pratilekhanAdvAreazivAdiH bhA.15-18 nimittaM ghettavaM, ahavA sIso gahaNadhAraNAsaMpanno nidhikArI jo so geNhAvijai, jayA Ayario vuDDo bhavai tayA avi- gArissa sIsassa dei, jAhe so Na hojjA tAhe aNNo koi pucchijjai, tAhe bArasahiM nigaMtavaM, aha bArasaehiM Na NAyaM tAhe ekkArasahiM jAva jAhe ekkeNavi Na NAyaM hojjA tAhiM chahiM mAsehiM suyaM tAhe niggacchantu, ahavA na ceva NAyaM asivaM jAyaM tAhe niggacchaMtu / akSaravyAkhyA-atizayanamatizayaH-pratyakSaM jJAnamavadhimanaHparyAyakevalAkhyaM, tena jJAtvA, devatA vA kathayati, bhaviSyatyazivamiti, nimittam-anAgatArthaparijJAnaheturgranthastasya grahaNaM svayameva karotyAcAryaH ziSyo vA yogyo grAhyate nimittaM, 'parihANi jAva pattaMti dvAdazakena yadA na jJAtaM tadA ekAdazakenetyekaikahAnyA parihANiriti, yAvatprAptamiti tAvat sthitAH kathaJcidyAvatprAptam-AgatamazivaM, tatra kimiti, nirgamanaM nirgamaH kAryaH sarvairiti / kathaM tamu | zivamAzrityaikAkitvamiti cettadAha-gilANapaDibaMdhoM' glAno-mandastayaivAzivakAriNyA devatayA kRtaH pUrvabhUto vA, tena pratibandhaH-na nirgamaH sarveSAM // tasyAzcAzivakAriNyAH svarUpapratipAdanAyAhasaMjayagihitadubhaya bhaddiAya taha tadubhayassavi apNtaa| cauvajaNavIsu uvassae ya tiparaMparAbhattaM // 17 // (bhA0) asive sadasaM vatthaM lohaM loNaM ca taha ya vigiio| eyAI vajijjA cauvajaNayaMti ja bhaNioM // 18 // (bhA0) nimittaM grahItavyaM, athavA ziSyo grahaNadhAraNAsaMpanno nirvikArI yaH saH prAhmate, yadA AcAryoM vRddho bhavati tadA'vikAriNe ziSyAya dadAti, yadA sa na bhavettadA anyaH kazcit pRcchayate, tadA dvAdazabhyo'rvAg nirgantavyaM, atha dvAdazabhyo na jJAtaM tadaikAdazabhyo yAvayadaikasmAdapi na jJAtaM bhavettadA SaDbhyoM mAsebhyaH zrutaM tadA nirgacchantu, athavA naiva jJAtamazivaM jAtaM (tarhi ) tadaiva nirgacchantu. // 14 //
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________ +ESCOCOLAXMMONS saMyatAH-sAdhavasteSAM bhadrikA na gRhiNAmiti prathamo bhaGgaH, gRhiNAM bhadrikA na saMyatAnAmiti dvitIyaH, tathobhayabhadriketi tRtIyaH, ubhayaprAnteti caturthaH / so puNa cauppayArA saMjayabhaddigA gihatthapaMtA 1 gihatthabhaddigA saMjayapaMtA2 ubhayapaMtA 3 ubhybhddiaa4| kahaM puNa saMjayabhaddigA hojjA', gihatthe uddavei, saMjae bhaNati-niruvasaggA acchaha, tAhevi gaMtavaM, kohA jANati pamattA paloejjA vA geNhejA vA, gihibhaddigA saMjayapaMtA saMjae ceva paDhamaM geNhati jahA ete mahAtavassI ete ceva paDhamaM pelleyacA, etesu Nijjiesu avasesA NijiA ceva bhavaMti, etthaM jA hou sA hou niggaMtavaM, jAhe na niggayA keNai vAghAeNa, ko vAghAo?, purva gilANo vA hojA, tAe vA uddAiAe koi saMjao gahito hojjA, paMthA vA na vahati, tAhe tattha jayaNAe acchiyavaM, kA jayaNA?, imANi cattAri parihariabANi-vigaI dasavihAvi loNaM lohaM ca sadasaM vatthaM ca, jANi a kulANi asiveNa gahiANi tesu AhArAINi na geNhaMti, jAhe sabANivi gahiyANi hojjA |. tathobhayabhadrikA neti caturthaH, ubhayaprAntA abhadrikA ashobhnetyrthHpr0|2 sA punazcatuSprakArA-saMyatabhadrikA gRhasthaprAntA 1 gRhasthabhadrikA saMyataprAntA 2 ubhayaprAntA 3 ubhayabhadrikA 4 / kathaM punaH saMyatabhadrikA bhavet ?, gRhasthAnupadbhavati, saMyatAna bhaNati-nirupasargAstiSThata, tadApi gantavyaM, krodhAt jAnAti (ko jAnAti na) pramattAn pralokayet gRhNIyAdvA 1, gRhibhadrikA saMyataprAntA saMyatAneva prathamaM gRhNAti yathaite mahAtapasvinaH pUta eva prathama preraNIyAH, eteSu nirjiteSu avazeSA nirjitA eva bhavanti, anna yA bhavatu sA bhavatu nirgantavyaM, yadA na nirgatAH kenaciyAghAtena, ko vyAghAtaH', pUrva glAno vA bhavet , tayA vopadrocyA kazcitsaMyato gRhIto bhavet , panthAno vA na vahanti, tadA tatra yatanayA sthAtavyaM, kA yatanA, hamAni catvAri pariharttavyAni| vikRtirdazavidhA'pi lavarNa lohaM ca sadarza vastraM ca, yAni ca kulAni azivena gRhItAni teSvAhArAdIni na gRhanti, yadA sarvAgyapi gRhItAni bhavanti
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoSaniryuktiH droNIyA vRttiH // 15 // | tAhe dihaM diTThIe Na pADiMti, omatthiA geNhaMti, diTThIi saMkamai // 'cauvajjaNaM ti caturNAM varjanA - parihArazcaturvarjanA vikRtyAdInAM caturSu vA varjanA kSetrasya - saMyatabhadrikA gRhiprAntA ityAdiSu bhaGgakeSu, 'vIsu uvassaMe yatti glAnavidhiH, viSvag-bhedenopAzrayaH- AzrayaH kartavya ityarthaH / jo saMjato asiveNa gahio hojjA, tassa dUraDiyassa bhattaM tiparaMpareNa dijjai / 'tiparaMparAbhattaM' ti, trayANAM paramparA triparamparA, bhaktaM- AhAraH, tad eko gRhNAti dvitIyazcAnayati tRtIyo'vajJayA dadAtItyarthaH / avadhUtam -avajJAtaM, jaihA avadhUtA nAsati // glAnodvartanAdividhipradarzanAyAha-- uttaNanillevaNa bIte aNabhiogabhIrU ya / agahiakulesu bhattaM gahie dihiM pariharijA // 19 // bhA0 ) udvartanaM-Urddha vartanaM yadasAvudvartyate, nirlepanaM yadasau nirlepaH kriyate, upalakSaNaM caitat, tasya sakAze na sthAtavyaM divArAtrau vA / atha kIdRzena sAdhunA kartavyamityAha - 'bIhaMte aNabhioga' tti bibhyatyanabhiyogaH, bibhyatIti bhayaM gacchati, bhIrAvityarthaH, nAbhiyogo'nabhiyogaH, yo bhIruH sa tatra na niyoktavyaH / kastarhi karoti ?, Aha- 'abhIrU ya' abhIruzca na bhIrurabhIruH, sa tatra svayaM karoti niyujyate vA, cazabdo vastrAntaritAdiprayatnapradarzanArthaH, agRhIteSu kuleSu aziveneha bhaktaM grAhyaM, tadabhAve dRSTiM dRSTisaMpAtaparihAraH / Aha - caturvarjanetyuktaM tatra bhaGgakA api gRhyanta iti jo'vi taM udyattei vA pariyattei vA so hatthassa aMtare vatthaM dAUNa tAhe udyatteti vA pariyattei vA / uvatteUNa hatthe / 1 tadA dRSTiM dRSTo na pAtayaMti, udghATamastakA (pracchannA) gRhNanti, dRSTeH saMkrAmaMte / 2 yaH saMyato'zivena gRhIto bhavet tasmai dUrasthitAya triparamparakeNa bhaktaM dIyate / 3 yathA'vajJAtA nazyati / yo'pi tamudvarttayati vA parivarttayati vA sa hastasyAntare vastraM dattvA tamudvarttayati vA parivartayati vA / udvartya hastau 1pratilekhanAdvAre azivAdiH bhA. 19 // 15 //
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________ SNOSISTRASANSLAM maTTiAe dhovai, jo ya bIhijA so tatthAyarieNa na bhaNiyabo jahA ajo tumaM vasAhitti / jo dhammasaddhio sAhU so appaNA ceva bhaNai-ahaM vasAmi / pratibandhasthAne sati karttavyAntarapradarzanAyAhapuvAbhiggahavuDDI vivega saMbhoiesu nikkhivaNaM / te'via paDibaMdhaThiA iyaresu balA sagAradugaM // 20 // (bhA0) pUrvamiti-zivakAle ye'bhigrahAH-tapaHprabhRtayasteSAM vRddhiH kAryA, caturthAbhigrahaH SaSThaM karoti, mRte tasmin ko vidhirityAha-'vivega' vivecana vivekaH, 'vicir pRthagbhAve' parityAga itiyAvat, kasyAsAviti-tadupakaraNasya, amRte tasmin gamanAvasare ca prApte kiM karttavyamityAha-'saMbhoiesu nikkhivaNaM' azeSasamAnasAmAcArikeSu vimucya gamyate, te tatrAzive kathaM sthitA ityAha-'te'vi a paDibaMdhaThiA na teSAM gamanAvasaraH kutazcitpratibandhAt, tadabhAve kiM karttavyamityAha 'itaresu'tti asambhogikeSvityarthaH, tadabhAve devakulikeSu, anicchatsu balAtkAreNa, tadabhAve kuta ityAha-'sagAraduaM' saha agAreNa vartata iti sAgAro gRhastha ityarthaH, tayordvayaM, tAveva dvAvityarthaH / ko punastAviti ?-vratyavratI vA samyagdRSTI, tadabhAve zayyAtaraH, yathAbhadrakamithyAdRSTiH // so ya gilANo yadi atthi aNNA vasahI tahiM Thavijjai, asaIe a tAe ceva vasahIe egapAse cilimilI kijjai, bAra duhA kijjai, jeNa gilANo nikkhamati vA pavisati vA teNa aNNe sAhuNo mRttikayA prakSAlayati / yazca bibhyati sa tatrAcAryeNa na bhaNitavyaH, yathA''yaM ! tvaM vaseti / yo dharmazrAddhikaH sAdhuH sa Atmanaiva bhaNati-ahaM basAmi / 2 sa ca glAno yadi astyanyA vasatistatra sthApyate, asatyAM ca tasyAmeva vasatAvekapA cilimiliH kriyate, dvAraM dvidhA kriyate, yena glAno niSkAmati vA pravizati vA tenAnye sAdhavo SACS
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________ pratilekha| nAdvAre azivAdiH bhA.20-21 zrIogha- Na niggacchaMti, paDiAragavajaM, tAva ya tahiM acchaMti jAva sattho na labbhai tAva jogavuDhei kareMti, jo namokkAraM karitao niyuktiH so porisiM kareti, evaM vaTuMti, jai pauNo so sAhU jo gahio tAhe vaccaMti, aha kAlaM karei tAhe je tassa uvagaraNaM droNIyA dataM saba chaDDijai, te chaDDittA tAhe vaccaMti, aha so na ceva mutto tAhe aNNesiM saMbhoiANaM sakajjapaDibaMdhahiANaM mUle vRttiH nikkhippai, jAhe saMbhoiA na hojA tAhe aNNasaMbhoiyANaM, jAhe te'vi na hojA tAhe pAsatthosannakusIlAINaM, tesiM balAvi oveDijai, tesiM devakulANi bhujaMti, sArUviasiddhaputtANaM, tesiM asati sAvagANaM uvaNikkhippati, pacchA senjAyaresu AhAbhaddagesu vA evaM Thavijai, tAhe vaccaMti // yadi punarasau mucyamAna Akrozati tataH kiM karttavyamityAhakUyaMte abbhatthaNa samatthabhikkhussa Niccha taddivasaMjaiviMdaghAibheo tiduvego jAva lAuvamA // 21||(bhaa) | 'kUja avyakte zabda' kUjayati-avyaktazabdaM kurvANe kiM kAryamityAha-'abbhatthaNa samatthabhikkhussa' samarthaH-zaktoM'bhyakhaMte, tvaM tiSTha yAvadvayaM nirgacchAma iti, nirgateSu vaktavyam-icchatu bhavAn ahamapi gacchAmi, yadIcchati kSipraM nirgmH| na nirgacchanti, pratIcArakavarja, tAvaca tatra tiSThanti yAvatsArthoM na labhyate tAvadyogavRddhiM kurvanti, yo namaskArakha kArakaH sa pauruSIM karoti, evaM vardhayanti, yadi praguNaH sa sAdhuryoM gRhItastadA vrajanti, atha kAlaM karoti tadA yattasyopakaraNaM tatsarva tyajyate, te tadA tyaktvA brajanti, atha sa naiva muktastadA anyeSAM sAMbhogikAnAM svakAryapratibandhasthitAnA mUle nikSipyate, yadA sAMbhogikA na bhaveyustadA'nyasAMbhogikAnAM, yadA te'pi na bhaveyustadA pArzvasthAvasana*kuzIlAdInA, teSAM balAdapi nikSipyate, teSAM devakulAni bhujyante, sArUpikasiddhaputrANAM, teSAmasati zrAvakANAmupanikSipyate, pazcAt zayyAtareSu yathA bhadrakeSu vaivaM sthApyate, tadA prajanti / RECORRUCARRA NG
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________ ALSAROSEX athAsau dharmanirapekSatayA necchati tataH kimityAha-'aNiccha tadivasa' anicchati tasmiMstasya sAdhorgamanaM taddivasaM. sthitvA chidraM labdhvA naSTavyaM, taizca kiM saMhatairgantavyamAhozvidanyathetyAha-'jai viMdaghAibheo tiduego jAva' yadyasau vRndadaghAtinI tato dvidhA bhedaH, tathA'pi na tiSThati tridhA, trayastrayo dvau dvau ekaiko yAvattathA na ghAtayati / kaH punaratra dRSTAnta | ityAha-'jahA alAuvamA' alAtam-ulmukamupamAnaM-dRSTAntastenopamA, yathA hi tAni saMhatAni jvalanti nAnyathA, evaM te'pi saMhatA hanyante nAnyatheti, tadartha bhedaH, evamazivAdekAkI bhavati / yadi so kUvati tAhe eko bhaNNati-jo (jai) samattho tuma tAhe chidaM nAUNa bitiadivase ejjAsi, tassa puNa majjAyA-te visajeyabA, mA mama kaje maraMtu, jAhe so'vi | milio tAhe sabe egato vaccaMti, jAhe tesiM egato vaccaMtANaM koi vighAo hujjA, esa viMdaghAI, jattha bahugA tattha | paDati, dihato kaTThasaMghAo palitto, so duhA kao pacchA ekkekaM dArugaM na jalati, evaM te'vi jai gahiA tAhe duhA kajaMti, evaM tihA, jAva tiNNi tiNNi jaNA, ego paDissayavAlo saMghADao hiMDai, aha tahavi na muyati tAhe do do hoti, aha dovi jaNA na muyai tAhe egAgI bhavaMti, tesiM uvagaraNaM Na uvahammati, evaM tA ekallao dihro asiveNa // | kena punarupAyenaikatvavizeSaNajuSTA naSTAH santa ekatra pradeze saMhiyante ? ityAha yadi sa kUjati tadA eko bhaNyate-yadi samarthastvaM tadA chidraM jJAtvA dvitIyadivase AyAyAH, tasya punarmaryAdA-te visarjayitavyAH, mA mama kAryAya mAyuH, yadA so'pi mIlitastadA sarve ekato bajanti, yadA teSAmekato vrajatAM kazcidyAdhAto bhavet , eSa vRndaghAtI yatra bahavastatra patati, dRSTAntaH kASThasaMghAta pradIptaH, sa vidhAkRtaH pazcAdekai dAru na jvalati, evaM te'pi yadi gRhItAstadA dvidhA kriyante, evaM vidhA, yAvannayastrayo janAH, ekaH pratizrayapAlaH saMghATako | hiNDate, atha tathApi na muJcati tadA dvau dvAvapi bhavataH, atha dvAvapi janau na muJcati tadaikAkino bhavanti, teSAmupakaraNaM nopahanyate, evaM tAvadekAkI dRSTo'zivena / SANSANSAROST
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoma - niryuktiH droNIyA vRttiH // 17 // saMgAro rAyaNi AloyaNapucapattapacchA vA / somamuhikAlarattaccha'NaMtare eka do visae // 22 // ( bhA0 ) saMgAraH-saMketaH pRthagbhAvakAle karttavyaH, yathA'mukapradeze sarvaiH saMhantavyamityupAyaH, taM ca pradezaM prAptAnAM ko vidhirityAha- 'rAiNie AloyaNapubapattapucchA vA' ratnAdhikasya - gItArthasya pUrvaprAptasya pazcAtprAptasya vA''locanA deyA, tadabhAve laghorapi gItArthasya dAtavyA, kiyatpunaH kSetramatikramaNIyamityAha-'somamuhI' tyAdi, azivakAriNyA vizeSaNAni, saumyaM mukhaM yasyAH sA tathA, kathamupadravakAriNyAH saumyamukhItvam ?, anantaraviSayaM pratyupadravAkaraNAt, kRSNamukhI dvitIye'pi na muJcati, raktAkSI tRtIye'pi na muJcati, yathAsaGkhyamanantara eva sthIyate saumyamukhyAm, 'eka' iti ekamantare kRtvA tRtIye sthIyate kRSNamukhyAM, 'do' iti dvAvantare kRtvA caturthe sthIyate raktAkSyAM, tesiM' saMgAro diNNellato bhavati, yathA amugattha melAiyAM, jAhe milINo bhavati tAhe tattha jo rAiNio pubapatto vA pacchApatto vA tassa AloyaNA dAyabA, aha sIyattho omo tAhe tassa Aloijjai, sA puNa tivihA uddAiA - somamukhI kAlamukhI rattacchI ya, jA sA somamukhI tIse ekkaM visayaM gammai, kAlamuhIe ego visao aMtarijjai, rattacchIe do visae aMtareUNa cautthe visae ThAti / asive tti dAraM saMmattaM // azivena yathaikAkI bhavati tathA vyAkhyAtaM, sAmprataM "omoyarie" iti yaduktaM tadvyAkhyAnAyAha 1 tebhyaH saMketo datto bhavati yathA amukana mIlayitavyaM, yadA mIlito bhavati tadA tatra yo rAtrikaH pUrvaprApto vA pazcAtprApto vA tasmai AlocanA dAtavyA, atha gItArtho'vamastadA (api) tasmai Alocayet sA punastrividhA upadrotrI (upadvAvikA ) - saumyamukhI kRSNamukhI raktAkSI ca, yA sA saumya - mukhI tasyAmeko viSayo gamyate, kRSNamukhyAmeko viSayo'Mtarayyate, raktAkSyAM dvau vipayau antarayitvA caturthe viSaye tiSThanti / azivamiti dvAraM samAptaM / | 1 pratilekhanAdvAre azivAdiH bhA. 22 // 17 //
Page #37
--------------------------------------------------------------------------
________________ *ESCUCHARISTARS ____emeva u omammi bheo u alaMbhi gonnididdhto| 'evameve ti anenaiva prakAreNAvamadvAramapi vyAkhyeya, yathA'zivadvAraM vyAkhyAtaM, yo vidhirazivadvAre so'trApItyarthaH, tuzabdo bahusAdRzyapratipAdanArthaH, avame-durbhikSe, apizabdaH sAdRzyasaMbhAvane, taducyate-"saMvaccharavArasaeNa hohiti omaMti te tao niti" ityAdi, bhedana-bhedaH-ekaikatA, tuzabda evakArArthaH, kasmin punarasau bhavatItyAha-alAbhe bhavati, aprAptAvAhArasyetyarthaH, yadeko labhate tavAvapi, dvau vA dRSTvA na kizciddadAti, ekaika eva labhate ityvmaaderekaakitaa| atra dRSTAntamAha-'goNidiluto' godRSTAntaH, yathA saMhatAnAM gavAM svalpe tRNodake na tRptiH, pRthagbhUtAnAM syAt, tathehApIti // omoyariyAevi eseva kamo, bArasahiM saMvaccharehiM AraddhaM jAhe pAraM na pAvaMti tAhe gaNabheyaM karei, nANataM-gilANo na tahA prihriji| ettha goNidiluto kAyabo, alpaM gobrAhmaNaM nandati, evaM omeNavi egAgio diho||daar // sAmprataM rAjabhayadvArapratipAdanAyAha rAyabhayaM ca cauddhA carimaduge hoi gaNabheo // 23 // (bhA0) rAjJo bhayaM rAjabhayaM, cazabda evamevetyasyAnukarSaNArthaH "saMvacchara bArasa" ityAdi, kiyantaH punastasya bhedA ityAhacaturdhA, saGkhyAyAH prakAravacane dhA, catuSprakAramityarthaH, ke punaste iti ?, mA tvariSThA anantaramevocyante, kiM caturvapi avamaudaryatAyAmapi eSa eva kramaH, dvAdazabhyo varSebhya Arabhya yadA pAraM na prAmuvanti tadA gaNabhedaM karoti, nAnAtvaM-lAno na tathA parihiyate, anna godRSTAntaH karttavyaH / gobrAhmaNau alpo nandataH, evamavamenApyekAkI dRSTaH /
Page #38
--------------------------------------------------------------------------
________________ pratilekhanAdvAre azivAdiH bhA-23-24 vRttiH 25 // zrIogha- tabhedeSu ?, netyAha-'carimadue' ityAdi, 'carimeM pazcime dvaye 'bhavati' jAyate 'gaNabhedaH' gacchapRthagbhAvaH, ekaika ityrthH| niyuktiH rAyaduhamavi taheva bArasasaMvaccharehiM hohiMti' / bhedacatuSTayasvarUpadarzanAyAhadroNIyA nivisautti ya paDhamo biio mA deha bhattapANaM tu / taio uvagaraNaharojIvacarittassa vA bheo||24||(bhaa0) | sugamA, NavaraM-'jIya'tti jIvitabhedakArI caturtho bhedazcAritrabhedakArI vA caturtho rAjA, upakaraNahArijIvitacAritrahA- // 18 // |riNorgaNabhedaH kArya iti / 'taM cauvihaM nivisaotti ya paDhamo biio mA deha bhattapANaM tu / taio uvagaraNaharo jIvacarittassa vA bheo' // Aha-kathaM punaH sAdhUnAM tyaktAparAdhAnAM rAjabhayaM bhavati ?, "yasya hastau ca pAdau ca, jihvAgraM |ca suyantritam / indriyANi ca guptAni, tasya rAjA karoti kim ? // 1 // " satyametat , kiM tarhi ?ahimara aNiTThadarisaNavuggAhaNayA tahA annaayaare|avhrnndikkhnnaae ANAloe va kuppijjA ||25||(bhaa0) aMteurappaveso vAyanimittaM ca so pusejaa| vyAkhyA-'abhimarAH' abhimukhamAkArya mArayanti niyante vetyabhimarAH, kutazcitkopAdrAjakulaM pravizyAparaM vyApAdayantIti, sAdhUnAM kimAyAtamiti cet, ucyate, anyathA pravezamalabhamAnaiH kaizcitsAdhuveSeNa pravizya tatkRtaM, tatazca nirvivekitvAtsa rAjA sAdhubhyaH kupyet, kupyediti caitakriyApadaM pratipadaM yojanIyaM, abhavyatvAt , aniSTAn-aprazastAna manyamAno dazenaM necchati, prasthAnAdau ca dRSTvA iti kupyet / 'vyudAhaNatA' vizabdaH kutsAyAmut-prAbalyena kenacitpratyanIkena vyudbhAhitaH, yathaite tavAniSTaM dhyAyantIti kupyet / lokaM pratyanAcAraM samuddezAdIn dRSTvA kupyet , apaharaNaM kRtvA | KRISHNAASAHARA // 18 // atyanAcAraM samuddezAdAnhAyAt-yAvalyena kenacistAna
Page #39
--------------------------------------------------------------------------
________________ o0 4 tatpratibaddho dIkSita iti kupyate, AjJAlope vA kAcidAjJA lopitA-na kRtA tatazca kupyet ?, antaHpure pravezaM kRtvA kenaciliGgadhAriNA vikarma kRtaM tataH pradveSaM yAyAt, vAdinA vA kenacidbhikSuNA paribhUta iti, tato nimittAt sa iti - rAjA pradviSyati praduSyedvA / dvAram / 'taM puNa rAyaduDaM kahaM hojjA ?, keNati liMgattheNamaMteuramavaraddhaM hojjA / ahavA jahA vA vAdiNA vAde " tassa paMDiyamANassa buddhillassa durappaNo / muddhaM pAeNa akkamma vAI vAurivAgao ||1||" evaM rAya duI bhavijjA, nibisae bhattapANapaDisehe uvagaraNahare a ettha gaccheNa caiva vaccaMti, jattha jIvacarittabheo tattha egANio hojjA / dAraM // kSubhitadvAraM vyAcikhyAsurAha - khubhie mAlujjeNI palAyaNaM jo jao turiaM // 26 // ( bhA0 ) kSobhe ekAkI bhavati, kSobhaH - AkasmikaH saMtrAsaH, tatra 'mAlujjeNi' tti mAlA arahaTTasya patitA, ujjayanI nagarI, ujjayinyAM bahuzo mAlavA AgatyAgatya mAnuSAdIn haranti, anyadA tatra kUpe'raghaTTamAlA patitA, satra kenaciduktamAlA patitA, anyena sahasA pratipannaM mAlavAH patitAH, tataH saMkSobhaH, tatra kiM bhavati ?, Aha-'palAyaNa jo jao turiyaM' 'palAyanaM' nAzanaM yaH kazcidyatra vyavasthitastacchrutavAn sa tata eva naSTa iti / 'mAlujjeNi' tti dRSTAntasUcakaM vacanam / 1 tat punA rAjadviSTaM kathaM bhavet ?, kenacit liGgasyenAntaH puramaparAddhaM bhavet, athavA yathA vA vAdinA vAde-tasya paNDitaMmanyasya buddhimattAbhimAnino durAtmanaH / mUrdhAnaM pAdenAkramya vAdI vAyurivAgataH // 1 // evaM rAjadviSTo bhavet, nirviSaye bhaktapAnapratiSedhe upakaraNahare cAtra gacchenaiva vrajanti, yatra jIvacAritrabhedastatraikAkI bhavet / dvAraM /
Page #40
--------------------------------------------------------------------------
________________ ekAkitve 'zrIogha- hai khubhie vA egAgI hojjA, jahA ujjeNIe arahaTTamAlA paDiA, logo sabo palAo mAlavA paDiyatti, erise khubhie egAgI niyuktiH hojA, jo jao sotaoNAsati / dAraM // adhunA yaduktaM rAjabhayadvAre, 'vAyanimittaM ca se pausseja'tti tajhyAcikhyAsurAha kAraNAni droNIyA bhA.26-27 tassa paMDiyamANassa, buddhillassa durappaNo / muddhaM pAeNa akkamma, vAI vAurivAgao // 27 // (bhA0). vRttiH hai Aha codakaH-zobhanaM sthAnaM tad vyAkhyAyAH, nanu kSubhitadvAreNAntaritatvAtko'yaM prakAraH 1 iti, atrocyate, niyu-dra // 19 // ktigranthavazAdadoSaH / yato'traikagAthayA "aMteure" ityAdikayA rAjabhayakSubhitadvAre ukte tatastatrAnavasaratvAdihaiva yuktA vyAkhyA, 'tasyeti 'tasya' rAjJo bhayahetoH, kathaMbhUtasya ?-'paNDitamAninaH' paNDitamanyasya paNDitamAtmAnaM manyate sa evaM manyo, jJAnalavadurvidagdhatvAt , buddhiM lAtIti buddhilo buddhilasya 'durAtmanaH' mithyAdRSTitvAdabhadratvAcchAsanapratyanIkachAtvAtsa tathA tasya, kimityAha-'mUrddhAnaM' uttamAGgaM pAdenAkramya 'vAdI' vAdalabdhisaMpannaH sAdhurvAyurivAgataH-abhISTaM sthAna || prApta ityakSarArthaH, samudAyArthastu-sa rAjA paNDitaMmanyatayA darzanaM nindati, tadvAdI vA kazcit , tatra ca sAdhurvAdI, tena sabhAM pravizya nyAyena parAjitaH, tathA'pi na sAdhukAraM dadAti prabhutvAttathA'pi nindati, punazcAsau sAdhurvAdI vidyAdi // 19 // |balena sabhAmadhye tasya zirasi pAdaM kRtvA'darzanIbhUtaH, tatazcAsau paraM paribhavaM manyamAnaH prakarSeNa dveSa yAyAt, iti shlokaarthH|| uttamArthadvArapratipAdanAyAha RISUAAAAAA kSobhe vaikAkI bhavet , yathA rajayinyAM arahaghaTImAlA patitA, lokaH sarvaH palAyitaH-mAlavAH patitA iti, Ize kSobhe ekAkI bhavet , yo yatra sa tato nazyati /
Page #41
--------------------------------------------------------------------------
________________ piyati-ArAdhayati gacchat / uttamArthasthitarUpattama paDivajinaka bojA, ahavA nijavaggassa sagAsaM asaI egANio va gcchijjaa| suttatthapucchago vA gacche ahavA'vi paDiariuM // 28 // (bhA.) miryApayati-ArAdhayati niryAmakaH-ArAdhakastasya 'sakAzaM' mUlam asati-dvitIyAbhAve ekAkyapi kAlaM kartukAmo gacchet , sUtrArthapRcchako vA gacchet / uttamArthasthitasyaikAkyapi mA bhUyavacchedaH 'ahavAvi paDiyariu' athavA'pi praticarituM' praticaraNAkaraNArtham , 'uttamahe vA so sAhU uttamaha paDivajiukAmo, AyariyasagAse ya natthi nijamao, tAhe annattha vaccejA, to sasaMghADao vaccau, asati tAhe ego egANio baccejA, ahavA uttimahapaDivaNNao sAhU suo, tassa suttatthatadubhayANi apuvANi, imassa a saMkiANi, aNNassa ya natthi, tAhe tattha paDipucchaganimittaM vccejaa|| athavA uttimapaDiaraehiM gammati // phiDiadvAraM vyAcikhyAsurAha phiDio va pariraeNaM maMdagaI vAvi jAva na milejjaa| 'phiDie' tti ete paMtheNa vaccaMti, tattha koi paMthAo uttiNNo, aNNeNa vaccejjA, ahavA thero, tassa ya aMtarA gaDDA DoMgarA vA, je samatthA te ujueNa vaccaMti, jo asamattho so pariraeNaM-bhamADeNa vaccai, tato jAva tANaM na milai tAva | uttamArthe vA, sa sAdhuruttamArtha pratipattukAmaH, bhAcAryasakAze ca nAsti niryAmakaH, tadA'nyatra vrajet , tadA sasaMghATako vrajatu, asati tadeka ekAkI | brajet , athavottamArthaprapannaH sAdhuH zrutaH, tasya sUtrArthatadubhayAnyapUrvANi, asya ca zaGkitAni, anyasya ca na santi, tadA tatra pratipRcchAnimittaM vrajet , athavA uttamArthapraticarakaiH gamyate / 2 sphiTita iti, eke pathi brajanti, tatra kazcit patha uttIrNaH, anyena brajet, athavA sthaviraH, tasya ca antarAle gartA parvatA vA, ye samAste jukena vrajanti, yo'samarthaH sa parirayeNa-bhramaNena brajati, tato yAvatteSAM na mIlati tAva
Page #42
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH ekAkitve kAraNAni bhA. 2829-30 // 20 // SISUSTUSSUUSSAISOSLASH egAgI hojA // idAnIM gAthArthaH-'phiDitaH' prabhraSTaH, gacchatAmeva sarveSAM pathidvayapradarzanAtsaMjAtamoho'nyenaiva pathA prayAtastata ekAkI bhavati / 'pariraeNaM vA' parirayo-giryAdeH pariharaNaM tena vA ekAkI kazcidasahiSNurmandagatirvA kazcitsAdhuH yAvanna milati tAvadekAkI bhavati / uktaM phiDitadvAram , idAnIM glAnadvAramucyate soUNaM va gilANaM osahakajje asaI ego // 29||(bhaa.) gilANanimitteNa egAgI hujA, tassa osahaM vA ANiyavaM / asai saMghADayassa tAhe egAgI vaccijjA, ahavA gilANo suo tAhe sabehiM gaMtavaM / ahappaNo AyariA therA tAhe tesiM pAse acchiyaba, tAhe saMghADayassa asai egAgI vaJcijjA / idAnImakSaragamanikA-zrutvA'nyatra glAnaM saGghATakAbhAve ekAkI vrajati, yadivA svagaccha eva glAnaH kazcit , tadarthamauSadhAdInAmAnayanArthaM vrajatyekAkI dvitIyAbhAve sati // uktaM glAnadvAram , idAnImatizayidvAram aisesiova sehaM asaI egANisaM ptthaavejaa| koI atisayasaMpaNNo so jANai, jahA eyassa sehassa sayaNijagA AgayA, tAhe so bhaNati-eyaM sehaM avaNeha, jai na 1 dekAkI bhavet / 2 glAnanimittena ekAkI bhavet , tasyauSadhaM vA AnetavyaM, asati saMghATakasya tadaikAkI vrajet, athavA glAnaH zrutastadA sarvairgantavyaM, athAtmana AcAryAH sthavirAstadA teSAM pAveM sthAtavyaM, tadA saMghATakasyAsati ekAkI vrajet / 3 kazcit atizayasaMpanno jAnAti sa:-yathaitasya zakSakasya svajanA bhAgatAH, tadA sa bhaNati-enaM zaikSamapanayata, na yadyapanayata. + egANio'vi gacche pra0 payaTTejA (10) / // 20 //
Page #43
--------------------------------------------------------------------------
________________ avaNeha tAhe esa Na kareti pacaja, tato so asai saMghADayassa egANiovi pahavijai // idAnImakSarArthaH-atizayI vA kazcidabhinavapravrajitaM dvitIye'satyekAkinamapi pravartayet / uktamatizayidvAram , idAnI devatAdvAram devaya kaliMgaruvaNA pAraNae khIraruhiraM ca // 30 // (bhA0) Iha kaliMgesu jaNavaesu kaMcaNapura nagaraM, tatthAyariA bahussuA pahANAgamA bahusissaparivArA, te aNNayA sissANa suttatthe dAUNa sannAbhUmi vaccaMti, tassa ya gacchaMtassa paMthe mahati mahAlato rukkho, tassa heDA devayA mahilArUvaM viuvittA kaluNakaluNAI rovati, sA teNa dihA, evaM bitiadivasevi, tao Ayariyassa saMkA jAyA-aho ? kIsa imA evaM rovai ti, tAhe ovattiUNa pucchiA kiM puNa dhammasIle-ruyasi ?, sA bhaNai-bhagavaM! kiM mama thevaM roiyavaM ?, Ayario bhaNai-kiM |kahaM vA 1, sA bhaNai-ahameyassa kaMcaNapurassa devayA, eyaM ca airA sarva mahAjalappavAheNa palAvijihiti teNa ruAmi tti, ete ya sAhuNo ettha sajjhAyaMti, te a annattha gamissaMtitti ao ruAmi, AyarieNa bhaNiaM-kahaM puNa evaM jANi tadeSa na karoti pravrajyA, tataH so'sati saMghATakasya ekAkyapi prasthApyate / 2 iha kaliGgeSu janapadeSu kAJcanapuraM nagaraM, tatrAcAryA bahuzrutAH pradhAnA-1 gamA bahuziSyaparivArAH, te'nyadA ziSyebhyaH sUtrAoM dattvA samjJAbhUmi brajanti, tasya ca gacchataH pathi mahAtimahAn vRkSaH, tasyAdho devatA mahilArUpa vikuLa karuNakaruNAni roditi, sA tena dRSTA, evaM dvitIya divase'pi, tata AcAryasya zahA jAtA-aho! kuta iyamevaM roditi ? iti, tadA apavartya pRSTA-kiM punardharmazIle ! rodiSi, sA bhaNati-bhagavan ! kiM mama stoka roditavyam ?, AcAryo bhaNati-kiM kathaM vA?, sA bhaNati-ahametasya kAJcanapurasya devatA, etaccAcirAt sarva mahAjalapralayena praplAviSyate tena rodimi iti, ete ca sAdhavo'tra svAdhyAyanti te cAnyantra gamiSyantIti ato rodimi, AcAryeNa bhaNitaM-kathaM punaretat jJAyate ?,
Page #44
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAraNAni zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 21 // Rostro jaDa 1, so bhaNati jao tujhaM khamao pAraNae duddhaM labhissai, taM se ruhiraM bhavissaitti, jai evaM hojjA to pattiejaha, ekAkitve taM ca ghettuNa sabasAhaNaM pAesu thevaM thevaM dejAha, jattha dese taM sahAvaM jAhiti tattha Na jalappavAho pabhavessaitti muNi bhA.30-31 jaha tti, tato evaMti AyarieNa paDivanna, tAhe bitiadivase taheva laddhaM tahA saMjAyaM, tato AyariehiM sabesiM mattae patte patteaMtaM dinnaM, tao jahAsattIe palAyaMti, jattha taM paMDuraM jAyaM tattha miliaa| evaM egAgI hojA // uktaM devatAdvAram ,athAcAryadvAracarimAe saMdiTro ogAheUNa mattae gaMThI / iharA kayaussaggo pariccha AmaMtiA sagaNaM // 31 // (bhA0) caramA-caturthapauruSI tasyAM 'saMdiSTaH' uktaH yaduta-tvayA'mukatra gantavyaM, sa cAbhigrahikaH sAdhuH, tatazcAsAvevamAcAryeNoktaH kiM karoti ?-sakalamupakaraNaM patrakapaDalAdi vodvAhayati, mAtrakaM ca tena gacchatA grAhyaM, atastasmin granthiM dadAti, mA bhUdayaH, pratyupekSaNIyaM syAt , evamasAvAbhigrahikaH saMyantrya tiSThatIti / 'ihara' tti AbhigrahikAbhAve vikAlavelAyAM TU gamanaprayojanamApatitaM tataH 'kRtotsargaH' kRtAvazyakaH kiM karotItyAha-parIkSArthamiti-pazyAmaH ko'tra madvacanAnantaraM pravartate ko vA na pravartate iti svagaNamAmantrayati, te ca pratikramaNAnantaraM tatraivAntarmuhUrtamAtrakAlamAsate, kadAcidA // 21 // sA bhaNati-yato yuSmAkaM kSullakaH pAraNake dugdhaM lapsyate, tat tasya rudhiraM bhaviSyatIti, yadyevaM bhavet tadA pratIyAH, tacca gRhItvA sarvasAdhUnAM pAtreSu tokaM stokaM dadyAH, yatra deze tat svabhAvaM yAsyati tatra na jalapravAhaH prabhaviSyatIti jAnIyA iti, tata evamiti AcAryeNa pratipakSa, tadA dvitIyadivase tathaiva labdhaM tathA saMjAtaM, tata AcAryaiH sarveSAM mAtrake pratyekaM tadattaM, tato yathAzakti palAyante, yatra tat pANDuraM jAtaM tatra mIlitAH, evamekAkI bhavet / * .
Page #45
--------------------------------------------------------------------------
________________ cAryAH khalvapUrvA sAmAcArI prarUpayeyuH, apUrva cArthapadaM, tatrasthAMzca tAnAmantrayantyasau-bho bhikSavaH ! amukaM me gamanakAryamupasthitaM, tatra gacchenja koNu save'vaDaNuggaho kAraNANi diivitaa| amuo ettha samattho aNuggaho ubhayakiikammaM // 32 // (bhA0) katamaH sAdhustatra ca gamanakSamaH, tatrAcAryavAzravaNAnantaraM sarve'pi sAdhava evaM bruvanti-ahaM gacchAmyahaM gacchAmItyanugraho'yamasmAkaM / tatrAcAryo vaiyAvRttyakarayogavAhidurbalAdIni kAraNAni 'dIpayitvA' svayaM pradaryedaM bhaNati-amuko'tra kArye 'samarthaH' kSamaH, tatazca yo'sAvAcAryeNoktaH ayaM kSama iti sa bhaNati-anugraho me'yaM, tataH ko vidhiH?, tataH sa jigamiSuH sAdhurAcAryasya caityasAdhuvandanAM karoti, yadi paryAyeNa laghustataH zeSANAmapi caityasAdhUnAM vandanAM karoti, athavA'sau gantA sAdhU ratnAdhikastataste sAdhavastasya caityasAdhuvandanAM vidadhAti, etadubhayakRtikarma-vandanaM / tataH sa gantA sAdhuH kiM karoti jigamiSuH san ? porisikaraNaM ahavAvi akaraNaM docApucchaNe dosaa| saraNa suya sAhu santI aMto bahi annabhAveNaM // 8 // yadyasau sUryodgame yAsyati tataH prAdoSikA sUtrapauruSIM karoti, athavA rAtrizeSe yAsyati prayojanavazAt tataH sUtrapauruSImakRtvaiva svapiti, etatpauruSIkaraNamakaraNaM ceti / punarapi ca tena gacchatA''cAryaH pracchanIyaH pratyUSasi-yAsyAmyaha
Page #46
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 22 // RAGHAGARAM | miti, atha na pRcchatyataH 'docca'pucchaNe dosa' tti dvitIyavArAmapRcchati doSAH-vakSyamANAH, ke ca te! ityAha-'saraNa' | vihAravi|gAhaddhaM, smaraNamAcAryasyaiva saMjAtaM, evaMvidhamanyathA vyavasthita kAryamanyathA kathaMcitsaMdiSTaM, 'surya' tti zrutamAcAryairyathA dUdhiHbhA.32 te tatrAcAryA na vidyante yannimittaM cAsau preSyate, tadvA kArya tatra nAsti, 'sAhu' tti athavA vikAle sAdhuH kazcittasmA- 3.8.9. sthAnAdAgatastena kathitaM yathA sa AcAryastatra nAstIti, 'saNNi'tti athavA sajJI-zrAvaka AyAtastenAkhyAtaM, 'aMtoM' tti abhyantarataH, kasya ?, pratizrayasya, kenacidullapitaM, yathA-asmAkamapyevaMvidhAH sAdhava Asan , te ca tato gatA mRtAdA vA, 'bahi' tti bAhyataH pratizrayasya zrutamanyasmai kathyamAnaM kenacit , 'annabhAveNaM ti yo'sau gantA so'nyabhAvaH unniSkramitukAmaH, etaccAcAryAya tatsaGghATakenAkhyAtaM, tatazcAsau dhriyate kenacidvyAjena ||ydi punarasau gantA na prabodha yAyAttataH bohaNa appaDibuddhe guruvaMdaNa ghaTTaNA apaDibuddhe / niccalaNisaNNajhAI daha ciTTe calaM pucche // 9 // __ acetayati sati tasmin gantari bodhanaM gItArthaH kroti|| tataH sAdhurutthAyAcAryAbhyAsameti, gatvA ca yadyAcAryo vibuddhastato'sau gurave vandanaM karoti, athAdyApi svapiti tataH saMghaTTanA cAcAryapAdayoH zirasA ghaTTanA-calanaM kriyate, athAsau pratibuddha eva kintu nizcalo niSaNNaH-upaviSTo dhyAyatIti, tatastamevaMbhUtaM nizcalaM niSaNNadhyAyinaM dRSTvA kiM kartavyamityAha'ciThe' sthAtavyaM, tena gurudhyAnavyAghAtena mahAhAnisaMbhavAt , 'calaM pucche ti atha calo'sau tataH praSTavyaH-bhagavan ! sa eSo'haM gacchAmIti / tatazcAsAvAcAryeNa saMdiSTaH-idamevaM tvayA karttavyamiti vrajati, sa cedAnIM gantuM pravRtta ityetadevAha // 22 // appAhi aNunnAo sa sahAo nIi jA pahAyati / uvaogaM AsapaNe karei gAmassa so ubhae // 10 //
Page #47
--------------------------------------------------------------------------
________________ OSOSLAOSASSASSASSASSAR | sandiSTaH prAg pazcAdanujJAto veti tato gacchati, katham ?-sasahAyaH, kiyantaM kAlaM yAvatsasahAyo brajati -1 'yAvatprabhAtaM' jAtasUryodaya ityarthaH, sasahAyazca prabhAtaM yAvadbajati zvApadAdibhayAt , evamasau sAdhujan grAmasamIpaM prAptaH san kiM karotItyAha-upayogaM karoti, kiMviSayam ?-ubhayaviSayaM, mUtrapurISaparityAga ityarthaH, kasmAdevaM cet prAmasanidhAna eva[ sthaNDilasadbhAvAd gavAdisaMsthAnAt // atha rAtrI gacchataH kazcidapAyaH saMbhAvyeta tataH prabhAtaM yAvatsthAtavyaM, tathA cAha himateNasAvayabhayA dArA pihiyA pahaM ayaannNto| acchai jAva pabhAyaM vAsiyabhattaM ca se vasabhA // 11 // hima-zItaM stenAH-caurAH zvApadAni-siMhAdIni, etadbhayAtprabhAtaM yAvadAste, yadi purasya dvArANi pihitAni grAmasya | phalahaka pathAnaM vA'jAnaM stiSThati yAvatprabhAtamiti / evaM ca prabhAtaM yAvasthite gantari 'vAsikabhaktaM' doSAnnaM 'se' tasya 'vasabhA' gItArthA Anayanti / atha kebhyastadAnIyate ? ThavaNakula saMkhaDIe aNahiMDate siNeha payavajja / bhattaDhiassa gamaNaM apariNae gAuyaM vahai // 12 // sthApanAkulebhyaH tathA 'saMkhaDIe' tti sAmayikI bhASA bhojanaprakaraNArthe tasya vA, ke punastadAnayantyata Aha-'aNahiM|Date' ye bhikSAM na paryaTitavantaH, kasmAtpunaste bhaktamAnayanti ?, ucyate, teSAmahiNDakAnAM gRhasthA gauraveNa prayacchanti, kIdRzaM punastairbhaktamAnayanIyam -'siNehapayavajati snehena-ghRtAdinA payasA-kSIreNa(varjita)bhaktaM gRhNanti, na tailaM grAhyama-|
Page #48
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghadroNIyA vRttiH niyuktiH // 23 // maGgalatvAt , na ghRtaM paritApahetutvAt , na dugdhaM bhedakatvAt kAJjikavirodhitvAcca, kAJjikaprAyapAyitvAJca saMyatAnAM, kiM vihAravipunaste gRhNanti !-dadhisattukAdi, tadasau bhuktvA vrajati, tathA cAha-bhattahiassa gamaNaM' bhuktavatastato gamanaM bhavati, dhiHni. atha na tasya bhaktapariNatirjAtetyato'pariNate bhakte sati gavyUtimAtraM yAvanmArga vahati / krozadvayaM gvyuutiH|| 11-12idAnIM tasya gacchato vidhirucyate__ atthaMDilasaMkamaNe calavakkhittaNuvauttamAgarie / paDipakkhesu u bhayaNA iyareNa vilaMbaNA logaM // 13 // sthaNDilAdasthaNDilaM ca saMkrAmatA sAdhunA pAdau rajoharaNena pramArjanIyAviti vidhiH, mA bhUt sacittapRthivyA acittapRthivyA vyApattiH, syAttathA ca pAdayorasau rajoharaNena pramArjanaM karoti, atha kazcitsAgArikaH pathi vrajatazcalo bhavati vyAkSipto'nupayuktazceti, tatra calo-gantuM pathi pravRttaH, vyAkSipto-halakulizavRkSacchedAdivyagraH, anupayuktaH-sAdhu pratyadattAvadhAnaH, yadaivaMvidhaH sAgAriko bhavati tadA rajoharaNena pramRjya pAdau yAti / 'paDipakkhesu u' iti visadRzAH pakSAH pratipakSAH, asadRzA ityarthaH, teSu pratipakSeSu 'bhajanA' vikalpanA kartavyA, etaduktaM bhavati-keSucitpratipakSeSu pramArjana kriyate keSucittu naiva, tuzabdo vizeSaNArthaH, kiM vizeSayati ?, pratipakSeSveva samudAyarUpeSu bhajanA karttavyA, na tvekakasmin bhaGga iti, yadA tu sAgArikaH sthiro'vyAkSipta upayuktazca sAdhuM prati bhavati tadA 'itareNaM'ti itarazabdena rajoharaNaniSahA dyocyate tayA pAdau pramATiM, na rajoharaNena, 'vilaMbaNa' tti tAM ca niSadyAM hastena vilambamAnAM nayati, na tcchriirsN-16||23|| sparzanaM karoti, kiyatI bhuvaM yAvadityAha-'AloyaNa'tti AlokanamAloko yAvattadRSTiprasara ityarthaH, athavA 'itareNaM'ti
Page #49
--------------------------------------------------------------------------
________________ kenacidaupagrahikena kAryAsikena aurNikena vA cIreNa, zeSaM prAgvat, pazcAttaM gopayati / athavA 'itareNa vilaMbaNAloyaMti prAk tAvadekAkino vidhiruktaH, yadA tu itareNa-itarazabdena sArtho gRhyate, tenetareNa-sArthena saha pravrajatA sthANDilyAccAsthANDilyaM saMkrAmatA kiM karttavyaM sArthapurataH? ityAha-vilambane ti vilambanA kAryA, mandagatinA satA sthaNDilasthena tAvatpratipAlanIyaM, kiyantaM kAlaM pratipAlanIyaM? yAvadAlokana-darzanaM tasya sArthasya, adarzanIbhUte tupsATAntarite sArthe pAdayoHpramArjanaM kRtvA vrajatItyayaM vidhiH / ukto gAthA'kSarArthaH, idAnImaSTabhaGgikA prarUpyate, sA ceyam-calo vakkhitto aNuvautto ya sAgArio, ettha pamajaNaM, tasyAnupayuktatvAdapramArjane'sAmAcArIprasaGgAt 1, calavakkhittu uvauttu ettha natthi pamajaNaM sAgAriyattaNao 62, ca0 ava0 aNu0 etthavi pamajaNaM 3, cala0 ava0 uva0 etthavi Natthi pamajaNaM 4, aca0 va0 aNu0 ettha.pamajaNaM 5, aca0 va0 u0 Natthi pamajaNaM 6, aca0 ava0 aNu0 atthi pamajaNaM 7, aca0 ava0 u0 ettha natthi pamajaNaM 8 / tattha paDhamabhaMge niyameNa pamajaNA, sattasu bhayaNA // etaduktaM bhavati-keSucitpramArjanaM keSucidapramArjanA, sthApanA tviyam2 0 sa idAnIM sAdhurmArgamajAnAnaH pRcchati, tatra ko vidhirityAha-.. SAMACROSTALE calo byAkSipto'nupayuktazca sAgArikaH, atra pramArjanaM 1 calo byAkSipta upayuktaH, atra nAsti pramArjanaM, sAgArikatvAt 2, calo'vyAkSipto'nupayuktaH | atrApi pramArjanaM 3, calo'vyAkSipta upayuktaH, atrApi nAsti pramArjanaM 4, acalo vyAkSipto'nupayuktaH, anna pramArjanaM 6, acalo byAkSipta upayuktaH, nAsti, pramArjanaM 6, acalo'byAkSipto'nupayuktaH, asti pramArjanaM 7, acalo'vyAkSipta upayuktaH, atra nAsti pramAnaM tatra prathamabhaGge niyamena pramArjanaM saptasu bhjnaa|
Page #50
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH vihAravidhiHni. 14-15 // 24 // SRORISSASRANAGANA pucchAe tiNi tiA chakke paDhama jayaNA tipaMcavihA / Aummi duvihativihA tivihA sesesu kaaesu||14|| pRcchAyAM satyAM 'tiNNi tiyatti trayastrikA bhavanti, tatra puruSaH strI napuMsaka ca, tatraiteSAmekaikastriprakAraH-bAlasta- ruNo vRddhazceti, evamete trayastrikAH, navetyarthaH, tathA tenaiva sAdhunA gacchatA 'chakke paDhamajayaNA' iti Sar3he pRthivyAdilakSaNe yatanA karttavyA, tatra 'paDhamajayaNA tipaMcavihatti prathamo yaH pRthvIkAyaH tasya yatanA tripaMcavidhA, tatra trividhA sacittasya acittasya mizrasya ca paMcavidhA pRthivIkAyayatanA kRSNanIlaraktapItazuklasyeti, athavA tripaJcavidheti-trayaH paJcakA paJcakadazaprakAretyarthaH, tathAhi-saccittaH pRthivIkAyaH zuklAdiH paJcadhA, evamacitto mizrazca, tathA'pkAye 'duvihA [jahA jayaNA ] tivihA ' tatra dvidhA antarikSApkAyayatanA bhaumApkAyayatanA ca, trividhA tu saccittApkAyayatanA, accittA mizrA0, trividhA tu zeSeSu kAyeSu-tejovAyuvanaspatitrasAkhyeSu yatanA, kathaM ?, saccittAdi, mahAdvAragAthAyAH samudAyArthaH / athAdyadvArAvayavArtha punastadevAha puriso itthinapuMsaga ekeko thera majjhimo trunno| sAhammi annadhammiagihatthadugaappaNo taio // 15 // yaduktaM anantaragAthAyAM 'pucchAeM tti pRcchAyAM tritayaM saMbhavati, tadA puruSaH strI napuMsakaM ceti, yaduktaM trayastrikAH taddarzayannAha-ekaikaH sthaviro madhyamastaruNa ityayaM nvbhedH| sa caikaiko navavidho'pi kadAcitsAdharmikaH syAtkadAcittu navavidho'pyanyadhArmikaH syAdityAha-samAne dharme varttata iti sAdharmikaH-zrAvakaH zrAvikA napuMsaka zrAvaka ca, anyadhArmiko DURANTKA // 24 // ***
Page #51
--------------------------------------------------------------------------
________________ mithyAdRSTiH / kiyantaH punastena gacchatA panthAnaM praSTavyAH ityata Aha-gihatyadurgatti, sAdharmikagRhasthadvayaM pRcchanIyaM, anyadhArmikagRhasthadvayaM vA / 'appaNA tiutti AtmanA tRtIyo yuktyA'nveSaNaM vidadhAti, eSa tAvatsAmAnyopanyAsaH, atha prathamaM yaH praSTavyaH sa ucyate-tatra yadi sAdharmikadvayamasti tatastadevotsargeNa pRcchayate, tasya pratyayikatvAt, atha nAsti tataH sAhammiapurisAsai majjhimapurisaM aNuNNavia pucche| . sesesu hoMti dosA savisesA saMjaIvagge // 16 // sAdharmikapuruSadvayAbhAve'nyadhArmikamadhyamapuruSadvayaM pRcchanIyaM, katham ?-'aNuNNavia' anujJAM kRtvA dharmalAbhapurassaraM, tataH priyapUvarka pRcchati, anyadhArmikamadhyamagrahaNaM tviha sAdharmikavipakSatvAdavasIyata eva, 'sesesu'tti anyadhArmika-1 madhyamapuruSadvayavyatirikteSu aSTasu bhedeSu doSA bhavanti pRcchatasta eva doSAH savizeSAH-samadhikAH saMyatIvarge-saMyatIvargaviSaye pRcchataH stH| ke ca te doSA ityAha thero pahaM na yANai bAloM pavaMce na yANaI vAvi / paMDisthimajjhasaMkA iyareM na yANaMti saMkA ya // 17 // sthaviraH-vRddhaH sa mArga na jAnAti, bhraSTasmRtitvAt, bAlastu prapaJcayati kelIkilatvAt na vA jAnAti, kSullakatvAd, bAlastvatra aSTavarSAdArabhya yAvatpaJcaviMzatika iti, asAvapi bAla iva bAlaH, apariNatatvena rAgAndhatvAt , madhyamavaya:paNDakamadhyavayaHstrIpacchAyAM zaGkopajAyate nUnamasya tAbhyAM kazcidartho'sti, 'iyare na yANaMti' itarazabdena sthaviranapu kaca te doSA ityAhAgAI vAvi / paMDitipazcayati kelIkilatvAtvena rAgAndhatvAt sthavirana o05
Page #52
--------------------------------------------------------------------------
________________ mArgapRcchA ni.16-20 zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 25 // sake bAlanapuMsakaM sthavirastrI bAlA strI vA'bhigRhyate, ete mArgAnabhijJAH zaGkA ca syAt, ka tarhi vyavasthitena pRcchanIyamityAha pAsahio ya puccheja vaMdamANaM avaMdamANaM vA / aNuvaiUNa va pucche tuhikaM mA ya pucchijjA // 18 // I 'pArthasthitaH' samIpe vyavasthitaH pRcchet , kiMviziSTaM taM pRcchet ?-vandanaM kurvANamakurvANaM vA, athAsau samIpamatikramya yAtyeva tataH 'aNuvaiUNaM ca' anuvrajanaM kRtvA katicitpadAni gatvA praSTavyaH, athAsau pRcchayamAno'pi na kiJcidvakti tUSNIM vrajati, tato naiva pRcchanIya iti // pathanbhAse ya Thio govAI mA ya dUri pucchijjaa| saMkAIyA dosA virAhaNA hoi duvihA u // 19 // tathA panthAbhyAse-samIpe sthitaH kazcidgopAlAdiH, AdizabdAtkarSakaparigrahaH, sa ca pRcchanIyaH, mA ca dUre vyavasthita gopAlAdi pRcchet , zaMkAdidoSasadbhAvAt, nUnamasya draviNamasti balIvardAdikaMvA)zRGgiNaM krotiityevmaadyH|duure ca gacchato| dvividhA virAdhanA-AtmasaMyamaviSayA, AdyA kaNTakAdibhiritarA'nAkrAntapRthivyAdyAkramaNena // yadA tu punaranyadhArmiko madhyamavayAH puruSo nAsti yaH panthAnaM pRcchayate tadA kaH praSTavya ityAha- asaI majjhima thero daDhassuI bhaddao ya jo taruNo / emeva itthivagge napuMsavagge ya saMjogA // 20 // ___ asati madhyamapuruSe sthaviraH panthAnaM pRcchanIyaH, kiMviziSTaH ?-dRDhasmRtiH, atha sthaviroM na bhavati tatastaruNaH praSTavyaH, kIdRzaH ?-yaH svabhAvenaiva bhadrakaH / strIvarge'pyevameva pRcchA karttavyA, etaduktaM bhavati-prathamaM madhyamavayAH strImArga praSTavyA 25 //
Page #53
--------------------------------------------------------------------------
________________ tadabhAve sthavirA dRDhasmRtiH, atha sthavirA na bhavati tatastaruNI praSTavyA, tadabhAve bhadrikA taruNI, evaM madhyamavayo napuMsakaM, tasyAbhAve sthaviranapuMsaka dRDhasmRti, tadabhAve bAlanapuMsaka bhadrakam / Aha ca-'napusaMkavarge ca saMyogAH' napuMsakavarge-napuMsakasamudAye evameva saMyogA jnyaatvyaaH| yathaite'nantaramuktAH na kevalametAvanta eva saMyogAH kintvanye'pi bahavaH santi, Aha ca etthaM puNa saMjogA hoMti aNegA vihaannsNgunniaa| purisitthinapuMsesuM majjhima taha thera taruNesuM // 21 // __atra punaH-pRcchAprakrame saMyogA bhavantyaneke, kathaM ?-'vihANasaMguNiya'tti vidhAnena-bhedaprakAreNa saMguNitAH, cAraNikayA anekazo bhinnA ityarthaH, ka ca te bhavanti ?-'purisitthinapuMsesuM' puruSastrInapuMsakeSu, kiMviziSTeSu ?-madhyamasthavirataruNabhedabhinneSu, ukto gAthA'kSarArthaH, idAnIM bhaGgakAH pradarzyante, tattha sAhammiacAraNiAe tAva-do majjhimavayA sAha|mmiapurisA puccheja esa ekko u 1, tadabhAve do there sAhammie ceva pucchijjA 2, tadabhAve do taruNe sAhammie ceva esa taiotti 3, / tadabhAve do sAhammiNIo majjhimiamahilAto 4, tatto do therIo sAhammiNIo ceva paMcamo eso 5, tatto sAhammiNIoM ciaM do taruNIo chaTo so 6, tadabhAve do sAhammiA u majjhimanapuMsayA pucche 7, tatto dAdo sAhammiatheraNapuMsAo ahamao 8, do sAhammiataruNe napuMsayA ceva te u pucchejjA 9, ahavA majjhimapuriso thero TU Pu duceva sAhammI 10, majjhimapuriso sAhammio taruNasAhammio u pucchijjai 11, majjhimapuriso sAhammiomajjhi mamahilA sAhammiA 12, majjhimapuriso sAhammio therI ya sAhammiNI 13, majjhimapuriso sAhammio taruNI ya sAha PASSOSIAALISIS
Page #54
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI oghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 26 // mmiNI 14, majjhimapuriso sAhammio majjhimasAhammianapuMso a 15, majjhimapuriso sAhammio therasAhammi anapuMso a 16, majjhimapuriso sAhammio taruNanapuMsayasAhammioya 17, ahavA therapuriso sAhammio taruNasAhammio a 18, | therapurisasAhammio majjhimamahilA sAhammiNI 19, therapuriso sAhammio therI sAhammiNI a 20, dherapuriso sAhammio taruNI sAhammiNI ya 22, therapuriso sAhammio majjhimanapuMsao sAhammio ya 22, therapuriso sAhammio theranapuMso sAhammio a 23, therapuriso sAhammio taruNanapuMsao yaM 24 taruNapuriso sAhammio majjhimamahilA sAha - mmiNI a 25, taruNapuriso sAhammio therasAhammiNI a 26, taruNapuriso sAhammio taruNI sAhammiNI a 27, taruNapuriso sAhammio majjhimanapuMsayasAhammio a 28, taruNapuriso sAhammio theranapuMsayasAhammio a 29, taruNapurisasAhammio taruNanapuMsayasAhammio a 30, majjhimamahilA sAhammiNI therIsAhammiNI a 31, majjhimamahilA sAhammiNI a taruNIsAhammiNI a 32, majjhimamahilA sAhammiNI majjhimanapuMsayasAhammio a 33, majjhimamahilA sAhammiNI theranapuMsao sAhammio u 34, majjhimamahilA sAhammiNI taruNanapuMsayasAhammio a 35, | therI sAhammiNI taruNI thera sAhammiNI 36, therI sAhammiNI napuMsayasAhammio a 37, therI sAhammiNI majjhimanapuMsayasAhammio u 38, therI sAhammiNI taruNanapuMsaya sAhammio u 39, taruNisAhammiNI majjhimanapuMsayasAhammio 40, taruNI sAhammiNI theranapuMsayasAhammio u 41, taruNI sAhammiNI taruNanapuMsayasAhammio ya 42 taruNI sAhammiNI majjhimo napuMsayasAhammio a 43, theranapuMsaya sAhammio taruNanapuMsaya sAhammio a 44, ete tAva sAhammia mArgapucchA ni. 20 // 26 //
Page #55
--------------------------------------------------------------------------
________________ RASMISLUOGH cAraNiAe laddhA // idAnIM annadhammacAraNiAe eyaM sijjhai-aNNadhammiA do majjhimapurisA pucchijati esekko 1, 4 annadhammiA do therapurisA 2, aNNadhammiA do taruNapurisA 3, aNNadhammiAu do majjhimamahilA 4, aNNadhammiA therIu do 5, aNNadhammia taruNI do 6, aNNadhammia majjhimanapuMsayA do 7, aNNadhammia theranapuMsayA do 8, aNNadhammia taruNanapuMsayA do 9, aNNadhammiamajjhimapuriso aNNadhammiatherapuriso ya 10, aNNadhammiyamajjhimapuriso aNNadhammiataruNapuriso ya 11, aNNadhammiamajjhimapuriso a aNNadhammiamajjhimamahilA a 12, aNNadhammiamajjhimapuriso a aNNadhammiatherI ya 13, aNNadhammiamajjhimapuriso aNNadhammiataruNI a14, aNNadhammiamajjhimapuriso aNNadhammiamajjhimanapuMsao a 15, aNNadhammiamajjhimapuriso aNNadhammiatheranapuMsago ya 16, aNNadhammiamajjhimapuriso aNNadhammiataruNanapuMsago a17, aNNadhammiatherapuriso aNNadhammiataruNapuriso a 18, aNNadhammiatherapuriso aNNadhammiamajjhimamahilA ya 19, aNNadhammiatherapuriso aNNadhammiatherI a 20, aNNadhammiatherapuriso aNNadhammi-19 ataruNI a 21, aNNadhammiatherapuriso aNNadhammiamajjhimanapuMsao a 22, aNNadhammiatherapuriso aNNadhammiyatheranapuMsago ya 23, aNNadhammiatherapuriso aNNadhammiataruNanapuMsagoya 24, aNNadhammiataruNapuriso aNNadhammiamajjhimamahilA ya 25, aNNadhammiataruNapuriso aNNadhammiatherI ya 26, aNNadhammiataruNapuriso aNNadhammiataruNI a 27,1 aNNadhammiataruNapuriso aNNadhammiamajjhimanapuMsago a28, aNNadhammiataruNapuriso annadhammiatheranapuMsago a29, aNNadhammiyataruNapuriso aNNadhammiataruNa napuMsago a 30, aNNadhammiamajjhimamahilA aNNadhammiatherI a 31, aNNadha R **
Page #56
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 27 // miamajjhimamahilA aNNadhammiataruNI a32, aNNadhammiamajjhimamahilA majjhimanapuMsago a 33, aNNadhammiamajjhimamahilA aNNadhammiatheranapuMsago ya 34, annadhammiamajjhimamahilA annadhammiataruNanapuMsago a 35, aNNadhammiatherI aNNadhammiataruNI ya 36, aNNadhammiatherI aNNadhammiatheranapuMsago ya 37, annadhammiatherI annadhammiamajjhimanapuMsago ya 38, aNNadhammiyatherI aNNadhammiyataruNanapuMsago a 39, annadhammiataruNI annadhammiyamajjhimanapuMsago a 40, annadhammiataruNI annadhammiatheranapuMsago ya 41, annadhammiataruNI annadhammiataruNanapuMsago ya 42 annadhammiataruNI annadhammiamajjhimanapuMsago a 43, annadhammiamajjhimanapuMsao annadhammiatherIna puMsago a 44 aNNadhammiamajjhimanapuMsago aNNadhammiataruNanapuMsao a 45, aNNadhammiatheranapuMsao annadhammiataruNanapuMsago a 46, ete annadhammiacAraNiyAe laddhA / te sabe ya naUI // idANiM sAhammia annadhammia ubhayacAraNiA kijjai- sAhammiama - jjhimapuriso annadhammiyamajjhimapuriso ya pucchijjai 1, sAhammiamajjhimapuriso aNNadhammiyatherapuriso ya 2, sAhammiamajjhimapuriso aNNadhammiataruNI a 3, sAhammiamajjhimapuriso aNNadhammia majjhimamahilA a 4, sAhammiama - jjhimapuriso aNNadhammiatherI a 5, sAhammiamajjhimapuriso aNNadhammiataruNI a 6, sAhammiamajjhimapuriso aNNadhammiamajjhimanapuMsago ya 7, sAhammiamajjhimapuriso aNNadhammiatheranapuMsago a 8, sAhammiamajjhimapuriso aNNadhammiataruNanapuMsago ya 9, ete nava sAhammiyamajjhimapurisamamuMcamANehiM laddhA || sAhammiatherapuriso aNNadhammiama - jjhimapuriso a 1, sAhammiatherapuriso aNNadhammiatherapuriso ceka 2, sAimmiatherapuriso aNNadhammiataruNo a 3, mArgapRcchA ni. 20 // 27 //
Page #57
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAhammiatherapuriso aNNadhammiamajjhimamahilA a4, sAhammia therapuriso annadhammiamahilatherI a5, sAhammiatherapuriso aNNadhammiataruNI a 6, sAhammiatherapuriso apNadhammiamajjhimanapuMsago a 7, sAhammiatherapuriso aNNadhammiyanapuMsagathero a8, sAhammiatherapuriso aNNadhammiataruNanapuMsagoa9, ete nava sAhammiatherapurisamamuMcamANehiM lddhaa|| sAhammiataruNapuriso aNNadhammiamajjhimapuriso ya 1, sAhammiataruNapuriso aNNadhammiyatherapuriso a 2, sAhammiyataruNapuriso aNNadhammiataruNapuriso a 3, sAhammiyataruNapuriso aNNadhammiamajjhimamahilA a4, sAhammiataruNapuriso aNNadhammiatheramahilA ya 5, sAhammiataruNapuriso aNNadhammiyataruNI a6, sAhammiyataruNapuriso aNNadhammiamajhimanapuMsago a 7, sAhammiataruNapuriso annadhammiataruNanapuMsago a8, sAhammiataruNapuriso aNNadhammiatheranapuMsago a 9, etevi nava sAhammiataruNamamuMcamANehiM laddhA // sAhammiamajjhimamahilA aNNadhammiamajjhimapuriso a1, |sAhammiamajjhimamahilA aNNadhammiatherapuriso a2, sAhammiyamajjhimamahilA aNNadhammiataruNapuriso a 3, sAha|mmiamajjhimamahilA annadhammiamajjhimamahilA a4, sAhammiamajjhimamahilA aNNadhammiatheramahilA a5, sAhammi|amajjhimamahelA aNNadhammiataruNamahilA a6, sAhammiamajjhimamahilA aNNadhammiamajjhimanapuMsago a 7, sAhammi amajjhimamahilA aNNadhammiatheranapuMsago a8, sAhammiamajjhimamahilA aNNadhammiataruNanapuMsago a 9, ete nava 8| sAhammiamajjhimamahilAe laddhA // sAhammiA therI aNNadhammiamajjhimapuriso a 1, sAhammiatherI aNNadhammiatherapu-18 riso a 2, sAhammiatherI aNNadhammiataruNapuriso ya 3, sAhammiyatherI aNNadhammiamajjhimamahilA a4, sAhammi
Page #58
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha- atherI aNNadhammiatherI a5, sAhammiatherI aNNadhammiataruNI a 6, sAhammiatherI aNNadhammiamajhimanapuMsago niyuktiH mArgepRcchA a 7 sAhammiyatherI annadhammiatheranapuMsago a 8, sAhammiatherI aNNadhammiataruNanapuMsago a 9, ete sAha-6 ni.20 droNIyA haimmiyatherIe amuMcamANIe laddhA // sAhammiataruNI aNNadhammiamajjhimapuriso ya 1, sAhammiataruNI aNNadhavRttiH |mmiatherapuriso a 2, sAhammiataruNI aNNadhammiyataruNapuriso ya 3, sAhammiyataruNI annnndhmmiamjjhimm||28|| hilA ya 4, sAhammiataruNI aNNadhammiatherI a5 sAhammiataruNI aNNadhammiataruNI a 6 sAhammiataruNI annadhammiamajjhimanapuMsago a 7, sAhammiataruNI annadhammiatheranapuMsago a 8 sAhammitaruNI annadhammiataruNanapuMsago a 9, ete nava sAhammiataruNIe amuMcamANeNa laddhA // sAhammiamajjhimanapuMsago annadhammiamajjhimapuriso a 1, sAhammiamajjhimanapuMsago annadhammiatherapuriso a 2, sAhammiamajjhimanapuMsago annadhammiataruNapuriso a 3, sAhammiamajjhimanapuMsao annadhammiyamajjhimamahilA ya 4, sAhammiamajjhimanapuMsao annadhammiatherI a5, sAhammiamajjhimanapuMsao annadhammiyataruNI a 6, sAhammiyamajhimanapuMsao annadhammiyamajjhimanapuMsao a 7, sAhammiamajjhimanapuMsao annadhammiyatheranapuMsao a8, sAhammiamajjhimanapuMsao annadhammiataruNanapuMsao a 9, ete nava sAhammiamajjhimanapuMsageNa amuMcamANeNa laddhA // sAhammiatheranapuMsao aNNadhammiamajjhimapuriso a1, sAhammiatheranapuMsago annadhammiatherapuriso a2, sAhammiatheranapuMsago annadhammiataruNapuriso a 3, sAhammiatheranapuMsago aNNadhammiamajjhimamahilA a4, sAhammiatheranapuMsago annadhammiatherI a5, sAhammiatheranapuMsao aNNadhammi AAAAAAASSASS // 28 //
Page #59
--------------------------------------------------------------------------
________________ ataruNI a6, sAhammiatheranapuMsago aNNadhammiamajjhimanapuMsago a 7, sAhammiatheranapuMsago aNNadhammiatheranapuMsago a 8, sAhammiatheranapuMsago aNNadhammiataruNanapuMsago a 9, ete nava sAhammiyatheranapuMsageNa amucamANeNa laddhA // sAhammiataruNanapuMsago aNNadhammiamajjhimapuriso a 1, sAhammiataruNanapuMsago aNNadhammiatherapuriso a 2, sAhammiataruNanapuMsago aNNadhammiataruNapuriso a 3, sAhammiataruNanapuMsago aNNadhammiamajjhimamahilA a4, sAhammi|ataruNanapuMsago aNNadhammiatherI a 5, sAhammitaruNanapuMsago aNNadhammiataruNI a6, sAhammiataruNanapuMsago aNNadhammiamajjhimanapuMsago a 7, sAhammiataruNanapuMsago aNNadhamminatheranapuMsago a8,sAhammiataruNanapuMsago aNNadhammiataruNanapuMsago a 9, ete nava sAhammiataruNanapuMsageNa amuMcamANeNa lddhaa|| ete nava navagA sAhammiaaNNadhammiacAraNiAe hoti / egattha miliaaekkaasiiti||uktN pRcchAdvAram / (atha)"chakke paDhamajayaNA" (yaduktaM)tAM vivRNvannAha tiviho puDhavikAo sacitto mIsao a acitto| ekkeko paMcaviho acitteNaM tu gaMtavaM // 22 // trividhaH pRthivIkAyaH-saccitto mizro'cittazceti, idAnIM sa trividho'pyekaikaH paJcaprakAraH, tatra yo'sau sacittaH sa kRSNanIlaraktapItazuklabhedena paJcadhA, evaM mizrAcittAvapi, tatra katareNa gantavyamityAha-'accitteNaM tu gaMtavaM ti, tatra yo'sAvacetanastena gantavyamityutsargavidhiH, tatra sa eva pRthivIkAyaH zuSka Ardrazca syAt , Aha ca sukkolla ullagamaNe virAhaNA duviha siggakhuppaMte / sukkovi a dhUlIe te dosA bhaTThie gamaNaM // 23 // ___ zuSkaH-cikkhalla Ardrazceti, tatra dvayoHzuSkAyoHzuSkena gantavyaM, kiM kAraNaM , yata Ardragamane virAdhanA dvidhA mArgepRthvIkAyaHni. 22-23
Page #60
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 29 // ESAREERSARKAR bhavati, AtmasaMyamayoH, tatrAtmano virAdhanA kaNTakAdivedhAt , itarA tu trasAdipIDanAt / idAnIM virAdhanA'dhikado- kardamabhedAH papradarzanAyAha-'siggakhuppaMte' 'siggautti zramo bhavati, 'khuppaMtetti kardama eva nimajati, sati tatra zuSkena. pathA gamana-12 mabhyanujJAtamAsIt , tenApi na gantavyaM yadyasau dhUlIbahulo bhavati mArgaH, kiM kAraNaM, yato dhUlIbahulenApi pathA gacchatasta pratyapAyAeva doSAH, ke ca te ?, saMyamavirAdhanA AtmavirAdhanA ca, tatrAtmavirAdhanA akSNodhUliH pravizati, nimajjana zrAntazca / dini.24 bhavati, upakaraNaM malinIbhavati, tatra yadhupakaraNakSAlanaM karotyasAmAcArI, atha na kSAlayati pravacanahIlanA syAt , ata ucyate 'bhaTThie gamaNa ti, bhrASTyA gantavyaM-rajorahitayA tu gantavyamiti / idAnIM bhASyakAra Ardrasya pRthivIkAyasya bhedAn darzayannAhativihou hoi ullo mahusittho piMDaoya cikkhallo lattapahalitta uMDaa khuppijjai jattha cikkhillo 33||(bhaa0) ___ yastAvadAH sa trividhaH-'madhusittho piMDao ya cikkhallo' eteSAM yathAsaGkhyena svarUpamAha-lattapahalittauMdaga khuppijati jattha cikkhallo' 'lattatti alatto'laktakaH pathaH yena pradezenAlaktaH kAminyAH pAtyate tAvanmAtraM yo limpatida kardamaH sa madhusitthako'bhidhIyate, uMDakAH-piNDakAstadrUpo yo bhavati, pAdayoryaH piNDarUpatayA lagati sa piNDaka ityarthaH, yatra tu nimajanaM syAtsa cikkhalla iti / zuSkamArgazca bhASyakRtA na vyAkhyAtaH, prasiddhatvA darahitatvAcceti / atha sa| mArgaH zuSkacikkhallarUpo'pi sapratyapAyo niSpratyapAyazceti, te cAmI pratyapAyAH pacavAyA vAlAisAvayA teNakaMTagA mecchA / arkatamaNakate sapaJcavAeyare ceva // 24 // PHARMASIGHISOARA ROCK
Page #61
--------------------------------------------------------------------------
________________ iha hi pratyapAyA nAma doSAH, ke te?, vyAlAdizvApadAH stenAH kaNTakA mlecchA iti| tattha paDhamaM sukkeNaM bhaTThIe gammai, so duviho-akato aNakato, akaMteNa gammai, jo'vi akaMto sovi duviho-sapaccavAo nipaccavAo ya, paccavAyA ya teNAdao bhaNiA, NippaccavAeNaM gammai / ahavA aNakaMtA bhaTThI sapaJcavAyA ya hojAtAhe dhUlIpaMtheNaM akaMteNa gammai, ahava na hojA dhUlIpaMtho sapaccavAoya hojjA tAhe ulleNaM gammai, so ativiho-madhusittho piMDao cikkhallo ya, tatthekkeko duhA-arkato aNakaMto ya, akaMteNaM gammai,prAsukatvAt, so duviho sapaccavAo apaccavAoya, nipaccavAeNaM gammai, tassa asai aNakaMteNaM AtmAdirazAhetutvAt / evaM sarvatra niSpratyapAyena gantavyam / sthApanA // 'akaMto apaccavAo' 'akaMtamaNakaMto sapaccavAetaraM ceva' tti kahiyaM // atra bhrASTyAH khalvabhAve dhUlIpathena yAyAt , Aha catassAsai dhUlIe akaMta nipaJcaeNa gaMtavaM / mIsagasacittesu'vi esa gamo sukkullaaiN||25|| 'tasyAH' bhrAdhyAH 'asati' abhAve sati dhUlIpathena gantavyaM, kIdRzena ?-AkrAntena niSpratyapAyena ceti / eSa tAvadacittapRthivIkAyamArgagamane vidhiruktaH, tadabhAve mizreNa pRthivIkAyena gantavyaM, tatrApyeSa evAdhastyo vidhidRzyaH, tadabhAve || sacittena gantavyaM, tathA cAha-'mIsagasaccittesuvi esa gamoM' mizrasacetaneSvapi pRthivIkAyeSu eSa gamaH-zuSkArdAdiH, etaduktaM bhavati-prathamaM mizrazuSkena gamyate, tadabhAve mizrAi~Na, tadabhAve sacittazuSkena, tadabhAve saccittANa / athavA 'esa gamotti " akaMtANakaMtasapaJcavAyabheyabhinno joeyabo savattha sapaccavAo pariharaNIo tti" eSa vidhiH / sa idAnI sAdhuH sthaNDilAdasthaNDilaM saMkrAman kasmin kasmin kAle kena pramArjanaM karotItyata Aha
Page #62
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH OSSUNGARAN uDubaddhe rayaharaNaM vAsAvAsAsu paaylehnniaa| gamanapavaDauMbare pilaMkhU tassa alaMbhaMmi ciMciNiA // 26 // santhAH pAda'Rtubaddhe' zItoSNakAle 'rayaharaNaM ti rajoharaNena pramArjanaM kRtvA prayAti / tathA 'vAsAvAsAsu pAyalehaNiA' varSAsu-18 lekhanikA yAvarSA varSAkAle varSati sati pAdalekhanikayA pramArjanaM karttavyaM, sA ca kiMmayI bhavatyata ucyate-'vaDe' tyAdi, vaTamayI ni.25-28 udumbaramayI plakSamayI, 'tasyAlAbhe' plakSasyAprAptau ciJcaNikAmayI ambilikAmayIti / sA ca kiyatpramANA bhavatItyAhabArasaaMguladIhA aMgulamegaM tu hoi vicchinnaa| ghaNamasiNanivaNAvi a purise purise ya ptteaN||27|| . dvAdazAGgulAni dIrghA bhavati, yena madhye hastagraho bhavati, vistArastvekamaGgalaM syAt / sA ca 'ghanA' nibiDA kAryA, masRNA nivraNA ca bhavati / sA ca kimekaiva bhavati ?, netyAha-puruSe puruSe ca pratyekam-ekaikasya pRthagasau bhavati / ubhao nahasaMThANA sacittAcittakAraNA masiNA / _ 'ubhayoH' pArzvayoH 'nakhasaMsthAnA nakhavattIkSNA, kimarthamasau ubhayapArzvayostIkSNA kriyate ?, sacittAcittakAraNAt , tasyA ekena pArzvena sacittapRthivIkAyaH sallikhyate, anyena pArzvanAcittapRthivIkAya iti / kiMviziSTA sA-'masiNatti, masRNA kriyate, nAtitIkSNA, yato likhata AtmavirAdhanA na bhavati / pRthivIkAyayatanAdvAraM gatam / apkAyadvAramAha AukAo duviho bhomo taha aMtalikkho ya // 28 // apkAyo dvividhaH-bhaumo'ntarikSazca / idAnIM pratyAsattinyAyAdantarikSastAvaducyate- .
Page #63
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahiAvAsaM taha aMtarikkhiaM dahutaM na niggcche| AsannAoM niyattaH dUragaoM gharaM ca rukkhaM vA // 29 // so'ntarikSa dvividhaH, mahikA - dhUmikArUpo'pkAyaH, 'vAsaM'ti varSArUpaJcApkAyaH, tamevaMprakAramubhayamapi dRSTvA'ntarikSajaM na nirgacchet, atha kathaJcinnirgatasya sato jAtaM mahikAvarSa tata AsannAdibhUbhAge nivarttate, atha dUramadhvAnaM gataH tataH kiM karoti ? - 'gRha' zUnyaM gRhaM vRkSaM vA bahalamAzritya tiSThati / atha sabhayapradeze gatastataH kiM karttavyamityAha sabhae vAsattANaM adae sukkharukkhacaDaNaM vA / naikopparavaraNeNaM bhome paDipucchiAgamaNaM // 30 // 'sabhaye' gRhAdau stenakAdibhayopete 'varSAtrANaM' varSAkalpaM prAvRttya vrajati, atha ' atyudakaM' mahAn varSaH tataH kiM karoti ? - zuSkavRkSArohaNaM karttavyam / athAsau sApAyo nAsti tatastaraNDaM gRhItvA tarituM jalaM vrajati ityukto'ntarikSajaH, itaramAha - 'nadI' tyAdi, yadA tu tasya sAdhorgacchato'pAntarAle nadI syAdvakrarUpA tatastasyA nadyAH kUrpareNa vrajati, nadIM parihRtyetyarthaH / athavA 'varaNena' setubandhena vrajati / evaM bhaume pratipRcchaca pUrvameva kaJcitpuruSaM gamanaM karttavyam / idAnIM yaduktaM 'varaNena gantavya' miti, sa saMkramo nirUpyate, kiMviziSTena tena gantavyaM ? kIdRzena vA (na) gantavyamityata Aha neigiparaMparapAri sADisA laMbavajjie sabhae / paDivakkheNa u gamaNaM tajjAiyare va saMDevA // 31 // 'negaMgiparaMparapArisADisAlaMbavajjie sabhae paDivakkheNa ugamaNaM' tina ekAGgI-anekAGgI anekeSTakAdinirmitaH saMkramaH, 'paraMpara' iti paramparapratiSThaH- na nirvyavadhAnapratiSThaH, 'parisADI' ti gacchato yatra dhUlyAdi nipatati, 'sAlaMbavajie'tti sAlambavarjitaH - sAvaSTambhalagnarahita ityarthaH, sabhayo yatra vyAlAdayaH zuSireSu santi, yadyebhirguNairyuktaH saMkramo bhavati tadA na
Page #64
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 31 // // yAtavyaM, kathaM tarhi yAtavyaM ? - 'pratipakSeNa' uktasya viparyayeNa / tatrAnekAGginaH pratipakSa ekAGgI, paramparasyAparamparakaH, parizAdi| no'parizATI, sAlambavarjitasya sAlambaH, sabhayasya nirbhayaH pratipakSaH, eteSu pratipakSeSu gamanaM / bhaGgakAzcAtra padapaJcakaniSvannatvAdvAtriMzat, tadyathA - " aNegaMgio paraMparo parisADI sAlaMbavajjito sabhautti paDhamo" evaM svabuddhyA racanIyam / sthApanA - || ssssssssssssssss || pAThAntaraM vA 'gaMgicala' thira'tti, zeSaM prAgvat, tatrAnekAGgI pUrvavat, 'calathira'tti ssss issis sss Issi etatpadadvayaM tathAhi ekazcalaH saMkramo bhavati, aparastvasthiraH, tatrArUDe gantari sati vaMzasssssss sissi sisil vadyaH andolate sa calaH, asthirastu bhUmAvapratiSThitaH, zeSaM prAgvat, pratipakSA api prAgvadeva, kevalaM calasyAcalaH pratipakSaH, anandolanazIlatvAt, asthirasya tu sthiraH, bhuvi pratiSThita SSISS SSIIS SSISI SSIII eteSu gamanaM, etAni ca paTU padAni, tadyathA - "NegaMgi calo athire pArisADi sAlaMbavatvAt,' ISISS ISIIS ISISI ISIII suss sis s si sil jie sabhae" eSa prathamaH, evaM causaTThI bhaMgA kAyadyA / anye tvevaM paThanti - "egaMgicalathirapAIIISS |ms use // risADisA laMbavajie sabhae" ekAGgena nirvRtta ekAGgI, cala:- preGkhanazIlaH, asthiraH - adhastAdapratiSThitaH, parizATI sAlambavarjitaH sabhayaH, ebhiH paGgiH padaizcatuHSaSTirbhaGgAH asyAM yo madhye dvAtriMzattamo bhaGgaH sa eva parigRhyate, tadbrahaNAcca tulAmadhyagrahaNavadubhayAntarvartinaH saMgRhItAH, 'paDipakkheNa ugamaNaM'ti, asya madhyamasya bhaGgasyopanyastasya yaH pratipakSa ekAntena zuddhazcatuHSaSTitamastena gantavyaM, ayamutsargavidhiH, etadabhAve ye nirbhayAH saMkIrNabhaGgAstairapi gantavyamevetyapavAdaH / atha saMkramo nAsti tataH ko vidhiH ?, ata Aha- 'tajjAiyare va saMDeva tti, saNDevakaH vihAre mA zuddhiH ni. 30-31 // 31 //
Page #65
--------------------------------------------------------------------------
________________ pASANAdi, yo'nyasmin pASANAdau pAdanikSepaH sa saMDevakaH, sa ca dvividhaH-tajAta itarazca, tatra tajjAtaH-tasyAmeva bhuvi 18| yo jAtaH, itarastvanyata AnIya tatra nihitaH, sa ekaikastrividhaH / tadeva traividhyaM darzayannAha calamANamaNakaMte sabhae pariharia gaccha iyareNaM / dagasaMghaNalevo pamaja pAe adUraMmi // 32 // Paa tatra yo'sau tajjAtaH sa trividhaH-calamAnaH anAkrAntaH sabhayazca, yo'pyasAvatajjAtaH asAvapyevameva trividhaH / / tatazcaivaMvidhe saNDevake kiM karttavyamityAha-'gaccha' vraja 'itareNaM ti yo'calaH AkrAntaH, asabhayazceti, anena padatrayeNASTau bhaGgAH sUcitAH, teSAM caiSA sthApanA-''' cl:-anaasktH| atha saMkramo nAsti tata udakamadhyenaiva gantavyaM, tatra ko vidhirityAha-'daga'ityAdi, 'daga-| ss | saMghaTTaNa miti, udakaM javArddhapramANaM, 'leveti udakameva nAbhipramANaM, tatra kathamavataraNIyamityAha-pamaja pAe adUraMmi' pAdau pramRjya, kiyati bhUmibhAge vyavasthita udakasyetyata Aha, adUre-Asanne tIra ityarthaH / tatazca| pAhANe mahusitthe vAlua taha kaddame ya sNjogaa| akaMtamaNakaMte sapaccavAeyare ceva // 33 // | pASANajalaM madhusitthujalaM vAlukA-|s | jalaM kardamajalaM ceti, tatra pASANajalaM yatpASANAnAmupari vahati, madhusisthakajalaM yad alaktakamArgAvagAhika-|m | damasyopari vahati, vAlukAjalaM tu yadvAlukAyA upari vahati, kardamajalaM tu yad ghanakardamasyopari vahati, atra ca pASANajalAderAkrAntAnAkrAntasapratyapAyaniSpratyapAyaiH saha saMyogA bhavanti-bhaGgakA hai | ityarthaH / tattha pAhANajalaM akaMtaM aNakaMtaM ca, jaM tattha akaMtaM teNaM gammati, jaM taM ataM sapaJcabAyaM apaccavAyaM ca, apaccavA GISSAARESSA sya, kiyati bhUmibhAge vya vAlua taha / tuoM jalam-
Page #66
--------------------------------------------------------------------------
________________ KA zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 32 // eNaM gammati, sapaccavAyaM pAhANajalaM hojA navA hojA tAhe madhusitthajaleNa gammai, tattha'vi eseva bhedo, tassAsai vAlu-14 vihAre mAAjaleNa gammai, tassavi ee ceva bheA, kaddamajale'vi evameva akaMtamaNakaMtasapaccavAeyarA, sabattha nippaccavAeNa gmmi| | rgazuddhiH tathAhi-ekaikasmiMzcaturvidhe jale caturbhaGgI, sA ceyam-tattha tAva pAhANajalaM akaMtaM apaJcavAyaM paDhamo bhaMgo, evamAdi 4, | ni. 33 evaM mahusitthaMpi 4 vAluyAjalaMpi 4 kaddamajalaMpi 4 / atha saGghaTTAdijalalakSaNapraNinISayA bhASyakRdAha bhA, 34 jaMghahA saMghaho nAbhI levo pareNa levuvari / ego jale thalego nippagale tIramussaggo // 34 // (bhA0) | ni.34-35 jaGghArddhamAtrapramANaM jalaM saGghaTTa ucyate, nAbhipramANaM jalaM lepa ucyate, pareNa nAbherjalaM yattallepopari ucyate, idAnIM javArddhapramANaM jalamuttarato yo vidhiH sa ucyate-ekaH pAdo jale kartavyo'nyaH sthale-AkAze, atha tIraprAptasya vidhimAha-nippagale'tti ekaH pAdo jale dvitIyazca AkAze niSpragalannAste tata AzyAnaH sthale kriyate punardvitIyamapi pAdaM niSpragalaM | kRtvA tatastIre kAyotsarga karoti // atha tajjalaM nAbhipramANAdi bhavati nirbhayaM ca tataH kA sAmAcArItyAha nibhae'gAritthINaM tu maggao colapaTTamussAre / sabhae atthagghe vA oiNNesuM ghaNaM paDheM // 34 // nirbhaye jale satyaharaNazIlatvAt vyAlAdirahitatvAcca agArANAM strINAM ca mArgataH-pRSThato gacchati, gacchatA ca kiM karttavyaM ?, colapaTTaka upryutsaarnniiyH| sabhaye tu tasmin atthagghe vA 'uttiNNesu' avatIrNeSu kiyatsvapi gRhiSu madhyasthitaH * // 32 // prayAti 'ghaNaM paTTanti colapaTTakaM ca 'ghana' nibiDaM karoti yathA toyena nApahiyata iti / dagatIre tA ciTTe nippagalo jAva colapaTTo u / sabhae palaMbamANaM gacchA kAraNa aphusNto||35|| R NAGAR
Page #67
--------------------------------------------------------------------------
________________ -540SA SASRANASANG uttIrNazcodakatIre tApattiSThati yAvanniSpragalo jAtazcolapaTTakaH, athAsau pradezaH sabhayastataH sabhaye pralambamAnaM colalApaTTakaM gRhItvA brajati. / katham -'kAyena' zarIreNAspRzan, zarIrakRtApkAyavirAdhanAbhayAt , yadA tu nadyAmavataratoda gRhI sahAyo nAsti tataH kiM karttavyamityAhaasai gihi nAliyAe ANakkheuM puNo'vi paDiyaraNaM / egAbhoga paDiggaha keI savANi na ya purao // 36 // __ gRhasthAbhAve nAlikayA tannadIjalaM 'ANakkherDa' parIkSya gantavyaM, nAlikA hyAtmapramANA caturaGgalAdhikA yaSTikA tayA parIkSya 'puNo'vi paDiyaraNa'nti punaH pratinivRttya praticaraNA-AgamanaM karoti, Agatya ca 'egAbhoga'tti ekatrAbhogaH, I AbhogaH-upakaraNaM 'eka'tti ekatra karoti, ekatra banAtItyarthaH, 'paDiggaha'tti patadrahaM ca pRthagadhomukhaM ghanapAtrakabandhena / banAti, taM ca hastena gRhNAti taraNArtham / kecittvevamAhuH-patagRha upalakSaNaM pAtrakANAM, tatazca sarvANyeva pAtrakANi adhomukhAni dhanena cIreNa badhyante taraNArthamiti / esa tAva sAmaNNeNa nadIe atthagyAe gacchaMtassa vihI bhaNio, yaduta-'egAbhogapaDiggaha keI savANi'tti, nAvAevi AruhaMtassa eseva vihI, kiMtu nAvAe caDato 'na ya purautti nAvAe paDhama nAruhai-aggimo na caDai, pravarttanAdhikaraNadoSAt, bhaddagapaMtadosAto ya, jai bhaddao tao sauNaMti mannamANo Aru-TU hai, aha paMto tao avasauNaMti maNNamANo kovaM geNhati / tathA casaddao maggaovi NArohai-nippacchimo nAruhai, |mA sA addhAruhaMtasseva vaJcihiti NAvA, ato thevesu ArUDhesu gihisu aaruhi|| sAgAraM saMvaraNaM ThANati pariharitu'nAvAhe / ThAi namokAraparo tIre jayaNA imA hoi|| 37 // mukhAni ghanena kA savANitti, nAvAparaNadoSAt, bhagatatayA casaddao maragati ASSOSAOSAOSHI
Page #68
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha nadyuttAravidhi: ni. 3637-38 Aruhanto a so sAhU sAgAraM saMvaraNaM-paccakkhANaM kareti , ArUDho ya saMto ThANati parihari aNAvAhe ThAi, tattha niyuktiH purao.na ThAiyavaM, tattha kila NAvAdevayAhivAso, Na ya maggao, avallagavAhaNabhayao, na majjhao, mA nAvAo udakaM droNIyA ulliMcAvijihinti / kattha puNa ThAiyavaM?, pAse, tattha ya uvautto cii nmokkaarpro| evaM kuzalena tIrapattassa ko vihI?, vRttiH bhannai-'tIre jayaNA imA hoti' vakkhamANA navi purao navi maggao majjhe ussagga paNNavIsAu / daiudayaM tuMbesu a esa vihI hoi saMtaraNe // 38 // | idANiM tIrapattAe nAvAe uttaraMto na loaaggimo uttarati, pavattaNAdhikaraNAdeva, nAvi maggao loyassa uttarati, jhaDatti paDio gacchejjatti,(cala)svabhAvatvAt , ahavA so pacchA ekko uttaraMto kayAi dharejA nAvieNaM tarapaNaThA, tamhA thovesu uttiNNesu gihisu uttarati / tIratyeNa kiM kAyabaMti ?, bhaNNai-'ussaggo' kAyotsargaH karttavyaH, tatra ca kiyanta ucchAsAH ityata Aha-'paNNavIsAu'tti pnycviNshtirucchaasaashcintniiyaaH| 'daiutti datiu cakkhallAuDuo jeNa tari jai 'tuMba' alAuaM, eehiM nAvAe abhAve saMtarijai, jadi taraNajoggaM pANiyati / 'esa vihitti dRtikAdibhiruttIdArNasya eSa eva vidhiH 'saMtaraNe'.plavane, yaduktaM-'tIra prAptenotsargaH kArya' iti, atra cApkAye.mizrAcittayatanA na sAkSA-1 dukkA, chadmasthena tayostattvato jJAtumazakyatvAt , yazca jJAsyati sa kariSyatyeveti, saccittasya tUtaiva / uktamapkAyadvAram , atha tejaskAyastatrAha-[dvAragAthA ] // volINe aNulome paDiloma'ddesu ThAi tnnrhie| asaI ya gattiNaMtagaullaNa taligAi DevaNayA // 39 // AUSSI SOSIAALISEMA paJcaviMzatirucyAsA bhaNNai-'ussaggo kAyaparejA nAvieNaM tarapaNA // 33 //
Page #69
--------------------------------------------------------------------------
________________ yadA hi tasya sAdhorgacchato vanadavo'nukUlo bhavati, yadabhimukhaM sAdhuvrajati tadabhimukhamagnirapyetItyarthaH, tatastasmin vanadave vyatikrAnte sati gantavyaM, yadA tu pratilomaH-abhimukhamAyAti tataH 'addesutti ArteSu pradezeSu tiSThati yenAsau nAbhibhavati, tRNarahite vA, 'asati' 'abhAve tasya 'kattiNaMtagaullaNaM ti, kRttiH-carma tenAtmAnamAvRtya tiSThati, tadabhAve 'paMtagaullaNaM' aNaMtarga-kambalAdivastraM tadAIkRtya pAnakena tenAtmAnamAvRNoti, tatastiSThati, atha gacchato bahuguNaM tataH taDigAdiDevaNaya'tti upAnahI paridhAya DeMvanaM-laGghanamagneH kRtvA vrajati / tatra yadA vidhyAte tejaskAye yAti tadA'cittatejaskAyayatanA, yadA tUpAnahI paridhAya vrajati tadA sacitto mizro vA tejaskAyaH, eSA triprakArA yatanA / uktaM tejaskAyadvAram , atha vAyudvAraM jaha aMtarikkhamudae navari niaMbe a vaNaniguMje ya / ThANaM sabhae pAuNa ghaNakappamalaMbamANaM tu // 4 // yathA antarikSodake yatanoktA 'AsaNNAu niyattati 'ityAdilakSaNA saivehApi dRzyA, 'navara'nti kevalamayaM vizeSaH, 'nitambe' parvataikadeze vananikuJje vA sthAtavyam , yadyasau pradezaH sabhayastataH 'pAuNa ghaNakappaM' dhanaM-nizchidraM kalpaM-kambalyAdirUpaM prAvRttya gacchati 'alambamANaM tu'tti yathA koNo na pralambate, pralambamAnairvAyuvirAdhanAt / tatra mahAvAyau gacchataH kalpaprAvRtazarIrasya sacittayatanA bhavati, apralamba kalpaM kurvataH acetanayatanA, mizrayatanA kalpaprAvRtasyaiva bhavati, yataH kiMci DhakkiaM kiMcicca na, iyaM trividhA yatanA // uktaM vAyudvAram , atha vanaspatidvAramucyate tiviho vaNassaI khalu paritta'Nato thirAthirekeko / saMjogA jaha heTThA akaMtAI taheva ihiM // 41 // BAASAASAASAASAASAASAASAASAASAX koNo na acetanayatapatidvAramucyA ihiM // 49
Page #70
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 34 // MOTOSSAMACHAR trividho vanaspatiH-acitto mizraH sacittazca, yo'sAvacittaH saH paritto aNaMto ya, paritto thiro athiro a, aNaM-18 agnivana. tovi thiro athiro a, idANiM mIso so duviho-paritto aNaMto a, paritto duhA-thiro athiro a, aNaMto'vi duviho- yatanA. thiro athiro a, idANiM sacitto, so duhA-paritto aNaMto a, paritto duhA-thiro athiro a, aNaMto duhA-thiro | ni. 39 40-41 athiro a, ekkeko a bheo cauhA-arkato nipaccavAo a 1, akaMto sapaccavAo a 2, aNakato apaJcavAo ya 3, aNakato sapaccavAo a 4 / tattha kA jayaNA ?, acitteNaM gammai, tatthavi paritteNa, teNavi thireNa, tatthavi akaMtanipaccavAeNaM, tadabhAve aNakaMteNaM nipaccavAeNaM, tadabhAve acittaparitteNaM athireNaM gammai, so'vi yadi akaMto nipaJcavAo a tadabhAve aNakaMteNa nipaccavAeNa ya, tadabhAve acittANaMdeNa thireNa gammati, tatthavi teNa akateNa nipaccavAeNa ya, tadabhAve aNakaMtanipaccavAeNaM, tadabhAve acittANateNaM athireNa so a akaMtanipaccavAo ya yadi hoti, tadabhAve aNakatanippaccavAeNaM, tadabhAve mIseNaM, evameva bhaMgA jANiyabA jahA acitte, tadabhAve sacitteNaM gammai, tatthavi eseva gammai / atha gAthA'kSaraghaTanA-trividho vanaspatiH-sacittaH acittaH mizrazceti, tatraikaiko dvidhA-parIto'nantazca, tatra parItaH pRthakazarIrANAmekadvitriasaGkhyeyAnAM jIvAnAmAzrayaH, anantastu anantAnAMmekaikaM zarIraM, sa ekaikaH sthiro'sthirazca, sthiro // 34 // dRDhasaMhananaH, itarastvasthiraH / atra ca saMyogAH karttavyAH, te cAdhastAdyathoktAstathaiva dRzyAH, te cAkrAntaniSpratyapAyaA + so ya aktanippaJcavAbho jaha hoi /
Page #71
--------------------------------------------------------------------------
________________ SABASEASGAOSAROKAR kAntasapratyapAyaanAkrAntaniSpatyapAyaanAkrAntasapratyapAyarUpAH / sthApanA- nanu ca kasmAdacittavanaspatiyatanocyate , tathAhi-sacetanaviSayA yataneti nyAyaH, ucyate, tatrApyasti kAraNaM, 15 | yadyapi acittastathA'pi kadAcitke-13/ pAzcidvanaspatInAmavinaSTA yoniH syAd guDUcImudgAdInAM, tathAhi-guDUcI |s zuSkA'pi satI jalasekAttAdAtmya |bhajantI dRzyate, evaM kaGkaTukamudgAdirapi, ato yonirakSaNArthamacetanayatanA'pi [ss nyAyavatyeveti / athavA'cittavanaspatiyatanayA dayAlutAmAha, acetanasyaite bhedA na bhavanti, kintu sacittamizrayoreva yojniiyaaH| uktaM vanaspatidvAram , adhunA trasadvAramAhativihA beiMdiyA khalu thirasaMghayaNeyarA puNo duvihA / akaMtAI ya gamo jAva u paMciMdiA neA // 42 // | 'trividhAH' triprakArA dvIndriyAH-sacittAdibhedAt, sacittAH sakalajIvapradezavantaH, acittAstu viparyayAt, mizrA stveta eva karambIbhUtAH, punarekaiko dvividhaH, tathAhi-sacitto thirasaMghayaNo athirasaMghayaNo a, evaM acitto missovi, jo |so sthirasaMghayaNo tattha caubhaMgI-akaMto'NakaMto sapaccavAo iyaro ya, evaM aNNe'vi 'akaMtAdIya'tti AkrAntAdirga-IN 8|mako-bhaGga iti, anena caturbhaGgikA sUcitA / evamayaM kramastrIndriyacaturindriyapaJcendriyANAM sacittAcittamizrAdiryoja-13|| nIya iti // evaM tAvatsajAtIyayatanoktA, idAnIM vijAtIyena sahAha puDhavidaeya puDhavie udae puDhavitasa vAlakaMTA ya / puDhavivaNassaikAe te ceva u puDhavie kamaNaM // 43 // puDhavitase tasarahieM niraMtaratasesu puDhavie ceva / AMuvaNassaikAe vaNeNa niyamA vaNaM udae // 44 //
Page #72
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniryuktiH droNIyA // 35 // vADaviNA evaM sesAvi saGghasaMjogA / naccA virAhaNadugaM vajrjato jayasu uvatto // 45 // pRthivyudakayoH yugapadgamanatayA prAptayoH satoH katareNa yAtavyamityAha - pRthivyA, udake trasAdisadbhAvAt, cazabdA| dvanaspatizca pRthivIM tyaktvaiva / atha pRthivIvanaspatikAyayoH satoH kiM karttavyamityAha - pRthivyaiva gantavyaM, vanaspatau taddoSasaMbhavAt // pRthivItrasayoH kena gantavyaM ? - trasarahitamArgeNa, etaduktaM bhavati - viralatraseSu tanmadhyena, nirantareSu tu pRthivyA, | aSkAyavanaspatikAyayoH satoH kena yAtavyamityAha-vanena vanaspatikAyena, udake niyamAdvanaspatisadbhAvAt // tejaskAyavAyukAyAbhyAM rahitA evaM zeSA api sarvasaMyogAH anye'pi ye noktAste'nugantavyAH bhaGgakAH, sarvathA virAdhanAdvayaM jJAtvA - AtmavirAdhanA saMyamavirAdhanA ca etadvayamapi varjayan upayukto yatasva - yatanAM kurviti / idAnIM yaduktaM - ' evaM sesAvi sabasaMjogA' iti te bhaGgakA darzyante, te cAmI - tattha puDhavikAo AukAo vaNassaikAo tasakAo ceti catvAri padAni kArDa tato dugacAraNiyAe tigacAraNiAe caukkacAraNiyAe cAreyabA, sA ya imA cAraNiA - puDhavikkAo AUya paDhamo 1, puDhavI vaNassatIbIo ya 2, puDhavI tasA ya taio ya 3, evaM puDhavIe tinni laddhA, AU do lahai, vaNassaI ekaMti 6, puDhavI AU vaNassaI 1, puDhavI AU tasA 2, puDhavI vaNassai tasA 3, AUvaNassaitasA 4, ee tigacAraNiyAe laddhA, caukkacAraNiyAe u ekko ceva, sabevi ekkArasa acittehiM paehiM laddhA, evaM mIsesuvi 11 saciva 11, save'vi tettIsa 33 / uktA SaTkAyayatanA, Aha-yadA punarvyAghradusta TInyAyenAnyataravirAdhanAmantareNa pravRttireva na ghaTAM prAzcati tadA kiM karttavyamityAha vihAre trasa yatanA saMyuktakAyayatanA ni. 42-43 44-45 // 35 //
Page #73
--------------------------------------------------------------------------
________________ AGRAAAAAAE sabattha saMjamaM saMjamAu appANameva rakkhijjA / muccai aivAyAo puNo visohI na yAviraI // 46 // 1 'sarvatra' sarveSu vastuSu, kim ?-saMyamarakSA kAryA, tadabhAve'bhipretArthasiddhyasiddheH, kimeSa nyAyaH 1, netyAha-saMyamAdapyA|tmAnameva rakSet , AtmAbhAvena tatpravRttyasiddheH, AtmAnameva rakSan , jIvannityarthaH, 'mucyate bhrazyate tasmAdatipAtAt-hiMsAdi dopAt, kiM kAraNam ?, ucyate, atipAtanAt yataH punarvizuddhistapaAdinA bhaviSyati, atha manyase-pRthivyAdyatipAtouttarakAlaM vizuddhirbhavati nAma, kintu hiMsAyAM vartamAnaH saH avirato labhyata iti 'ekavratabhaGge sarvavratabhaGga' iti vacatainAt, tadetannAsti, yata Aha-'na yAviraI', kiM kAraNaM ?,-tasyAzayazuddhatayA, vizuddhapariNAmasya ca mokSahetutvAt / yadvA | sarvatra saMyama rakSannatipAtAnmucyate-atipAto na bhavati, kimayameva nyAyaH 1, netyAha-saMyamAdAtmAnameva rakSan , yena punarapi vizuddhirbhavati, na cAtipAte'pyaviratiriti pUrvavat / kiM kAraNaM saMyamAdapyAtmA rakSitavyaH?, ucyate, yataH___ saMjamaheuM deho dhArijai so kao u tadabhAve ? / saMjamaphAinimittaM dehaparipAlaNA iTTA // 47 // iha hi 'saMyamahetuH' saMyamanimittaM deho dhAryate, saca-saMyamaH kutaH 'tadabhAve dehaaaave?| yasmAdetadevaM tasmAt 'saMyamasphAtinimittaM, saMyamavRddhyartha dehaparipAlanamiSTaM-dharmakAyasaMrakSaNamabhyupagamyate // Aha-lokenAviziSTametat, tathAhicikkhallavAlasAvayasareNukaMTayataNe bahujale a| logo'vi necchai pahe ko Nu viseso bhayaMtassa ? // 48 // cikkhallavyAlasvApadasareNukaNTakatRNAn bahujalAMzca sopadravAn mArgAna-pathaH loko'pi necchatyeva, ataH ko nu vizeSo? |lokAtsakAzAdbhadantasya yenaivamucyata iti ?, ucyate
Page #74
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH RRRRRR jayaNamajayaNaM ca gihI sacittamIse paritta'Nate Anavi jANaMti na yAsiM avahapaigA aha viseso // 49 // saMyamAdA yatanAmayatanAM ca gRhiNo na jAnanti, ka.?-sacittAdau, na ca 'eteSAM' gRhiNAM 'avadhapratijJA' vadhanivRttiH, ata itmarakSaNa eva vishessH| ma.47-52 avia jaNo maraNabhayA. parissamabhaAva te vivajeite puNa dayApariNayA mokkhatthamisI pariharaMti // 50 // / kaNThyA // "api ca" iti anenAbhyuccayamAha, navaraM 'tettisApAyAn pthH| itazca sAdhoH prANAtipAtApattAvapi gRhiNA |saha vaidhuryamityAha avisiTuMmivi jogaMmi bAhire hoi vihuraiyA iharA / suddhassa u saMpattI aphalA jaM desiA samae // 51 // / iha 'aviziSTe'pi' tulye'pi 'yoge' prANAtipAtAdivyApAre 'bAhye' bahirvartini bhavati 'vidhuratA' vaidhurya visadRzatA, 8. itthaM caitadabhyupagantavyam , itarathA zuddhasya-sAdhoH 'saMprAptiH' prANAtipAtApattiH 'aphalA' niSphalA yataH pradarzitA 'samaye 3 siddhAnte tadvirudhyate, tasmAdetadevamevAbhyupagantavyaM, bAhyaprANAtipAtavyApAraH zuddhasya sAdhona.bandhAya bhavatIti // ekamivi pANivahaMmi desiaM sumahadaMtaraM samae / emeva nijaraphalA pariNAmavasA bhuvihiiaa||52|| | 'ekasminnapi tulye'pi prANivadhe 'darzitaM' pratipAditaM sumahadantaraM, ka-'samaye' siddhAnte, tathAhi-yathA dvI puruSI prANivadhapravRttI, tayozca na tulyo bandho, yastatrAtIvasaMkliSTapariNatiH sa saptamyAM pRthivyAmutpadyate, aparastu nAtisaMkliSTapariNatiH sa dvitIyanarakAdAviti / iyaM tAvadvisadRzatA bandhamaGgIkRtya, idAnIM nirjarAmaGgIkRtya visadRzatAM darzayannAha
Page #75
--------------------------------------------------------------------------
________________ evameva ' nirjarA' phalavizeSA api pariNAmavazAd 'bahuvidhA' bahuprakArA viziSTaviziSTataraviziSTatamAH / ekAM prANijAtimaGgIkRtyAntaramuktam, adhunA sakalavyaktyAzrayamantaraM pratipipAdayiSurAha-- je jattiA a heU bhavassa te caiva tattiA mukkhe | gaNaNAIyA logA duNhavi puNNA bhave tullA // 53 // ye haitavo yAvanto- yAvanmAtrA 'bhavasya' saMsArasya nimittaM ta eva nAnye tAvanmAtrA eva mokSasya hetavo - nimittAni / kiyanmAtrAste ata Aha-- gaNanAyA atItAH - saGkhyAyA atikrAntAH, ke?, lokAH 'dvayorapi' bhavamokSayoH saMbandhinAM hetunAmasaGkhyeyA lokAH 'pUrNAH ' bhRtAH, te tu pUrNA ekahetunyUnA api bhavantyata Aha-tulyAH, kathaMbhUtAH ? - kriyAvizeSaNaM 'tulyAH' sadRzA ityarthaH / nanu tulyagrahaNameva kasmAtkevalaM na kRtaM ? yena punaH pUrNagrahaNaM kriyate, bhaNNati paDivayaNaM - tullaggahaNeNa saMvaliANaM saMsAramokkhaheUNaM lokA tulatti kassati buddhI hojjA teNa puNNaggahaNaMpi kIrai, doNhavi puNNatti jayA jayA bhariatti neyavA, iyamatra bhAvanA - sarva eva ye trailokyodaravivaravarttino bhAvA rAgadveSamohAtmanAM puMsAM saMsArahetavo bhavanti ta eva rAgAdirahitAnAM zraddhAmatAmajJAnaparihAreNa mokSahetavo bhavantIti evaM tAvatpramANamidamuktam, idAnIM yeSAmamI | trailokyApannAH padArthA bandhahetavo bhavanti na bhavanti ca yeSAM tadAha irivahamAIA je ceva havaMti kammabaMdhAya / ajayANaM te ceva u jayANa nighANagamaNAya // 54 // 'Ira gatipreraNayoH' IraNamIryA pathi IrSyA IryApathaM - gamanAgamanamityarthaH, IryApathamAdau yeSAM te iyapathAdyAH, AdizabdAdRSTivAgAdivyApArA gRhyante, IryApathAdyA vyApArA ya eva bhavanti 'kammabaMdhAya' karmabandhanimittaM - karmabandhahetavaH, keSAm ? -
Page #76
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 37 // 'ayatAnAm ayatnaparANAM puruSANAM, ta eva IryApathAdyA vyApArA 'yatAnAM yatnavatAM 'nirvANagamanAya' mokSagamanAya bhvnti|| bhavamokSaevaM tAvatsAdhohasthena saha tulye'pivyApAre visadRzatoktA, idAnIM sajAtIyameva sAdhumAzritya visadRzatAmAdarzayannAha- | hetusAmyaM egateNa niseho jogesu na desio vihI vAvi / daliaM pappa niseho hoja vihI vA jahA roge // 55 // ni.53 54-55 | ekAntena niSedhaH 'yogeSu' gamanAdivyApAreSu 'na dezitaH'nopadiSTaH 'vidhirvA' anujJA vA kvacitsvAdhyAyAdau na darzitA, kintu 'dalidravyaM vastu vA prApya' vijJAya niSedho bhavet , tasyaiva vA vidhirbhavet anuSThAnaM bhavediti / ayamatra bhAvaH-kasyacitsAdhorAcAryAdiprayojanAdinA sacitte'pi pathi vrajato gamanamanujJAyate, kAraNikatvAt ,nAkAraNikasya, dRSTAntamAha-13 'jahA roge'tti yathA 'roge' jvarAdau paripAcanabhojanAdeH pratiSedhaH kriyate, jIrNajvare tu tasyaiva vidhirityataH sAdhUcyate-16 vastvantaramAzritya vidhiH pratiSedho vA vidhIyate / athavA'nyathA vyAkhyAyate-ihoktaM-'akhilAH padArthA AtmanaH saMsArahetavo mokSahetavazca' tatazca na kevalaM ta eva yAnyapi samyagdarzanajJAnacAritrANi tAnyapi saMsAramokSayoH kAraNAnIti, tathA cAha-'egaMteNa niseho0' ekAntena niSedhaH samyagdarzanAdidAneSu tatpakhyApakazAstropadezeSu na darzito vidhirvA na darzita iti saMTaGkaH, kintu 'dalikaM prApya' pAtravizeSa prApya kadAciddIyate kadAcinna, etaduktaM bhavati-prazamAdiguNAnvi-18 tAya dIyamAnAni mokSAya, viparyaye bhavAya, tadAzAtanAt , yathA jvarAdI taruNe satyapathyaM pazcAnu pathyamapi tadeva // athaikameva vastvAsevyamAnaM bandhAya mokSAya ca kathaM bhavati ?, tadAha jaMmi nisevijaMte aiAro hojja kassai kayAi / teNeva ya tassa puNo kayAi sohI havejAhi // 56 // 7 //
Page #77
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'yasmin ' vastuni krodhAdau niSevyamANe 'aticAraH' skhalanA bhavati 'kasyacit' sAdhoH 'kadAcit kasyAzcidavasthAyAM 'tenaiva' krodhAdinA tasyaiva punaH kadAcicchuddhirapi bhavet, caNDarudrasAdhoriva tena hi ruSA svaziSyo daNDakena tADitaH, taM ca rudhirArdra dRSTvA pazcAttApavAn saMvRttaH cintayati ca - dhigmAM yasyaivaMvidhaH krodhaH iti vizuddhapariNAmasyApUrvI karaNaM kSapakazreNiH kevalodayaH saMvRtta iti // bAhyaM vyApAramaGgIkRtya visadRzatoktA, atha bAhyo'pi vyApAro yathA bandhaheturna syAttathA''ha aNumitto'vina kassaI baMdho paravatthupacao bhaNio / tahavi a jayaMti jaiNo pariNAmavisohimicchaMtA // 57 // 'aNumAtrospi ' svalpo'pi bandho na kasyacit 'paravastupratyayAd' bAhyavastunimittAtsakAzAd 'bhaNitaH ' uktaH, kintvA - smapariNAmAdevetyabhiprAyaH / Aha-yadyevaM na tarhi pRthivyAdiyatanA kAryA, ucyate, yadyapi bAhyavastunimitto bandho na bhavati tathA'pi yatnaM vidadhati pRthivyAdau munayaH pariNAmavizuddhiM 'icchantaH' abhilaSantaH, etaduktaM bhavati - yadi pRthivyAdikAyayatanA na vidhIyate tato naiveyaM syAt, yastu hiMsAyAM varttate tasya pariNAma eva na zuddhaH, ityAha jo puNa hiMsANe vahaI tassa naNu parINAmo / duTTho na ya taM liMgaM hoi visuddhassa jogassa // 58 // yastu punaH 'hiMsAyataneSu' vyApattidhAmasu varttate tasya nanu pariNAmo duSTa eva bhavati, na ca taddhiMsAsthAnavarttitvaM 'liGgaM' cihnaM bhavati 'vizuddhayogasya' manovAkkAyarUpasya // tamhA sayA visuddha pariNAmaM icchayA suvihieNaM / hiMsAyayaNA saGghe parihariyavA payanteNaM // 59 //
Page #78
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH CAMERRORRIORREARRAM tasmAt 'sadA' ajasraM vizuddhaM pariNAmamicchatA suvihitena, kiM karttavyaM ?-hiMsAyatanAni sarvANi varjanIyAni | vidhinisseprytntH|| tathA ca dhayoranevajemitti pariNao saMpattIe vimuccaI verA / avihiMto'vi na muccai kiliTThabhAvotti vA tassa // 60 // kAntatA varjayAmyahaM prANivadhAdInyevaMpariNataH san saMprAptAvapi, kasya ?-atipAtasya-prANiprANavinAzasyetyupariSTAtsaMbandhaH, ni.57-60 grAmapravezaH tathA'pi vimucyate 'vairAt' karmasaMbandhAt / yastu punaH kliSTapariNAmaH so'vyApAdayannapi na mucyate vairAt // tadevaM gaccha ni.61 tastasya SaTkAyayatanAdiko vidhiruktaH, sa idAnIM gacchan grAmAdau pravizati, tatra kA sAmAcArI ?, tadarzanArthamupakramate__ paDhamabiiyA gilANe taie saNNI cauttha sAhammI / paMcamiyaMmi a vasahI chaDhe ThANaDhio hoi // 61 // __ prathamadvAre dvitIyadvAre ca 'gilANe'tti glAnaviSayA yatanA vaktavyA, tRtIye dvAre saMjJI-zrAvako vaktavyaH, caturthe dvAre sAdharmikaH-sAdhurvaktavyaH, pazcame dvAre vasatirvaktavyA, SaSThe dvAre varSAkAlapratighAtAtsthAnasthito bhavati / Aha-tRtIyadvAre SaDAdhikArA bhaviSyanti, tadyathA-"vaiaggAme saMkhaDi saNNI dANe abhadde a"tti, tatazca kimiti saMjJina eva kevalasya | 8 grahaNamakAri ?, ucyate, saMjJino'tirikto vidhirvakSyamANo bhaviSyati asyArthasya jJApanArthaM saMjJigrahaNamevAkarot , athavA tulAdaNDamadhyagrahaNanyAyena madhyagrahaNe zeSANyapi gRhItAnyeva draSTavyAni, Aha-madhyamevaitanna bhavati, yataH SaDamUni dvArANi, ucyante, naitadevaM, yataH saptamaM cazabdAkSiptaM mahAninAdeti dvAraM bhaviSyati, saMjJigrahaNena madhyameva gRhItamitIyaM dvaargaathaa|||||38|| nanvasyAtitvaritAcAryakAryaprasRtatvAtko'vasaro grAmAdipravezanena?, ucyate, tatpraveze'dhikataraguNadarzanAt , tathA cAha OGRUGARCASEA RCH
Page #79
--------------------------------------------------------------------------
________________ ehiapArattaguNA dunni ya pucchA duve ya saahmmii| tatthekkekA duvihA cauhA jayaNA duhekkekA // 2 // tasya tatra grAma pravizata 'aihikAH' ihalokaguNA bhaktapAnAdayo bhavanti, paratraguNAzca glAnAdipratijAgaraNAdikAH, pravizatazca tasya dvidhA pRcchA bhavati, sA ca vidhyavidhilakSaNA vakSyamANA / sAdharmikAzca dvidhA-sAmbhogikA anyasAmbhogikAzca, tatraikaiko dvividhaH, yo'sau sAmbhogikaH sa ca dvividhaH-kadAcidekaH kadAcidanekaH, evamanyasAMbhogike'pi vAcyaM, 'cauhA jayaNa tti caturvidhA yatanA, sAmbhogikasaMyatayatanA sAmbhogikasaMyatIyatanA ca, aNNasaMbhoiyasaMjayajayaNA aNNasaMbhoiyasaMyatIjayaNA ceti / tatthekkekkA duvihatti tatraikaiko bhedo dvividhaH-sAmbhogikasaMyatA:-kAraNikA niSkAraNikAca, NavaraM (evaM) sNbhoiysNjiovi| evaM asaMbhoiasaMjayAvi saMjaiovi / athavA'nyathA-'duve ya sAhammitti saMbhoiA asaMbhoiA ceti / 'tatthekkekkA duviha'tti je te saMbhoiA te saMjayA saMjayaio a, evamasaMbhoiyAvi, 'cauhA jayaNa'tti caubihA jayaNA kAyabA dabAdi 4, 'duhekkekatti sA ekaikA dravyAdiyatanA dvedhA-tattha davao paDhama phAsueNa kIrai, tadabhAve aphAsueNavi, khettato akayAkAriAsaMkappie gihe ThAiyavaM, tadabhAve udghATanaM gRhasya kapATAderapi kriyate kAlataH prathamapauruSyAM prAsukaM dIyate, atha tasyAM na labhyate tataH kRtvA'pi dIyate / bhAvataH prAsukadravyaM zarIrasya samAdhAnamAdhIyate, tadabhAve tvpraasukairpi| iyaM dvAragAthA mahatI, tatraihikaguNadvArapratipAdanAyAha-paDidAragAhA ihaloiA pavittI pAsaNayA tesi saMkhaDI saDDo / paraloiA gilANe ceiya vAI ya paDiNIe // 63 // / 'ihaloiatti dvAraparAmarzaH, praviSTasya tasyAyaM guNo bhavati-yAnabhisandhAya pravRttastadIyAM kadAcittatra vArtA labhate hiAkAca, NavaraM (evaM) saMbhAi yati / tatthekekA dunisaMyatayatanA sAmbhogakA kadAcidanekaH, e
Page #80
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha niyuktiH droNIyA vRttiH yathA tato nirgatyaite'dhunA'mukatra tiSThantIti, etaduktaM bhavati-mAsakalpaparisamAptau te kadAcittatraivAyAtAH syuH, tatazcaiteSAM grAmapravezaH sAdhUnAM pazyattA-saMdarzanaM bhavatIti tatraiva kAryaparisamAptiH syAt , tathA kadAcittatra saMkhaDI bhavati, tatazca bhaktaM gRhItvA ni.62-63 vrajataH kAlakSepo (na) bhavati, zIghraM cAbhISTaM grAmaM prApnoti, tatra vA praviSTasya zrAddhaH-zrAvakaH kazcidbhavati, tadgahAtparyuSitabhakta pRcchA mAdAya brajati / ete praviSTasyaihikA guNAH, athetare 'paraloiA' iti dvAraparAmarzaH, 'gilANa'tti kadAcittatra praviSTa idaM ni.64-65 zRNuyAt yadutAtra glAna Aste, tatazca paripAlanaM kArya, paripAlane ca kathaMna pAralaukikA guNA iti, 'jo gilANaM paDiyarai se meM paDiarati, jo maM paDiarai so gilANaM paDiyaratitti vacanaprAmANyAt , kadAcidvA tatra caityAyatanaM bhavet tadvandane puNyAvAptiH syAt , vAdI vA tatparAjayazca, pratyanIko vA sAdhvAdestatra syAt tadarzanAccAsAvupazamaM yAyAt, evaMlabdhisaM-131 pannatvAt / uktamaihikapAralaukikaguNadvAram , atha pRcchAdvAraM, tatra vidhipRcchA avidhipRcchA ca, avidhipRcchAdvAramAhaavihI pucchAatthittha saMjayA natthi.tattha smnniio|smnniisuataa natthI saMkAya kisoravaDavAe // 14 // ___ avidhipRccheyaM, yadutAstyatra saMyatAH, tato'sau pRcchaya etAM vizeSaviSayAM pRcchAM zrutvA''ha-nAstyatra saMyatAH, tatra | |ca zramaNyo vidyante tena ca tA na kathitAH, vizeSapraznAkaraNAt, 'samaNIsu yatti atha zramaNIH pRcchati tato'sAvAha-na santyatra tAH, tatra ca zramaNAH santIti prAgvat / zaGkA ca zramaNIpRcchAyAM syAt, 'kizoravaDavAnyAyAt // saDesu cariakAmo saMkA cArI ya hoi sddddiisuN| ceiyagharaM va nathiha tamhA u vihIi pucchejA // 35 // atha zrAvakAn pRcchati tataH paro vikalpayati-caritukAmo'yaM-bhakSayitukAmaH, atha 'saDDIsutti zrAvikAviSayAyAM ROSASSASSIS // 39 //
Page #81
--------------------------------------------------------------------------
________________ pRcchAyAM zaGkA syAt, nUnamayaM tadarthI caritukAmazca / atha caityagRhameva kevalaM pRcchati, tatastadabhAve vargacatuSTayabhAve ca tatprabhavaguNahAniH syAt, tasmAdvidhinA pRcchet / tatpratipAdanAyAha gAduvAra bhAse agaDasamIve mahANamajjhe vA / puccheja sayaM pakkhA viAlaNe tassa parikahaNA // 66 // grAmadvAre - grAmasya niSkAzapraveze sthitvA pRcchet, athavA 'abbhAse'tti grAmAbhyarNe kUpasamIpe vA mahAjanasya samudAye vA, kaM ? - svakaM pakSaM, kimatrAsmatpakSo'sti neti ?, yadi paro'jAnan pRcchati ko bhavatAM svapakSaH ? ityevaMvicAraNe tatasta| syAne sAdhoH parikathanA syAt, paJcavidho'smatpakSaH - caityagRhAdi / uktaM pRcchAdvAram / tataH pRcchAsamanantaraM yadi caityagRhamasti tatastasminneva gantavyaM, tatra ca kathaM gantavyam ?, ucyate nissaMkia thUbhAisu kAlaM gaccheja ceiagharaM tu / pacchA sAhusamIvaM te'vi a saMbhoiyA tassa // 67 // pu kaMThaM / atha sAhammiadvAramAha- 'pacchA sAhusamIvaMti caityagRhAnnirgatya pazcAtsAdhusamIpaM yAti, 'te'pi' sAdhavaH sAmbhogikAH 'tasya' sAdhoH, cazabdAdanyasAmbhogikA vA / tatra yadi sAmbhogikAstataH kA sAmAcArI ?, ityAhanikkhiviDaM kiikammaM dIvaNa'NAbAha pucchaNa sahAo / gelapaNa visajjaNayA avisajuvaesa dAvaNayA // 68 // 'nikSipya' vimucya sAdhuhaste, kim ?, upakaraNaM - pAtrakAdi, tataH 'kRtikarma' vandanaM karoti, tatazca 'dIvaNaM' ti AgamanakAryAvirbhAvanaM karoti 'aNAvAhi'tti, anAvAdhA yUyam ?, evaM pRSTe sati te'pyAhuH - anAbAdhA vayamiti / 'pucchaNa'tti tataH sAdhurevamAha - bhavaddarzanArthamahaM praviSTo grAmamidAnIM vrajAmItyevaM pRcchati, tataste'pi sAdhavo yadyasti sahAyastaM dattvA
Page #82
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 40 // preSayanti, atha tatra kazcid glAnastata evaM bravIti-ahamenaM glAnaM paricarAmIti, tataste'pyAhuH-vidyanta eva paricArakAH, pRcchA evamabhidhAya 'visajaNanti taM sAdhu 'visarjayanti' preSayanti vayameva bhaliSyAma iti / atha na visarjayanti, etacca avate-paha ni.66 praveza sarvamatra glAnaprAyogyamauSadhAdi labhyate, kintu tatsaMyojanAM na jAnImaH, tataH sa upadezaM dadAti-idamauSadhamanena saMyojya hai ni. 67 deyamiti, atha ta evaM bruvate-auSadhAnyevAtra vayaM na labhAmahe tataH sa sAdhurdApayatyauSadhAni, yAcayati vA pAThAntaraM, eva glAnavaiyAmasAvauSadhAni dApayitvA brajati, atha ta evamAhuH-auSadhasaMyojanAM na jAnImo na ca labhAmahe, tata eSa sAdhurauSadhAni vRttyaM yAcitvA saMyojya glAnAya dattvA manAk prazAnte vyAdhau sati vrajati / atha ta evamAhurgacchantaM sAdhum ni.68-70 puNaravi ayaM khubhijjA ayANagA mosa vA bhaNijja sNcikkhe|ubho'vi ayANaMtA vejaM pucchaMti jynnaae||19|| punarapyayaM vyAdhiH kSobha yAyAt-prakupyet , vayaM ca na jAnIma upazamayituM, sa ca glAna evaM brUyAt-tvayA tiSThatA ahamacirAtpraguNIbhavAmi, tataH 'saMcikkhe'tti satiSThati / athobhAvapi tAvAgantukavAstavyo na jAnItaH kriyAM kartuM, tata ubhAvapi ajAnantau vaidyaM pRcchataH, kathaM ?-'yatanayA' anantaragAthAvakSyamANayeti / sA caivam gamaNe pamANa uvagaraNa sauNa vAvAra ThANa uveso| ANaNa gaMdhudagAI uTThamaNuDhe a je dosA // 7 // yadi glAno gantuM pArayati tata utsargeNa sa eva nIyate, atha na pArayati tato'nye sAdhavo vaidyasakAze gamanaM kurvanti, G // 40 // 'pamANe'tti kiyatpramANairgantavyaM ?, tatraikena na gantavyaM yamadaNDaparikalpanAt, na dvau yamapuruSaparikalpanAt, na catvAro 6 vAhIkaparikalpanAt, atastripaJcasaptabhirgantavyaM, uktaM pramANaM, 'uvagaraNe'tti zuklavAsobhiryAtavyaM, na kRSNamalinAdibhiryA NACSCGANGA.COM
Page #83
--------------------------------------------------------------------------
________________ tAhi ?, zuciprAvadhAraNIyaH, tApa, ukta upadezasamIpe nIyama RRRRRRRRRG tavyaM, uktamupakaraNa, 'sauNa'tti zakuneSu satsu gantavyaM, te cAmI 'nandItUra'mityAdayaH, apazakuneSu na gantavyaM, te caite-1 mailakucelAdayaH, uktaM zakunadvAraM, 'vAvAra'tti yadyasau vaidyo bhute ekallazATako vA chindan kizcidAste bhindanvA tato napraSTavyaH, atha glAnasyApi gaNDakAdi chettavyaM tato'sminnaiva praSTavyaH, ukto vyApAraH, 'ThANatti yadyutkuruTikAdau tuSarAzyAdau sthitastato na praSTavyaH, kiM tarhi ?, zucipradeze sthita iti, uktaM sthAnaM, 'uvaesa'tti evamasau yatanayA pRSTo yamupadezaM dadAti-dravyataH kSetrataH kAlato bhAvatazca so'vadhAraNIyaH, tatra dravyataH zAlyodanaM pArihaTTaM ca khIraM kSetrato nirvAtA vasatiH kAlataH pauruSyAM deyaM bhAvato nAsya pratikUlavyavahAribhirbhAvyaM, ukta upadezaH, atha sa vaidya evaM brUyAt-pazyAmi tAvattamiti, tataH sa vaidyastatsamIpamAnIyate, na ca glAnastatra neyaH, kiM kAraNaM ?, vaidyasamIpe nIyamAne utkSipte lokaH kadAcidevaM brUyAt-yathA nUnamayaM mRta ityapazakunaH, mUrchA vA bhavedvipattirvA vaidyagRhe syAditi, Agacchati ca vaidye kiM karttavyaM ?, gandhodakAdibhirgandhavAsAH sannihitAH kriyante, taddAnArthamudakamRttikayA vilepanAdi kriyate / vaidye cAgacchati sUriNA kiM karttavyamityAha-'uThamaNuDhe a je dosa'tti yadyasAvAcAryo vaidyasyAgatasyottiSThati tato lAghavadoSaH, atha nAbhyudgatimAdatte tataH stabdha itikRtvA kopaM gRhItvA pratikUlaH syAt , tasmAdetaddoSaparijihIrSayA'nAgatamevotthAya prAGgaNe pariSvaSkamANastiSThatIti / uktamutthitAnutthitadvAraM, kiyantaM punaH kAlaM tena sAdhunA tasya glAnasya paricaraNaM karttavyamityAha paDhamAviyArajogaM nAuM gacche biijjae dipaNe / emeva aNNasaMbhoiyANa aNNAi vasahIe // 71 // 'paDhamatti yAvat prathamAlikAM karoti tAM cAtmanaH svayamevAnayituM samarthaH saMvRttaH, 'viyArajoggaMti bahirbhUmigamanayogyo ACCRAC% ACCESS
Page #84
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH / nikSipyopakaraNaM tataH kAnaparicaraNAvidhiH kAryaH, ayamaparAdhogikaralAnasya vidhiH, kintu aNNAe // 41 // SASSASSASSARI jAta iti, evaM jJAtvA gacchet , kathaM ?, dvitIye sahAye datte sati, atha nAsti sahAyastata eka eva brajati / eSa tAvatsA- vaiyAvRttyaM mbhogikAna prApya vidhiruktaH, idAnImasAmbhogikavidhimatidizannAha-evamevAnyasAmbhogikaglAnasya vidhiH, kintu 'aNNAe ni.71-73 vasahIe'tti anyasyAM vasatau vyavasthitena glAnaparicaraNAvidhiH kAryaH, ayamaparo vizeSaH-asAmbhogikasakAzaM pravizatA tadanAkrAnte bhUpradeze nikSipyopakaraNaM tataH kRtikarmAdi sAmbhogikeSviva sarva karttavyamiti, tadanAkrAntabhUbhAge copakaraNaM sthApayati, mA bhUcchikSakANAM tassAmAcArIdarzane'nyathAbhAvaH syaaditi| evaM tAvatsAmbhogikabahumadhyagatasya glAnasya vidhiH, anyasAmbhogikabahumadhyagatasyApyeSa eva vidhidRzyaH / idAnImekaikasya sAmbhogikasyetarasya ca vidhimAhaegAgi gilANaMmi u sihe kiM kIraI ?na kIraI vaavi|chgmuttkhnnpaanngdhuvnntthr tassa niyagaM vaa||72|| | evamasau gacchan grAmAbhyAse kasmAdapi puruSAdidaM zRNuyAta-kiM bhavatA glAnapratijAgaraNaM kriyate uta na ?, tatazcaivamekAkini glAne 'ziSTe' kathite sati kriyate na kriyate? ityukte pareNa sati sAdhurapyAha-suSTu kriyate, para Aha-yadyevaM 'chagamuttakahaNatti chaga-purISa mUtraM-pratItaM, tAbhyAM vilipta Aste, evaM kathite sati sa sAdhurbahirbhUmereva pANaga'tti pAnakaM gRhItvA | pravizati, praviSTazca 'dhuvaNa'tti 'tasya' glAnasya dhAvanaM karoti-prakSAlanaM vidadhAti, upadhizca 'attharaNa'tti AstaraNaM karoti 'tassa'tti tadIyaireva cIvaraiH, atha tasyAnyAni na santi tataH 'niyagaM vatti nijaireva cIvarairAstaraNaM krotiiti| tathA caah-18||41|| sAravaNaM sAhallaya pAgaDadhuvaNe suI samAyArA / aibiMbhale samAhI sahussa AsAsapaDiaraNaM // 73 // | sAravaNaM-niSkriya tasmin niSkriye glAne kRte sati, athavA 'sAravaNetti samArjite pratizraye glAnasaMbandhini sati / CRICUSSC-CG-4100
Page #85
--------------------------------------------------------------------------
________________ paraH pRcchati-tavAyaM kena saMbandhena saMbaddha iti, sAdhurAha, katthai kahiMci jAtA, evamAdi, tataH para Aha-sAhallayatti, saphalatA dharmasya, yadadRSTe'pi paramabandhAviva kriyA kriyate, 'pAyaDadhuvaNe tti prakaTa glAnasyopadhervA kSAlanaM karttavyaM, prakaTakSAlane ca loka evamAha, zucisamAcArA ete zramaNA iti, athAsau glAno'tivihvalaH syAd-atIva duHkhena karAlitaH syAttataH 'samAhitti yathA prArthitaM bhojanAdi dAtavyaM yena svasthacitto bhavati, svasthIbhUtazcAbhidhIyate-yathAkAlaM kuruhAbveti / athAsau sahaH-samarthastatazcAzvAsyate-na bhetavyaM ahaM tvAM pratijAgarAmIti / tatazca sayameva diTThapADhI karei pucchai ayANao vejaM / dIvaNa davAiMmi a uvaeso jAva laMbho u // 74 // hA yadyasau sAdhuH 'dRSTapAThI' dRSTaH-upalabdhazcarakasuzrutAdiryena sa dRSTapAThI, athavA 'dihatti vaidyavadRSTakriyaH kriyAkuzalaH, pAThIti sakalaM vAhaDAdi paThati sa evaMvidhaH svayameva kriyAM karoti / athAsau dRSTapAThI na bhavati tataH pRcchati ajJaH san vaidyaM, 'dIvaNa'tti vaidyazAlAM gataH prakAzayati, yadutAhaM kAraNenaikakaH saMjAtaH, ato nimittaM na grAhyaM, 'davAdimi yatti dravyAdicatuSTayopadeze sati tatra dravyataH prAsukamaprAsukaM vA kSetrataH krItakaDA akrItakaDA vA vasahI, kAlataH prathamapau|ruSyAmupadiSTaM tasyAM ca yadA prAsukaM na labhyate tadA'prAsukamapi kriyate, bhAvataH samAdhiH karttavyA prAsukAprAsukairiti // 11 kAraNia haTTapese gamaNaNulomeNa teNa saha gcche| nikkAraNi kharaMTaNa biijja saMghADae gamaNaM // 79 // | evamasau glAno yadi kAraNiko bhavati, tataH 'hahatti dRDhIbhUtaH 'pesetti preSaNIyaH, atha glAnasyApyanukUlameva gantavyaM / bhavati tataH 'gamaNaNulomeNa' hetunA tena glAnena saha gacchet , uktaH sAmbhogikaH glAna ekaH kAraNikaH, asAmbhogikaH|
Page #86
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 42 // ASSASSISSA PASAR glAne kAraNika eko'pyevameva draSTavya iti / atha niSkAraNika eko glAna iti tataH 'nikAraNia kharaMTaNa'tti niSkAra- vaiyAvRttyaM |Nikasya glAnasya kharaNTaNA-pravacanopadezapUrvakaM paruSabhaNanamiti, kharaNTitazca dvitIya AtmanaH kriyata iti / tatazcaivaM ni.74-77 saGghATake sati 'gamaNa'tti gamanaM karttavyamiti / sAmbhogikAsAmbhogikasaMyata ekAnekakAraNikaniSkAraNikayatanoktA, idAnI sAmbhogikAsAmbhogikasaMyatInAmekAnekakAraNikIniSkAraNikyAdInAM yatanA pratipAdyate-atha vidhipRcchayA pRSTe hai| sati tatra saMyatyaH syuH, tataH ko vidhiH ? ityAhasamaNapavesi nisIhia duvAravajaNa adiparikahaNaM / therItaruNivibhAsA nimaMta'NAbAhapucchA ya // 76 // zramaNIpratizrayapraveze sati bahiHsthitenaiva niSedhikI kartavyA vAratrayaM-dvAre madhye praveze ca, praviSTazca tathA 'duvAravajaNa'tti dvAra pratihatya. ekasmin pradeze tiSThati, atha nipIdhikAyAM kRtAyAmapi svAdhyAyavyApRtAbhirna dRSTastataH parikathanaM | | karttavyaM-sAdhurAgata iti, tataH parikathite sati sAdhvIbhirnirgantavyaM, tatra ko vidhiH 1, therItaruNavibhAsa'tti yA'sau pravartinI| sA kadAcitsthavirA bhavati kadAcicca taruNI, tato 'vibhASA' vikalpanA, tatra yadi sthavirI nirgacchati tata AtmadvitIyA''tmatRtIyA vA, atha taruNI tataH sthavirIbhistisRbhizcatasRbhizca nirgacchati, tatastAstamAsanena nimantrayanti, upavezayati,IN so'pyupavizya pRcchati-na kAcidbhavatInAmAbAdheti // 5 // 42 // siTThasi sahU paDiNIyaniggahaM ahava aNNahi pese| uvaeso dAvaNayA gelane vejapucchA a||77|| tatastAH kathayanti astyAbAdhA iti, evaM 'ziSTe' kathite sati yadyasau 'sahUH' samarthastataH pratyanIkanigrahaM karoti, atha
Page #87
--------------------------------------------------------------------------
________________ nigrahasamartho na bhavati tato'nyatra preSayati, atha tatra kAcid glAnA tata upadezaM dadAti, evametadauSadhAdi daatvymsyaaH| atha tAstanna labhante tataH 'dAvaNa'tti asAveva dApayati, glAnatve satyayaM vidhiH| athAsau svayaM na jAnAti auSadhAdi dAtuM tato vaidyaM pRcchati // | taha ceva dIvaNa caukkaeNa annatthavasahi jA pddhmaa| taha cevegANIe AgADhe cilimilI navaraM // 78 // | kathaM vaidyaM pRcchati ?, 'tathaiva' prAgvat 'dIvaNa'tti prakAzanaM kAraNiko'hamekAkI nApazakunabuddhyA grAhyaH, 'caukkaeNati vaidyena dravyAdicatuSke kathite sati yaMtanA pUrvavatkarttavyA, 'aNNatthavasahi'tti anyavasativyavasthitena pratijAgaraNaM karttavyaM, kiyantaM kAlaM yAvadata Aha-'jA paDhamA' yAvatprathamAlikAnayanakSamA saMvRtteti ttogcchti| evaM tAvadbahUnAM madhye ekasyA glAnavidhiruktaH, idAnImekAkinyA glAnavidhimatidizannAha-'taha cevegANIe' 'tathaiva' prAgvadekAkinyA glAnAyAH praticarajANavidhiH, etAvAMstu vizeSaH-yadutAgADhe-atIvApaTutAyAmekasminnAzraye 'cilamili tti yavanikAvyavadhAnaM kRtvA navaraM kevalaM praticaraNamasau karoti // | nikkAraNi camaDhaNa kAraNiaM nei ahava appaahe|gmnnitthi mIsasaMbaMdhivajae asai egAgI // 79 // | yadi niSkAraNikA'sau bhavati tataH 'camaDhaNa'tti pravacanoktairvacanaiH khiMsanaM karoti, athAsau kAraNikA tatastAM svaya meva nayati, 'ahava appAhe'tti athavA tadgurostatpravarttinyA vA evaM saMdizati-yathaitAmAtmasakAze kuruta, svayaM ca nayataH Mko vidhirata Aha-gamaNitthimIsasaMbaMdhivajae asai egAgI' gamaNaM kAyaba itthIhiM saha, tAovi jai saMbaMdhiNIo hoMti,
Page #88
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH RECCANC droNIyA vRttiH // 43 // CACROCOCCACACARRICS tadabhAve mIsehi-itthIpurisehiM saMbaMdhIhiM saha gantavaM, tadabhAve asaMbaMdhiNIhi itthIhi, tadabhAve purisitthimIseNaM (a)saMbaMdheNaM, vayAvRttya tadabhAve saMbaMdhipurisehi, tadabhAve asaMbaMdhipurisehiM, tadbhAve-asaMbaMdhe varjite asati annassa uvAyarasa egAgiNiM Neti // ni.79-80 idAnIM caturddhAmapyuktayatanAmupasaMjihIrgharAha egabahasamaNuNNANa vasahIe jo a egaamaNunno / amaNunna saMjaINa ya aNNahi evaM cilimilIe // 8 // . etaduktaM bhavati-ego samaNunno je a bahU samaNunnA joa ego asamaNunno eyANaM egAe ceva vasahIe paDiyaraNaM kAya, 'amaNuNNa'tti je bahU amaNunnA saMjayA tesiM Na ekAe vasahIe ThitehiM paDiyaraNaM kAya 'saMjaINa yatti saMjaINa ya| saMbhoiyANa aNNasaMbhoiyANa ya bahUrNa aNNAe vasahIe Thio paDiyarai / 'ekati ekA punarlAnAmAzritya 'cilimilIe' yavanikAvyavadhAnaM kRtvA ekasyAmeva vasatau pratijAgaraNaM karoti / dravyAdiyatanA ca sarvatrAnugatA draSTavyA / "ehiapArattaguNA doNi a pucchA duve a sAhammI"tyAdi pratidvAragAthA vyAkhyAtA, tadvyAkhyAnAcca vyAkhyAtaM paDhamagilANaM 8 duvAraM / atha dvitIyaglAnapratipAdanAyAhavihipucchAeN paveso saNNikule cei pucchsaahmmii| annattha atthi iha te gilANakaje ahivaDaMti // 81 // 43 // ____evaM tasya brajataH pUrvavadvidhipRcchAyAM satyAM pareNAkhyAtaM,-yadutAsti zrAvakastataH 'paveso'tti pravezaM karoti, ka-sajJikule 'ceiya'tti yadi tasmin sajJikule caityAni tatastadvandanAM karoti / tataH 'pucchatti pRcchati tAn zrAvakAn-zobhanA yUyaM zIlavataiH', 'ahavA pucchA sAhammitti. sAdhustatra praviSTaH pRcchati-kimiha sAdharmikAH santi uta na ?, tatrAha| E RSARGAMCE
Page #89
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrAvakaH-'annattha atthi' anyatra-AsannagrAme vidyante, te ceha 'glAnakArye glAnanimittaM 'ahivaDaMti' Agacchanti prAyo18 gyabhaktAdigrahaNArthamiti / tatazca sa sAdhustasmAdbrajati, brajantaM vA sAdhu bhojanAdinA''mantrayati zrAvakaH-bhagavan ! prathamAlikAmAdAya braja // evaM cAbhihitaH sa kiM karotItyAha sarvapi na ghettavaM nimaMtaNe jaM tahiM gilANassa / kAraNi tassa ya tujjha ya viulaM davaM tu pAuggaM // 82 // __'sarve' azeSa prAyogyamaprAyogyaM vA na grAhyaM zrAvakanimantraNe sati, 'jaM tahiM gilANassa'tti yasmAttatra glAnasya gRhyate / ato na grAhyam , tataH zrAvakaH punarapyAha-'kAraNi tassa ya tujjha ya viulaM davaM tu pAuggaM'ti, 'tasya' glAnasya 'kAraNe glAnanimittaM tava ca kAraNe tava nimittaM 'vipulaM' prabhUtaM dravyaM zAlyodanAdi prAyogyamastyato gRhyatAmiti / tatazcAsaudra zrAvakasyoparodhena gRhItvA vrajati / 13 jAe~ disAeN gilANo tAeN disAeN u hoi pddiyrnnaa| puvabhaNi gilANo paMcaNhavi hoi jayaNAe // 83 // / yayA dizA glAnastiSThati tayA dizA paDiaraNa'tti pratipAlanAM karoti sAdhUnAM, athavA 'paDiaraNa'tti nirUvarNa-AlocanaM tasya zrAvakadAnasya karoti, tacca parIkSaNaM glAnapraticArakasAdhudarzane sati bhavati ata uktaM-yayA dizA glAnastayA dizA 'paDiaraNati puSabhaNioM 'gilANe'tti pUrvabhaNito glAnaviSayo vidhirdraSTavyaH sAmbhogikAsAmbhogikasya glAnasya, kimasyaiva praticaraNaM karttavyaM ?, netyAha-paMcaNhavi hoti jayaNAeM' pazcAnAmapi-pAsatthosaNNakusIlasaMsattaNitiANaM HORARARASI
Page #90
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 44 // AUCHSAUSISUUSOOSAARES yatanayA-prAsukAnapAnena karttavyaM pratijAgaraNamiti, apizabdAnnihnavakA devakulapratipAlakAzca gRhyante / iyaM niyuktigAthA, vaiyAvR tya etAM ca bhASyakRvyAkhyAnayannAha-. ni.82-83 tesi paricchaNapucchaNa suGakayaM atthinatthi vA lNbho| khaggUDe vilaolaNadANamaNicche tahiM nayaNaM // 35 // (bhA0) vaiyAvRttya| 'tesi paDicchaNa'tti teSAM glAnapratijAgarakasAdhUnAM pratipAlanAM karoti, yayA dizA te sAdhava Agacchanti, 'pucchaNatti vidhiH bhA. 35-36 tatastAn sAdhUna dRSTvA pRcchati-etanmamAmukena zrAvakeNa dattaM yadi glAnaprAyogyaM tato gRhyatAmiti, evamukte te'pyAhuH 'suTukayaM asthiti suSTu kRtaM zrAvakeNa asti glAnaprAyogyaM tatrAnyadapi tvamevedaM gRhANa, 'natthi vatti athavA evaM bhaNanti-nAsti tatredaM dravyaM kintvanyatra lAbho bhaviSyati, tvameva gRhANedam / atha te 'khaggUDitti nirdharmaprAyAstata evamAhuH "viDaolaNa'tti dhADireva nipatitA tatastadravyaM sAdhuH sakalaM dadAti-samarpayati, te'pi ca ruSA necchanti grahItuM, tatazcAsau 'nayaNaM'ti glAnasamIpe tasya dravyasya nayanaM karoti // idAnIM yadyasau samarthastatazca gacchatyeva, athAsamarthastataHpaMtaM asahU karittA niveyaNaM gahaNa ahava smnnunnaa| khaggUDa dehi taM cia kamaDhaga tassappaNo pAe // 36 // (bhA0)18 'prAntaM' nIrasamAyaM 'asahU' asamarthaH-kSutpIDitaH 'karettA' abhyavahRtya vrajati / tatazca tatra prAptaH san nivedanaM karotyAcAryAya, so'pyAcAryo glAnArtha 'gahaNa'tti grahaNaM karoti, kasya ?, dravyasya, athavA 'samaNuNNa'tti tasyaiva sAdhoranujJAM // 44 // karoti, yaduta-bhakSayedaM, glAnasyAnyadapi bhaviSyati / athAsAvAcAryaH 'khaggUDoM' zaThaprAyo bhavettata idaM vakti-'dehi taM ci' tvameva glAnAya prayaccha, kiM mamAnena ?, evaM coktastenAcAryeNa gatvA glAnasamIpaM 'kamaDhaga tassa'tti tadIyake kama SAMSUSHASURES
Page #91
--------------------------------------------------------------------------
________________ Dhake dadAti, atha tasya tannAsti, tataH 'appaNo pAe' AtmIye pAtra eva dadAti, tatazca punarapyAcAryasamIpaM brajati, gatvA idaM bravItikiMkIrau ? jaM jANasi ataraMti saDhetti vacca taM bhaMte!niddhammAna kareMtI krnnmnnaaloiyshaao||37|| (bhA) he AcArya ! glAnasya kimanyatkriyate , AcAryo'pyAha-jaM jANasi'tti yajAnAsi tadeva kuru, punazcAsau glAnasaTUmIpaM gacchati, 'atarato'tti glAno'pi vakti-bhagavan ! zaThAste ya evaM tvAM khalIkurvanti, vraja bhadanta ! asti me paricA-1| rakAH, evaM cokte brajati / 'niddhammA na kareMtI' athAsau glAna evamAha-yadutaite nirddharmA mama na pariceSTAM kurvanti, tata||zcAsau sAdhuH 'karaNa'ti vaiyAvRttyaM karoti, punazcAsau sAdhustaM glAnasamIpamevaM bravIti-'aNAloiya'tti amISAM nirddharmANAM madhye'nAlocitApratikrAntaM kathaJcideva tvaM naSTa iti, ata evamabhidhAya tamAtmasahAyaM kRtvA prayAti // yadA tu punaHubhao niddhammasuM phAsupaDoAra iyrpddiseho|primiadaann visajaNa sacchaMdoddhaMsaNAgamaNaM ||38||(bhaa0) ___ 'ubhao niddhammesu' iti yadA glAnaH zeSasAdhavazca nirddhastidA kathaM paricaraNAM karotItyAha-'phAsupaDoAra' prAsukenAnapAnena paripAlanaM karoti 'itara' iti aprAsukaM tasya niSedhaH, tena na kriyAM karotItyarthaH / 'parimiadANa'tti pari-8 mita-svalpaM dadAti yenAsau niviNNaH preSayati, tataH 'visajaNa'tti nirviNNaH san visarjayati, gacchaMzca sa sAdhuH 'sacchaMdoddhasaNa'tti sacchandastvamityevaM 'uddhaMsanAM' uDulanAm-AkrozaM karoti, tato 'gamaNati gacchati / pariyaraNA vakkhANiA, 'puSabhaNi gilANe'tti etadapi vyAkhyAtam / atha 'paMcaNhavi hoti jayaNAe'tti, etatpadaM vyAcikhyAsurAha HIGHLISLAS ROSASLAUSOSASUSAK tivaNaH preSayati, tataH 'visajaNA, tato gamaNaM ti gacchati / pAramaha
Page #92
--------------------------------------------------------------------------
________________ vaiyAvRtyavidhiHbhA. 37-40 vRttiH zrIogha esa gamo paMcaNha vi hoi niyAiNa gilaannpddiyrnne| niyuktiH phAsuakaraNanikAyaNa kahaNa paDikkAmaNAgamaNaM // 39 // (bhA0) droNIyA 'eSa gamaH' eSa paricaraNavidhiH 'paMcaNhavi' paJcAnAmapi, keSAmata Aha-niyAINaM' AdizabdAt pAsatthosaNNakusI lasaMsattANaM, 'gilANapaDiaraNe tti glAnapraticaraNe eSa vidhiH-'phAsuakaraNa'tti yaduta prAsukena bhaktAdinA praticaraNaM // 45 // kArya, 'nikAyaNatti nikAcanaM karoti, yaduta dRDhIbhUtena tvayA yadahaM bravImi tatkarttavyam , 'kahaNatti dharmakathAyA, yadvA 'kahaNa'tti lokasya kathayati-kimasya pravrajitasya zakyate'zuddhena kartum ? / 'paDikAmaNatti yadyasau glAnaH pratikrAmati tasmAtsthAnAnnivarttata itiyAvat tataH sthAnAt 'gamaNa'tti taM glAnaM gRhItvA gamanaM karoti // atha yaduktaM 'paMcaNhavi hoti jayaNAe'tti atrApizabda Aste tadarthamAdarzayannAha saMbhAvaNe'visaddo deuliakharaMTayajayaNa uveso| avisesa niNhagANavi na esa amhaM tao gamaNaM // 40 ||(bhaa0) saMbhAvane'pizabdaH, kiM saMbhAvayati ?-'deulitti devakulaparipAlakA veSamAtradhAriNaste'pi glAnAH santaH paricarapaNIyAH, 'kharaMTaNa'tti teSAM devakulikAnAM khiMsanAM karoti, yaduta dharme udyama kuruta, 'jayaNa'tti yatanayA karttavyaM yathA saMyamalAJchanA na syAt / 'uvaesotti upadezaM ca kriyAviSayaM dadAti / 'avisesatti, na yasmin viSaye sAdhunihAvakavizeSo jJAyate tasmin 'niNhagANaMpi' niNhAvakAnAmapi yatanayA paricaraNaM karoti / atha nihavakaglAna evaM brUyAt 'na SENSASOSANROAGRISHA 5 // 45 //
Page #93
--------------------------------------------------------------------------
________________ esa amhaMti yo'yaM prAghUrNaka AyAto naiSo'smajjAtIya iti tato gamanaM karoti sa sAdhuriti / athAsau niNhAvakA|direvamabhidadhyAttArehi jayaNakaraNe amugaM ANeha'kappa jnnpuro|nvi erisayA samaNA jaNaNAeN tao avakkamaNaM // 41 // (bhA0) / bhagavastAraya mAmasmAnmAndhAt tataH 'jayaNakaraNaM ti yatanayA praticaraNaM karoti / athAsau niNhavakaglAna evaM brUyAt'amukaM ANehitti 'amukaM' bIjapUrAdi Anaya, tata evaM vaktavyaM-'akappa jaNapuraotti akalpanIyametadityevaM janapurataH |pratyAkhyApayati, etacca sa sAdhurvakti-navi erisagA samaNA, evaM janena-lokena tayorbhede jJAte sati tato'sAvapakrAmatigacchati tasmAtsthAnAt / evaM pratipAdite vidhau codaka AhacoagavayaNaM ANA AyariANaM tu pheDiA tennN| sAhammiakajabahuttayA ya sucireNavina gacche ||42||(bhaa0) __ codakasya vacanaM codakavacanaM, kiM tadityAha-AjJA AcAryANAM saMbandhinI apanItA-vinAzitA tato yataH sAdharmikakAryaprabhUtatayA sucireNApi na gacchet-na yAyAdvivakSitaM sthAnamiti / ata AcArya AhatitthagarANA coyaga ! diluto bhoieNa naravaDaNA / jattuggaya bhoiadaMDie a gharadAra puSakae // 43 // (bhA0) tIrthakarANAmiyamAjJA he codaka !-yaduta glAnapratijAgaraNaM karttavyaM, "jo gilANa"mityAdivacanAt , atra dRSTAnto grAmabhogikanarapatisaMbandhI / jahA koi rAyA jattAe ujjao, teNa ya ANattaM, amukagAme payANayaM desAmitti tatthAvAse karehitti, tAhe gato goho, jassavi bhoiassa so gAmo teNavi kahi, mamavi kareha gharaMti, tAhe gAmellayA ciMtaMti
Page #94
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 46 // jJAprAdhAnya rAyA egadivasaM ehiti, tA kiMraNNo sacitrakarmojjvalasundaragRheNa?, evaM tehiraNNo kAyamANaM kayaM,bhoiassa urammai cAu- vayAvRttya ssAlaM nimmaviraM / rAyA Agato pecchati kayavaMdaNamAlAdizobhiaM bhoiyagihaM cAussAlaM, tatohito pahAvito, tato tehiM vidhiH bhA. bhaNi-bhagavaMta! esa tumhamAvAso, imotujhaMti, tA kassa eso?, bhoiyassa, tato raNNA ruTeNa bhoiyassa gAmohaDogAmovi 41 jinaadNddio|etthvi jahA bhoiotahA AyariA, jahA naravaI tahA titthayaro, jahA kuTuMbI tahA sAhU |amumevaarthmaah-dRssttaanto grAmabhogikanarapatinA yAtrodrahadAruNA (trodgate bhojike daNDike ca tRNena dAruNA ca)pUrvakRtena-pUrvacintitena yatkRtaM gRhmiti| bhA.42-45 46 raNo taNagharakaraNaM sacittakammaM tugAmasAmissa / dohaMpi daMDakaraNaM vivarIya'NNeNuvaNao u||44|| (bhA0) rAjJastRNagRhaM kRtaM sacitrakarma ca grAmasvAminaH, 'dvayorapi' grAmeyagrAmasvAminordaNDakaraNaM-daNDaH kRtH| evaM tIrthakarA| jJAtikrame dvayorapyAcAryasAdhvoH saMsAradaNDa iti / 'vivarIya'NNeNuvaNao'tti uktAdyo'nyaH sa viparItenAnyenAkhyAnake-15 nopanayaH karttavyaH / aNNehiM gAmellaehiM ciMtiaM-eaM bhoiyassa sundarataraM kayallayaM gharaM, eyaM caiva naravaissa hoi, gae NaravaiMmi bhoiyassa ceva hohitti, bhoiyassavi taNakuDI kayA, rAyA patto diha bhaNati-kahaM bho egadivaseNa bhavaNaM kayaM ?, te bhaNaMti-amhehiM evaM kayaM, eyaM daliyaM bhoiyassa ANIyaM, teNa tujjha gharaM kayaM, bhoiyassavi taNakuDI kayA, tAhe raNNA // 46 // tuDheNa so gAmo akaradAo kao, bhoio'vi saMpUio, anno a se gAmo diNNo / evaM titthayarANamANaM karateNa kayA |ceva AyariANaM / atha prathamopanayopadarzanAyAha jaha naravaiNo ANaM aikamaMtA pamAyadoseNaM / pAvaMti bNdhvhrohchijjmrnnaavsaannaaii||45||(bhaa0) AAAACOCOCK
Page #95
--------------------------------------------------------------------------
________________ ke minAhAkozIko year CACAMANACOCAT taha jiNavarANa ANaM aikamatA pamAyadoseNaM / pArvati duggaipahe vinnivaayshsskoddiio||46|| (bhA0) 8 yathA narapaterAjJAmatikrAmantaH pramAdadoSeNa-ajJAnadoSeNa prAmuvanti bandho nigaDAdibhiH vadhaH-kazAditADanaM rodho gamanasya vyAghAtaH chedo hastAdeH maraNAvasAnAni duHkhAni prAmuvanti yathA___ tathA jinavarANAmAjJAmatikrAmantaH pramAdaH-ajJAnaM sa eva doSastena prAmuvanti durgatipathe vinipAtAnAM-duHkhAnAM sahasrakoTIH / idAnI dvitIyopanayopadarzanAyAhatitthagaravayaNakaraNe AyariANaM kayaMpae hoi| kujA gilANagassa u paDhamAliajAva bahigamaNaM // 47 // (bhA0) tIrthakarasaMbandhivacanakaraNe-vacanAnuSThAne AcAryANAM 'kRtaM pae'tti 'prAgeva' pUrvameva kRtaM bhavati / yasmAdetadevaM tasmAkuryAd glAnasya pratijAgaraNaM sAdhuH, kiyantaM kAlamata Aha-'paDhamAlia jAva bahigamaNa'ti yAvatprathamAlikAmAnetuM |samartho jAtaH yAvacca bahirgamanakSamo jAta iti // tathA jaitApAsatthosaNNakusIlaniNhavagANaMpi desi krnnN| caraNakaraNAlasANaM sambhAvaparaMmuhANaM ca // 48 // (bhA0)Ida ___ yadi tAvatpArzvasthAvasannakuzIlAsteSAM, tathA sadbhAvaH-tattvaM samyagdarzanaM tataH parAGmukhAH, ke te ?, nihAvakAsteSAm , athavA 'caraNakaraNAlasANaM' ata eva sadbhAvaparAGmukhAnAM, keSAM ?-sarveSAmeva pArzvasthAvasannakusIlanihnavakAnAM yadi tAva| karttavyaM pratipAditaM tata itareSAM nitarAmeva / etadevAhakiM puNa jayaNAkaraNujjayANa daMtidiANa guttANaM 1 / saMviggavihArINaM savapayatteNa kAyavaM // 49 // (bhA0) 1-94
Page #96
--------------------------------------------------------------------------
________________ sarvavaiyAvR zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH tyakRtiH bhA.47-49 bhikSayA vyAghAta ni.84-85 // 47 // lA kiM punaH-kimuta yatanAkaraNe udyatAH-udyuktAsteSAM dAntendriyANAM guptAnAM manovAkAyaguptibhiH saMvinavihAriNaH udyatavihAriNo mokSAbhilASiNa ityarthaH, teSAM sarvaprayatnena kAryam ? / kiM punaH kAraNametAvanti vizeSaNAni kriyante !, ekasyaiva yujyamAnatvAttatra, tathAhi-yadyetAvaducyate-yatanAkaraNodyatAnAmiti, tataH kadAcintrihavakA api yatanAkaraNodyatAH syuH?, ata Aha-dAntendriyANAM guptAnAM ceti, te'pi ca dAntendriyA guptAH kadAcillAbhAdinimittaM bhaveyurata uktaM-saMvignavihAriNo ye, teSAmavazyaM karttavyamiti / uktaM glAnadvAram , atha sajJidvAraM saMbandhayannAha evaM gelanaTThA vAghAo aha iyANi bhikkhaTThA / vaiyaggAme saMkhaDi sannI dANe a bhadde a||44|| evaM glAnArtha 'vyAghAto' gamanapratibandhastasya syAt , 'athe tyAnantarye, idAnI bhikSArtha gamanavighAto na kArya ityadhyAhAraH, athavA'nyathA-evaM tAvad glAnArtha gamanavyAghAta uktaH, idAnI bhikSArtha yathA'sau syAttathopadaya'te-'vaiyaggAme saMkhaDi sannI dANe ya bhadde'tti, braja iti-gokulaM tasmin bhikSArtha praviSTasya gamanavighAtaH syAt , grAmaH-prasiddhaH saMkhaDIprakaraNaM sajJI-zrAvakaH 'dANe'tti dAnazrAddhakaH 'bhadde atti bhadrakaH sAdhUnAM, cazabdAnmahAninAdakulAni / eteSu pratibadhyamAnasya yathA gamanavighAtastathA''ha uccattaNamappattaM ca paDicche khIragahaNa pahagamaNe / vosiraNe chakAyA dharaNe maraNaM davaviroho // 8 // sa hi anukUlaM panthAnamutsRjya udvarttate-yato brajastato yAti, vraje ca prAptaH san aprAptAM velAM 'pratIkSate' pratipAlayati, tatazca 'khIragahaNa'tti tatra kSIragrahaNaM karoti, kSIrAbhyavahAramityarthaH, 'pahagamaNatti pIte kSIre pathi gamanaM karoti / / CRORESAALMALAAMS // 47 //
Page #97
--------------------------------------------------------------------------
________________ punazca tenAsya bhedaH kRtaH, tatazca 'vosiraNaM ti muharmuhaH purISotsarga vidadhAti, tatra ca SaTkAyavirAdhanA, tadvegadharaNe ca maraNaM, 'davaviroho'tti draveNa-kAJjikena saha virodho bhavati, sAdhoH prAyastatsaMvyavahArAt, yadvA 'davavirohotti dravam| udakaM tena nirlepanaM karoti sAgArikapurataH, atha na karotyaDAhA-pravacanahIlA bhavati, athavA dravavirodho vinAzo, yatastRSitaH saMstadeva pibati / evaM baje gacchata AtmavirAdhanA pravacanopaghAtazca syAt, gamanavighAtazca nitarAM syAt / uktaM vrajadvAram , atha grAmadvAram khaddhAdANiagAme saMkhaDi Ainna khaDa gelanne / sapaNI dANe bhadde appttmhaaninaadesu||86|| ___ khaddhAdAnikagrAmaH-samRddhagrAmastasminnudvarttanaM karoti, aprAptAM velAM ca pratipAlayati, kSIragrahaNaM karoti, tatra ca ta eva doSAH "vosiraNe chakkAyA dharaNe maraNaM davaviroho" / uktaM grAmadvAram , atha saMkhaDidvAraM, tatrAha-saMkhaDi AinnagelaNNaM ti saMkhaDI prakaraNaM tadarthamudvarttate, aprAptAM ca velAM pratipAlayati, tatra ca 'AiNNa'tti AkIrNa-saMbAdhanaM strIsparzAdidoSAH, tathA 'khaddhagelaNa'tti khaddhaM-prabhUtamucyate, tatazca bhUribhakSaNe mAndyaM syAt , ta eva ca doSAH "vosiraNe chakkAyA dharaNe maraNaM hai davaviroho" / ukta saMkhaDidvAram , atha sajJidvAram-'sannitti sajJinaM zrutvA udvarttanaM karoti, aprAptAM ca velAM pratipAlayati, tatra ca ta eva doSA vosiraNAdayaH / uktaM sajJidvAram , idAnIM dAnazrAvakadvAraM, tatrApi "uvattaNamappattaM ca |paDicche"ni pUrvavat, tatazcAsau dAnazrAvakaH prabhUtaM ghRtaM dadAti, tatrApi ta eva doSA vosiraNAdayaH / uktaM dAnadvAram , atha bhadrakadvAra-bhaddaga'tti kazcitsvabhAvata eva sAdhubhadrakaH syAt tatsamIpagamanArthamudvarttanaM karoti, aprAptAM ca velAM OSASUSASSAR
Page #98
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH vRttiH // 48 // droNIyA pratipAlayati, tatazcAsau laDDukAdipradAnaM karoti, ta eva doSAH / atha mahAninAdadvAramAha-'appattamahAninAesutti mahA- bhikSayA mAninAdeSu-zabditeSu kuleSu-prakhyAteSu kuleSu udvarttanaM kRtvA 'appatta'ti aprAptAM velA pratipAlayati, teSu ca snigdhamannaM vyAghAtaH labhyate, evaM ca tatrApi ta eva doSAH "vosiraNe chakkAyA"ityAdayaH / uktaM cazabdAkSiptaM mahAninAdakuladvAraM, tathA'nu-15 ni.86-87 kUlAtsvamArgAda(na)nukUleSu vyavasthiteSu vrajAdiSu aprAptAM velAM bhaktArtha pratipAlayato gamanavighAtadoSa uktaH, idAnImanukUlamArgavyavasthiteSu vrajAdiSu bhaktArtha praviSTasya yathA gamanavighAto bhavati tathA pratipAdayannAhapaDucchikhIra sataraM ghayAi takassa giNhaNe dIhaM / gehi vigiMcaNiabhayA nisaTTa suvaNe aparihANI // 87 // | paDucchikSIraM-pArihiTTikSIraM tadanviSan zeSakSIraM cAgRNhana dIrghA bhikSAcaryA karoti, tathA 'sataraM'ti sataraM dadhi anve|pamANastararahitaM cAgRhan dIrghA bhikSAcaryA karoti, ghRtAdi cAnviSan , AdizabdAnnavanItamodakAdi gRhyate, tadanviSan dIrghA tAM karoti, takrasya vA grahaNe dIrghA tAM karoti / idAnIM tatkSIrAdi pracuraM labdhaM sat 'gehitti gRddhaH san pracuraM bhakSayati, yadvA 'vigiMcaNiabhayA nisahati vigizcanaM-parityAgastadbhayAnnisaTuM-pracura bhakSayati , tatazca pracurabhakSaNe 'suyaNe TU aparihANI' pradoSa eva svAdhyAyamakRtvaiva svapiti, suptasya ca 'parihANI' sUtrArthavismaraNamityarthaH, cazabdAt 'aha jaggati gelannaM"ityetadvakSyati tRtIyagAthAyAm / evaM tAvadanukUlamArgavyavasthite vraje bhaktArtha pravizato gamanapratighAta // 48 // uktaH, idAnImanukUlamArgavyavasthite grAme bhaktArtha praviSTasya yathA gamanavighAto bhavati tathAha gAme paritaliagamAimaggaNe saMkhaDI chaNe virUvA / sapaNI dANe bhadde jemaNavigaI gahaNa dIhaM // 88 //
Page #99
--------------------------------------------------------------------------
________________ 869NORMALOROSAROGAM 'grAma' iti dvAraparAmarzaH, grAma praviSTaH san paritalitAdimArgaNaM karoti, paritalitaM-sukumAlikAdi ucyate, tadanvipan dIrghA bhikSAcaryA karoti / uktamanukUla grAmadvAram , idAnImanukUlasaMkhaDIdvAramucyate-'saMkhaDI chaNa virUvatti saMkhaDIprakaraNaM, sA ca 'kSaNe utsave vividharUpA bhavati, etaduktaM bhavati-gRhe gRhe ghRtapUrAdi labhyate, tadarthaM ca dIrghA bhikSAcI karoti / uktamanukUlasaMkhaDIdvAraM, idAnImanukUlavyavasthitasajJidvAramucyate-'saNNi'tti sajJina:-zrAvakA ucyante, teSu mRSTAnnArthI dIrghA bhikSAcaryA karoti / uktamanukUlasajJidvAram , idAnImanukUladAnazrAddhakadvAramucyate-'dANe'tti dAnazrAddhakA ucyante, teSvanukUlapathavyavasthiteSu praviSToM mRSTabhojanAthIM dIrghA bhikSAcaryA karoti / uktaM dAnazrAddhakadvAram , idAnIM bhadrakadvAramucyate-'bhaddetti anukUlapathavyavasthiteSu bhadrakeSu 'jemaNavigaIgahaNa dIhatti mRSTabhojanavikRtigrahaNArtha, dIrghA bhikSAcI karotIti sarvatra yojyamiti / tatra prAgidamuktaM-pracurabhakSaNAtsvapataH sUtrArthaparihAnirbhavati, atha na svapiti tataH ko doSa ? ityata aah| aha jaggai gelannaM assaMjayakaraNajIvavAghAo / icchamaNicche maraNaM guruANA chaDuNe kAyA // 89 // atha snigdhe AhAre bhakSite jAgaraNaM karoti, sUtrArthapauruSIM karotItyarthaH, tatazca ko doSa ? ityata Aha-'gelanaM' glAnatvaM bhavati, glAnatve sati tasya sAdhoryadyasaMyataH pratijAgaraNaM karoti icchati ca tataH ko doSastadetyata Aha-asaMyatakaraNe jIvacyAghAto bhavati icchataH, atha necchati asaMyatena kriyAM kriyamANAM tataH 'aNicche maraNa' anicchato maraNaM bhavati, na kevalamayameva doSaH, 'guruANA chaDDaNe kAyA' gurorAjJAlopaH kRto bhavati, mRtasya ca chaDDuNe-parityAge gRhasthAH SaTkAya mo. 9
Page #100
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH ARME neguNAni. // 49 // HOROSIRISHAAAARIG vyApAdanaM kurvanti / yadA tu punasteSu vrajAdiSu takraudanAdigrahaNaM karoti tadA pUrvoktA doSAH parihRtA bhavanti / etadeva dIrghabhikSApratipAdayannAha doSAH ni. takoyaNANa gahaNe gilANa ANAiyA jaDhA hoti / appattaM ca paDicche socA ahavA sayaM naauN||9|| 89 takraudatakraudanAnAM grahaNe sati glAnatvadoSa AjJAbhaGgadoSazca, AdizabdAtpathi palimanthadoSazca, ete jaDhA iti-tyaktA bhvnti| 90 kAraNe idAnIM pratiSiddhasyApi kAraNAntareNAnujJAM darzayannAha-'aprAptAM ca paDicche' aprAptAmapi velAM pratipAlayati, kimartha ?, dIrghabhikSA vakSyamANAn doSAn zrutvA pathikAdeH sakAzAt , 'ahavA sayaM nAuM' svayameva jJAtvA, kAn ?-dUravyavasthitagrAmAdidoSAn, ni. 91 aprAptAmapi velAM pratIkSata iti / idAnI tAneva doSAn pratipAdayannAhadUruTTia khuDalae nava bhaDa agaNI a paMta pddinniie| appattapaDicchaNa puccha bAhiM aMto pavisiavaM // 91 // / kadAcidasau grAmo dUre bhavati tato'prAptAmapi velAM pratipAlayati, 'uhiutti kadAcidasau grAma utthitaH-udvasito bhavati, kadAcicca 'khuDDulayatti svalpakuTIrakaH, kadAcit 'Nava' iti abhinavavAsito bhavati, tatra pRthivIkAyaH sacitto hai bhavati, kadAcicca bhaTAkrAnto'sau bhavati, kadAcit 'agaNI yatti agninA dagdho bhavati, kadAcicca prAntaH-daridraprAyo bhavati, kadAcicca pratyanIkAkrAnto bhavati, ata ebhiH kAraNaiH 'appattapaDicchaNa'tti aprAptAmapi velAM pratipAlayati, tena ca sAdhunA sajJikulaM pravizatA vidhipRcchA pUrvavatkarttavyA, etadevAha-'pucchatti, vidhipRcchA pUrvavat / 'bAhiti codaka evamAha-bahireva sa sAdhustiSThati yAvatsajJikule velA bhavatIti, AcAryastvAha-'aMto pavisiyavaM' imaM ca gAthAs RICADASAKAL
Page #101
--------------------------------------------------------------------------
________________ vayavaM bhASyakAro vyAkhyAnayiSyatIti / idAnIM tatra saJjJikuleSu praviSTaH sAdhuH kAraNamAzritya dIrghAmapi bhikSAcaryA' yathA karoti tathA pratipAdayannAha - kakkhaDakhettacuo vA dubbala aDANa pavisamANo vA / khIrAigahaNa dIhaM bahuM ca uvamA apakaDille // 92 // 'kakkharDa' rUkSAdiguNasamanvitaM yatkSetraM tasmAcyutaH - AyAtaH san tathA durbalo yadi bhavati - vAdhyAdirogAkrAntaH, tathA purastAddIrghamadhvAnaM pravekSyati yadi, tata ebhiH kAraNaiH kSIrAdigrahaNanimittaM dIrghA bhikSAcaryA karoti, bahuM ca kSIrAdi gRhNAti yenAsya kAryasya samartho bhavati / Aha- bahubhakSaNAtkathaM visUcikAdidoSo na bhavati ?, ucyate, 'uvamA ayakaDille' upamA - upamAnaM ayo- lohaM tanmayaM yatkaDillaM tena upamA, etaduktaM bhavati yathA taptalohakaDille toyAdi kSayamupayAti evamasmin sAdhau rUkSasvabhAve bahvapi ghRtAdi kSayaM yAtIti / idAnIM ya eva prAg vyAvarNitA doSAstAneva kAraNAntaramuddizya guNavattayA sthApayannAha - je ceva paDicchaNadIha khadvasuvaNesu vaNNiA dosA / te ceva sapaDivakkhA hoMti ihaM kAraNajAe // 93 // ya eva doSA 'paDicchaNe 'ti pratipAlane 'dIhaM'ti dIrghAyAM bhikSAcaryAyAM 'khaddha'tti pracurabhakSaNe 'suvaNa'tti svApe, eteSu sthAnAntareSu 'varNitAH' kathitA ye doSAsta eva sapratipakSAH - saviparyayAH guNA ityarthaH, bhavanti, 'iha' asmin 'kAraNajAte kAraNamAzritya / idAnIM yaduktaM niyuktikRtA - "puccha bAhiM aMto pavisiavaMti, etad vyAkhyAnayan bhASyakAra AhavihipucchAe saNNI souM pavise na bAhi sNcikkhe| uggamadosa bhaeNaM coyagavayaMNaM bahiM ThAu // 50 // bhA0 )
Page #102
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIooghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 50 // 'vidhipRcchyA' pUrvAbhihitayA 'saJjJinaM' zrAvakaM zrutvA tataH pravizet, ka ? - zrAvakagRhe, na ca bahiH saMtiSThet kiM kAraNam ? - udgamadoSabhayAt mA bhUttaM sAdhumuddizya kazcidAhAraM kuryAd asau saJjJI / evamukte satyAha codakaH, kiM tad ?, ityAha- 'bahiM ThAu' bahirevAsau sAdhurbhikSAvelAM pratipAlayatu, mA bhUt prAghUrNaka itikRtvA zrAvaka AhArapAkaM kariSyatIti / evamukte satyAcArya Aha | socA dahUNaM vA bAhiThiaM uggamegayara kujjA / appattapaviTTho puNa coyaga ! dahuM nivArejjA // 51 // ( bhA0 ) zrutvA taM sAdhuM bahirvarttinamanyasmAtpuruSAdeH svayaM vA dRSTvA udgamAdInAM doSANAmekataraM - anyatamaM kuryAt / 'appatta'tti aprAptAyAM velAyAmetacchrAvakaH kuryAt, eSa bahistiSThato doSaH, 'paviDo puNa coyaga ! dahuM nivArejjA' praviSTaH punarasau sAdhuH saJjJikulaM he coyaga ! 'dahuM'ti dRSTvA udgamAdidoSaM nivArayet / kiJca gosAI kahaNA uppAyanesaNANaM ca / tattha u natthI sunne bAhiM sAgAra kAladuve // 94 // udgamadoSAdInAM kathanaM karoti utpAdanAdoSANAM eSaNAdoSANAM ca kathanaM karoti, tatazca yadi zuddhaM bhaktaM tatastatraiva saJjJigRhe bhoktavyam, atha tatra nAsti tato'nyatra gantavyam / etadevAha - ' tattha u'tti tatraiva - zrAvakagRhe bhuGkte, 'natthi'tti atha tatra nAsti bhojanasthAnaM tataH 'suNNa'tti zUnyagRhe yAti, 'bAhiM'ti atha zUnyagRhe sAgArikairbhoktuM na zakyate tato bAhyato vrajati, atha tatrApi 'sAgAra' tti sAgArikAH tataH 'kAladuvetti kAladvitayaM jJAtavyaM, kiM ?, svalpo divasa Aste Ahozvit mahAn ?, yadi mahAMstato dUramapi sthaNDile gatvA samuddizati, atha svalpo divasastato'sthaNDila eva yatanayA kAraNe dIbhikSA ni. 92-93 vidhivRcchA pravezazca bhA. 50 51 doSa kathA ni. 94 1140 11
Page #103
--------------------------------------------------------------------------
________________ SMSASAROSAROSAROSAROSAROSAN samuddizatIti / iyaM tAvaniyuktigAthA, etAmeva bhASyakAraH pratipadaM vyAkhyAnayati, tatra codakAkSepaparihAradvAreNa pravezavidhiruktaH, idAnIM bahistiSThato'dhikataradoSapratipAdanAyAhapheDeja va sai kAlaM saMkhaDi ghettUNa vA pae gacche / suNNagharAipaloaNa ceia AloyaNA'bAhaM ||52||(bhaa0) ___ sa hi tatra bahirvyavasthitaH kiM kuryAdata Aha-'pheDeja va sai kAlaM' apanayet 'satitti vidyamAnaM bhikSAkAlam , e| taduktaM bhavati-grAme praharamAtra eva bhikSAvelA bhavati, tatra ca vyavasthitaH sAdhustAM bhikSAvelAmapanayati, 'saMkhaDitti kadAcittatrAnyasmin divase saGkhaDirAsIt , taduddharitaM ca paryuSitabhaktaM pratyUSasyeva bhakSitaM gRhasthairato'sau sAdhurbahirvyavasthitastasya bhraSTa iti, 'ghettUNa vA pae gacchetti gRhItvA vA yattatra rAddhaM pakkaM vA tatprAgeva zrAvako gRhItvA grAmAntaraM gataH, tatazcAsau sAdhustasya bhraSTa iti, ata etaddoSabhayAtpraveSTavyam / pravizatazca ko vidhirityata Aha-suNNagharAdipaloyaNa' pravizaMzcAsau sAdhuH zUnyagRhAdipralokanaM karoti, kadAcittatra bhujikriyAM karoti, praviSTazca zrAvakagRhe 'ceiyatti caityavandanaM karoti "AloyaNa tti AlocanAM zrAvakAya dadAti, yadutAhamAcAryeNa kAraNavazAdekAkI prahita iti, 'abAhitti na kAcidbAdhA zIlabateSu bhavatAmityevaM pRcchati / tatra ca praviSTo bhikSAdoSAn kathayannAhauggama esaNakahaNaM na kiMci karaNijja amha vihidANaM / kassahAAraMbho tujjheso? pAhuNA ddiNbhaa||53(bhaa0) udgamadoSANAm-AdhAkarmAdidoSANAM kathanaM eSaNAdoSANAM ca kathanaM,tatazca ArambhaM dRSTvA etacca dhIti-nAsmadarthe kiJcitkartavya AhAravidhiH, kintvasmAkaM vidhidAnaM kriyate, tathA coktaM-"vihigahiaM vihidiNNaM doNhapi bahupphalaM jahA hoti"| SUASAASAASAASAASAASA
Page #104
--------------------------------------------------------------------------
________________ grAmeprave. zrIoghaniyuktiH droNIyA 55 // 51 // SSSSSSSSS atha kadAcicchrAvako na kathayati tadA DimbharUpANi pRcchati, tAni hyajJatvAdyathAvyavasthitaM kathayanti / kiM pRcchati !, 'kassahA AraMbhoM' kasya nimittamayamArambhaH ?, ityevaM sAdhunA pRSTe sati DimbharUpANyapi kathayanti-'tujjheso tti tvadartha- zambhA.52mayamArambhaH, yataH 'pAhuNa'tti prAghUrNakA yUyamiti, athavA 'pAhuNa'tti prAghUrNakAnAmarthe'yamArambho na tava, evaM 'DiMbha'tti | arbhakarUpANi kathayanti / atha tatrArbhakarUpANi na santi yAni pRcchayante tataH svayameva kenaciTyAjena rasavatI yato 5 yAti, etadevAharasavaipavisaNa pAsaNa miamamiamuvakkhaDe tahA gahaNaM / pajatte tattheva u ubhaegayare ya oyvie||54|| (bhA0) | rasavatI-sUpakArazAlA tasyAM pravezanaM karoti, praviSTazca pazyattA-darzanaM karoti, tatra ca 'mitamamitaM uvakkhaDe'tti kadAcinmitamupaskriyate svalpaM, kadAcidamitaM upaskriyate bahu, tahA gahaNaM ti tatra yadi mitaM rAddhaM tataH svalpaM gRhNAti, atharka pracuraM rAddhaM tatastadanurUpameva gRhNAti / tatra niyuktigAthAyAH saMbandhi pUrvArddha vyAkhyAtaM, katamat ? "uggamadosAINaM 8 kahaNaM uppAyaNesaNANaM ca" iti, idAnIM mUlaniyuktikAragAthAyAM tasyAmeva yadupanyastaM "tattha u"tti tavyAkhyAnayannAha, 'pajjatte tattheva u' yadi paryAptaM bhaktaM labdhaM tatastasminneva gRhe bhuGga iti / 'ubhaegayare ca oyavie'tti ubhayaM zrAvakaH zrAvikA ca 'oyaviaM' khedajJaM ubhayaM yadi bhavati 'egataraM ca oyavi alpasAgArikaH-zrAvaka ityarthaH, zrAvikA vA oya-1 4 // 51 // viA-alpasAgAriketyarthaH, tato bhuGga iti| tattha utti ayamavayavo vyAkhyAtaH, idAnIM 'nasthitti avayavo vyAkhyAyateasai apajatte vA suNNagharAINa bAhi saMsadde / laTThIi dAraghaTTaNa pavisaNa ussagga Asatthe // 55 // (bhA0) SAREERSEASOORAKAARAKRAM
Page #105
--------------------------------------------------------------------------
________________ *OSAA ARUSHAUSHALTSG asati tasminnubhaye yadA zrAvako'lpasAgAriko nAsti, nApi zrAvikA'lpasAgArikA, zrAvikazrAvikayoranyataro vA|8| yadA'lpasAgAriko nAsti tadA abhAve sati 'apajjatte vatti yadA paryAptaM tasmin zrAvakagRhe bhaktaM na bhavati labdhaM tadA'nyatrApi bhikSATanaM kRtvA 'suNNagharAIti zUnyagRhAdiSu gamyate bhojanArtham , AdizabdAddevakulAdiSu vA, teSAM ca zUnyagRhAdInAM bahireva vyavasthitaH saMzabda-kAzitAdirUpaM karoti, kadAcittatra kazcitsAgAriko duzcAritrI bhavet sa ca tena zabdena nirgacchati, athaivamapi zabde kRte na nirgacchati tato yaTyA dvAre ghaTTana-AhananaM kriyate, tataH pravizati, praviSTazca yadi kaJcinna pazyati tataH 'ussaggaM'ti IryApathanimittaM paJcaviMzatyucchAsapramANaM kAyotsarga karoti, tathA ca 'Asatthe'tti manAgAzvAsitaH san / tatazca AloaNamAlovo adilumivi taheva AlAvo / kiM ullAvaM na desI ? adiha nissaMkiaM bhuMje // 56 // (bhA0) ____ 'AlokanaM' nirUpaNaM tatt karoti, atha nirUpite [kazcidRSTaH] 'AlAvotti, yadi kazcidRSTastata AlapanaM karoti, kimiha bhavAnAgataH ? iti / 'adiTThamivi taheva AlAvotti adRSTe'pi sAgArike tathaivAlapanaM karoti, kimiha bhavAnAyAtaH iti / athaivamapyukto na kazcittatrottaraM dadAti tata idamucyate-'kimullAvaM na desIti ?, tasmAdullApaM prativacanaM prayaccheti / athaivamapi na kazcittatropalabdhastataH 'adiDetti sarvathA sAgArike'nupalabdhe sati niHzaGkitaM bhuta iti / atha ebhirapyupAyairna prakaTIbhUtaH sAgArikaH pazcAttu prakaTIbhUto bhuJjataH satastataH,diDha asaMbhama piMDo tujjhavi ya imotti sAha veucii| sovi agArodocA nIi pisAuttikAUNaM ||57||(bhaa0)
Page #106
--------------------------------------------------------------------------
________________ niyuktiH zrIoghadroNIyA sthAnAsatibahirmikSAvidhiH bhA.56-59 vRttiH // 52 // dRSTe sAgArike sati 'asaMbhama tti asambhramo-na bhayaM karttavyam , asambhrAntena ca tena sAdhunA 'piNDo tujjhavi a imo' tti svAhA' bhikSApiNDaM gRhItvA evaM karoti-ayaM yamAya piNDaH, ayaM varuNAya piNDaH, ayaM dhanadAya piNDaH, ayamindrAya piNDaH, tujjhavi a imotti svAhA-tavApyayaM piNDaH svAhA 'veuvitti vikRtaM zarIraM karoti pizAcagRhIta iva, evaMvidhaM sAdhuM dRSTvA so'pyagArI 'doccA' iti bhayena 'NIti' nirgacchati, muNi(pisA)U tti kAUNaM pizAco'yamitikRtvA / evaM tAvadabhyantarasthasAgArikadarzane bhuJjAnasya vidhiruktaH, yadA tu punarbahirvyavasthita eva ebhiH sthAnAntaraM pazyati tadA ko vidhiH ? ityata Aha- . ticeNa va mAleNa va vAupaveseNa ahava saDhayAe / gamaNaM ca kahaNa Agama dUrabbhAse vihI innmo||58||(bhaa0) yadA tu sAgAriko bahirvyavasthita eva sAdhuM tIvraNa-chidreNa kuTikApavaDDakena kaTakena pazyati, 'mAleNa vatti mAle-uparitalavyavasthito yadA kadAcicchaThatayA pazyati, 'vAupavesaNa'tti, athavA 'vAyupravezena' gavAkSeNa zaThatayA pazyati, athaveti vikalpArthaH, etenAnyena vA pradezena 'zaThatayA' dhUrtatayA pazyati, dRSTvA ca gamanaM ca karoti sa sAgArikaH, 'kahaNaM'ti gatvA cAnyebhyaH kathayati-yadutAgacchata pazyata patrake bhuJjAnaH sAdhuDheSTa iti, tatra 'Agama'tti te'pyAgacchanti, pazyAmaH kimetatsatyaM na veti, 'dUrabhAse vihI iNamo' darAdAgacchatA abhyAsAdvA''gacchatAM 'vihI iNamo' vidhiH 'ayaM| vakSyamANalakSaNo bhavati / kazcAsau vidhirityata AhathovaM bhuMjai bahuaM vigiMcaI paumapattapariguNaNaM / pattesu kahiM bhikkhaM diTThamadiDhe vibhAsA u // 59 // (bhA0) // 52 //
Page #107
--------------------------------------------------------------------------
________________ yadi tAvadUre sAgArikAstataH sa sAdhuH 'dhovaM bhuMjati' stokaM bhuGkte, bahubhaktaM 'vigiMcati' tyajati garttAdau - alpasAgArikaM karoti dhUlinA vA AcchAdayati, athAbhyAsa eva sAgArikAstataH 'thovaM bhuMja' ttyanyathA vyAkhyAyate - stokaM bhuGkte yAvanmAtraM mukhasyAntastiSThati tAvanmAtrameva bhuGkte, zeSaM parityajatIti prAgvat, 'paumapatta' tti padmapatrasadRzaM nirlepanaM pAtre karoti 'pariguNaNa 'ti svAdhyAyaM kurvastiSThatIti / evaM ca vyavasthitasya sAdhoste sAgArikAH prAptAH, te ca prAptAH santa idaM pRcchanti'kahiM bhikkhaM ti kva tvayA bhikSA kRteti / tatra 'diTThamadiTThe vibhAsA u' dRSTe'dRSTe ca 'vibhASA' vikalpanA kAryA, yadi dRSTo bhikSAmaTan tata idaM vakti-tatraiva zrAvakAdigRhe bhakSayitvA ihAgata iti / atha na dRSTo bhikSAmaTaMstataH-- ahei kiM velA tesi nibaMdhaMmi dAyaNe khiMsA / ohAmio u bahuo vaNNo a pahAvio tahiaM // 60 // adRSTe satIdaM vaktavyaM-kiM velA varttate bhikSATanasya ?, athaivamapyuktAnAM patrakadarzane nirbandhaH tato 'dANa'tti darzayati patrakaM, dRSTe ca patrake sati 'khiMsati' te sAgArikAstaM baTukaM jugupsante- dhik tvAmasamIkSitabhASiNamiti / tataH kiM jAtam ? - 'ohAmio u baDuo' apabhrAjito baTukastiraskRta ityarthaH / varNazca yazaH prakhyApitaM tatreti-tasmin bhojanavidhau / 'suNa' ityayamavayavo vyAkhyAtaH, idAnIM 'bahiM sAgAra' tti amumavayavaM vyAkhyAnayannAha,-- suNNagharAsaha bAhiM devakulAIsu hoi jayaNA u / tegicchidhAukhobho maraNaM aNukaMpapaDiaraNaM // 61 // (bhA0 ) zUnyagRhasyAsati - abhAve 'bAhiM devakulAIsu hoti jayaNA u' tato bahirdevakulAdau vrajati, tatrApi devakulAdau vanagahvarAdau iyameva yatanA karttavyA 'bAhiM saMsada laTThIe dAraghaTTaNa' ityevamAdi sarva karttavyam / atha kathaM bahiH sAgArikasa
Page #108
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH HORARISHA SANAAAAA mbhavaH, ata Aha, 'tegicchitti 'cikitsakaH' vaidyaH sa kadAcittasya sAdhorbhikSAmaTataH 'dhAtukhobhetti dhAtuvaiSamyaM dRSTvA dabahirbhikSAidaM cintayati-yadyasyAmavasthAyAmayaM sAdhurbhakSaNaM karoti tataH 'maraNaM ti avazyameva mriyate, sa vaidyaH 'aNukaMpatti anuka- vidhiHbhA. mpayA 'paDiyaraNaM'ti sAdhoranumArgeNa gatvA nirUpaNaM karoti, yadyayamidAnImeva bhakSayiSyati tato nivArayiSyAmi vaidyaka-18| 60 vaidyaH zAstraparIkSaNaM vA kRtaM bhavati, evamasau vaidyastasya sAdhoranumArgeNa gatvA lInastiSThati sAdhurapi, bhA61-62 iriyAi paDikato pariguNaNaM saMdhiA bhi kA guNiA ? / amhaM esuvaesodhammakahA duvihapaDivattI // 2 // anyagrAma nayanaM IryApathikApratikrAntaH san 'pariguNaNa'tti kiyanmAtrakamapi svAdhyAyaM karoti, asmiMzca prastAve sAdhuH samadhAtureva saMjAtaH, bhA. 63 tatazca vaidyo'pi taM sAdhuM samadhAtuM dRSTvA idaM vakti-saMhitA bhekA guNiyA'saMhitA-carakasuzrutarUpA kA guNitA?-adhItA,yena bhavatA''gamanamAtreNaiva na bhujhN| sAdhurapyAha-'amhaM esuvaeso' asmAkamayaM sarvajJopadezaH, yaduta-svAdhyAyaM kRtvA bhujyata iti / 'dhammakahA duvihapaDivattI' tatazcAsau sAdhurdharmakathAM karoti, pazcAttasya vaidyasya 'duvihapaDivatti'tti kadAcitsaMyato| bhavet kadAcicchrAvaka iti / idAnIM bahirdevakulAdau bhuJjAnasya vidhiruktaH, yadA tu punardevakulAdyapi sAgArikarvyAptaM bhavati tadA'nukUlamArgavyavasthita sthaNDilaM prati prayAti___thaMDillAsaha cIraM nivAyasaMrakSaNAi paMceva / sesaM jA thaMDillaM asaIe aNNagAmaMmi // 63 // (bhA0) || // 53 // 'thaMDilla'tti sthaNDile gatvA bhute, 'asatitti atha sthaNDilaM nAsti kSudhA ca pIDyate tato'sthaNDila eva 'cIranti cIramAstIrya pAdayoradhastatazca bhule, kimarthaM punastaccIramAstIryate ? ata Aha-nipAtasaMrakSaNAya' parizATinipAtasaMrakSaNArtha,
Page #109
--------------------------------------------------------------------------
________________ tayA hi parizAvyA nipatantyA pRthivIkAyAdi vidhvasyate iti / 'paMceva'tti tatra cIropari asthaNDilasthaH kiyadbhakSayati ?, grIna paJca vA kavalAn / 'sesaM jA thaMDilaM' zeSa-aparaM bhaktaM tAvannayati yAvatsthaNDilaM prAptam / 'asaIetti apAntarAle sthaNDilasyAsati 'aNNagAmaMmitti anyadAmaM prayAti, tatra ca sthaNDile bhuta iti / idAnIM yaduktaM 'kAladuvetti niyuktikRtA tadbhASyakRd vyAkhyAnayannAha apahuppaMte kAle taM ceva dugAuyaM naikkAme / gomuttiadaDDAisu muMjai ahavA pesesuN|| 64 // (bhA0) | 5 atha tasya bhikSorgacchato yo'sAvabhipreto grAmaH sa krozatraye saMjAtaH, tatra ca yadi kAlaH paryApyate tatastadbhaktaM pUrvagR-|| hItaM parityajyAnyadgRhNAti, athAstamayakAla AsannastataH 'taM cevatti tadeva pUrvagRhItaM bhaktaM kSetrAtikrAntamapi bhute, 'dugA-1 uaM naikkAme'tti yadA tu kAlaH paryApyate tadA tatpUrvagRhItaM bhaktaM dvigavyUtAtparato nAtikAmayati-na nayati, gavyUtadvaya eva tatparityajya yAti, tatra ca gataH kAle paryApyamANe'nyad grahISyatIti, yadA punastasya sAdhojataH krozadvayavyavameM sthitagrAmasyArata Adityo'stamupayAti na cAntarAle sthaNDilamasti tadA 'gomuttigadaDvAdisu bhuje' gomUtradagdheSu dezeSu hai bhuJjIta, AdizabdAtsUkarotkIrNabhUpradezAdau bhuGga iti, 'ahavA paesesutti yadi gomUtradagdhAdisthAnaM na bhavati tato| dharmAdharmAkAzAstikAyakalpanAM tasmin sthAne kRtvA bhute, etaduktaM bhavati-dharmAdharmAkAzAstikAyaistirohitAyAM bhuvi Urdhva-TU vyavasthitaH, tatazcAnayA yatanayA sazUkatA darzitA bhavati / uktaM sajJidvAram , idAnIM sAdharmikadvArapratipAdanAyAhadiTThamadihA duvihA nAyaguNA ceva huMti annaayaa| addihAvi aduvihA suamasua pasatthamapasatthA // 95 // ASSASSOU
Page #110
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha niyuktiH droNIyA vRttiH // 54 // sAdharmikA dvividhAH-dRSTA adRSTAzca, 'nAyaguNA taha ya ceva aNNAyA' ye te dRSTAH sAdharmikAste dvividhAH-kadAci-16 anyagrAmajjJAtaguNA bhavanti kadAcidajJAtaguNAH, 'adihAvi a duvihA' ye'pyadRSTAH sAdharmikAste'pi dvividhAH-'suya asuyatti nayanaM zrutaguNA azrutaguNAzca / 'pasatthApasatya'tti ye te jJAtaguNAste dvividhAH-prazastajJAtaguNA aprazastajJAtaguNAzca, ye'pi bhA. 64 te'jJAtaguNAste'pi dvividhAH-prazastAjJAtaguNA aprazastAjJAtaguNAzceti, ye'pi te zrutaguNAste'pi dvividhAH-prazastazruta * sAdharmikAH guNA aprazastazrutaguNAzca, ye'pi te'zrutaguNAste'pi dvividhAH-prazastAzrutaguNA aprazastAzrutaguNAzca / Aha-ye dRSTAste ni.95-97 kathamajJAtaguNA bhavantItyata Aha dihA va samosaraNe na ya nAyaguNA haveja te samaNA / suaguNa pasattha iyare samaNuniare ya sabevi / / 96 // | "dRSTAH' upalabdhAH sAmAnyato jhaTiti va ?-'samavasaraNe' snAtrAdau, na ca jJAtaguNAste bhaveyuH zramaNAH, 'suyaguNapasattha iyare'tti itare iti adRSTAnAM parAmarzaH, te adRSTAH suyaguNeti-zrutaguNA api santaH pasatthatti-prazastazrutaguNA gRhyante, tadanena suyaguNa pasatyatti bhAvita, iyaretti-itare ityadRSTAnAM parAmarzaH te adRSTAH zrutaguNA ityayamanantaragAthopanyastabhaGgakA ekaH sUcita iti 'samaNunniyare ya satve'vi' sarve'pi caite zrutAdiguNabhedabhinnAH sAdhavaH samanojJAH itare ca-asamanojJA iti ca, sAmbhogikA asAmbhogikAzcetyarthaH / idAnImeSAM zramaNAnAM sarveSAM madhye ye zuddhAsteSveva saMvasanaM karoti netareviti, amumevArtha pratipAdayannAha // 54 // jaha suddhA saMvAso hoi asuddhANa duviha paDilehA / abhitarabAhiriA duvihA dave a bhAve a // 97 //
Page #111
--------------------------------------------------------------------------
________________ ARCANAGAR ___ yadi zuddhAH-saMvAsazuddhAH, ke abhidhIyante ?, prazastazrutaguNAstathA prazastAjJAtaguNAzca, teSvevaM vidheSu saMvAsaM-saMvasanaM karoti / 'hoi asuddhANa duviha paDilehA bhavatyazuddhAnAM dvividhA pratyupekSaNA, tatrAzuddhA aprazastazrutaguNAstathA'prazastajJAtaguNA azuddhA abhidhIyante, tadviSayaM dvividhaM pratyupekSaNaM bhavati, katham ?-'abhitarabAhiriA ekA abhyantarapratyupekSaNA'bhyantaretyarthaH, aparA bAhyapratyupekSaNA, 'duvihA dabe ya bhAve ya' ekaikA ca pratyupekSaNA dvividhA, 'dave yabhAve ya' yA'sau abhyantarA pratyupekSaNA sA dravyato bhAvatazca bhavati, yA'pi bAhyA pratyupekSaNA sA'pi dravyato bhAvatazceti dvividhaiva / idAnIM bAhyAM pratyupekSaNAM dravyataH pratipAdayannAha ghaTThAitaliadaMDaga pAuya saMlaggirI annuvogo| disi pavaNagAmasUria vitahaM uccholaNA dave // 98 // __ 'ghaTAdi'tti ghRSTA javAsu dattaphenakA, AdizabdAttu maTThA tuppohAdayo gRhyante, 'taliga'tti sopAnatkAH-upAnadrUDhapAdAH | 'daMDaga'tti citralatAdaNDakaidRhItaiH 'pAuyamiti prAvRtaM yathA saMyatyaH prAvRNvanti kalpaM tathA taiH prAvRtaM 'saMlaggiritti parasparaM hastAvalagikayA vrajanti, athavA saMlaggirIti yugalitA vrajanti, 'aNuvaogotti anupayuktA brajanti, IryAyAhai manupayuktAH, evaM bahirbhuvaM gacchantaH pratyupekSitAH, idAnIM sajJAbhUmIprAptAna saMyatAn pratyupekSate-disitti Agamokta digviparyAsenopavizanti, 'pavaNa'tti pavanasya pratikUlamupaveSTavyaM te tu AnukUlyena pavanasyopavizanti, 'gAmatti grAmasyAbhimukhenopaveSTavyaM, te tu pRSThaM dattvopavizanti, 'sUriyatti sUryasyAbhimukhenopaveSTavyaM, te tu pRSThaM dattvopavizanti / evamuktena prakAreNa vitathaM kurvanti, 'uccholaNatti purISamutsRjya prabhUtena payasA kSAlanaM kurvanti, 'dabe'tti dvAraparAmarzaH, iyaM
Page #112
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniryuktiH droNIyA vRttiH / / 55 / / tAvadvAhyA dravyataH pratyupekSaNA / Aha - anantaragAthAyAM abhyantarAyAH pratyupekSaNAyAH prathamamupanyAsaH kRtaH, tatastAmeva | vyAkhyAtuM yuktaM na tu bAhyAmiti, ucyate, prathamaM tAvadvAyaiva pratyupekSaNA bhavati pazcAdAbhyantarA, ato bAhyaiva vyAkhyAyate, Aha- kimitItthameva nopanyAsaH kRtaH 1, ucyate, abhyantarapratyupekSaNAyAH prAdhAnyakhyApanArthamAdAvupanyAsaH kRtaH / evaM tAvadvAhyA pratyupekSaNA dravyato'bhihitA, idAnIM bAhyAM pratyupekSaNAM bhAvataH pratipAdayannAha-- vikahA hasiuggAiya bhinnakahA cakkavAlachaliakahA / mANusatiriAvAe dAyaNaAyaraNayA bhAve // 99 // 'vikathA' virUpA kathA athavA 'vikathA' strIbhaktacaurajanapadakathA tAM kurvanto vrajanti, tathA hasanta udgAyantazca vrajanti, 'bhinnakaha' tti maithunasaMbaddhA rAmasikA kathA tAM kurvanto vrajanti, 'cakkavAla'tti maNDalabandhena sthitA vrajanti, 'chaliakaha'tti SaTjJakagAthAH paThanto gacchanti, tathA 'mANusatiriAvAe tti mAnuSApAte tiryagApAte saJjJAM vyutsRjanti, 'dAyaNa' tti ( darzanatA) parasparasyAGgulyA kimapi darzayanti iyameva AcaraNatA darzanatA''caraNatA, 'bhAve 'tti dvAraparAmarzaH, iyaM bAhyabhAvamaGgIkRtya pratyupekSaNA, evaM bAhyapratyupekSaNayA'zuddhAnapi sAdhUn dRSTvA pravizati, kadAcitte guroranAdezenaiva evaM kurvanti / etadeva pratipAdayannAha bAhiM jaivi asuddhA tahAvi gaMtUNa guruparikkhA u / ahava visuddhA tahavi u aMto dubihA u paDilehA // 100 // bAhyapratyupekSaNAmaGgIkRtya yadyapyazuddhAstathA'pi pravizya guroH parIkSA karttavyA, athavA bAhyapratyupekSaNayA vizuddhA eva bhavaMti tathA'pi tvantaH - abhyantarataH abhyantarAM pratyupekSaNAmAzritya dvividhaiva pratyupekSaNA bhavati karttavyA - dravyato bhAva . sAdhuparIkSA ni. 9899-100 / / 55 / /
Page #113
--------------------------------------------------------------------------
________________ tazca / idAnImasau abhyantarapratyupekSaNAmaGgIkRtya dravyataH parIkSAM karoti sAdharmikAsanneSu kuleSu bhikSAcaryAyAM praviSTaH sanpavisaMtanimittamaNesaNaM va sAhai na erisA samaNA / amhaMpi te kahaMtI kukkuDakhariyAiThANaM ca // 101 / / pravizan bhikSArtha nimittaM pRcchacate gRhasthaistatazca na kathayati, 'aNesaNaM' aneSaNAM gRhasthena kriyamANAM nivArayati, 'nadra erisA samaNA' nAsmadIyA evaMvidhAH zramaNAH, asmAkaM hi te nimittaM kathayanti aneSaNIyamapi gRhNanti evamabhidhIyate gRhasthena, 'kukkuDa'tti kukkuDaprAyo'yamiti / evaM tAvadbhikSAmaTatA pratyupekSaNA kRtA, idAnIM dUrastha evopAzrayapratyupekSaNAM karoti-'khariAdivANa ti khariyA-vyakSarikA tatsamIpe sthAna-upAzrayaH, AdizabdAccarikAdisamIpe vA / iyaM tAva-13 vasatibAhyA pratyupekSaNA kRtA, idAnImupAzrayAbhyantare dravyapratyupekSaNAM kurvannAha| davaMmi ThANaphalae sejAsaMthArakAyauccAre / kaMdappagIyavikahA buggahakiDDA ya bhAvaMmi // 102 // dravyamitti dvAraparAmarzaH, 'ThANaphalae'tti sthAnaM-avasthitiH, phalakAnAmavasthitiM pazyati, tAni hi varSAkAla eva gRhyante na zeSakAle, sa tu praviSTaH zeSakAle'pi phalakAni gRhItAni pazyati, sejA' iti zerate'syAmiti zayyA-AstaraNaM tadAstRtamevAste, saMstArakAH-tRNamayAH, prakIryante'dhastRNAni svapadbhistaM saMstArakaM pazyati, 'kAya'tti kAyikAbhUmi gRhasthasaMbaddhAM pazyati, 'uccAra'tti gRhasthaiH saha purISavyutsarga kurvanti, athavA 'uccArai ti zleSmaNaH pariSThApanamaGgaNe kurvanti, evaM sa sAdhuH pravizati / iyamabhyantarA dravyapratyupekSaNA, idAnImabhyantarAM bhAvapratyupekSaNAM pratipAdayannAha-kandarpagIta-15 A GRASSLARARASAASAS
Page #114
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAdhuparIkSA ni.101102-103 | sthAnavidhiH |ni.103. 104 zrIogha- vikathAH kurvanti, tathA 'buggahatti vigrahaH-kalahastaM kurvanti, "kiDDa'tti pAzakakapardakaiH krIDanti, 'bhAvaMmi' bhAvaviSayA niyuktiH droNIyA pratyupekSaNA / uktA abhyantarA bhAvapratyupekSaNA, idAnImetaddoSavarjiteSu saMyateSu pravizati, etadevAhavRttiH saMviggesu paveso saMvigga'maNunna bAhi kiikammaM / ThavaNakulApucchaNayA ettociagaccha gvisnnyaa||10|| ___ saMvignAH-mokSAbhilASiNasteSu pravezaH karttavyaH samanojJeSu / atha samanojJA na santi tataH 'saMvigga'maNuNNa'tti saMvijJeSu 4 amanojJeSu pravezaH, tatra ca 'bAhitti bahireva pravizannupakaraNamekasmin pradeze muzcati, tataH 'kitikammati taduttarakAlaM vaMdanaM hai karoti, tataH 'ThavaNakulApucchaNayA' sthApanAkulAni pRcchati bhikSArtha, tataste kathayanti-amukatrAmukAni / 'ettoccia gacchatti asyA eva bhikSATanabhUmergamiSyAmi, ityevaM bravIti / 'gavesaNayatti taM tasmAdAmAdernirgataM na nirgatamiti vA evaM gaveSaNaM kurvanti / uktaM sAdharmikadvAram, idAnIM vasatidvAramabhidhIyate, sa ca sAdhurgacchan astamanasamaye vasati nirUpayati, sA ca eSu sthAneSu nirUpaNIyA saMviggasaMnibhaddaga sunne niiyAI mottuhAcchaMde / vaccaMtassetesuM vasahIe maggaNA hoi // 104 // 'saMviggesu vasatimaggaNA hoI'saMvigneSu vasatimArgaNA kartavyA, sI-zrAddhaHbhadrakaH-saMvignabhAvitastasmincA vasatimArgaNA| kartavyA, tadabhAve zUnyagRhAdau vasatimArgaNA karttavyA, 'NitiyAditti nityavAsAdiSu, AdizabdAtpArzvasthAdayastrayo gRhyante, teSu vasatimArgaNaM karttavyaM, 'mottuhAIdetti muktvA yathAcchandAn svacchandAnityarthaH, tatra vasatirna mRgyate, SISUALISHIRISHGA
Page #115
--------------------------------------------------------------------------
________________ SUSISAASAASASHUSHISHIGAARA brajataH sAdhoreteSvanantaroditeSu vasatermArgaNA-anveSaNaM karttavyam / iyaM dvAragAthA vartate / idAnImetAmeva gAthA pratipadaM vyAkhyAnayanAhavasahI samaNuNNesu miiyAdamaNuNNa aNNahi nivee|sNnigihi itthirahie sahie vIsuMgharakuDIe // 10 // vasatiranveSaNIyA, va?, ata Aha-samaNuNNesuM' saMvignasamanojJeSu AdI vasatiranveSaNIyA, 'nitiyAdamaNunna aNNahi nivee' atha tu tatra nityavAsyAdayaH amanojJA anyasAmAcArIpratibaddhA vA bhavanti, AdizabdAtpArzvasthAdayo gRhyante, tatazcaiteSu vidyamAneSu naiteSAM madhye nivasitavyaM, kintu 'aNNahiM' anyatra vasatiM kRtvA 'Nivede' nivedayitvA eSAmeva-yathA'mu|Smin ahaM vasiSyAmi pratijAgaraNIyo bhavadbhiriti, kvAsau nivasati ? kiMviziSTe vA gRhe nivasati ?-sajJI-zrAvakaH,8 sa ca yadi mahilayA rahitastatastadgRhe vasati, athAsau nAsti tataH 'gihitti gRhI bhadrako'tra sUcitaH, sa ca striyA rahi|tastatsamIpe vasati, atha bhadrako'pi strIrahito nAsti kintu sahitaH striyA, tataH sahite-strIyukte sati 'vIsuti pRthag| nivasati, va?-'gharakuTIe' tasyaiva gRhasthasya bahiravasthitaM dhanakAdi, athavA tatphalahikAntargatakuTyAM vA nivasati / atha bhadrakAdigRhaM nAsti tataH zUnyagRhe nivasati / kiMviziSTe ?, ata AhaahuNuvAsia sakavADa nibbile niccale vasai suNNo / aniveieyaresiM gelanne na esa amhaMti // 106 // 'ahuNuvAsiya'tti adhunA yadudvasitaM tadapi sakapATaM yadi bhavati tadapi nirbilaM bhavati nirbilamapi yadi nizcalaM bhavati na patanabhayaM yatra tatra vasitavyaM, tatra caite gAthopanyastAnAM caturNA padAnAM SoDaza bhaGgakA niSpadyante, sa caivaMvidhe gRhe XARAISOGARANSISISI SAX
Page #116
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI oghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 57 // vasatiM kathayitvA nityavAsyAdInAM yathA'hamatroSito bhavadbhirbhalanIyo, yadA punaH 'aNiveditetaresiM'ti yadA tu nityavAsyAdInAmanivedya vasati, tatra ca uSitaH san daivayogAd glAnaH saMjAtastato glAnatve sati nityavAsyAdInAM sa gRhastha Agatya kathayati-yaduta pravrajito'paTuH saMjAtaH, te nityavAsyAdayo'smAkaM na kathitamitikRtvA evaM bruvate - 'na esa amhaM ti na eSo'smAkaM - nAyamasmadgocare, yadA tu punaH pUrvoktAnAM sarveSAmevAbhAvaH saMjAtaH, kintu tasmin kSetre nityavAsyAdayaH santi tatasteSveva vasitavyam, etadevAha - nIyAi aparibhutte sahieyara pakkhie va sajjhAe / kAlo sesamakAlo vAso puNa kAlacArIsu // 107 // nityavAsyAdau vasati, AdizabdAdamanojJeSu vasati kathamityAha - ' aparibhutte' tti tairnityavAsyAdibhiryaH pradezastasyA vasaterna paribhuktaH - anAkrAntastasmin pradeze aparibhukte ca sati vasati, 'sahitetara'tti te ca nityavAsyAdayaH sahitetare saMhitAHsaMyatIbhiryuktAH kecana nityavAsyAdayo bhavanti, itare ityapare saMyatIrahitA bhavanti teSu ca nivasati / ye te saMyatIbhiryukAste dvividhAH - eke kAlacAriNIbhiH saMyatIbhiryuktAH, tatra nivasatyeva, apare akAlacAriNIbhiH saMyatIbhiryuktAH, kazca kAla: 1, 'pakkhie va sajjhAe' tti tAH saMyatyaH pAkSikakSAmaNArthamAgacchanti svAdhyAyArthaM vA, 'ayaM kAlaH, zeSastu akAlaH, tatra 'vAso puNa kAlacArIsu' vAsastu tasya sAdhoH kAlacArizramaNIyukteSu bhavatIti / atha kAlacArisaMyatIyuktAH sAdhavo na santi tataH te paraM pAsatthAie na ya vasai kAlacArIsu / gahiAvAsagakaraNaM ThANaM gahie'gahieNaM // 108 // sthAnavidhiH ni. 105109 // 57 //
Page #117
--------------------------------------------------------------------------
________________ SAMASKARRANGACAR tataH pArzvasthAdiSu vasati, na ca vasatyakAlacArisaMyatIyukteSu, teSu ca pArzvasthAdiSu ko vidhirityetadAha-'gahiAvAsagakaraNaM ti gRhItena, kena ?-upadhinA, anikSiptenetyarthaH, Avazyaka-pratikramaNaM karoti, tatazca pratikrAnte sati tatraiva 'ThANaMti kAyotsarga karoti / 'gahieNa'gahieNaM ti yadi zaknoti tato gRhItenopakaraNena kAyotsarga karoti, atha na zaknoti tataH 'agahieNati agRhItenopakaraNena kAyotsarga karoti / atha kAyotsarga kartuM na zaknoti zrAntaH san tataHnisia tuyaNa jaggaNa virAhaNabhaeNa pAsi nikkhivai / pAsatthAINevaM niie navaraM aparibhutte // 109 // tato niSaNNaH-upaviSTaH gRhItenopakaraNenAste 'tuaTTaNaM ti tvagvarttanaM-nimajjanaM karoti, gRhItenopakaraNena karoti yadi zaknoti, 'jaggaNa'tti yadivA gRhItenaivopakaraNena jAgradAste, na svapiti, atha jAgaraNamapi kartuM na zaknoti tataH 'virAhaNabhaeNaM'ti virAdhanAbhayena-pAtrakabhaGgabhayenopakaraNaM pArthe nikSipati, tataH svapiti nikSiptopakaraNaH san , 'pAsatthAdINevaM' pArzvasthAdInAM saMbandhimyAM vasatau evaMvidho vidhiH-uktalakSaNo draSTavyaH / 'niie navaraM aparibhutte' niyatavAsinAM vasatau ayaM vidhijJeyaH, yaduta-"gahiAvAsayakaraNa mityAdi, yadi paraM aparibhukte pradeze pAtrAdyupakaraNaM sthApayitvA svapitIti / yathA pArzvasthAdiSu vasato vidhiruktaH, evaM ahAcchaMde'pi vidhiriti, ata Ahaemeva ahAcchaMde paDihaNaNA jhANa ajjhayaNa knnaa| ThANaDhio nisAme suvaNAharaNA ya gahieNaM // 11 // yaH pArthAsthAdau vasato vidhiH pratipAditaH evameva ahAcchande'pi vidhidraSTavyaH, kevalamayaM vizeSaH-'paDihaNaNa'tti tasya ahAcchandasya dharmakathAM kurvato'sanmArgaprarUpikAM tena sAdhunA 'pratihananaM' vyAghAtaH karttavyaH, yathaitadevaM na bhavati,
Page #118
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 58 // 'jhANa'tti atha taddharmakathAyAH pratighAtaM karttuM na zaknoti tato dhyAnaM karoti, dhyAyannAste dharmadhyAnaM, atha tathA'pi dharmakathAM karoti tataH 'ajjhayaNa'tti dharmakathAvyAghAtArthamadhyayanaM karoti, atha tathA'pi na tiSThati ' tataH karNau sthagayati dharmakathAvyAghAtArthamiti / athavA 'suvaNAharaNA yatti suptaH san AharaNA - ghorayati ghoraNaM karoti mahatA zabdena, so'pi nirviNNaH san upasaMharati dharmakathAmiti / uktaM vasatidvAraM, SaSThe dvAre sthAnasthito bhavati idamuktaM, sa ca ebhiH kAraNaiHasive omorie rAyaduTTe bhae naduTThANe / phiDiagilANe kAlagavAse ThANahio hoi // 111 // 'asive' devatAjanitopadrave sati tasmin yatrAbhipretaM gamanaM kadAcidapAntarAle vA bhavati tatazcAnena kAraNena sthAna - sthito bhavati, 'omoyarie' tti durbhikSaM vivakSite deze jAtamapAntarAle vA tatazca sthAnasthito bhavati, 'rAyaduTTheti rAjadviSTaM kadAcittatra bhavatyabhipretadeze antarAle vA tenaiva kAraNena sthAnasthito bhavati, 'bhae'tti mlecchAdibhayaM vivakSite deze apAntarAle vA tena kAraNena sthAnasthito bhavati, 'nai'tti kadAcinnadI vivakSite deze'pAntarAle vA bhavati tena pratibandhena sthAnasthito bhavati ( 'uTThie'tti kadAcittatrApAntarAle vA udvasitaM jAtaM tena kAraNena sthAnasthito bhavati ) 'phiDi - yati kadAcidasAvAcAryaH tasmAt kSetrAt cyutaH - apagato bhavati tatazca tAvadAste yAvadvArttA bhavati, anena kAraNena sthAnasthito bhavati / 'gilANe 'tti glAnaH kadAcinmanAm bhavati svayaM kadAcidanyaH kazcid glAno bhavati tena pratibandhena sthAnasthito bhavati / 'kAlagaya'tti kadAcidasAvAcAryaH kAlagato- mRto vA bhavati, yAvattannizcayo bhavati tAvatsthAna sthAnavidhiH ni. 109110 sthAnakAraNAni ni. 111 // 58 //
Page #119
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthito bhavati / 'vAsaMti varSAkAlaH saMjAtastatastatpratibandhAtsthAnasthi bhavati-tatraiva grAmAdAvAste / iyaM dvAragAthA, idAnIM niyuktikAra eva kAnicidvArANi vyAkhyAnayannAha| tattheva aMtarA vA asivAdI sou priryss'siN|sNcikkhe jAva sirva ahavAvI tetao phiDiA // 11 // sthAmakAra'tatreti yo'sau vivakSito dezaH 'antarA' antarAle vA asivAdayo jAtA iti 'zrutvA' AkarNya, AdigrahaNAdava-IPI NAni modarikArAjadviSTabhayAni parigRhyante 'parirayassa'saItti bhamADayassa 'asati' abhAve tiSThati, etaduktaM bhavati-yadi gantuM ni. 112 zaknoti bhramiNA tato'pAntarAlaM parihatyAbhilaSitaM sthAnaM gacchati / atha na zakyate gantuM tataH 'saMcikkhe'tti saMtiSThet , bhA.65-66 kiyantaM kAlaM yAvadata Aha-'jAva sivaM' 'yAvacchivaM' nirupadravaM jAtamiti / 'ahavAvI te tato phiDiA' athavA 'te' AcAryAdayaH 'tasmAt' kSetrAt 'apagatAH' bhraSTA iti, tatazca vAbhrepalambhaM yAvattiSThati / idAnIM bhASyakRccheSadvArANi 3 vyAkhyAnayannAhapuNNA ba naI caumAsavAhiNI navi akoi uttaare|ttyNtraav desova uDhionaya labbhai pavattI ||65||(bhaa0) ___ 'pUrNA' bhRtA, kA ?-nadI, kiMviziSTA?-caturmAsavAhinI, na kazciduttArayati, tato'pAntarAla eva tiSThati / 'tatra' antarAle vA dezaH 'utthitaH' udvasitaH, na ca 'pravRttiH' vArtA labhyate atastiSThati tAvat,| phiDiesu jA pavittIsayaM gilANo paraM va pddiyri| kAlagayAM va pavattI sasaMkie jAva nissNkN||66||(bhaa0)| 'phiDitesu' tasmAtkSetrAdapagateSu satsu 'jA pavattI' yAvadvArtA bhavati tAvattiSThati, tathA 'sayaM gilANoM' svayameva glAno SHIRISHURINAASAHANG
Page #120
--------------------------------------------------------------------------
________________ caturmAsI zrIogha- hai jAtastatastiSThati, 'paraM va paDiyaraI' anyaM vA glAnaM santaM praticarati / dvAram / 'kAlagayA va pavattI' athavA kAlagatAsta niyuktiH AcAryA ityevaMbhUtAH pravRttiH zrutA-ataH 'sasaMkite jAva nIsakaM' sazaGkAyAM-vArtAyAmanizcitAyAM tAvadAste yAva- sthAnavidhidroNIyA 6 niHzaGka saMjAtamiti // ni.113vRttiH ___ vAsAsu ubhiNNA bIyAI teNa aMtarA citthe| tegicchi bhoi sArakkhaNahaDhe ThANamicchati // 113 // 114 // 59 // | varSAsu udbhinnA bIjAdayaH, AdizabdAdanantakAyaH, tena kAraNenApAntarAla eva tiSThati, tatra ca varSAkAlapratibandhAdrAmAdau tiSThan kiM karoti ?-'tegicchi' cikitsakaH-vaidyastamApRcchati, yathA tvayA mameha tiSThato mandasya bhalanIyam / 'bhoi'tti 'bhogika grAmasvAminaM pRcchati, kimarthaM punarvaidyabhogikayoH pracchanaM karotyata Aha-'sArakkhaNahaDhe' vaidyaM pRcchati mandatAyAM satyAM dRDhIkaraNArtha, bhogikaM pRcchati saMrakSaNArthaM paribhavAdeH, tataH sthAnaM-vasanamicchanti, keSvityata Aha saMviggasaMnibhaddaga ahappahANesu bhoiyaghare vA / ThavaNA AyariyassA sAmAyArI pauMjaNayA // 114 // | vaidyabhogikayoH kathayitvA saMvigneSu-mokSAbhilASiSu tiSThati / 'saNNi'tti sajJI-zrAvakastadgRhe tiSThati, bhadrakaH sAdhUnAM tadgRhe vA nivAsaM karoti / 'ahappahANesutti yathApradhAneSviti-yo yatra grAmAdau pradhAnaH teSu yathApradhAneSveva pradhAnataH tisstthti| eteSAmabhAve 'bhoiyaghare vatti 'bhogikagRhe vA' grAmasvAmino gRhe vA tiSThati, tatra ca tiSThan kiM karotItyata Aha-'ThavaNA AyariyassA' daNDakAdikamAcArya kalpayati nirAbAdhe pradeze, ayaM mamAcArya iti, tasya cAgrataH sakalAM cakravAlasAmAcArI, prayute, nivedya karotItyarthaH / eSa ekaH kAraNikaH, etacca kAraNikadvAraM, GAAAAAA *SOSAURUSAUSRICHSASSA
Page #121
--------------------------------------------------------------------------
________________ evaM tA kAraNio duijaha jutta appamAeNaM / nikkAraNi etto caio AhiMDio ceva // 115 // evaM tAvat kAraNiko 'dUijaI viharati, kathaM viharati ?-'jutto appamAeNaM' apramAdena yuktaH prayatnapara ityarthaH, niSkAraNikaH itaH ata Urdhvamucyate,sa dvividhaH-caio-tyAjitaHsAraNAvAraNAdibhistyAjitaH, AhiNDakaH-agItArthaH stUpAdi drshnprvRttH| tatra tAvatyAjita ucyate- . jaha sAgaraMmi mINA saMkhohaM sAgarassa asahaMtA / niti tao suhakAmI niggayamittA vinassaMti // 116 // GI yathA 'sAgareM' samudre 'mInAH' matsyAH saMkSobhaM sAgarasya asahamAnA nirgacchanti tataH samudrAt 'sukhakAminaH' sukhAbhi-15 lASiNo, nirgatamAtrAzca vinazyanti // evaM gacchasamudde sAraNavIIhiM coiyA saMtA / niti tao suhakAmI mINA va jahA viNassaMti // 117 // evaM gacchasamudre sAraNAvAraNA eva vIcayastAbhistyAjitAH santo nirgacchanti tato gacchasamudrAtsukhAbhilASiNo mInA iva-mInA yathA tathA vinazyanti / uktaM tyAjitadvAram , idAnImAhiNDaka ucyate___ uvaesa aNuvaesA duvihA AhiMDaA samAseNaM / uvaesa desadasaNa aNuvaesA ime hoMti // 118 // ___ upadezahiNDakA anupadezahiNDakAzca, evaM dvividhA hiNDakAH 'samAsataH' saGkepeNa / 'uvaesa'tti upadezahiNDako yo dezadarzanArtha sUtrArthobhayaniSpanno 'hiNDate' viharati / 'aNuvadesa'tti anupadezAhiNDakA ime bhavanti vakSyamANakAHcakke thUbhe paDimA jammaNa nikkhamaNa nANa nivANe / saMkhaDi vihAra AhAra uvahi taha daMsaNaTThAe // 119 //
Page #122
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha - 'cakra' dharmacakra 'stUpoM' mathurAyAM 'pratimA' jIvantasvAmisaMbandhinI purikAyAM pazyati, 'jammaNa'tti janma-yatrArhatA kAraNAkAniyuktiH saurikapurAdau prajati niSkramaNabhuvaM-ujjayantAdi draSTuM prayAti jJAnaM yatraivotpannaM tatpradezadarzanArtha prayAti nirvANabhUmi- raNakAkitvaM droNIyA darzanArtha prayAti / saMkhaDIprakaraNaM tadartha brajati, 'vihAre'ti vihArArtha vrajati, sthAnAjIrNa mamAtreti, 'AhAra'tti yasmin ni. 115. vRttiH 122 viSaye svabhAvenaiva cAhAraH zobhanastatra prayAti / 'uvahitti amukatra viSaye upadhiH zobhano labhyata ityataHprayAti 'taha // 6 // disaNahAeM tathA ramyadezadarzanArtha brajati / PAete akAraNA saMjayassa asamatta tadubhayassa bhave / te ceva kAraNA puNa gIyatthavihAriNo bhnniaa||120|| 81 etAnyakAraNAni saMyatasya, kiMviziSTasya ?-'asamattatadubhayasya' asamAptasUtrArthobhayasya saMyatasya bhavanti akAraNA-18 nIti / 'te ceva'tti tAnyeva dharmacakrAdIni kAraNAni bhavanti, kasya ?-'gIyatthavihAriNo' gItArthavihAriNaH sUtrArthobhayaniSpannasya darzanAdisthirIkaraNArtha viharata iti / tathA cAha- . gIyattho ya vihAro viio gIyatthamIsio bhnnio| etto taia vihAro nANunnAo jiNavarehiM // 121 // | gIyattho' gItArthAnAM vihAraH viharaNamuktam / 'biito gIyatthamIsio' dvitIyo vihAraH-dvitIyaM viharaNaM gItArtha-18 | mizra-gItArthena saha, itastRtIyo vihAro 'nAnujJAto' nokto jinavaraiH, kimarthamityata Aha saMjamaAya virAhaNa nANe taha daMsaNe caritte a| ANAlova jiNANaM kubai dIhaM tu saMsAraM // 122 // SASHARA IRISHA
Page #123
--------------------------------------------------------------------------
________________ o0 11 * saMyamavirAdhanA AtmavirAdhanA tathA jJAnadarzanacAritrANAM virAdhanA AjJAlopazca jinAnAM kRto bhavati, tathA agItArtha ekAkI hiNDan karoti dIrgha va saMsAramiti / idAnImenAmeva gAthAM bhASyakAro vyAkhyAnayannAha - saMjamao chakkAyA AyAkaMTa'TThi'jIra gelanne / nANe nANAyAro daMsaNa caragAibuggAhe // 67 // ( bhA0 ) 'saMjamato chakkAyA' saMyamavirAdhanAmaGgIkRtya SaGkAyavirAdhanA saMbhavati / 'Aya'tti AtmavirAdhanA saMbhavati, kathaM ?, 'kaMTa'TThi'jIragelaNe' kaNTakebhyaH asthizakalebhyaH AhArasyAjaraNena tathA glAnatvena / 'nANe' jJAnavirAdhanA bhavati, kathaM ? sa hiNDan jJAnAcAraM na karoti, 'daMsaNa caragAiuggAhe' darzanavirAdhanA, kathaM saMbhavati ?, sa hyagItArthazcarakAdibhirvyabrAhyate, tatazcApaiti darzanam kiM punaH kAraNaM cAritraM na vyAkhyAtam ?, ucyate, jJAnadarzanAbhAve cAritrasyApyabhAva eva draSTavyaH / dvAram / evaM tAvadekaH kAraNiko 'nikkAraNio ya sovi ThANaDio dUtijjaMtao ya bhaNio' idAnImanekAn pratyupekSakAn pratipAdayannAha-- margar kAraNanikkAraNe duvihabheo / jaM etthaM nANattaM tamahaM vocchaM samAseNa // 123 // aneke'pi dvividhA bhavanti, katamena dvaividhyena ?, ata Aha- 'kAraNanikkAraNitti kAraNamaGgIkRtya akAraNaM cAGgIkRtya dvividhAH, 'duviha bheda'tti punardvividho bhedaH, ye te kAraNikAste sthAnasthitA dUijjamAnAzca, ye'pi te niSkAraNikAste'pi sthAnasthitA dUijjamAnAzca / tattha je kAraNiA dUtijjaMtagA ThANaDiA a te taheva asivAdIkAraNehiM jahApuvaM egassa gamaNavihiM vakkhANaMteNa bhaNiaM, jevi nikkAraNiA dUijaMtA ThANaDiA ya te'vi taha ceva thUbhAihiM,
Page #124
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI oghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 61 // 'jaM ettha nANataM' yadatra nAnAtvaM - yo vizeSastamahaM vakSye samAsataH / idAnImanantaragAthoktAH sarva eva sAmAnyena catuvidhAH sAdhavo bhavanti / jayamANA viharaMtA ohANAhiMDagA cauddhA u / jayamANA tattha tihA nANaTThA daMsaNacarite // 124 // 'yatI prayatne' 'yatamAnAH prayatnaparAH 'viharantaH' viharamANA mAsakalpena paryaTantaH 'ohANa'tti avadhAvamAnAH, pratrajyAto'vasarpanta ityarthaH, tathA 'AhiNDakAH ' bhramaNazIlAH, evamete caturvidhAH, idAnIM "yathoddezaM nirdezaH " iti nyAyAdyatamAnA ucyante - 'jayamANA tattha tihA' yatamAnAstriprakArAH, kathaM 1, 'nANadaMsaNacaritte' tattha NANaTThA kathaM jayanti 1, jadi AyariANaM jaM suaM attho vA paggahia aNNA ya se sattI atthi ghettuM dhAreDaM vA tAhe visajjAvettA attANaM annao vaJcaMti, evaM caiva daMsaNapabhAvagANaM satthANaM aTThAe vaccaMti, tattvArthAdInAM tathA carittaTThAe desaMtaraM gayANaM keNai kAraNeNaM, tattha jadi puDhavikAiyAi pauraM tato na caritaM sujjhai tAhe niggacchanti, esA carittajayaNA khalu, evaM tivihA samAsato samakkhAyA / dAraM / idAnIM viharamANakA ucyante, ata Aha- 'viharaMtAvi a duvihA' viharamANakA dviprakArA, gacchagatA niggayA ceva, etadeva vyAkhyAnayannAha - patteyabuddha jiNakappiyA ya paDimAsu caiva viharaMtA / AyariatheravasabhA bhikkhU khuDDA ya gacchaMmi // 125 // pratyekabuddhA jinakalpikAzca pratimApratipannAzca - ' mAsAI sattatA' ityevamAdi ete gacchanirgatA viharamANakAH / idAnIM gacchapraviSTA ucyante - 'Ayaria' AcAryaH - prasiddhaH sthaviro-yaH sIdantaM jJAnAdau sthirIkaroti, vRSabho - vaiyAvRttyakaraNa agItArthavihAre do SAH bhA. 67 aneke pra tyupekSakAH ni. 123125 // 61 //
Page #125
--------------------------------------------------------------------------
________________ SCHICHIRURGISISAHAAAA samarthaHbhikSavaH-etavyatiriktAH, kSullakAH prasiddhAH, 'ete gacchagatAgacchanirgatAzca' itthamupanyAsaH prAk kRtaH, tatkasmAjinakalpikAdayo gacchanirgatA AdI vyAkhyAtAH ?, ucyate, jinakalpikAdInAM prAdhAnyakhyApanArtham , Aha-prathamameva kasmAditthaM nopanyAsaH kRtaH ?, ucyate, te'pi jinakalpikAdayo gacchagatapUrvA evAsyArthasya jJApanArtham, Aha-pratyekabuddhA na gacchanirgatAH, na, teSAmapi janmAntare tannirgatatvasadbhAvAt , yatasteSAM nava pUrvANi pUrvAdhItAni vidyante / dvaarm| idAnImavadhAvataH pratipAdayannAha ohAvaMtA duvihA liMgavihAre ya hoMti nAyavA / liMgeNa'gAravAsaM niyayA ohAvaNa vihAre // 126 // 'avadhAvantaH' pravrajyAderapasarpantaH 'dvividhAH' dviprakArAH 'liMgavihAre yatti liGgAdavadhAvante-avasarpanti gRhasthatAM pratipadyanta ityarthaH, 'vihAre yatti udyatavihArAd ye'vadhAvanti-apasarpanti pArzvasthAdayo bhavanti, evamete vijJeyA bhvntyvdhaavmaanaaH| etadeva vyAkhyAnayannAha-liMgeNa'gAravA liGgenAvadhAvan gRhavAsaM pratipadyate, nitiyA ohAvaNa vihAre vihArAdavadhAvannityAdiSu vAsaM karoti / dAraM / idAnImAhiNDakAn pratipAdayannAha uvaesa aNuvaesA duvihA AhiMDaA muNeyavA / uvaesadesadasaNa thUbhAI huti guvaesA // 127 // tatra eke upadezAhiNDakAH apare'nupadezAhiNDakAH evamete dvividhA AhiNDakA muNitavyAH / tatra 'uvaesa'tti dvAraparAmarzaH 'desadasaNa'tti dezadarzanArtha dvAdaza varSANi ye paryaTanti sUtrArthoM gRhItvA ete updeshaahinnddkaaH| anupade tvamI
Page #126
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA aneke pratyupekSakAH ni. 126130 vRttiH // 62 // bhavanti-thUbhAdI hoti'NuvaesA' stUpAdigamanazIlA anupadezAhiNDakAH / uktA aahinnddkaaH| dvAram / adhunA ye te ga chachagatA viharamANakAsteSAmeva vidhi pratipAdayannAha puNNami mAsakappe vAsAvAsAsu jayaNasaMkamaNA / AmaMtaNA ya bhAve suttattha na hAyaI jattha // 128 // - 'mAsakalpe' mAsAvasthAne pUrNe sati tathA 'vAsAvAsAsutti varSAyAM vAso varSAvAsaH tasmin vA yo vAsakalpastasmin pUrNe sati / punazca yatanayA-saMkrAmaNayA kSetrasaMkrAntiH karttavyA / kiM kRtvA ?-'AmaMtaNA yatti AmantraNaM AcAryaH ziSyA-| nAmantrayati-pRcchati kSetrapratyupekSakapreSaNakAle,cazabdAdAgateSu kSetrapratyupekSakeSu kSetragamane vA, bhAvetti AgateSu kSetrapratyupekSakeSu | |bhAvaM pratIkSate, kasya kiM kSetraM rocate ?, tatra sarveSAM mataM gRhItvA yatra sUtrArthahAnirna bhavati tatra gamanaM krissytyaacaaryH|| idAnImenAmeva gAthAM vyAkhyAnayati, atra yadupanyastaM 'jayaNasaMkamaNa'tti tad vyAkhyAnayannAhaappaDilehiadosA vasahI bhikkhaM ca dullahaM hojA / yAlAigilANANa va pAuggaM ahava sajjhAo // 129 // apratyupekSaNe doSA bhavanti, te cAmI-'vasahitti kadAcidvasatidurlabhA bhavet , tathA bhikSA vA durlabhA bhavet tathA bAlAdiglAnAnAM prAyogyaM durlabhaM bhavet / athavA svAdhyAyo durlabhaH, mAMsAdyAkIrNatvAt tasmAt kim ?tamhA puvaM paDilehiUNa pacchA vihIeN sNkmnnN| pesei jai aNApucchiuM gaNaM tatthime dosA // 130 // tasmAtpUrvameva 'pratyupekSya' nirUpya pazcAd vidhinA' yatanayA saMkramaNaM karttavyam / idAnIM yadupanyastaM 'AmaMtaNA ye| / / 62 //
Page #127
--------------------------------------------------------------------------
________________ tyavayavena taM vyAkhyAnayannAha - 'peseti jai aNApucchiuM gaNaM' preSayati kSetrapratyupekSakAn yadi gaNamanApRcchaya tatre 'doSAH ' vakSyamANalakSaNAH airegovahipaDilehaNAe katthavi gayati to pucche / khette paDileheuM amugattha gayanti taM duddhaM // 131 // yadA kSetrapratyupekSakAH zeSapratrajitAnanApRcchaya gatAstadA kathaM jJAyante ?, ata Aha--atiriktopadhipratyupekSaNAyAM satyAM te pRcchanti - kutra gatAsta ityevaM pRcchanti / AcAryo'pyAha - kSetraM pratyupekSitumamukatra kSetre gatA iti, te'pyAhu:- 'taM duI ti, 'tat' kSetraM na zobhanaM, yatastatra gacchatAM - * NA sAvaya masagA oma'sive seha itthipaDiNIe / thaMDillaagaNi uTThANa evamAI bhave dosA // 132 // stenAH arddhapathe svApadAni - vyAghrAdIni mazakA vA'tiduSTAH omaM-durbhikSaM 'asivaM' devatAkRta upadravo yadivA 'seha' tti abhinavapravrajitasya svajanA vidyante, te cotpravAjayanti, 'itthi'tti striyo vA mohamacurAH, 'paDiNIe 'tti pratyanIkopadravazca, 'thaMDila'tti sthaNDilAni vA na tatra vidyante, 'agaNi'tti agninA vA dagdhaH sa dezaH, 'uTThANe'tti 'utthitaH' udvasitaH pradezo vA'pAntarAle ityevamAdayo doSA bhavanti, tatrApi prAptasyaite doSAHpaJcati tAvasIo sAvayadubhikkhateNapaurAI / NiyagapaduhUTThANe pheDaNahariyAi (harihariya) NapaNNI // 133 // sa hi pratyantadezaH mlecchAdyupadravopetaH 'tApasyaH' tApasapravrAjikAH tAzca pracuramohAH saMyamAdbhraMzayanti zvApadabhayadurbhikSabhayastenapracurANi vA kSetrANi 'niyaga'tti abhinavapravrajitasya nijaH - svajanAdiH sa cotpravrAjayati 'padu 'tti pradviSTo
Page #128
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI oghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 63 // vA tatra kazcit 'uTTANe' tti utthitaH - udvasitaH sa kadAcidezo bhavet 'pheDaNa' tti prAk tatra vasatirAsIt idAnIM tu kadAci - dapanItA bhavet / (hari) 'haritapaNNIya'tti haritaM tatra zAkAdi bAhulyena bhakSyate tacca sAdhUnAM na kalpate durbhikSaprAyaM vA 'haritapaNIM 'ti tatra deze keSucidgRheSu rAjJo daNDaM dattvA devatAyai balyarthaM puruSo mAryate, sa ca pravrajitAdirbhikSArthaM praviSTaH san, tatra gRhasyopari ArdrA vRkSazAkhA cihnaM kriyate, tacca gRhItasaGketo dUrata eva pariharati, agRhItasaGketazca vinazyati, tasmAdgaNaM pRSTvA gantavyamiti / athavA'nyakartRkIyaM gAthA, tatazca na punaruktadoSaH / idAnIM sa AcAryaH kSetrapratyupekSakAn preSayan sarva gaNamAlocayati, atha tu vizeSyaM kazcidekamAlocayati ziSyAdikaM tatazcaite doSA bhavanti sIse jai AmaMtai paDicchgA teNa bAhiraM bhAvaM / jai iyarA to sIsA tevi samattaMmi gacchati // 134 // ziSyAn viziSya kevalAn yadyAmantrayati tatazca ko doSaH ?, 'paDicchaga' tti sUtrArthagrahaNArthaM ye AyAtAH sAdhavaste pratIcchakAH 'teNa 'tti tena anAlocanena 'bAhiraM bhAvaM ti bahirbhAvaM cintayanti, bAhyA vayamatra / athetarAn-pratIcchakAnAlo| cayati tataH ziSyA bahirbhAvaM manyante, pratIcchakAzca sUtrArthagrahaNasamAptau gacchanti tatazcAcArya ekAkI saMjAyata ityevaM doSastAvat / atha vRddhAn pRcchati tataH 'taruNA bAhirabhAvaM na ya paDilehovahI na kiikammaM / mUlayapattasarisayA paribhUyA vacimo therA // 135 // vRddhAnAlocayati taruNA bahirbhAvaM manyante, tatazca te taruNAH kiM kurvantyata Aha-' na ya paDilehovahI' upadheH pratyupekSaNAM na kurvanti, na ca kRtikarma - pAdaprakSAlanAdi kurvanti / atha taruNAneva pRcchati tataH ko doSa ?, vRddhA evaM ApRcchA gaNasya ni. 131 135 // 63 //
Page #129
--------------------------------------------------------------------------
________________ cintayaMti - 'mUlayapattasarisayA' mUlaM-AdyaM yatparNa nissAraM paripakkaprAyaM tattulyA vayamata eva ca paribhUtAstatazca vrajAmaH ityevaM sthavirAzcintayanti, yadivA 'mUlayapattasarisayA' mUlakapatratulyAH zAkapatraprAyA vayam, atha mataM sthavirA na praSTavyA eva, tattu na, yata Aha 136 // juSNamaehiM vihnaNaM jaM jUhaM hoi suDuvi mahallaM / taM taruNarahasapoiyamayagummaiaM suhaM haMtuM // jIrNamRgairvihInaM yayUthaM bhavati suSThupi mahattayUthaM taruNarabhase- roge potitaM nimagnaM madena gulmayitaM - mUDhaM 'sukhaM hantuM ' vinAzayituM - sukhena tadvyApAdyate / yasmAdetadevaM tasmAtsarva eva militAH santaH praSTavyAH, katham ? -- thuimaMgalamAmaMtaNa nAgacchai jo ya pucchio na kahe / tassuvariM te dosA tamhA miliesu pucchejA // 137 // stutimaGgalaM kRtvA-pratikramaNasyAnte stutitrayaM paThitvA tatazcAmantrayati, AkArite ca dUrastho yadi nAgacchati kazcidyo vA pRSTaH sanna kathayati tatastasyopari te doSAH, tasmAnmiliteSu pracchanIyamekatrIbhUteSu / keI bhAMti puSaM paDilehia evameva gaMtavaM / taM ca na jujjai vasahI pheDaNa AgaMtu paDiNIe // 138 // kecanAcAryA evaM bruvate - prAk pratyupekSite yasmin kSetre prAgapi sthitA Asan tasmin punarapratyupekSya gamyate tacca na | yujyate, yasmAttatra kadAcit 'vasahI pheDaNa'tti sA prAktanI vasatirapanItA, Agantuko vA pratyanIkaH saMjAtaH, ata eva doSabhayAtpUrvadRSTA'pi vasatiH pratyupekSaNIyA / idaM ca te praSTavyAH | kayarI disA pasatthA ? amuI savesi aNumaI gamaNaM / caudisi ti du egaM vA sattaga paNagaM tiga jahaNaM // 139 //
Page #130
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH | droNIyA vRttiH // 64 // SARALASARAKAR katarA dik 'prazastA' zobhanA ?, sukSemapathetyarthaH, te'pyAhuH 'amuI amukA dik sukSemeti / evaM sarveSAM yadA 'anumatA' ApRcchA abhirucitA bhavati, pathe(panthA i)tyarthaH, tadA gamanaM karttavyam / tatra 'catasRSvapi dikSu' pUrvadakSiNapazcimottarAsu pratyupekSakAH ni. 1360 prayAnti, athavA catasRNAM dizAmupadravAdisambhave tisRSu yAnti, tadabhAve dvayordizoryAnti, tadabhAve'pyekasyAM dizi / tAsu ca dikSubrajantaHkiyanto vrajantyata Aha-'sattaga paNagaM tiga jahaNaM' ekaikasyAM dizi utkRSTataH sapta sapta prayAnti, saptAnAmabhAve bAlAderapre SaNaM paJca paJca brajanti, pazcAnAmabhAve jaghanyena trayastrayaH prayAntIti / atra ca ye AbhigrahikAste prahetavyAH, teSAM tvabhAve ni. 139aNabhiggahie vAvAraNA u tattha u ime na vAvAre / bAlaM vuDDamagIaM jogiM vasahaM tahA khamagaM // 140 // 140 'aNabhiggahie'tti yairabhigraho na gRhItastAn vyApArayed-gamanAya codyedityrthH| tatra tu bAlaM vRddhaM agItArtha hai bhA.68 yoginaM 'vRSabhaM' vaiyAvRttyakara tathA 'kSapaka' mAsakSapakAdikam , etAnna vyApArayedgamanAya / idAnImetAmeva gAthAM bhASya-| kRd vyAkhyAnayannAhahIleja va kheleja va kajjAkajaM na yANaI baalo| sovA'NukaMpaNijjo na diti vA kiMci bAlassa ||68(bhaa0) __bAle preSyamANe'yaM doSo-hiyate mlecchAdinA krIDeta vA bAlasvabhAvatvAt kAryAkArya ca-karttavyAkarttavyaM vA na jAnAti bAlaH, sa ca bAlaH kSetrapratyupekSaNArtha prahitaH san anukampayA sarva labhate,Agatya cAcAryAya kathayati yaduta sarva labhyate, te // 64 // gatazca tatra gaccho yAvanna kiJcillabhate, cellakasyaivAnukampayA sa lAbha AsIt , athavA na dadAti vA kiJcidvAlAya paribhavenAtastaM na vyApArayet / vRddho'pi na preSaNIyo, yatastatraite doSAH- .
Page #131
--------------------------------------------------------------------------
________________ CANORAN 4 vuho'NukaMpaNijjo cireNa na ya maggathaMDile pehe / ahavAvi bAlabuDDA asamatthA goyaratiassa / / 69 ||(bhaa0) vRddho'nukampanIyastatazcAsAveva labhate, nAnyaH, tathA 'cireNaM ti 'cireNa' prabhUtena kAlena gamanaM AgamanaM ca karoti, na| ca 'mArga' panthAnaM pratyupekSituM samarthaH nApi sthaNDilAni pratyupekSituM samarthaH, idAnIM tu dvayorapi bAlavRddhayostulyadoSodA. vanArthamAha-athavA bAlA vRddhAzca 'asamarthAH' azakkAH 'gocaratrikasya' trikAlabhikSATanasyetyarthaH / dAraM / agItArthe'pi | |preSyamANe ete doSAH paMthaM ca mAsavAsaM uvassayaM ecireNa kAleNaM / ehAmotti na yANai caubihamaNuNNa ThANaM ca // 70 // (bhA0) I 'panthAna' mArga na jAnAti vakSyamANaM 'mAsa'ti mAsakalpaM na jAnAti 'vAsaMti varSAkalpaM na jAnAti, tathA 'upAzraya vasatiM parIkSituM na jAnAti, tathA zayyAtareNa pRSTaH-kadA AgamiSyatha ?, tatazca bradhIti-'eccireNa ehAmo'tti iyatA kAlena-arddhamAsAdinA eSyAma ityevaM vadato yo doSaH avidhibhASaNajanitastaM na jAnAti, yataH kadAcidanyA dik zobhanatarA zuddhA bhavati tatra gamyate, ato naivaM vaktavyam-etAvatA kAlenaiSyAmaH / tathA 'caubiha maNuNNa'tti tatropAzraye zayyAtarazcaturvidhamanujJApyate-dravyataH kSetrataH kAlato bhAvatazceti, tatra dravyatastRNaDagalAdi anujJApyate, kSetrataH pAtrakaprakSAlanabhUmiranujJApyate, kAlato divA rAtrI vA nissaraNamanujJApyate, bhAvato glAnasya kasyacidbhAvapraNidhAnArtha kAyikA|sajJAdi nirUpyate, etAM caturvidhAmanujJAmanujJApayituM na jAnAti / 'ThANaM catti vasatiH kIdRze prazaste sthAne bhavatItyetanna jAnAti / dvAraM / yoginamapi na preSayet , kasmAt ?
Page #132
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 65 // CREAK turaMto a Na pehe paMthaM pADhahio na cira hiMDe / vigaI paDisehei tamhA jogiM na pesejA // 71 // (bhA0) havAlAderapreM tvaramANaH sanna pratyupekSate panthAnaM, tathA pAThArthI sanna ciraM bhikSAM hiNDate, tathA labhyamAnA vikRtIH-dadhyAdikAH prati- SaNaM bhA. Sedhayati, tasmAdyoginaM na preSayet / dAraM / vRSabho'pi na preSaNIyo yata ete doSA bhavanti 69-72 ThavaNakulANi na sAhe sihANi na deMtijA viraahnnyaa|pritaavnn aNukaMpaNa tiNha'samattho bhave khamago72 bhA0 agItArthA darapi preSaNaM | vRSabho hi preSyamANaH kadAcidruSA sthApanAkulAni 'na sAhe'tti na kathayati, athavA 'siTTANi na deMti'tti kathitAnyapi | ni.141 tAni sthApanAkulAni na dadati anyasya, tasyaiva tAni paricitAni, 'jA virAhaNaya'tti tatazca sthApanAkuleSu alabhyamAneSu yA virAdhanA glAnAdInAM sA sarvA AcAryasya doSeNa kRtA bhavati / dAraM / atha kSapako'pi na preSyate, yataH paritApanA-duHkhAsikA AtapAdinA bhavati kSapakasya, 'aNukaMpaNa'tti anukampayA vA lokaH kSapakasyaiva dadAti, nAnyasya, tathA 'tiNha'samattho bhave khamao' trayo vArA yadbhikSATanaM tasya-vAratrayATanasyAsamarthaH kSapakaH / dvAram / yadA tu punaH151 preSaNArhA na bhavanti, ee ceva havejjA paDilomeNaM tu pesae vihiNA / avihI pesijaMte te ceva tahiM tu paDilomaM // 141 // eta eva bAlAdayo bhaveyustadA kiM karttavyamityAha-'paDilomeNaM tu pesae vihiNA' anulomaH-utsargastadviparItaH pratilomaH-18 apavAdastaM pratiloma-apavAdamaGgIkRtya etAneva bAlAdIn preSayet, katham ?-'vidhinA' yatanayA-vakSyamANayA / yadA punasta eva bAlAdayo'vidhinA preSyante tadA'vidhinA preSyamANeSu ta eva doSAH, ka?, 'tahiM tu' 'tasmin kSetre preSyamA SAUSIOS LOS ASASHI9499
Page #133
--------------------------------------------------------------------------
________________ 81 agItAmakSipya 'pArayitvApAvace'tti vaiyAkaraNasahito vA, NAnAM, katham ?-'paDilomaM ti pratilomaM apavAdamaGgIkRtya / athavA'vidhinA preSyamANeSu ta eva doSAH, tatra 'paDilomaMti avidhipratilomo vidhistena-pratilomavidhinA preSayet / idAnIM bAlAdInAM preSaNAhatve prApte yatanA pratipAdyate-tatra ca gaNAvacchedakaH preSyate, tadabhAve'nyo gItArthaH, tadabhAve'gItArtho'pi preSyate, tasya ko vidhiH sAmAyArimagIe jogamaNAgADha khavaga pArAve / veyAvacce dAyaNajuyalasamatthaM va sahiaM vA // 142 // | agItArthasya sAmAcArI kathyate, tataH preSyate, tadabhAve yogI preSyate, kiMviziSTaH-'aNAgADhe'tti anAgADhayogI-bAghayogI yogaM nikSipya 'pArayitvA' bhojayitvA preSyate, tatastadabhAve kSapakaH preSyate, kathaM ?-'pArAve'tti bhojayitvA, tadabhAve vaiyAvRttyakaraH, etadevAha-'veyAvacce'tti vaiyAvRttyakaraH preSyate, "dAyaNa'tti sa ca vaiyAvRttyakaraH kulAni darzayati, tadabhAve 'juala'tti yugalaM preSyate-vRddhastaruNasahitaH bAlastaruNasahito vA, 'samatthaM va sahiaM vatti samarthe vRSabhe preSyamANe taruNena saha vRddhena vA saha, dvitIyo vakAraH pAdapUraNaH / Aha-prathamaM bAlAdaya upanyastAH, tatkasmAtteSAmeva preSaNavidhirna pratipAditaH prathama ?, ucyate, ayameva preSaNakramaH, yaduta prathamamagItArthaH preSyate pazcAdyogiprabhRtaya iti, Aha-ityamevopanyAsaH kasmAnna kRtaH ?, ucyate, apreSaNAhatvaM sarveSAM tulyaM varttate, tatazca yo'stu so'stu prathamamiti na kshciddossH| idAnIM teSAM gamanavidhi pratipAdayannAha paMthuJcAre udae ThANe bhikkhaMtarA ya vshiio| teNA sAvayavAlA paccAvAyA ya jANavihI // 143 // 'paMtha'tti panthAnaM-mArga caturvidhayA pratyupekSaNayA nirUpayanto gacchanti, 'uccAraitti uccAraNaprazravaNabhUmiM nirUpayanto yaduta prathamamagItArthapa kRtaH / , ucyate, apreSaNA idAnIM teSAM
Page #134
--------------------------------------------------------------------------
________________ M zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH da prajanti, 'udae'tti pAnakasthAnAni nirUpayanti, yena bAlAdInAM pAnIyamAnIya dIyate, 'ThANe tti vizrAmasthAnaM gacchasyagamanavidhiH nirUpayanto vrajanti, 'bhikkhaMti bhikSAM nirUpayanti, yeSu pradezeSu labhyate yeSu vA na labhyata iti, 'aMtarA ya vasahIuttini . 142- - antarAle vasatIzca nirUpayanto gacchanti yatra gacchaH sukhena vasituM yAti, stenAzca yatra na santi, yatra vyAlAH tathA / 143 svApadA na santi-zvApadabhujagAdayo na santi, 'paJcAvAya'tti ekasmin pathi gacchatAM divA pratyapAyaH, anyatra rAtrI bhA.73-74 pratyapAyaH, tato nirUpya gantavyam / 'jANavihitti ayaM gamanavidhiH / idAnI bhASyakAra enAmeva niyukigAthAM pratipadaM vyAkhyAnayannAhaso ceva u niggamaNe vihI u jo vanio u egassa / dave khette kAle bhAve paMthaM tu paDilehe // 73 // (bhA0) sa eva vidhirya ekasya nirgamane uktA, 'visajaNA paose' ityevamAdiko vidhirutaH, idAnI pathi vrajato vidhirucyate3 sa cAya-'dadhe khette kAle bhAve paMthaM tu paDilehe'tti dravyataH kSetrataH kAlato bhAvatazca mArga pratyupekSate / idAnImetAneva dravyAdIn vyAkhyAnayannAhakaMTagateNA vAlA paDiNIyA sAvayA ya dami / samavisamaudayathaMDila bhikkhAyari aMtarA khette ||74||(bhaa0) | tatra kaNTakAH stenA vyAlAH pratyanIkAH zvApadAH eteSAM pathi yatpratyupekSaNaM sA dravyaviSayA pratyupekSaNA bhavatIti / dvAraM / tathA samaviSamaudakasthaNDilabhikSAcaryAdInAM yA 'antare' pathi pratyupekSaNA sA kSetrataH pratyupekSaNA / dvAram / idAnIM kAlapratyupekSaNAM pratipAdayannAha SAMASSSS RAS
Page #135
--------------------------------------------------------------------------
________________ diyarAu'pacavAe ya jANaI sugamaduggame kAle / bhAve sapakkhaparapakkhapellaNA niNhagAIyA // 75 // (bhA0) | divA pratyapAyo rAtrI vA pratyapAyo na vA pratyapAya ityetajjAnAti, tathA divA'yaM panthAH sugamo durgamo vA rAtrI vA sugamo durgamo vA evaM yatparijJAnaM sA kAlataH pratyupekSaNA / dvAram / bhAvataH pratyupekSaNA iyaM, yaduta sa viSayaH svapakSaNa parapakSeNa vA''krAnto-vyAptaH, kazcAsau svapakSaH parapakSazcAta Aha-'niNhagAIyA' nihnavakAdiH svapakSaH, AdigrahaNAccarakaparivrAjakAdiH parapakSaH, ebhiranavarataM prArthyamAno loko na kiJcit dAtumicchati ityevaM yA nirUpaNA sA bhAvapratyupekSaNA / dAraM / kathaM punaste brajantItyAhasuttatthaM akaritA bhikkhaM kA aiMti avaraNhe / biiyadiNe sajjhAo porisiaddhAi sNghaaddo|| 144 // sUtrapauruSI arthapauruSI cAkurvanto vrajanti tAvadyAvadabhimataM kSetra prAptA bhavanti, punazca te kiM kurvantItyata Aha'bhikkhaM kA aiMti avaraNhe' bhikSAM kRtvA-tadAsannagrAme tadbahirvA bhakSayitvA punazcAparAhe pravizanti, tato vasatimanveSayanti, labdhAyAM ca vasatau kAlaM gRhItvA dvitIyadivase kiJcinyUnapauruSImAnaM kAlaM svAdhyAyaM kurvanti / punazca 'porisiaddhAi saMghADo' 'paurusiaddhAe' pauruSIkAle saGghATakaM kRtvA bhikSArtha pravizanti, athavA svAdhyAyaM kiyantamapi kAlaM kRtvA 'paurusiaddhAe' arddhapauruSyAmityarthaH, saGghATakaM kRtvA pravizantIti / idAnIM te saGghATakena praviSTAstatkSetraM tridhA vibhajayanti, etadevAhakhettaM tihA karettA dosINe nINiaMmi a vayaMti / aNNo laddho bahuo thovaM de mA ya rUsejjA // 145 // AGREEMAMALARSHAN
Page #136
--------------------------------------------------------------------------
________________ vRttiH zrIogha- kSetraM tridhA kRtvA-tribhirbhAgairvibhajya eko vibhAgaH pratyuSasyeva hiNDyate, aparoM madhyAhe hiNDyate, aparo'parAhe, evaM dravyAdipraniyuktiH te bhikSAmaTanti / 'dosINe nINiyaMmi u vadaMti' 'dosINe' paryuSite AhAre nissArite sati vadanti-'aNNo laddho bahuoM' tyupekSaNA droNIyA anya AhAro labdhaH pracuraH, tatazca 'thovaM detti 'stokaM dadasva' svalpaM prayaccha, 'mA ya rUsejatti mA vA roSa grahISya- bhA. 75 syanAdarajanitam , etaccAsau parIkSArtha karoti, kimayaM loko dAnazIlo ? na veti / | ni.144 148 - ahava Na dosINaM cia jAyAmo dehi dahi ghayaM khIraM / khIre ghayagulapejA thovaM thovaM ca svtth||146 // __ athavA etadasau sAdhubravIti-na vayaM dosINaM cia yAcayAmaH, kintu dadhi yAcayAmaH, tathA kSIraM yAcayAmaH, tathA kSIre Plabdhe sati guDaM ghRtaM peyAM dadasva / 'sarvatra' sarveSu kuleSu stoka 2 gRhNanti te sAdhavaH, evaM tAvatpratyuSasi bhikSATanaM kurvanti / adhunA madhyAhnATanavidhirucyatemajjhaNhi paurabhikkhaM paritAviapijajUsapayakaDhiI obhaTThamaNobhaTTa labbhai jaM jattha pAuggaM // 147 // - madhyAhe pracurA bhikSA labhyate 'paritAviya'tti paritalitaM sukumArikAdi, tathA peyA labhyate, jUSaH pATalAdeH, [ paTo-16 lAdeH ] tathA payaH-kvathitaM 'ohahamaNobhalu lanbhati' prArthitamaprArthitaM vA labhyate 'jaM jattha' 'yad' yadvastu 'yatra' kSetre| 'prAyogya' iSTaM taditthaMbhUtaM kSetra pradhAnamiti / idAnImaparAhe bhikSAvelAM pratipAdayannAha 4 // 67 // carime paritAviyapejajUsa Aesa ataraNaTTAe / ekkakkagasaMjuttaM bhatta8 ekamevarasa // 148 // 'carime' caramapauruSyAmaTanti, tatra ca paritalitAni peyA yUSazca yadi labhyate tataH 'Aesatti prAghUrNakaH 'ataraNa tti |
Page #137
--------------------------------------------------------------------------
________________ glAnastadeSAmarthAya bhavati, tatazca tatpradhAnam / evaM te'TitvA 'bhatta' ti udarapUraNamekasyAnayanti, katham ? - 'ekkekagasaMjuttaM' ekaH sAdhurekena saMyukto yasminnAnayane tadekaikasaMyuktamAnayanti, 'ekka mekkassa'tti parasparasya Anayanti eduktaM bhavatidvau sAdhU aTataH eka Aste pratyuSasi punardvitIyavelAyAM tayordvayormadhyAdeka Aste aparaH prayAti prathamavyavasthitaM gRhItvA, tRtIyavelAyAM ca yo dvitIyavelAyAM rakSapAlaH sthitaH sa prathamasthitarakSapAlena saha vrajati, itarastu yena vArAdvayamaTitaM sa tiSThati, evameva eSAM trayANAmekaikasya saGghATakakalpanayA paryaTanaM dvayoryojanIyam / evam - osaha sajjANi a kAlaM ca kule ya dANamAINi / saggAme pehittA pehaMti tato paraggAme // 149 // evaM auSadhaM - haritakyAdi, bheSajaM peyAdi, etacca prArthanAdvAreNa pratyupekSate, 'kAlaM ca'tti kAlaM pratyupekSate, 'kule ya dANamAINi' kulAni ca dAnazrAddhakAdIni, "dANe ahigamasaddhe" evamAdi etAni kulAni pratyupekSate / etAni ca svagrAme 'pehettA' pratyupekSya tataH paragrAme pratyupekSante / coyagavaNaM dIhaM paNIyagahaNe ya naNu bhave dosA / jujjai taM gurupAhuNagilANagaTThA na dappAM // 150 // codakavacanaM, kimityata Aha- 'dIhaM' dIrgha bhikSATanaM kurvanti te 'paNIyagahaNe' tti snehavadravyagrahaNe ca nanu bhavanti doSAH / AcAryastvAha - 'jujjati taM' yujyate tatsarva dIrgha bhikSATanaM yat praNItagrahaNaM ca yataH 'gurupAhuNagilANagaDA' guruprAghUrNakaglAnArthamasau pratyupekSate na darpArtha, na cAtmArthaM praNItAdergrahaNamiti / ai puNa khaddhapaNIe akAraNe ekkasiMpi givhejjA / tahiaM dosA teNa u akAraNe khaddhaniddhA // 151 //
Page #138
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha S niyuktiH droNIyA vRttiH // 68 // yadi punaH khaddha-pracura praNIta-snigdhaM, etAni akAraNe sakRdapi gRhNIyAt 'tahi dosA' tatastasmin grahaNe doSA bhave- drvyaadipryuH| kiM kAraNam ?-yataH 'teNa u' 'tena' sAdhunA 'akAraNe khaddhaniddhAI' 'akAraNe kAraNamantareNaiva khaddhAI-bhakSitAni tyupekSakAH snigdhAni-snehavanti dravyANi, athavA akAraNe 'khaddhaniddhAI pracurasnigdhAni tenaasevitaaniiti| ni. 149 152 evaM-ruie thaMDila vasahI deuliasuNNagehamAINi / pAogamaNuNNavaNA viyAlaNe tassa parikahaNA // 152 // vasatevRSa| 'evaM' uktena prakAreNa 'rucie'tti 'rucite' abhISTe kSetre sati 'thaMDila tti tataH sthaNDilAni pratyupekSante, yeSu mRtaH bhakalpanA pariSThApyate mahAsthaNDilaM 'vasahitti vasatiM nirUpayanti, kiM prazaste pradeze Ahozvidaprazaste-siMgakhoDAdiyukte iti, patta-12 bhA.76-77 namadhye zAlAdi, tadabhAve 'deuliA' devakulaM zUnyaM pratyupekSyate 'sunnagehamAdINi' zUnyagRhAdIni Adizabdena sabhA8 gRhyate, tAM ca vasatiM labdhvA kiM karttavyaM ?-'pAuggamaNuNNavaNA' prAyogyAnAM-tRNaDagalakAdInAM zayyAtaro'nujJApanA kAryate-yathA utsakalaya etAni vastUni / athAsau prAyogyAni na jAnAti 'viyAlaNe'tti vicArayati, prAyogyaM kimabhi-10 dhIyate ? iti, evaMvidhe vicAre tasya zayyAtarasya kathyate 'parikahaNA' yathA'smAkaM tRNakSAraDagalAdi utsaMkalayet / etAM niyuktigAthAM bhASyakAro vyAkhyAnayati, tatra rucite kSetre sthaNDilaM parIkSyate, tacca bahuvaktavyatvAdupariSTAdvakSyati, vasa|tistu kIdRze sthAne karttavyA kIdRze ca na karttavyeti vyAkhyAnayannAha // 68 // siMgakkhoDe kalaho ThANaM puNa neva hoi calaNesuM / ahiThANi poharogo pucchaMmi a pheDaNaM jANa ||76||(bhaa0) muhamUlaMmi a cArI sire ya kauhe ya puuyskaaro| khaMdhe paTTIeN bharo poTTami ya dhAyao vasaho // 77 // (bhA0) sa
Page #139
--------------------------------------------------------------------------
________________ RECALL tatra vAmapArthopaviSTapUrvAbhimukhavRSabharUpaM kSetraM buddhyA kalpayitvA tata idamucyate-'zRGgakhoDe' zRGgapradeze yadi vasatiM karoti tataH kalaho bhavatIti kriyA vakSyati, 'sthAnaM' avasthitirnAsti 'caraNeSu' pAdapradezeSu, 'adhiSThAne' apAnapradeze | vasato kriyamANApAmudararogo bhavatIti kriyA sarvatra yojanIyA / 'pucche' pucchapradeze 'pheDaNaM' apanayanaM bhavati vstyaaH|| mukhamUle cArI bhavati, zirasi-zRGgayormadhye kakude ca pUjAsatkAro bhavati, skandhe pRSThe ca bhAro bhavati, sAdhubhirAgacchadbhirAkulA bhavati, udarapradeze tu nityaM tRpta eva bhavati kSetravRSabhaH / vasatirvyAkhyAtA, tavyAkhyAnAcca devakulazUnyagRhAdyapi vyAkhyAtameva draSTavyam / iyaM ca vRSabhaparikalpanA yAvanmAnaM vasatinA''krAntaM tasmin nopariSTAt , upariSTAttu tadanusAreNa karttavyA vasatiH / adhunA 'pAuggaaNuNNavaNa'tyamumevAvayavaM vyAkhyAnayannAha, tatra prAyogyAnAmanujJApanA kartavyA-dravyataH kSetrataH kAlato bhAvatazca, tatra dravyataH-. | dave taNaDagalAI acchaNabhANAidhovaNA khette / kAle uccArAI bhAveNa gilaannkuuruvmaa||78|| (bhA0) __ 'dravyataH' dravyamaGgIkRtya tRNAnAM saMstArakArtha DagalAnAM ca-adhiSThAnaproJchanArtha leSTranAmanujJApanA kriyate / kSetre' kSetraviSayA'nujJApanA 'acchaNa'ti AsyA yatrAsyate yathAsukhena svAdhyAyapUrvakaM 'bhANAdidhovaNA' bhAjanAdidhAvana-kSAlanaM pAtrakAdeyaMtra kriyate sA kSetrAnujJA / kAlaviSayA'nujJA divA rAtrI vA uccArAdivyutsarjanam / bhAvaviSayA'nujJApanA glAnAdeH sAmyakaraNArtha nivAtapradezAdyanujJApanA kriyate / idAnIM 'viyAlaNe tassa parikahaNatti amumavayavaM vyAkhyAnayannAha, 'kUruvamA' yadA zayyAtara evaM brUte-iyati pradeze mayA'vasthAnamanujJAtaM bhavatAM nopariSTAt , tadA tasya parikathanA kriyate ECCOULGARHCECRED
Page #140
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH SAMEER // 69 // kUradRSTAntena, yo hi bhojanaM kasyaciddadAti sa niyamenaiva bhojanodakAsecanAdyapi dadAtyanuktamapi sAmarthyAkSiptam , evaM vasatiM dravyAdyanuprayacchatA uccAraprazravaNabhUmyAdi sAmarthyAkSiptaM sarvameva dattaM bhavati, athavA idamasau zayyAtaro vicArayati-kiyantaM kAlamatra jJApana sthAsyanti bhavantaH?, asmin vicAre tassa parikahaNA- . bhA. 78 zayyAtareNa jAva gurUNa ya tujjha ya kevaiyA tattha saagrennuvmaa| kevaikAleNehiha ? sAgAra ThavaMti aNNevi // 153 // kAlAdi__yAvad gurUNAM te-tava ca pratibhAti tAvadavasthAnaM kariSyAmaH, athaivamasau vicArayati-viyAlaNA, yaduta 'kevaiA' vicAraH kiyanta ihAvasthAsyante ?, tassa parikahaNA kriyate, sAgareNopamA, yathA hi sAgaraH kvacitkAle pracurasalilo bhavati kvaci- | ni.153tpunarmaryAdAvastha eva bhavati, evaM gaccho'pi kadAcidbahupravrajito bhavati kadAcitsvalpapravrajita iti / athAsau punarapi 154 'viAlaNa'tti vicArayati-yathA 'kevaikAleNehihatti kiyatA kAlenAgamiSyatha ?, evamuktAH santaH sAdhavaH tatra 'sAgAra Thaviti' savikalpaM kurvantItyarthaH, kathaM kurvanti ?-'annevi' anye'pi sAdhavaH kSetrapratyupekSaNArtha gatA eva, tatazca tadAlo-18 canenAgamiSyAma iti // | puvaddiDhe icchai ahava bhaNijjA havaMtu evaiyA / tattha na kappai vAso asaMI khettANa'NunnAo // 154 // | yadA tvasau pUrvadRSTAnevecchati yaiH prAga mAsakalpaH kRta AsIt , svabhAveneAluH sa dRSTapratyayAnicchati, nAnyAn , tatra na kalpate vaasH| athavA bhaNedasau-etAvanta evAtra tiSThantu, tatra 'na kalpate vAsa' na yujyate'vasthAnaM, yataH sAdhavaH kadAcitstokAH kadAcidbahavo bhavanti / athAnyAni kSetrANi na santi tadA 'asati kSetrANAmanyeSAmabhAve 'aNunnAutti A TORS
Page #141
--------------------------------------------------------------------------
________________ tasyAmeva vasatAvanujJAto vaasH| zeSakSetrAbhAve sati tatra ca niyataparimitAyAM vasatau yadi prAghUrNakA Agacchanti tataH * ko vidhirityata Aha sakkAro sammANo bhikkhaggahaNaM ca hoha pAhuNae / jai jANau vasai tahiM sAhammiavacchalA''NAI // 15 // ___ 'satkAraH' vandanAbhyutthAnAdikaH 'sanmAnaH pAdaprakSAlanAdikaH 'bhikSAgrahaNaM' bhikSAnayanaM ca, etatprAghUrNake Agate sati kriyate / punazca tasya prAghUrNakasya vasatisvarUpaM kathyate yathA-parimitarevaiSA labdhA, nAnyasyAvakAzaH, tatazca tvayA'nyatra vasitavyam / 'yadi jANau vasai tahiti evamasAvukto jJo'pi san-yadi jAnannapi tatra vasati tataH ko doSo'ta Aha'sAhammiavacchalA''NAI' sAdharmikavAtsalyaM na kRtaM bhavati, yato'sau sayyAtaro ruSTastAnapi nirdhATayati, AjJAbhaGgazca kRtaH-AjJAlopazcaivaM kRto bhavati sUtrasya, AdizabdAttadravyAnyadravyavyacchedaH / idAnIM te kSetrapratyupekSakA AcAryasamIpamAgacchantaH kiM kurvantItyata Ahajai tinni sagamaNaM esu na esuttidosuvi a dosA |annnnphenngunntaa niyayAvAso'hamA gurunno||156 // __ yadi te kSetrapratyupekSakAstraya eva tataH sarva eva gamanaM kurvanti, atha sapta paJca vA tataH saGghATakamekaM muktvA brajanti / dU'esu na esutti zayyAtareNa pRSTAH santaste naivaM vadanti-eSyAmo na vA eSyAma iti, yata evaM bhaNane doSaH, kiM kAraNaM ?, yadaivaM bhaNanti yaduta AgamiSyAmaH, tatazca zobhanatare kSetre labdhe sati nAgacchanti tatazcAnRtadoSaH, atha bhaNanti-nAgami
Page #142
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH SyAmaH, tatazca kadAcidanyatkSetraM na parizuddhyati tatazca punastatrAgacchatAM dosso'nRtjnitH| 'aNNapaheNaM'ti te hi kSetrapratyupekSakA| saMkIrNe gurusamIpamAgacchanto'nyena mArgeNAgacchanti, kadAcitsa zobhanataro bhavet , 'aguNaMta'tti sUtrapauruSImakurvantaH prayAnti, vidhiH mA bhUnnityavAso guroriti, kiM kAraNaM?, yatasteSAM vizrabdhamAgacchatAM mAsakalpo'dhiko bhavati, tatazca nityavAso guroritini . 155. * gaMtUNa gurusamIvaM AloettA kaheMti khettaguNA / na ya sesakahaNa mA hoja saMkhaDaM ratti sAheti // 157 // | AcAryAyA | gatvA gurusamIpaM AlocayitvA IryApathikAticAraM kathayantyAcAryAya kssetrgunnaan| 'na ya sesakahaNati na ca zeSasAdhubhyaH | na ca zapasAdhunyA locanA kSetraguNAn kathayanti / kiM kAraNam ?-'mA hojja saMkhaDa' mA bhavet svakSetrapakSapAtajanitA rATiriti, tasmAt ritti sAhe- ni. 157ti'tti rAtrau militAnAM sarveSAM sAdhUnAM kSetraguNAn kathayanti / te ca gatvA etatkathayanti 159 paDhamAeN natthi paDhamA tattha u ghayakhIrakUradahilaMbho / biiyAe bii taiyAe dovi tesiM ca dhuvalaMbho // 158 // ohAsiadhuvalaMbho pAuggANaM cautthie niymaa| iharAvi jahicchAe tikAlajogaM ca savesiM // 159 // / 'prathamAyAM' pUrvasyAM dizi nAsti mathamA-nAsti sUtrapauruSItyarthaH, kintu tatra ghRtakSIrakUradadhilAbho'sti, anye tvanyasyAM dizi kathayanti, dvitIyAyAM dizi nAsti dvitIyA-nAstyarthapauruSI, yatastatra dvitIyAyAM pauruSyAmeva bhojanaM, ghRtAdivastu // 70 // labhyata eva, tatiAe dovitti tRtIyAyAM dizi dve api sUtrArthapauruSyau vidyete 'tesiM ca dhuva laMbho'tti teSAM ghRtAdInAM nizcitaM laabhH||'obhaasiadhuvlNbho'tti prArthitasya dhruvo lAbhaH, keSAM ?-prAyogyAnAM ghRtAdInAm 'cautthIe' caturthyAM dizi
Page #143
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'niyamAt' avazyaM 'iharAvitti aprArthite'pi yadRcchayA trikAlayogya prAtamadhyAhnasAyAleSu trikAlamapi 'sabesi'ti 'sarveSAM / bAlAdInAM yogyaM prApyata iti / evaM taiH sarvaiH kSetrapratyupekSakairAkhyAte satyAcAryaH kiM karotItyAha- . mayagahaNaM Ayariokattha vayAmo tti tattha oyriaa|khubhiaa bhaNaMti paDhamaMtaM ciaaNuogatattillA 160 'matagrahaNaM' abhiprAyagrahaNaM AcAryaH ziSyANAM karoti, yaduta bho AyuSmantaH! tatva jAmaH?-kayA dizA gacchAmaH? tatraivamAmantrite ziSyagaNe AcAryeNa 'tatra audarikA' udarabharaNaikacittAH 'kSubhitAH' AkulA bhaNanti-yaduta 'paDhamati prathamAM dizaM vrajAmaH, yatra prathamapauruSyAM bhujyate, 'taM ciya'tti tAmeva dizaM 'aNuogatattillA' vyAkhyAnArthina icchanti, yataste sUtragrahaNanirapekSAH kevalamarthagrahaNArthinaH, te cArthagrahaNaprapaJco dvitIyAyAM pauruSyAM bhavatItyatastAmevecchantIti // biiyaM suttaggAhI ubhayaggAhI a taiyayaM khettaM / Ayario a cautthaM so upamANaM havai tattha // 161 // dvitIyAM ca dizaM sUtragrAhiNa icchanti, yataH prathamapauruSyAmeva svAdhyAyo bhavati, sa ca teSAmasti, 'ubhayagrAhiNazca' sUtrArthagrAhiNastRtIyaM kSetramicchanti, AcAryastu caturtha kSetramicchanti, yatastatra caturthyAmapi pauruSyAM prAghUrNakAdeH prAyogya labhyata iti, sa eva pramANaM' AcArya eva sarveSAM pramANaM bhavati 'tatthe ti tatra ziSyagaNamadhye, kiM punaH kAraNaM AcAryAzcaturthameva kSetramicchanti ?, ata Aha mohumbhavo u balie dubaladeho na sAhae joe / to majjhabalA sAhU duTTha'sseNettha diluto // 162 // prathamadvitIyayoH kSetrayoH pracurabhaktapAnakebhyaH sakAzAdbalavAn bhavati, balinazca mohodbhavo bhavati-kAmodbhavo
Page #144
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 71 // kAlaM bhavatItyarthaH / Aha-evaM tarhi yatra bhikSA na labhyate tatra prayAntu, ucyate, 'durbaladeha' kRzazarIro na sAdhayati-nArAdhayati hai AcAyaNa |'yogAn vyApArAn yatastato madhyamabalAH sAdhava iSyante / duSTAzvena cAtra dRSTAntaH, duSTAzvo-gardabha ucyate, sa yathA gacchapRcchapracurabhakSaNAddarpiSTaH san kumbhakArAropitabhANDakAni bhanakti darpotsekAdutplutya, punastenaiva kumbhakAreNa niruddhAhAraH sannati naM ni.160 durbalatvAtpraskhalitaH san bhanakti, sa eva ca gardabho madhyamAhArakriyayA samyag bhANDAni vahati, evaM sAdhavo'pi saMyama glAnabalakriyAM madhyamabalA vahanti / | paNapaNNagassa hANI AreNaM jeNa teNa vA dharai / jai taruNA nIrogA vacaMti cautthagaM tAhe // 163 // ni. 165 atha tasmin gacche paJcapaJcAzadvarSadezIyAH triMzadvarSAH catvAriMzadvarSA vA bhavanti, tato gamyate caturtha kSetraM, yataste yena kenacidriyante-yApayanti (pyante) / tathA yadi ca taruNA 'nIrogAH' zaktAM bhavanti tatazcaturthameva kSetraM vrajanti / aha puNa juNNA therA rogavimukkA ya asahuNo trunnaa| te aNukUlaM khettaM pesaMti na yAvi khaggUDe // 164 // | / atha punarjUrNA (jIrNAH) sthavirA bhavanti rogeNa ca-jvarAdinA muktamAtrAstaruNAH, nAdyApi yeSAM sAmyaM bhavati zarIrasya, tatastAnanukUla kSetra preSayantyAcAryAH / 'na yAvi khaggUDe 'tti 'khaggUDA' alasA nirddharmaprAyAstAna preSayanti / kiyatA| |punaH kAlena vRddhAdaya ApyAyyante ?, ucyate, paJcamAtrairdivasaH, yata uktaM vaidyake___ egapaNaaddhamAsaM saTThI suNamaNuyagoNahatthINaM / rAidieNa u balaM paNagaM to eka do tini // 165 // // 1 // ekena rAtrindivena zuno balaM bhavati, paJcabhirdinarmanujasya balaM bhavati, arddhamAsena balIvardasya, SaSTibhirdinairhastino balaM
Page #145
--------------------------------------------------------------------------
________________ BREARCHANAKARE bhavati, evametadyathAsaGgya yojanIyam / 'paNagaM to eka do tiNNi' evamasau tasmin kSetre paJcakamekaM dhAryate, atha tathA'pi balaM na gRhNAti dvau paJcako dhAryate, trIn vA paJcakAn dhAryate, punarAnIyata iti / evaM te AlocitaziSyagaNA AcAryAH zayyAtaramApRcchaya kSetrAntaraM saMkrAmanti / atha na pRcchanti tato doSa upajAyate / etadevAhasAgariapucchagamaNaM bAhirA miccha cheya kynaasii|gihi sAhU abhidhAraNa teNagasaMkAi jaM ca'NaM // 166 // ___ 'sAgArika' zayyAtaraM anApRcchaca yadi gamanaM kriyate tato 'bAhira'tti bAhyA lokadharmasyaite bhikSavaH ityevaM vakti zayyAtaraH, ye ca dharma lokadharma na jAnanti dRSTaM te kathamadRSTaM jAnanti ? ityataH 'micchatti mithyAtvaM pratipadyate, 'cheda'tti | apacchedo vasatidAnasya, punaste'nye vA vasatiM na labhante, 'kataNAsi'tti akRtajJA hyete pravrajitA ityevaM manyate, gihira sAdhU abhidhAraNa'tti gRhI kazcicchrAvakastamAcAryamabhidhArya-saMcintyAyAtaH pravrajyArtha, tenApyAgatya zayyAtaraH pRSTaHkAcAryaH 1, so'pi ruSTaH sannAha-yaH kathayitvA brajati sa jJAyate, taM tu ko jAnAti ?, tamAkarNya sa zrAvakaH kadAciddarzanamapyujjhati, lokajJAnamapyeSAM nAsti kutaH paralokajJAnamiti?, kadAcitsAdhuH kazcittamAcArya abhidhArya-manasi kRtvA upasaMpadAdAnArthamAyAti, so'pi zayyAtaraM pRcchati, zayyAtaro'pyAha-na jAne kva gata iti, tataH sa sAdhuH anAcAravAnAcArya iti vicintyAnyatra gataH, so'pi nirjarAyA AcAryo'nAbhAgI jAta iti / teNaga'tti kadAcittadgRhaM kenacittasmiThAnneva divase muSTaM bhavettata evaMvidhA buddhirbhavet-yaduta stenAste ityevaM zaGkAM karoti, AdizabdAdyoSit kena kecitsaha gatA
Page #146
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH tato gRhAt te'pyanAkhyAya gatAH tatazca zaGkopajAyate, 'jaM caNNaM ti yaccAnyat zaGkAdi jAtaM pattanagataM tatsarvamupa- zayyAtarAjAyata iti gacchadbhizca zayyAtara aapRcchniiyH|| sa ca vidhinA, yato'vidhinA pRcchata ete doSAH pRcchAdi avihIpucchA uggAhieNa sijjAtarI u roejjA / sAgAriyassa saMkA kalahe ya saejiA khise // 167 // 18 ni. 166. avidhipRcchA iyaM vartate, yaduta-'uggAhitena' utkSiptena upakaraNena pRcchati, tatra 'sejjAtarI u roejjA' tenAkasmikena gamanena zayyAtaryo rodanaM kuryuH, tatazca 'sAgArikasya' zayyAtarasya zaGkopajAyate, kalahe ca sati 'saijiAe' saha sakhikriyayA 'khiMsa'tti yathA na zobhanA tvaM yena tvayA tatra kAle bhikSorgacchato ruditaM, kiM ca-te sa pitA bhavati? yena rodiSIti / athAnAgatameva kathayanti-amukadivase gamiSyAmaH, tatrApyete doSAHhariaccheyaNa chappaiya ghacaNaM kicaNaM ca pottANaM / chaNNeyaraM ca pagayaM icchamaNicche ya dosA u||168|| taddhi zayyAtarakuTumba sAdhavo yAsyantIti vimuktazeSavyApAraM sat gRha eva tiSThati, kRSyAdipratijAgaraNaM na karoti, tatazca kSaNikaM sat svagRhajAtaharitacchedaM karoti / tathA nirvyApAratvAdeva ca tA raNDAH SaTpadInAM parasparanirUpaNenopamarda kurvanti / 'kiccaNaM ca pottANaM ti tatra divase kSaNikA vimuktakRSilavanavyApArA vastrANi zodhayanti / 'chaNNeyaraM ca pagayaM' prAkRtaM-bhojanaM channaM kurvanti, apragaTamityarthaH, 'itaraM vatti prakaTameva bhojanaM saMyatArtha kurvanti, tatra cecchatAma-13 nicchatAM ca doSA bhavanti, kathaM ?, yadi tabhojanaM gRhNanti tatastadakalpanIyam , atha na gRhNanti tato roSabhAvaM kadAcipratipadyate / ete doSA anAgatakathane, tatazca kaH pRcchAvidhirityAha **AICAISRISICOA G
Page #147
--------------------------------------------------------------------------
________________ jahaA ceva u khettaM gayA u paDilehagA tao pAe / sAgAriyassa bhAvaM taNueMti gurU imehiM tu // 19 // ___yadaiva kSetraM gatAH pratyupekSakAH 'tato pAe'tti tataHprabhRti 'sAgArikasya' zayyAtarasya 'bhAva' snehapratibandhaM tanUkurvanti, ke ?- guravaH 'ebhiH'vakSyamANairgAthAdvayopanyastairvacanairiti uccha voliMti vaiM tuMbIo jAyaputtabhaMDA ya / vasabhA jAyatthAmA gAmA pavAyacikkhallA // 17 // / appodaMgA ya maggA vasuhAvi a pakkamaTTiA jAyA / aNNakaMtA paMthA sAhaNaM vihari kAlo // 171 // etadgAthAdvayaM zRNvataH zayyAtarasya paThanti, tataH so'pi zrutvA bhaNati-kiM yUyaM gamanotsukAH 1, AcAryo'pyAhasamaNANaM sauNANaM bhamarakulANaM ca goulANaM ca / aniyAo vasahIo sAraiyANaM ca mehANaM // 172 // sugamA // tatazcaitAM gAthAM paThitvA idamAcaranti| AvassagakayaniyamA kallaM gacchAma to u aayriaa|sprijnnN sAgAria vAhiri diti aNusihi 173 ___ 'AvazyakakRtaniyamAH kRtapratikramaNA ityarthaH, vikAlavelAyAM kRtAvazyakA idaM bhaNanti-yaduta kallaM gacchAmaH / punazca |tata AcAryaH saparijanaM 'sAgArika' zayyAtaraM AhUya 'anuzAstiM dadati' dharmakathAM kurvntiityrthH| 1 ikSavo vyukAmanti vRti-tumbyo jAtaputrabhANDAzca / vRSabhA jAtasthAmAnaH prAmAH pravAtakardamAH 170 // 2 alpodakAca mArgA vasudhA'pi ca pakkamRttikA jAtA / anyAkAntAH panthAnaH sAdhUnAM vihA~ (yogyaH) kAlaH // 17 // 3 zramaNAnAM zakunAnAM bhramarakulAnAM ca gokulAnAM ca / aniyatA basatayaH zAradikAnAM ca meghAnAm // 172 //
Page #148
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchatAM zayyAtara bodhanaM |ni.169| 174 vihArarItiH ni. 175 zrIogha- pavaja sAvao vA dasaNa bhaddo jahaNNaya vasahiM / jogaMmi vaTTamANe amugaM velaM gamissAmo // 174 // niyuktiH al so'pi sAgAriko dharmakathAM zrutvA evaMvidho bhavati-pravrajyAM pratipadyate zrAvako vA bhavati darzanadharo vA bhavati droNIyA bhadrako vA bhavati, sarvathA jaghanyato vasatimAtramavazyaM dadAti / punazca dharmakathAM kRtvA''cAryA evaM bruvate-yaduta 'yoge vRttiH vartamAne' yo'sau yogo gamanAya mAM prerayati tasmin vartamAne-bhavati sati amukavelAyAM gamiSyAma iti / idAnIM te vikAlavelAyAM kathayitvA pratyuSasi vrajanti, kiM kRtvetyata Aha tadubhaya suttaM paDilehaNA ya uggayamaNuggae vAvi / paDichAhigaraNateNe naDhe kharagUDa saMgAro // 17 // | 'tadubhayaM' sUtrapauruSImarthapauruSI ca kRtvA brajanti, 'suttati sUtrapauruSI vA kRtvA vrajanti, atha dUrataraM kSetraM bhavati tataH pAdonaprahara eva pAtrapratilekhanAmakRtvA vrajanti, 'uggaya'tti udgatamAtra eva vA sUrye gacchanti, 'aNuggaya'tti anudgate vA sUrye rAtrAveva gacchanti, 'paDicchati te sAdhavastasmAdvinirgatAH parasparaM pratIkSante, 'adhikaraNa'tti atha te sAdhavo na pratIkSante tato mArgamajAnAnAH parasparataH pUtkurvanti, tena ca pUtkRtena loko vibudhyate, tatazcAdhikaraNaM bhavati, 'teNa'tti rAstenakA vA vibuddhAH santo moSaNArtha pazcAdvajanti 'nahatti kadAcitkazcinnazyati, tatazca pradoSa eva saGgAraH kriyate, amu#katra vizramaNaM kariSyAmaH amukatra bhikSAmamukatra vasatimiti, tatazca rAtrI gacchadbhiH saGketaH kriyate / 'khaggUDe tti kazcit kharagUDaprAyo bhavati, sa idaM brUte-yaduta sAdhUnAM rAtrau na yujyata evaM gantuM, punaH sa Aste, tatazca 'saMgAro'tti saGketaM khaga-1
Page #149
--------------------------------------------------------------------------
________________ DAya prayacchanti, yaduta tvayA'mukatra deze Agantavyamiti / idAnImasyA eva gAthAyA bhASyakRt kAMzcidavayavAn vyAkhyA nayati, taMtra prathamAvayavaM vyAkhyAnayannAha - paDile cia beTiyAu kAUNa porisi kariMti / carimA uggAheuM socA majjhaNhi vaccati // 79 // (bhA0 ) I te hi sAdhavaH prabhAtamAtra eva pratilekhayitvA upadhikAM punazca veNTalikAM kurvanti-saMvarttayantItyarthaH, tatazcAnikSiptopadhaya eva 'porisiM kareMti" sUtrapauruSIM kurvanti, "carimA uggAheu' tti carimavelAyAM pAdonapauruSyAM pAtrakANi undrAhya - saMyantra - yitvA punazcAnikSitaireva pAtrakaiH 'socca'tti zrutvA arthapauruSIM kRtvetyarthaH, tato madhyAhne vrajantIti / te ca zobhana evA - hi vrajantIti / ata evAha . tihikaraNaMmi pasatthe nakkhatte ahivaissa aNukUle / ghettuNa niMti vasabhA akkhe sauNe parikkhatA ||80||(bhA0) 'tithau ' prazastAyAM 'karaNe' ca bavAdike prazaste nakSatre vA 'adhipateH' AcAryasya anukUle sati gRhItvA akSAn prAg vRSabhA nirgacchanti, kiM kurvANA ata Aha- 'sauNe parikkhaMtA' 'zakunAn' prazastAn parIkSamANAH santoM vRSabhA nirgaccha - | ntIti pazcAdAcAryAH / kiM punaH kAraNaM pazcAdAcAryA nirgacchanti ?, tatra kAraNamAha vAsarasa ya AgamaNe avasauNe paTTiA nivattaMti / obhAvaNA pavayaNe AyariA maggao tamhA // 81 // ( bhA0 ) varSaNaM varSastasyAgamanaM kadAcidbhavati, apazakune vA dRSTe prasthitA api nivarttante vRSabhAH, yadi punarAcAryA eva prAg nirgacchanti tato'pazakunadarzane vRSTau ca nivarttamAnasya sataH kiM bhavati ?, ata Aha-'ohAvaNA pavayaNe' pravacane hIlanA
Page #150
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha- bhavati, yaduta-yadapi jyotiSikANAM vijJAnaM tadapyeteSAM nAstIti, 'AyariyA maggao'tti ata AcAryA 'mArgataH' pRSThato dU vihArarIniyuktiH nirgacchantIti / gacchadbhizca zakunA apazakunA vA nirUpaNIyAH, tatrApazakunaM pratipAdayannAha |tiH droNIyA bhA. vRttiH jamahala kucele abbhaMgiellae sANa khujavaDabhe yA / ee uappasatthA havaMti khittAu niMtANaM // 82 // (bhA0) nArI pIvaraganbhA vaDukumArI ya kaTThabhAro a| kAsAyavattha kuccaMdharA ya kajaM na sAheti // 83 // (bhA0) // 74 // ___ malinaH zarIrakarpaTaiH kucelo-jIrNakarpaTaH 'abbhaMgiellayatti snehAbhyaktazarIraH zvA yadi vAmapArthAddakSiNapArzva prayAti kuno-vakraH vaDabho-vAmanaH, ete'prazastAH-'pIvaragarbhA' AsannaprasavakAlA / zeSaM sugamam[cakkayaraMmi bhamADo bhukkhAmAro ya paMDuraMgami / taccanni ruhirapaDaNaM boDiyamasie dhuvaM maraNaM] [cakradhare bhramaNaM kSudhA maraNaM ca pANDurAMge / taccannike rudhirapAtaM boTike'zite dhruvaM maraNaM] jaMbU a cAsamaUre bhAraddAe taheva naule a|dsnnmev pasatthaM payAhiNe savasaMpattI // 84 // (bhA0) sugamA / naMdI tUraM puNNassa daMsaNaM saMkhapaDahasado ya |bhiNgaarchttcaamr dhayappaMDAgA pasatthAI // 85 // (bhA0) // 74 // sugamam , navaraM-pUrNakalazadarzanaM, dhvaja eva patAkA dhvajapatAkA / . samaNaM saMjaya daMtaM sumaNaM moyagA dahiM / mINaM ghaMTaM paDAgaM ca siddhamatthaM viAgare // 86 // (bhA0)
Page #151
--------------------------------------------------------------------------
________________ ASSESSORSAAAAAK 'zramaNaH' liGgamAtradhArI 'saMyataH' samyak saMyamAnuSThAne yataH yatnaparaH 'dAntaH' indriyanoindriyaiH 'sumanasaH' puSpANi, zeSa sugamam / gacchaMzcAsausejjAtare'NubhAsai Ayario sesagA cilimiliie| aMtogiNhantuvahiM sAraviapaDissayA puci ||87||(bhaa0) ___ vrajanasamaye zayyAtarAnanubhASate-bajAma ityevamAdi aacaaryH| 'sesagA cilimilIe aMto' zeSAH sAdhavaH 'cilimiliNyAH' javanikAyA 'antaH' abhyantare, kim ?-upadhiM 'gRhNanti' saMyantrayantItyarthaH / 'sAraviapaDissayA puditi kiMviziSTAH santaste sAdhava upadhiM gRhNanti -samArjitaH-upaliptaH pratizrayo yaiste saMmArjitapratizrayAH 'purvi prAgeva, prathamamevetyarthaH / idAnIM kaH kiyadupakaraNaM gRhNAtItyAha bAlAI uvagaraNaM jAvaiyaM tarati tattiraMgiNhe / jahaNNeNa jahAjAyaM sesaM taruNA viriMciMti ||8||(bhaa0)aar bAlAdayaH, AdizabdAdvRddhA gRhyante, te hyupakaraNaM yAvanmAnaM 'taranti' zaknuvanti tAvanmAtraM gRhNanti, taizca bAlAdibhiH 'jaghanyena' jaghanyataH 'jahAjArya'ti rajoharaNaM colapaTTakazca, etadazaknuvadbhirapi grAhya, zeSaM upagaraNaM taruNAH AbhigrahikAH 'virizcanti' vibhajanti bAlAdisatkam / yadA tu punarAbhigrahikA na santi tadA Ayariovahi bAlAiyANa giNhaMti sNghynnjuttaa| dosotti uNNisaMdhArae ya gahaNekapAseNaM ||89||(bhaa0) ___ AcAryopadhi 'bAlAiyANaM ti bAlAdInAM ca saMbandhinamupachi gRhNanti, ke ?-'saMghayaNajuttA' ye'nye zeSA anAbhigrahikAH |saMhananopetAste gRhNanti, kathaM punargRhanti te upadhiM?-'do suttiutti dvau sautriko kalpau eka aurNikaH kalpaH saMstArakazca ALIISAIASHARARAHIAASHX
Page #152
--------------------------------------------------------------------------
________________ |vihArarItiH bhA. 87-90 zrIogha- zabdAduttarapaTTakazca, eSAM grahaNaM 'ekkapAseNaM'ti grahaNaM ekasmin pArzve-ekatra skandhe grahaNaM karoti, dvitIye tu 'pArthe| niyuktiH skandhe pAtrakANi gRhNanti, AtmIyAM tUpadhiM viNTalikAM kRtvA yatra skandhe upadhiH kRtastayaiva dizA kakSAyAM karoti / droNIyA idAnIM 'adhikaraNateNe'tti amumavayavaM vyAkhyAnayannAhavRttiH | AujjovaNa vaNie agaNi kuTuMbI kukamma kammarie / teNe mAlAgAre ubhAmaga paMthie jaMte // 90(bhA0) // 75 // | te hi yadi sazabdaM brajanti tatazca loko vibudhyate, vibuddhazca san 'AujjovaNa tti apkAyayantrANi 'yotrijyante' vaha* nAya sajjIkriyante / athavA 'Autti apkAyAya yoSito vibuddhA vrajanti 'jovaNaM'ti dhAnyaprakaraH tadartha loMko yAti, prakaro-mardanaM dhAnyasya, lATaviSaye 'jovaNaM dhaNNapairaNaM bhaNNai', vaNiya"tti vaNijo-vAlaJjakAvibhAtamiti kRtvA vrjnti| |'agaNitti lohakArazAlAdiSu agniH prajvAlyate 'kuTuMbitti kuTumbinaH svakarmaNi laganti 'kukammatti kutsitaM karma yeSAM te kukarmANaH mAtsyikAdayaH kutsitA mArAH kumArAH-saukarikAH, eSAM bodho bhavati rAtrau pUtkArayatAM, 'teNe'tti stenakAnAM ca, 'mAlAkAra'tti mAlikA vibudhyante 'ubbhAmagatti pAradArikA vibudhyante 'paMthie'tti pathikA vibudhyante jaMtetti yAntrikAH vibuddhAH santo yantrANi vAhayanti cAkrikAdayaH / tatra yaduktaM prAk "nahe khaggUDasiMgAroM" tatredamukta niyu|ktikRtA saGgArakaraNamAtram, iha punaH sa eva niyuktikAraH sa saGgAraH kayA yatanayA kattevya: / kasyAM ca bailAyA ka tavyaH? ityetadAhatAsaMgAra bIya vasahI tahae saNI ustha sahimmI / paMcamagami avasahI chadre ThINaTTiI hoti / / 1761 // HULUSLASTEGASUS SISUSTA 75 //
Page #153
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'saMgArati saGketo'bhidhIyateM, sadvidhirvaktavyaH, 'bitia vasahi'tti dvitIyeM dvAre vasatiH kartavyA, pUrvapratyupekSitA tasyA vyAghAte vA vasatergrahaNavidhirvaktavyaH, 'tatie saNitti tRtIye dvAre sajJI zrAvako vaktavyaH, cauttha sAhammitti caturthe dvAre sAdharmikA vaktavyAH, "paMcamagaMmi a vasahi'tti paJcame dvAre vasatirvaktavyA-'vicchiNNA khuDDuliA' ityevamAdi, chaThe ThA-| NaDio hoti' SaSThedvAre sthAnasthito bhavati / dvAragAtheyam / idAnIM niyuktikRtopanyastaM saGgAradvayaM bhASyakRd vyAkhyAnayannAhaAose saMgAro amuI velAe~ niggae ThANaM / amugattha vasahibhikkhaM bIo khgguuddsNgaaro||91 ||(bhaa0) | - 'Aosetti pradoSe 'saMgAroM tti saGketaH AcAryeNa karttavyaH, katham ?-'amuI velAe'tti amukayA velayA yAsyAmaH, punazca 'niggae ThANaM amugattha' nirgatAnAM satAm amukatra sthAna-vizrAmasaMsthAnaM kariSyAmaH, 'vasahi'tti amukatra vasatirbhaviSyati-vAsako bhaviSyatItyarthaH, 'bhikkha'tti amukatra grAme bhikSATanaM karttavyam , ekastAvadayaM 'saGgAraH' saGketaH / / "bitio khaggUDasaMgAroM'tti dvitIyaH saGketaH khaggUDasya dIyate / sa caivamAha ratiM na ceva kappai nIyaduvAre virAhaNA duvihA / paNNavaNa bahutaraguNe aNiccha bIu uvahIvA ||92||(bhaa0) SI 'rattiM na ceva kappati ti rAtrau sAdhUnAM gamanaM na kalpayati, dvividhavirAdhanAsaMbhavAt , yata ukta divApi tAvat 'nIyaduvAre virAhaNA duviha'tti, divA'pi tAvadayaM doSaH,"nIyaduvAraM tamasa, kohaga parivajae" [nIcadvAra tAmasaM koSThakaM parivarjayet ] itivacanAt , nIcadvAre dvividhA virAdhanA satamaskatvAd AstAM tAvadrAtrauM, eSa cadharmazraddhayA naM nirgcchti|
Page #154
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 76 // PRACUSAMAISSSSSS 'paNNavaNa bahutaraguNa'tti punazca tasya prajJApanA-prarUpaNA kriyate, tatra rAtrigamane bahavo guNA dRzyante, bAlavRddhAdayaH sukhena vihAragacchanti rAtrau, na tRSA bAdhyanta iti, 'aNicchatti atha tathA'pi necchati gamanam 'bitio vatti dvitIyastasya dIyate rItiH tadartha mucyata iti / 'uvahI vatti upadhistasya dIyate jIrNA, tadIyazca zobhano gRhyata iti, mA bhUttatpArce sthitamupadhiM ni. 176 stenakA Acchetsyanti / idAnImasAvekAkI yadi svapiti tato doSaH pramAdajanitastatazcopadhirupahanyate, upahatazcAkalpyo bhA91-93 bhavati, etadevAhasuvaNe vIsuvaghAto paDibajjhaMto a jo u na milejaa|jggnn appaDibajjhaNa jaivi cireNaMna uvahamme 93 (bhA0) svApe 'vIsuM' ekAkino nidrAvaze sati, ko doSaH ?-'uvaghAu'tti tasyaikAkinaH suptasya upadhirupahanyate, sa hyekAkI | svapana pramAdavAn bhavati khyAdyabhiyogasaMbhavAt , tatazca nidrAvarza prAptasya upadhirupahanyate, ato'kalpanIyo bhavati parichApanIyazcAsau / gacche tu svapato'pi nopahanyate, kiM kAraNam ?, yatastatra kecitsUtrapauruSIM kurvanti, anye dvitIyaprahare'rthA-1 nucintanaM kurvanti, tRtIye tu prahare AcArya uttiSThati dhyAnAdyartha, caturthe tu prahare sarva eva bhikSava uttiSThanti, tatazca rAtrenaiMko'pi praharaH zUnyaH tato nopahanyate upadhiH, ekAkinastu jAgaraNaM nAstyata upaghAtaH / 'paDibajhaMte va jo u na mileja'tti pratibadhyamAno vA brajAdiSu kSIrayAcanecchayA pratibadhyamAno yo na milet tasyApyupahanyate upadhiH / kiM kAraNam ?,ta ekAkinaH paryaTanaM noktam ?, ekAkI ca paryaTan pramAdabhAg bhavati ato brajAdipratibandhe'pyupadhirupahanyate / yastu punajoMgarti tasmin divase'bhukto na vrajAdiSu pratibadhyate sa evaMvidhastasmin divase milannapi nopadhimupahanti / 'jaivi ci-18
Page #155
--------------------------------------------------------------------------
________________ reNaM'ti kiM bahunA?, jAgrannizi gokulAdiSu vA'pratibadhyamAno yadyapicireNa milati bahubhirdivasaistathA'pyupadhistasya nopahanyate, apramAdaparatvAttasyeti / idAnIM gacchasya gamanavidhi pratipAdayannAha purao majjhe taha maggao ya ThAyaMti khittapaDilehA / dAiMtuccArAI bhAvAsaNNAirakkhaTThA // 177 // . kSetrapratyupekSakA eSu vibhAgeSu bhavanti-kecana 'purataH' agrato gacchasya, kecana madhye gacchasya, te hi mArgAnabhijJAH 'mArgatazca' pRSThatazca tiSThanti kssetrprtyupeksskaaH| kimartha purata eva tiSThanti ?, 'dAiMtuccArAI' uccAraprazravaNasthAnAni darzayanti gacchasya, gacchasya bhAvAsaNNAdirakkhaTTatti bhAvAsaNNo-aNahiyAsao, tadrakSaNArtham , etaduktaM bhavati-uccArAdinA bAdhyamAnasya te mArgajJAH sthaNDilAni darzayanti / - Dahare bhikkhaggAme aMtaragAmaMmi ThAvae taruNe / uvagaraNagahaNa asahaja ThAvae jANagaM cegaM // 178 // ___ 'Dahare bhikkhaggAmetti yatra grAme vAsako'bhipretaH bhikSA ca aTitumabhipretA tasmin 'Dahare' kSullake grAme sati kiM karttavyamata Aha-'aMtaragAmaMmi' apAntarAla eva yo grAmastasmin bhikSArtha taruNAn sthApayet , 'uvagaraNagahaNaM ti tadIyamupakaraNamanye bhikSavo gRhNanti, 'asahU va ThAvae'tti atha te tatsthApitetarabhikSusatkamupakaraNaM grahItuM na zaknuvanti tato'sahiSNava eva tatrAntaragrAme bhikSArtha sthApyante 'jANagaM gaM'ti jJaM caikaM-mArgajhaM caikaM teSAM madhye sthApayet yena sukhenaivAgacchanti dUruTTia khuDulae nava bhaDa agaNI ya paMta paDiNIe / saMghADego dhuvakammio va suNNe navari rikkhA // 179 // athavA'sau vAsakabhikSArthamabhipreto grAmo dUre sthitaH syAd utthito vA-udvasitaH kSullako vA prAk saMpUrNo dRSTaH
Page #156
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha droNIyA vRttiH tartott // 77 // idAnImarddhamudasitamataH kSullakA, 'navaH' prAga yasmin sthAne dRSTastataH sthAnAdanyatra pradeze jAtaH 'bhaDatti maeNTIkrAnto hai vihArarIjAtaH 'agaNi'tti agninA vA idAnIM dagdhaH 'prAntaH' prAk zobhano dRSTa idAnI prAntIbhUto virUpo jAtaH 'paDiNIetti tiH ni. pratyanIkAkrAnta idAnI jAtaH, prAk pratilekhanAkAle pratyanIkastatra nAsIt idAnIM tu AyAtaH, pUrvapratilekhite grAme evaM- 177-180 vidhe jAte sati dUrotthitAdidoSAbhibhUte sati kiM karttavyaM ?-'saMghADa'tti tatra saGghATakaH sthApyate, pAzcAtyapravrajitamIlanArtham egovitti saGghATakAbhAve ekaH sthApyate sAdhuH 'dhuvakammio'tti dhruvakarmiko-lohakArAdistasya kathyate-yathA vayamanyatra grAme yAsyAmaH, tvayA pAzcAtyasAdhubhyaH kathanIya yathA'nena mArgeNAgantavyamiti, evaM tAvat vasati grAme esa8 vihI / 'suNNe navari rikkha'tti yadA tvasau zUnyo grAmastadA kiM karttavyaM ?-'navari rikkha'tti vartmani-anabhiprete tira cInaM rekhAdvayaM pAtyate, yena tu varmanA gatAstatra dIrghA rekhAM kurvanti / yadA tu punarebhiruktadoSairyukto na bhavati sa grAmadra stadA tatraiva yA vasatistasyAM pravizati / tatazca ye te bhikSArthamantarAlagrAme sthitA Asan teSAM madhye yadi vasatimArgajJo bhavati tatastasyAmeva vasatau Agacchanti, na kazcitpratipAlayati / etadevAhajANaMtaThieN tA eu vasahIe natthi koI paDiyarai / aNNAejANatesu vAvi saMghADa dhuvakammI // 10 // 'jANaMtahie' mArgAbhijJe sthite tasyAM vasatAvAgacchanti 'natthi koi paDiyarai'tti na kazcittAn pratipAlayati bahiHsthitaH, 'aNNAe'tti yadA tasyAH pUrvapratyupekSitAyA vasateyAghAtaH saMjAtaH kintvanyA, tasyAmanyasyAM vasatau jAtAyAM ajANatesu vAvi, athavA ye te bhikSAnimittaM sthitAH pazcAdAgamiSyanti teSu ajAnatsu 'saMghADadhuvakammitti vasati-11
Page #157
--------------------------------------------------------------------------
________________ parijJAnAthai saGghATako bahiH sthApyate, dhruvakarmako-lohakArastasya kathyate, yaduta-sAMdhava AgamiSyanti teSAmiyaM vasatidarzanIyA kathanIyA veti / idAnIM ye te bhikSArtha pazcAdrAmeM sthApitAstaiH kiM karttavyamata Aha jai abbhAse gamaNaM dUre gaMtuM dugAuyaM pese| tevi asaMtharamANA iMtI ahavA visajjaMti // 181 // __ yadi 'abhyAse' Asanne gacchastataste 'gamaNaM ti gacchasamIpameva gacchanti, dUre'tti atha dUre gacchastato 'gantuM dvigavyUtaM' gatvA krozadvayaM, kiM ?-'pese'tti ekaM zramaNaM gacchasamIpe preSayanti, 'tevi asaMtharamANA iti' 'te'pi' gacchagatAH sAdhavaH 'asaMstaramANAH' atRptAH santaH kiM kurvanti ?-'eMti' Agacchanti, va 1 yatra te sAdhavI bhikSayA gRhItayA tiSThanti, atha ca tRptAstatastaM sAdhuM visarjayanti, yaduta-paryAptamasmAkaM, yUyaM bhakSayitvA''gacchata / saMgAretti dAraM vyAkhyAtaM, tatpra-2 saGgAyAtaM ca vyAkhyAtam , idAnIM vasatidvAramucyate, tatpratipAdanAyedamAha- . paDhamabiyAe gamaNaM gahaNaM paDilehaNA paveso u / kAle saMghADego va'saMtharatANa taha ceva // 182 // _ 'paDhama'tti tasyAM ca vasatI 'gamana' prAptiH kadAcitprathamapauruSyAM bhavati kadAcicca 'vitiyAe'tti dvitIyapauruSyAM| 'gamanaM' prAptirityarthaH / 'gahaNaM ti daMDauMchayaNadorayacilimilINaM kRtvA grahaNaM vRSabhAH pravizanti / punazca 'paDilehaNA' tAM vasatiM pramArjayanti, 'paveso'tti tato gacchaH pravizati, 'kAle'tti kadAcidbhikSAkAla eva prAptAstatazca ko vidhiH 1, ata TU Aha-saGghATaka eko vasatiM pramArjayati, anye bhikSArthaM vrajanti / 'ego vatti yadA saGghATako na paryApyate tadA eko| gItArthI vasatipratyupekSaNArtha preSyate, yadA tu punareko'pi na paryApyate tadA kim ?-'asaMtharatANaM' aNughaTTatANaM atRpyantaH
Page #158
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrvapratyupekSitAmanvitAnA hi bhikSA mArgayanti tathA vAra bhASyakRt vyAkhyAnayanA zrIogha- sarva evATanti, yA tu vasatiH pUrvalabdhA tAM kathamanviSanti ?-'taha ceva'tti yathA bhikSAmanviSanti evaM vasatimapi sarve bihArarIniyuktiH pUrvapratyupekSitAmanviSanti, anviSya ca tatraiva pravizanti / yadA tu pUrvapratyupekSitAyA vasateAghAto jAta-II | tiH ni. droNIyA stadA'pi 'taha ceva'tti yathA hi bhikSA mArgayanti tathA vasatimapi, labdhAyAM ca tatraiva parasparaM hiNDantaH kathayanti, 'vasa-18||181-183 vRttiH hIe niaTTiaMba'ti / idAnIM "paDhamabiiyAe"tti idaM dvAra bhASyakRt vyAkhyAnayannAha bhA.94 // 78 // paDhamabitiyAeN gamaNaM bAhiM ThANaM ca cilimiNI dore / cittUNa iMti vasahA vasahiM paDilehiu~ puviN||14||(bhaa0) | prathamapauruSyAM 'gamana' prAptirbhavati tatra kSetre, kadAcidvitIyAyAM prAptistataH ko vidhirityata Aha-'bAhiM ThANaM ca' bahi-12 reva tAvadavasthAnaM kurvanti, sthitAzcottarakAlaM tatazcilimiNI-javanikAM davarikAMzca gRhItvA pravizanti vasatau vRSabhAH, da grahaNadvAraM vyAkhyAtam / kiM kartuM ?-'vasatiM pratyupekSituM' vasatipratyupekSaNArtha prAg vRSabhA gRhItacilimalinyupakaraNA hai| Agacchanti, 'paDilehaNa'tti dvAraM bhaNitaM / dAraM / evaM tAvatpUrvapratyupekSitAyAM vasatau vidhiH, yadA tu punaH pUrvapratyupekSitAyA vyAghAtastadAvAghAe aNNaM maggiUNa cilimiNipamajaNA vshe| pattANa bhikkhavelaM saMghADego pariNao vA // 183 / / pUrvapratyupekSitAyA vasateAghAte sati anyAM vasatiM mArgayitvA tataH kizcit 'cilimiNipamajaNA vasahe'tti tato vRSabhAzcilimilinyAdIni gRhItvA pramArjayanti / 'pattANa bhikkhavelaM' yadA tu punarbhikSAvelAyAmeva prAptAstadA kiM karttavyaM? VASARISARCASSAIG // 78 //
Page #159
--------------------------------------------------------------------------
________________ taM vaktiyataH, 'la saMkaligamA 'samudAna bhikSA" 184 // kAletti bhaNitaM, 'saMghADe'tti saGghATako vasatipratyupekSaNArtha preSyate, saMghADetti bhaNiaM, 'ego va' ti saGghATakAbhAve eko vA preSyate, kiMviziSTaH ?-'pariNataH' gItArthaH, egotti bhaNiaM, yadA tu punareko nAsti tadA kim ?| save vA hiMDatA vasahiM maggaMti jaha va samuyANaM / laddhe saMkalianiveaNaM tu tattheva u niyahe // 184 // | sarve vA hiNDantA eva vasatiM 'mArgayanti' anviSanti, kathaM ?-'jaha va samudANaM' yathA 'samudAna' bhikSA 'prArthayanti' nirUpayanti evaM vasatimapi anviSanti, 'taha ceva'tti avayavo bhaNitaH, 'laddhe saMkalianiveaNaM tu' bhikSAmaTadilabdhAyAM 8 vasatau saMkalikayA nivedanaM-yo yathA yaM pazyati sa tathA taM vakti-yaduta iha vasatirlabdhA iha nivartanIyaM, tasmAttasyA| meva ca vasatau nivarttate / tatra ca praveze ko vidhiH_eko gharei bhANaM eko doNhavi pavesae uvahiM / sabo uvei gaccho sabAlavuDhAulo tAhe // 185 // / eko 'dhArayati' saMghaTTayati 'bhAjana' pAtrakam 'ekaH' anyastasya dvitIyaH bahirvyavasthitaH gacchAt sakAzAd bhikSAmaTayAM muktAmupadhi dvayorapIti AtmanaH saMbandhinI tasya ca pAtrakasaMghaTTayituH saMbandhinImupadhiM pravezayati, tata uttarakAlaM gaccha 'sapaiti' pravizati sabAlavRddhatvAdAkulaH 'tadA' tasmin kAle / dAraM / coyagapucchA dosA maMDalibaMdhami hoi AgamaNaM / saMjamaAyavirAhaNa viyAlagahaNe ya je dosA // 186 // codakasya pRcchA codakapRcchA-codaka evamAha-yaduta bAbata eva bhuktvA pravezaH kriyate, kiM kAraNam !, upadhimAnayataH kSudhAtasya tRSitasya ca IryApathamazodhayataH saMyamavirAdhanA upadhibhArAkAntasya kaNTakAdInanirUpayata AtmavirA
Page #160
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha niyuktiH droNIyA vRttiH ni.185abhuktA praveza 186-188 // 79 // USSISSAUSAHA sAdhanA, tatazca bahireva bhuktvA vikAle pravizantu, AcAryastvAha-bahirbhuko doSAH, kathaM ?-maNDalikandhe sati Agamana bhavati sAgArikANAM, tatra ca saMyamAtmabirAdhanA bhavati 'kviAlamahaNe ti vikAlavelAyAM ca vasatigrahaNe ye doSA bhavanti te vakSyante / dvAragAtheyaM / codakapRccheti vyAkhyAnayanAha| aibhAreNa u irina sohae kaMTagAi AyAe / masahia bosiribhA aiMtu evaM jaDhA dosA // 187 // | codaka evamAha yaduta gacchasamIpAduparSi pravezayan tadatibhAreNa bubhukSayA ca pIDitaH sannIyApathikAM na zodhayati yato'taH saMyamavirAdhanA bhavati, tathA kaNTakAdIni ca na pazyati bubhukSitatvAdeva yato'ta AtmavirAdhanA bhavati, tasmAd bhattar3hiya'tti bahireva bhuktAH santaH, tathA 'vosiriyatti uccAraprazravaNaM kRtvA tataH 'aiMtu'tti pravizantu, va-vasatau, evaM jaDhA dosa'tti evaM kriyamANe dopA:-AtmavirAdhanAdayaH parityaktA bhavanti / evamukte satyAhAcAryaHAyariavayaNa dosA duvihA niyamA u saMjamAyAe / vaccaha na tujjha sAmI asaMkhaDa maMDalIe vA // 188 // | AcAryasya vacanaM AcAryavacanaM, kiM tadityAha-'dosA' bAhyato bhuJjatAM dopA bhavanti dvividhAH 'niyamAd' avazyatayA, 'saMjama'tti saMyamavirAdhanAdoSaH 'AyAe'tti AtmavirAdhanAdoSaH / tatra saMyamavirAdhanAdoSa evaM bhavati-tatra ca bhojanasthAne sAgArikA yadi bahavastiSThanti tataste sAdhavo bhikSAmahitvA gatAH santo yadyevaM bhaNanti-yaduta vaccaha-he sAgArikA gacchatAsmAtsthAnAt , tatazcaivamucyamAne saMyamavirAdhanA bhavati / AtmavirAdhanA caivaM bhavati-yadA te sAgArikA ucya * // 79 //
Page #161
--------------------------------------------------------------------------
________________ mAnA na gacchanti, kintvevaM bhaNanti - 'na tujjha sAmI' nAsya pradezasya bhavantaH svAminaH, tatazca asaMkhaDaM bhavati / 'maMDalIpa vatti atha maNDalyAM jAtAyAM satyAm - kohala AgamaNaM saMkhobheNaM akaMThagamaNAI / te caiva saMkhaDAI vasahiM va na daMti jaM vanaM // 189 // maNDalikAyAM jAtAyAM kautukena sAgArikA AgamanaM kurvanti, tatazca 'saMkhobheNaM' ti saMkSobheNa teSAM pravrajitAnAM akaNThagamaNAdi-kaNThena bhaktakavalo nopakrAmati, 'te ceva saMkhaDAI'ti ta eva vA saMkhaDAdayo doSA bhavanti 'vasahiM va Na deMti' evaM ca sAgArikA ruSTAH santo vasatiM na prayacchanti, tatra grAme 'jaM va'NNaM'ti grahaNAkarSaNAdi kurvanti / idAnIM tasmAdrAmAdanyatra grAme bhojanaM gRhItvA gantavyaM, tatra caite doSAH - bhAreNa veyaNAe na pehae thANukaMda AyAe / iriyAi saMjamaMmi a parigalamANeNa chakkAyA // 190 // upadhibhikSAbhAreNa yA vedanA kSudvedanA vA tayA na 'pehai'tti na pazyati sthANukaNTakAdIn, tatazcAtmavirAdhanA bhavati, 'iriyAI 'tti saMyamaviSayA virAdhanA IryAdi, tathA parigalamAne ca pAnAdau SaTkAyavirAdhanA bhavati / tathA caite cAnyatra prAme gacchatAM doSA bhavanti sAvayateNA duvihA birAhaNA jA ya uvahiNA u viNA / taNaaggigahaNa sevaNa viyAlagamaNe ime dosA // 191 // zvApadabhayaM bhavati, tathA teNA duvihA bhavanti-zarIrApahAriNa upadhyapahAriNazca, 'virAhaNA jA ya uvahiNA u viNA' yA ca 'upadhinA' saMstArakAdinA vinA virAdhanA bhavati, kA cAsau ? - ' taNa aggigahaNa sevaNA' yathAsaGgha tRNAnAM grahaNe
Page #162
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH saMghamavirAdhanA agnezca sevane saMyamavirAdhaneti / dvAram / evaM tAvadbAhyato bhuJjAnAnAmanyagrAme ca gacchatAM doSA vyA-tibhAzA khyAtAH, idAnIM tu yaduktamAsIccodakena yaduta vikAle praveSTuM yujyate tannirasyannAha-'viyAlagama(ha) Ne ime dosA' vikA- * ni. 189lagamane vasatau 'ete vakSyamANalakSaNA doSA bhavanti, te cAmI| pavisaNamaggaNaThANe vesitthiduguchie ya boddhavve / sajjhAe saMthAre uccAre ceva pAsavaNe // 192 // hA 'pavisaNa'tti tatra grAma vikAle pravizatAM ye doSAstAna vakSyAmaH, 'maggaNatti vasatimArgaNA, anveSaNe ca vikAlave lAyAM ye doSAstAna vakSyAmaH / 'ThANe vesithiduguMchie a' ityetadvakSyatIti vikAlavelAyAM 'boddhavyaM' jJeyam / 'sajjhAe'tti svAdhyAyaM apratyupekSitAyAM vasatau agRhIte kAle kurvato doSaH, atha na karoti tathA'pi doSaH-hAnilakSaNaH / 'saMthAre'tti apratyupekSitAyAM vasatau saMstArakabhuvaM gRhataH saMyamAtmavirAdhanA dossH| 'uccAre'tti apratyupekSitAyAM vasatI sthaNDileSvanirUpiteSu vyutsRjatAM doSo, dharaNe'pi doSaH, 'pAsavaNe'tti apratyupekSiteSu sthaNDileSu vyutsRjato doSaH dhArayato'pi doSa eva / iyaM dvAragAthA idAnIM pratipadaM vyAkhyAyatesAvayateNA duvihA virAhaNA jA ya uvahiNA uvinnaa| gummiagahaNA''haNaNA goNAIcamaDhaNA ceva // 19 // vikAle pravizatAM grAme zvApadabhayaM bhavati / stenA dviprakArAH-zarIrastenA upadhistenAzca, tadbhayaM bhavati vikAle pravizatAm , virAdhanA yA ca upadhinA vinA bhavati-agnitRRNayograhaNasevanAdikA, sA pa vikAle praveze doSaH / 'gummiya'tti
Page #163
--------------------------------------------------------------------------
________________ CLEARSANGRAHARASAIRCRAA gulma-sthAnaM tadrakSapAlA gulmikAstairgrahaNamAhananaM ca bhavati vikAle pravizatAmayaM doSaH / 'goNAdicamaDhaNA' balIvardAdipAdaprahArAdizca, evamayaM vikAlapraveze doSaH / "pavisaNe"tti gayaM / idAnIM 'maggaNe ti vyAkhyAyatephiDie aNNoNAraNa teNa ya rAo diyA ya paMthaMmi / sANAi vesakutthia tavovaNaM mUsiA jaM ca // 194 // ' __ 'phiDie'tti vikAlavelAyAM vasatimArgaNe-anveSaNe 'phiDitaH' bhraSTo bhavet tatra 'anyo'nya' parasparataH 'AraNaM saMzabdanaM tacchrutvA stenakA rAtrau muSitumabhilaSanti, diyA ya paMthaMmitti divA vA prabhAte pathi gacchatastAn zramaNAn muSNanti 'sANAditti rAtrau vasateranveSaNe zvAdirdazati / 'maggaNe tti bhaNiaM, 'vesatthiduguMchie'tti vyAkhyAyate'vayavaH, tatrAha| 'vesakutthina tavovaNaM mUsigA ceva' rAtrau vasatilAbhe na jAnanti kimetatsthAnaM vezyApATakAsannamanAsannaM vA ?, te cAjAnAnAstasyAM vasatau nivasanti, tatra cAya doSaH-vezyAsamIpe vasatAM loko bhaNati-aho tapovanamiti / kutsitarchipakAdisthAnAsanne loko bravIti-svasthAne mUSikA gatAH, ete'pyevaMjAtIyA eva / 'vesitthikutsite'tti gataM / svAdhyAyadvAraM vyAkhyAtameva draSTavyam / idAnIM 'saMthAra'tti vyAkhyAyate appaDilehiakaMTAvilaMmi saMthAragaMmi AyAe / chakkAyasaMjamaMmi a ciliNe seha'nahAbhAvo // 195 // ___ apratyupekSitAyAM vasatau kaNTakA bhavanti bilaM vA, tatra saMstArake kriyamANe 'AyAe'tti AtmavirAdhanA bhavati 'chakkAya'tti SaTakAyasyApi apratyupekSitavasatau svapataH 'saMjamaMmiti saMyamaviSayA virAdhanA bhavati / 'ciliNe'tti tathA cilI AIASCASAGASCASARAGHAHIRI
Page #164
--------------------------------------------------------------------------
________________ B zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 81 // RICHIGAARAKASHIHASIH naM-azucikaM, bhavati, tasmiMzca sehasya jugupsayA azrutArthasyAnyathAbhAvaH uniSkramaNAdirbhavati / saMthArutti gayaM, idAnIM bhuktApravezaH . 'uccArapAsavaNe"tti vyAkhyAyate dani. 194| kaMTagathANugavAlAvilaMmi jai vosireja aayaae| saMjamao chakkAyA gamaNe patte aiMte ya // 196 // ___ apratyupekSitAyAM vasatau kaNTakasthANuvyAlAvile-samAkule pradeze vyutsRjata AtmavirAdhanA bhavati, saMjamaotti saMya-13 apavAda mato virAdhanA SaTkAyopamarde sati rAtrau bhavati, 'gamaNe'tti kAyikAvyutsRjanArtha gamane doSAH 'patte'tti kAyikAbhuvaM drA ni. 197prAptasya vyutsRjataH 'ayaMte ya'ti punaH kAyikA vyutsRjya vasatiM pravizato SaTkAyopamardo bhavatIti / atha tu punarnirodha 199 karoti, tatazcaite doSA bhavanti muttanirohe cakkhU vacaniroheNa jIviyaM cayai / uhanirohe koDaM gelannaM vA bhave timuvi // 197 // sugamA / 'uccArapAsavaNi"tti gayaM / idAnImapavAda ucyatejai puNa viyAlapattA pae va pattA uvassayaM na lbhe| sunnagharadeule vA ujANe vA aparibhoge // 198 // yadi punarvikAla eva prAptAH, tatazca teSAM vikAlavelAyAM vasatau pravizatAM pramAdakRto doSo na bhavati, 'pae va patta'tti mAgeva pratyUSasyeva prAptAH kintu upAzrayaM na labhante tataH kva samuddizantu !-zUnyagRhe devakule vA udyAne vA 'aparibhoge' lokaparibhogarahite samuddizantIti kriyAM vakSyati / // 81 // AyariacilimiNIe rapaNe vA nimbhae samuhisaNaM / sabhae pacchannA'sai kamaDhaya kuruyA ya saMtariA // 19 // CAUCRACK
Page #165
--------------------------------------------------------------------------
________________ atha zunyagRhAdau sAgArikANAmApAto bhavati tata ApAte sati cilimiNI-yavanikA dIyate, 'raNNe vatti atha zampagrahAdi sAgArikAkAntaM tataH araNye nirbhaye samuddizanaM kriyate, sabhaye'raNye pracchannasya vA 'asati abhAve tato pasimasamIpa eSa kamaDakeSu zuklena lepena sabAhyAbhyantareSu liseSu bhujyate, 'kuruA yati kurukucA-pAdaprakSAlanAdikA kriyate 'saMtarita'tti sAntarAH-sAvakAzA vRhadantarAlA upavizanti / idAnIM bhuktvA bahiH punarvikAle vasatimanviPSanti, sA ca koSThakAdikA bhavati, tatra ca labdhAyAM vasatau ko vidhirityata Aha kohaga sabhA va pudi kAla viyArAibhUmipaDilehA / pacchA aiMti ratiM pattA vA te bhave ratti // 20 // koSThakaH-ASAsavizeSaH sabhA-pratItA koSThakasabhA vasatau labdhAyAM prAgeva 'kAle'tti kAlabhUmi pratyupekSante yatra kAlo gRhyate tathA "viyArabhUmipaDilehA' vicArabhUmiH-saJjJAkAyikAbhUmistasyAzca pratyupekSaNA kriyate / tata evaM pratyu|pekSitAyAM vikAle vasatau pacchA atiti raciMti pazcAccheSAH sAdhavo rAtrau pravizanti / 'pattA vA te bhave rattiti yadA punasta Agacchanta eva kathamapi rAtrAveva prAptAstadA rAbAvapi pravizanti // tatra ca pravizatAM| gummibhabhesaNa samaNA ninbhaya bahiThANa vshipddilehaa| sunnagharaputvabhaNikaM kaMcuga taha dArudaMDeNaM // 201 // gulmikAra-sthAnakarakSapAlA 'bhesa'si yadi te kathaJcitrAsayanti satabhedaM cakavyaM-yaduta zramaNyA vayaM na caurAH, 'nibhavati atharasa sacivezo nirbhaya eSa bhavettadA pahiThANati bahireca gacchastAbattiSThati, vRSabhAstu vasatipratyupekSavArtha RKARKESAKARAKAS
Page #166
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH USAGGUBARASSHOSHI brajanti / kiMviziSTA'sau vasatiranviSyate ?-'zUnyagRhAdi' pUrvoktaM, 'kaMcuga taha dArudaMDeNaM ti daNDakapuJchanaM taddhi kaJcuka koSTakAdiparidhAya sarpapatanabhayAddaNDanapuJchanakena vasatimupariSTAtprasphoTayanti, gacchazca pravizati, tataH ko vidhiH svApe? di vasatiH | stArakavisaMthAragabhUmitigaM AyariyANaM tu sesgaannegaa|ruNdaae pupphainnA maMDaliA AvalI iyare // 202 // | dhiHni. | saMstArakabhUmitrayamAcAryANAM nirUpyate, ekA nivAtA saMstArakabhUmiranyA pravAtA anyA nivAtapravAtA, 'sesagANega'- 200-203 tti zeSANAM sAdhUnAmekaikA saMstArakabhUmidIyate, 'ruMdAe'tti yadyasau vasatirvistIrNA bhavati tataH puSpAvakIrNAH svapantipuSpaprakaravadayathAyathaM svapanti yena sAgArikAvakAzo na bhavati, 'maMDaliya'tti athAsau vasatiH kSullikA bhavati tato madhye pAtrakANi kRtvA maNDalyA pArzve svapanti / sthApanA ceyam- 'Avaliya'tti pramANayuktAyAM vasatau 'AvalyA' paGkayA svapanti 'iyare'tti kSullikApramANayuktayorvasatyorayaM vidhiH saMthAraggahaNAe veMTiaukkhevaNaM tu kAya // saMthAro ghettabo mAyAmayavippamukkeNaM // 203 // 'saMthArakagrahaNAya' saMstArakabhUmigrahaNakAle, etaduktaM bhavati- m yadA sthavirAdiH saMstArakabhUmivibhajanaM karoti tadAsAdhubhiH kiM karttavyamata Aha-veMTiaukkhevaNaM tu kAya' veMTiA-upadhiveNTalikAstAsAM sarvaireva sAdhubhirAtmIyAtmI- // 82 // yAnAmutkSepaNaM karttavyaM yena sukhenaiva dRSTAyAM bhuvi vibhajituM saMstArakAH zakyante / sa ca saMstArako yo yasmai dIyate sAdhaye sa kathaM tena grAhya ityAha ?-'mAyAmadavipramuktana' tena na mAyA karttavyA, yadutAhaM vAtArthI mameha prayaccha, nApi madaH-aha
Page #167
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAraH kAryo, yadutAhamasyApi pUjyo yena mama zobhanA saMstArakabhUrdatteti // jaMi rattiM AgayA tAhe kAlaM na geNhaMti, nijutIo saMgahaNIo ya saNiaM guNeti, mA vesitthiduguMchiAdau dosA hohiMti, kAyikAM mattaesu chaDuti uccAraMpi jaya|NAe / jai puNa kAlabhUmI paDilehiyA tAhe kAlaM giNhaMti, yadi suddho kareMti sajjhAyaM, aha na suddho na paDilehiA vA vasahI tAhe nijjuttIo guNeti, paDhamaporisiM kAuNaM bahupaDipuNNAe porisIe gurusagAsaM gaMtUNa bhaNaMti-icchAmi khamAsamaNo vaMdilaM jAvaNijAe nisIhiAe matthaeNa vaMdAmi, khamAsamaNA! bahupaDipuNNA porisI, aNujANaha rAIsaMthArayaM, tAhe paDhama kAiAbhUmi vaJcati, tAhe jattha saMthAragabhUmI tattha vaccaMti, tAhe uvahiMmi uvaogaM kareMtA pamajatA uvahIe dorayaM ucchoDeMti, tAhe saMthAragapaTTa uttarapaTTayaM ca paDilehittA dovi egattha lAettA Urumi ThaveMti, tAhe saMthAragabhUmi paDilehaMti, tAhe saMthArayaM acchuraMti sauttarapaTTa, tattha ya laggA muhapottiAe uvarilaM kAyaM pamati, heDillaM rayaharaNeNaM, SAIRAALAAAAAAA yadA rAmrASAgatAsAdA kAlaM na gRhNanti, niryuktIH saMgrahiNIzca zanairguNayanti, mA vezyAstrIkutsitAdayo doSA bhUSan, kAyikI mAtrakeSu vyutsRjanti | uccAramapi yatanayA / yadi punaH kAlabhUmayaH pratilekhitAstadA kAlaM gRhamti, yadi zuddhaH kurvanti svAdhyAya, bhaya na zuddho na pratilekhitA thA vasatistadA niyuktIrguNayanti / prathamA pauruSIM kRtvA bahupratipUrNAyo pauruSyAM gurusakAzaM gatvA bhaNanti-icchAmi kSamAzramaNA vandituM yApanIyayA naiSedhikyA mastakena pande, kSamAzramaNa ! bahupratipUrNA pauruSI, anujAnIta rAtrisaMstArakaM, tadAnIM prathamaM kAyikIbhUmi bajanti, tato yatra saMstArakabhUmistatra vrajanti, tadopadhAvupayoga kurvantaH pramArjayanta upadherdavarakamucchoTayanti, tadA saMstArakapaTTakamuttarapaTTakaM ca pratilikhya dveapyekatra lAtvoruNi sthApayanti, tadA saMstArakabhUmi pratilekhayanti, sadA saMstArakamAktRNvanti sottarapaha, tantra calanA mukhavatrikayoparitanaM kArya pramArjayanti, adhastanaM rajoharaNena,
Page #168
--------------------------------------------------------------------------
________________ niyukti vRttiH zrIogha- kappe va vAmapAse uti, puNo saMdhArae caDaMso bhagai hAINaM purato citANaM-aNujANejahA, puNo sAmAisaMstArakatiNi vAre kahiUNaM sovai, esa tAva kammo / idAnI gAthA vyAkhyAyate vidhi: droNIyA ni.204porisiApucchaNayA sAmAiya ubhayakAyapaDilehA / sAhaNia duve paDhe pamaja bhUmi jao pAe // 204 // 205 pauruSyA niyuktIrguNayitvA 'Apucchama'tti AcAryasamIpe mukhapastrikA pratilekhathitvA bhaNati bahupaDipuNNA porisI| // 8 // saMdizata saMstArake tiSThAmIti, 'sAmAiya'ti sAmAyika vArAtrayamAkRSya svapiti, 'ubhaya'ti sajJAkAyikopayoga kRtvA 'kAyapaDilehatti sakalaM kArya pramRjya 'sAhaNia duve paTTe'tti sAhaNiya-ekatra lAettA duve paTTe-uttarapaTTo saMthArapaTTo 6a, sata UrvoH sthApayati, "pamaja bhUmi pAo jao' tti pAdau yatastena bhUmi pramRjya tataH sottarapaTTa saMstAraka muzcati, asyAzca sAmAcAryanukrameNa gAthAyAM saMbandho na kRtaH, kintu svabuDyA yathAkrameNa vyAkhyeyA / evamasau saMstArakamAsena ki bhaNatItyAha aNujANaha saMthAraM bAhuvahANeNa vAmapAseNaM / kukuDipAyapasAraNa ataraMta pamajae bhUmi // 205 // anujAnIdhvaM saMstArakaM, pumazca bahupadhAnena bAmapAvena svapiti, 'kuDipAyapasArapaMtti yathA kukuTI pAdAcAkAze kalpAMzca vAmapAdhai sthApayanti, punaH saMstArakamArohamto bhaNati jyeSThAyauMdInane puratasihato manujAnIsa, punaH sAmAyika zrIna vIrAna kRSTvA (uccaay)| khapiti, epa sAvat krmH| trasts
Page #169
--------------------------------------------------------------------------
________________ RICHARSIAUSAHARASH prathamaM prasArayati evaM sAdhunA'pyAkAze pAdau prathamamazaknuvatA prasAraNIyau, 'ataraMtotti yadA AkAzavyavasthitAbhyAM pAdAbhyAM na zajhoti sthAtuM tadA 'pamajjae bhUmi'lti bhuvaM amRjya pAdau sthApayati / saMkoe saMDAsaM uccattaMte ya kAyapaDilehA / davAIyomaM hissAsaniraMbhaNAlothaM // 206 // yadA tu punaH saGkocayati pAdau tadA 'saMDAsaM ti saMdasa-Urusandhi pramRjya saGkocayati "uvattaMte yatti udvartayazcAsau sAdhuH kArya pramArjayati, evamasya svapato vidhiruktaH / yadA punaH kAyikArthamuttiSThati sa tadA kiM karotItyAha-davAIuvaoge' dravyataH kSetrataH kAlato bhAvatazcopayoge dadAti, tatra dravyataH ko'haM pravajitoSpranajito kA ?, kSetrataH kimu. paritale'nyatra vA, kAlataH kimiyaM rAtridivaso vA ?, bhAvataH kAyikAdinA pIDito'haM na veti, evamupayoge datte'pi yadA nidrayA'bhibhUyate tadA "NissAsaniraMbhaNa'tti 'niHzvAsa niruNaddhi' nAsikAM dRhaM gRhNAti niHzvAsanirodhArtha, tato'pagatAyo nidrAyAM 'Aloya'ti Aloka pazyatti dvAram / yataHdAraM jA paDilaihe teNabhae doNi sAvae tiNi / jai ya cireM to dAre aNNaM ThAvetu paMDiarai / 207 // / tadA'sau dvAraM yAvat 'pratyupekSayan' pramArjayan brajati, evamasau nirgacchati, tatra ca yadi stenabhayaM bhavati tataH 'doNNi'-| tidvau sAdhU nirgapachataH tayorako dvAre tiSThati anyaH kAyikAM vyutsRjati, 'sAvae tiNNi'tti zvApadabhaye sati trayaH sAdhava uttiSThanti tatraiko chAre siSThasi anyaH kAyikAM vyutsRjati anyastatsamIpe rakSapAkastiSThati / "jati ma ciraMti
Page #170
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIooghaniryuktiH droNIyA : 11 28 11 yadi ca ciraM tasya vyutsRjato jAtaM tato yo'sau dvAre vyavasthitaH sAdhuH so'nyaM dvAre sthApayitvA sAdhuM punazcAsau vyutsajantaM 'paDiarati'tti pratijAgartti - Agamma paDikkato aNupehe jAva codasavi puche / parihANijA tigAhA niddapamAo jaDho evaM // 208 // sospi sAdhuH kAyikAM vyutsRjya Agatya vasatau 'paDikkato tti IryApathikAM pratikrAntaH san 'aNupehe' anuguNanaM karoti, kiyaddUraM yAvadata Aha- 'jAva coddasavi puDhe' yAvaccaturdaza pUrvANi samAptAni yazca sAdhuH sUkSmAnaprANalabdhisaMpannaH athaivaM na zaknoti tataH 'parihANi jA tigAhA' parihANyA guNayati stokaM stokataramiti yAvadgAthAtrayaM jaghanyena yadvA tadvA pariguNayati seho'pi / evaM ca kRte vidhau nidrApramAdo 'jaDho' parityakto bhavati / ataraMto va nivajje asaMtharaMto a pAuNe ekaM / gaddabhaditeNaM do tiSNi bahU jahasamAhI // 209 // athAsau gAthAtrayamapi guNayituM na zaknoti tataH 'Nivajjetti tataH svapityeveti / 'asaMtharaMto atti utsargatastAvatprAvaraNarahitaH svapiti, atha na zaknoti yApayitumAtmAnaM tato'saMstaramANaH prAvRNoti ekaM kalpaM dvau trIn vA, tathA'pi yadi zItena bAdhyate tadA bAhyato'prAvRtaH kAyotsarga karoti, tatazca zItavyApto'bhyantaraM pravizati, tatra ca praviSTo nivAtamiti manyate, tatrApi sthAtumazaknuvan kalpaM gRhNAti, evaM dvau trIMstAvadyAvatsamAdhAnaM jAtam / atra ca gardabhadRSTAntaH, jahAM micchagaddabho aNurUvabhAreNa AruvieNa so vahiuM necchai, tAhe jo'vi aNNassa bhAro sovi caDAvijjai, appaNAvi 1 yathA mlecchagardabho'nurUpabhAreNAropitena sa voDhuM necchati, tadA yo'pi anyasya bhAraH so'pi caTAyyate, AmanA kAyikIgamanaM ni. 206-209 // 84 //
Page #171
--------------------------------------------------------------------------
________________ COLOSSEREISARIS Arohati, jAhe nAtidUraM gayA tAhe appaNA uttarati, tAhe so jANati-uttarIto mama bhArotti turiyataraM pahAvio, pacchA aNNo se avaNIo, tAhe so sigghayaraM phaavio| evaM sAhUvi NivAyataraM maNNaMto suheNa acchati, jAhe rattiM, esa vihI, avavAeNaM jahAvA samAhI hoti tahA kAyaba / "saMgArabitiavasahi"tti vyAkhyAtam , idAnIM sajJidvAraM vyaakhyaayte-daarN| duviho ya vihariyAvihario u bhayaNAu viharie hoi|sNdihojo viharito avihariavihI imohoI // 210 // | evaM te vrajantaH kazcidrAmaM prAptAH, sa ca grAmo dvividhaH-vihRto'vihRtazca, vihRtaH sAdhubhiryaH kSuNNaH, Asevita ityarthaH, aviharito yaH sAdhubhirna kSuNNo-nAsevita ityrthH| tuzabdo vishessnnaarthH| kiM vizinaSTi ?-yo'sau viharitaHsa sajJiyuktaH |sajJirahito vA / 'bhayaNA u viharie hotitti yo'sau vihRtaH sajJiyuktastatra 'bhajanA' vikalpanA, yadyasau saMjJI saMviprabhAvitastataH pravizanti, atha tu pArzvasthAdibhAvitastato na pravizanti / 'saMdiho jo viharitotti saMvignavihRte sajJigRhe 'saMdiSTaH' uktaH yathA''cAryaprAyogyaM tvayA sajJikulAdAnayanIyamityataH pravizanti / athavA'nyathA vyAkhyAyate-dvividhaH kataraH !, sajJidvArasya prakrAntatvAd saJjayo vA, katamena dvaividhyamata Aha-vihRto'vihRtazca, sAdhubhiHkSuNNo'kSuNNazca, tatra bhajanA vihRte zrAvake sati, yadyasau saMvignavihRtaH pravezaH kriyate, atha pArzvasthAdivihRtastato na praveSTavyaM, saMdiSTo viha-12 rito'tra sa saMvignaiH sAmbhogikaizca yairvihRtastato'trAcAryasaMdiSTaH pravizati AcAryaprAyogyagrahaNArtha, 'avihariavihI 1 pyArohati, yadA nAtidUre gatastadA''smanottarati, tadA sa jAnAti-uttIrNo mama bhAra iti tvaritataraM pradhAvati, pazcAdanyastasmAdapanItaH, tadA sa zIghrataraM pradhAvati, evaM sAdhurapi nivAtataraM manyamAnaH sukhena tiSThati yAvadvAtriH, eSa vidhirapavAdena yathA vA samAdhirbhavati tathA kartavyaM /
Page #172
--------------------------------------------------------------------------
________________ niyuktiH zrIoghadroNIyA vRttiH imo hoti'tti avihRte grAme saMjJini vA ayaM vidhiH-vakSyamANalakSaNaH saptamagAthAyAm , "avihariamasaMdihro cetia hai| grAme bhipAhuDia" asyAM gAthAyAmiti / idAnIM bhASyakAra enAmeva gAthAM vyAkhyAnayannAha kSAvidhiH aviharia vihario vA jai saho natthi natthi u niogo| ni. 210 nAe jai osaNNA pavisaMti tao ya paNNarasa ||95||(bhaa0) bhA. 95 avihRto vihRto vA grAmaH, tatra vihate yadi zrAddhako nAsti tato nAsti niyogaH-na niyujyate sAdhuH AcAryaprAyogyAnayanArtham / 'NAe'tti atha tu 'jJAta' vijJAte evaM yadutAsti zrAvakaH, tatra ca 'yadi osannA pavisati' yadyavasannAH pravizanti tathA'pi nAsti niyogaH, atha tu pravizanti 'tao u pannarasa'tti paJcadazodgamanadoSA bhavanti, te cAmI|"AhAkammuddesia pUIkamme ya mIsajAe a| ThavaNA pAhuDiyAe pAuyarakIya pAmicce // 1 // pariyaTTie abhihaDe ubbhinne mAlohaDe ia / acchejje aNisaTTe ajjhoyarae a solasame // 2 // " nanu cAmI SoDaza ucyante-"ajhoyarato ya mIsajAyaM ca dohiMvi ekko ceva bhedo / athaveyamapi gAthA sajinamevAGgIkRtya vyAkhyAyate-dvividhaH zrAvako-vihato'vi. hRto vA, yadi 'saDDo natthi Nasthi u niogo" tao vihRto yadi zrAddho nAsti tato nAsti niyogaH sAdho / 'NAe'tti atha jJAte sati zrAddhake yadutAsti tatazca tatra jJAte sati 'yadi osapaNA pavisaMti' yadyavasannAH pravizanti tathA'pi nAsti niyogaH / athaivaMvidhe'pi pravizanti tatazca paJcadaza doSA udgamAdayo niyamAdbhavanti / yadyapi tatrAvamannA na gRhNanti 4 // 85 // AdhAkarbhikamauddezikaM pUtikarmaca mizrajAtaM c| sthApanA prAbhUtikA prAdukaraNaM zItaM apamityaM // 1 // parivartitamabhyAitaM uddhinaM mAlApahRtamiti / AccheSamanisRSTamadhyaSapUrakaM ca SoDazam // 2 //
Page #173
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMviggamaNuNNAe aiMti ahavA kule viraMcaMti / aNNAuMcha va sahU emeva ya saMjaIvagge // 96 // (bhA0) / atha tu sasajhaiH saMvijJaizca vihRtaH-amanojJairvasadbhirbhAvitaH tataH 'aNuNNAe aiMtitti tairevAnujJAte sati zrAvakagRhe pravi-II zanti / athayA zrAvakakulAni 'viraMcanti' vibhajanti, ete cAnyasAmbhogikAH saMvignAH 'aNNAuMcha va sahU' aNNAuMcha jastha sAvagA natthi tahiM hiMDaMti vathavA / jai sahU samatthA iyare apAhuNagA jappasarIrA sAvagakulAni hiMDaMti, aha vatthavA japyasarIragA pAhuNagA ya sahU tato aNNAyauMcha hiMDaMti / 'emeva ya saMjaIvagge' evameva saMyatIvarge vidhiH, yaduta tAbhiranujJAteSu zrAvakakuleSu praveSTavyam / bahuSu ca kuleSu satsu tA evaM viraJcanti, "aNNAuMcha va sahU" iti, ayaM ca vidhidraSTavyaH / evaM tu aNNasaMbhoiyANa saMbhoiyANa te ceva / jANisA nibaMdhaM vasthagheNaM sa u pamANaM // 97 // (bhA0) | evamanyasAmbhogikAnAM saMbhave uktalakSaNo vidhidressttvyH| 'saMbhoiyANa te ceva'tti atha sAmbhogikAstatra grAme bhavanti tataH 'te ceva'tti ta eva vAstavyAH sAdhavo bhaikSamAnayanti, atha tatra sAmbhogikasamIpe prAptamAtrANAM kazcicchrAvaka AyAtaH, sa ca prAghUrNakavatsala evaM bhavati yaduta madIye gRhe bhikSArtha sAdhuH prahetavyaH, tatrocyate-vAstavyA eva gamiSyanti, athai-16 vamukte'pi 'nibandhaM nirbandhaM karoti AgrahaM karotyasau zrAvakastataH 'vatthagheNaM' vAstavyena sahakena gamtavyaM, yataH sa eva vAstavyaH prAghUrNakAnAM pramANamalpAdhikavastugrahaNe / athAsau sAmbhogikavasatiH saMkulA bhavati tataH 1 ajJAtoJchaM yatra zrAvakA na santi tatra hiNDante vAstavyAH / yadi sahiSNavaH-samarthA itare-aprAghUrNakA yAdhyazarIrAH zrAvakakulAni hiNDante, atha vAstavyA yApyazarIrAH prAghUrNakAzca sahiSNavastato'jJAtoLaM hiNDate / SEARCHEAK
Page #174
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA grAme bhikSAvidhiH bhA. 96 vRttiH 'viyareti bhai rAhi~ kasita athAnyatarasa vasatI bhojanA avasthAnaM kura RUSSES SUICIOURISMUS*X asai vasahIeN vIsuM rAiNie vasahi bhoynnaaNgmm| asaha apariNayA vA tAhe vIsuM sahU viyare // 98 // (bhA0) ____ 'asati' abhAve vistIrNAyA vasateH 'vIsuti pRthag-anyatra vasato avasthAnaM kurvanti, tatra ca teSAM ko bhojanavidhirityata Aha-rAiNie vasahi bhoyaNAgamma' ratnAdhikasya vasatau bhojanamAgamya karttavyaM, sa ca ratnAdhikaH kadAcidvAstavyo bhavati kadAcidAgantuka iti / 'asahU'tti athAnyataro ratnAdhikaH 'asahU' bhikSAvelAM pratipAlayitumazaktaH tathA'pariNatA vA sAdhavaH sehaprAyA mA bhUd rATiM kariSyanti tataH 'vIsu' pRthag vasatirbhavati / tathA yadi ca te vAstavyAH sAdhavaH 'sahU' samastato 'viyare ti bhikSAmaTitvA prAghUrNakebhyaH prayacchanti // tiNhaM ekkeNa samaM bhattaTTho apaNo avaDaM tu / pacchA iyareNa samaM AgamaNaviregu so ceva // 99 // (bhA0) | atha tatra traya AcAryA bhavanti, dvAvAgantuko eko vAstavyaH tadA 'ekkeNa samati ekenAgantukAcAryapravrajitena saha vAstavyaH paryaTati tAvadyAvad 'bhattaho tti ekasya prAghUrNakAcAryasya bhaktArtho bhavati-udarapUraNamAtramityarthaH ataH 'appaNo avahUM tu'tti AtmAcAryArtha vA'sau vAstavyaH 'avahUM tu' arddhadhruvamAtraM zrAvakakulebhyo gRhNAti / 'pacchA iyareNa samati pazcAditareNa dvitIyAgantukAcAryapravrajitena samaM paryaTati tatrApi bhaktAoM yAvadbhavati prAghUrNakasya tAvatparyaTati, AtmanazcArddhadhruvamAtraM gRhNAti, evaM pUrNo dhruvo bhavati vAstavyAcAryasya, 'AgamaNaM ti evaM te paryaTitvA''tmIyAyAM vasatI |AgamanaM kurvanti / 'viregu so ghevatti sa eva 'viregoM vibhajanaM zrAvakakuleSu, yo'sau bhikSAmaTadbhiH kRtaH, na tu punarva|satikAyAM AgatAnAM bhavatIti / "asati vasahIe vIsuM rAiNie vasahi bhoyaNAgamma / asahU apariNayA vA tAhe vIsu // 86 //
Page #175
--------------------------------------------------------------------------
________________ saha viyare ||1||"tti yo vidhiruktaH, ayaM ca dvitIyAdyAcAryeSvapyAgateSu draSTavya iti / evaM tAvadviharitakSetre yatra sAdhaSu |tiSThatsu yo vidhiH sa uktaH, idAnImaviharite kSetre sAdhurahite ca yo vidhistatpratipAdayannAha ceiavaMdanimaMtaNa gurUhiM saMdiTTha jov'sNdiho| nibaMdha jogagahaNaM niveya nayaNaM gurusagAse ||10||(bhaa0)| hA evaM viharantaH kvacidAmAdau prAptAH, tatra ca yadi saJjI vidyate tatazcaityavandanArthamAcAryo brajati, tatazca zrAvako gRhAgatamAcArya nimantrayati, yathA-prAyogyaM gRhANa, tatazca yo gurusaMdiSTaH sa gRhNAti / 'jo va'saMdihotti yo vA 'asaMdiSTaH' anuktaH sa vA gRhNAti zrAvakanirbandhe sati, etaduktaM bhavati-yo'sAvAcAryeNa saMdiSTaH sa yAvannAgacchatyeva tAvattena zrAvakeNAnyaH saGghATako dRSTaH, sa ca nirbandhagrahaNe kRte sati yogyagrahaNaM-prAyogyopAdAnaM karoti / tatazca 'niveyaNa ti anyebhyH| saGghATakebhyo nivedayati, yathA yaduta mayA zrAvakagRhe prAyogyaM gRhItaM na tatra bhavadbhiH praveSTavyam / tatazca 'nayaNaM gurusa-18 gAse'tti tatprAyogyaM gRhItvA gurusamIpaM nayati tatkSaNAdeva yenAsAvupabhuta iti / idAnIM yaduktaM prAk "avihariavihI imo hoti"tti, tadvyAkhyAnayannAhaavihariamasaMdiTTho ceiya pAhuDiametta geNhati / pAuggapauralaMbhe na'mhe kiM vA na bhujaMti ? ||101(bhaa0) | aviharite grAmAdau asaMdiSTA eva sarve bhikSArtha praviSTAH, tatra ca bhikSAmaTantaH zrAvakagRhe praviSTAH, tatra ca 'ceie'tti caityAni ca vadante, tatra ca 'pAhuDiamettaM giNhanti' prAbhRtikAmAtraM yadi tatra labhyate tato gRhNantyeva, athAcAryaprAyogya labhyate pracuraM vA labhyate tataH 'pAuggapauralaMbhe sati idamucyate 'Na'mhe'tti na vayamAcAryaprAyogyagrahaNe niryuktAH, kintvanye, COOLORIRISANALOGA
Page #176
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH sAdharmika CARECESSASSA evamukte zrAvako'pyAha-'kiM vA na bhuMjaMti'tti kiM bhavadbhinItaM na bhuJjate AcAryAH 1, evaM nirbandhe sati ta eva gRhanti / grAme bhikiyatpunargrahantItyata Aha dikSAvidhiH | gacchassa parImANaM nAuM ghettuM tao niveyaMti / gurusaMghADaga iyare laddhaM neyaM gurusamI // 102 // (bhA0) * bhA.100 gacchasya parimANaM jJAtvA gRhNanti, gRhItvA ca tato nivedayanti, kasmai ?, ata Aha-gurusaMghATakAya, yadutAcAryapAyo- 103 gyamanyeSAM ca guDaghRtAdi labdhaM pracuram , 'iyare vatti itarasaGghATakebhyo vA-zeSasaGghATakebhyo nivedayati, 'mA vaccaha'tti mA brajata gRhIta guruyogya, tatazca labdhamAtrameva tad gurusamIpaM netathyam / tathA cAha kRtyaM lani. 211 egAgisamuhisagA bhuttA u paheNaeNa diluto / hiMDaNavaviNAso niddhaM mahuraM ca purva tu // 103 // (bhA.) __egAgisamuddisagA ye na maNDalyupajISinaH pRthaga bhuJjante vyAdhyAdyAkAntAzca teSAM bhuktAnAM satAM pazcAdAnItaM nopyujyte| atra va 'paheNaeNa dihato' 'kAle diNNassa paheNayassa ampona tIrae kaauuN| tasseva athakapaNAmiyassa genniNtvaansthi||1|| sathA'nAnayane'yamaparo doSaH-yena dravyeNa mRtAdinA gRhItena hiNDatAM cyavinAzo bhavati, kathaJcitpramAdAtpAtrakavinAze sati kSIrAdi ca vinazyatyeva, tathA 'niddhamahurAI puSi' yaduktamAgame tacca kRtaM na bhavati / "saNNi"tti dAraM gayaM / idAnIM sAdharmikadvAraM pratipAdayannAha bhasahia Avassaga sohe to aiMti avarahe / anbhuvANaM daMDAiyANa mahaNekavayaNeNaM // 211 // idAmI te sAdharmikasamIpe pravizansaH bhattaTvitti bhuktvA tathA 'Avassaga soheti AvazyakaM ca-kAyikocA
Page #177
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAdi 'zodhayitvA' kRtvetyarthaH, atto'parAhnasamaye Agacchanti, yena. vAstavyAnAM bhikSATanAdyAkulatvaM na bhavati, vAstavyA api kurbamti, kimityata Aha- 'abbhuTThANa'ti teSAM pravizatAmabhyutthAnAdi kurvanti 'daMDAditANa gahaNaM'ti daNDakAdInAM grahaNaM kurvanti, kathaM ? - ' egavayaNeNaM'ti ekenaiva vacanena uktAH santaH pAtrakAdIn samarpayanti, vAstavye nokte muzvasveti tatazca muJcanti, atha na muJcatyekavacanena tato na gRhyante, mA bhUt pramAda iti // khuDalavigateNA unhaM avaraNhi teNa u paevi / pakkhitaM mottUrNaM nikvivamukkhittamoheNaM // 212 // yadA tu punastaiH sAdhubhirabhipreto grAmaH sa kSullako na tatra bhikSA bhavati tatazca pratyUSatyebAgacchanti, 'cigiTTha'si vikaTamadhvAnaM yatra sAdharmikAstiSThanti tataH pratyUSasyevAgacchanti 'teNa'tti atha tataH aparAhe AgacchatAM stenabhayaM bhavettatazca pratyUSasyevAgacchantIti / uSNaM vA aparAhe AgacchatAM bhavati yato'taH pratyUSasyevAgacchanti / evaM te pratyUSasi tasmAd grAmAtpravRttAH sAdhubhojanakAle prAptAH sAdharmikasamIpaM niSedhikAM kRtvA pravizanti / tatazca teSAM pravizatAM vAstavyasAdhubhiH kiM karttavyamityata Aha- 'pakkhitaM mottaNaM ti prakSiptaM - AsyagataM mukhe prakSiptaM kavalaM muktvA 'nikkhivamukkhittaM' ti yadu kSiptaM bhAjanagataM tat 'nikSipanti' muJcanti naiSedhikIzravaNAnantarameva, tataste prAghUrNakAH 'ogheNaM' ti saGkSepeNa AlocanAM prayacchanti / tato bhuJjate maNDalyAM sA ceyam - appA mUlaguNesuM virAhaNA appa uttaraguNesuM / appA pAsatthAisu dANaggahasaMpaogohA // 293 // alpA mUlaguNeSu, etaduktaM bhavati - mUlaguNaviSayA na kAcidvirAdhanA, alpA uttaraguNaviSayA virAdhanA, alpA pArzva
Page #178
--------------------------------------------------------------------------
________________ C4962 zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH dibhiH saMprayoge-saMparka, etaduktaM bhavati-na pArzvasyAdibhiH sAdharmika SUSASUSASAASAASAASAS sthAdiSu dAnagrahaNasevAvirAdhanA 'saMpaogotti taireva pArzvasthAdibhiH saMprayoge-saMparke, etaduktaM bhavati-na pArzvasthAdibhiH sAdharmikasaha saMprayoga AsIt / 'ogha' tti gayaM 'oghataH' saGkhapata AlocanA dIyate, dattvA cAlocanAM yadi tu abhuktAstato|4|| kRtyaM ni. bhuJjate / atha bhuktAste sAdhavastata idaM bhaNanti 212-216 bhuMjaha bhuttA amhe jo vA icche abhutta saha bhojaM / savaM ca tesi dAuM annaM gehaMti vatthatvA // 214 // bhuJjIta yUyaM bhuktA vayaM, 'yo vA icchetti yo vA sAdhu ktumicchati tataH 'abhutta saha bhojati tenAbhuktena saha bhojyaM kurvanti / evaM yadi teSAmAtmanazca pUrvAnItaM bhaktaM paryApyate tataH sAdhveva atha na paryApyate tataH sarve 'tebhyaH' prAghUrNakebhyo dattvA bhaktamanyagRhanti-paryaTanti vAstavyabhikSavaH / evamAnIya kati dinAni bhaktaM prAghUrNakebhyo dIyate ityata Aha- tiNi diNe pAhunnaM savesiM asai bAlavuDDANaM / je taruNA saggAme vatthatvA bAhi hiMDaMti // 215 // trINi dinAni prAghUrNakaM sarveSAmasati bAlavRddhAnAM karttavyaM, tatazca ye prAghUrNakAstaruNAste svagrAma eva bhikSAmaTanti, vAstavyAstu bahirgAme hiNDanti / atha te prAghUrNakAH kevalA hiNDituM na jAnanti tataH kiM karttavyamityata Aha saMghADagasaMjogo AgaMtugabhaddaeyare bAhiM / AgaMtugA va bAhiM vatthavvagabhaddae hiMDe // 216 // saGghATakasaMyogaH kriyate, etaduktaM bhavati-eko vAstavya ekazca prAghUrNakaH, tatazcaivaM saGghATakayogaM kRtvA bhikSAmaTanti / 'AgaMtugabhaddaeyare'tti athAsau grAma AgantukAnAmeva bhadrakastataH 'iyaretti vAstavyA 'bAhiM'ti bahirgAme hiNDanti, AgantukA vA bahirgAme hiNDanti vAstavyabhadrake sati grAme / ukta sAdharmikadvAram , idAnIM vasatidvAraM pratipAdayannAha 88 //
Page #179
--------------------------------------------------------------------------
________________ | vitthaNNA khuDDuliA pamANajuttA ya tiviha vasahIo / paDhamabiiyAsu ThANe tattha ya dosA ime hoMti // 217 // vistIrNA kA pramANayuktA vA trividhA vasatiH 'paDhamabitiyAsu ThANe' tti yadA prathamAyAM vasatau sthAnaM bhavati vistIrNAyAmityarthaH, dvitIyA kSullikA tasyAM vasatau vA yadA bhavati tadA tatra tayorvasatyoH 'ete' vakSyamANakA doSA bhavantikharakammiavANiyagA kappaDiasarakkhagA ya vaMThA ya / saMmIsAvAseNaM dosA ya havaMti NegavihA // 298 // tatra vistIrNAyAM vasatau 'kharakammia'tti daNDapAsagA rAtriM bhrAntvA svapanti, vANijyakAzca vAluJjakaprAyA Agatya svapanti tathA kArpaTikAH svapanti, sarajaskAzca - bhautAH svapanti, vaNThAzca svapantyAgatya 'akayavivAhA bhItijIviNo ya vaMThi"tti / ebhiH saha yadA saMmizra AvAso bhavati tadA tena saMmizrAvAsena doSA vakSyamANakA anekavidhA bhavanti // te cAmIAvAsagaahikaraNe tadubhaya uccArakAiyanirohe / saMjayaAyavirAhaNa saMkA teNe napuMsitthI // 219 // Avazyake - pratikramaNe kriyamANe sAgArikANAmagratasta eva udghaTTakAn kurvanti, tatazca kecidasahanA rATiM kurvanti, tatazcAdhikaraNadoSaH / ' tadubhae'tti sUtrapauruSIkaraNe arthapauruSIkaraNe ca doSa udghaTTakAn kurvanti / nirodhazca uccArasya kAyikAyAzca nirodhe doSaH / atha karoti tathA'pi doSaH saMyamAtmavirAdhanAkRto'pratyupekSitasthaNDile / 'saMkA teNe 'ti stenakazaGkAdoSazca-caurAzaGkAdoSazca caurAzaGkA, napuMsakakRtadoSaH saMbhavati tatazca strIdoSazca bhavatIti dvAragAtheyam, idAnIM pratipadaM vyAkhyAnayannAha - AvAsayaM karite pavaMcae jhANajogavAghAo / asahaNa apariNayA vA bhAyaNabheo ya chakkAyA // 220 //
Page #180
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI oghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 89 // 'AvazyakaM' pratikramaNaM kurvatAm 'pavaMcae 'tti te sAgArikA udghaTTakAn kurvanti, tathA dhyAnayogavyAghAtazca bhavati - calanamApadyate to yataH / dAraM / ahigaraNaM bhaNNai- 'asahaNe'ti kazcid 'asahanaH' kopano bhavati 'apariNato vA' sehaprAyaH, ete rATiM sAgArikaiH saha kurvanti, tatazca bhAjanAni pAtrakANi tadbhedo - vinAzo bhavati, SaTU kAyAzca virAdhyante / dAraM / 'tadubhayaM 'ti vyAkhyAyate -suttasthaskaraNa nAso karaNe uhuMcagAi ahigaraNaM / pAsavaNiaranirohe gelannaM diTThi uDDAho // 229 // 'suttatthaakaraNa' tti sUtrArthapauruSyakaraNe nAzaH- tayoreva vismaraNam / atha sUtrArthapauruSyau kriyete tatazca 'uDuMcakAdi' udghaTTakAdi kurvanti / tatazcAsahanA rATiM kurvanti, tato'dhikaraNadoSa iti / dAraM / " uccArakAianiroho "tti vyAkhyAyate - ' pAsavaNi' tti 'prazravaNasya' kAyikAyAH 'iyara'tti purISasya ca nirohe 'gelannaM' glAnatvaM bhavati / atha vyutsRjanti tato 'diTThe uDDAho'tti sAgArikairdRSTe sati 'uDDAhaH' upaghAtaH pravacanasya bhvti| "saMjama AyavirAhaNa" tti vyAkhyAyate - mA dicchihiMti to appaDilihie ( thaMDille ) dUra gaMtu vo sirati / saMjama AyavirAhaNagahaNaM ArakkhiteNehiM // 222 // atha sAgArikA mAM mA drAkSuritikRtvA'sthaNDila eva dUre gatvA vyutsRjati tataH saMyamAtmanorvirAdhanA bhavati, grahaNaM cArakSikAH kurvanti / ' teNa 'ti stenakA vA grahaNaM kurvanti / dAraM / "saMkAteNa "tti byAkhyAyate 1 oNaya majamANaM dahuM teNetti AhaNe koI / sAgAria saMghaTTaNa apumetthI geNha sAhai vA / / 223 // vistIrNAdikA tridhA vasatiH ni. 117-223 // 89 //
Page #181
--------------------------------------------------------------------------
________________ sa hi rAtrau kAyikAdyarthamutthitaH sannavanataH pramArjayannirgacchati tatastamavanatakAyaM dRSTvA stena iti matvA AhanyAkazcit / dAraM / 'napuMsisthitti vyAkhyAyate-'sAgAriasaMghaTTaNatti sAgArikasaMsparze sati, sa hi rAtrau hastena parAmRzan gacchati, yatastataH sparzane sati kazcitsAgAriko vibuddha evaM cintayati-yadutAyaM 'apumatti napuMsakaM tena kAraNena mAM spRzati, tataH sAgArikastaM sAdhuM napuMsakabuddhyA gRhNAti / atha kadAcitstrI spRSTA tataH sA zaGkate, yadutAyaM mama samIpe Agacchati, tataH 'sAheti' kathayati nijabhartuH saubhAgyaM khyApayantI paramArthena vA // | orAlasarIraM vA ithi napuMsA balAvi geNhati / sAvAhAe ThANe nite AvaDaNapaDaNAI // 224 // ___ audArikazarIraM vA taM sAdhuM dRSTvA divA tato rAtrau strI napuMsakaM balAdgRhNAti, audArika-cahnikam / ete vistIrNavasatidoSA vyAkhyAtAH / idAnI kSullikAvasatidoSAn pratipAdayannAha-'sAvAhAe'tti saMkaTAyAM vasatau sthAne-avasthAne sati Nite AvaDapaDaNAdIti nirgacchannApatitazca nirgacchannApatanapatanAdayo doSAH, tathAteNotti maNNamANo imovi teNotti AvaDai juddhaM / saMjamaAyavirAhaNabhAyaNabheyAiNo dosA // 225 // | evaM sAdhorupari praskhalite sAdhau yasyopari praskhalitaH sa taM stenakamiti manyamAnaH ayaM ca suptotthitaH amuM praskha-15 dalitaM stenakaM manyamAnaH san 'Apatati yuddhaM' yuddhaM bhavati, tatazca saMyamAtmanovirAdhanA bhAjanabhedAdayazca doSAH, bhAjanaM pAtrakaM bhaNyate / uktA kSullikA vasatiH, yasmAtkSullikAyAmete doSAstasmAtpramANayuktA vasatigrAhyA / etadevAha tamhA pamANajuttA ekekassa u tihtthsNthaaro| bhAyaNasaMthAraMtara jaha vIsaM aMgulA huMti // 226 //
Page #182
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha tasmAtpramANayuktA vasatirlAhyA, tatra caikaikasya sAdhorbAhulyatastrihastapramANaH saMstArakaH karttavyaH, tuzabdo vizeSaNArthaH, | vistIrNAniyuktiH droNIyA kiM vizinaSTi ?-saMstArako'tra bhUmirUpa iti, tatra teSu triSu hasteSu UrNAmayaH saMstArako hastaM cattAri a aMgulAI ruMbhaidikA tridhA vRttiH bhAyaNAI hatthaM ruMdhati / idAnIM saMstArakabhAjanayoryadantarAlaM tatpramANaM pratipAdayannAha-bhAyaNasaMthAraMtara' bhAjanasaMstArA-18 vasatini. haintare-antarAle yathA viMzatiraGgalAni bhavanti tathA karttavyam / evaM trihastapramANo'pi saMstArakaH pUritaH, kiM punaH 224-227 // 9 // kAraNamiha dUre bhAjanAni na sthApyante ?, ucyate | majjAramUsagAi ya vAre navi ajaannughttttnnyaa| do hatthA ya abAhA niyamA sAhussa sAhao // 227 // / mArjAramUSakAdIn pAtrakeSu lagato vaaryet| atha kasmAdAsannatarANi na kriyante ? ucyate-'naviya jANughaTTaNaya'tti tAvati pradeze tiSThati pAtrakeSu jAnukRtodghaTTanA-jAnukRtaM calanaM na bhavati / idAnIM pravrajitasya 2 cAntarAlaM pratipAdayannAha-dvau hastau / abAdhA-antarAlaM niyamAtsAdhoH sAdhozca bhavati, sAdhuzcAtra trihastasaMstArakapramANo grAhyaH / sthApanA ceyam-uNNAmao saMthArao 28 aTThAvIsaMgulappamANo, saMthArabhAyaNANaM aMtaraM vIsaMgulA 20, bhAyaNANi a hatthappamANe pAuMchaNe ThavijaMti 24, evaM tihiM gharaehiM sabevi tiNNi hatthA, sAhussa ya 2 aMtaraM do hatthA 28 // 28 // 24 ha0 3-ha 2 / evametadgAthAdvayaM vyAkhyAtam / atra ca dvihastapramANAyAmabAdhAyAM mahadantarAlaM sAdhoH sAdhozca bhavati, tatazca tadantarAlaM zUnyaM mahad dRSTvA-15 | // 10 // sAgAriko balAtsvapiti, tasmAdanyathA vyAkhyAyate-tamhA pamANajuttA ekekassa u tihatthasaMthAro / atra hastaM sAdhU ruNaddhi, bhAjanAni saMstArakAdviMzasyaGgalAni bhavanti / etadevAha-bhAyaNasaMthAraMtara jaha vIsaM aMgulAI hoti' / pAtraka CREARCANESS
Page #183
--------------------------------------------------------------------------
________________ S ISESEISASSASSAS maSTAGgulAni ruNaddhi, pAtrakAviMzatyaGgulAni muktvA parato'nyaH sAdhuH svapiti / etacca kuto nizcIyate ? yaduta-pAtrakAtparato viMzatyaGgulAnyatItya sAdhuH svapiti, yata uktam-'do hatthe ya abAhA niyamA sAhussa sAhUo' / sthApanA ceyamsAhU sarIreNaM hatthaM rudhai 24, sAhussa sarIrappamANaM, saMthArayassa pattayANaM ca aMtaraM vIsaMgulA 20 ahahiM aMgulehiM pattayA ThaiMti 8, pattassa bitiyasAhussa ya aMtaraM vIsaMgulAI 20, evaM ete satve'vi tiNNi hatthA, eso bitio sAhU / 24 / / 20 / 8 / 20 / evaM savattha / atra corNAmayaH saMstArakaH aSTAviMzatyaGgulapramANa eva bAhulyena draSTavyaH, kintu sAdhunA zarIreNa caturviMzatyakulAni ruddhAni, anyAni UrNAmayasaMstArakasaMbandhIni yAni catvAryaGgalAni taiH saha yAni viMzatyamulAni, tatparataH pAtrakANi bhavanti / atra hastadvayamabAdhA sAdhuzarIrAdyAvadanyasAdhuzarIraM tAvadraSTavyam / "majjAya" | ityevyAkhyAtameva / bhuttAbhuttasamutthA bhaMDaNadosA ya vajiA evaM / sIsaMteNa va kuTuMtu hatthaM mottuNa ThAyaMti // 228 // dvihastAntarAlena mucyamAnena 'bhuttAbhuttasamutthA' iti yo bhuktabhogaH 'abhukta' iti yaH kumAra evaM prabajitaH, tatra bhuktabhogasya Asannasya svapato'nyasAdhusaMsparzAdanyatpUrvakrIDitAnusmaraNaM bhavati, yadutAsmadyoSito'pyevaMvidhaH sparza iti, abhuktabhogasyApyanyasAdhusaMsparzena sukumAreNa kautukaM striyaM prati bhavati, ayamabhiprAyaH-tasyAH sukumArataraH sparza iti, tatazca dvihastAbAdhAyAM svapatAmete doSAH parihRtA bhavanti / tathA bhaMDaNaM-kalahaH parasparaM hastasparzajanita Asannazayane, te ca doSA evaM varjitA bhavanti, sIsaMteNa va kuTuM tu hatthaM mottUNa ThAyaMtitti ziro yato yatra kuDyaM tatra hastamAtraM muktvA - bo016
Page #184
--------------------------------------------------------------------------
________________ 230 zrIogha- 'ThAyati'tti svapanti, pAdAnte'nugamanamArga vimucya hastamAtraM svapanti / athavA'nyathA pAThaH-'sIsaMteNa va kuTuM tihatthaM vasatA zaniyuktiH 8 mottUNa ThAyati' tatra pradIrghAyAM vasatau svApavidhiruktaH, yadi punazcaturasrA bhavati tadA 'sIsaMteNa va kuDDe'ti ziroyanavidhiH droNIyA yato yaskujyaM tasmAtkuDyAt hastatrayaM muktvA svapanti, tatra kuDyaM hastamAtreNa projjhya tato bhAjanAni sthApyante, tAni ni. 229 vRttiH |ca hastamAne pAdapunchane kriyante tato hastamAtraM vyAmuvanti, bhAjanasAdhvozcAntarAlaM hastamAtrameva mucyate, tataH sAdhuH // 91 // svapiti / evamanayA bhajayA svapatAM tiryak sAdho sAdhozcAntarAlaM hastadvayaM draSTavyam / | pubuddiTTo u vihI ihavi vasaMtANa hoi so ceva / Asajja tinni vAre nisanna AuMTae sesA // 229 // / atra svApakAle pUrvoddiSTa eva vidhirdraSTavyaH, kazcAsau ?,"porisiApucchaNayA sAmAiyaubhayakAyapaDilehA / sAhaNiya duve paTTe pamaja pAe jao bhUmi // 1 // aNujANaha saMthAraM" ityevamAdikaH / ihApi vasatAM svapatAM bhavati sa eva vidhiH, kiM tvayaM vizeSaH-'Asaja tinni vAre nisannoM'tti AsajaM trayo vArAH karoti 'nisanno'tti tatraiva saMstArake upaviSTaH san , zeSAzca sAdhavaH kiM kurvantItyAha-mAuMTae sesA' zeSAH sAdhavaH pAdAn AkuJcayanti / punazcAsau kAyikA) vrajana kiM karotItyata Aha| AvassibhamAsajaM nIi pamajaMtu jAva ucchannaM / sAgAriya teNumbhAmae ya saMkA tau pareNaM // 230 // . | AvazyikI AsajaM ca punaH punaH kurvan pramArjayannirgacchati, kiyaGkaraM yAvadityata Aha-'jAva ucchannaM' yAvacchaNNaMyAvadasaterabhyantaramityarthaH, bAhyatazca naivaM pramArjanAdi karttavyaM, yataH 'sAgAriya teNubbhAmae ya saMkA tadu pareNaM' sAgA MARA // 9
Page #185
--------------------------------------------------------------------------
________________ rikAnAM stenazaGkopajAyate, yaduta kimayaM cauraH ? ' ubhAmao' pAradArikastatastadAzaGkopajAyate, atastatpareNa - saMchannadvAhyato nedaM pramArjanAdi karttavyamiti / evaM pramANayuktAyAM vasatau vasatAM vidhiruktaH / yadA tu punaH - nasthi u pamANajuttA khuDDaliyA ceva vasati jayaNAe / purahatthaM paccha pAe pamajja jayaNAe niggamaNaM // 232 // yadA pramANayuktA vasatirnAsti tadA kSullikAyAmeva vasatau vasanti yatanayA, kA cAsau yatanA ? - 'purahattha pacchapAe ' 'purataH ' agrato hastena parAmRzati pazcAtpAdau pramRjya nyasyati, tatazcaivaM yatanayA bAhyato nirgacchanti / evaM tAvatkAyikAdyartha gamanAgamane vidhiruktaH, idAnIM svapanavidhiM pratipAdayannAha - ussIsabhAyaNAeM majjhe visame ahAkaDA uvariM / ovaggahio doro teNa ya vehAsilaMbaNayA // 232 // upazIrSakANAM madhye bhAjanAni - pAtrakANi kriyante / sthApanA ceyam - 8 | 'visame 'tti viSamA bhUH garttopetA bhavati, tatazca tasyAM garttAyAM pAtrakANi puJjIkriyante / 'ahAgaDA uvariM'ti prAzukAni - alpaparikarmANi ca yAni tAnyeteSAM pAtrakANAmupari puJjIkriyante, mAGgalikatvAtteSAm, athAtisaGkaTatvAdvasaterbhUmau nAsti sthAnaM pAtrakANAM tatazca 'uvaggahito doro' aupagrahiko yo davarako yavanikArthaM gRhItaH upaggahito- gacchasAhAraNo tena 'vihAyasi' AkAze 'laMbaNaya'tti | tena davarakena lambyaMte-kIlikAdau kriyante / khuDDaliyAe asaI vicchinnAe u mAlaNA bhUmI / viladhammocArabhaDA sAharaNegaMtakaDapotI // 233 // kSullikAyAM vasaterabhAve 'vicchinnAe unti vistIrNAyAM vasatau sthAtavyaM, tatra ca ko vidhirityata aha - 'mAlaNA bhUmI'
Page #186
--------------------------------------------------------------------------
________________ vasatau zayanavidhiH ni.231235 vRtti zrIoSaniyuktiH 18 vistIrNavasate mirmAlyate-vyApyate puSpaprakarasadRzaiH svapadbhiH, 'biladhammo cArabhaDe'tti avalagakAdaya Agatya idaM droNIyA bhaNanti-yaduta biladharmo yasmin bile yAvatAmavasthAnaM bhavanti tAvanta evaM pravizanti, tataH sAdhavaH kiM kurvanti ?, 'sAharaNe'tti saMhRtya upakaraNajAtaM viralatvaM ca 'egaMta'tti ekAnte tiSThati / 'kaDapotI ti yadi kaTo'sti tatastamanta |rAle dadati, atha sa nAsti tataH 'pottiM' ciliminIM dadati / // 92 // | asaI ya cilimilIe bhae va pacchanna bhUie lakkhe / AhArA nIhAro niggamaNapavesa bajeha // 234 // / 'asati' abhAve cilimilinyAH 'bhae vatti ciliminIharaNabhaye vA na dadati / kiM vA kurvantyata Aha-'pacchaNNe'tti | tataH pracchannatare pradeze tiSThanti / 'bhUie lakkhetti sa ca pradezo bhUtyA 'lakSyate' ciyate aboTo'yaM pradeza iti kthyte|| idaM ca te'bhidhIyante-AhArAnIhAro bhavatyavazyamato nirgamanapravezau varjanIyAviti / idaM ca karttavyaM sAdhubhiHpiMDeNa suttakaraNaM Asajja nisIhiyaM ca na kariti / kAsaNa na pamajaNayA na ya hattho jayaNa veratiM // 23 // - "piNDena' samudAyena 'sUtrakaraNa' sUtrapauruSIkaraNaM karttavyaM,mA bhUt kazcitpadaM vAkyaM vA knnnnaahiddisstitti| tathA Asaja nisIhi ca tatra na kurvanti / kiM vA karttavyamityata Aha-'kAsaNaM'ti kAzanaM-khATakaraNaM karoti, na ca pramArjana karoti, 'Na ya hatthotti na ca hastena purastAtparAmRzya nirgacchati, yatanayA ca verattiaM kurvanti / verattio kAlo gheppai doNhaM paharANaM uvariM, tato sajjhAo kIrati, yadivA tAe velAe sajjhAo / uktaM vasatidvAram, idAnIM sthAnasthitadvAramucyate, tamrAha- . . SAUGAISRUSSAAR
Page #187
--------------------------------------------------------------------------
________________ pattANa khetta jayaNA kAUNAvassayaM tato ThavaNA / paDaNIyapattamAmaga bhAMgasaddhe ya aciyatte // 236 // . evaM teSAM viharatAM prAptAnAmabhimatakSetre 'jayaNe ti yathA yatanA karttavyA tathA ca vakSyati, 'kAuM Avazyaka' kRtvA cAvazyaka-pratikramaNaM 'tato ThavaNa'tti tataH sthApanA kriyate keSAJcitkulAnAM, kAni ca tAnItyata Aha-'pratyanIka' zAsanAdeH 'prAntaH' adAnazIlaH mAmago ya evaM vakti-mA mama samaNA gharamaiMtu, bhadrakazrAddhau prasiddhau 'aciattitti yH|| sAdhubhirAgacchadbhirduHkhenAste, zobhanaM bhavati yadyete nAyAnti gRhe / eteSAM kulAnAM yo vibhAgaH kriyate pratiSedhApratiSedharUpaH sa sthApanetyucyate / idAnIM bhASyakAra enAM gAthAM pratipadaM vyAkhyAnayannAhabAhiragAme vucchA ujANe ThANavasahipaDilehA / iharA u gahiabhaMDA vasahI vAghAya uddddaaho||104|| (bhA0) dAragAhA | evaM te bAhyagrAme AsannagrAme paryuSitAH santo'bhimataM kSetraM prApya tAvadavatiSThante / 'ujANe ThANaM'ti udyAne tAvatsthAne AsthAM kurvanti / 'vasahipaDileha'tti punarvasati pratyupekSakAH preSyante / 'iharA utti yadi pratyupekSakA vasaterna preSyante tataH 'gRhItabhANDAH' gRhItopakaraNA vasativyAghAte sati nivartante tatazca uDDAho bhavati-upaghAta ityarthaH / tatra ca pravizatAM zakunApazakunanirUpaNAyAhamaila kucele abhaMgiellae sANa khujja vaDabhe yA / ee u appasatthA havaMti khittAu niMtANaM ||10||(bhaa0) nArI pIvaraganbhA vaDDakumArI ya kaTThabhAro ya / kAsAyavattha kucaMdharA ya kajaM na sAheti // 106||(bhaa0)
Page #188
--------------------------------------------------------------------------
________________ C zrIogha niyuktiH 112 cakkayaraMmi bhamADo bhukkhA mAro ya pNddurNgNmi| taccanniruhirapaDaNaM boDiyamasie dhuvaM mrnnN||107||(bhaa0)|| kSetramApta vidhiH ni. jaMbUacAsa maure bhAraddAe taheva naule a| dasaNameva pasatthaM payAhiNe savasaMpattI // 108 // (bhA0) ||236 pravedroNIyA naMdItUraM puNNassa daMsaNaM saMkha paDaha saho ya / bhiMgArachatta cAmara dhayappaDAgA pasatthAI // 109 // (bhA0) zanA vRttiH samaNaM saMjayaM daMtaM sumaNaM moyagA dahiM / mINaM ghaMTe paDAgaM ca siddhamatthaM viAgare // 110 // (bhA0) | pravezaH etA nigdsiddhaaH|| dhamakathA: // 13 // tamhA paDilehia dIviyaMmi puvagaya asai sAravie / phaDayaphaDDupaveso kahaNAna ya uTTa iyresiN||111||(bhaa0) bhA.104 __yasmAtpUrvamapratyupekSitAyAM vasatau uDDAho bhavati tasmAtpratyupekSya praveSTavyam / 'dIviyaMmi'tti dIpite-kathite zayyA tarAya, yadutAcAryA AgatAH, 'puSagaya'tti pUrvagatakSetrapratyupekSakaiH pramArjitaH tataH sAdhveva, 'asatitti pUrvagatakSetrapratyupezakSakAbhAve, tataH kSetrapratyupekSakaiH pravizya 'sAravite' pramArjitAyAM vasatau, kathaM praveSTavyamityata Aha-phaDakaphaDakaiH pravezaH karttavyaH / 'kahaNa'tti yo.dharmakathAlabdhisaMpannaH sa pUrvameva gatvA zayyAtarAya vasaterbahirdharmakathAM karoti / 'na ya uhAtti na cAsau dharmakathAM kurvan 'uttiSThati' abhyutthAnaM karoti 'iyaresiM'ti jyeSThAryANAm , Aha-kimAcAryAgamane dharmakathI abhyutthAnaM karoti uta neti !, AcArya Aha-avazyamevAbhyutthAnamAcAryAya karoti, yato'karaNe ete doSAHAyariyaaNuTThANe ohAvaNa bAhirAya'dakkhiNNAsAhaNayavaMdaNijA aNAlavaMte'vi AlAvo ||112||(bhaa) Jel // 9 // AcAryAgamane satyanutthAne 'ohAvaNa'tti malanA bhavati, 'bAhira'tti lokAcArasya bAhyA eta iti, pazcAnAmapyaGgalI AMERA SAMRESCRECRA
Page #189
--------------------------------------------------------------------------
________________ nAmekA mahattarA bhavati, 'adakkhiNa'tti dAkSiNyamapyeSAmAcAryANAM nAstItyevaM zayyAtarazcintayati / 'sAhaNaya'tti tena dharmakathinA''cAryAya kathanIyaM yadutAyamasmadvasatidAtA / 'vaMdaNijatti zayyAtaro'pi dharmakathinedaM vaktavyo-vandanIyA AcAryAH, evamukte yadi asau vandanaM karoti tataH sAdhveva, atha na karoti tataH 'aNAlavaMte'vi' tasmin zayyAtare'. nAlapatyapi AcAryeNAlApakaH karttavyaH, yaduta kIdRzA yUyam / athAcArya AlapanaM na karoti tata ete doSAHvuDDA nirovayArA aggahaNaM logajatta voccheo| tamhA khalu AlavaNaM sayameva u tattha dhmmkhaa||113||(bhaa0) __ tathAhi-eta AcAryAstathA nirupakArA-upakAramapi na bahu manyante, 'aggahaNa'ti anAdaro'syAcAryasya mAM prati, |'alogajatta'tti lokayAtrAbAhyAH, 'voccheo'tti vyavacchedo vasateranyadravyasya vA, tasmAtkhalvAlapanA karttavyA, svayameva ca tatra dharmakathA kartavyA''cAryeNeti // vasahiphalaM dhammakahA kahaNaaladdhI usIsa vaavaare| pacchA aiMti vasahiM tattha ya bhujoimA jynnaa||114||(bhaa0) | dharmakathAM kurvan vasateH phalaM kathayati, 'kahaNaaladdhI u' yadA tu punarAcAryasya dharmakathAlabdhirna bhavati tadA 'sIsa vAvAritti ziSyaM 'vyApArayati' niyule dharmakathAkathane, ziSyaM ca dharmakathAyAM vyApArya pazcAdAcAryAH pravizanti vasatiM, tatra ca vasatau 'bhUyaH' punaH 'iyaM' yatanA vakSyamANalakSaNA karttavyA // paDilehaNa saMthArama Ayarie tiNi sesa u kmenn| viMTiaukkhevaNayA pavisai tAhe ydhmmkhii||115||(bhaa0) tatra ca vasatau praviSTAH santaH pAtrakAdeH pratyupekSaNAM kurvanti, saMstArakagrahaNaM ca kriyate, tata AcAryasya trayaH saMstArakA
Page #190
--------------------------------------------------------------------------
________________ dharmakathAH zrIogha- niyuktiH droNIyA vRttiH , -- // 94 // nirUpyante, zeSANAM krameNa yathAratnAdhikatayA, te ca sAdhava AtmIyAtmIyopadhiveNTalikAnAmutkSepaNaM kurvanti yena bhUmibhAgo jJAyate, asminnavasare bAhyato dharmakathI saMstArakagrahaNArtha pravizati // uccAre pAsavaNe lAuya nillevaNe ya acchnne| puSaTThiya tesi kahe'kahie AyaraNa voccheo||116 // (bhA0) te hi kSetrapratyupekSakA uccArAya bhuvaM darzayanti glAnAdyartha, 'pAsavaNe tti kAyikAbhUmiM darzayanti, lAuetti tumbakatrepaNabhuvaM darzayanti, nirlepanasthAnaM ca darzayanti, 'acchaNaetti yatra svAdhyAyaM kurvadbhirAsyate 'pUrvasthitAH' kSetrapratyupekSakAH, evaM 'teSAM' AgantukAnAM kathayanti / 'akahie'tti yadi na kathayanti tataH 'AyaraNa voccheo'tti asthAne kAyikAderAcaraNe sati vyavacchedastadravyAnyadravyayoH, vasaternirhATayatIti // bhattahiA va khavagA amaMgalaM coyae jiNAharaNaM / jai khamagA vadaMtA dAyaMtiyare vihiM voccha // 117 // (bhA0) te hi zramaNAH kSetraM pravizantaH kadAcidbhaktArthinaH kadAcitkSapakA upavAsikA ityarthaH, tatropavAsikAnAM pravizatAM *'amaMgalaM coyae'tti codaka idaM vakti, yaduta kSetre pravizatAM amaGgalamidaM yadupavAsaH kriyate, tatra 'jinAharaNa'miti |jinodAharaNaM, yathA hi jinA niSkramaNakAle upavAsaM kurvanti na ca teSAM tadamaGgalaM, kintu pratyuta maGgalaM tatteSAmevamidamapIti / idAnIM yadi kSapakAstasmin divase sAdhava upavAsikAstatra ca sanniveze yadi zrAvakAH santi tatastadgRheSu caityAni vandanto darzayanti, kAni ?-sthApanAdIni kulAni AgantukebhyaH, 'iyare'tti bhaktArthiSu yo vidhistaM vakSye / kazcAsau vidhirityata Aha bhA.114115vasa-. tivibhAgaH bhA. 116 kulasthApanAbhA. '117 SALMANGACADA // 94 //
Page #191
--------------------------------------------------------------------------
________________ sabai daddhuM uggAhieNa oyaria bhayaM samuppajje / tamhA tidu ego vA uggAhia cehae vaMde // 118 // bhA0 ) ' te hi bhaktArthinaH zrAvakakuleSu caityavandanArthaM vrajantaH yadi sarva eva pAtrakANyudbhAhya pravizanti tataH ko doSa ityata Aha-'dadrumuggAhiehiM odaria'tti dRSTvA sAn sAdhUn pAtrakairudrAhitaiH audarikA eta iti - bhaTTaputrA iti, evaM zrAvakazcintayati / 'bhayaM samuppaje'tti bhayaM ca zrAvakasyotpadyate, yaduta kasyAhamatra dadAmi ? kasya vA na dadAmIti ?, kathaM vA etAvatAM dAsyAmIti yasmAdevaM tasmAt 'tiduego vA' traya udbhAhitena pravizanti AcAryeNa saha dvau vA eko vA uddhAhitena pravizati caityavandanArthamiti // ataH - saddhAbhaMgo'NuggAhiyami ThevaNAiyA ya dosA u / gharaceia Ayarie kaivayagamaNaM ca gahaNaM ca // 119 // (bhA0 ) athAnugrAhitapAtrakA eva pravizanti, dAtavye ca matirjAtA zrAddhasya, tatazca pAtrakAbhAve'grahaNamagrahaNAcca zraddhAbhaGgo bhavati / athaivaM bhaNanti - pAtrakaM gRhItvA''gacchAmi tatazca sthApanAdikA doSA bhavanti, AdizabdAtkadAcitsaMskAramapi kurvanti, tasmAdgRhacaityavandanArtha AcAryeNa katipayaiH sAdhubhiH saha gamanaM kArya, grahaNaM ghRtAdeH karttavyamiti / 'pattANa khettajayaNa'tti vyAkhyAyate - * khettaMmi apuvaMmI tiTThANaTThA kahiMti dANAI / asaI a ceiyANaM hiMDatA caiva dAyaMti // 120 // ( bhA0 ) yadi tatkSetramapUrvaM na tatra mAsakalpaH kRta AsIt tataH 'tidvANatthi 'tti triSu sthAneSu zrAvakagRhacaityavandanavelAyAM
Page #192
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH ***** sthApanAkulasthApanAbhA.118123 // 95 // bhikSAmaTantaH pratikramaNAvasAne vA kathayanti dAnAdIni kulAni / asaI a ceiyANaM' yadA punastatra zrAvakakuleSu caityAni na santi tato'sati caityAnAM bhikSAmeva hiNDantaH kathayanti / kAni punastAni kathayantItyata Aha8|dANe abhigamasaddhe saMmatte khalu taheva micchatte / mAmAe aciyatte kulAI dAyaMti gIyatthA // 121 // (bhA0) dAnazrAddhakAn abhigamazrAddha (ddhAn)abhinavasamyaktvasAdhuH(zrAddhAn)tathA mithyAdRSTikulAni kathayanti / zeSa sugamam / idAnIM yadi tatra caityAnina santi upavAsaina bhikSA paryaTitA tata AvazyakAnte kSetrapratyupekSakAH kathayantyAcAryAya, etadevAhakayaussaggAmaMtaNa pucchaNayA akahiegayaradosA / ThavaNakulANa ya ThavaNA pavisai giiytthsNghaaddo||122||(bhaa0) AvazyakakAyotsargasyAnte 'AmaMtaNa'tti AcArya Amacya tAn pratyupekSakAn 'pucchaNaya'tti pRcchati, yaduta kAnyatra sthApanAkulAni ! kAni cetarANi ?, punazca te pRSTAH kathayanti, 'akahiegataradosa'tti kSetrapratyupekSakairakathiteSu kuleSu satsu ekataraH-anyatamo doSaH-saMyamAtmavirAdhanAjanitaH, kathite ca sati sthApanAdikulAnAM sthApanA kriyate / punazca sthApanAkuleSu gItArthasaGghATakaH pravizati // gacchami esa kappo vAsAvAse taheva uDabaddhe / gAmAgaranigamesuM aisesI ThAvae sahI // 123 // (bhA0) __ gacche 'eSa kalpaH' eSa vidhirityarthaH, yataH sthApanAkulAnAM sthApanA kriyate, kadA ?-'vAsAvAse taheva uDubaddhe' varSAkAle zItoSNakAlayozca / keSu punarayaM niyamaH kRtaH ? ityata Aha-'gAmAgaranigamesuM' grAmaH-prasiddhaH AkaraH-suvarNAde ** * *
Page #193
--------------------------------------------------------------------------
________________ KURASASSASSASSAS) rutpattisthAnaM nigamo-vANijakaprAyaH sannivezaH, eSu sthApanAkulAni sthApayet / kiMviziSTAnItyata Aha-'atisesitti |sphItAnItyarthaH 'sahi'tti zraddhAvanti kulAni sthApayediti // dakiM kAraNaM camaDhaNA davakhao uggamo'vi ana sujjhe / gacchami niyayakajje AyariyagilANapAhuNae // 237 // | kiM kAraNaM tAni kulAni sthApyante ?, yataH 'camaDhaNa'tti anyairanyaizca sAdhubhiH pravizadbhizcamanyante-kadarthyanta ityarthaH, tataH ko doSa ityata Aha-'daghakhao' AcAryAdiyogyAnAM dravyANAM kSayo bhavati / 'uggamo'vi a na sujjhe udgamastatra gRhe na zuddhayati / 'gacche'tti niyataM kArya yogyena, keSAmityata Aha-AyariagilANapAhuNae' AcAryaglAnaprAghUrNakAnAmarthAya nityameva kArya bhavati iti niyuktigothayam , idAnIM bhASyakAro vyAkhyAnayati, tatra 'camaDhaNa'tti vyAkhyAnayannAha-[dAragAhA] puSvipi vIrasuNiA chikA chikA pahAvae turiaM / sA camaDhaNAe sinnA saMtaMpi na icchae ghettuM ||124||(bhaa0)| jahA kAcit vIrasuNiA keNai AhiMDaileNaM tittiramayUrAINaM gahaNe chikkAriA tittirAINi giNhei, evaM puNo tittirAIhiM viNAvi so chichikArei, sA ya pahAviA jayA na kiMci pecchai tayA viAriA saMtI kajevi na dhAvati, evaM saDDayakulAI aNNamaNNehiM camaDhijaMtAI paoyaNe kAraNe samuppaNNe'vi saMtaMpi na deti / kiM kAraNaM ?, jato akAraNA eva TU niccoiyANi teNa kAraNe samuppaNNevi na deMtitti / idAnIM gAthA'kSarArtha ucyate-punarapi vIrazunI chItkRtA chItkRtA / pradhAvati tvaritaM, punazcAsau alIkacamaDhaNatayA sinnA-vizrAntA sadapi mayUrAdi necchati grahItum // ROSSIGLICERIAKANOCE
Page #194
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha ciyuktiH droNIyA sthApanAku lasthApanAni.237 bhA.124130 vRttiH // 16 // evaM sahakulAiM camaDhijatAI tAI aNNehiM / nicchaMti kiMci dAuM saMtaMpi tayaM gilANassa // 125 // (bhA0) - sugamA // "camaDhaNa"tti gayaM, "dabakkhaya" tti vyAkhyAyatedabakkhaeNa paMto isthi ghAeja kIsa te diNNaM / bhaddo hahapahaho kareja annapi samaNaTThA // 126 // (bhA0) | bahUnAM sAdhUnAM ghRtAdidravye dIyamAne tavyakSayaH saMjAtastatastena dravyakSayeNa yadi prAnto gRhapatistataH striyaM ghAtayet , etacca bhaNati-kimiti tebhyaH pravrajitebhyo dattam / "dabakkhae"tti gayaM, 'uggamovi a na sujjhe ti vyAkhyAyate, tatrAha-bhaddo hahapahaho kareja annapi sAhUNaM' bhadro yadi gRhapatistato dasamapi modakAdi punarapi kArayet / "uggamo'viya na sujjhe"tti gayaM / "gacchaMmi niyayakajaM Ayarie"tti vyAkhyAnayannAhaAyariaNukaMpAe gaccho aNukaMpio mahAbhAgo / gacchANukaMpayAe abocchittI kayA titthe // 127 // (bhA0) sugamA // idAnI "gilANa"tti vyAkhyAyateparihINaM taM dadhaM camaDhijjataM tu aNNamaNNehiM / parihINaM miya do natthi gilANassa NaM joggaM ||128||(bhaa0) sugamA // tathA cAtra dRSTAnto draSTavyaHcattA hoMti gilANA AyariyA bAlavuDasahA ya / khamagA pAhaNagAviya majAyamaikkamaMtaNaM // 129 ||(bhaa0) sArakkhiyA gilANA AyariyA bAlavuhasehA ya / khamagA pAhuNagAviya majjAyaM ThAvayaMteNaM // 130 // (bhA0) sugme||
Page #195
--------------------------------------------------------------------------
________________ jar3e mahise cArI Ase goNe a tesi jaavsiaa| eesiM paDivakkhe cattAri u saMjayA huMti // 238 // jahA eka mahAbIyaM parisUaM, tattha ya cArIo nANAvihAo atthi, taMjahA-jaDussa-hatthissa jA hoi sA hou sA| tatya atthi, mahisassa sukumArA joggA sAvi tattha atthi, Asassa mahurA joggA sAvi tattha atthi, goNassa subaMdhA 31 joggA sAvi tattha asthi, taM ca rAyapurisehiM rakkhijjai tANaM ceva jaDDAINaM, jai paraM kAraNe ghasiA ANeti, aha puNa taM mokkalayaM muccai tAhe paTTaNagoNehiM gAmagoNehiM camaDhijai, camaDhie a tassiM mahAparisUe tANaM rAyakerANaM jaDDA-12 | INaM aNurUvA cArI Na labbhai, vidhvaMsitatvAt godhanastasya, evaM saDDayakulANivi jai na rakkhijati tato annamannehiM 6 camaDhijaMti, tesu camaDhiesu jaM jaDDAisabbhAvapAhuNayANaM pAuggaM taM na deMti // idAnImakSarArtha ucyate-jaDDo-hastI | mahiSaH-prasiddhastayoranurUpAM cArI yAvasikA-ghAsavAhikA dadati, tathA azvasya goNo-balIvardastakha ca cArImAnayanti yaavsikaaH| eteSAM' jaDDAdInAM pratirUpaH-anurUpaH pakSaH pratipakSaH tulyapakSa ityarthaH tasmin catvAraH saMyatAH prAghUrNakA bhavanti / idAnImeteSAmeva jaDDAdInAM yathAsaGkhyena bhojanaM pratipAdayannAhajaDDA jaM vA taM vA sukumAraM mahisio mhurmaaso| goNo sugaMdhada, icchai emeva sAhUvi // 131 // (bhA0) sugamA / navaraM sAdhurapyevameva draSTavyaH-tattha paDhamo pAhuNasAhU bhaNai-jaM mama dosINaM aNhagaM vA kaMjiraM vA labbhai taM ceva ANehi, teNa evaM bhaNite kiM?-dosINaM ceva ANiavaM, na viseseNaM tassa sohaNaM tassa ANeyavaM / bitio pAhaNasAhU bhaNai-varaM me NeharahiyAvi pUyaliA sukumAlA hou / tatio bhaNati-mahuraM navari me hou / cauttho bhaNati bho017
Page #196
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH OSASSASALARIA nippaDigaMdhaM aMbapANaM vA hou / evaM tANaM bhaNaMtANaM je joggaM taM saDDayakulehiMtovi sesayaM ApiAjai / evamukte satyAha hai sthApanAkuparaH-yasmAdevaM tasmAnna kadAcitkenacitpraveSTavyaM prAghUrNakAgamanamantareNa zrAvakakuleSu, yadaiva prAghUrNakA aagmissynti| lasthApana tadaiva teSu pravezo yuktaH, evamukte satyAhAcAryaH ni.238 bhA. 131evaM ca puNo Thavie appavisaMte bhave ime dosA / vIsaraNa saMjayANaM visukkhagoNI aaaraamo||132|| (bhA0) 132 | evaM ca punaH 'Thavite' sthApite sthApanAkule yadi sarvathA na pravezaH kriyate tadaite dossaaH|aprvishtsu ete doSAH-vIsaraNasaMjayANaM' vismaraNaM saMyataviSayaM teSAM zrAvakANAM bhavati, tatra ca vizuSkagoNyA-vA ArAmeNa ca dRSTAntaH, jahA egassa mAhaNassa goNI sA kuMDadohaNI tAhe so ciMteti-esA gAvI bahuaM khIraM dei majjha ya mAseNa pagaraNaM hohiti to 8/ acchau tAhe ceva ekavAriAe dujihiti, evaM so na duhati, tAhe sA teNa kAleNa visukkA taddivasaM biMdupi na de| evaM saMjayA tesiM saDDANaM aNalliaMtA tesiM saDDANaM pamhA Na ceva jANaMti kiM saMjayA atthina vA?, tevi saMjayA jami divase kajaM jAyaM taddivase gayA jAva natthi tANi davANi, tamhA doNha vA tiNha vA divasANaM avassa gaMtavaM // athavA ArAmadihato, ego mAlio ciMtei-acchaMtu eyANi puSpANi ahaM komuIe ekavAriAe ubehAmi jeNa bahUNi huMti, tAhe so ArAmo uphullo komuIe na ekaMpi phullaM jAyaM / evaM sAvagakulesu ee ceva dosA ekkavAriAe pavisaNe tamhA pavisiavaM kahiMci divaseti // idAnIM yo'sau AcAryAdInAM vaiyAvRttyakaraH zrAddhakuleSu pravizati sa ebhirdopavirahito niyoktavyaH hANa ceva jANati ki taha vA divasANaM avajaNa bahuNi huMti,
Page #197
--------------------------------------------------------------------------
________________ alasaMghasiraM suviraM khamagaM kohamANamAyalohillaM / kohalapaDibaddhaM veyAvaccaM na kArijA // 133 ||(bhaa0) __ alaso Alasito so veyAvaccaM na kAreyabo, jadi kArave asamAcArI, so AlasseNa tAva acchai jAva phiDio desakAlo, tAhe pacchA sahayANi jaM kiMci deti teNa AyariAINaM virAhaNA, ahavA so aippae vaccai karma nivAhiaM houtti, tAhe tattha akAle vaccaMtassa tassa te ceva dosA, athavA tANi dhammasaDDiyaA osakkaNadose ussakkaNadose vA karejA ThaviyagadosA vA, ahavA AyariyANaM nimittaM pae vA ussUre uvakkhaDejA, ete evamAiyA alase dosaa| ghasiro bahubhakkhago, sovi Na paTTaveyabo, so paDhamaM ceva appaNo ahAe hiMDai pajataM, jAva so appaNo pajattaM hiMDai tAva phiDiA velA, ahavA tattheva paDhamaM vaccai pacchA tattha ya Na ceva velA hoi, te cevossakkANAdiA dosA, ahavA tattha sahakule pabhUyaM geNhai tAhe uggamadosA na sujhaMti / suviro tAva suvai jAva phiDiA bhikkhAvelA, ahavA paDhamaM tattha gaMtuM avelAe pacchA suyai te ceva dosA / khamao jai appaNo hiMDai tAhe AyariA paritAvaNAdi pAvaMti, aha khamao AyariANaM geNhai tato appaNo paritAvaNAdi pAvai / kohillo puSalAbhAo phiDito sakohio saMto bhaNai-amhe aNNato labhAmaH, taMpi tujjhapaccaeNa na geNhAmo, ahavA thevaM labbhai tattha bhaMDai, ahavA UNaM pANeNa vA temaNeNa vA tatthavi rUsati / mANio jai na abbhuhijati to puNo na ei, ko viseso sAvagANaMti ? / mAilo bhaddagaM bhaddagaM appasAgariaM bhoccA paMtaM ANeti |lobhillo jatti labhati taM sarva geNhati, esaNaM vA lobheNaM pellejjA koUhallilo 6 jattha naDAdi pecchai tattha pecchaMto acchai / paDibaddho jo suttatthesu allio to so tAva acchai jAva kAlavelA jAyA
Page #198
--------------------------------------------------------------------------
________________ niyuktiH zrIoSa- ee dosA tamhA erisaM sAhuM veyAvacaM na kArejA / kIdRzaM punaH kArayedvaiyAvRttyam ? ityata Aha- 4 sthApanAkueyaddosavimukaM kaDajogiM nAyasIlamAyAraM / gurubhattisaMviNIyaM veyAvacaM tu kArejA // 134 // (bhA0) lasthApana droNIyA ni.238| ebhiruktadopairvimuktaM, kiMviziSTam ? ityAha-kaDajogi'tti kRto yogo-ghaTanA jJAnadarzanacAritraiH saha yena sa kRtavRttiH bhA.133yogI-gItArthaH taM, punarasAveva viziSyate-jJAtau zIlamAcArazca yasya taM vaiyAvRttyaM kArayet / gurau bhaktiH-bhAvapratibandhaH|3|| 136 // 98 // saMvinIto-bAhyopacAreNa // sAhaMti apiadhammA esaNadose abhiggahavisese / evaM tu vihiggahaNe davaM vaTuMti gIyatthA // 135||(bhaa0) | te caiva vaiyAvRttyakarAH zrAddhakuleSu praviSTAH santaH kathayanti 'eSaNAdoSAn' zaGkitAdIna abhigrahavizeSAMzca sAdhusaMbandhinaH, kIdRzAste vaiyAvRttyakarAH-priyaH-iSTo dharmo yeSAM te priyadharmANaH 'evaM' uktena prakAreNa vidhigrahaNaM draSTavyaM, ghRtAdivRddhiM nayanti avyavacchittilAbhena, ke ?-giitaarthaaH| taizca gItAkurbhikSAM gRhadbhiH zrAddhakule idaM jJAtavyamdavappamANagaNaNA khAriaphoDia taheva addhA ya / saMvigga egaThANe aNegasAhUsu pannarasa // 136 ||(bhaa0) dravyaM-modhUmAdi tadvijJeyaM kiyatsUpakArazAlAyAM pravizati dine dine tatazca tadanurUpaM gRhNAti, 'gaNaNatti etAvanmAtrANi ghRtaguDAdIni pravizantyasmin ityetAvanmAnaM grAhyam / 'khAritti salavaNAni kAni ?-vyaJjanAni-salavaNakarI 98 // 18|rAdIni kiyanti santi ? iti, tatazca jJAtvA yathA'nurUpANi gRhNAti / 'phoDia'tti vAiMgaNANi matthAphoDiANi katti-IAN ANi ghare sijjhijaMti nAUNa jahArUvANi gheppati / tathA 'addhA ya' tti kAla ucyate, kimatra prahare velA Ahozvitpaharadvaye
Page #199
--------------------------------------------------------------------------
________________ iti vijJeyaM, 'saMvigga egaThANe'tti saMvino-mokSAbhilASI 'egaThANe'tti ekaH saGghATakaH pravizati, 'aNegasAsutti anekeSu sAdhuSu pravizatsu 'paNNarasa'tti paJcadaza doSA niyamAdbhavanti "AhAkammuddesia" ityevamAdayaH / ajjhoyarao| mIsajAyaM ca eko bheo, yasmAdanekeSu sAdhuSu doSAstasmAt saMghADego ThavaNAkulesu sesesu bAlabuDDhAI / taruNA bAhiragAme pucchA diTuMta'gArIe // 137 // (bhA0) saGghATakaH ekaH sthApanAkuleSu pravizati, zeSeSu kuleSu bAlA vRddhAzca pravizanti, AdizabdAtkSapakAzca / taruNA:-zaktimanto bahirgAme hiNDanti / atra codakaH pRcchati-pUrvameva kSetraM pratyupekSitaM yatra sabAlavRddhasya gacchasyAnapAnaM paryAcyA bhavati tatraiva sthIyate tataH kasmAttaruNA bahirgAme hiNDanti ?, AcArya Aha-dilutagArIe' ekasyA agAryA dRSTAnto dAtavyaH, taM ca tRtIyagAthAyAM bhASyakAro vakSyati / tathA iyamaparA dvAragAthA| pucchA gihiNo ciMtA diTuMto tattha khajaborIe / ApucchiUNa gamaNaM dosA ya ime aNApucche // 239 // / | 'pucchatti codakaH pRcchati, nanu ca tasyA agAryA ghRtAdisaGgrahaH kartuM yukto bhartRpradattatavaNimadhyAt yena prAghUrNakAdeH sukhenaivopacAraH kriyate, sAdhUnAM punaH sthApanAkulasaMrakSaNe na kiJcitprayojanaM yatastatra yAvanmAtrasyAhArasya pAka: kriyate tatsarvaM pratidivasamupayujyate, na tu tAni kulAni saMcayitvA sAdhuprAghUrNakAgamane sarvamekamukhenaiva prayacchaMti, evaM codakenokta AcArya Aha-'gihiNo ciMtA' gRhiNazcintA bhavati, yaduta-ete sAdhavaH prAghUrNakAdyAgamane Agacchanti tatazca etebhyo yatnena deyamiti, evaMvidhAmAdarapUrvikAM cintAM karoti / yaccotaM taruNA bahirgAme kimiti hiNDanti, SRIENDSCALAR
Page #200
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI oSaniyuktiH droNIyA vRttiH // 99 // 'diDaMto tattha khujjaborIe' sa ca dRSTAnto vakSyamANaH / ' ApucchiUNa gamaNaM'ti tatra ca bahirgrAmAdau AcAryamApRcchaya gantavyaM, yataH 'dosA ya ime aNApucchatti doSA anApRcchAyAmete ca vakSyamANalakSaNA doSAH / idAnIM bhASyakAraH pratipadametAni dvArANi vyAkhyAnayati, tatra ca yaduktaM dRSTAnto'gAryAH, sa ucyate - ego vANio parimiaM bhattaM appaNo mahilAe dei, sA ya tato diNe diNe thovaM thovaM avaNei, kiM nimittaM ?, jadA eyassa avelAe mitto vA sahI vA eissai tadA kiM sakkA AvaNAu ANeuM ?, evaM sabato saMgahaM karoti, aNNayA tassa avelAe pAhuNago Agato, tAhe so bhAi-kiM kIraja ? rayaNI vaTTaiM NIsaMcArAo ratthAo, tAhe tAe bhaNiaM -mA Aturo hohi, tAhe tassa pAhuNagassa uvakkhaDiaM, gato tagguNasahassehiM vahU'to bhattAro'vi se parituSTo / evaM Ayariavi ThavaNakulAI ThaveMti jeNa avelAgayassa pAhuNayassa tehiMto ANeuM dijjai, teNa taruNA saMtesuvi kulesu bAhiragAme hiMDaMtitti / idANiM esiM ceva vivarIo bhaNNai, aNNA aNNAe gArIe parimiaM dei, sA ya tao majjhAo thovaM thovaM na gehai, tao pAhuNae Agae visUreti, amumevArthaM gAthAdvayenopasaMhannAha - parimiabhattagadANe nehAdavaharai dhova thovaM tu / pAhuNa viyAla Agama visanna AsAsaNAdANaM // 138 // (bhA0) parimitabhaktapradAne sati sA'gArI snehAdi - ghRtAdi stokaM stokamapaharati / punazca prAghUrNakasya vikAlAgamane viSaNNaH | striyA AzvAsitaH 'dANaM 'ti tayA striyA bhaktadAnaM dattaM prAghUrNakAyeti // evaM pIivivuDI vivarIyaNNeNa hoi dito / louttare viseso asaMcayA jeNa samaNA u // 139 // ( bhA0 ) sthApanAkulasthApanaM bhA. 137139 ni. 239 // 99 //
Page #201
--------------------------------------------------------------------------
________________ mAlADa evaM tayordampatyoH prItivRddhiH saMjAtA, viparItazcAnyena prakAreNa bhavati dRSTAntaH / evaM tAvadyadi gRhasthA api saJca-18 yaparA bhavanti-anAgatameva cintayanti, sAdhunA punaH kukSizambalena sutarAmanAgatameva cintanIyaM, yadi paraM lokottare'yaM vizeSaH, yaduta niHsaJcayAH sutarAM cintAmAcAryA vahantIti / "pucchA dihatagArI"tti bhaNiaM, idAnIM "pucchA gihiNo ciMta"tti gAthAyAH prathamAvayavaM vyAkhyAnayannAhajaNalAvo paragAme hiMDintA''Neti vasaiiha gAme / dijaha bAlAINaM kAraNajAe ya sulabhaM tu ||140||(bhaa0) __ yaccodakena pRSTamAsIttatredamuttaraM-janAnAmAlApo janAlApo-loka evaM bravIti, yaduta paragrAme hiNDayitvA''nayanti-atra bhajate / 'vasahi iha gAmetti vasatiH kevalamatra eteSAM sAdhUnAM, tatazca 'dejaI' bAlAdInAM dadadhvam , AdizabdAtmAghUrNakAdayo gRhyante, evaMvidhAM cintAM gRhasthaH karoti / tatazca 'kAraNajAte ya sulabha tu' tti evaMvidhAyAM cintAyAM prAghUrNakA| dikAraNe utpanne ghRtAdi sulabhaM bhavatIti / Aha-kiM punaH kAraNaM prAghUrNakAnAM dIyate ?, tathA cAyamaparo guNaHpAhuNavisesadANe nijara kittI a ihara vivarIyaM / putvaM camaDhaNasiggA na deMti saMtaMpi kajjesu // 141 // (bhA0) / prAghUrNakAya vizeSadAne sati nirjarA karmakSayo bhavati, ihaloke ca kIrtizca bhavati / ihara vivarIya'tti yadi prAghUrNakavizeSadAnaM na kriyate tatazca nirjarAkItI na bhavataH, evaM prAghUrNakavizeSadAnaM na bhavati, yasmAtpUrva camaDhaNasiggA tatazca na deMti saMtaMpi kajesu gihiNo / ciMtatti vakkhANiaM, idAnI kujabadarIdRSTAntaM vyAkhyAnayannAhagAmanbhAse bayarI nIsaMdakaDupphalA ya khujA ya / pakkAmAlasaDiMbhA ghAyaMti ghare ghayA dUraM // 142 // (bhA.) dANe niz2ara trony karmakSayo bhavati, vizeSadAnaM na bhavAtAna
Page #202
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 100 // sthApanAku bhA. 140145 gogAmo tattha khujjaborI sA ya nAma NijjAseNa kaDuyA tattha ceDarUvANi bhaNati vrajAmo borANi khAmo tattha khujjaborIvilaggAI tAI DiMbharuvANi tUvarAINivi khAyaMti, na ya pajjattIe hoi, aNNANi bhaNaMti, kiM eehiM, tAhe aDaviMgatayA 4 lasthApana tattha borANi dharaNIe khAiUNa bahUNi poTTalagA baMdhiUNa AgayA sigghataraM jAva ime jhADeMtA caiva acchaMti na tattIyA jAyA, tAhe te tesiM annesiM ca deti / evaM ceva imaM khetaM camaDhiaM, ettha aMbilakUro ghettUNaM ceva AgacchaMti divasa ca hiMDeyavaM evaM kileso appagaM ca bhattaM hoti, jahA te aNAlasaceDA (tahA je taruNA) AyaparahiAvahA te bAhiragAmabhikkhAriaM jaMti tAhe te acamaDhiagAmAo khIraM dahimAiyAI ghettUNa lahuM AgayA uggamadosAI ya jaDhA hoMti, bAlabuDDhA ya aNukaMpayA hoMti, vIriyAyAro ya aNucinno hoi, tamhA gaMtavaM bAhiragAme hiMDaehiM taruNaehiM / idAnImamumevArthaM gAthAbhirupasaMharannAha - | gAmavabhAse bayarI nIsaMdakaDuphalA ya khujjA ya / pakkA mAlasaDiMbhA khAyaMtiyare gayA dUraM // 143 // ( bhA0 ) sigdhayaraM AgamaNaM tesiNNesiM ca deMti sayameva / khAyaMtI emeva u AyaparihiAvahA taruNA // 144 // ( bhA0 ) khIrada himAiyANaM laMbho sigdhataragaM ca AgamaNaM / pairikka uggamAI vijaDhA aNukaMpiA iyare // 145 // (bhA0) gAmababhAse badarI sA ca nissvandakaTukaphalA kulA ca sA ca phalitA, tatra ca phalAni 'pakkAma'tti tAni ca phalAni pakvAni AmAni ca pakkAmAni - arddhapakAnItyarthaH, ye alasA DimbhAste bhakSayanti / 'iyara'tti analasAH - utsAhavanto DimbharUpAste dUraM gatAH / teSAM ca zIghrataramAgamanaM saMjAtaM tatazca bAhyata Agatya 'vesiM aNNesiM ca diMti' teSAmalasazizUnA // 100 //
Page #203
--------------------------------------------------------------------------
________________ manyeSAM ca dadati svayameva ca bhakSayanti evameva taruNA api AtmaparayorhitamAvahantIti AtmaparahitAvajJAstaruyAH, evaM taruNAnAM kSIradadhyAdInAM lambhaH zIghrataraM cAgamanaM 'paharikke 'ti pracurataraM labhante, udgamAdayazca doSAH parityaktA bhavanti, tathA'nukampitAzcetare - bAlAdayo bhavantIti / uktaH kubjabadarIdRSTAntaH, idAnIM " ApucchiUNa gamaNaM" ti vyAkhyAnayannAha Apucchi uggAhia aNNaM gAmaM vayaM tu vccaamo| aNNaM ca apajase hoMti apucche ime dosA // 146 // bhA0 ) ApRcchtha gurumudrAhitapAtrakA evaM bhaNanti, yaduta anyaM grAmaM vayaM brajAmaH, 'aNNaM ca apanatte 'ti yadi tasmin grAme paryAzyA na bhaviSyati tatastasmAdapi grAmAdanyaM grAmaM gamiSyAmaH / " ApucchiUNa gamaNa "nti bhaNivaM, idANiM "dosA ya ime aNApucchi "tti vyAkhyAnayannAha, doSA ete'nApRchya gatAnAM bhavanti, ke ca te doSAH 1 ( tAn ) vyAkhyAnayannAhateNA esagilANe sAvaya itthI napuMsamucchA ya / AyariabAlavuDDA sehA khamagA ya paricatA // 147 // (bhA0 ) kadAcidanyagrAmAntarAle vrajatAM stenA bhavanti, tatazca vajrahaNe (tatra gamane ) upadhizarIrApaharaNaM bhavanti, AcAryo'pyakathito na jAnAti kaMyA dizA gatA / iti, tatazca duHkhenAnveSaNaM karoti / athavA Aesa:- prAcUrNaka AyAtaH, te cAnApRcchaya gatAH, te ya AyariyA evaM bhaNatA jahA pAhuNayassa vaTTAveha, ahavA gilANassa pAogaM geNhaha, ahavA aMtarAle sAvayANi atthi tehiM bhakkhiyANi hoMti, ahavA tattha gAme itthidosA napuMsagadosA vA ahavA mucchAe paDejjA tAhe na najjai, apucchie kayarAe disAe gayaci na najjati / tatazcAnApRcchaya gacchatAM bAlavRddhasehakSapakAH parityaktA bhavanti,
Page #204
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI oghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 101 // yata AcAryAdInAM prAyogyamAtraM nAnayanti anuktatvAt na ca pracchanaM kRtaM yenocyante, yata ete doSAH parityAgajanitAstasmAdetaddoSabhayAt, Ayarie ApucchA tassaMdiTThe va taMmi uvasaMte / ceiyagilANakajjAiesa guruNo a niggamaNaM // 240 // tasmAdAcAryamApRchya gantavyaM / athAcAryaH kathaJcinna bhavati 'tassaMdiTThe va'tti tenAcAryeNa yaH saMdiSTaH yathA'mumApRcchaya | gantavyaM tatastamApRcchtha vrajanti / tasminnasati - AcArye avidyamAne kvacinnirgate, kena punaH kAraNenAcAryo nirgacchati 1 ata Aha- 'ceiya' 'caityavandanArthaM glAnAdikAryeSu gurornirgamanaM bhavati / athAcAryeNa gacchatA na kazcinniyuktastataH 1bhaNNai puniutte ApucchittA vayaMti te samaNA / aNabhoge Asanne kAiyauccAra bhomAI // 249 // abhaNite pUrvaniryuktAn - kasmiMzcidbhikSAvelAyAM yaH prAgeva niryukta Aste tamApRcchya vrajanti te zramaNA bhikSArthaM / 'aNAbhoga' tti 'anAbhogena' atyantasmRtibhraMzena gatAH tataH 'Asanne' tti Asanne bhUmipradeze yadi smRtaM tata Agatya punaH kathayitvA yAnti, 'kAiya' kAyikArtha yo nirgataH sAdhustasmai kathayanti, yaduta vayamamukatra gatAH / 'uccAra bhomAdi' tti saJjJAbhUmiM yo gatastasmai kathayanti, yaduta kathanIyamahamamukatra gata iti, AdigrahaNAtprathamAlikArthaM vA yo gatastasya vA haste saMdizanti // davamAiniggayaM vA sejjAyara pAhuNaM ca appAhe / asaI dUragaovi a niyatta iharA u te dosA // 242 // dravaM - pAnakaM tadarthaM nirgato yaH sAdhustaM dRSTvA kathayanti, 'sejjAyara pAhuNaM ca appAhe ti zayyAtaraM vA dRSTvA saMdi ApRcchaghagamanaM bhA. 146-147 ni. 240 242 // 101 //
Page #205
--------------------------------------------------------------------------
________________ *GOORIASSURAXAX zAnti prAparNakaM vA-sAdhvAdi dRSTvA saMdizanti, yataH kathanIyaM mama vismRtamiti / yadA tvetAn gacchanna pazyati tadA dUragataH 'viNiyatti'tti dUragataH sannivarttate, 'iharA utti yadi na nivartate tataH 'te dosa'tti 'te pUrvoktAH stenAdayo / doSAH bhavantIti // aNNaM gAmaM ca vae imAI kajAI tattha nAUNaM / tatthavi appAhaNayA niyattaI vA saI kAle // 243 // athAsau sAdhustasmAdAmAdanyaM grAmaM vrajet , etAni kAryANi-vakSyamANalakSaNAni kAni?-"dUraDiakhuDulae" ityevamAdIni 'tatre'ti tasmin grAme yo'sAvabhipreto 'jJAtvA' vijJAya, tatazca kiM karttavyamityata Aha-tatrApi anyasmin grAme vrajatA 'appAhaNayA' saMdezakastathaiva dAtavyaH, atha kazcinnAsti yasya haste saMdizyate tato nivarttanaM vA kriyate, kadA?, ata Aha-'sati kAle' vidyamAne pahuppaMti kAle tattadanuSThIyate yaduktaM, etAni kAryANi tatra jJAtvA'nyatra grAme brajanti, tAni darzayannAhaWI dUraDiakhuDulae nava bhaDa agaNI ya paMta paDiNIe / pAoggakAlaikkama ekkagalaMbho apajjattaM // 244 // prathama gAthArddha sugama, etAni dUrasthitAdIni kAraNAni arddhapatha eva jJAtAni, kadAcidgataH san tatra 'pAugga'tti tatra grAme prAyogyamAcAryAdInAM na labdhaM tato'nyatra vrajati, 'kAlAtikama' bhikSAkAlasya vA'tikramo jAva ekasya vA sAdhostatra bhojanalAbho jAtastato'nyagrAme vrajanti / 'apajattaMti na vA paryAptyA tatra bhaktajAtaM labdhaM pAnakaM vA na labdhaM, ebhiranantarokkaiH kAraNairanyagrAmaM vajantIti // va dAtavyaH, atha kA vijJAya, tatazcAkamANalakSaNAni kAni HORAIRAAMIGOSARASOLA
Page #206
--------------------------------------------------------------------------
________________ ApRcchaca zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH ni.243 247 // 102 // mAuggAINamasaI saMvigaM saNNimAi appAhe / jai ya ciraM to iyare Thavittu sAhAraNaM muMje // 245 // 'evamasau prAyogyAdInAM asati anyagrAmaM vrajati, brajazca saMvignaM sAdhuM yadi pazyati tatastasya hatte saMdizati, sajJIzrAvakastasya haste saMdizatyanyasya vA AdigrahaNAt pUrvavaccheSam / evaM tAvadbhikSAmaTatAM vidhiruktaH, ye punarvasatau tiSThanti sAdhavastaiH kiM karttavyamityata Aha-'jai ya ciraM' yadi ca ciraM teSAM grAmaM gatAnAM tata itare-vasatinivAsinaH sAdhavaH 'Thavettu sAhAraNaM' yadgacchasAhAraNaM viziSTaM kiJcittatsthApayitvA zeSamaparaM prAntaprAya bhuJjate / atha tathA'pi cirayaMtijAe disAe u gayA bhattaM ghettuM tao paDiyaraMti / aNapucchaniggayANaM cauddisaM hoi paDilehA // 246 // 'jAe disAe u gayA' yayA dizA bhikSATanArtha gatAstayA dizA gRhItabhaktapAnakAH sAdhavaH 'paDiyaraMti'tti pratijAgaraNAM-nirUpaNAM kurvanti, atha tu te bhikSATakA anAbhogenAkathayitvaiva gatAstataH kiM karttavyamityata Aha-anApRcchaya nirgatAnAM bhikSAhiNDakAnAM catasRSvapi dikSu 'pratijAgaraNaM nirUpaNaM karttavyaM saadhubhiH| pratijAgaraNagamavavidhiH kaH?, paMtheNego do uppaheNa sadaM kareMti vaccaMtA / akkharapaDisADaNayA paDiyaraNiaresi maggeNaM // 247 // _ 'pathA' mArgeNa prasiddhena ekaH sAdhuH prayAti, dvau sAdhU 'utpathena' unmArgeNa brajataH, varttanyA eka ekayA dizA'nyazcAmyavA, te ca trayo'pi vajantaHzabdaM kurvanti, te ca vajantaH stenAdinA nIyamAnAHsAdhavaH kiM kurvantItyata Aha-'akkhara'tti | vartinyAmakSarANi likhantaH pAdAdinA brajanti, parisADaNaya'tti parizAtanaM vastrAdeH kurvanto ajanti yena kazcittena mArge|NAnveSayati / 'paDiaraNiyaresiMti itareSAmanveSaNArtha nirgatAnAM sAdhUnAM mArgeNa tatkRte cihna pratijAgaraNaM karttavyaM / H // 10 //
Page #207
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAme gaMtuM pucche gharaparivADIeN jattha u na diTThA / tattheva bolakaraNaM piMDiyajaNasAhaNaM ceva // 248 // yadA tu punasteSAM stenanItAnAM cihnaM na kiJcitpazyati tadA'pi grAmameva gatvA pRcchati, kathaM ?, gRhaparipAThyA, 'jattha uNa diTThatti yatra na dRSTAstasmin grAme, na ca tAmanirgatAnAM vArttA tatraiva 'bolakaraNaM' rolaM kurvanti, pazcAcca 'piMDitajaNasAhaNaM' piNDito - milino yo janastasya kathayanti yaduasmin grAme pratrajitA bhikSArthI praviSTAH na ca teSAM punarasmAt grAmAdvArttA zruteti / evaM taistaruNairetadeva ca kRtaM bhavati anyagrAme'TadbhiH - evaM gamadosA vijaDhA parikkayA aNomANaM / mohatimicchA a kayA viriyAyAro ya aNuciSNo // 249 // ' evaM ' anyagrAme bhikSATanena 'udgamadoSAH' AdhAkarmAdayaH 'vijaDhA' parityaktA bhavanti, 'pairikkaya'tti pracurasya | bhaktAderlAbho bhavati 'aNomANaM'ti na vA 'apamAnaM' anAdarakRtaM bhavati loke, tathA mohacikitsA ca kRtA bhavati, zramAtapavaiyAvRttyAdibhirmohasya. nigrahaH kRto bhavati - avakAzo datto na bhavatIti, 'viriyAyAro ya' vIryAcArazca 'anucIrNa:' anuSThito bhavati / anukaMpAyariyAI dosA pairikkajayaNasaMsadvaM / purise kAle khamaNe paDhamAliya tIsa ThANesu // 250 // evamukte sati codaka Aha-satyamAcAryAdayo'nukampitA bhavanti, kintu ta eva vRSabhAH parityaktA bhavanti, AcAryo'pya| nenaiva vAkyena pratyuttaraM dadAti kAkvA-'aNukaMpAyariAI' tti evamAcAryAdInAmanukampA, yata eva paraloke nirjarA ihaloke prazaMsA, punarapyAha para:- 'dosA' iti bhavatu nAma paralokA (AcAryA)nukampA kintu kSutpIDA pipAsApIDA ca tadavasthaiva, A
Page #208
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha- niyuktiH droNIyA vRttiH // 103 // *HAMROSAROKAR cAryo'pyAha-kriyata eva prathamAlikA, kintu?, triSu sthAneSu, kAni ca tAni?, ata Aha 'purise'tti 'puruSaH' asahiSNuH puruSotA taruNAnAM yadyasahiSNustataH karoti, kAle-uSNakAlAdau, yadyuSNakAlastataH karoti, 'khavaNa'tti kadAcitkSapako bhavati akSapako vA. paragrAmebhi. yadi kSapakastataH karoti, evameteSu triSu sthAnakeSu prathamAlikAM karoti, ka karoti ?, AcAryo'pyanenaiva vAkyenottaraMkSA ni. dadAti, kathaM vA karoti?,ata Aha-patirike jayaNa'tti pratirikte-ekAnte yatanayA karoti, punarapyAha paraH-AcAryAdInAM *248-250 tena tadbhaktaM saMsRSTaM kRtaM bhavati, AcAryo'pyanenaiva vAkyenottaraM dadAti-patirikkajayaNasaMsaha' ekAnte yatanayA'saMsRSTaM ca bhA.148 yathA bhavati tathA prathamAliyaMti-mAtrake prathamamAkRSya bhuGkte hastena vA dvitIyahaste kRtvA, akAraprazleSa AcAryavAkye draSTavyaH / idAnImetAmeva gAthAM bhASyakAraH pratipadaM vyAkhyAnayannAha, tatra prathamAvayavavyAcikhyAsurAhacoyagavayaNaM appANukaMpio te abhe paricattA / AyariyaNukaMpAe paraloe iha pasaMsaNayA ||148||(bhaa0) cordakasya vacanaM, kiM tad ?, Atmaivaivamanukampita AcAryeNa, te ca bhavatA parityaktA bhavanti / AcAryo'pyAha-AcAryAnukampayA paraloko bhavati, ihaloke ca prazaMsA bhavati / 'aNukaMpA AyariyAI vakkhANiaM, idAnIM "dosa"tti vyAkhyAnayannAha|evaMpi aparicattA kAle khavaNe a asahapurise y| kAlo gimhou bhave khamagovA pddhmviiehiN||149||(bhaa0) codakaH punarapyAha-evamapi te parityaktA eva, yataH kSudhAdinA bAdhyante, AcAryo'pyAha-kAle'tti kAle-uSNakAle 6 // 10 // karoti 'khavaNa'tti kSapako yadi bhavati tataH sa karoti prathamAlikAmasahiSNuzca puruSo yadi bhavati tataH sa karoti
Page #209
--------------------------------------------------------------------------
________________ prathamAlikAM, tatra kAlo-grISmo yadi bhavetpuruSaH kSapako yadi bhavati, 'paDhamabiehiM 'ti atra puruSaH kena kAraNenAsa. hiSNurbhavati ? - ' paDhame 'tti prathamaparIpaheNa bAdhyamAnaH, kSudhita ityarthaH, dvitIyaparISaheNa - tRSA bAdhyamAnaH, pipAsayA pIDya - mAno'sahiSNurbhavati / atrAha paraH jai evaM saMsa appatte dosiNAiNaM gahaNaM / laMbaNabhikkhA duvihA jahaNNamukkosa tiapaNa // 150 // (bhA0 ) yadyevamasau bAhyata eva prathamAlikAM karoti tato bhaktaM saMsRSTaM kRtaM bhavati, AcAryo'pyAha - 'appatte dosiNAdiNaM gahaNaM' aprAptAyAmeva bhikSAvelAyAM paryuSitAnnagrahaNaM kRtvA prathamAlayati, kiyatpramANAM punaH prathamAlikAM karotyasauH, dvividhA prathamAlikA bhavati - 'laMbaNabhikkhA duvihA' lambanaiH - kavalairbhikSAbhizca dvividhA prathamAlikA bhavati, idAnIM jaghanyotkRSTataH pramANapratipAdanAyAha - ' jahannamukkosa tiapaNae' yathAsaGkhyena jaghanyatastrayaH kavalAstisro vA bhikSAH, utkRSTataH paJca kavalAH paJca vA bhikSAH / idAnIM tena saGghATakena kiM vastu keSu pAtrakeSu gRhyate ? kA vA prathamAlikAkaraNe yatanA kriyate ?, etatpratipAdayannAha - ettha hoi bhattaM biiaMmi paDiggahe davaM hoi / pAuggAyariyAI matte biie u saMsattaM // 259 // | ekasmin pAtrake bhaktaM gRhNAti dvitIye ca patagrahe dravaM bhavati / tathA 'pAuragAyariyAI matte'tti prAyogyamAcAryAdInAmekasmin mAtrake bhaktaM gRhyate 'bitie u saMsantaM dvitIye tu mAtrake saMsRSTaM kiJcitpAnakaM gRhyate // ja ritto to davamattagaMmi paDhamAliyAe karaNaM tu / saMsattagahaNa davadullahe ya tattheva jaM paittaM // 252 //
Page #210
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha niyuktiH droNIyA vRttiH // 104 // yadi riktaH saMsaktadravamAtrakastatastasmin prathamAlikAyAH karaNaM, saMsattagahaNaM ti atha tasmin dravamAtrake saMsaktadravagrahaNaM mArgaprathamA kRtaM tatastatraiva pAtrake yatprAntaM tadbhuGkte / 'vadullabhe yatti atha durlabhaM pAnakaM tatra kSetre tatazca tatrApi saMsaktamAtrake pAna- likAvikAkSaNike sati 'tattheva'tti tasminneva bhaktapatanahe yatprAntaM taddhastenAkRSyAnyasmin haste kRtvA samuddizati / evaM cAsau|| dhiH bhA. saGghATakaH prathamAlikAM karoti- . . 149-150 aMtarapallIgahiraM paDhamAgahiyaM va saba dhuMjejA / dhuvalaMbhasaMkhaDIyaM va jaM gahiaM dosiNaM vAviM // 253 // ni.251__ antarapallI-tasmAdAmAtparato yo'nya AsannagrAmastatra yadgRhItaM tadbhuGkte, punastattatra kSetrAtikrAntatvAdabhojyaM bhavati, 255 'paDhamAgahimaM vatti prathamAyAM vA pauruSyAM yadgRhItaM tatsarva bhute, tRtIyapauruSyAmakalpyaM yatastadbhavati / 'dhuvalaMbho saMkhaDIyaM va' athavA dhruvo vA-avazyabhAvI-atra saGkhaDyAM lAbho bhaviSyatIti matvA, tatazca yadgRhItaM 'dosiNaM vAvi' paryuSitamannaM tatsarve bhuJjate // darahiMDie va bhANaM bhari bhoccA puNovi hiMDilA / kAlo vA'ikkamaI muMjejA aMtaraM savaM // 254 // addhahiNDite vA yatpAtrakaM gRhItaM tadbhataM,.tatazca tadbhaktvA punarapi hiNDeta / 'kAlo vA'tikamati'tti bhojanakAlo vA pravrajitAnAmatikAmati yAvadasau tadbhaktaM gRhItvA vrajati tatazcAntarAla eva sarva bhuktvA prvishti| eso u vihI bhaNio taMmi vasaMtANa hoi khettaMmi / paDilehaNaMpi itto vocchaM appakkharamahatthaM // 255 // // 10 // eSa vidhiH 'bhaNitaH' uktastasmin kSetre vasatAM bhavati, pratilekhanAmapIta UrdhvaM vakSye, kiMviziSTAm -alpAkSarAM181
Page #211
--------------------------------------------------------------------------
________________ S OCARASAAAAAAAAAA 6 mahArthI ceti / ukta sthAnasthitadvAra, tatpratipAdanAcca vyAkhyAteyaM gAthA, yaduta "siMgArabitiyavasahI tatie saNNI"|| ityevamAdikA, tatpratipAdanAccoktA aneke pratyupekSakAH, tatpratipAdanAccoktaM pratyupekSakadvAramiti, tatra yaduktam-"etto, |paDilehaNaM vucchaM"tAmidAnI vyAkhyAnayavAhaduvihA khalu pakhilehA chaumatthANaM ca kevalINaM ca / ambhitara bAhiriA duvihA ve ya bhAve ya // 256 // dvividhA pratyupekSaNA bhavati, katamena dvaividhyenetyata Aha-chadmasthAnAM saMbandhinAM kevalinAM ca, sA caikaikA dvividhAabhyantarA bAhyA ca, yA'sau chadmasthAnAM sA dvividhA-bAhyA abhyantarA ca,yA ca kevalinAMsA'pi bhabhyantarA bAhyA ca / 'dave ya bhAve ya'tti yA'sau bAhyA pratyupekSaNA sA dravyaviSayA, yA'pyabhyantarA sA bhAvaviSayeti / tatra kelipratyupekSaNAM pratipAdayannAha pANehi u saMsattA paDilehA hoi kevalINaM tu / saMsattamasaMsattA chaumatthANaM tu paDilehA // 257 // prANibhiH saMsaktaM padamya tadviSayA pratyupekSaNA bhavati kevalinAM, 'saMsattamasaMsatta'tti saMsaktadravyaviSayA asaMsaktadravyaviSayA ca chadmasthAnAM pratyupekSaNA bhavatIti / Aha-'yathopanyAsastathA nirdeza' iti nyAyAtprathamaM chadmasthAnAM vyAkhyAtuM yuktaM pazcAtkevalinAmiti, ucyate, pradhAnatvAtkevalinAM prathamaM vyAkhyA kRtA pazcAcchadmasthAnAmiti, Aha-tatkathaM prathamamevaivamupanyAso na kRtaH? iti, ucyate, tatpUrghakAH kevalino bhavantItyasyArthasya jJApanArthamiti // anena vA kAraNena keva-| |linaH pratyupekSaNAM kurvantIti pratipAdayannAha- .
Page #212
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha- saMsajai dhuvameaM apehi teNa puva paDile he / paDilehiaMpi saMsajjaitti saMsattameva jiNA // 258 // pratilekhanA niyuktiH 'saMsajyate' prANibhiH saha saMsargamupayAti 'dhruvaM' avazyaM 'etat vastrAdi apratyupekSitaM sat tena pUrvameva kevalinaHpratyu- | vidhiHni. droNIyA pekSaNAM kurvanti, yadA tu punarevaM saMvidrate-idamidAnI vastrAdi pratyupekSitamapi upabhogakAle saMsajyate tadA 'saMsatta- 256-260 vRttiH meva jiNa'tti saMsaktameva 'jinAH' kevalinaH pratyupekSante na tvanAgatameva, palimanthadoSAt / uktA kevalidravyapratyupekSaNA, // 105 // idAnIM kevalina eva bhAvapratyupekSaNAM pratipAdayannAha nAUNa veyaNijaM aibahuaM AuaMca thovAgaM / kamma paDilehe vaccaMti jiNA samugghAyaM // 259 // jJAtvA 'vedanIyaM karma atiprabhUtaM tathA''yuSkaM ca stokaM karma 'pratyupekSya' jJAtvetyarthaH, kimityata Aha'vacaMti jiNA samugghAyaM' 'jinAH' kevalinaH samudghAtaM vrajanti, atra ca bhAvaH-karmaNa udayaH audayiko bhAva ityrthH| uktA kevalibhAvapratyupekSaNA, idAnIM chadmasthadravyapratyupekSaNAmAha| saMsattamasaMsattA chaumatthANaM tu hoi paDilehA / coyaga jaha ArakkhI hiMDitAhiMDiyA ceva // 260 // 'saMsatta'tti saMsaktadravyaviSayA asaMsaktadravyaviSayA ca chadmasthAnAM bhavati pratyupekSaNA, atra codaka Aha-yuktaM tAvat 8 saMsaktasya vastrAdeH pratyupekSaNAkaraNaM, asaMsaktasya tu kasmAt pratyupekSaNA kriyate ?, AcArya Aha-yathA ArakSakayohiNDi // 105 // mAtAhiNDitayoryathAsaGkhyena prasAdavinAzau saMjAtau tathA'trApi draSTavyaM, tathAhi-kiMcinnagaraM, tattha rAyA, tena coraniggahaNatthaM Arakkhio Thavio, so ega divasaM hiMDai bIe taie hiMDato coraM na kiMci pAsati tAhe Thito niviNNo, corehiM Aga-1 *STRESSIS ASSOSASSARI
Page #213
--------------------------------------------------------------------------
________________ miaM jahA vIsatyo jAo Arakkhio, tAhe ekadivaseNa sarva nagaraM muTuM, tAhe nAgaragA udviA muThThA, to rAyA bhaNaivAharaha ArakkhiaM, vAhittA pucchito-kiM tumae ajAhiMDina nagare?, sobhaNati-na hiMDiaM, tAhe ruTorAyA bhaNai jai nAma ettie divase corehiM na muTuM so tANa ceva guNo, tae puNa pamAyaM kariteNaM musAviaM, tato so niggahio 4|rAiNA, aNNo paTTavio, so puNa jai na dikkhati core tahavi rattiM sayalaM hiMDati, aha tattha egadivase aNNaratthAe 6 gayaM nAUNa corehiM khattaM khaNiaM, so ya nAgarao rAyaule uvaDio, rAiNA pucchio Arakkhio-jahA tuma hiMDasi ?, so bhaNai-Ama hiMDAmi, tAhe rAiNA logo pucchio bhaNai-Ama hiMDaitti, tAhe so niddoso kIrati / evaM ceva rAyatthANIyA titthayarA ArakkhiatthANI sAhU uvagaraNaM nagaratthANIaM kuMthukIDIyatthANIyA corA NANadaMsaNacarittANi 4 hiraNNatthANIyAni saMsAro dNddo| evaM keNavi AyarieNa bhaNito sIso divase divase paDilehai, jAhe na pecchai. tAhe na paDilehei, evaM tassa apaDilehatassa so saMsatto uvahI Na sakko sohelaM, tato teNaM titthayarANA bhaggA, taM ca davaM aparibhogaM jAyaM, evaM aNNo bhaNito, teNa ya saba kayaM titthayarANA ya kayA, evaM paribhogaM jAyaM ||amumevaarth gAthAyAmupasaMharannAhatitthayarA rAyANo sAha Arakkhi bhaMDagaM ca puraM / teNasarisA ya pANA tigaM ca rayaNA bhavo daMDo // 261 // uktA chadmasthaviSayA dravyapratyupekSaNA, idAnIM bhAvapratyupekSaNAM pratipAdayannAhakiM kaya kiM vA sesaM kiM karaNijaM tavaM ca na karemi / puvAvarattakAle jAgarao bhAvapaDilehA // 232 //
Page #214
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghadroNIyA , vRttiH niyuktiH // 106 // SUSHISHIGASHISHUSHUGHUS* sugamA // navaraM 'putvAvarattakAle'tti pUrvarAtrakAle rAtripraharadvayasyAdyasyAntaH-upariSTAdapararAtrakAlastasmin jAgrataH- pratyupekSaNIcintayataH / evamuktA chadmasthaviSayA bhAvapratyupekSaNA, tadbhaNanAcca bhaNitA pratyupekSaNA, idAnIM pratyupekSaNIyamucyate, ni.261tatpratipAdayannAha 262 bhA. ThANe uvagaraNe yA thaMDilauvathaMbhamaggapaDilehA / kimAI paDilehA puvaNhe ceva avaraNhe // 263 // 151-152 'sthAnaM kAyotsargAdi trividha vakSyati, tathA 'upakaraNaM' pAtrakAdi sthaNDilaM' yatra kAyikAdi kriyate, avaSTambhanaM avaSTambhastatpratyupekSaNA 'mArgaH panthA, yadetatpaJcakamupanyastam, etadviSayA pratyupekSaNA bhavati / 'kiMmAI paDilehA puvaNhe' kimAdikA pratyupekSaNA pUrvAhe ?, mukhavastrikAdiketi, aparAhe kimAdikA ?, tatrApi mukhavastrikAdikA / dvAragAtheyaM, bhASyakAraH pratipadaM vyAkhyAnayati, tatra sAmAnyena tAvatsarvANyeva dvArANi vyAkhyAnayannAhaThANanisIyatuyaNauvagaraNAINa gahaNanikkheve / puvaM paDilehe cakkhuNA u pacchA pamajejA // 151 // (bhA0) ___ sthAnaM-kAyotsargastaM kurvan prathamaM cakSuSA pratyupekSate pazcAtpramArjayati, tathA niSIdanam-upavizanaM tvagvarttanaM-svapanaM tathopakaraNAdInAM grahaNe nikSepe ca, AdigrahaNAtsthaNDilamavaSTambhazca gRhyate, etAni sarvANyeva pUrva cakSuSA pratyupekSyante 8 pazcAdrajoharaNena pramRjyante / idAnImetAmeva dvAragAthAM vizeSeNa vyAkhyAnayannAhauDDanisIyatuyaTTaNa ThANaM tivihaM tu hoi nAyavvaM / uhuM uccArAI gurumUlapaDikamAgamma // 152 // (bhA0) // 106 // tatra sthAnaM trividhaM jJAtavyaM-UrddhasthAnaM niSIdanasthAnaM tvagvartanAsthAnaM ca, tatrAdhamUlasthAnaM vyAkhyAnayannAha-'uhuM ASSASSIST vAjAharaNena pramRjyante / idAnImatAmahAnAyo / uha uccArAI guruca, tanAthama sthAnaM vyAkhna
Page #215
--------------------------------------------------------------------------
________________ cArAI UrcasthAnakaM kAyotsargaH, sa coccArAdIna kRtyA, AdigrahaNAtprazravaNaM kRtvA, tatazca gurumUle Agatya pratikrAmataH, kAm ?-IryApathiko pratikrAmato bhavati U sthAnam // |pakkhe ussAsAI purato aviNIya maggao vAU / nikkhamapavesavajaNa bhAvAsapaNe gilANAI // 153 / / (bhA0) kAyotsarga ca kurvatA AcAryapakSake-pakSapradeze na sthAtavyaM, yato gururucchAsenAbhihanyate, nApi purataH sthAtavyaM, yataH purato'vinItatvamupajAyate gurumAcchAdya tiSThato, nApi mArgato-guroH pRSThato yato gurorvAyunirodhena glAnatA bhavati, vAyurapAnena nirgacchati, kathaM punaH sthAtavyaM , tatra niSkramapravezasthAnaM varjayitvA kAyotsarga karoti, "bhAvAsanne ti ya | uccArAdinA pIDitaH sa ca nirgame ruddhe samjJAnirodhaM karoti, tatazca glAnatA bhavati, atha nirgacchati tataH kaayotsrgbhnggH|| bhAre veyaNakhamaguNhamucchapariyAvachiMdaNe kalaho / avAbAhe ThANe sAgArapamajaNA jayaNA // 154 // (bhaa0)| ___ tathA ca mArge kAyotsargakaraNe ete doSAH, bhikSAmaTitvA kazcidAyAtaH sAdhuH, sa bhAre sati yadi pratipAlayati tato vedanA bhavati, tathA kSapakaH kazcidbhaktaM gRhItvA''yAtastathA'nya uSNasaMtapta AyAtaH, anayoyorapi pratipAlayatoH |satoyathAsaGkhyaM mUrchAparitApau bhavataH, kSapakasya mUrchA uSNataptasya paritApaH, athaite kAyotsarga chittvA pravizanti tataH parasparaM kalaho bhavati, tasmAdavyAbAdhe sthAne kAyotsargaH karttavyaH etaddoSabhayAt / 'sAgArapamajaNA jayaNa'tti, yadA tu punaH sAgAriko bhavati kAyotsarga kurvatastadA'pramArjanameva karoti, yatanayA vA pramArjayati, kathaM ?, rajoharaNabAhyaniSadhayA - SAMAISASAUCASOSANSA
Page #216
--------------------------------------------------------------------------
________________ vRttiH zrIogha pramRjya kAyotsargasthAnaM tatastAM niSadyAM sAgArikapurata ekAnte muJcati, gate ca tatra gRhNAti / uktamUrddhasthAnaM, idAnIM hai sthAnapratiniyuktiH niSIdanAsthAnaM pratipAdayannAha lekhanAbhA. droNIyA saMDAsa pamajjittA puNovi bhUmi pamajiA nisie|raao ya puvabhaNiaM tuyaTTaNaM kappaI na divaa||15|| (bhA) 153-157 . saNDAsaM-jorvorantarAlaM pramRjya utkuTukaH sthitvA punarbhuvaM pramRjya niSIdet / uktaM niSIdanAsthAnaM, idAnI tvagvartanAsthAnamucyate, rAtrI pUrvoktameva tvagvarttanaM, divA tu punastvagvatanaM na kalpate, noktaM bhagavadbhiH, kiM sarvathaiva nara // 107 // kalpate ? iti, na ityAhaaddhANaparissaMto gilANavuDDA aNuNNavettAgaM / saMthAruttarapaTTo attharaNa nivajaNA''logaM // 156 // (bhA0) ___ addhAnaparizrAntastathA glAno vRddhazca, ete trayo'pyanujJApyAcAstitazca saMstArakottarapaTTI AstIrya 'nivajaNa tti svapanti | 'Aloka nti sAvakAzaM muktvA'bhyantare svapanti,mA bhUt sAgArikasya zaGkA syAt , yaduta-nUnaM rAtrau surataprasaGge sthito'yamA-18 sIt , kuto'nyathA'sya nidreti ? / tvagvartanAsthAnamuktaM, tatpratipAdanAcca sthAnadvAramuktam / idAnImupakaraNapratipAdanAyAhauvagaraNAIyANaM gahaNe nikkhevaNe ya saMkamaNe / ThANa nirikkhapamajaNa kArya paDilehae uvahiM // 157 // (bhA0) ___ upakaraNAdInAM 'grahaNe' AdAne yatsthAnaM tannirIkSya-nirUpya pramRjya ca upadhiH pratyupekSaNIya ityatra saMbandhaH, tathA upa-18 // 10 // 6 karaNAdInAM ca nikSepaNe ca yatsthAnaM tannirIkSya pramRjya copadhiH pratyupekSaNIyaH, tathA upakaraNAdInAmeva yatsaMkramaNaM-sthAnAmatsthAnAntarasaMkramaNaM tasmin yatsthAnaM tannirIkSya pramArjanaM kRtvA upadhiM pratyupekSeta, yo'yamAdizabdaH ayamupadhiprakAra nAsthAnamukta, tAniriksapamA upadhiH pratyuvaraNAdInAmeva ya athamupadhiprakAra
Page #217
--------------------------------------------------------------------------
________________ pratipAdanArthaH / upakaraNAdegrahaNanikSepaNasaMkramaNeSu yatsthAnaM tasya nirIkSaNapramArjanamukta, idAnImupakaraNapratyupekSaNApratipAdanAyAhauvagaraNa vatthapAe vatthe paDilehagaM tu vocchaami| putvaNhe avaraNhe muhaNaMtagamAi paDilehA // 158 // (bhA0) upakaraNapratyupekSaNA dvividhA-'vatthe pAe'tti vastraviSayA pAtraviSayA ceti, tatra tAvadvastraviSayA pratyupekSaNA ucyate, yataHpravrajataH prathamaM vastropakaraNameva dIyate na pAtropakaraNaM, sA ca vastrapratyupekSaNA kasmin kAle bhavatItyata Aha'puvaNhe avaraNhe' pUrvAhne vastrapratyupekSaNA bhavatyaparAhe ca, kimAdikA punaH pratyupekSaNA bhavatItyata Aha-'muhapottIyamAdi paDilehatti mukhavastrikA Adau yasyAH pratyupekSaNAyAH sA mukhavastrikAdikA pratyupekSaNA, kadA?, pUrvAhne'parAhne ceti, tatra mukhavastrikA''divastrapratyupekSaNAyAmayaM vidhiH urdu thiraM aturiaM savaM tA vattha putva paDilehe / to vii papphoDe taiyaM ca puNo pamajejA // 264 // tatra vastroddhe kAyorddha ca AcAryamatena bhaviSyati, codakamatena vakSyamANaM, tatra vastroddhe kAyorddha ca yathA bhavati tathA pratyupekSeta, ' thiti yathAsthitaM sugRhItaM kRtvA pratyupekSata, 'aMturiya'ti atvaritaM stimitaM pratyupekSeta-mirIkSeta, 'sarva'ti sarva-kRtsnaM vastraM tAvatpUrva-prathamaM pratyupekSeta-cakSuSA nirIkSeta, evaM tAvadarvAgbhAgaH, parabhAgo'pi parAvRttya evameva cakSuSA nirIkSeta, 'to biiyaM paSphoDetti tato dvitIyAyAM vArAyAM prasphoTayedvastraM SaT purimAH karttavyA ityarthaH, 'taiyaM ca puNo pamajjejatti tRtIyAyAM vArAyAM hastagatAn prANinaH pramArjayati / idAnImenAmeva gAthAM bhASyakAro vyAkhyAnayannAha
Page #218
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 108 // 540SA ASSASSASSASSASSASSOS vatthe kAuhuMmi a paravayaNaThiogahAya dsiyNte|tN na bhavati ukuDuo tiriaM pehe jaha vilitto||159||(bhaa0) upakaraNa: / tatro-- dvidhA-vastroddhe kAyordU ceti, asminnukte 'paravayaNaMti paraH-codakastasya vacanaM paravacanaM, kiM tad ? ityAha, pratilekhanA ' Thio gahAya dasiaMti'tti sthitasya-Urddhasya gRhItvA dazAnte vastraM prasphoTayataH kAyordhvaM ca vastrodraM ca yathA bhavati, bhA. 158 16.ni. evamukte satyAcArya Aha-tanna bhavati' tadetanna bhavati yaccodakenAbhihitaM, kutaH ?, yasmAt 'ukkuDao tiriaM pehe' 264-265 utkuTukasthitastiryak prasArya vastra pratyupekSeta, etadeva ca naH kAyordhva vastroddhai ca, nAnyat, yathA candanAdinA viliptaanggH| parasparamaGgAni na lagayati evaM so'pi pratyupekSate, tatazcaivamutkuTukasya kAyordU bhavati, tiryaprasAritavastrasya ca vastrovaM bhavati / 'uDDe'ti bhaNioM, idAnI sthirAdIni padAni bhASyakAra eva vyAkhyAnayannAhaghettuM thiraM aturitibhAgabuddhIya cakkhuNA pehe / to biiyaM papphoDe taiyaM ca puNo pamajejA // 160 // (bhA0) | gRhItvA 'sthiraM' niviDaM-dRDha vastraM tataH pratyupekSeta 'atvaritaM' stimitaM pratyupekSeta, 'tibhAgabuddhie'tti bhAgatrayabuddhyA ityarthaH, cakSuSA pratyupekSeta, tato dvitIyavArAyAM prasphorayet tRtIyavArAyAM pramArjayediti pUrvavat / idAnIM pratyupekSaNAM kurvatA idaM karttavyam___ aNacAvi avaliaM aNANubaMdhiM amosaliM ceva / chappurimA nava khoDA pANI pANepamajaNaM // 26 // // 108 // tantra pratyupekSaNAM kurvatA vastramAtmA vA na nartayitavyaH, tathA avalitaM ca vastraM zarIraM ca karttavyaM, 'aNANubaMdhi'nti na bhanubandhaH ananubandhaH so'sminnastIti ananubandhi pratyupekSaNaM nAnavaratamAkhoTakAdi karttavyaM sAntaraM-savicchedamityarthaH,
Page #219
--------------------------------------------------------------------------
________________ o0 19 'amosali' nti na mosalI kriyA yasmin pratyupekSaNe tadamosali pratyupekSaNaM, yathA muzalaM jhaTiti Urddha lagati adhastiryak ca, na evaM pratyupekSaNA karttavyA, kintu yathA pratyupekSamANasya kaI pIDhiSu na lagati na ca tiryakkuDe na ca bhUmau tathA karttavyaM / 'chappurimA' tatra vastraM cakSuSA nirUpya - arvAgbhAgaM nirUpya trayaH purimAH karttavyAH, tathA parAvartya - parabhAgaM nirUpya punarapare'pi trayaH purimAH kartavyAH, evaM eteSu purimAH, SaDvArAH prasphoTanAnItyarthaH, 'nava khoDa' tti nava vArAH khoTakAH karttavyAH pANerupari 'pANI pANapamajjaNaM'ti prANinAM kundhvAdInAM pANau-haste pramArjanaM navaiva vArAH karttavyAH / iyaM dvAragAthA, idAnIM bhASyakAraH pUrvArddha vyAkhyAnayannAha vasthe appANami a cauhA aNacAviaM avaliaM ca / aNubaMdhi niraMtarayA niriugRha ya ghaTTaNA musalI // 169 // bhA0 vastre Atmani cetyanena padadvayena bhaGgakacatuSTayaM sUcitaM bhavati, tatazcAnena prakAreNa anarttAyitaM caturddhA bhavati, kathaM 1, vatthaM aNaccAviaM appANaM ca aNaccAviaM ego bhaMgo 1, tathA vatthaM aNaccAviaM appANaM ca NaccAviaM 2, tahA vatthaM NaccAviaM appANaM aNaccAviaM 3, tathA vatthaMpi naccAviaM appANaMpi naccAviaM 4, esa cauttho, ettha paDhamo bhaMgo suddho / evaM avalipi - avalite'pi catvAro bhaGgAH, yathA vatthaM avaliaM appANaM ca avaliaM ego 1, tahA vatthaM avaliaM appANaM ca valiaM 2, tahA appANaM avaliaM vatthaM valiaM 3, appArNapi valiaM vatthaMpi valiaM 4, etthavi paDhamo bhaMgo suddho / 'aNubaMdhi niraMtaraya'tti anubandho nirantaratocyate, tatazca na ca anubandhena-nairantaryeNa pratyupekSaNA karttavyA / idAnImamosaliM vyAkhyAnayannAha - 'tiriuddaha ya ghaTTaNA musali'tti trividhA musalI - tiryagghaTTanA 1 UrddhaghaTTanA 2 adho
Page #220
--------------------------------------------------------------------------
________________ pratilekhanA vidhiHbhA. 161-162 ni. 266 zrIogha- ghaTTanA 3 ceti, tatra pratyupekSaNAM kurvan vastreNa tiryak kuDyAdi ghaTTayati Ubai kuTTikAdipaTalAni ghaTTayati adho bhuvaM ghaTTaniyuktiH yati, evaM na muzalI-na kiJcitpratyupekSaNAM kurvan vastreNa ghaTTayati / idaM tAvatpUrvoktamana yitAdi karttavyaM, idaM tu vakSyadroNIyA mANaM na karttavyaM, kiM tad , ityAhavRttiH - ArabhaDA sammadA vajjeyavA ya mosalI tiyaa| papphoDaNA cautthI vikkhitsA veiyA chaTThA // 266 // // 109 // aa 'ArabhaDa'tti ArabhaTA pratyupekSaNA na kAryA, 'samma(tti saMmardA na kAryA, varjanIyA ca mosalI tRtIyA, prasphoTanA caturthI, vikSiptA paJcamI varjanIyA, vedikA SaSThI varjanIyeti dvAragAtheyaM / idAnIM pratipadaM bhASyakAro vyAkhyAnayati, tatrAdyAvayavavyAcikhyAsayA''hasAvitahakaraNe caturiaM aNNaM aNNaM va gennhnnaa''rbhddaa| aMtova hoja koNA nisiyaNa ttthevsNmhaa||12||(bhaa0) vitartha-viparItaM yatkaraNaM tadArabhaDAzabdenocyate, sA cArabhaTA pratyupekSaNA na kAryA, viparItA pratyupekSaNA na kAryehatyarthaH, vA-vikalpe, iyaM vA''rabhaTocyate yaduta tvaritaH-AkulaM yadanyAnyavastragrahaNaM tadArabhaTAzabdenocyate, sA ca pratyu pekSaNA na kAryA, tvaritamanyAnyavastragrahaNaM na karttavyamityarthaH / "ArabhaDe"ti bhaNiaM, idAnIM saMmardA vyAkhyAyate, tatrAha-'aMto va hoja koNA nisiyaNa tattheva saMmaddA' antaH-madhyapradeze vastrasya saMvalitAH koNA yatra bhavanti sA saMmardohai cyate, sA pratyupekSaNA tAdRzI na kAryA, 'NisIyaNa tattheva'tti tatraiva-upadhikAyAM upavizya yatpratyupekSaNAkaraNaM sA vA saMmardocyate, sA ca na karttavyeti / "saMmadde"ti bhaNiaM, idAnIM mosalIjanapratipAdanAyAha PERSONNERALSAGAR // 109 //
Page #221
--------------------------------------------------------------------------
________________ mosali paJcaddiTTA papphoDaNa reNuguDie ceva / vikkhevaM tukkhevo veiyapaNagaM ca chaddosA // 163 // (bhA0) mosalI pUrvamevoddiSTA-pUrvameva bhaNitetyarthaH "mosali"tti gayaM, idAnIM papphoDaNatti vyAkhyAyate-'papphoDaNa reNuguMDie ce' prakarSeNa dhUnanaM-sphoTanaM tadreNuguNDitasyaiva vastrasya karoti, yathA'nyaH kazcidgRhasthaH reNunA guNDitaM sadvastraM prasphoTayati evamasAvapi, iyaM ca na karttavyA / 'papphoDaNattigayaM,"vikkhitta"tti bhaNyate, tatrAha-vikkhevaM tukkhevo' vikSepAMtu tAM viddhi yatra vastrasyAnyatra kSepaNaM, etaduktaM bhavati-pratilekhayitvA vastramanyatra javanikAdau kSipati, athavA vikSepo-vastrAJcalAnAmudraM yatkSepaNaM sa ucyate, sa ca pratyupekSaNAyAM na karttavyaH / "vikkhitta"tti garya, "vediya"tti vyAkhyAyate, tatrAha vediapaNagaM ca' vedikA paJcaprakArA, taMjahA-uDDaveiyA ahoveiyA tiriaveiyA duhaoveiyA egaoveimA, tattha uhaveiA pUuvari jaNNayANa hatthe kAUNa paDilehai, ahoveiyA aho jaNNuyANa hatthe kAUNa paDilehai, tiriyaveiyA saMDAsamajhe hatthe dANeUNa paDilehati, duhatovediyA bAhANaM aMtarA dovi jaNNugA kAUNa paDilehati, egatovediyA egajaNNuaM bAhANaM aMtare kAUNa paDileheti, idaM vedikApaJcakaM pratyupekSaNAM kurvatA na karttavyam / 'cha dosA' iti eta ArabhaTAdayaH SaD doSAH pratyupekSaNAyAM na karttavyA iti / tathA ete ca doSAH pratyupekSaNAyAM na karttavyAHpasiDhila palaMba lolA egAmosA aNegarUvadhuNA / kuNai pamANapamAyaM saMkiyagaNaNovagaM kujjA // 267 // pasiDhilaM-dRDhana gRhItaM 'palaMbatti pralambamAnAJcalaM gRhItaM tatazca pralambate, lolA'iti bhUmau lolate haste kA punaH punarlolayati pratyupekSayan / lolattigayaM, egAmosa'tti majjhe gahiUNa hatthehiM vatthaM ghasaMto tibhAgAvasesaM jAva nei dohiM vA pAsehiM
Page #222
--------------------------------------------------------------------------
________________ 45-4560 zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 110 // jAva geNhaNA ityarthaH, ahavA tihiM aMgulIhiM ghettavaMtaM ekkAe ceva geNhai, ahavA 'NegAmosA' iti kecitpaThanti, tatra na eke bhA- pratilekhanA marzAH anekAmarzAH, anekasparzA ityrthH| 'aNegarUvadhuNaNa'tti aNegapagAraM kaMpei, athavA aNegANi vatthANi egao kAUNa | dhunni| tathA kuNai pamANapamAya'ti purimeSu khoTakeSu vA yatpramANamuktaM tatra pramAdaM karoti,etaduktaM bhavati-tAn purimAdIn |163-164 UnAnadhikAn vA karoti,'saMkitagaNaNovarga kuja'tti zaGkitA cAsau gaNanA ca zaGkitagaNanA tAM zaGkitagaNanAmupagacchatida ni.267 yA pratyupekSaNA sA zaGkitagaNanopagA tAmevaMguNaviziSTAM na kuryAt , etaduktaM bhavati-purimAdayaH zaGkitA na jAnAti kiyanto gatA iti tato gaNanAM karoti, athavA'nAbhogAt zaGkite sati gaNanopagAM-gaNanAmupagacchatIti gaNanopagA tAMgaNanopagAMgaNanAyuktAM pratyupekSaNAM karoti purimAdIn gaNayannityarthaH / dvAragAtheyam , idAnIM bhASyakAraH pratipadaM vyAkhyAnayannAhapasiDhilamaghaNaM atirAiyaM ca visamagahaNaM va koNaM vaa|bhuumiikrlolnnyaa kahuNagahaNekaAmosA ||164||(bhaa0) prazithilaM-adhanaM adRDhaM gRhNAti 'atirAyitaM vA' atADitaM vA prazithilamucyate / 'pasiDhile'tti gayaM, palaMbatti bhaNyate-'visamagahaNaM va koNava'tti viSamagrahaNe sati lambakoNaM bhavati vastraM / 'palaMba'tti gayaM, lolA bhaNyate, tatrAha- bhUmIkaralolaNayA' bhUmau lolayati kare-haste vA lolayati pratyupekSamANaH / 'lole'tti gayaM, egAmosatti bhaNyate, tatrAha-kaha- // 11 // NagahaNegaAmosA' madhye vastraM gRhItvA tAvadAkarSaNaM karotiyAvatribhAgazeSajAtagrahaNaM jAtaM, iyaM 'egAmosA' ekAgharSaNamityarthaH, athavA''karSaNe grahaNe cAneke AmosA anekAni sparzanAni, etaduktaM bhavati-tadvastramanekadhA spRzati ||egaamostti gayaM 'aNegarUvadhuNaNatti bhaNyate CSCAUSALAM
Page #223
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhuNaNA tiNha pareNaM bahUNi vA ghettu ekkaI dhunni| khoDaNapamajaNAsu ya saMkiyagaNaNaM kari pmaaii||16|| (bhA0) 'dhunanA' kampanA 'trayANAM' purimANAM parata iti yaduktaM tadekavastrApekSayA, bahUni vA gRhItvA vastrANi 'ekIkRtya yogapadyena 'dhunAti' prasphoTayati / 'aNegadhuNaNa'tti bhaNiaM, "kuNai pamANe pamAya"ti bhaNNai, tatrAha-'khoDaNapamajaNAsu ya' khoTakeSu navasu pramArjanAsu ca navasu pramAdaM karoti / "kuNai pamANe pamAya"ti gaye, "saMkie gaNaNovarga"ti bhaNNai, tatrAha-saMkiyagahaNaM kari pamAI' zakinte sati gaNanAM karoti yaH pramAdI bhavati, evamiyamitthaMbhUtA pratyupekSaNA na kartavyeti sthitaM / kiMviziSTA punaH karttavyA itiH, ata aah| aNUNAirittapaDilehA, avivacAsA taheva ya / paDhamaM payaM pasasthaM, sesANi a appasatyANi // 268 // __anyUnAtiriktA aviparyAsena pratyupekSaNA karttavyA, ebhizca tribhiH padairaSTau bhaGgAH sUcitAH teSAM caiSA sthApanAeteSAM prathamaM padaM prazastaM zeSANi tu 'aprazastAni' anAdeyAni / idAnIM bhASyakAraH zuddhAzuddhapradarzanAyAha-1ss naviUNA navi rittA avivaJcAsAu paDhamao suddho|sesaa hoi asuddhA uvarillA sattajebhaMgA166(bhA0) is / nApi nyUnA nApyatiriktA aviparyAseNa ca, ayaM prathamo bhaGgaH zuddhaH, zeSaM sugamaM / idAnIM ye tezuddhAH sapta | // 5 bhaGgakA pradarzitAsta evaM bhavantikhoDapamajaNavelAu ceva UNAhimA munneycaa| aruNAvAsaga 1 putvaM 2paropparaM 3 paannipddilehaa4||269|| khoTakA yadi UnA adhikA vA kriyante tato'zuddhatA bhavati, pramArjanA ca navasaGkhyAyA nyUnA adhikA vA ||
Page #224
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 111 // SANSAR kriyate tato'zuddhatA bhavati, velAyAM ca nyUnAyAmadhikAyAM vA pratyupekSaNAyAM kriyamANAyAmazuddhA bhaGgakA bhavanti / evaM pratilekhanA te nyUnAdhikA bhavanti vijnyeyaaH| Aha-velAyAM nyUnAdhikAyAM pratyupekSaNAyAM kriyamANAyAM doSa uktastatkasyAM punarve-vidhiHbhA. lAyAM pratyupekSaNA karttavyA?, tatra kecanAhuH-'aruNAvAsaga puvaM' aruNAdAvazyakaM pUrvameva kRtvA tataH aruNodgamanasa- 165-166 maye-prabhAsphATanavelAyAM pratyupekSaNA kriyate1,apare tvAhuH-aruNodgame sati-prabhAyAM sphATitAyAM satyAmAvazyaka pUrva' prathama ni.268kRtvA tataH pratyupekSaNA kriyate.2, anye tvAhuH-'paropparaM'ti parasparaM yadA mukhAni vibhAvyante tadA pratyupekSaNA kriyate 3, tI anye tvAhuH-'pANipaDilehA' yasyAM velAyAM pANirekhA dRzyante tasyAM velAyAM pratyupekSaNA kriyate / / siddhAntavAdyAha ete u aNAesA aMdhAre uggaevihu na dIse / muharayanisijjacole kappatigadupaTTathuI sUro // 27 // te sarva eva 'anAdezAH' asatpakSAH, yataH 'aMdhAre uggaevihu na dIse' andhakAre pratizraye udgate'pi sUrye rekhA na dRzyante tasmAdasatpakSo'yaM, zeSaM pakSatrayaM sAndhakAratvAdeva dUSitaM draSTavyaM, tatkasyAM punarvelAyAM pratyupekSaNA kAryA ? ityata Aha-'muharayanisajjacole kappatigadupaTTathuti sUroM' 'mukha' iti mukhavastrikA 'raya' iti rajoharaNaM 'nisejA' rayaharaNasyoparitanAH 'cole'tti colapaTTakaH 'kappatiga'tti eka aurNiko dvau sautrikI, 'dupaTTatti saMstArakapaTTa uttarapaTTakazca 'thui'tti pratikramaNapratisamAptau jJAnadarzanacAritrArtha stutitraye datte sati eteSAM mukhavastrikAdInAM pratyupekSaNAsamAptyanantaraM yathA sUrya udgacchati eSa pratyupekSaNAkAlavibhAga iti / yaduktaM prAgupadherviparyAsaH pratyupekSaNAyAM na karttavya ityutsargato-31 |bhihitaM, tasyApavAdamAha // -
Page #225
--------------------------------------------------------------------------
________________ SHUGHUSHI S HISHUSHUSHUSUS purimuvahivivacAso sAgarie karija uvahivaccAsaM / ApucchitsANa guruM pahubamANeyara vitahaM // 271 // tatra viparyAso dvividhaH-puruSaviparyAsa upadhiviparyAsazca, tatropadhiviparyAsapratipAdanAyAha-sAgarie kareja uvahivaccAsaM 'sAgArike stenAdike satyAgata iti viparyAsaH kriyate pratyupekSaNAyAH, prathamaM pAtrakANi pratyupekSyante pazcAdvastrANi / evamayaM pratyuSasi viparyAsaH pratyupekSaNAyAH, evaM vikAle'pi sAgArikAnAgantukAn jJAtvA / idAnIM puruSaviparyAsa ucyate, tatrAha-'ApucchittANa guruM pahubamANe' ApRcchya gurumAtmIyopadhiM glAnasatkAM vA pratyupekSate, kadA ? ata Aha-'pahuvvamANe' yadA AbhigrahikA upadhipratyupekSakAH 'paTuvaMti' paryApyante tadaivaM karoti 'itare vitahati hA itare'bhigrahikA yadA na santi tadA prathamamAtmIyAmupachi pratyupekSamANasya 'vitartha' anAcAro bhavatItyarthaH, tatra na kevalaM pratyupekSaNAkAle upadhiviparyAsaM kurvato vitathaM-anAcAro bhavati / evaM ca vitathaM bhavatipaDilehaNaM kareMto miho kahaM kuNai jaNavayakahaM vA / deha va paJcakkhANaM vAei sayaM paDicchai vA // 272 // pratyupekSaNAM kurvanmithaH kathAM maithunasaMbaddhAM karoti janapadakathAM vA, pratyAkhyAnaM vA zrAvakAderdadAti, 'vAcayati' hai kazcitsAdhuM pAThayatItyarthaH, 'sayaM paDicchati vA' svayaM vA pratIcchati-AtmanA vA''lApaM dIyamAnaM pratIcchati-gRhNAti / etacca kurvan SaNNAmapi kAyAnAM virAdhako bhavati, ata Aha puDhavI AUkAe teUvAUvaNassaitasANaM / paDilehaNApamatto uhaMpi virAhao hoi // 273 // sugamA // kathaM punaH kAyAnAM SaNNAmapi virAdhakaH ?, ata Aha
Page #226
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha niyuktiH SEAR pratilekhanA vidhiH ni. 271-276 droNIyA vRttiH // 112 // ghaDagAipaloDaNayA maTTi agaNI ya bIya kuNthaaii| udagagayA va taseyara omuya saMghaTTa jhAvaNayA // 274 // | sa hi sAdhuH kumbhakArazAlAdau vasatau pratyupekSaNAM kurvannanupayuktastoyaghaTAdi praloThayet , sa ca toyabhRto ghaTo mRttikAgnibIjakunthvAdInAmupari praluThitastatazcaitAn vyApAdayet , yatrAgnistatra vAyurapyavazyaMbhAvI, athavA'nayA bhajayA SaNNAM kAyAnAM vyApAdakaH 'udagagatA va tasetara'tti yo'sau udakaghaTaH praloThitastadgatA eva vasA bhavanti pUtarakAdayaH 'itara tti vanaspatikAyazca, tathA vastrAntena coramukaM 'saGghayat'cAlayet tatazca'jhAvaNaya'tti tenolmukena cAlitena satA pradIpanakaM saMjAtaM tatazca saMyamAtmanovirAdhanA jAteti / athopayuktaH pratyupekSaNAM karoti tata eteSAM jIvanikAyAnAmArAdhako bhavati, etadevAha puDhavI AukAe teUvAUvaNassaitasANaM / paDilahaNamAutto chaNhaM'pArAhao hoi // 275 // . sugamA // navaram 'ArAdhakaH' avirAdhako bhavati / na kevalaM pratyupekSaNA, anyo'pi yaH kazcid vyApAro bhagavanmate samyak prayujyate sa eva duHkhakSayAyAlaM bhavati, etadevAhajogo jogo jiNasAsaNaMmi dukkhakkhayA pauMjate / aNNoNNamabAhAe asavatto hoi kAyavo // 276 // yogo yoga iti vIpsA, tatazca vyApAro jinazAsane prayujyamAno duHkhakSayAya 'prayujyamAnaH' kriyamANaH, katham ? 'anyo'nyAbAdhayA' parasparApIDayA, etaduktaM bhavati-yathA kriyA kriyamANA'nyena kriyAntareNa na bANyate evamanyo'nyAbAdhayA prayujyamAnaH 'asavatto' asapatnaH aviruddho bhavati karttavyaH / idAnIM phalaM pradarzayannAha // 112 // -8 984
Page #227
--------------------------------------------------------------------------
________________ joge joge jiNasAsaNaMmi dukkhakkhayA pauMjaMte / ekkekami anaMtA vahatA kevalI jAyA // 277 // sugamA | navaram - ekaikasmin 'yoge' vyApAre varttamAnA anantAH kevalino jAtA iti // evaM paDilehaMtA aIyakAle aNaMtagA siddhA / coyagavayaNaM sayayaM paDilehemo jao siddhI // 278 // evaM pratyupekSaNAM kurvanto'tItakAle'nantAH siddhAH / evamAcAryeNokte sati 'coyagavayaNaM' atra codakavacanaM - codakapakSaH, kiM tad 1 ityAha- 'satataM paDilehemo' yadyevaM pratyupekSaNAprabhAvAdanantAH siddhAstataH satatameva pratyupekSaNAM kurmaH, kimanyenAnuSThitena ?, yatastata eva siddhirbhavati / AcAryaH prAha sesesu avahaMto paDilehaMtovi desamArAhe / jai purNa savArAhaNamicchasi to NaM nisAmehi // 279 // zeSeSu yogeSu avarttamAnaH samyak zAstroktena nyAyena pratyupekSaNAM kurvannapi dezata ArAdhaka evAsau, na tu sarvamArAdhitaM bhavati, tena yadi punaH saMpUrNAmArAdhanAmicchasIti, zeSaM sugamaM / kathaM ca sarvArAdhako bhavati ?, ata Aha-- paMcidihiM gutto maNamAItivihakaraNamAunto / tavaniyamasaMjamaMmi a jutto ArAdhao hoi // 240 // paJcabhirindriyairgupto manasAdinA trividhena karaNena 'yukta:' yatnavAn tapasA - dvAdazavidhena yuktaH niyamaH - indriyaniyamo noiMdriyaniyamazca tena yuktaH, saMyamaH saptadazaprakAraH puDhavikAo AukkAo teukkAo vAukkAo vaNassaikAo beMdiyateMdiacauriMdiapaMciMdiaajIvakAyasaMjamo pehAupehApamajjaNaparivaNamaNovaIkAe / atra saMyataH san mokSasyA -
Page #228
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 113 // rAdhako bhavati pravrajyAyA vA''rAdhakaH / dvAragAtheyam / idAnI bhASyakAra etAM gAthAM pratipadaM vyAkhyAnayati, tatra 'paMciM. pratilekhadiehiM guttotti prathamAvayavaM vyAkhyAnayannAha nAvidhiH iMdiyavisayaniroho pattesuvi raagdosnigghnnN| akusalajoganirohokusalodaya egabhAvovA 167 // (bhA0) ni. 277- indrasyAmUni indriyANi teSAM viSayAH-zabdAdayaH teSAM ca yo nirodhaH sA paJcendriyaguptirabhidhIyate, ayamaprAptAnAM 279 sarvA rAdhakatvaM zabdAdiviSayANAM nirodhaH, tathA 'pattesuvi rAgadosaniggahaNaM'ti tathA 'prApteSu' gocaramAgateSvapi zabdAdiSu viSayeSu ni.280 rAgadveSayornigrahaNaM yatsA paJcendriyaguptatA, tatreSTazabdAdiviSayaprAptau rAgaMna gacchati aniSTazabdAdiviSayaprAptau dveSa na gaccha bhA.167tIti, bhaNitA paJcendriyaguptatA, idAnIM 'maNamAItivihakaraNamAuttayA" bhavati, tatrAha-'akusalajoganirohoM' akuza- 168 lAnAm-azobhanAnAM manovAkAyayogAnA-vyApArANAM yo nirodhaH sA trividhakaraNayuktatA, tathA 'kusalodaya'tti kuzalAnA-prazastAnAM manovAkAyavyApArANAM ya udayaH sA trividhakaraNaguptatA, tathA 'egabhAvo vatti na kuzaleSu yogeSu pravRtti pyakuzaleSu yogeSu pravRttiryA madhyasthatA sA trividhakaraNaguptatA / bhaNitA trividhakaraNaguptatA idAnIM tavatti bhaNNatiabhitarabAhiragaM tavovahANaM duvAlasavihaM tu / iMdiyato pulutto niyamo kohAio biio // 168 // (bhA0) // 113 // __ abhyantaraM bAhyaM ca yattapa upadhAnam-upadadhAtItyupadhAnam-upakarotItyarthaH, taJcopadhAnaM dvAdazavidhamapi tapa ucyate / tavo gao, niyamo bhaNNati, sa caM dvidhA-indriyaniyamo noindriyaniyamazca, tatrendriyataH-indriyANyaGgIkRtya pUrvokto ni-110
Page #229
--------------------------------------------------------------------------
________________ RRCHISAS yamaH, kohAio biio'tti dvitIyo noindriyaniyamaH krodhAdikA,mAdigrahaNAnmAnamAyAlobhA gRhyante, eteSAM niymonirodhH| niyamotti gayaM, idAnIM saMjamo bhaNNai, sa ca sptdshprkaarsttraahpuddhvidgagnnimaaruavnnssiibiticukkpNciNdii|ajjiiv potthagAisu gahiesu asaMjamo jeNaM ||169||(bhaa0) puDhavidagaagaNimAruavaNassaIbeidiateiMdiacauriMdiapaMciMdiA / tathA 'ajIva'tti 'ajIveSu' panakasaMsaktapustakAdiSu gRhIteSu asaMyamo bhavati yena tanna grAhya, AdizabdAt dUsapaNagaM taNapaNagaM ca, eteSu aparigRhIteSu saMyamaH parigRhIteSu tvsNymH| tahApahetA saMjamo vRtto, upehitAvi saMjamo / pamajjettA saMjamo vutto, parihAvettAvi saMjamo // 170 // (bhA0) prekSAsaMyamaH-cakSuSA yannirUpaNaM, tatazcaivaM pUrva cakSuSA nirUpayataH prekSAsaMyama uktaH / 'uvehettAvi saMjamotti upekSA dviprakArA tAM kurvataH saMyama uktastAM ca vakSyati / 'pamajjittA saMjamo vutto'tti pramArjayataH saMyama uktH| parihavettAvi saMjamotti 'pariSThApayataH' parityajato'pi pAnakAdi atiriktaM saMyama uktaH / evamete caturdaza, manovAkAyasaMyamazca trividha ukta eva draSTavyaH / idAnIM bhASyakRdvyAkhyAnayati-prathamagAthArthaH ekAkikAraNikagamanayatanAyAmuktaH, ajIvapustakAdisaMyamo'pi acittavanaspatigamanayatanAyAM vyAkhyAta eva draSTavyaH, idAnIM yadupanyastaM 'upehitAvi saMyamoti tanna kacivyAkhyAtamiti vyAkhyAnayannAhaThANAi jattha cee puvaM paDilehiUNa ceejaa| saMjayagihicoyaNa'coyaNe ya vAvAraovehA // 171 / (bhA. T E
Page #230
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH mekSAdisaMyamAH bhA. 169-173 // 114 // sthAna-UrddhasthAnaM kAyotsargAdi, AdigrahaNAnniSIdanasthAnaM tvagvartanAsthAnaM ca gRhyate, tatsthAnAdi yatra cetayate' 'citI saMjJAne' jAnAti ceSTate karoti abhilapatItyarthaH, tatra pUrva-prathamaM pratyupekSya-cakSuSA nirIkSya tatazcetayate sthAnaM-kAyotsargAdi, AdigrahaNAnniSIdanasthAnaM tvagvartanAsthAnaM ca, uktaH prekSAsaMyamaH, idAnI upekSAsaMyama ucyate, sA copekSA dvividhA, hai kathaM ? -saMyatavyApAropekSA gRhasthavyApAropekSA ca, tatra yathAsaGghaya saMyatasya codanaviSayA vyApAropekSA, gRhasthasya cAco danaviSayA vyApAropekSA, etaduktaM bhavati-sAdhuM viSIdantaM dRSTvA saMyamavyApAreSu codayataH saMyatavyApAropekSA, upekSAzabdaH zcAtra 'IkSa darzane' upa-sAmIpyenekSA upekSA, tathA gRhasthasya vyApAropekSA, gRhasthamadhikaraNavyApAreSu pravRttaM dRSTvA'codayato gRhasthavyApAropekSA ucyate, upekSAzabdazcAtrAvadhIraNAyAM varttata iti / idAnIM 'pariDAvettAvi saMjamotti vyAkhyAyate, tatrAhauvagaraNaM airegaM pANAI vA'vahadu saMjamaNaM / sAgArie'pamajaNa saMjama sese pamajaNayA // 172 // (bhA0) | 'upakaraNaM' vastrAdi yadatiriktaM gRhItaM tathA 'pANAI vA' tathA pAnakAdi vA yadatiriktaM gRhItaM tad 'avahaTTha'tti parityajya, kiM ?-'saMjamaNA' saMyamo bhavatIti, AdigrahaNAdbhaktaM vA'tiriktaM parityajya saMyamaH / athedAnI "pamajittAvi saMjamo" vyAkhyAyate-'sAgArie'pamajjaNa saMjamo' sAgArikAnAmagrato yatpAdApramArjanamasAveva saMyamaH, 'sese pamajaNaya'tti | zeSe' sAgArikAdyabhAve pramArjanenaiva saMyamaH / idAnIM yogatrayasaMyamapratipAdanAyAhajogatiga puvamaNisamattapaDilehaNAe sjjhaao|crimaae porisIe paDileha taA upaaydugN||173|| (bhA0) yogatrayaM pUrvameva vyAkhyAtaM, "maNamAItivihakaraNamAutto"ityasmin granthe, atrApi tathaiva draSTavyaM / uktaH saptadaza // 11 //
Page #231
--------------------------------------------------------------------------
________________ prakAraH saMyamaH, tatpratipAdanAccoktA vastrapratyupekSaNA, tatsamAptau ca kiM kartavyamityata Aha- 'samatta paDilehaNAe sajjhAo' samAptAyAM pratyupekSaNAyAM svAdhyAyaH karttavyaH sUtrapauruSItyarthaH pAdonapraharaM yAvat / idAnIM pAtrapratyupekSaNAmAha'carimAe' caramAyAM pAdonapauruSyAM pratyupekSeta 'tAhe'tti 'tadA' tasmin kAle svAdhyAyAnantaraM pAtrakadvitayaM pratyupekSate / idAnIM yaduktaM 'caramapauruSyAM pAtrakadvitayaM pratyupekSaNIyaM' tatra pauruSyeva na jJAyate kiMpramANA ? atastatpratipAdanAyAhaporisi pamANakAlo nicchayavavahArio jiNakkhAo / nicchayao karaNajuo vavahAramato paraM vocchaM // 289 // pauruSyAH pramANakAlo dvividhaH nizcayato vyavahAratazca jJAtavyaH, tatra 'nizcayato' nizcayanayAbhiprAyeNa karaNayuktogaNitanyAyAt, ataH paraM 'vyAvahAriko' vyavahAranayamatena vakSye / tatra nizcayapauruSIpramANakAlapratipAdanAyAhaayaNAIyadiNagaNe aTTaguNegaTTibhAie laddhaM / uttaradAhiNamAI porisi payasujjhapakkhevA // 282 // dekkhiNAyane uttarAyaNadinAni uttarAyaNe dakkhiNAyanadinAni mIlayitvA gaNyante, sa rAziraSTabhirguNyate, ekaSaSTyA 1 ayanaM - uttarAyaNaM dakSiNAyanaM ca tasya atItadinAni atItadivasAH teSAM gaNaH sarvotkRSTataH vyazItizataM taccASTaguNaM jAtaM caturdaza zatAni catuH pazyadhikAni, tatra caikapAcA bhAge hRte labdhAni catuviMzatyaGgulAni, tatrApi dvAdazabhirakulaiH pAdamiti dve pAde jAte, etayozrottarAyaNAdau dakSiNAyanAdau ca 'paya'tti padoH zuddhiH prakSepazca tatra uttarAyaNaprathamadine catvAri padAni Asan tatastanmadhyAt padadvayotsAraNe karka saMkrAntidine padadvayaM saMjAtaM, dakSiNAyane dve pade abhUtAM tanmadhye ca dvayoH prakSiptayormakarasaMkrAntau jAtAni catvAri padAni idamutkRSTadinayoH pauruSImAnaM, madhyamadineSvapi svadhiyA bhAvanIyaM / idAnIM vyavahArataH pauruSI pramANakAlapratipAdanAyAha- (pratyantare sugamo yathAthabodhako pramatho'yamiti )
Page #232
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI oghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 115 // bhAgo hriyate, labdhe'GgulAni, dvAdazAGgulaiH pAdaH, yAvatA bhavati uttaratti makaradine 4 pAdAH / ( dAhiNatti - karkadine 2 pAdau zeSeSu padazuddhiprakSepau ) vyavahArato'dhunA paurUSIpramANakAlapratipAdanAyAha- AsADhe mAse do payA, pose mAse cauppayA / cittAsoemu mAsesu, tipayA havai porisI // 283 // ASADha mAse paurNamAsyAM dvipadA pauruSI bhavati, padaM ca dvAdazAGgulaM grAhyaM, pauSe mAse paurNamAsyAM catuSpadA pauruSI bhavati, tathA caitrAzvayujapaurNamAsyAM tripadA pauruSI bhavati // adhunA kiyatI vRddhiH kiyatsu dineSu ? kiyatI vA hAnirityetatpratipAdayannAhaaMgulaM sattara terNa, pakkheNaM tu duaMgulaM / vahue hAyae vAci, mAseNaM cauraMgulaM // 284 // ASADha paurNamAsyA ArabhyAGgulaM saptarAtreNa varddhate, pakSeNa tu aGguladvayaM vardhate, tathA mAsenAGgulacatuSTayaM varddhate, iyaM ca vRddhiruttarottaraM tAvanneyA yAvatpauSamAsa paurNamAsyAM padacatuSTayena pauruSI jAyate, hAnirapi paurNamAsyAH parata evameva ca draSTavyA yadutAGgulaM saptarAtreNApahiyate, pakSeNAGguladvayaM, mAsenAGgulacatuSTayaM, evamiyaM hAniruttarottaraM tAvanneyA yAvadASADhapaurNamAsyAM dvipadA pauruSI jAyeta / sthApanA ceyam - AsADha puNNimAe pada 2 pauruSI, sAvaNapuNNimAe pada 2 aMgula 4, | bhaddavaya puNNimAe pada 2 aMgula 8, AsoyapuNNimAe pada 3, kattiyapunnimAe pada 3 aMgula 4, maggasirapuNNimAe pada 3 aMgula 8, posapuNNimAe pada 4, ettiaM jAva vuDDI hoi / mAhapuNNimAe pada 3 aMgula 8 phagguNapuNNimAe pada 3 aMgula 4, cecapuNNimAe pada 3, vaisAhapunnimAe pada 2 aMgula 8, jyeSThapunnimAe pada 2 aMgula 4, AsADhapunnimAe pada 2, ittiyaM jAva hANI / bhAvattho imo - sAvaNassa paDhamadivasAo Arabbha vuDDI jadA bhavati tadA divase divase aMgulassa . pauruSI rUSaNA ni. 281-284 // 115 //
Page #233
--------------------------------------------------------------------------
________________ sattamo bhAgne kiMcippUNo vahai, imaM bhaNi hoi-sAvapassa paDhamadivase dohiM parahiM polisI hoi aMgulassa sattameNa bhAgeNa kiMcipUNeNa ahiyA, evaM vitiyadibase do phyAI do asattamabhAmA aMgulassa kiMcippUNA, evaM eyAe vuhie tAba jAva sAvaNapuNNimAe do payAI cattAri ya aMgulAI buDDhI jAyA, evaM imAi kamavuDDIe tAva neyavaM jAva mosamAsapuNNimA, tattha cauSpayA porisI, tato paraM mAhapaDhamadivasAu Arabbha hANI eteNa ceva kameNa nAyavA jAva AsADhapuNNimA / Aha-idamukta saptabhirdivasairaGgalaM varddhate, tathA pakSaNAGgaladvayaM varddhate ityuktaM, tadayaM virodhaH,kuto?, yadA pakSaNAGgaladvayaM varddhate tadA'GgulaM saptabhiH sAdvairdivasairvarddhate ?, AcAryastvAha, satyametat, kintvanenaiva tatprakhyApyate-varaM kiJcidvaddhAyAM pauruSyoM pAritaM mA| bhUnyUnAyAM, pratyAkhyAnabhaGgabhayAt, nyUnatA ca pauruSyAmevaM bhavati, yadi yA'sau mAtumArabdhA chAyA tasyAM yadi pradIrghAyAM bhule tadA nyUnA pauruSI, adhikA ca tadA bhavati yadA sA chAyA svalpA bhavatIti / adhunA yeSu mAseSvahorAtrANi patanti tAnaM mAsAn pratipAdayannAha___ AsADhabahulapavakhe bhaddavae kattie ya pose ya / phagguNavaisAhesu ya boddhabA omrttaao|| 285 // ___ ASADhasya mAsasya bahulapakSe-kRSNapakSe'horAtraM patati, tathA bhAdrapadabahulapakSe kArtikabahulapakSe pauSabahulapakSe phAlgunabahulapakSe vaizAkhabahulapakSe cAhorAtrANi ptnti| 'omarattaM' ahorAtraM, na ca tairahorAtraiH patadbhirapipauruSyA nyUnatA bedisavyA, asyArthasya jJApanArthamidamuktaM / evaM tAvatpauruSyApramANamupagataM, yA tu punazcaramapauruSI sA kiyatpramANA bhavatItyatastatsvarUpapratipAdanAyAha
Page #234
--------------------------------------------------------------------------
________________ pauruSIprarU| paNA ni. 285-286 pAtrakapratyuni.287 jeTThAmUle AsADhasAvaNe chahiM aMgulehiM paDilehA / ahahiM bIatiyaMmi ataie dasa aTThahi cautthe // 28 // niyuktiH | jyeSThAmUle mAse tathA''SADhazrAvaNe panirakulairyAvadadyApi pauruSI na pUryate tAvaccaramapauruSI bhavati / 'aTThahiM bitiavRttiH timi' tti bhAdrapade Azvayuji kArtike cAsmin dvitIyatrike'STabhiraGgalairyAvadadyApi pauruSI na pUryate tAvaccaramapauruSI bha-1 vti| tatie dasa tti mArgazire pauSe mAghe ca etasmin tRtIye trike dazabhiraGgalairyAvadadyApi pauruSI na pUryate taavccrmpau||116|| ruSI bhavati / 'aTThahiM cautthe' tti phAlgune caitre vaizAkhe ca asmiMzcaturthe trike'STabhiraGgulairyAvanna pUryate pauruSI tAvaccaramapauruSI bhavati, etasyAM caramapauruSyAM pAtrakANi pratilekhyante / sa ca pAtrakapratyupekSaNAsamaye pUrva ke vyApAraM karotItyAhauvavajiUNa purva talleso jai karei uvaogaM / soeNa cakkhuNA ghANao ya jIhAe~ phAseNaM // 287 // | 'upayujya' upayogaM dattvA pUrvameva, yaduta mayA'syAM velAyAM pAtrakANi pratyupekSaNIyAnItyevamupayujya punaH 'talledazya evaM pratyupekSaNAbhimukha eva 'jati' tti 'yatiH' pravrajitaH pAtrakasamIpe upavizya 'upayogaM karoti' matiM vyApAra yati, kI-'zrotreNa' zrotrendriyeNa pAtrake upayogaM karoti, kadAcittatra bhramarAdiM guJjantaM zRNoti, punastaM yatanayA:panIya tatpAtrakaM pratyupekSate, tathA cakSuSA upayogaM dadAti kadAcittatra mUSikotkerAdirajo bhavati, tatastadyatanayA'panayati, ghrANendriyeNa copayogaM karoti kadAcittatra surabhakAdimardito bhavati punazca ghrANendriyeNa jJAtvA yatanayA'panayati, |jihvayA ca rasaM jJAtvA yatra gandhastatra raso'pi gandhapudgalairoSTho yadA vyApto bhavati, tadA jihvayA rasaM jAnAtIti, sparza-| SARANASAMASCALAMA yoga dadAti kadAcittatra mUSikotkarAdita bhaNoti, punastaM yatanayA // 116 yati, prANendriyeNa copayoga karo
Page #235
--------------------------------------------------------------------------
________________ SAISOSLASHTIRISA nendriyeNa copayoga dadAti kadAcittatra mUSikAdiH praviSTastanniHzvAsavAyuzca zarIre lagati, tatazcaivamupayoga dattvA pAtrakANi pratyupekSyante // idAnIM bhASyakRtkiMJcinyAkhyAnayannAha- .. |paDilehaNiyAkAle phiDie kallANagaM tu pacchittaM / pAyassa pAsu beho soyAduvautta talleso // 174 // (bhA) pratyupekSaNAkAle 'phiTite' atikrAnte ekaM kalyANakaM yataH prAyazcittaM bhavati ataH pUrvamupayogaM pratyupekSaNAviSayaM kroti| kiMviziSTo'sau upayogaM karotItyata Aha-pAyassa pAsu beho' pAtrakasya pArthe upaviSTaH zrotrAdibhirupayuktastallezyaHtaccitto bhavatIti / kathaM punaH pAtrakapratyupekSaNAM karotItyata Aha muhaNaMtaeNa gocchaM gocchagagahiaMgulIhiM paDalAI / ukkuDuyabhANavatthe palimaMthAIsu taM na bhave // 288 // 8 'muhaNaMtaeNa'tti rajoharaNamukhavastrikayA 'gocchaM' vakSyamANalakSaNaM pramArjayati, punastameva gocchakamaGgulIbhihItvA dU paTalAni pramArjayati / atrAha paraH-'ukkuDayabhANavatthe' utkuTukaH san 'bhAjanavastrANi' gocchakAdIni pratyupekSayet yato , vastrapratyupekSaNA utkuTukenaiva karttavyA, AcArya Aha-'palimaMthAIsu taM na bhave' tadetanna bhavati yaccodakenoktaM, yataH| palimanthaH sUtrArthayorbhavati, kathaM?, prathamamasau pAdaproJchane niSIdati pazcAt pAtrakavastrapratyupekSaNAyAmutkaTuko bhavati punH| pAtrakapratyupekSaNAyAM pAdaproJchane niSIdati, evaM tasya sAdhozcirayataH sUtrArthayoH palimantho bhavati yataH ataH pAdaprogchane niSaNNenaiva pAtrakavastrapratyupekSaNA karttavyeti // tataH kiM karotItyAhacaukoNa bhANakaNNaM pamajja pAesarIya tiguNaM tu / bhANassa pupphagaM to imehiM kajjehiM paDilehe // 289 // CAGRAAAAAAA
Page #236
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 117 // paTalAni pratyupekSya punargecchakaM vAmahastAnAmikAGgulyA gRhNAti tataH pAvakesarikAM-satrakamukhavastrikAM pAtrakasthAmeva gRhNAti, 'cakkoNa' tti caturaH pAtrabandhakoNAn saMvatyaparisthApitAn pramArjayati, punarbhAjanasya karNa pramArjayati, punazca pAtrakakesarikayaiya 'tiguNaM' timro vArA bAhyato'bhyantaratastisra eva vArAH pramrArjayati, tataH 'bhrANassa' pAtrakasya pumphagaM' bubhaM tataH etAni vakSyamANalakSaNAni kAryANi yadi na bhavanti tataH prathamaM bubhaM pAtrakasya pratyuprekSyate / kAni punastAni kAryANi 1, ata Aha mUlayara ukere, ghaNasaMtANae iya / udae mahiA caiva, emreyA paDivattio // 290 // kadAcittatra mUSiko rarajo layaM bhavati tatastadyatanayA'panIyate, tathA ghanaH santAnako vA kadAcit tattha koliataMtuyaM laggaM hoi tadyatanayA'panIyate / tathA 'udaya' tti kadAcidudakaM lagnaM bhavati, sArdrAyA bhUmerunmajjya lagati, tatra yatanAM vakSyati, 'maTTiA ceva' kadAcit mRttikA kotthalakArikAyAH saMbandhinI lagati tatra yatanAM vakSyati evametAH pratipattaya:- prakArA-bhedA yadi na bhavanti tato buddhaM pratyupekSyate / kutaH punarutkerAdisambhavaH ? ityata Ahanavaganivese dUrAja ukero mukhahiM ukkaNNo / middhamahi hastagU vA ThANaM bhettUNa pavisejjA // 291 // 'navagaNivese' yatra grAmAdau te sAdhava AvAsitAH sa navaH - abhinavo nivezaH kadAcidbhavati, tatra ca pAtrakrasamIpe mUSikairutkera utkIrNastena rajasA mAtrakaM guNDyate / mUsagaraukereti bhaNiyaM, 'niddhamahiharataNU vA' tathA snigdhAyAM - sArdrAyAM bhuvi 'harataNU va' ci salilabindava unmajjya laganti tato bhuva unmajjya pAtrakasthApanakraM bhittvA pravizet sa lagno prAtrakapratyu. bhA. 174 ni. 288291 // 117 //
Page #237
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhavet tadyatanAM vakSyati / udaetti maba, iha kasmAdudakasthAnamevamuktam , ucyate, pRthivIkAyama panasantAnasya ca tulya*yatanAmatipAdanArtham / tathA kotthalagAribhagharamaM ghaNasaMtANAiyA va lggejaa| ukaraM sahANe harataNu saMciTTha jA suko // 292 // | 'kotthalakArikA' gRhakArikA gRhakaM mRnmayaM karoti tatra yatanAM vakSyati / maTTietti bhaNi, ghanasantAnikA vA kadAcillagati ghaNasaMtAniyA lagmA, AdizabdAttadaNDakAdiH / adhunA sarveSAmevaiteSAM vatanAM pratipAdayannAha-'ukkaraM savANe' mUpikotkeraH svasthAne mucyate-yatanayA mUSikotkaramadhya eva sthApyate pramRjya, 'harataNu' atha haratapmuH adhastrAtsalilabindava unmajya lagnAstatastAvatpratipAlayati yAvadete zoSamupagacchanti, tataH pazcAtpAtraM pratyupekSyate / udaesi gayaM // iyaresu porisitigaM saMcikkhAvettu tattiaM chiMde / savaM vAvi vigiMcai porANaM mahi tAI // 293 // | 'iyaresuM' ti kotthalakAriAdhaNasaMtANayAdiyANa 'porisitigaM saMcikkhAveu'tti prahara-yaM sAvattatpAtrakaM saMdhi4 khAvettu pratipAlayati, yadi tavatyA'pi velayA nApayAti lataH pAkasthApanAdestAvanmAnaM chilva parityajyate / 'sacaM vAvi vigiMcati' anyeSAM vA pAtrakasthApanAdInAM sadbhAve sarvameva tatpAtrasthApanAdi parityajati / 'porANaM mahiaM tAhe' tti atha tatkotthalakAgRhakaM na sacetanayA mRttikayA kRtaM kintu purANamRttikayA tatastAM purANamRttikA 'tAhe' tti TU tasminneva pratilekhanAkAle'panayati yadi tatra kRmikAstayA na pravezitA iti / pattaM pamajiUNaM aMto bAhiM saI tu papphoDe / kei puNa tiNNi vArA cauraMgula bhUmi paDaNabhayA // 294 //
Page #238
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH pAtrakapratyu. ni. 292 / 295 bhA. 175 // 11 // idAnIM tatpAtrakaM pAtrakesarikayA-mukhavastrikayA tisro vArA bAhyataH pramRjya saMpUrNAstato haste sthApayitvA'bhyantara- tastrayo vArAH punaH samantataH 'saI tu papphoDe' tti sakRd-ekAM vArAmadhomukhAM kRtvA budhne prasphoTayet, evaM kecidAcAryA bruvate, kecitpunarAcAryA evaM bhaNanti, yaduta tisro vArAH prasphoTanIyaM, etaduktaM bhavati-ekAM vArAM pramRjya pazcAdadhomukhaM prasphovyate punarapi pramRjya prasphovyate 3, evaM tAstisro vArAH prasphoTanIyaM / tacca pAtrakaM bhuva upari kiyahare pratyupekSaNIyamityata Aha 'cauraMgula bhUmi' caturbhiraGgulai va upari dhArayitvA pratyupekSaNIyaM, mA bhUtpatanabhaGgabhayaM syAditi / evaM tAvatpratyUSasi vastrapAtrapratyupekSaNA uktA, idAnImupadhi pAtrakaM ca pratyupekSya kimupadheH karttavyaM? kva vA pAtrakaM sthApanIyamityata AhaviMTiabaMdhaNadharaNe agaNI teNe ya daMDiyakkhobhe / uubaddhadharaNavaMdhaNa vAsAsu abaMdhaNA ThavaNA // 295 // upadhiviNTikAnAM bandhanaM karttavyaM, 'dharaNa' tti pAtrakasya cAtmasamIpe-AtmotsaGge dharaNaM kAryam , anikSiptamityarthaH, kimarthaM punaretadevaM kriyate ? yadupadhikA badhyate pAtrakamanikSiptaM kriyata iti?, ucyate, agaNi' tti 'agnibhayAt' pradIpanabhayAt stenakabhayAt daNDikakSobhAcca etadevaM kriyate, kasmin punaH kAle kriyate kasmin punaH kAle etadevaM na kriyate ityata Aha-'uubaddha' Rtubaddha ucyate zItakAla uSNakAlaca, tatra pAtrakadharaNamupadhezca bandhanaM karttavyaM, 'vAsAsu' tti varSAkAle 'abaMdhana' tti upadherabandhanaM karttavyaM-upadhirna badhyate, 'ThavaNa' tti pAtrakaM ca nikSipyate-ekadeze sthApyate, prayojanamupadhe rabandhane pAtrakasya ca nikSepaNe vakSyati / idAnIM bhASyakAro vyAkhyAnayannAharayatANa bhANa dharaNA uubaddhe nikkhiyeja vAsAsu |agnniitennbhenn va rAyakkhobhevirAhaNayA // 17 // (bhA0 // 118 SANASSSS
Page #239
--------------------------------------------------------------------------
________________ / rajastrANasya bhAjanasya ca dharaNam-anikSepaNaM karttavyaM, kadA?-'Rtubaddhe' zItoSNakAlayoH, varSAsu punarbhAjanaM nikSipede kAnte, kimarthaM punarbhAjanasya utsaGge dharaNaM kriyate ? ata Aha-'agaNI' agnibhayena-pradIpanakabhayena stenabhayena vA | rAjakSobhena vA, mA bhUdAkulasya gRhNataH palimanthenAtmavirAdhanA saMyamavirAdhanA vA syAt // parigalamANA hIreja DahaNA bheyA taheva chakkAyA / gutto va sayaM Dajjhe hIraja va jaM ca teNa viNA ||176||(bhaa0) __ agyAdikSobhe nirgacchata Akulasya aparibaddhA parigalati tatazca parigalamAnA kenacidapahiyate 'DahaNa' tti dahyeta vA abaddhA satI upadhiryAvad gRhyate, 'bheyA' iti Akulasya nirgacchato'nAsannaM pAtraka gRhNato 'bhedo vA' vinAzo vA bhavet, | tatazca SaTkAyasyApi virAdhanA saMbhavati / 'guttova sayaM Dajjhe' saMmUDho vA upadhipAtragrahaNe svayaM dahyeta, stenakasaMkSobheca |sati upadhipAtrakagrahaNavyAkSepeNa stenakaiH-mleccharapahiyate, 'jaM ca teNa viNa' tti yacca 'tena vinA' upadhipAtrakAdina, vinA bhavati AtmavirAdhanA saMyamavirAdhanA ca tattadavasthameveti / Aha-punaH kiM kAraNaM varSAsu upadhirna badhyate pAtrakANi vA nikSipyante ?, ucyatevAsAsu natthi agaNI neva ya teNA udaMDiyA stthaa| teNa abaMdhaNa ThavaNA evaM paDilehaNA pAe ||177||(bhaa0) - varSAsu nAsti agnibhayaM nApi ca stenabhayaM, stenAzcAtra pallIpatikAdayo draSTavyAH, yatasta eva varSAsu pratibandhena nAga cchantIti, daNDikA-anyarAjAno varSAsu svasthAstiSThanti, vigrahasya tasmin kAle'bhAvAt , atastena kAraNena 'abaMdhana' tti SONNALISISAARISSA
Page #240
--------------------------------------------------------------------------
________________ niyuktiH zrIogha- abandhanamupadheH 'ThavaNa' ti pAtrakaM ca pArce nikSiptaM na kriyate aSi tu sthApyate-mukhyate / evaM pratyupakSaNA pAtraviSayA pAtrakaMpratyu. pratipAditA, tatpratipAdanAccoktamupakaraNapratyupekSaNAdvAram, idAnI sthaNDiladvArasvarUpapratipAdanAyAha bhA. 173droNIyA 177 vRttiH aNAvAyamasaMloe aNavAe ceva hoi saMloe / AbAyamasaMloe AvAe ceva saMloe // 296 // sthaNDilapra'aNAvAyamasaMloe'tti na ApAtaH-abhyAgamaH svapakSaparapakSayoryatra sthaNDile tadanApAtaM, 'loka darzane' na saMloko- tyu ni. // 11 // na darzanaM channatvAdyatra sthaMDile tadanAlokam, anApAtaM ca tadasallokaM ca anApAtAsa~llokaM eko bhedaH sthaNDilasya, tathA 296-297 'aNavAe ceva hoi saMloe' nApAtaH kasyacidyatra tadanApAtaM anApAtaM ca tatsaMlokaM ca-acchannaM ca, etaduktaM bhavatiiyatra sa purISaM vyutsRjati tatra na kasyacidApAtaH kintu dUrasthitAH pazyanti AkAzatvAditi ayaM dvitIyo bhedaH, sathA-18 nyadApAtamasaMlokam, ApAtaH yatra kazcidAgacchati asaMloka-channam ApAtaM ca tadasaMlokaM ca ApAtAsaMlokam, etaduktaM bhavati-ApAto'sti sAgArikANAmAsannA eva tiSThanti na ca vanAdivRtyAditirohitatvAvyutsRjantaM sAdhuM pazyanti, eSa tRtIyo bhedaH, tathA'nyat-'AvAe ceva hoi saMloe'tti ApAtaH' abhyAgamaH kasyacidyatra 'saMlokaH' saMdarzanaM yatra, dAtatra ApAtaM ca tatsaMlokaM ca ApAtasaMloka sAgArikAgamo bhavati dUrasthitAzca sAgArikAH pazyanti sAdhuM vyutsRjantaM, hU~ ayaM caturthaH / idAnIM caturthameva tAvadbhedaM vyAkhyAnayati, yatastavyAkhyAne'nye vidhipratiSedharUpAH sujJAnA bhavantIti // tatthAvAyaM duvihaM sapakkhaparapakkhao ya NAyacaM / duvihaM hoi sapakkhe saMjaya taha saMjaINaM ca // 297 // ARANASA -C44 // 119 //
Page #241
--------------------------------------------------------------------------
________________ tatrApAtaM sthaNDilaM 'dvividha"diprakAraM vartate, kartha dvaividhyaM bhavatItyata Aha-sapakkhaparakkhI yamAyacaM' satra svapakSaH-saMyatavargaH parapakSaH-gRhasthAdiH, tatra svapakSapAtaM dvividhaM saMyatasvapakSApAtaM saMyatIsvapakSApAtaM ca / saMviggamasaMviggA saMviggamaNuNNaeyarA ceva / asaMviggAvi duvihA tappakkhiyaearA ceva // 298 // tatra ye te saMyatAste saMvinAzca asaMvinAzca, ye te saMvignAste manojJA itare-amanojJAzca, asaMvinA api dvividhAH'tatpAkSikAH' saMvignapAkSikAH itare-asaMvignapAkSikAH nirddharmA naiva zlAghante tapasvinastu ye nindanti / uktaH svapakSaH, idAnIM parapakSa ucyateparapakSevi a duvihaM mANusa tericchiaMca nAyavaM / ekkakaMpi ativihaM purisitthinapuMsage ceva // 299 // parapakSe'pi ca duvihaM sthaNDilaM mAnuSApAtaM tiryagApAtaM ca jJAtavyaM, yattanmAnuSApAtaM tatrividhaM-puruSApAtaM khyApAtaM napuMsakApAtaM ca, tiryagApAtamapi trividhaM-tiryakpuruSastiryastrI tiryagnapuMsakam / purisAvAyaM tivihaM daMDiakoDubie ya pAgaie / te soya'soyavAI emevitthI napuMsA ya // 30 // ... tatra puruSApAtaM trividhaM-'daNDikaH' rAjA 'kauTumbikaH' zreSThyAdiH 'prAkRtikaH' prakRtinAM madhye yaH, ayaM trividhaH puruSaH, teSAmekaikastrayANAmapi puruSANAM zaucaghAdI azaucavAdI ceti / 'emevitthI mapuMsA ya' tti evameva daNDikakauTumbikamAkRtikarUpAH zaucAzaucavAdinaH strInapuMsakA jJAtavyA ebhirbhedarbhinnAH / idAnIM manuSyANAM madhye dvitIya parapakSabhedaM pratipAdayannAha
Page #242
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 120 // ee ceva vibhAgA paratitthINaMpi hoi maNuyANaM / tiriANaMpi vibhAgA ao paraM kittaissAmi // 301 // sthaNDilapra____eta eva vibhAgA' bhedA daNDikakauTumbikaprAkRtikazaucavAdyazaucavAdirUpAH paratIthikAnAmapi bhavanti manuSyANAM, tyupekSA ni. idAnIM tirazcAmapi 'vibhAgAn' bhedAnataH paraM 'kIrtayiSyAmi' prtipaadyaamiityrthH| 298-303 dittAdittA tiriA jahaNNamukkosamajjhimA tivihA / emevitthinapuMsA duguMchiaMduguMchiA neyaa|| 302 // dvividhAstiryaJco-dRptAzcAdRptAzca-mArakAzcAmArakAzceti, punarekaikAstrividhA dIptA adIptAzca ya uktAste jaghanyA utkRSTA madhyamAzca, tatra jaghanyA mUlyamaGgIkRtya meNDhakAdayaH, utkRSTA hastyazvAdayaH madhyamA gvaadyH| 'emevitthi napuMsA' ye te dIptA adIptAzca te sarva eva prAgvat striyaH puruSAnapuMsakAzceti, te ca punaH sarva eva 'jugupsitAH' ninditAH 'ajugupsitAH' aninditA jnyeyaaH|| tava'teSAM bhedAnAM madhye keSAmApAte sati gamanaM karttavyamityata Aha gamaNa maNuNNe ithare vitahAyaraNami hoi ahigaraNaM / pauradavakaraNa daTuM kusIla seha'NNahAbhAvo // 303 // | | manojJAnAmApAto yatra sthaNDile tatra gamanaM karttavyaM, 'iyaretti amanojJAsteSAmApAte gamanaM na karttavyaM, yataH 'vitahAyaraNami hoti ahigaraNaM ti vitathAcaraNam-anyasAmAcAryA AcaraNaM tasmin sati zikSakANAM parasparaM svasAmAcArI-13 | // 120 // pakSapAtena rATirbhavati tatazcAdhikaraNaM bhavati / tathA kuzIlApAte'pi na gantavyaM, yataH 'pauradavakaraNa daTuM' pracureNa draveNa zaucakaraNakriyAmuccholanayA dRSTvA kuzIlAnAm-asaMvignAnAM saMbandhinI punazca sehAdInAmanyathA bhAvobhavet, yadutaite zuca
Page #243
--------------------------------------------------------------------------
________________ yo na tvasmatsAdhavaH tasmAdeta eMva zobhanAH pUjyAzceti tanmadhye yAnti, saMyatApAte'yaM doSaH, saMyatInAM tvApAtamekAntenaiva varjanIyaM / adhunA parapakSamAnuSApAtadoSAn darzayannAhajattha'mhe vaccAmo jattha ya Ayarai nAivaggoNe / paribhava kAmemANA saMkeyagadinnayA vAvi // 304 // | tatpuruSA evamAhuH yaduta-yayaiva dizA purISavyutsarjanArtha vayaM vrajAmaH yatra cAcarati-sajJAvyutsRjanaM karoti naH-asma dIyo jJAtivargaH-svajanayoSidvargaH tayaiva dizA ete'pi brajanti, tatazcaite paribhavamasmAkaM kurvanti, 'kAmemANa' tti nUna| mete 'kAmayanti' abhilaSanti striyaM tena tatra prayAnti, saMketagadinnaA vAvi' dattasaGketA vA tena khyApAte brajanti / ete ca doSAHdava appa kalusa asaI avnnnnpddisehvippriinnaamo| saMkAIyA dosA paMDitthi gahe ya jaM ca'NNaM // 305 // ___ kadAcidravamalpaM bhavati tata uDDAhAdi 'kalusaM'ti kaluSaM vA udakaM bhavati, asaI ti abhAvo vA dravasya bhavati, tatazcaite doSAH-avarNaH-azlAghA pravacane bhavati, pradhAno vA kazcidRSTvA pratiSedhaM bhikSAdeH karoti, vipariNAmo vA' kasyacida|bhinavazrAddhasya, zaGkAdayazca doSAH paNDakastrIviSayA bhavanti, 'gahie jaM caNNaM'ti paNDakastrIbhyAM balAdgRhItasya yaccAnyadAkarSaNoDDAhAdi bhavati sa ca dossH| adhunA tiryagApAtadoSaM darzayannAha AhaNaNAI ditte garahiatiriesu saMkamAIyA / emeva ya saMloe tirie vajettu maNuyANaM // 306 // dRptatiryagApAte-mAraNakatiryagApAte AhananAdidoSAH, AdigrahaNAdbhakSaNadoSazca markaTAdikRtaH, garhiteSu-gardabhyAdiSu / RAKARSASAR
Page #244
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 12 // tiryakSu maithunAzaGkAdyAH, AdigrahaNAnniHzaGkameva vA bhavati / evaM tAvadete ApAtadoSA uktAH, 'emeva ya saMloe' sthaNDilapa evameva saMloke'pi 'manuSyANAM' manuSyasaMbandhini doSA draSTavyAH, kintu 'tirie vajettuti tirazco muktvA, etaduktaM nAtyupaH 6 bhavati-tiryasaMloke na kazciddoSo bhavatIti / idAnIM saMloke doSAneva darzayannAha 304-309 | kalusadave asaI ya va purisAloe havaMti dosA u / paMDitthIsuvi ee khaddhe veuvi mucchA ya // 307 / / kaluSe drave sati 'asati' abhAve vA dravasya puruSAloke puruSo yatra sthitaH pazyati, paNDakastrIjanitAzca zaGkAdoSAH pUrvoktAH tathA 'khaddhe' bRhatpramANe sephe 'viuvitti vikriyAmApanne zephe dRSTvA sati paNDakasya striyA vA mUrchA anurAgo bhavati / uktaM caturthasthaNDilamApAtasaMlokarUpam , idAnIM tRtIyamApAtAsaMlokarUpamucyate, tatrAha___ AvAyadosa taie viie saMloyao bhave dosA / te dovi natthi paDhame tahi~ gamaNaM tatthimA merA // 308 // tRtIyaM sthaNDilaM yadyapyasaMlokaM tathA'pyApAtadoSeNa duSTaM vartate / uktaM tRtIyam , idAnI dvitIyamanApAtasaMlokarUpa-5 mucyate, tatrAha-'biie saMloyao bhave dosA' dvitIye yadyapyApAtadoSo nAsti tathApi saMlokato bhavati doSaH, uktaM dvitIyaM sthaNDila, idAnIM prathamamanApAtamasaMlokamucyate, tatrAha-'te dovi natthi paDhameM' te doSA ApAtajanitAH saMlokajani-1 tAzca na santi prathama sthaNDile'tastatraiva gamanaM kartavyaM, tatra ceyaM 'merA' maryAdA-vakSyamANA iyaM nItiriti // tatra ydukt| // 12 // prathamasthaNDile gacchatAmiyaM merA sA'bhidhIyatekAlamakAle saNNA kAlo taiyAi sesayamakAlo / paDhamA porisi Apuccha paanngmpuphiynnnndisiN||309|| prathama santi prathama sthaNDilAmasalokamucyate, tabAhayApAtadoSo nAsti tathApi madAnI dvitIyamanApAta
Page #245
--------------------------------------------------------------------------
________________ SARKARRECRGAORA | tatraikA kAle saJjJA bhavati anyA'kAle sajJA bhavati, kAlo tatiyAe'tti 'kAlA' saJjJAkAlaH tRtIyAyAM pauruSyAM bhavati 'sesayamakAlo'tti zeSakAle yA sajJA bhavati sA'kAlasaJjatyucyate, paDhamaporisitti tatrAkAlasaJjJA prathamapauruSyAM yadi bhavati tataH 'Apuccha pANagatti ApRcchaya sAdhUn , etaduktaM bhavati-sAdhUnevamasAnnApRcchati yaduta-bhavatAM kiM kazciccamaNabhUmi yAsyati na vA ? iti, punaH 'pANaga'tti tadanurUpaM pAnakamAnayati, kiMviziSTam ?-'apuSpita tarikArahitaM yena svacchatayA udakabhrAntirbhavati, 'aNNadisaM'ti anyayA pattanasya dizA udakaM gRhyate anyayA ca dizA caGkamaNabhUmi prayAti yena sAgArikAzaGkA na bhavati yadutaite kAJjikena zaucaM kurvanti // airegagahaNa uggAhieNa Aloa pucchiuM gacche / esA u akAlaMmI aNahiMDiahiMDiA kaalo||310|| || atiriktaM ca tatpAnakaM gRhyate kadAcidanyasAdhoH kArya bhavet sAgArikapurastAdvA uccholanAdi kriyate / 'uggAhieNaM-12 |ti udAhitena-pAtrabandhabaddhena pAtrakeNa samAnIya guptaM sat 'Aloe'tti AnIyAcAryasya tadAlocyate, pucchiu~ gacche'tti punastamevAcArya pRSTvA caGkamaNikayA gacchati, iyamakAle saJjJA akAlasajJetyarthaH ahiNDitAnAM satAM bhavati, kAlasaJjJA punarhiNDitAnAM-bhikSATanakAlasyottarakAlaM bhuktvA yA bhavati sA kAlasaJjJA bhavati / anye tvAhuH-'aNahiM|Diya hiMDiyAkAlo tti ahiNDitAnAmarthapauruSIkaraNottarakAle yakA bhavati sA kAlasajhaiva, tathA hiNDitAnAM bhikSAbhramaNabhojanottarakAlaM yA bhavati sA'pi kAlasocyate / bhuktvottarakAlaM yA sajJA bhavati tatra kiM kRtvA kathaM vA | gamyate ? ityata Aha- ..
Page #246
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 122 // kappeUNaM pAe ekkekassa u duve paDiggahae / dAuM do do gacche tihADha davaM tu ghettUNaM // 311 // sthaNDilaprapAtrakANi kalpayitvA pattAI teppiUNa ityarthaH punarekaikasya sAdhoH patagRhadvayaM dattvA, etaduktaM bhavati-yo'sau tiSThati |tyupe. ni. sAdhustasya AtmIya eva ekaH patanaho dvitIyaM tu patagRhaM yo'sau sAdhuzcakramaNabhUmi prayAti sa samarpayitvA brajati ata310-313 ekaikasya dvau dvau patagRhau bhavataH / 'do do gacche'tti dvau dvau gacchataH naikaiko gacchati, tatra ca 'tiNhaha davaM ca ghettUNa trayANAM sAdhUnAmarthe yAvadudakaM bhavati tAvanmAtraM tau gRhItvA brajataH / te ca kathaM gacchanti ? ata AhaajugaliA aturaMtA vikahArahiA vayaMti paDhamaM tu / nisiittu DagalagahaNaM AvaDaNaM vacamAsajja // 312 // na yugalitAH-samazreNisthA vrajanti kintu ayugalitAH atvaramANA vikathArahitAzca brajanti, tatazcamaNabhuvaM prApya prathamaM 'niSIdayitvA'upavizya DagalakAnAM-adhiSThAnaproJchanArthamiSTakAkhaNDakAnAM laghupASANakAnAM vA grahaNaM karoti, 'AvaDaNaM ti prasphoTanaM teSAM DagalakAnAM karoti, kadAcittatra pipIlikAdi syAt , teSAM ca grahaNe kiM pramANamata Aha'vaccamAsajja' purISamaGgIkRtya, zlathaM kaThinaM vA vijJAya purISaM tatastadanurUpANi DagalakAni gRhNAti, tato DagalakAni 8 gRhItvA sacchAyasthaNDile upavizati / kIdRze ityata Aha___ aNAvAyamasaMloe, parassaNuvaghAie / same ajjhusire yAvi, acirakAlakayaMmi a|| 313 // // 122 // ___ anApAtaH asaMlokazca parasya yasmin tadanApAtAsaMlokaM sthaNDilaM lokasya, tathA 'aNuvaghAie'tti upaghAtazca yatra na bhavati uDDAhAdi tasminnanupaghAtike, tathA samaM yatra luThanaM na bhavati, luThane sthaNDile AtmapatanabhayaM purISaM ca muktaM kITi
Page #247
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAdIMzcarNayati tathA 'ajhusire yAvi'tti yattRNAdicchannaM na bhavati, tatra hi vRzcikAdirAgatya dazati kITakAdi vA plAvyate, 'acirakAlakaryami yatti acirakAlakRtaM tasminneva dvimAsike Rtau yadanyAdinA prAzukIkRtaM tasmin / vitthipaNe dUramogADhe, nAsapaNe bilavajjie / tasapANabIyarahie, uccArAINi brosire // 314 // tathA vistIrNe, tatra vistIrNa jaghanyena hastapramANaM caturasramutkRSTena cakravAvAsanikApramANaM dvAdazayojanamiti gamyate, tasmin , 'dUramogADhe'tti dUramadho'vagAhya agyAditApena prAzukIkRtaM jaghanyena catvAryaGgalAni adhaH, 'nAsaNNetti tatrAsaNNaM dvividhaM dabAsaNaM bhAvAsaNNaM ca, bhAvAsanna aNahiyAsao ativegeNa AsapaNe ceva vosirai, dabAsaNaM dhavalagaraArAmAINaM AsaNNe vosirai, na AsannaM anAsanna-yadravyAsannaM bhAvAsannaM vA na bhavati tasmin vyutsRjati, tathA |'bilavarjite' bilAdirahite sthaNDile vyutsRjati, tathA trasaprANabIjarahitayoyutsRjatIti, etasmin dazadoSarahite sthaNDile sati uccArAdIni vyutsRjet / idAnImekAdisaMyogena yAvanti sthaNDilAni bhavanti tAvanti pratipAdayannAha egadugatigacauktagapaMcagachasanadvanavagadasagehiM / saMjogA kAyacA bhaMgasahassaM caubIsaM // 315 // | ___ ekadvitricatuSpaJcaSaTsaptASTanavadazakaiH saMyogAH karttavyAH, tatazca sarvairebhirniSpannaM bhaGgakasahasraM caturvizatyuttaraM bhavati / idAnIM bhASyakAra etAnyeva sthaNDilapadAni vyAkhyAnayati, tatrAdyamanApAtAsaMloka vyAkhyAtameva, idAnImanupaghAtikapadavyAcikhyAsayA''haAyApavayaNasaMjamativihamugdhAimaM tu nAyavaM ArAma vacca agaNI piTTaNa asuI yA annattha // 178 // (bhA0) 444444440200406
Page #248
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH 18. // 12 // CAROSERKASA aupaghAtika trividhaM jJAtavyaM-AtmaupaghAtika pravacanaupaghAtika saMyamaupaghAtika ca, strAtmaupaghAtika va bhavatItyata sthaNDilapraAha-ArAme-ArAmAdau vyutsRjataH, pravacanaupaghAtikaM ca kva bhavatItyata Aha-vicca' va!-gUthaM tatkarISe vyutsRjataH, |tyupe ni. saMyamaupaghAtikaM ca ka bhavatItyata Aha-'agaNI' agniH sa yatra prajvAlyate, etacca yathAsakyena yojanIyaM / kathamAtmopa- 314-315 ghAtAdi bhavatItyata Aha-yathAsaGkhyena 'piTTaNa asuI ya annattha' ArAme vyutsRjataH piTTaNaM-tADanaM bhavati, varcaH karISe | bhA. 179. vyutsRjato'zucirayamiti loka evaM saMbhAvayati, aGgAradahanabhUmau vyutsRjataH so'GgAradAhakaH 'aNNattha'tti anyatrAGgArArtha prajvAlayati tatazca saMyamopaghAta iti, yatazcaite doSA bhavanti ato'nupaghAtike sthaNDile vyutsRjanIvamiti / anupa-18 pAtikaM gatam , idAnIM 'sameM tti vyAkhyAnayannAhavisama paloTTaNa AyA iyarassa paloTTaNaMmi chkaayaa|jhusirNmi vicchugAI ubhayakamaNe tsaaiiy||179||(bhaa0) viSame sthaNDile vyutsRjataH praluThanaM sAdhoreva bhavati tatazcAtmavirAdhanA, 'ubhaya'tti mUtrapurISaM tadAkramaNena trasAdayo virAdhyante tatazca saMyamopaghAto bhavati, 'itarassa'tti itarayoH kAyikApurISayoH praluThane sati SaT kAyA virAdhyante, tataH17 same vyutsRjanIyam / sametti gayaM, 'ajjhusiritti vyAkhyAyate, tatrAha-'jhusimi vicchugAI' jhusiraM palAlAdicchannaM tatra vyutsRjato vRzcikAdibhakSaNaM saMbhavati tatazcAtmavirAdhanA, 'ubhaya'tti mUtrapurISaM tadAkramaNena trasAdayo virAdhyante // 123 // tatazca saMyamopaghAto bhavati tato'zuSire vyutsRjanIyaM, dvAram / idAnIM 'acirakAlakaryami yatti vyAkhyAyateje jaMmi uuMmi ya kayA payAvaNAIhi thaMDilA te u| hotiyaraMmicirakayA vAsA vuccheya bArasagaM // 180 // (bhA0)
Page #249
--------------------------------------------------------------------------
________________ A NSARKARSANSAR yAni yasmin Rtau-zItakAlAdau pratApanAdibhiH-agniprajvAlanAdibhiH sthaNDilAni kRtAni tasminneva ca Rtau sthaNDilAnyacittAni bhavanti, tAni sthaNDilAni itarasmin-anantaraRtau cirakRtAni mizrIbhUtAni cAyogyAni bhavanti / 'vAsA vuccheya bArasagaM'ti yasmin pradeze eka varSAkAlaM grAma uSitaH, sa ca pradezo 'bAdaza' dvAdaza varSANi yAvatsthaNDilaM bhavati, yatra tu punarvarSAmAtramuSito grAmastatra bhavatyeva sthaNDilaM dvAdaza varSANIti / idAnIM 'vicchiNNaM' ti vyAkhyAnayannAhahatthAyAmaM caurassa jahaNNaM joyaNe bichakkiyaraM / cauraMgulappamANaM jahaNNayaM dUramogADhaM // 181 // (bhA0) vistIrNa dvidhA-jaghanyamutkRSTaM ca, tatra jaghanyaM hastAyAmaM caturasraM ca jaghanyato vistIrNa sthaNDilaM, "joyaNe bichakka iyaraMti itarad-utkRSTaM vistIrNa yojanAnAM dviSaTkA, dvaadshyojnvistiirnnmityrthH| vitthiNNetti gayaM, idAnIM 'dUramogADhe'tti vyAkhyAyate, tatrAha-'caturaMgulappamANaM' catvAryaGgalAni bhuvo'dho yadavagADhaM tajaghanyato dUramogADhamucyate, madhyamamutkRSTaM ca caturNAmaGgalAnAmadhastAdvijJeyamiti / dvAram / AsannaM vyAkhyAyate, tatrAha davAsaNNaM bhavaNAiyANa tahiyaM tu saMjamAyAe / AyApavayaNasaMjamadosA puNa bhAvaAsaNNe // 182 // (bhA0)| PL. AsannaM dvividhaM-dravyato bhAvatazca, tatra dravyAsannaM bhavanAdInAmAsanne vyutsRjato dravyAsannaM bhavati, tatra saMyamAtmopa ghAto bhavati, tatra ca saMyamopaghAta evaM bhavati-sa gRhapatistatpurISaM sAdhuvyutsRSTaM kenacitkarmakareNAnyatra tyAjayati tatazca | tatpradezavilepane hastaprakSAlane ca saMyamopaghAto bhavati, AtmopaghAtazca sa gRhapatI ruSTaH sana, kadAcittADayati tatazcAtmo
Page #250
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha- paghAta iti, tasmAdravyAsanne na vyutsRjanIyaM / idAnIM bhAvAsannaM pratipAdayannAha-'AyApavayaNa'tti AtmapravacanasaMyamopa- sthaNDilapraniyuktiH ghAtadoSA bhAvAsanne bhavanti, kathaM ?, sa hi sAdhuranyayogavyAvRttastAvadAste yAvadatIva bhAvAsannaH saMjAtaH, tatazca tvaritaM tyupe bhA. droNIyA prayAti, punazca kenacidbhurtenopalakSya bhAvAsannatAM dharmapracchanavyAjenArddhapatha eva dhRtaH tatazca tasya purISavegaM dhArayata Atmo- 281-183 vRttiH paghAto bhavati, athArddhapatha eva vyutsRjati tatazca pravacanopaghAto bhavati, saMyamopaghAto'pi tatraivApratyupekSitasthaNDile | // 124 // vyutsRjato bhavati, tasmAdanAgatameva gamane pravarttate / idAnIM bilavarjitaM vyAkhyAyate, tatrAha hoti bile do dosA tasesu bIesu vAvi te ceva / saMjogao adosA mUlagamA hoti svisesaa||183|| (bhA0) bilapradeze vyutsRjato doSadvayaM bhavati-AtmavirAdhanA saMyamavirAdhanA ca, dAraM / idAnIM "tasapANabIyarahiyaM"ti vyAkhyAyate, tatrAha-'tasesu bIesu vAvi te ceva' traseSu vyutsRjataH saMyamavirAdhanA''tmavirAdhanA ca bhavati, bIjeSu ca divyutsRjatasta eva doSA bhavanti-AtmavirAdhanA saMyamavirAdhanA ca, tatrAtmavirAdhanA gokSurakaprabhRtInAmupari vyutsRjato, bhavati, saMyamavirAdhanA tathaiveti, dAraM / evaM tAvadekaikadoSaduSTaM sthaNDilamuktam , idAnIM dvitIyAdisaMyogena doSaduSTatAM pratipAdayannAha-saMjogaoya' saMyogato-vyAdidoSasaMbandhena 'mulagamAt mUladoSabhedAtsakAzAt 'savizeSA' dviguNatarA-18 dayo doSA bhavanti, mUlabhede tAvadApAtasaMlokadoSaduSTatA tathA'nyastatraiva yadhupaghAtadoSo bhavati tato dvidoSasaMyogataH // 124 // savizeSA doSA bhavanti / evaM doSatrayAdisaMyogataH savizeSA adhikA ekaikasmin sthaNDile jJeyA. iti / idAnIM tasmin doSarahite sthaNDile prAptasya yo vidhiH sa ucyate ACARROR kaDaka
Page #251
--------------------------------------------------------------------------
________________ RANASANA disipavaNagAmasUriyachAyAe~ pamajiUNa tikkhutto| jassoggahotti kAUNa vosire AyamejA vA // 16 // tatra tena sAdhunA sajJAvyutsRjatA 'disatti uttarAyAM dizi pUrvAyAM ca na pRSThaM dAtavyaM, lokavirodhAt, tathA pavanagrAmasUryANAM ca pRSThaM dattvA na vyutsRjanIya, lokavirodhAdeva, tathA chAyAyAM pramArjayitvA 'tikkhutto'tti tisro vArAH pramArjayitvA tatra vyutsRjanIyaM, jassoggaho'tti yasyAyamavagrahastenAnujJAtavya ityevaM kRtvA vyutsRjanIyaM 'AyamejjA vA' nirlepanaM cApAne evameva kuryAt , yaduta sthaNDile'nujJApayitvA ceti| idAnImetAmeva gAthAM bhASyakAro vyAkhyAnayannAhauttarapuvA pujjA jammAe~ nisiyarA ahivddNti| ghANArisA ya pavaNe sUriyagAme avaNNo u // 184 // (bhA0) . uttarA dik pUrvA ca kila loke dve api pUjye, tatazca tayoH pRSThaM na dAtavyaM, 'jammAe nisiyarA abhivaDaMti' yAmyA-dakSiNA dik tasyAM ca rAtrI pRSThaM na dAtavyaM, kimityetadevam ?, ucyate, rAtrau nizAcarAH-pizAcAdayaH 'abhipataMti'tti abhimukhA Agacchanti, etaduktaM bhavati-rAtrau dakSiNAyA diza uttarAyAM dizi devAH prayAnti (iti) loke zrutiH, tatazca tatra pRSThaM na dAtavyaM, prayacchato lokavirodho bhavati, ghANArisA ya pavaNe'tti pavanasya ca pRSThaM yadi dIyate tato ghANArmAsi bhavanti, sUryagrAmayozca pRSThapradAne avarNaH-ayazo bhavati, / idAnIM 'chAyAeM'tti vyAkhyAnayannAhasaMsattaggahaNI puNa chAyAe niggayANa vosiri| chAyAsai uhaMmivi vosiria muhattayaM citttte||185|| (bhA0) | 'saMsaktagrahaNiH' kRmisaMsaktodara ityarthaH yadyasau sAdhurbhavet tato vRkSacchAyAyAM nirgatAyAM vyutsRjati, atha chAyA hai na bhavati tatazca vyutsRjya muhUrttamAtraM tiSThed yena te kRmayaH svayameva pariNamanti / kiM cAsau karotItyata Aha
Page #252
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoSaniyuktiH droNIyA vRttiH // 125 // uvagaraNaM vAme UrugaMmi mattaM ca dAhiNe hatthe / tattha'nnattha va puMche tihi AyamaNaM adUraMmi // 317 // da sthaNDilapra'upakaraNaM' rajoharaNadaNDakAdi vAme jarau sthApayati, mAtrakaM ca dakSiNe haste karoti, proJchanaM ca apAnasya tatrAnyatra vA |tyupe ni. karoti, yadi kaThinaM purISaM tatastatraiva proJchayati, atha zlathaM tato'nyatra, tihi AyamaNaM'ti tribhikSulukairnirlepanaM karoti, 316-319 bhA. 184'adUraMmi'tti sthaNDilasyAsannapradeze nirlepanIyamiti / idAnIM sthaNDilayatanocyate, tatrAhapaDhamAsai amaNunneyarANa gihiyANa vAvi aaloe| patteyamatta kurukuya vaM ca paraM gihatthesu // 318 // prathamasya-anApAtAsaMlokarUpasya 'asati' abhAve athavA prathamasya-saMvignasamanojJApAtasthaNDilasyAsatika gantavyamata Aha-'amaNuNNa'tti amanojJAnAmApAte sthaNDile gamyate, 'itarANa'tti kuzIlAnAM saMvignapAkSikANAmasaMvignapAkSikANAM cApAtasthaNDile gantavyaM, eteSAM cAnantaroditAnAM sarveSAmevamarthamAloko nopAtto yataste dUrasthitA nAbhogayantyeva / / 'gihiyANa vAvi Aloe'tti tadabhAve gRhasthAloke sthaNDile gmyte|'ptteymtt'tti pratyeka pratyekaM yAni mAtrakANi gRhItAni taiH pratyekamAtrakaiH 'kurukucA' pAdaprakSAlanAcamanarUpAM pracuradraveNa kurvanti, gihatthesu'tti gRhasthaviSaye Aloke sati idaM pUrvoktaM kurukucAdi kurvantIti // 18| // 125 // teNa paraM purisANaM asoyavAINa vacca AvAyaM / itthinapuMsAloe paraMmuho kurukuyA sA u // 319 // tataH paraM yadi gRhasthAlokaM nAsti sthaNDilaM tataH puruSANAmApAte tatrApyazaucavAdinAM vraja ApAtasthaNDilaM / athAzau AAAACHARCHANA
Page #253
--------------------------------------------------------------------------
________________ PcavAdipuruSApAtasthaNDilaM nAsti tataH 'itthinapuMsAloe' strInapuMsakAloke sthaNDile parAGmukho vyutsRjati kurukucA ca saiva krttvyaa| teNa paraM AvAyaM purisearaitthiyANa tiriyANaM / tatthavi apariharejjA duguMchie dittacitte ya // 320 // tataH paraM tadabhAve sati pUrvoktasthaNDilasya tirazcAM saMbandhino ye puruSA itare ca napuMsakAH striyaH eteSAmApAtasthaNDile vyutsRjanIyaM, 'tatthavi ya'tti tatrApi-tirazcAMmadhye jugupsitA dRptacittAzca pariharaNIyAH, ytsttraatmsNymopghaatobhvti|| tatto itthinapuMsA tivihA tatthavi asoyavAIsu / tahiaMtu saddakaraNaM AulagamaNaM kurukuyA ya // 321 // tatastadabhAve strInapuMsakApAtasthaNDile gantavyaM, tatra strI trividhA-daNDikakauTumbikaprAkRtabhedabhinnA, napuMsakamapi trividha-daNDikakauTumbikaprAkRtabhedabhinnaM, tatrApyazaucavAdinAmApAte vyutsRjanIyaM, Aha-strAdyAzaGkAdayastatra tadavasthA TU eva doSAH ?, ucyate, 'tahiyaM tu saddakaraNaM' tatra sthaNDile vrajan anyeSAmAzaGkAvinivRttyarthamuccaiH kAzitAdirUpaM zabda #karoti parasparaM vA jalpanto brajanti tataste gRhasthA nAzaGkAM-khyAdyabhilaSaNarUpAM kurvate yataste prasabhaM prayAntIti, anAkula gamanaM vA karoti, ekatra militA gacchantItyarthaH, kurukucA ca pUrvavatkAryA / ukta sthaNDiladvAram, idAnImavaSTambhadvAra pratipAdayannAha avocchinnA tasA pANA, paDilehA na sujjhaI / tamhA haTThapahahassa, avaTuMbho na kappaI // 322 // avaSTambhaH stambhAdau na karttavyaH, yataH pratyupekSite'pi tatra pazcAdapi 'avyavacchinnAH' anavarataM trasAM prANA bhavanti, RAAAAAAAR hiyaM tu sahakaraNa sAvAdinAmApAte vyutsRjanIya, ambakamAkRtabhedabhinnA, napuMsakamANa
Page #254
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha- tatazca tatra pratyupekSaNA na zuddhyati, 'tamhA haTThapahahassa' hRSTo-nIrogaH prahRSTaH-samarthastaruNastasya evaMvidhasya sAdhorava- sthaNDilapraniyuktiH Tambho 'na kalpate' noktaH / idAnIM ke te trasAH prANina ityetatpradarzanAyAha tyupe ni. droNIyA | saMcara kuMthuddehialUyAvehe taheva dAlI a / gharakoiliA sappe vistaMbharauMdure saraDe // 323 // 321 vRttiH tatrAvaSTambhe-stambhAdau saMcaranti-prasarpanti, ke te ?-kunthavaH-sattvA uddehikAzca lUtA-koliyakaH tatkRto vedho-bhakSaNaM | avaSTambha pratyu.ni. // 16 // bhavati, tathA ca dAlI-rAjibhevati tasyAM ca vRzcikAderAzrayo bhavati, tathA 'gRhakokilikA' gharolikA upariSTAnmUtra-1* 322-323 yati, tanmUtreNa copaghAto bhavati cakSuSaH, so vA tatrAzrito bhavet , vizvambharo jIvavizeSa uMduro vA bhavet , 'saraTa:18 bhA. 186kRkalAzaH, sa ca dazanAdi karoti / idAnIM bhASyakAro vyAkhyAnayannAha 187 - saMcAragA cauddisi puSviM paDilehievi annaMti / uddehi mUla paDaNe virAhaNA tadubhae bheo||186|| (bhA0) 'saJcArakAH' kunthvAdayaH pUrvoktAzcatasRSu dikSu tasminnavaSTambhe paribhramanti, pUrva pratyupekSite'pi tatra stambhAdAvavaSTadAmbhe'nuyanti Agacchanti / dAraM / 'uddehi tti kadAcidasau stambhAdiravaSTambho mUla uddehikAdibhakSitaH tatazcAvaSTambhaM kurvataH patati, punazca virAdhanA 'tadubhae' bhavati Atmani saMyame ca bhedazca pAtrakAderbhavati / daarN| . lyAicamaDhaNA saMjamaMmi AyAe vicchugAiyA / evaM gharakoiliA ahiuMdurasaraDamAIsu // 187 // (bhA0) // 126 // lUtAdicamaDhane-madane saMyame-saMyamaviSayA virAdhanA bhavati, AtmavirAdhanA ca vRzcikAdibhiH kriyate / evaM gRhakolikA (ahi) undarasaraDAdiviSayA saMyamavirAdhanA AtmavirAdhanA ca bhavati / ukta utsargaH, idAnImapavAda ucyate RASARANASHARASSA
Page #255
--------------------------------------------------------------------------
________________ o0 22 ataraMtassa u pAsA gADhaM dukkhaMti teNa'vabhe / saMjayapaTTI thaMbhe sela chuhAkuDDuviTTIe // 324 // 'ataraMtassa' azaknuvato glAnAdeH pArzvAni gADhaM atyartha duHkhaMti tena kAraNenAvaSTambhaM kurvanti, ata Aha-saMyatapRSThe stamme vA 'sela'tti pASANamaye stambhe sudhAmArthe kuDye vA'vaSTambhaM kurvIta, upadhikAM viNTikAM vA kuDyAdau kRtvA tato'vaSTambhaM karoti / uktamaSaSTambhadvAram, idAnIM mArgadvAraM pratipAdayannAha paMthaM tu vaccamANA jugaMtaraM cakkhuNA va paDilehA / aidUracakkhupAe sumatiricchaggaya na pehe // 325 // pathi vrajan 'yugAnta' yugaM - caturhastapramANaM tanmAtrAntaraM cakSuSA pratyupekSeta, kiM kAraNaM ?, yato'tidUracakSuHpAte sati sUkSmAMstiryaggatAn prANinaH 'na pehe' na pazyati, dUre dUre prahitatvAccakSuSaH / accAsannanirohe dukkhaM dahuMpi pApasaMharaNaM / chakkAyavioramaNaM sarIra taha bhattapANe ya // 323 // atyAsanne nirodhaM karoti cakSuSastato dRSTvA'pi prANinAM duHkhena pAdasaMharaNaM, pAdaM prANini nipatantaM dhArayatItyarthaH, atisannikRSTatvAccakSuSaH / 'chakkAyaviuramaNaM' ti SaTkAyAnAM virAdhanaM bhavati, zarIravirAdhanAM tathA bhaktapAnavirAdhanAM karotIti / idAnImasyA eva gAthAyAH pazcArddha vyAkhyAnayannAha uhamuho kaharatto avayavaMto viSakkhamANo ya / bAtarakAe vahae tasetare saMjame dosA // 188 // ( bhA0 ) Urddhamukho brajan kathAsu ca raktaH-sakaH 'avayaktoti pRSThato'bhimukhaM nirUpayan 'viyakkhamANo 'tti vividha 24-5-7-54 %
Page #256
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI oghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 127 // sarvAsu dikSu pazyan sa evaMvidho bAdarakAyAnapi vyApAdayet 'setarAMzca' pRthivyAdIn sthAvarakAyAn tatazca 'saMyame' saMyamaviSayA ete doSA bhavantIti / idAnIM zarIravirAdhanAM pratipAdayannAha -- niravekkho vacato AvaDio khANukaMTavisamesu / paMcaNha iMdiyANaM annataraM so virAhejA // 189 // ( bhA0 ) nirapekSo vrajan ApatitaH san sthANukaNTakaviSameSu viSamam-unnataM teSvApatitaH paJcAnAmindriyANAM - cakSurAdInAM anyatarat sa virAdhayet / idAnIM 'bhattapANe ya'tti avayavaM vyAkhyAnayannAha - bhatte vA pANe vA AvaDiyapaDiyassa bhinnapAe vA / chakkAyavioramaNaM uDDAho appaNo hANI // 190 // (bhA0) ApatitazcAsau patitazca 2 tasya sAdhoH bhinne bhanne vA pAtrake sati bhakte vA projjhite pAnake vA tataH SaTkAyavyuparamaNaM bhavati, uDDAhazca bhavati Atmanazca 'hAniH' kSudhA bAdhanaM bhavati tataH punaH SaTkAyavyuparamaNamuDDAhazca / dahi ghaya takaM payamaMbilaM va satthaM tasetarANa bhave / kharddhami ya jaNavAo bahuphoDoM jaM ca parihANI // 199 // bhA0) tAni gRhItAni kadAciddadhighRtata kapayaH kAJjikAni bhavanti, tatazca tAni zastraM, keSAM 1 - trasAnAmitareSAM ca pRthi vyAdInAM bhavet, 'kharddhami'tti pracure ca tatra bhakke lokena dRSTe sati janApavAdo bhavati - uDDAhaH, yaduta 'bahu phor3e tti bahubhakSakA eta iti, yA cAtmaparitApanikAdikA parihANiH sA ca bhavati / tathA pAtravirAdhanAyAM yAcanAdoSAn pradarzayannAha - pattaM ca maggamANe havejja paMthe virAhaNA duvihA / duvihA ya bhave teNA parikamme suttaparihANI // 327 // bhavaSTambhapratyu. ni. 324 mArgapratyu. ni. 3250 326 bhA. 188-191 bi. 327 // 127 //
Page #257
--------------------------------------------------------------------------
________________ pAtraM cAnviSati sati prAmAdau bhavet pathi virAdhanA dvividhA-AtmavirAdhanA saMyamavirAdhanA ca, pathi stenAzca dviprakArA bhavanti-upadhistenAH zarIrastenAzca, labdhe'pi kRcchrAtpAtrake tat parikarmayataH-tadvyApAre lagnasya sUtrArthaparihAniHnA esA paDilehaNavihI kahiA bhe dhiirpurispnnttaa| saMjamaguNaDDagANaM niggaMthANaM maharisINaM // 328 // ayaM ca pratyupekSaNAvidhiH kathito 'bhe' bhavatAM, kiMviziSTaH?-dhIrapuruSaiH prajJaptaH' gaNadharaiH prarUpitaH, saMyamaguNairADhyAnAM nirgranthAnAM 'maharSINAM' satyavAdinAM kathita iti // tathA eyaM paDilehaNavihiM jujaMtA crnnkrnnmaauttaa| sAhU khavaMti kammaM aNegabhavasaMciamaNaMtaM // 329 // etaM pratyupekSaNAvidhiM 'yuJjantaH' kurvANAH caraNakaraNayogayuktAH santaH sAdhavaH kSapayanti karma, kiMviziSTam ?-'anekabhavasazcitam' anakabhavopAttam 'anantam' anantakarmapudgalanivRttatvAttadanantamiti, anantAnAM vA bhavAnAM heturyatattadanantaM kSapayantIti / uktaM mArgapratyupekSaNAdvAraM, tatpratipAdanAccoktaM pratyupekSaNAdvAramiti pratilekhanAdvAraM samAptaM // idAnIM piNDadvArapratipAdanAyAha8 piMDaM va esaNaM vA etto vocchaM gurUvaeseNaM / gavasaNagahaNaghAsesaNAe~ tivihAe visuddhaM // 330 // aa piNDaM vakSye eSaNAM ca, eSaNA gaveSaNA tAM ca ataH paraM vakSye, gurUpadezena na svamanISikayA, sA caiSaNA trividhA bhavati-gaveSaNaiSaNA grahaNaiSaNA grAsaiSaNA ceti, anayA trividhayA'pyeSaNayA vizuddhaH-zuciryaH piNDastaM vakSya iti yogH|| 'yathoddezaM nirdeza' itinyAyAtprathamaM piNDameva vyAkhyAnayannAha CCCCCEBOX
Page #258
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI oghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 128 // fieet u nikdyo caukao chakao va kAyado / nikkhevaM kAUNaM parUvaNA tassa kAyavA // 339 // tatra piNDanaM - piNDaH, 'piNDa saGghAte', piNDa ityasya padasya nikSepaH karttavyaH, sa ca nikSepakaJcatuSkakaH kriyate SaTko vA, evaM nikSepaM kRtvA prarUpaNA - vyAkhyA tasyaiva piNDasya karttavyA // tatra catuSkakanikSepaM pratipAdayannAha - nAmaM ThavaNApiMDo dakSapiMDo ya bhAvapiMDo ya / eso khalu piMDassa u nikkhevo cauSviho hoi // 332 // nAmapiNDaH sthApanApiNDo dravyapiNDo bhAvapiNDazcetyeSa tAvaccatuSkako nikSepaH, yadA punaH kSetrapiNDaH kAlapiNDazca nikSipyate tadA'yameva SaTko vA bhavati, tatra nAmapiNDaH - piNDa iti nAma yasya sa nAmapiNDaH / taccagoNaM samayakathaM vA jaM vAvi havejja tadubhaeNa kayaM / taM biMti nAmapiNDaM ThevaNApiMDaM ao vocchaM // 333 // tacca nAma goNNaM bhavati yathA guDapiNDaM iti, tathA'nyatsamayakRtaM bhavati, samayaH - siddhAntastena kRtaM yathA "se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAbaikulaM piMDavAyapaDiyAe paviTThe samANe jaM jANejjA aMbapANagaM vA" ityAdi, yadyapyasau pAnakasya dravasvabhAvasya (kRte) praviSTastathA'pyasau piNDArthaM praviSTa ityucyate, eSa samaya siddhaH piNDaH, yadvA nAma bhavettadubhayena kRtaM - lokalokottaravRttaM vA yannAma bhavet, yathA 'gAhAvaikulaM piMDaghAyapaDiyAe pavidveNa piMDo ceva saptagANaM kerao laddhao guDapiMDo vA" tatra loke guDapiNDakaH guDapiNDaka evocyate, samaye'pyevameva piNDaka ucyate, evamevaMguNaviziSTaM sarvameva nAmapiNDaM bate, ata Urddha sthApanA piNDaM vakSya iti / akkhe barADae vA kaTThe potye va cittakamme vA / sambhAvamasanbhAvA ThavaNApiMDaM viyANAhi // 334 // * pratilekhanA samAptiH ni. 328-329 piNDanikSe paH ni. 330-334 // 128 //
Page #259
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthApanA dvividhA-sahAvasthApanA asadbhAvasthApanA ceti, samrAkSaviSayA sadbhAvasthApanA asadbhAva sthApanA ca bhavati, kathaM 1, yadA eka evAkSaH piNDakalpanayA buddhyA kalpyate tadA'sadbhAvasthApanA, yatra punasta evAkSAstriprabhRtya ekatra sthApyante tadA sadbhAva sthApanA, evaM 'varATakeSu' kapardakeSu, tathA kASThakarmaNi veti, yadaikameva kASThaM piNDa eSa itvevaM kalpyate tadA'sadbhAvasthApanA, yadA tu ekatra bahUni militAni piNDatvena kalpyante tadA sadbhAvasthApanA, evaM 'puste ' bhIlikAdau putalikAdiSvapi evaM citrakarmaNyapi, yadaikacitrakarmaNi puttalapiNDa iti sthApyate tadA'sadbhAvapiNDasthApanA yadA triprabhRti piNDabuddhyA kalpyate tadA sadbhAvasthApanA, evaM sadbhASapiNDamasadbhAvapiNDaM ca jAnIhi / idAnIM dravyapiNDasya jJazararI bhavyazarIravyatiriktasya pratipAdanAyAha - tiviho ya davapiMDo sacito mIsao ya acitto / acitto ya dasaviho sadhito mIsao navahA // 335 // trividho dravyapiNDaH - sacitto'cico mizrazceti, tatra yo'sAvacittaH sa dazavidhaH sacitto navaprakAraH mizrazca nakdhA // tatrAcittapiNDapratipAdanAyAha * puDhacI Aulae teuvAkavaNassaI ceva / biatiacauro paMciMdiyA ya levo ya dasamo u // 336 // pRthivIkA piNDaH aSkAya piNDastejaskAya piNDaH vAyukAyapiNDaH vanaspatikA piNDaH dvIndriyapiNDaH trIndriyapiNDaH caturindriyapiNDaH pacendriyapiNDaH pAtrakA kepa piNDazceti dazamaH / evamayaM dazaprakAro'citapiNDaH, idAnIM yo'sau
Page #260
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha- acittaH pRthivIkAyAdipiNDaH sa sacittapUrvako bhavatItikRtvA['taH] sa eva prathama sacittaHpratipAdyate, tathopanyAso'pi sa-18 piNDanikSeniyuktiH |cittasyaiva prathamaM kRtaH, tathA yo'sau sacitto mizrazca ekaiko navaprakAra uktaH so'pyanenaiva krameNa vyAkhyAto bhavatIti paH ni. droNIyA 4335-339 kRtvA pUrva sacittaM vyAkhyAnayannAhavRttiH puDhavikAo tiviho sacitto mIsao ya acitto| sacitto puNa viho nicchayavavahArio ceva // 337 // // 129 // pRthivIkAyastrividhaH sacitto mizro'cittazca, tatra sacitto dvividhA-nizcayasacitto vyavahArasacittazca / / | nicchayao saccitto puDhavimahApacayANa bahumajjhe / accittamImavajjo seso vavahArasaccitto // 338 // nizcayataH sacittaH pRthivInA-ratnazarkarAprabhRtInAM saMbandhI yaH 'mahAparvatAnAM himavadAdInAM ca 'bahumadhye madhyadezabhAge / idAnI vyavahArasaMcittapratipAdanAyAha-acittavarjaHmizravarjazca, etaduktaM bhavati-yo'citto na bhavati na ca mizraH sa vyavahArataH sacetana iti, sa cAraNyAdau bhavati yatra vA gomayAdi nAsti / uktaH sacittaH pRthivIkAyaH, idAnI mizrapRthivIkArya pratipAdayannAhakhIradumahe? paMthe kaTThollA iMdhaNe ya mIso yA porisi egadgatigaM bahuiMdhaNamajhathove a|| 339 // // 129 // kSIradumAH-udumbarAdayasteSAmadho yaH pRthivIkAyaH sa mizraH, te hi kSIradumA madhurasvabhAvA bhavanti, pathi ca mizrapRthi-| bhAvIkAyaH, 'kaTThollo tti halakRSTo yaH pRthivIkAyastatkSaNAdeva Ardrazca zuSkazca kvacinmizrapRthivIkAyaH 'iMdhaNe'tti indhanaMTU gomayo bhaNyate, tattha kumbhakAreNa sadravo ANio teNa milito saMto pRthivIkAyo mizro bhavati, kiyatkAlaM yAvadda ASSASSIS***
Page #261
--------------------------------------------------------------------------
________________ SANSARSACARENAGAR ata Aha-porisIegadugatirga' yathAsavena ca 'bahuiMdhaNamajhidhaNathoviMdhaNa' yadi bahu indhanaM svalpaH pRthivIkAyastataH pauruSImAtraM yAvat mizro bhavati, madhye tu indhane arddhamindhanasya arddha pRthivIkAyasya yatra sa pauruSIdvitayaM yAvanmizrA svalpendhanastu pRthivIkAyaH pauruSItrayaM yAvanmizro bhavati / ukto mizraH, idAcImacitta ucyate, sa caivaM bhavati- . sIuNhakhArakhatte aggIloNUsaaMbile nehe / vakaMtajoNieNaM paoyaNaM teNimaM hoMti // 340 // zItazastrAbhihata: uSNazastrAbhihitaH kSAra:-tilakSArAdistenAbhihato yaHkSatrazastreNAbhihataH, kSatraM-karIpavizeSaH, agnizastrAbhihataH lavaNazastrAbhihataH (avazyAyazastrAbhihitaH) kAJjikazastrAbhihataH, snehena-ghRtAdinA zastreNAbhihataH san yo vyutkrAntayonikA, athavA 'vikaMtajoNievi ya' kecitpaThanti, tatrAyamarthaH-vyutkrAntA-apagatA yoniH svayameva yasya pRthivIkAyasya tena ca 'idaM vakSyamANaM prayojanaM bhavati / kiM tatprayojanamityata Aha| avaraddhiga visabaMdhe lavaNeNa va surabhiuvalaeNaM ca / acittassa u gahaNaM paoyaNaM hoi jaM ca'nnaM // 341 // / avaraddhigA-lUtA phoDiA tasyAM lUtAsphoTikAyAmutthitAyAM dAhopazamArthamacetanena pRthivIkAyena pariSekaH kriyate. yadivA avaraddhigA-sarpadaMzastasmin pariSekAdi kriyate, daMze viSe vA patite sati tayA'cetanayA mRttikayA bandho dIyate, 15 lavaNena vA prayojanamacittena bhavati, 'surahitovalaeNaM vatti gandhArohakeNApi kizcitprayojanaM bhavatyAmAdau, ebhiH prayojanairacetanasya pRthivIkAyasya grahaNaM bhavati-prayojanaM bhavati / idaM ca vakSyamANalakSaNamanyat
Page #262
--------------------------------------------------------------------------
________________ piNDanikSe zrIbhogha-15 niyuktiH |paH ni. 340-345 ThANamisIyatupaTTaNa uccArAINi ceva ussggo| ghaTTagaDagalagalevo emAi paoyaNaM bahuhA // 342 // sthAna-kAyotsargaH so'cetane pRthivIkAye kriyate niSIdanam-upavezanaM tvagvarsanaM-nimajanaM ca kriyate uccArAdInAM hai votsargaH kriyate, 'ghaTTaga'tti ghaTTakaH-pASANakaH yena pAtraka lepitaM sad ghRSyate, tathA DagalakAH apAnaproJchanArtha lepakazca vRttiH pAtrakANAM, evamAdi prayojanamacittena pRthivIkAyena bhavati / uktaH pRthivIkAyaH, idAnImakAya ucyate, asAvapi trividhaH // 130 // 18 sacittamizrAcittabhedaH, tatra sacittapratipAdanAyAhahai| ghaNaudahIghaNavalayA karagasamuhadahANa bahumajjhe / aha nicchayasaccitto vavahAranayassa agddaaii|| 343 // dhanodadhayo ratnaprabhApRthivyAdInAM dhanavalayAni ca karakAzca eteSu nizcayataH sacitto'pkAyaH samudrabahumadhye-madhyapradeze drahamadhye ca nizcayasacetanaH, vyavahAranayasya punaragaDAdau-kUpAdau yo'pkAyaH sa vyavahArataH sacittaH / idAnI mizrapratipAdanAyAha___ usiNodagamaNuvatte daMDe vAse ya paDiamette ya / mottRNAesatigaM cAulaudgaM bahupasannaM // 344 // uSNodakamanudvRtte daNDe mitraM bhavati, tattha majjhe jIvasaMghAo piMDIbhUo acchai pacchA ubatte so pariNamai, so jAva pariNamai tAva mIso, vAse va paDiyamite-varSe ca patitamAtre mizro bhavatvakAyaH, tandulodake vyavasthA kA?, taducyate, 'mostuma'isvAdi, sadapi mizra bahu prasannaM sadacetanaM bhavati AdezavitavaM muktvA tadanekAnsAna ke ca te AdezAH !, pAesatima budha bindU taha cAulA na sijhNti| mosUNa tiNNivee cAulaudagaM bahu pasaNmaM // 345 // ORIGHISASA P // 130 //
Page #263
--------------------------------------------------------------------------
________________ CREASEASEAN keI bhaNaMti-jAva bubbuyA Na phiTTati tAva taM mIsaM, aNNe bhaNaMti-bhaMDavalaggA biMduNoNa sukaMti jAva tAva mIsaM, annnne| jAmati-jAba cAulA sijhaMti tAva mIsa, ete aNAesA, jamhA eyANi tiNNi vatthUNi kayAi cireNa hoti kayAI15 | sigyataraM ceva AdhAravazAt , tamhA cAulodagaM jadA bahu pasannaM hoi tadA taM acittaM bhavati, athavA muktvA tandulodaka bahuprasannaM yadanyadAdezatritayaM pratipAditaM tacca mizraM draSTavyamiti / ukto mizro'pkAyaH, idAnImacittapratipAdanAyAha sIuNhakhArakhatte aggIloNasaaMbile nehe| vakaMtajoNieNaM paoyaNaM teNimaM hoMti // 346 // pUrvavat / tena cAcittApkAyena idaM prayojana kriyate| pariseyapiyaNahatthAidhoyaNA cIraghoyaNAceca / AyamaNa bhANadhuvaNe emAi paoyaNaM bahuhA // 347 // | paripekaH-secanaM kuSThAdyutthite sati kriyate, tathA pAnaM hastAdidhAvanaM cIradhAvanaM ca kriyate, tathA AcamanaM bhAjanamazAlanaM ca kriyate, evamAdIni prayojanAni bahudhA bhavanti / idAnIM cIraprakSAlanaM kriyata ityuktaM tacca Rtubaddhe na karttavyaM atha kriyate tata ete doSA bhavanti| uDabadhuvaNa pAusa bhaviNAso adANaThavaNaM ca / saMpAimavAuvaho palavaNa AtopaghAtoya // 348 // RtubaddhaH-zItoSNakAlau militAvapi caiva bhaNyate, tatra yadi cIvarANAM dhAvanaM kriyate tato bAkuziko bhavati vibhUpaNazIla ityarthaH, yadA ca vibhUSaNazIlatadA brahmavinAzo bhavati, tathA asthAnasthApanaM ca bhavati, yaduta nUnamayaM kAmI tamAtmAmaM maNDapati tathAsthAmasthApanam-ayogyatAsthApanaM bhavatIti, tathA saMpAtimasattvAnAM vAyozca vadho bhavati,
Page #264
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI oghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 131 // tathA plavanena ca sattvavadho bhavati, tathA''tmopaghAtazca bhavati haste kaNDakaMpatanAditi / Aha-yadyevaM na dhAvitavyAnyeva cIvarANi, ucyate, varSAkAle prakSAlayitavyAni, atha na prakSAlyante tata ete doSA bhavanti aibhAracuDaNapaNae sIyalapAvaraNa ajIra gelanne / obhAvaNakAyavaho vAsAsu adhovaNe dosA // 349 // manAtigurUNi bhavanti, tathA 'cuMDaNa' ttiM jIryante panakazca tatra lagati panakaH - phullI, zItalaprAvaraNe cAjIrNa bhavati, tatazca glAnatA bhavati, tathA 'uvahAvaNA' paribhavo bhavati kAyavadhazca bhavati, tAni hi ArdrANi yotanti santi apkAyAdi vinAzayanti, ete varSAsvadhAvane doSAH / kadA prakSAlanaM kAryamityAha appatte ciya vAse sabaM uvahiM dhuvaMti jayaNAe / asaie va vassa u jahannao pAyanijjogo // 350 // varSAkAle aprApte eva arddhamAsamAtreNa sarvamupadhiM prakSAlayanti yatanayA / athodakaM prAzukaM pracuraM nAsti tato jaghanyena 'pAtraniryogaM' pAtrakopakaraNaM prakSAlanIyaM yena gRhasthA bhikSAM prayacchanto na jugupsante iti / Aha-sarveSAM varSaparyanta evopadhiH prakSAlyate 1, na ityAha AyariyagilANANaM mahalA mailA puNovi dhovNti| mA hu gurUNa bhavanno logaMmi ajIraNaM iyare // 351 // sugamA || navaraM 'ajIraNaM iyare tti itareSAM glAnAnAM cIvarANi prakSAlanIyAni yadi na prakSAlyante tato'jIrNa bhavati / idAnImupadhiprakSAlanakAle kAni na vizrAmaNIyAni ? ityAha pAyassa paDoyAraM dunisajje tipaTTapottirayaharaNaM / ete Na u vissAme jayaNA saMkAmaNA dhuvaNA // 352 // piNDanikSepaH ni. 346-352 vastraprakSa lanaM // 131 //
Page #265
--------------------------------------------------------------------------
________________ pAtrasya 'paDoyAra' parikaraNaM pAtrabandhAdikaM na vizrAmayet, tathA 'dunni nisajettirajoharaNaniSadyAdvayaM ekA aurNikA bAhyaniSadyA dvitIyA madhyavartinI kSomaniSadyA idaM dvayaM na vizrAmaNIyaM 'tipatti ekaH saMstArakapaTTako dvitIya uttarapaTTakaH tRtIyazcolapaTTakaH 'potti'tti mukhavastrikA rajoharaNaM-pratItameva etAni na vizrAmayet, yato nAnyAnyanupabhogyAni santi / tatra ca SaTpadasaGkramaNaM kathamityAha-'jayaNA saMkamaNA' yatanA vastrAntaritena hastenAnyasmin vastre SaTpadIH saGkAmayati tato dhAvanaM karoti / idAnIM zeSamupadhi vizrAmayato vidhimAha- . abhitaraparibhogaM uri pAuNai NAtidUre yAtini yatinni ya na eka nisi uM kAuM paDicchejA // 353 // | 'abhitaraparibhoga' kSomakalpaM zeSakalpayorupari prAvRNoti, katarAH?, trayastitra iti vakSyati, tathA nAtidUre nAtyAsanne tameva kalpaM rAtritrayameva sthApayati, 'tinni ya tinni yatti padadvayaM yojitameva draSTavyaM, eka nisiGa kAuMti ekA ratrimAtmopari kIlakAdau sa eva kalpaH sthApyate / 'paDiccheja'tti evaM sapta dinAni parIkSA kAryA / athavA 'parikkheja'tti evaM satavArAH kRtvA punazca zarIre vastraM prAvRtya parIkSaNIyaM, yadi SaTpadyo na laganti tataH prakSAlanIyamiti // keI ekvekanisiM saMvAseuM tihA paDicchati / pAuNiyajayaNalaggati chappayA tAhe dhovejA / / 354 // kecanAcAryA evamAhuH-'ekekanisiM saMvAse'ti ayamatrArthaH-tamabhyantaraM kalpaM kSomamitarakalpayorupari ekAM rAtriM prAvRNoti, punaraparasyAM rAtrAvAtmAsanne sthApayati, punaraparasyAM rAtrau Atmopari kIlakAdau lambamAnaM karoti, evaM trirAtraM
Page #266
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha- yAvatparIkSyate, pazcAcca taM kalyaM punaH prAvRNoti, prAvRte ca kalle yadi na laganti SaTpadyastadA dhAvayet-prakSAlayet / te piNDanikSeniyuktiHpAca prakSAlayanta: | pa.ni. droNIyA nivodagassa gahaNaM keI bhANesu asui pddiseho| gihibhAyaNesu gahaNaM ThiyavAse mIsiaM chaaro|| 355 // 13 353-356 dRtti vastraprakSAte ca sAdhavazcIraprakSAlanArtha nIbodakasya grahaNaM kurvanti, tatrAha-keI bhANesu'tti kecanaivaM bruvate yaduta "bhAjaneSu' lana // 132 // pAtreSu nIbodakagrahaNaM kArya, AcArya Aha-'asui' lokA evaM bhaNanti, yaduta-azucaya ete, tatazca pratiSedhaM kurvanti / ka| purnagrAhyamityata Aha-'gihibhAyaNesu' gRhasthasatkeSu bhAjaneSu-kuNDAdiSu bhAjaneSu gRhyate, kadA-'ThiyavAse' sthite | pravarSaNe-thakke varisiyabe, 'mIsagaM'ti athAtra pravarSati parjanye gRhyate tato gRhNato mizraM bhavatyantarikSodakapAtAt tasmAsthite pravarSaNe grAhya, gRhIte ca kSAraHkSepaNIyo yena sacittatAM na yAti / kasya punaH prathamamupadhiH prakSAlanIya ityata Aha gurupacakkhANagilANasehamAINa dhovaNaM puvaM / to appaNAM puSamahAkaDe ya itare duve pacchA // 356 // prathamaM gurorupadhiH prakSAlyate tataH 'paccakkhAya'tti pratyAkhyAtA-anazanasthastasyopadhiH prakSAlyate samAdhAnArthaM tato glAnasva pazcAtsehasya mA bhUnmalaparIpahapIDayA cittabhaGgaH, evameteSAM pUrvamupadhiHkSAlyate tata AtmanaH kssaalytyupdhi| idAnIM kAni prathama kSAlanIyAni ? ityAha-'puvamahAkaDetti yAnyekakhaNDAni atUrNitAni ca tAni yathAkRtAni pUrva prakSAlayati, S // 13 // 'iyare duve paccha'tti itarI dvau vastrabhedau pazcAtprakSAlayanti, ekAnyalpaparikarmANi-yAni kvacinmanAk tUrNitAni anbAni bahuparikarmANi-yAni dvidhA sIvitAni turNitAni ca, alpaparikarmANi ca kSAlavitvA tato bahuparikarmANi kSAlayati / sehamAINa viNAyatti pratyAkhyAtA parvamupadhiHkSAlya
Page #267
--------------------------------------------------------------------------
________________ acchoDapiTTaNAsu ta Na dhuve dhAve patAvaNaM na kre| paribhogamaparibhoge chAyAtava peha kallANaM // 357 // idAnIM sa sAdhuH prakSAlayan karpaTAni nAcchoTayati rajakavat , nApi ca piTTayati kASThapiTTanena strIvat, kintu hastena | manAga yatanayA dhAvanaM karoti, dhautAni ca vastrANi nAtape pratApayati, mA bhUttatra kAcit SaTpadI, syAt kAni punarAtape kAryANi kAni vA na ? ityAha- paribhogamaparibhoge'tti tAni karpaTAni dvividhAni bhavanti-paribhogyAni aparibhogyAni ca, tatra yathAsaGkhyena chAyAtapayoH kAryANi, paribhogyAni chAyAyAM zoSyante, mA bhUttatra SaTpadI syAt , aparibhogyAnyAtape, 'pehe'tti tAni ca karpaTAnizuSyanti santi niruupytyphrnnbhyaat| 'kallANagaMti pazcAttasya prakSAlanapratyayamekakalyANakaM prAyazcittaM dIyate / ukto'pkAyaH, sAmpratamagnikAya ucyate igapAgAINaM bahumajjhe vijuyAi nicchaio / iMgAlAI iyaro mummuramAI ya misso u|| 358 // __ asAvapi trividhaH, tatra sacitta iSTakApAkAdInAM bahumadhye vidyudAdiko naizcayiko bhavati, aGgArAdizcetaro vyAvahArikaH murmurAdikaH-ulmukAdimizro bhavati / idAnImacittAgnikAyasyopayogamacittAgnizarIropayogaM ca darzayannAha odaNavaMjaNapANagaAyAmusiNodagaM ca kummAsA / DagalagasarakkhasUI pippalamAI ya paribhogo // 359 // / odanaM-kUrAdi vyaJjanaM-timmaNaM pAnaka-AcAmlaM AyAma-avazrAvaNaM uSNodaka kulmASAzca, etAni agnenirvAni kAryANi, tatazcaibhirupayogaH kriyate / idAnImagninirvartitazarIropabhogaM darzayannAha-DagalakA-iSTakAkhaNDA atIva pakkAH sarakkho-bhasma sUcyaH pippalakaH-kSurakaH, evamAdibhiracittairagnizarIrairupayogaH kriyate, agnizarIrANi ca dvividhAni bhava POLICADACHEACANCER -6.
Page #268
--------------------------------------------------------------------------
________________ vRttiH zrI ogha-kAnti-baddhelayANi mukkelayANi ca, tatrAtra mukkellayANi draSTavyAni / idAnI vAyukAya ucyate, asAvapi trividhaH sacittA- piNDavaNena niyuktiHhadirUpaH, tatra naizcayikasacittapratipAdanAyAha vastra dhAvane droNIyA savalayaghaNataNuvAyA atihimaatiduhiNe ya nicchio| vavahAra pAyamAI akaMtAdI ya acitto||360||18 |ni. 357 agnivAyupi 1 saha valayavatanta iti sabalayAH ghanavAtAzca tanuvAtAzca sabalayAzca te ghanatanuvAtAzca 2 te nizcayataH sacittAH / tathA'-16 NDau ni. // 133 / / 18 tihimapAte yo vAyuratidurdine ca yo vAyuH sa naizcayikaH macittaH, vyavahArataH punaH prAcyAdi-pUrvasyAM yo dizi, Adigra- 35.-360 hai haNAduttarAdigrahaNaM, etaduktaM bhavati-atihimaatidurdinarahito yaH prAcyAdivAyuH sa vyavahArataH sacittaH / idAnIma-15 cittaH 'akaMtAI ya acitto'tti yaH kadamAdAvAkrAnte sati bhavati so'cittaH, ma ca paJcadhA-akaMte dhaMte pIlie sarIrANugae saMmucchime. tattha akaMto cikkhilAisu, dhaMto datiyAisu, pIlio pottacammAIsu. sarIrANugao UsAsanIsAsavAU udaravANIo. saMmucchimo tAliyaMTAIhiM jaNio / idAnI mina ucyate, Aha- kiM punaH kAraNaM mizraH pazcA vyAkhyAyate ?. ucyate. acitanava sAdharvyavahAraM karoti, sa ca gRhItaH sanneva mizrIbhavati, asyArthasya pradarzanArtha hApazcAnmizra ucyte| // 13 // hasyamayaga gaMtA dahau anitto viDaya sNmiiso| tahami u saJcitto bandhI puNa porisidiNehiM / / 361 // acittavAyubhRto dRtistaraNArtha gRhyate, saca kSetraso hastazatamekaM yAvadgatvA'pi acitta evaM. toyaM nItvA'pi tato hAzatAdR dvitIyahastazataprArambhe'pi mizro bhavati, tRtIyahastazataprArambha sacitto bhavati, kSetramaGgIkRtya yAvatA kAlena mmmmmmmsairamine
Page #269
--------------------------------------------------------------------------
________________ KAMASALA mizro bhavati tathoktaM, idAnIM kAlamaGgIkRtya yAvatA kAlenAcittaH san mizraH sacitto bhavati tatpradarzanAyAha-vatthI puNa porisidiNehiMti tatra bastiH-carmamayI khallocyate, sA cAcittavAyorApUritA atisnigdhakAle pauruSImAtraM kAlaM yAvattatra sthito vAyuracitta evAste, ayamatra bhAvArthaH-kAlo hi dvividhaH-niddho lukkho ya, tattha niddho kAlo sapANito iyaro lukkho, tattha niddho tiviho-ukkoso majjhimo jahaNNo ya, tattha ukkosaniddhe kAle pauruSImAtraM kAlaM yAvata vatthI vAyuNA''pUrito acitto hoi taduvari so ceva taie pahare sacitto hoi, majjhimaniddhe kAle vatthI vAuNAsspUrio do porasIo jAva acitto hoi taduvari so ceva cautthe pahare sacitto hoi, jahaNNe niddhe kAle vatthI vAuNAss pUrio tiSNi pahare jAva acitto hoi, taduvari so ceva cautthe pahare misso hoi, taduvariM paMcame pahare so ceva sacitto ha hoi / evaM niddhakAle mANaM bhaNiaM, idANiM rukkhakAle diNehiM parUvaNA kijjai, tattha lukkhakAlo'vi tiviho jahannalukkho majjhimalukkho ukkosalukkho ya, tattha jahannalukkhe kAle vatthI vAuNA''pUrio egadivasaM jAva acitto hoi, taduvariM so ceva biiyadivase misso hoi, so ceva tatie divase sacitto hoi, majjhimalukkhe kAle vatthI vAuNA''pUrio do diNA* jAva acitto acchai, taduvari so ceva taie divase misso hoi, taduvariM cautthe divase sacitto hoi, so ceva vAU | ukkosalukkhe kAle divasatigaM jAva acitto hoi, taduvari so ceva cautthe divase mIso hoi, taduvari so ceva paMcame divase sacitto hoi / evaM egadugatigasaMkhA porisidiNesuM aNuvaTTAvaNIA / idAnImacittena vAyunA yatprayojanaM bhavati tatpratipAdayannAha BACCARACASSARI
Page #270
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 134 // KARNASALUKRISH daieNa vatthiNA vA paoyaNaM hoja vAuNA muNiNo / gelannaMmi va hojA sacittamIse pariharejA // 362 // piNDavarNane sugamA // navaraM datieNaM taraNaM kIrati, gelanne vatthiNA kajaM hoI / ukto vAyuH, idAnIM vanaspatikAya ucyate, asA agnivAyu | vanaspatayaH vapi sacittAdibhedena tridhA, tatra nizcayasacittapratipAdanAyAha ni. sabo va'NaMtakAo saccitto hoi nicchayanayassa / vavahArAu a seso mIso pvaayrohaaii|| 363 // | 15361.364 / sarva evAnantavanaspatikAyo nizcayanayena sacittaH, zeSaH parittavanaspatirvyavahAranayamatena sacittaH, 'mIso pavAyaro-dAdIndriyAhAi'tti mizrastu pramlAnAni phalAni yAni kusumAni parNAni caroTTo-loTTo tandulAH kuTTitAH, tattha taMdulamuhAiM acchaMti hai dipiNDaH ni.365 teNa kAraNena so misso bhavati / idAnImacittavanaspatikAyaM tadupayogaM ca darzayannAha saMthArapAyadaMDagakhomiakappAi piiddhphlgaaii| osahabhesajjANi ya emAi paoyaNaM tassu // 364 // tatra saMstArakaH azuSiratRNaiH kriyate, kalpadvayaM ca kArpAsikaM bhavati, auSadhamantarupayujyate, bheSajaM bahiH / ukto vana|spatikAka, idAnI dvIndriyAdipratipAdanAyAha biyatiyacauro paMciMdiyA ya tippabhiI jattha u sameti / saTTANe sahANe so piMDo teNa kajamiNaM // 365 // | dvitricatuSpaJcendriyA ekaike triprabhRtayo yatra samavAyaM gacchanti sa dvIndriyAdipiNDaH, te caivaM samavAyaM gacchanti || // 134 // svasthAne svasthAne, etaduktaM bhavati-dvIndriyA dvIndriyaireva militaidIMndriyapiNDaH, tathA trIndriyAstrIndriyareva triprabhRti SEXSANSAR
Page #271
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhirmilitaistrIndriyapiNDa ucyate, evaM sajAtIyairmilitaiH piNDo vaktavyo yAvatpaJcendriyA iti svasthAne svasthAne sa pinnddH| ayaM tAvad dvIndriyAdiH paJcendriyaparyantaH sacittAdiH piNDo bhavati, yazcAcittapiNDo dvIndriyAdisatkastena caitatkAryam beiMdiyaparibhogo akkhANa sasaMkha sippamAINaM / teiMdiyANa uddehigAi jaM vA vae vijo // 366 // dvIndriyANAM paribhogaH 'akSANAM' candanakAnAM sazaGkhA yAMHzuktayaH tadAdInAM, zaGkhaSu zuktiSu ca auSadhAni kriyante / trIndriyANAM madhye uddehikayA, AdizabdAdanyena vA trIndriyeNa, yadvA vaidyo brUyAd, uddehikAyAH satkayA mRttikayA prayojanaM, sa sarvastrIndriyaparibhogaH / idAnIM caturiMdriyaparibhoga ucyatecariMdiyANa makkhiyaparihAro AsamakkhiyA ceva / paMciMdiapiMDaMmi u apavahArI u neraiyA / / 367 // caturindriyANAM madhye 'makSikAparihAreNa' makSikApurISeNa UrddhavirekaH kriyate zarIraMpATavArtha, azvamakSikopayogazca tayA'kSaNorakSarAH patitA uddhiyante / ayaM caturindriyapiNDaH, paJcendriyapiNDe yadi paraM nArakairvyavahAraH-upayogo na kazcikriyate / zeSAstu tiryaJco devA manuSyAzcopayujyante, tatra tirazcAM paJcendriyANAM satkamupayogaM darzayannAha| cammaTTidaMtanaharomasiMgaamilAicchagaNagomutte / khIradahimAiyANaM pNciNdiatiriapribhogo||368|| tatra carmaNA kuSThinaH kArya bhavati, asnA-gRdhranalakena prayojanaM bhavati vAyvAdyapaharaNArtha pAde badhyate, dantena sUkarAdeH saMbandhinA prayojanaM nakhena vA, romabhiH prayojanamurabhrAdInAM satkaistaiH kambalikA bhavati, zRGgeNa kiJcit prayojanaM bhavet, amilA-urabhrA tatpurISaM pAmAdAvupayujyate, tena gomUtreNa copayogaH / zeSaM sugamam / idAnIM manuSyopayogo dAte RRRRRRRRIAGRA
Page #272
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI oghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 135 // 1 saccitto pAvaNa paMthuvadese ya bhikkhu dANAI / sIsaTThiyaaccitte mIsaTThi sarakkhapahapucchA // 369 // prathamA sugama, sacittamanuSyaprayojanamuktam, idAnImacittamanuSyapiNDadarzanAyAha - 'sIsaTThiga acinte'tti acittena | ziraH kapAlena prayojanaM bhavati, pittArue ghasiUNa dijjai, veSaparAvarttAdi kriyate / idAnIM mizramanuSyapiNDa ucyate- 'mIsaTTisara - kkhapahapucchA' mizro'sthiyukto yaH sarajaskaH - kApAlikastasya mizrasya pathi pRcchayopayogaH / idAnIM devopayogapratipAdanAyAhakhamagAikAlakajjAtiesu puccheja devayaM kiMci / paMthe subhAsubhe vA puccheja va divamuvaogo // 370 // kSapakAdiH kazcid, AdizabdAdAcAryAdayaH kAlakAryAdau svamRtyupracchanAdau - AdigrahaNAtsaGghAdikArye utpanne 'pRcchet' arthayet kAzciddevatAM, pathi vA gacchan zubhAzubhaM pRcchet, athavA zubhAzubhaM durbhikSAdi pRcchet, tatazcAyaM divyapiNDopayogaH / evaM tAvatsa citto navaprakAraH piNDa uktaH, tadanantaraM mizro'pi piNDo navaprakAraH pratipAditaH, acitto'pi navaprakAraH pratipAdita eva, idAnIM dazamo bhedo'citto lepapiNDa ucyate, sa caiteSAmeva pRthivyAdInAM navAnAM bhedAnAM saMyogena bhavati, etadeva pradarzayannAha - aha hoi leafiso saMjogeNaM navaNha piMDANaM / nAyavo niSkRnno parUvaNA tassa kAyavA // 371 // atha bhavati lepapiNDaH saMyoge navAnAM piNDAnAM niSpanno jJAtavyaH, kathaM 1, ducakkA gaDiA, tattha akkhe makkhira puDhavikAyassa rajo laggati, AukkAo nadIe uttarao laggai, teDakAo tattha lohaM dhaMsati, vAyU tattheva yatrAgnistatra piNDavarNane vikalapazve. ndriyamanu vyadevAni. 366-370 pAtralepapi NDaH niH 371 // 135 //
Page #273
--------------------------------------------------------------------------
________________ vAyanA bhAvyam / vaNassaI akkho biticau saMpAtimA pANA paDaMti, paMciMdiyANavi varattA ghassati / evaM saMjoeNa nipphanno levo, idAnIM tasya prarUpaNA krttvyaa| avakAlialevaM bhaNaMti levesaNA navi a diTThA / te vattavvA leyo diTTho telukadaMsIhiM // 372 // para Aha-arvAkAlikaM lepa kecana pratipAdayanti, sadoSatvAllepasya, tathA lepaiSaNA ca samaye na kvacid dRSTA, yto| dvividhaiva eSaNA pratipAditA-vastraiSaNA pAtraiSaNA ca, tatazcAyamAkkAliko yato na yuktyA ghaTate nApi samaye dRSTa iti / evamukte AhAcAryaH-'te vattavA' ta evaM bhaNanIyAH-idaM vaktavyAH, yaduta lepo dRSTastralokyadarzibhiH-jinaiH, etataktaM bhavati-pAtraiSaNAM pratipAdayatA lepaiSaNA uktaiva draSTavyA, anyathA tadvyatirekeNa pAtragrahaNAnupapatteH, pAtraM hi lepAdisaMskRtamevopayogabhAg bhavati nAnyatheti / idAnImetAmeva gAthAM bhASyakAro vyaakhyaanytiaayaapvynnsNjmuvghaaodiisiijotiviho|tmhaa vadaMti keI na levagahaNaM jiNA ciMti // 192 // (bhA) __ para Aha-AtmapravacanasaMyamopaghAto dRzyate yatastrividhastasmAdvadanti kecana na lepagrahaNaM jinA bruvate / idAnIM para hai evAtmopaghAtAdi darzayannAha- . rahapaDaNauttimaMgAibhaMjaNaM ghaTTaNe ya krghaao| aha AyavirAhaNayA jakkhullihaNe pavayaNaMmi // 193 // (bhA0) tasya sAdhorlepaM gRhRto duHsthitasya patanenottamAGgAdibhaGgo bhavati, ghaTTane ca-calane sati rathasya karasya-hastasya ghAto bhavati-saMpIDanaM bhavatItyarthaH, athaiSA''tmavirAdhanoktA, idAnI pravacanopaghAtaM pradarzayannAha-'jakkhullihaNe pavayaNami ASACCUSACOCALSAX
Page #274
--------------------------------------------------------------------------
________________ pAtralepapi NDaH ni. |372 bhA. 192-196 zrIogha yakSaH-zvA sa hi yakSo'kSapradezamullihati tatazca tasmin yakSollihane sati 'pravacane' pravacanaviSaye upaghAto bhavati / idAnIM niyuktiH saMyamavirAdhanApradarzanAyAhadroNIyA vRttiH gamaNAgamaNe gahaNAtihANe saMyame viraahnnyaa|mhisriummughriaa kuMthU vAsaMrao va siyA // 19 // (bhA0) lepArtha gamane ca Agamane ca grahaNe ca lepasya saMyamavirAdhanA bhavati, kathaM ?-'mahisariummugahariAkuMthutti tatra gacchato // 136 // 18/mahI sacittA bhavati, tathA sariduttaraNe'pkAyavirAdhanA bhavati, tathA grahaNe cAgnivirAdhanA bhavati, sa hi gRhNan kadAcidulmukaM cAlayati tatazcAgnivirAdhanA, yatrAgnistatra vAyunA bhAvyaM, tathA kadAcidasau gantrI haritakunthukAdimadhye vyavasthitA bhavati tatazcAsau lepaM gRhNan tAni virAdhayati, athavA'nayA bhaGgayA saMyamavirAdhanA bhavati-'vAsaM rao va siA' tatra gatasya | kadAcidvarSa bhavati tatazcApkAyavirAdhanA atha rajaHsaMpAto bhavati tatazca pRthivIkAyavirAdhanA bhavati, evamukte sUrirAhadosANaM parihAro coyaga ! jayaNAi kIraI tesiM / pAe u alippaMte te dosA huMti NegaguNA // 195 // (bhA0) / doSANAM parihArasteSAM codakoktAnAM kriyata iti saMbandhaH, kathaM kriyate ? ityata Aha-he codaka ! yatanayA lepasya grahaNaM kriyate, tatazca yatanayA grahaNe satyAtmopaghAtAdayo doSA na bhavanti, pAtre cAlipyamAne ta eva doSA yattvayoditA | AtmopaghAtAdayaH anekaguNA-anekaprakArA bhavanti / adhunA''cArya evAtmopaghAtAdi darzayannAha|uDDAI virasaMmI bhuMjamANassa hu~ti AyAe / duggaMdhi bhAyaNami ya garahai logo pavayaNami // 196 // (bhA0) UrdhAdi-chardanAdidoSo bhavati virase tatra pAtre bhuJjataH tatazcAtmavirAdhanaiva bhavati / tathA duggaMdhi tatra bhAjane SANSACROSAAMSANSA RECENT R // 136 // -16
Page #275
--------------------------------------------------------------------------
________________ | bhikSAM gRhNato loko gahIM karoti tatazca 'pravacane' pravacanaviSaye upaghAto bhavati / yaccoktaM codakena "jakkhulihaNe pavayaNaMmi" tatredamucyatepavayaNaghAyA annevi hoti jayaNA u kIraI tesiN|aaymnnbhoynnaaii leve tava maccharo koNu ? // 197 // (bhA0) __ pravacanopaghAto'nyo'pyasti kintu yatanayA kriyate teSAM, ke ca te pravacanopaghAtAH ? ata Aha-'AcamanabhojanAdayaH' AcamanaM-nirlepanAdi bhojanaM caikamaNDalyA, etAni pravacanopaghAtAni kurvanti yadi prakaTAni kriyate, kintu yatanayA karaNAnna pravacanopaghAto bhavatIti, tatazca lepe tava ko matsaraH' iti / adhunA pAtrasyAlepe saMyamavirAdhanAM darzayannAha| khaMDaMmi maggiaMmi a loNe dinnaMmi avyvvinnaaso| aNukaMpAI pANaMmi hoi udagassa u vinnaaso||373|| egeNa sAhuNA gilANaDaM khaMDa maggiaM, tammi ca visae loNaMpi khaMDaM bhaNNai, tato teNaM sAvaeNaM loNaM maggiyaMtikAuM bhAyaNe loNaM dinnaM, pacchA paDissae gaeNa diDha jAva taM loNaM, tato teNa puDhavikkAuttikAUNa parihaviaM, tato parihaviyaMmivi taMmi loNami tattha kharapharuse bhAyaNe laggArAIsu ya paviTThA loNAvayavA, tato jadi tatthaM. aNNapAyagAi gheppai tato tANaM loNavayavANaM viNAso hoi, atha na giNhai loNakharaDie bhAyaNe tata AtmAdivirAdhanA bhavati, ahavA kaMjiapANe maggiaMmi gihatthIe aNukaMpAe AukAo diNNo, AdigrahaNAtpaDiNIyattaNeNa aNAbhoeNaM vA, tao tami kaDuyabhAyaNami so viNassai-virAdhyate tato saMjamavirAdhanA bhavati / athavA imo doso hoi pAyassa alevaNe pUyaNialaggaagaNIpalIvaNaM gAmamAiNo hojA / ropaNagA taruMmI bhigukuMthAdI va chaTuMmi // 374 // SonNRY SAUSASARANAS
Page #276
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha niyuktiH droNIyA . vRttiH // 137 // egeNa sAhuNA kaNikkamaMDaliA laddhA, tIe hehA suhumo aMgAro laggo diNNo, so u sAhuNA na diTTho, tato bhamaMtassa pAtralapepitaM pattaM paDalehiM samaM palittapAyaM dahaNa pattiyaM, taMpi vADIe paDiaMgAmapalIvaNaM jAyaM, yatrAgnistatra vaayuH| ahavA roTTo | NDaH bhA. 4 cAulaloTTo laddho, so apariNao hoi, 'paNagA taruMmI ti paNago ullIrAisu hoi, tato taviNAso-taruviNAso, vaNassa 197ni. iviNAsotti jaM bhaNi, bhRgU-rAjibhaNyate, tatra kuMthAIyA pANiNo havaMti, evaM chaTo tasakAo viNAsio hoi, evaM 373-376 alevie pAe chajjIvaNikAyavirAdhanA avassaM hoI // yaccoktaM trailokyadarzibhiH samaye lepaiSaNA noktA' tatredamucyatepAyaggahaNaMmi desimi levesaNAvi khalu vuttaa| tamhA ANayanA liMpaNA ya pAyarasa jayaNAe // 37 // pAtragrahaNe carzite-atropadiSTe sati lepaiSaNA'pi khalUktaiva draSTavyA, tasmAdAnayanaM lepanaM pAtrasya yatanayA karttavyam / atrAhaM paraH hatthovaghAya gaMtUNa liMpaNA sosaNA ya hatthaMmi / sAgArie pabhujiMghaNA ya chakkAyajayaNA ya // 376 // ___ yadi nAma pAtraM lipyate lipyatAM nAma, kintu tatraiva zakaTasamIpaM gatvA lipyatAM yato lepAnayane hastasyopaghAto-bAdhA bhavati, athavA hastena yadi lepa AnIyate tataH saMpAtimasattvAnAmupaghAto bhavati, tasmAdgatvA pAtrakalepanaM kArya, evamukte AcAryA bhaNiSyanti, yathA tvadIye'pi pakSe AtmopaghAtAdi bhavatyeva / tathA punarapi para evaM bhaNati tatpAtraka lepayitvA // 137 // punazca zoSaNA hastavyavasthitasya pAtrakasya kAryA, yena sArdranikSepadoSaH parihRto bhavati, AcAryo'pyatra pratyuttaraM dadAti, yaduta haste dhriyamANena. pAtrakeNa AtmopaghAtAdayo doSA bhavanti tasmAtpAtraka haste na zoSaNIyaM lepazca AnayanIyaH, tatra ra T
Page #277
--------------------------------------------------------------------------
________________ PRAKASAM |ca lepArtha gacchan sa sA~dhuH kadAcidAsanna eva 'sAgArie'tti sAgArikaH-zayyAtarastacchakaTAni yadi pazyati tatasteSveva | lepaM gRhAti, na tatra gRhRtaH zayyAtarapiNDadoSo bhavati, 'pabhutti tena sAdhunA lepaM gRhNatA yasteSAM zakaTAnAM prabhuH sa pRcchanIyaH, apracchane doSA bhavanti / tathA lepasya jighraNaM kartavyaM, kimayaM kaTurakaTuvA , tathA SaTakAyayatanA ca kAryA, ityetatsarvaM vakSyati / idAnIM etAmeva gAthAM bhASyakAroM vyAkhyAnayati, tatrAdyAvayavavyAcikhyAsayA''hacodagavayaNaM gaMtUNa liMpaNA ANaNe baha dosA / saMpAimAighAo atiutvarie ya ussaggo // 198 // (bhaa)| | codakasya vacanaM, kiM tad ?, gatvA lepanaM pAtrakasya karttavyaM, yata Anayane lepasya bahavo doSA bhavanti, kathaM ?, yadi tAvaddhastenAnIyate lepastato hastasya bAdhopajAyate, tathA saMpAtimasattvaghAto bhavati, atyuddharite ca tatra lepe 'utsargaH pariSThApanaM bhavati tatra cAsaMyamastasmAttatraiva gatvA limpatu / evamukte satyAha guruH| evaMpi bhANabheo viyAvaDe attaNoya uvghaao|niisNkiyN ca pAyaMmi giNhaNe iharahA sNkaa||10||(bhaa) evamapi gatvA bhAjana limpato bhAjanabhedo bhavati, vyApRtasya ca-Akulasya pAtrakalepane gantryAzcalane satyAtmopaghAto |bhavati, tathA prakaTaM tatraiva pAtre lepagrahaNaM kurvato niHzavaM lokasya bhavati yadutaite'zucayaH yenAzucinA lepena pAtraphalepanaM kurvanti / 'iharahA saMka'tti itarathA yadi tatpAtraM tatra prakaTaM na lipyate tato lokasya i~va kevalA bhavati, yaduta nadra vidmaH kimapyanena lepenaite kariSyanti ?, tataH pratizraya evAgatya lepanA krttvyaa| coei puNo levaM ANe liMpiUNa to htthe| acchau dhAremANo shvnikkhvprihaarii||200| COACHCRACCOUNCEMKAKK R OSAROKARMA
Page #278
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA * vRttiH // 138 // RAIGARCANARA atra paraH punarapi codayati-evaM nAmAnIya lepamAzraye limpat pAtraka kiMta lepayitvA tato harI lipta sa dhArayastiSThatu | pAtralepapiyAvattaddhastasthitameva zoSamupayAti, kiM kAraNaM?,yato yUyaM 'sadravanikSepaparihAriNaH' sadravasya nikSepa sadvAnakSapasta |NDaH bhA. 198-201 |zAla yaSA bhavatA ta sadravAMnakSapaparihAriNaH, etadaktaM bhavati-pAtrakaM toyAmapi na nikSipatha kiM punalapAlaptAmAta / eka ni. 377 mukte satiM pareNAcArya Aha| evaM houvaghAo AtAe saMjame pavayaNe ya / mucchAIpavaDate tamhA u na sosae hatthe // 201 / / (bha | evaM pAtrakaM liptaM saddhastena dhArayato bhavatyupaghAta Atmani saMyame pravacane ca, tatrAtmaviSayA saya na saMyame pravacane ca. tantrAtmaviSayA saMyamaviSayA ca kathaM ?-| 'mucchAI pavaDate'tti kadAcittasya sAdhonirodhe pAtraka hastasthaM dhArayato mUrchA bhavettatazca prapatati, patitasya cAtmApaghAtA bhavati aGgavinAzalakSaNaH, pAtrakabhede ca saMyamavirAdhanA bhavati, tathA pravacanopaghAtazcaivaM bhavati, ta tathA pani thA pozAtarI , taM tathA patitaM sAdhu dRSTvA kazcitsAgArika evaM brUyAt , yaduta-etadIyasarvajJena haste pAtradhAraNamupadizatA ayamapyapAyA bhAvA naSTa 3 tasmAdetaddoSabhayAnna haste zopayet paatrmiti| // 138 // duAvahA ya hAta pAyA junnA ya navA ya je u lippaMti jane dAUNaM lipaTa paThA ya iyarAsa // 377 // - tAni ca lepayitavyAni pAtrANi dvividhAni bhavanti, 'jUrNAni' purANAni 'navAni' adhunai prathamaM lipyante, tatra yAni jIrNAni pAtrakANi limpanIyAni tAni guroH pradarzya limpati, evaM vidhA
Page #279
--------------------------------------------------------------------------
________________ HAUSHUSHA649SASLAASSASA*** lipyante uta na ?, itareSAM-navAnAM pAtrakANAM lepane pRcchA kartavyA, kiM etAni lipyante uta tiSThantu ? iti / Aha-kaH punaranApRcchaya pAtrakANi limpati sati doSaH ?, ucyate, yo mAyAvI bhavati sa caivaM jJAtvA pAtrakANi limpati pADicchagasehANaM nAUNaM koi AgamaNamAI / Dhalevevi u pAe liMpai mA esu dejejA // 378 // pADicchagA-sUtrArthagrahaNArtha ye AcAryasamIpamAgacchanti sehA-abhinavapravrajitAH eteSAmAgamanaM jJAtvA kazcinmAyAvI dRDhalepAnyapi tAni purANapAtrakANi limpati, mA bhUdAcAryastebhyaH-pratIcchakasehebhyo dadyAt // ahavAvi vibhUsAe liMpai jAsesagANa prihaannii|apddicchnne ya dosA sehe kAyA aodaae||202||(bhaa0) - athavA dRDhalepamapi pAtraM vibhUSayA limpati, tasmiMzca lipte pAtre yA zeSakANAM' glAnAdInAM parihAniH sA sarvA tena kRtA bhavati / 'apaDicchaNe ya dosa'tti pAtrakAbhAve Ayario tAn pratIcchakAn na pratIcchati, apaDicchaNe 'doSAH' nirjarAdyabhAvalakSaNAH / 'seha'tti yaH prabajitamAtrastasmai yadi pAtrakAdi na dIyate tato'syopakaraNarahitasya cittamoho bhavati vipariNAmatazca kAyAn vyApAdayati, ataH-asmAtkAraNAddarzayitvA pAtraM lipyate, kadAcidasAvAcAryaH pratIcchakAdInAgantukAn zrutvA nivArayettaM sAdhu lippantamiti / kadA punarlepagrahaNaM dAnaM ca karttavyamityata Aha puvaNhalevadANaM levaggahaNaM susaMvaraM kaauN| levassa ANaNAliMpaNe ya jayaNAvihI vocchaM // 379 // pUrvAhe lepadAnaM pAtrakasya karttavyaM lepena lepanamityarthaH yena tatpratyUSasi liptaM divasena zuSyate, tathA 'levaggahaNaM susaMvaraM| RACHCRACKGROGAMCHAR15
Page #280
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 139 // raka-apathyaM tasyAlampoyatvA kRtakRtyo ghaTTayavAha dhenuM / tumbhaMpi asthi zatakAca chandeneti yAdavAlapena , pUnarasI kAuMti gRhyate'sminniti grahaNaM-zarAvasaMpuTaM susaMvara-suguptaM cIvareNa kRtvA taM zarAvasaMpuTam / idAnIM lepasyAnayane lepapiNDe limpane ca pAtrakasya yo yatanAvidhistaM vakSye / idAnImetAmeva gAthAM bhASyakAro vyAkhyAnayati pAtralepanA. putvaNhe levagahaNaM kAhaMti cautthagaM karejAhi / asahU vAsiabhattaM akAra'laMbhe ya ditiyre||203 ||(bhaa0) ni. 378pUrvAhe lepadAnaM kariSyAmItikRtvA caturtha-ekamupavAsaM kuryAd yena nirvyApAraH sukhenaiva karoti, athAsau caturtha kartuM bhA.202na zaknoti atyantamasahiSNustato vAsikaM bhaktaM bhakSayitvA pAtrakANi lepayati / 'akAraga'tti atha tadvAsikabhaktamakA 203 raka-apathyaM tasyAlambho vA tayA velayA sa na labhate bhaktaM tataH 'dititaratti'itare' anye sAdhava AnIya dadati labdhi| saMpannA ye| tatazca lepayitvA kRtakRtyo ghaTTayannAha- . kayakitikammo chaMdeNa chaMdio bhaNai leva'haM ghettuM / tumbhaMpi asthi aTTho? Ama taM kittiaNkiNvaa?|| 380 // 18 | sa hi lepArtha vrajana guroH kRtikarma-dvAdazAvarttavandanaM dadAti, kRtakRtikarmA ca chandeneti-dvAdazAvarttavandane guru-18 vAkyametat, chanditaH-anujJAtaH san bhaNati-lepamahaM grahISyAmi tatazca tubhyaM bhavatAmapi astyarthitvaM lepena ?, punrsau| gurubheNati-Amam-asti kArya, punaH sAdhurbhaNati-'kitti' taM lepa kiyantaM grahISyAmi ? "kiM vatti kiM mallikayA| prayojanaM tava uta lepena ?, AcAryasya ca lepena prayojanaM bhavati, tasya gacchasAdhAraNaM nandIpAtramasti tadarthaM tasya vA'scAryazcintAM karoti / sesevi pucchiUNaM kayaussaggo guruM paNamiUNaM / mallagarUve giNhai jai tesiM kapio hoi // 381 // // // 139 //
Page #281
--------------------------------------------------------------------------
________________ na kevalaM gurumeva pRcchati zeSAnapi sAdhUna pRSTvA 'kRtotsargaH ' kRtopayogo guruM namaskRtya, kiM karotItyata Aha'mallakarUve giNhai' malakaM-zarAvaM yatra lepo gRhyate rUtaM ca gRhNAti tenAsau lepo chAijjai, mallakarUtayozca kadA grahaNaM karoti ?, yadA tayoH kalpiko bhavati, etaduktaM bhavati - yadyasauM vastraiSaNAyAM pAtraiSaNAyAM ca gItArthastato mallakaM rUtaM ca mArgayitvA gacchatIti / gItthapariggAhia ayANao rUvamallae ghettuM / chAraM ca tattha vaccai gahie tasapANarakkhaTThA // 382 // athAsau malakarutayormArgaNe na kalpikastato gItArthaparigRhIte - svIkRte mallakarutau gRhItvA kSAraM ca bhUtiM gRhItvA tatra mallake vrajati, gRhIte lepe sati cIramupari dattvA lepasya tato rUtaM tata upari bhUtiM dadAti, kimarthaM 1, trasaprANarakSArthamiti / idAnIM yaduktamAsIccodakena yaduta sAgArikaganyAM lepagrahaNaM na kAryaM yato'sau zayyAtarapiNDo varttata iti, tatpratiSedhanAyAha vacateNa ya dihaM sAgAriducakkagaM tu avabhAse / tattheva hoi gahaNaM na hoi so sAgariapiMDo // 383 // vrajatA sAdhunA lepagrahaNArthaM yadi dRSTaM sAgArikasaMbandhi dvicakraM - gantrikA abhyAse - samIpe tatastatraiva grahaNaM karttavyaM na bhavatyasau sAgArikapiNDaH - zayyA tarapiNDo'sau na bhavati / idAnImasau gatvA kiM kRtvA lepaM gRhNAtItyata Aha gaMtuM ducakamUlaM aNunnavettA pahuMti sAhINaM / ettha ya pahutti bhaNie koI gacche nivasamIve // 384 // gatvA 'dvicakramUlaM' gantrIsamIpaM, yadi tatprabhuH 'khAdhInaH' sannihito bhavati tatastamanujJApya gRhyate, atha tatra gannyA | AsannaH prabhurnAsti tatazcAsau sAdhuH pRcchati ko'tra prabhuH ? iti, punazcaivaM pRSTe sati kazcitpuruSa evaM brUyAd, yaduta 'estha
Page #282
--------------------------------------------------------------------------
________________ vRttiH zrIogha-15ya pakSu'tti atra zakaTe prabhU rAjA, tatazcaivaM bhaNite sati kazcidagItArtho gantrINAmanujJApanArtha nRpasamIpameva gacchet / niyuktiH ettha ya avidhiaNuNNavaNAe dihto| lepapiNDe pAtralepanA. droNIyA / kiM demitti naravaI tujhaM kharamakkhiA ducakketti / sA apasattho levo ettha ya bhaddetare dosA // 385 // / | ni. - ego sAhU levassa kaje niggao jAva pecchai sagaDAI, sAhuNA pucchiaM-kassa ete sagaDA ?, gihattheNa sihaM-rAulA,81 |383-386 // 14 // sAhU agIyattho ciMtei-pahU aNuNNaveyabo, vaccAmi rAyaM pecchAmi,teNa rAyA diTTho, bhaNati rAyA-kiM tuha demi?, sAhU bhaNati tumbhaM sagaDe tilamakkhie atthi tattha levo pasattho havati taM me dehi, ettha ya bhaiyare dosA bhavaMti, tattha jai sorAyA bhaddo tAhe sabahiM ceva ugghosaNaM karei jaha neha keNai sagaDA ghaeNa makkhiyabA jo makkhei so daMDaM patto evamAI bhaddao pasaMga kujjA, aha so paMto rAyA tAhe so bhaNejA-annaM kiMcI na jAiyaM imIe parisAe majhe to levo jAtio, aho asuI samaNA ee mA eesiM koI bhikkhaM deu / ete avihiaNuNNavaNAe dosaa| ... tamhA ducakkavaiNA tassaMdiTeNa vA aNunAe / kaDugaMdhajANaNaTThA jiMghe nAsaM tu aphusaMtA // 386 // I ___ tamhA vihIe aNuNNaveyabo, sA ya vihI-tA sagaDANaM pAse Thio acchai jAva ducakavaI Agao, tao ducakkavaiNA // 140 // gaDiAvaiNA aNuNNAe sati levo gaheyabo, teNa ducakkavatiNA jo saMdiTTo ettha paTTavijo jahA tume bhaleyacaM, teNa vAda aNuNNAo saMto geNhai, kaDugaMdhajANaNaThaM jiMghiyavo levo-kiM so kaDuo?-kaDuatelleNa makkhionavatti, jai kaDuteleNa
Page #283
--------------------------------------------------------------------------
________________ makkhio tAhe na gheppai, so athiro hoi, jo miTThatilatellamakkhio so gheppai / kathaM punarjighaNaM karoti ?, nAsikayA aspRzan / jiMdhaNA iti avayavo bhaNio / idAnIM 'chakkAyajayaNa'tti vyAkhyAnayannAha - harie bIe cale jutte, vacche sANe jalaTThie / puDhavI saMpAimA sAmA, mahavAte mahiyAmie // 387 // harite bIje vA tacchakaTaM pratiSThitaM bhavati tatazca tatra na grAhyo lepaH, tathA tatkadAcicchakaTaM 'calaM' gamanAbhimukhaM vyavasthitaM bhavati tatazca na grAhyaH, tathA yuktaM vA vahati tadA'pi na grAhyaH kadAcittasmin zakaTe vatsako baddho bhavati tadAsanno vA tatazca na grAhyaH, zvA vA tatra baddhaH tathApi na grAhyaH, jalamadhye tat zakaTaM vyavasthitaM bhavati tato na grAhyaH kadAcicca sacittapRthivIpratiSThitaM bhavati tathApi na grAhyaH kadAcitsaMpAtimasattvaiH sa pradezo vyAptastatazca na grAhyaH tathA zyAmA - rAtristasyAM ca na grAhyaH, mahAvAte ca vAte sati na gRhyate, 'mahikAyAM' dhUmikAyAM nipatantyAM na gRhyate, amitazcAsau lepo na gRhyate kintu pramANayuktaH / dvAragAtheyam, idAnIM bhASyakRdvyAkhyAnayati, tatrAdyAvayavavyA cikhyAsayA''ha-- harie bIesa tahA aNaMtaraparaMparevi ya caukkA / AyA dupayaM ca patiTThiyaMti etthaMpi caubhaMgo // 204 // ( bhA0 ) harite bIje ca dvau catuSkau bhavataH, katham ?, anantaraparamparakalpanayA, etaduktaM bhavati - haritabIjayoranantarapratiSThitatvamAzritya bhaGgacatuSTayaM niSpAdyate, tathA tayoreva haritabIjayoH paramparapratiSThitatvamAzritya dvitIyabhaGgacatuSTayaM niSpAdyate / atra ceyaM bhAvanA - anaMtaraM harite patiTThiyA gaDDI bIe a anaMtaraM patiTThiA, ego bhaMgo 1 / tahA aNaMtaraharie patiDiA
Page #284
--------------------------------------------------------------------------
________________ nabiio bhagA bIe aNaMtaraM pa ritabIjayAkobhaMgo aNNA vRttiH 205 // 14 // je paraMparapA ARRESS Na bIe teSAmabhAvAt, biio bhaMgo 2 / aNNA harie aNaMtaraM na patiDiyA tasyAbhAvAt bIe aNaMtaraM paiDiA tio3|4 lepapiNDe tahA annA Na harie aNaMtaraM paidviA Na bIe aNaMtaraM paiDiA tayorabhAvAt, cauttho 4,esa suddho bhaMgo / evaM haritabI-16 | ni. 387 |japadadvayenAnantarapratiSThitatvakalpanayA bhaGgacatuSTayaM labdhaM / idAnIM haritabIjayoreva paramparapratiSThitatvakalpanayA yathA bhaGgaca-II bhA. 204tuSkaM labhyate tathocyate, taccaiva-harite paraMparapaiTThiA gaDDI bIe paraMparapaidviA ego bhaMgo aNNA harie paraMparaidviA Na | XbIe paraMparapaiTThiA bIjAnAmabhAvAt , biio bhaMgo, tahA aNNA hariteNa paraMparapaidviA teSAmabhAvAt bIje paraMparapaiDiA taio aNNA Na harie paraMparapaiTThiA NabIe paraMparapaidviA cauttho bhaMgo tayorabhAvAt, esa suddho bhaMgo / 'AyAdupayaM ca TrApaidviaMti etthaMpi caubhaMgo' tathA teSveva haritabIjeSu AtmA-AtmA pratiSThitaH dvipadaM ca pratiSThitamiti, etasminnapi |padadvaye caturbhaGgikA bhavati, katham ?, AyA haritabIesu paiDio dupayaM ca haritabIesu paiTThiaM ego bhaMgo 1 / tathA AyA haritabIesu paiDio na dupayaM hariyabIesu paiTThiaM bitio 2, tathA AyA na haritabIjesu paiDio dupayaM ca haritahabIesu paiTThi taio 3 / tathA AyA haritabIesu na paiDio dupayaM ca haritabIesu na patiTThiaM cauttho bhaMgo 4, eso suddho / evaM annevi parittaNaMtAIhiM bhaMgA sabuddhIe UheyavA / harite bIetti gayaM, calatti vyAkhyAnayannAhadave bhAve ya calaM dami dupaiDiaMtu jaM dupayaM / AyA ya saMjamaMmi aduvihAuvirAhaNA tattha // 205-(bhA0)| // 14 // | cala dvividhaM-dravyacalaM bhAvacalaM ca, tatra dravyacalaM 'dapaihi tu jaM dupayaM' duSpratiSThitaM yavipadaM-zakaTaM tadravyacalamucyate, tatra ca dravyacale lepaM gRhRta AtmasaMyamavirAdhanA bhavati dvividhA / bhAvacalapratipAdanAyAha
Page #285
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhAvacalaM gaMtumaNaM goNAI aMtarAiyaM tattha / juttevi aMtarAyaM vittasa calaNe ya AyAe || 206 || ( bhA0 ) bhAvacalamucyate yacchakaTaM gamanAbhimukhaM varttate, tatra ca lepaM gRhNataH goNAI aMtarAiyaMti - gavAdInAM aMtarAyaM bhavati, kathaM ?, sa kayAi sagaDavaI bhaddao bhavati tato so jAva sAhU levaM geNhai tAva te baile na joei pacchA UsUre joteti tato tANaM baillANaM payaTTattikAMuM cAriM na deMti, aggato ya jA sA cArI UsUre pattA, evaM bhAvacale geNhaMtassa aMtarAyaM havai / dAraM / juttetti vyAkhyAyate, tatrAha - 'juttevi aMtarAyaM' balIvardayukte'pi zakaTe evamevAntarAyaM bhavati / tathA'yaM ca doSaH 'vittasa calaNe ya AyAe~' te balIvardAH kadAcittaM sAdhuM dRSTvA vitrasanti, tatazca gantryAzcalane lepaM gRhNata AtmopaghAto bhavati / dAraM / idAnIM 'vacche'tti vyAkhyAyaMte vaccho bhaeNa nAsaha DiMbhakkhobheNa AyavAvattI / AyA pavayaNa sANe kAyA ya bhaeNa nAsaMti // 207 // (bhA0) yadi ca tatra vatsaka Asanno bhavati tato'sau taM sAdhuM dRSTvA kadAcidbhayena nazyati, tato nazyan kAyAn vyApAdayati / athAsau tasyAmeva gantryAM baddhastato'sau bhayena nazyan gantryAH kSobhaM karoti, tena ca 'DimbhakSobheNa' gantrIkSobheNa AtmavyApattirbhavati / dAraM / 'sANe'tti vyAkhyAyate - kadAcittatra vA tiSThati sa ca tamakSaM jihvayA likhati, tatazca lepaM gRhNata AtmopaghAto bhavati pravacanopaghAtazca, bhayena nazyatA kAyAzca vinAzyante / dAraM / 'jalapuDhavi' tti vyAkhyAyate, tatrAha - jo caiva ya hariesuM so ceva gamo u udgapuDhavIsu / saMpAimA tasagaNA sAmAe hoi caubhaMgA || 208 || ( bhA0 ) ya eva haritabIjeSu gamaH - adhigama uktaH asAvevodakapRthivyordraSTavyaH, etaduktaM bhavati yathA tatra padadvayena bhaGgakA
Page #286
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH - // 142 // XUSUSISAHA452 | upalabdhAH evamatrApyudakapRthivIpadadvayena bhaGgakAH krttvyaaH|daarN / idAnIM 'saMpAtima'tti vyAkhyAyate, tatrAha-saMpAimA lepapiNDe tasagaNA' saMpAtimazabdena trasagaNA ucyante, te yadi bhavanti tato lepo na grAhyaH, atra ca bhaGgacatuSkaM bhavati, tadyathA-18 pAtralepanA. |saMpAtimesu appA paiDio bhaMDI ya paiDiA ego 1, tahA appA saMpAtimesu paiDio na bhaMDI paiTThiA bIo 2, appA | bhA. 206 209 na paiTTio bhaMDI paidviA taio 3, appA na paiDio na bhaMDI paiDiA cauttho 4, eso suddho / dAraM / 'sAmAe'tti ni. 388 vyAkhyAyate, tatra ca zyAmAyAM bhaGgacatuSkaM bhavati, kathaM ?, levo divA gahio aNNaMmi divase lAio ego bhaMgo 1, divA gahio rAIe lAio biio 2, rAIe gahio divA lAio taio 3, rAo gahio rAo lAio cauttho bhaMgo 4, dAraM / 'mahAvAe'tti vyAkhyAyatevAmi vAyamANesusaMpayamANesu vA tasagaNesunANunnAyaMgahaNaM amiyassayamA vigiMcaNayA // 209 // (bhA0) ___ vAyau vAti saMpatatsu vA trasagaNeSu nAnujJAtaM lepasya grahaNaM / dAraM / idAnIM mahikA, sA ca 'saMpayamANesu vA tasagaNesu' ityanena vAzabdena vyAkhyAtaiva draSTavyA, etaduktaM bhavati-vAzabdAnmahikAyAM ca patantyAM lepo na graahyH| dAraM / 'amiya'tti vyAkhyAyate-amitasya ca pramANAbhyadhikasya lepasya grahaNaM na kArya, yataH'mA vikicaNiya'tti |mA bhUt prabhUtalepasya grahaNaM vikiMcaNaM-tyAgastatkRto doSo bhaviSyatIti / daarN| eyahosavimukaM ghettuM chAreNa akkamittANaM / cIreNa baMdhiUNaM gurumUlapaDikamAloe // 388 // C // 14 // SUSISAHAANSAARISANG
Page #287
--------------------------------------------------------------------------
________________ etaddoSavimuktaM lepaM gRhItvA vastreNAcchAdya chAreNAkramya tatazcIvareNa taM zarAvasaMpuDhaM baddhA gurumUlamAgatya IryApathikAM pratikrAmya gurave Alocayati / daMsiachaMdiagurusesaesa (ya) omatthiyassa bhANassa / kAuM cIraM uvariM rUyaM ca chubhejja to levaM // 389 // punazcAsau kAyavyApAreNa darzayati, punazca guruM chandayati- Amantrayati, yadi bhadantasya prayojanaM lepena tato gRhyatAmiti, evaM chandayati / 'sesae ya'tti zeSAMzca sAdhUn chandayati, yaduta yadi bhavatAmanena lepena kiJcitprayojanaM tato gRhyatAmiti / evaM yadA na kazcid gRhNAti tadA 'omaMthiyassa bhANassa tti omasthitasya - adhomukhIkRtasya bhAjanasya upari kRtvA cIraM tatazcIrasyopari rUtapaTalaM karoti, 'chubhejja to levaM'ti tato rUtasyopari lepa prakSipet / aMgupae siNimajjhimAe ghettuM ghaNaM tao cIraM / AliMpiUNa bhANe ekaM do tiNNi vA ghaTTe // 390 // punazcAsau rUtasyoparikSivA lepaM punaraGguSThapradezinImadhyamAbhiraGgulIbhirgRhNAti, gRhItvA ca 'ghanam' atyarthe cIraM punaH pohalikAvinirgalitena leparasena pAtramAlimpati, tacca pAtrakaM kadAcidekaM bhavati kadAciddau kadAcitrINi, tatazca tAnyA - lipya punaH ghaTTayati- aGgulyA masRNAni karotItyarthaH / tAni ca pAtrakANi evaM limpati anno'nnaM aMkami u annaM ghaTTei vAravAreNaM / ANei tameva diNaM davaM raevaM abhattaTThI // 399 // anyad anyad aGke-utsaGge sthApayati, sthApayitvA cAnyad 'ghaTTayati' aGgulyA masRNayati, evaM vArayA vArayA ekaM dve vA'Gke sthApayet anyaccaikaM masRNayati evaM tAvadyAvanmasRNAni saMjAtAni bhavati / yadA punarekameva liptamutkRSTalepena
Page #288
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA. vRttiH narUDhaM glAnAdayanasi vA ahiMDamAraNae hotaeevAyaM tuti aravi bhikSAma // 143 // FORTISAAASAASAASAS bhavati tadA rUDhe sati 'ANei tameva diNaM ti tasminneva divase dravaM-pAnakamAnayati 'rae' raGgayitvA pAtrakaM tadevalepapiNDe abhattahitti upoSita evaM karoti / athAsau glAnAdInAM vaiyAvRttyakaraH syAttataH pAtralepanA. ___ abhattaTTiyANa dAuM annesiM vA ahiMDamANANaM / hiMDeja asaMtharaNaM asahU ghettuM araiyaM tu // 392 // 18 ni. atha tat pAtrakaM na rUDhaM glAnAdayazca sIdanti so'pi vaiyAvRttyakarastato ye abhaktArthikAH-upavAsikAH sAdhavastebhyo 389-394 'dattvA' samarpya bhikSArthaM vrajati / 'annesiM vA ahiMDamANANaM' anye vA ye bhikSAM nATanti teSAmahiNDamAnAnAM bhoktRNAM samarpya hiNDate / 'asaMtharaNetti glAnAdInAmasaMstaraNe-asaMtaraNae hotae evamasau karoti / asahutti athAsau svayamevAsahiSNurupavAsaM kartuM tataH 'ghettuM araiyaM tu'tti gRhItvA'nyasAdhusatkaM pAtraM 'araiyaM tu'tti araJjitaM tasmin divase pUrvali|samityarthaH, tadgRhItvA hiNDeta / yadA punarevaMvidhaH sAdhurnAsti kazcidyasya tannavalepaM pAtrakaM samarpya bhikSAmaTati, AtmanA ca trINi paJcakANi saMvAhayituM na zaknoti, kAni trINi ?, eka navalepaM pAtrakaM anyo bhaktapatagRhastRtIyamazuddhArtha mAtraka, tadA ko vidhirityata Aha na tarejA jai tinI hiMDAveLa tao a choraNaM / uccaNNe hiMDai anne ya davaM si geNhaMti // 393 // 'na taret' na zaknuyAt yadi trINi pAtrakANi hiNDayituM tato navalepaM pAtraka chAreNa-bhUtinA avacUrNya-guNDayitvA // 143 // ekatra pradeze sthApayitvA hiNDate / 'anne yadavaM si gi hati'tti anye sAdhavastadartha dravapAnakaM gRhNanti / tathA ca letthAriyANi jANi u ghagamAINi tattha leveNaM / saMjamaphAinimittaM tAI bhUmIi guMDejA // 394 // ROCURGEOCOCCASSACROCC
Page #289
--------------------------------------------------------------------------
________________ OCOCC LOCROCOCOGNOROSCOROSCOST 'letthAriyANi' liptAni, kena ?, lepeneti saMbandhaH, yAni ghaTTakAdIni, tatra ghaTTako-yena pASANakena pAtraM navalepaM masRNaM kriyate, AdigrahaNAccharAvaM cIraM ca lepaliptaM, etAni lepena sarvANyeva liptAni tatra pAtraka limpataH, tatazca tAni ghaTTakAdIni bhUtyA guNDayati, yena tatra pratiSThApitAnAM satAM kITikAdyupaghAto na bhavet / kimartha punarevaM kriyate ?, ata| Aha-'saMjamaphAtinimitta'miti saMyamavRddhyarthamiti / evaM levaggaNaM ANayaNaM liMpaNA ya jayaNA ya / bhaNiyANi ato voccha parikammavihiM tulevassa // 395 // _ 'evam' uktena nyAyena lepagrahaNaM tathA tasyaivAnayana limpanA ca pAtrakasya yatanA ca grahaNe lepasyaitAni bhaNitAni ataH paraM vakSye parikarmavidhiM liptasya pAtrakasya / sa cAyaM parikarmavidhiH| litte chagaNiachAro ghaNeNa cIreNa'baMdhi uNhe / aMchaNa pariyattaNa ghaTTaNe ya dhoye puNo levo|| 396 // hA lipte tatra pAtrake sati 'chagaNiyachAroM'tti gomayachAreNa tatpAtraka guNDyate, pazcAcca ghanena 'cIreNa' pAtrakabandhena veSTayitvA rajastrANena ca pariveSTya 'aMbadhi'ti pAtrakabandhagranthimadattvA tata evaMvidhaM kRtvA 'uNhe'tti uSNe sthApayati, 'aMchaNa'tti tato'GgalyA liptasya raGgitasya pAtrakasyAkarSaNaM-samAraNaM karoti, Atape kRtvA punaH parivarttayati-AtapA-5 bhimukhaM karoti, evaM zoSaNA tasya navalepasya pAtrakasya, dhaute ca chAraguNDite tatra pAtrake punarlepo dIyata iti / idAnIM bhASyakAra etAmeva gAthAM vyAkhyAnayati, tatra 'litte chagaNiyachArotti idaM vyAkhyAtameva draSTavyaM, zeSa vyAkhyAnayannAhadAuM sarayattANaM pattAdhaM avaMdhaNaM kujjA / sANAirakkhaNahA pamajja chAuNhasaMkamaNA // 21 // (bhA0) ALCCCCECAUCLOCK
Page #290
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 144 // dattvA tatra pAtrake sarajastrANaM pAtrAbandhaM punazcAbandhagaM kujjeti-tatra granthiM na dadAti, kimartham ?, ata Aha-sANA- lepapiNDe dirakkhaNaTThA' zvAnAdirakSaNArtha granthiM na dadAti, idamuktaM bhavati-granthinA dattena satA karpaTaikadeze gRhItaH san zunA pAtralepanA. mAjAreNa vA nIyate, punazca tatpAtrakaM pramRjya bhuvaM chAyAta uSNe saGkrAmayati, etaduktaM bhavati-aparAhnacchAyAkrAntaM san ni. 395 yA 398 | punaruSNe sthApayati / bhA. 210taddivasaM paDilehA kuMbhamuhAINa hoi kAyavA / channe ya nisaMkujjA kayakajANaM viussaggo ||211||(bhaa0) 211 / yasmin divase pAtrakaM lepayati tasmin divase 'kumbhamukhAdInAM' ghaTagrIvAdInAM pratyupekSaNaM kRtvA tatazca gRhNAti, yena hai lipta pAtraka bahistasyAM grIvAyAM tasmin divase kriyate, nizAyAM tu channe tatpAtrakaM kuryAd, AtmasamIpe, kRte ca kArye vyutsargaH karttavyasteSAM ghaTagrIvAdInAM tasminneva divase yena parigrahakRto doSo na bhavet , anyasmin divase'nyAni bhavipyanti / atha lepazeSaH kazcidAste tatastasya ko vidhirityata Aha__ aTThagaheDa levAhiyaM tu sesaM sarUvagaM pIse / ahavAvi natthi kajaM sarUvamujhe tao vihiNA // 397 // kadAcittatrAnyatra vA pAtrake'STako dAtavyo bhavati, tatastadartha-aSTakanimittaM kareNa taM lepAdhikaM zeSa sarUtaM peSyate, atha tena lepazeSeNa na kiJcitkAryamasti tataH sarUtameva vidhinA parityajet chAreNa guNDayitvetyarthaH / idAnIM tatpAtraka kasyAM pauruSyAM bAhyataH sthApanIyaM ? kasyAM cAbhyantare pravezayitavyamityetatpradarzayannAha // 14 // paDhamacarimA sisire gimhe addhaM tu tAsi vajejjA / pAyaM Thave siNehAtirakkhaNaTThA paveso vA // 398 //
Page #291
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'zizire' zItakAle prathamapauruSIM varjayitvA tatpAtrakaM bahirAta sthApyate, caramAyAM caturthaprahare zizirapauruSyAM tatpAkamabhyantare pravezayet, 'gimhe addhaM tu tAsi vajjejja' tti grISmakAle tayoH - prathamacaramapauruSyorarddha varjayet, tataH pAtrakaM sthApayet pravezayedvA, etaduktaM bhavati - prISme arddhapauruSyAM gatAyAM satyAM pAtrakaM bahiH sthApayet tathA caramapraharArddhe gate saMti tatpAtrakaM pravezayet, kimarthaM ? - 'siNehAirakkhaNaTThA' etaduktaM bhavati - zizire prathamapraharaH caramapraharazca snigdhaH kAlastasmiMzca pAtrakaM na kriyate, lepavinAzabhayAt, tathoSNakAle ca prathamapraharAddhe caturthapraharArddhe ca na sthApyate, so'pi stridha eva kAlaH, atIvoSNe sthApanIyaM yena ruhyata iti / raogaM ca abhikakhaM karei vAsAirakkhaNaTThAe / vAvAreha va anne gilANamAIsu kajjesu // 399 // tasmi~zcAtapasthApite 'upayogaM' nirUpaNaM 'abhIkSNaM' punaH punaH karoti, kimarthamityata Aha- 'vAsAirakkhaNaTThA' varSAdirakSaNArtha, AdigrahaNAt zvAdirakSaNArthaM ca, anyAn vA sAdhUn vyApArayati pAtrakarakSaNArthaM yadyAtmanA glAnAdikAryeSu kSaNikaH / kiyantaH punarlepA dIyante ityasya pradarzanAyAha ekko va jahaneNaM dugatigacattAri paMca ukkosA / saMjamaheuM levo vajjittA gAravavibhUsA // 400 // .eko jaghanyena pralepo dIyate madhyamena nyAyena dvau trayazcatvAro vA utkRSTataH paJca lepA dIyante, sa ca saMyamArtha dIyate, varjayitvA gauravavibhUSe, tatra gauravaM yena mAM kazcidbhaNati yathaitadIyametacchobhanaM pAtramiti, vibhUSA sugumA / idAnIM "dhove puNo levo"tti, amumavayavaM vyAkhyAnayannAha
Page #292
--------------------------------------------------------------------------
________________ R vRttiH HD zrIogha- aNuvardRte tahavi hu savaM avaNittu to puNo liMpe / tajjAya sacoppaDagaM ghagarahaaMtato dhove // 401 // papiNDe niyuktiH __ anupatiSThati-aruhyamANe arujhaMte, etasmin pAtrake 'tathA'pi tenApi prakAreNa yadA na rohati tadA sarva lepamapanIya pAtralepanA. droNIyA datataH punarlimpati / eSa tAvat khaJjanalepaviSayo vidhiruktaH, idAnIM tajjAtalepavidhi pradarzayannAha-tajjAyasacoppaDagA ni. 399tasminneva jAtastajjAto-gRhasthasamIpasthasyaivAlAbukasya 'sacoppaDagassa' tailasnigdhasya yadrajaHzlakSNaM cikkaNaM lagnaM sa tajjA 403 // 145 // 18|talepa ucyate, evaM tajjAtalepaH, sacoppaDaM-sasnehaM yatpAtrakaM tad 'ghaTTagaraitaM' ghaTTakena racitaM-masRNitaM ghRSTaM sattataH.kAJji-11 kena kSAlayet / katiprakAraH punarlepaH ? ityata Aha tajjAyajuttilevo khaMjaNalevo ya hoi boDabo / muddianAvAbaMdho teNayabaMdheNa paDikuTTho // 402 // tajjAtalepo yuktilepaH-pASANAdiH khaJjanalepazceti vijnyeyH| evaM ca yadA tatpAtrakaM pUrvameva bhagnaM bhavettadA kiM karttavya-12 mityata Aha-tadA'nyadgRhyate pAtrakaM, yadA'nyasyAbhAvastadA kiM karttavyamityata Aha-muddianAvAbaMdhotti tadA 8 tadeva pAtrakaM sIvayati, kena punarbandhena tatsIvanIyaM ?, mudrikAbandhena-granthibandhena sIvayati yAdRzo nAvi bandho bhavati. tatsadRzena gomUtrikAbandhenetyarthaH, anyaH stenakabandho gUDho bhavati sa varjito yatastatpAtrakaM tena stenakabandhenAdRDhaM bhavati jhusiraM ca hotitti / idAnImetAmeva gAthAM vyAkhyAnayati,tatra tajjAtakhaJjanalepau vyAkhyAtAveva,idAnIM yuktile pratipAdayati-paTU // 145|| juttIu pattharAI paDikuTTo so u sannihI jeNaM / dayakusumAra asannihi khaMjaNalevo ao bhaNio // 403 // yuktilepaH punaH prastarAdirUpaH, AdigrahaNAcchakarikAlepo vA, sa ca prastarAdilepaH pratikuSTa:-pratiSiddho bhagavadbhi ACISSISSA
Page #293
--------------------------------------------------------------------------
________________ WASICHARAOSASSASSICO yataH sa sannidhimantareNa na bhavati, yatazcaivamato jIvadayArtha sukumAratvAdasannidhiriti ca kRtvA khaJjanalepa ebhiH kAraNai rukto-bhnnitH| Aha-evaM hi sukumAraM lepamicchatastasya vibhUSA bhavati ?, ucyate, naitadasti, yataHhaisaMjamaheuM levo na vibhUsAe vadaMti titthayarA / sai asai ya diluto saisAhamme uvaNao u||404|| di| PI 'saMyamahetu' saMyamanimittaM lepa ukto na vibhUSArtha vadanti tIrthakarAH / atra ca saIdRSTAntaH asaIdRSTAntazca / ekkami saMnivese do itthiyAo, tANaM ekA saI aNNA asaI, jA sA saI sA attANaM vibhUsaMtI acchai, asaIvi evameva, tao saIe bhattArabhattittikAuM uvaNaveso logeNa gaNijai na ya hasijjai, asaIe uNa veso ullaNo loe hasijai, yatastasyA asau veSo'nyArtha vartate / evamatra satIsAdharmya upanayaH karttavyaH, yathA satyA vibhUSAM prakurvatyA api sA vibhUSA lokenAnyathA na kalpyate evaM sAdhoH saMyamArtha zobhanaM lepayato'pi na vibhUSAdoSa iti // idAnIM mudrikAdibandhAna vyAkhyAnayati, tatsaMbandhaM pratipAdayannAha bhijija lippamANaM littaM vA asaie puNo bNdho| muddianAvAbaMdho na teNaeNaM tu baMdhijA // 405 // bhidyettallipyamAnaM pAtrakaM vA limpitaM vA sadbhidyeta tato'nyasthAbhAve punarapi badhyate-sIvyate, tatra mudrikAbandhasyeyaM sthApanA- naubandhaH punardvividho bhavati, tasya ceyaM sthaapnaa-64| stenakabandhaH punargupto bhavati, madhyenaiva pAtra| kakASThasya davarako yAti tAvadyAvatsA rAjiH sIvitA bhavati, tena.64 stenakabandhena durbalaM pAtraM bhavatyato'sau varjanI| yaH / idAnIM sa lepa uttamamadhyamajaghanyabhedena trividho bhavatyata Aha
Page #294
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 146 // kharaayasikusuMbhasarisava kameNa ukkosamajhimajahannA / navaNIe sappivasA guDena lepo alevo u|| 406 // |lepapiNDe khara iti-kharasannayaM tilatillaM teNa kao ukkoso levo, ayasi-kusuMbhiA teNa ya majjhimo levo, sarisavatelleNa ya pAtralepanA jahannao hoi, anena krameNotkRSTo madhyamo jaghanya iti / kaiH punarlepo na bhavatItyata Aha-navanItena sarpiSA-ghRtena ni. vasayA guDena lavaNena ca, ebhiH rasairalepaH-ebhirlepo na bhavatIti / ukto dravyapiNDaH, idAnI piNDasyaikArthikAnyucyante 404-407 bhAvapiNDe piMDa nikAya samUhe saMpiMDaNa piMDaNA ya smvaae|smosrnn nicaya uvacaya cae ya jumme ya rAsI ya // 407 // ni.408 | piNDo nikAyaH samUhaH saMpiNDanaM piNDanA ca samavAyaH samavasaraNaM 'sR gatau' samyag-ekatra gamanaM samavasaraNaM, nicaya upacayaH cayazca jummazca rAziH piNDArthaH / pratipAdito dravyapiNDaH, bhAvapiNDapratipAdanAyAha duviho ya bhAvapiMDo pasatthao hoi appasattho ya / duga sattacaukkaga jeNaM vA bajjhae iyro||408|| dvividho bhAvapiNDaH-prazastabhAvapiNDo'prazastabhAvapiNDazca, tatrAprazastaM pratipAdayannAha-duyasattaaTTa'ityAdi, duviho rAgo ya doso ya sattaviho satta bhayaTThANANi, etAni ca tAni-ihalokabhayaM paralokabhayaM AyANabhayaM akamhAbhayaM AjIviyAbhayaM maraNabhayaM asilogabhayaM, "ihaparaloyAyANamakamhAAjIvamaraNamasiloe"tti / aTTha kammapayaDIo // 14 // NANAvaraNAiyAu, ahavA aDha mayaTThANANi-jAikulabalarUve tavaIssarie sue laabhe| caubiho kohmaannmaayaalohruuvo| rAgadveSAveva piNDaH audayiko bhAvo'nantakarmapudgalanivRttaH piNDaH, evaM saptabhirbhayasthAnoM janyate karmapiNDaH, eva
Page #295
--------------------------------------------------------------------------
________________ MARRIAGRANAGAR manyatrApi yojyaM, 'yena vA' bAhyena vastunA itaraH-AtmA badhyate karmaNA'STaprakAreNa so'prazastaH / idAnI prazastaM bhAvapiNDaM pratipAdayannAha tiviho hoi pasattho nANe taha dasaNe caritte ya / mottUNa appasatthaM pasatthapiMDeNa ahigaaro||409|| trividhaH prazasto bhAvapiNDaH-jJAnaviSayaH darzanaviSayaH cAritraviSayazca, tatra jJAnapiNDo jJAnaM sphAtiM nIyate yena, tathA darzanaM sphAti nIyate yena, cAritraM sphAti nIyate yena, sa bAhyo'bhyantarazca piNDaH, muktvA'prazastaM prshstpinnddenaadhikaarH| ayaM ca bhAvapiNDaH kena piNDyate ?-pracurIkriyate, zuddhenAhAropadhizayyAdinA, atra cAhAreNa prakRtaM, sa eva prazasto bhAvapiNDaH, kAraNe kAryopacArAt , jJAnAdipiNDakAraNamasau, sa cAhAra eSaNAzuddho grAhyaH, anena saMbandhenAgatA. eSaNA pratipAdyate / athavA pUrvamidamukta-piMDaM ca esaNaM ca vocchaM tatra piNDa uktaH, idAnImeSaNA pratipAdyate, athavA svayame vAyaM bhASyakRtsaMbandhaM karoti|littaMmi bhAyaNaMmi u piMDassa uvaggaho u kAyavo / juttassa esaNAe tamahaM vocchaM samAseNaM // 212 // (bhA0) lipte bhAjane sati tataH piNDasyopagraho-grahaNaM karttavyaM, kiMviziSTasya piNDasya ?-eSaNAyuktasya, atastAmevaiSaNAM pratipAdayannAha nAmaM ThavaNAdavie bhAvaMmi ya esaNA munneyvaa| dami hiraNNAI gavesagahacuMjaNA bhAve // 410 // .
Page #296
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha niyuktiH droNIyA vRttiH // 147 // nAmasthApane sugame, dravye-dravyaviSayA, yathA hiraNyAdegaveSaNAM karoti kazcid bhAve-bhAvaviSayA trividhA-gaveSaNaiSaNA-18 bhAvapiNDaH anveSaNaiSaNA grahaNaiSaNaiSaNA-piNDAdAnaiSaNA grAsaiSaNA / sA ca gaveSaNaiSaNA ebhirairabhigantavyA ni. 409 pamANe kAle Avassae ya saMghADae ya uvakaraNe / mattagakAussaggo jassa ya jogo sapaDivakkho // 411 // eSaNAyAM ___ pramANaM kativArA bhikSArtha praveSTavyamiti, etadvakSyati, 'kAle'tti kasyAM velAyAM praveSTavyaM ?, bhikSA gaveSaNIyA ityarthaH, pramANakA'Avassae'tti Avazyaka-kAyikAdivyutsarga kRtvA bhikSATanaM karttavyaM gaveSaNamityarthaH, 'saMghADae'tti saGghATakayuktena lAvazyakA dibhirgaveSahiNDanIyaM naikAkinA, 'uvagaraNe'tti bhikSAmaTatA sarvamupakaraNaM grAhyamAhozvitsvalpaM, 'mattage'tti bhikSAmaTatA-gaveSayatA *SaNA bhA. mAtrakagrahaNaM karttavyaM, kAyotsargaH-bhikSArtha gacchatA upayogapratyayaH kAryaH, tathA ca yasya yogaH-bhikSArtha gacchannidaM vakti | 212 ni. yasya yogo-yena vastunA saha saMbandho bhaviSyati tadgrahISyAmItyarthaH, 'sapaDivakkho'tti sarva evAyaM dvArakalApaH saprati- 410-411 pakSo'pi vaktavyaH, sApavAdo'pItyarthaH / idAnIM bhASyakAraH pratipadametAM gAthAM vyAkhyAnayati, tatra "pamANe"tti bhA. 213 vyAkhyAnayannAhaduvihaM hoi pamANaM kAle bhikkhA pavesamANaM ca / sannA bhikkhAyariA bhikkhe do kAla paDhamaddhA ||213||(bhaa0) ___ dvividhaM pramANaM bhavati, 'kAlo'tti eka kAlapramANaM kAlaniyamaH-velAniyama ityarthaH, tathA'nyadbhikSArthaM pravizamA // 147 // nAnAM 'pramANaM' vArAlakSaNaM bhavati, tatra bhikSApravezapramANapratipAdanAyAha-sannAbhikkhAyariyA bhikkhe do' bhikSArtha vArAdvayaM pravizati, ekamakAlasajJAyAH pAnakanimittaM, dvitIyaM bhikSAcaryAkAle pravizatIti / jadi puNa taiyavAraM bhikkhA
Page #297
--------------------------------------------------------------------------
________________ SOCCESSOIRES yariaM karei tato khettaM camaDhijjai uDDAho ya havai, jahA Natthi eesi bhikkhAhiMDaNe niyamo, tamhA doNi vArAu hiMDiyavaM, eyaM ca puvabhaNiyameva-puNo puNo pavisaNe saDDayakulANi camUDhijaMtitti, teNa bhAsakAreNa bahuvArA pavisaNe dosA na daMsiA / uktaM bhikSApravezavArApramANaM, bhikSAkAlapratipAdanAyAha-kAle paDhamaddhA' kAla iti bhikSAkAlastasmin pravizitavyaM, tathA 'paDhamaddhA' iti prathamapauruSyAM yadarddha tasmiMzca bhikSArtha pravizitavyaM, uktaM kAlapramANam / AreNa bhaddapaMtA bhaddaga uTThavaNa bhaMDaNa padosA / dosINapaurakaraNaM ThaviyagadosA ya bhaImi // 214 // (bhA0) | yadi punararddhapauruSyA Arata eva-pratyUSasi eva bhikSArtha pravizati tato bhadrakakRtA ete doSAH 'uTThavaNaM bhaMDaNapaosA' uTThAvaNaM pasuttamahilAe karei, jahA pavatiyagA AgayA taM udvettA desutti, ahavAsA AlasseNa na uDei tao bhaMDaNaMkalaho hojjA, athavA sA ceva paosejA, pradveSaM gcchtiityrthH| 'dosINapaurakaraNaM'ti so ceva gihavaI imaM bhaNai jahA ee tavassiNo rattiM ajimiA ettAhe chuhAIyA aho samatiregaM raMdhijjAsu jeNa eyANapasaravelAe AgayANaM ta hoitti / tathA 'ThaviagadosA yatti sthApanAkRtAzcaivaM doSA bhavanti // sAMprataM prAntakRtadoSakathanAyAha addAgamaMgalaM vA umbhAvaNa khiMsaNA haNaNa pNte| phiDiuggameya ThaviyA bhaddagacArI kilissnnyaa||215||(bhaa0) | gihavaI ghare atthi, tao pasare sAhU Agao, taM daTTaNa ya gihavaI imaM bhaNijA-aho me adAgamiva adhiTThANaM |di8, amaMgalaM cAsau gRhapatirmanyate sAdhudarzanaM, tatazcaivaM ohAvaNA-paribhavo havai, tathA khiMsaNA vA bhavati, jahA ete poTTapUraNatthameva pabaiyA, AhaNaNA vA paMte-pAntaviSaye bhavati / evaM tAvatpratyUSasyeva pravizatAM doSA uktAH /
Page #298
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha niryuktiH droNIyA vRttiH // 148 // 'phiDie' tti athApagatAyAM - atikrAntAyAmarddhapauruSyAM bhikSArthaM pravizati tatazca yadi bhadrako bhavati tata evaM | bravIti-yaduta adyadivasAdArabhya yathA iyatI velA rAddhasya bhaktasya bhavati tathA karttavyaM, tatazca udgamadoSaH - AdhAkarmAdidoSaH, 'Thaviya'tti athavA yaduddharati tattvayA'dyadivasAdArabhya sAdhvartha sthApanIyaM, tatazcaivaM sthApanAdayo doSA bhadrakaviSayA bhavanti, athAsau gRhapatirbhadrako na bhavati tataH 'cArI' iti tatazcAvelAyAM bhikSArthaM praviSTamevaM prAnto bravIti - yadutAyaM cArIbhaNDikaH kazcid anyathA ko'yaM bhikSAkAla iti, nAyaM pratyUSakAlo nApi madhyAhnakAla iti, 'kilassaNa'tti tathA avelAyAM bhikSAnimittaM praviSTasya kleza eva paryaTanajanitaH paraM na tu bhikSAprAptiH, tamhA dosINavelAe ceva uyareyavaM / idAnIM madhyAhasyArata eva yadi bhikSAmaTati tataH ko doSaH ? ityata Ahabhikkhassavi ya avelA osakahisakaNe bhave dosA / bhaddagapaMtAtIyA tamhA patte care kAle // 216 // ( bhA0 ) bhikSAyA avelAyAM yadi pravizati tato yadi bhadrakaH 'asaNaM'ti yA'sau randhanavelA tAM madhyAhlAdArata eva kArayati yena sAdhorapi dIyate, evaM tAvadbhikSAvelAyAmaprAptAyAM hiNDato doSAH, atha punarnivRttAyAM bhikSAvelAyAmaTati tataH 'ahisakaNe' tti randhanavelAM tAmucchUra eva karoti yena. sAdhorapi bhaktaM bhavati, evamete doSA bhadrake bhavanti, 'paMtAdIya' si prAntakRtAstu doSAH pUrvavadraSTavyAH bhANDiko'yamiti brUteM prAntaH, tasmAtprApta eva kAle careddhikSAM na nyUne'dhike vA / "kAle" tti gayaM, idAnIM "Avassae" tti vyAkhyAyate - pramANakA lAdibhirga& veSaNaiSaNA bhA. 214216 // 148 //
Page #299
--------------------------------------------------------------------------
________________ RRRRRRRRR # Avassaga soheuM pavise bhikkhassa sohaNe dosA / uggAhiavosiraNe davaasaIe ya uDDAho // 217 // (bhA0) / avazyaM kartavyamAvazyaka-kAyikAvyutsargarUpaM zodhayitvA kRtvetyarthaH, tato bhikSArtha pravizet , asodhane Avazyakasya doSA bhavanti, kathaM ?-'uggAhiyavosiraNe'tti yadyasau sAdhuH udghAhitena-gRhItenaiva pAtrakeNa vyutsRjati tata uDDAhaH, atha tatpAtrakamanyasya sAdhoH samarpya yadi vyutsRjati tatazca dravasyAsati-abhAve sati 'uDDAho' upaghAto bhavati / aidUragamaNaphiDio alahaMto esaNaMpi pellejjA / chaDDAvaNa paMtAvaNa dharaNe maraNaM ca chakAyA // 218 // (bhA0) ___ athAsau atidUraM gamanaM karoti sthaNDile tataH 'phiDio'tti bhraSTaH san bhikSAvelAyA bhikSAmaprApnuvanneSaNAmapi 'prera-| yet' atikrAmayet , athavA tatraiva kvacidgRhAsanne vyutsRjati tataH 'chaDDAvaNa'tti sa gRhapatistadazuci chaDDAveti, tyaajhai|ytiityrthH, athavA paMtAvaNaM-tADanaM kazAdinA karoti, athaitaddoSabhayAddharaNaM karoti purISavegasya tato maraNabhayaM bhavet, vyutsRjatastu SaTkAyavirAdhaneti, sthaNDilAbhAvAt / 'Avassae'tti gayaM, 'saMghADae'tti vyAkhyAyateekANiyassa dosA itthI sANe taheva pddinniie|bhikkhvisohi mahatvaya tamhA sabitijae gamaNaM ||412||daarN| - yadi saGkATakopetaH san bhikSATanaM na karoti tata ekAkina ete doSAH-strIkRtaH zvajanitaH pratyanIkajanitaH bhikSAvizuddhirekasya na bhavati tathA vratopaghAto bhavati tasmAtsadvitIyena gantavyam / iyaM ca pratidvAragAthA, idAnI bhASyakAraH pratipadaM vyAkhyAnayati RAHASUARIOSASSA
Page #300
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 149 // saMghADaeNagahaNe dosA egassa itthiyAu bhave / sANe bhikkhuvaogaM saMjama AegayaradosA // 219 // bhA0) 'saGghATakasya' saGghATakasaMyogasya 'agrahaNe' akaraNe doSA ekAkinaH strIkRtA bhavanti, ekAkinaM dRSTvA sAdhu kadAcigRhNIyAt / ' itthi'tti gayaM, 'sANe'tti vyAkhyAyate - zunyupayogaM yadi dadAti tataH saMyamaviSayo doSaH, atha bhikSAyAmupayogaM dadAti tata AtmopaghAtadoSaH, evamekAkinaH pravizataH zunIkRto doSo bhavatIti, yathAsaGkhyaM caitad vyAkhyeyaM / 'sANe'tti gayaM, idAnIM 'paDiNIe 'tti vyAkhyAyate doNi ududdharisatarA egotti haNe paduTTapaDiNIe / tighara gahaNe asohI aggahaNa pado saparihANI // 220 // (bhA0) dvau sAdhU bhikSAmantau pratyanIkasya duSpradhRSyatarau bhavataH - duHkhena paribhUyete durjayatarau ityarthaH / 'egotti haNe' ekAkinaM punardRSTvA hanti pradviSTaH san pratyanIkastasmAtsaGghATakena gantavyaM / 'paDiNIe'tti gayaM, idAnIM 'bhikkhAdisohi tti bhaNNai - yadA sa ekAkI kvacitpATake bhikSArthaM praviSTaH samakameva ca gRhatryAnnirgatA bhikSA gRhNato bhikSAyA azuddhirbhavatiAhRtadoSo bhavati, yata IryApathikAM zodhayituM na zaknoti, atha tatraikAM bhikSAM gRhNAti yasyAmupayogo dattaH tata itarasya bhikSAdvayasyAgrahaNe 'paosa'tti te bhikSAdAtAraH pradveSaM gaccheyuH, yadutAsmAkamayaM paribhavaM karoti yena nAsmadIyaM gRhNAti, 'parihANi'tti agrahaNe ca parihANirbhavati bhikSAyA gacchasya vA tenAgRhItena 'bhikkhavisohi tti gayaM, idAnIM 'mahavaya'tti vyAkhyAyate - | pANivaho tisu gahaNe pauMjaNe koMTalayassa bitiyaM tu / teNaM ucchuddhAI pariggaho'NesaNaggahaNe // 221 // ( bhA0 ) gaveSaNaiSaNAyAM saMghA TitvaM bhA. 217-221 ni 412 // 149 //
Page #301
--------------------------------------------------------------------------
________________ triSu gRheSu yaugapadyAgatAM bhikSAM yadA gRhNAti tadA prANivadhaH kRto bhavati, tatazca prathamavratabhaGgaH, tathA cAsau ekAkI kauTalaM jyotiSaM nimittaM vA prayuGkte tatazca anRtasya niyamenaiva sambhavo yatastatropaghAtakaramavazyamucyate, upaghAta janakaM cAnRtaM taduccAraNe dvitIyatratabhaGgaH / 'teNaM ucchuddhAI' atha tatra gRhe ekAkI praviSTaH san ucchuddhaM vikSiptaM hiraNyAdi pazyati tatazca tadgRhNAti, ekAkino mohasaMbhavAt, 'teNaM'ti tataH stainyadoSastRtIyatratabhaGga ityarthaH, tathA kadAcidekAkI aneSaNIyamapi gRhNIyAt, tatastasminnaneSaNIye gRhIte parigrahakRto doSaH, caturthavratamatra pRthaM noktaM, madhyamatIrthakarANAM parigraha eva tasyAntarbhAvAt kila nAparigRhItA strI bhujyata iti, pazcimasya tu tIrthakRtaH pRthak caturtha vrataM tanma| tena caturthavratabhaGgaM darzayannAha - * vihavA patthavaiyA payAramalabhaMti dahumegAgI / dArapihANaya gahaNaM icchamaNicche ya dosA u // 222 // (bhA0 ) vidhavA strI, dhavo - manuSyaH sa vinaSTo yasyA iti samAsaH, tathA proSitabhartRkA, tathA yA pracAraM na labhate - niruddhA dhiyate, sA evaMvidhA triprakArA strI ekAkinaM sAdhuM praviSTaM dRSTvA gRhe dvAraM DhaGkayitvA gRhNIyAt, tatra yadyasau tAM striyamicchati tataH saMyamabhraMzaH atha necchati tata uDDAhaH, saiva strI lokasya kathayati, yadutAyaM mAmabhibhavatIti, tatazcoDDAhaH / pratidvAragAthA vyAkhyAtA / kaiH punaH kAraNairasau ekAkI bhavati ?, tatrAha-- gAravie kAhIe mAille alasa luddha niddhamme / dullabhaattAhiTiya amaNunne vA asaMrghADo // 413 // dAragAhA / 'gAravie'tti garveNa labdhisaMpanno'hamitikRtvA ekAkIbhavati, tathA 'kAhIe tti bhikSArthaM praviSTo dharmakathAM karoti
Page #302
--------------------------------------------------------------------------
________________ tiladdhiuttima gAthA bhASyakApaDiggahagaMmuhama-labdhirahitaH kazca pRSThato vacanta-2 zrIogha-1, mahatIM velAM tiSThati tatastena saha na kazcitprayAti tatazcaikAkIbhavati, tathA mAyAvAnekAkIbhavati, sa hi zobhanaM bhu- gaveSaNaiSaniyuktiH | ktvA'zobhanamAnayati, sa ca dvitIyaM necchatyata ekAkIbhavati, 'alasaH' anyena saha prabhUtaM paryaTitumasamarthastata ekA- NAyAM saMghA droNIyA kyevAnIya bhakSayati, gacchavaiyAvRttye'lasaH sa ekAkIbhavati, 'luddha'tti lubdho vikRtIH prArthayati, tAzca dvitIye sati na TitvaM bhA. vRttiH zakyante prArthayitumata ekAkIbhavati, nirddharmaH aneSaNIyaM gRhNAti tato dvitIyaM necchati, 'dullabha'tti durlabhe durbhikSeta 222-224 ekAkIbhavati, tatra hi ekaika eva gacchati yena pRthak pRthag bhikSA labhyate, tathA 'attAhiTThiya'tti AtmAdhiSThito // 15 // ni. 433 . ekAkitve yadAtmanA labhate tadAhArayati attaladdhiutti jaM bhaNiaM, athavA amanojJo-na kazcitpratibhAti raTanazIlatvAttatazcaikAkI 8 doSAH hiNDate, evamasaGghATako bhavati / idAnIM etAmeva gAthAM bhASyakAro yAkhyAnayati__ saMghADagarAyaNio aladdhiomo ya lddisNpnno|jetttthgg paDiggahagaMmuha gAravakAraNA ego|| 223 // ( bhA0) ___ kasyacitsaGghATakasya yo'sau ratnAdhikaH-paryAyajyeSThaH 'aladdhika'tti alabdhikaH-labdhirahitaH 'oma'tti paryAyalaghu|rdvitIyaH sa ca labdhisaMpannaH, tato yo'sau paryAyeNa laghurlabdhimAn sa bhikSAmaTannagrato gacchati ratvAdhikazca pRSThato vrajati, punazca maNDalyAM bhojanakAle AcAryA evaM bhaNanti, yaduta jyeSThAryasyAgrataH patadahaM muzca, punarasau omarAiNio cinta-IN yati, yadutAsyAM velAyAmayaM jyeSThAryaH saJjAto na tu bhikSAvelAyAM jyeSThAryaH saJjAtaH, ahaM labhe yAvatA jyeSThAryasya prathamaM 8 // 150 // | samarpyate, tatazcAnena garvakAraNena ekAkI bhavati-ekAkyeva hiMDati / 'gAravie'tti gayaM, 'kAhItti vyAkhyAyatekAhIu kahei kahaM biio vArei ahava gurukahaNaM / evaM so egAgI mAillo bhaddagaM bhuMje // 224 ||(bhaa0) SACROCARRORREALGARCANORA 964AASASAS bhA0) maya jyeSThAyaH saJjAto na tu bhikSAvahiMDati / 'gAravie ti AcAryA evaM bhaNAyaNa laghurlabdhimAna sa bhiRdhakA-labdhirahitaH 'oma bhuMje // 224 ||(bhaa I
Page #303
--------------------------------------------------------------------------
________________ ROSA BAHARASSASSINATE bhikSArtha praviSTaH kathako dharmakathAM kurvannAste, tatazca tasya dvitIyo vArayati-mA kRthA dharmakathAM glAnAdayaH sIdantIti, athavA''gatya guroH kathayati yadutAyaM dharmakathAM kurvastiSThati, gururapi taM nivArayati, yadi vArito'pi kathayati tadA | sa evamekAkyeva saMjAyate / 'kAhie'tti gayaM, mAyAvI bhadrakaM bhute ata eva ekAkI gacchati // 'mAille'tti gayaM, alase'tti vyAkhyAyate| alaso ciraM na hiMDai luddho ohAsae vigiio| niddhammo saNAI dullahabhikkhe va egAgI ||225||(bhaa0) ___ alasazciraM na hiNDate katipayAM bhikSAM gRhItvA''gacchati / 'alase'tti gayaM 'luddho'tti bhaNNati, lubdho vikRtI: prArthayate, tatazcaikAkyeva yAti / 'luddhe'tti gayaM 'Niddhamma'tti bhaNyate, nirdharmA aneSaNIyAdi gRhNAti, aparasAdhupreritaMzcai-* kAkIbhUyaivATati / 'Niddhametti gayaM, 'dullabhetti bhaNyate, durbhikSe-durlabhabhikSAyAM saMghATaM necchati ekAkyeva bhikSayati, tatazcaikAkyeva bhavati, 'dullabhetti gataM, 'attAhiTThiyatti vyAkhyAyateattAhiTThiyajogI asaMkhaDIo va'Ni savesi / evaM soegAgI hiMDai uvaesa'NuvadesA // 226 // (bhaa0)| / AtmAdhiSThitena labdhena bhaktAdinA yujyata iti AtmAdhiSThitayogI attaladdhio ityarthaH, sa ekAkI bhavati / 'a.| ttAhiTie'tti gayaM, 'amaNunne tti vyAkhyAyate-'asaMkhaDio vaNiTTa sosiMti kalahakArakaH sarveSAmaniSTaH san 4 tatazcaikAkI kriyate, evamebhiH kAraNairekAkyasau hiNDate, upadezena anupadezena vA, upadezena guruNA'nujJAtaH anupadezenaguruNA'nuktaH / vyAkhyAtaM saGghATakadvAram , adhunopakaraNadvAramucyate
Page #304
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 151 // sahovanaraNamAyA asaha AdhArabhaMDageNa saha / navaNaM tu mattagassA na ya paribhogo viNA kajje ||227|| (bhA0 ) tatrautsargataH sarvamupakaraNamAdAya bhikSAgaveSaNAM karoti, athAsau sarveNa gRhItena bhikSAmaditumasamarthastata AcArabhaNDakena samaM, AcAra bhaNDakaM -pAtrakaM paTalAni rajoharaNaM daNDakaH kalpadvayaM -aurNikaH kSaumikazca mAtrakaM ca, etadgRhItvA yAti / 'uvagaraNe' tti gayaM, idAnIM mAtrakagrahaNapratipAdanAyAha - nayanaM mAtrakasya karoti bhikSAmaTan, na ca tasya mAtrakasya kAryeNa vinA saMsaktAdinA paribhogaH kriyate / 'mattae'tti gayaM, 'kAussagga' tti vyAkhyAyate - ApucchaNatti paDhamA biiyA paDipucchaNA ya kAyaSvA / AvassiyA ya tahayA jassa ya jogo cauttho u / 228| ( bhA0 ) paDhamaM Apucchai, yaduta - saMdisaha uvaogaM karemi, esA paDhamA, uvaogakarAvaNiaM kAussaggaM, aTThahiM ussAsehiM namokAraM ciMtei, tato namokkAreNa pAUNa bhaNati - saMdisaha, Ayario bhAi-lAbho, sAhU bhaNai - kuhatti, esA paDipucchA, tato Ayario bhaNai-tahatti, tao 'AvassiyAe jassa ya jogo'tti jaM jaM saMjamassa uvagAre vaTTai taM taM geNhissAmi ' jassa ya jogo' tti vyAkhyAtam / idAnImetAnyeva pramANAdIni dvArANi sapratipakSANyabhidhIyante tatra yaduktaM pramANadvAre-vArAdvayaM praveSTavyaM tasya pratipakSa ucyate, vArAtrayamapi pravizati, kimarthamata Aha AyariyAINaTThA omagilANaTTayA ya bahuso'vi / gelannakhamagapAhuNa atippae'ticchie yAvi // 414 // AcAryAdInAmarthAya bahuzo'pi vArAH pravizati, omo - bAlastadarthaM ( glAnArthe ca ) bahuzaH pravizati / pramANayatanoktA, gaveSaNaiSaNAyAMekA kitvaM bhA. 225-228 pramANAdInisaprati pakSANi ni. 414 // 151 //
Page #305
--------------------------------------------------------------------------
________________ 15| idAnIM baduktaM malaiye praveSTavyaM tatpratipakSa ucyate, mlAnakSaSakapAghUrNArthamatipratyUSasyapi pravizati tathA 'aticchie vAvitti atikrAntAyAmapi bhikSAvelAyAM pravizati bhushH|| aNukaMpApaDiseho kayAi na hiMDeja vA na vA hiMDe / aNabhogi gilANaTThA Avassaga'sohaittANaM 415 // dArI saca pratyUpasyeva praviSTaH kasmiMzcid gRhe glAnArtha, labdhaM ca tattena tatra, tatazca gRhapatiH punarbhaNati anukampayA, yaduta cunarapi tvayA glAnArthamasyAM velAyAmAgantavyaM, tatazcAsau sAdhuH pratiSevaM karoti, kathaM , taM gRhasthamevaM bhaNati, yaduta pratyUSasi zvaH kadAcidahaM hiMDejA kadAcinna hiMDejatti, evaM bhaNateNa AgaMtukA uggamadosA parihariyA havaMti na ca pratiSedhaH kRto bhavati / uktA kAlayatanA, adhunA''vazyakayatanocyate-kadAcidasau sAdhuranAmogena 'Avazyaka' kAyikAvyutsargalakSaNamakRtvA mlAnArtha tvaritaM mtH| __ AMsannAu niyatte kAli pahuppaMti dUrapattovi / apahuppaMte tatto ciya egu dhare bosire ego // 416 // tata AsannAtsaJjAtakAyikAdyAzaGko nivarttate, kAlo pahuppai yadi tato dUragato'pi nivarttate, atha nivartamAnasya kAlo na pahuppai 'tattoccia' tata eva yato bhikSArtha gatastata eva vyutsRjati, katham ?, ekaH sAdhurbhAjanaM dhArayati ekastu vyutsRjati kaayikaadi| bhAvAsanno samaNunna annaosannasaDavejaghare / sallaparUvaNavejo tattheva parohaDe vAvi // 417 // . athavA 'bhAvAsannaH' asahiSNuratyantaM bhavati tataH samanojJA yadi tatra kSetra AsannA anyasmin pratizraye tatastatra AGRAAAAAAAAAX SANS
Page #306
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha- niyuktiH droNIyA vRttiH pramANAdI|nisapratipakSANi ni. 415-418 // 152 // pravizya vyutsRjti| aNNa'tti athAsamanojJAstatrAsannAstatastadvasatau pravizya vyutsRjati, tadabhAve'vasannAnAM vasatau vyutsa- jati tadabhAve zrAddhagRhe, tadabhAve vaidyagRhe vyutsRjati, tatra ca vaidyagRhe prarUpayati yaduta 'tiNNi sallA mahArAya' ityevamAdi, tatazcAsau vaidyaH smArite grantha evaM bhaNati 'ettheva'tti atra pazcAdgRhe vyutsRja, 'parohaDe vA' gRhasya pazcAdaGgaNe vyutsRjati, yato'sau madhyapradezaH, sa ca narapateH parigrahaH tataH kalahAdirna bhavati / uggahakAIyavajaM chaMDaNa vavahAru labbhae tattha / gAravie pannavaNA tava ceva aNuggaho esa // 418 // tadabhAve gRhasthasatke'vagrahe parigRhIte tasminnapi vyutsRjati, kathaM ?, kAyikAvarja purISamutsRjannapi kAyikI na vyutsRjati / kiM kAraNaM; jao.chaDDaNe vavahAro labbhai, jadi gihattho bhaNejjA-chaDDehi, to na chaDDei, vavahAraM rAule karei / jahA cANakkae'vi bhaNiaM-'jai kAiyaM na vosirai tato adoso' / ayamitthaMbhUtastatra vyavahAro labhyate, tataH kAyikAM na vyutsRjati / ukkA''vazyakayatanA, adhunA saGghATakayatanocyate, tatra ceyaM pratidvAragAthopanyastA''sIt "gAraviekAhI" tyevamAdikA, tasyA yatanocyate, tatra "gAravie"tyasya padasya yatanAmAha-'gAravie pannavaNA' yo'sauomarAyaNiko labdhyA garvitaH sannekAkI bhavati tamAcAryo dharmakathayA prajJApayati, yaduta tavaivAyamanugraho yattvadIyalabdhyupaSTambhena svAdhyAdi kurvantIti / gAraviyajayaNA gayA, evamidamupalakSaNaM vartate, anyeSAmapi kathikamAyAvialasalubdhanirddharmANAM prajJApanA karttavyA / idAnI durlabhapadavyAkhyAM kurvannidamAha // 152 //
Page #307
--------------------------------------------------------------------------
________________ jai doNha ega bhikkhA na ya vela pahuppae tao ego / savevi attalA bhI paDisehamaNunnapiyadhamme // 419 // yadi tatra kSetre paryaTatAmekaiva bhikSA dvayorapi labhyate na ca kAlaH paryApyate na ya pahuppai tadA ekAkina eva hi - NDante / durlabhayatanoktA, idAnIM attAhiTThiyayatanocyate - yadi te sarva eva khaggUDA attaladdhiyA hoiumicchati tadA''cAryaH pratiSedhaM karoti, atha kazcitpriyadharmA Atmalabdhiko bhavati tata AcAryo'nujJAM karoti, tatazcaivamekAkI bhavati, attAhiTThiajayaNA bhaNiyA, amaNuNNayatanAM pratipAdayannAha amaNunna annasaMjoiyA u sadhevi NecchaNa vivego / bahuguNatadekadose esaNabalavaM nau vigiMce // 420 // yadyasau 'amanojJaH' raTanazIlastato'nyasya saMyojyate tena saha hiNDate, atha sarva eva necchanti tatastasyAmanojJasya vivekaH - parityAgaH kriyate, athAsau bahuguNasaMpannaH kintu sa evaiko doSaH raTanazIla iti eSaNAyAM ca balavAMstato nAsau | parityajyate / bhaNiyA amaNuNNajayaNA, adhunA yaduktam - "egANiyassa" ityevamAdi teSAM yatanocyate, Aha- kiM punaH kAraNamutkrameNa khyAdInAM padAnAM yatanocyate ?, ucyate, garvitakathikAdayaH prajJApitAH santaH kAraNavazAdekAkino'pi bhikSAmaTanti, tatazcaikAkinAmaTatAM yadyapi strIkRtA doSA bhavanti tathA'pi tatreyaM yatanA, idAnIM yA gAthopanyastAsssIt yaduta "egANiyassa dosA" ityAdikA, tatra yatanAM pratipAdayannAha itthIgahaNe dhammaM kahei vayaThavaNa gurusamIvaMmi / iha cevovara raz2U bhaeNa mohovasama tIe // 421 // evaM tasyaikAkino gatasya sataH strIgrahaNe sati - striyA gRhItaH san dharmakathAM karoti, yaduta narakagamanAya maithunAseve
Page #308
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 153 // tyevamAdikAM, atha kathite'pi dharme na muzcati sato bhaNati yaduta vratAni gurusamIpe sthApayitvA''gacchAmIti, etadabhi- pramANAdIdhAya nazyati, atha tathA'pi na labhyate gantuM tato bhaNati ihaivApavarake vratamokSaNaM karomIti tatra ca pravizati, ullambanArtha | nisapratirajju ca gRhNAti, tatastena bhayena kadAcinmohopazamo bhavati, mohanaraso bhayena hiyate, athaivamapi na muJcati tato niyata AR423 pakSANi ni. eveti / uktA strIyatanA, idAnIM zvAdiyatanocyate__ sANA goNA iyare parihara'NAbhogakuDukaDanIsA / vArai ya daMDaeNaM vArAve vA agArohiM // 422 // | zvAno gavAdayazca yeSu gRheSu tAni pariharati, athAnAbhogena kathamapi praviSTaH pratyanIkaizca gRhItumArabdhastataH kukhyakaTanizrayA tiSThati, kujyaM kaTaM vA pRSThe karoti agrato daNDakena vArayati agArairvA vArayati / ukkA zvayatanA, idAnIM paDiNIyayatanocyate paDiNIyagehavajaNa aNabhogapaviTTha polamikakhamaNaM / majhe tiNha gharANaM uvaoga kareu geNhejA // 423 // / ekAkinA pratyanIkagRhe na praveSTavyaM, athAnAbhogena praviSTaH pratyanIkaizca grahItumArabdhastato bolaM karoti-ucchabdavati yena loko milati, tata Akule niSkAmati / uktA pratyanIkayatanA, adhunA bhikSAvizodhiyatanocyate-madhye sthitastra // 153 // yANAmapi gRhANAmupayogaM dattvA pakyA sthitAnAM bhikSAM gRhNAti, uktA bhikSAvizodhiyatanA, adhunA paJcamahAvratayatanocyate, tatra bhikSAyAmupayogaM dadatA prANAtipAtasaMrakSaNaM kRtameva, idAnI dvitIyamahAvratayatanAM pratipAdanAyAha
Page #309
--------------------------------------------------------------------------
________________ veMTala puTTho nayA AyannAtINi vajjae ThANe / suddhaM gavesa uchaM paMca'iyAre pariharaMto // 424 // veNTalaM-nimittAdi pRSTaH sannevaM bhaNati na jAne, evaM bhaNatA dvitIyamahAtratayatanA kRtA bhavati / idAnIM tRtIyamahAvratayatanAM darzayannAha - 'AyaNNAINi vajae ThANe' tatra bhikSArthI praviSTa AkIrNAdisthAnaM parivarjayet, yatra hiraNyAdi vikSiptamAste tadAkIrNasthAnaM tacca sAdhunA varjanIyaM, evaM tRtIyamahAvratayatanA kRtA bhavati / idAnIM paJcamamahAtratayatanAM pratipAdayannAha - 'zuddham' udgamAdidoSarahitaM 'gaveSayati' anveSayati 'ucche' bhaktaM paJcApyatIcArAn rakSan / uktA paJcamamahAvratayatanA, caturthamahAvratayatanA tUktaiva, "itthiggahaNe dhammaM" ityevamAdinA, uktA saGghATakayatanA, idAnImupakaraNayatanApratipAdanAyAha jatreNa colapaTTo vIsaraNAlU gahAya gacchejA / ussagga kAu gamaNe mattayagahaNe ime dosA // 425 // *utsargastAvadbhikSArthaM gacchatA sarvamupakaraNaM gRhItvA gantavyaM, yastu vismaraNAluH sa jaghanyena colapaTTakamAdAya gacchati, upalakSaNaM cAtra colapaTTako'nyathA pAtrakaM paTalAni rajoharaNaM daNDakaM kalpadvayaM ca gRhItvA gacchati / uktopakaraNayatanA, | idAnIM mAtrakayatanAM pratipAdayannAha - mAtrakaM gRhItvA gantavyaM, agRhItvA votsargamiti-upayogaM kRtvA vrajati, atha mAtrakaM na gRhNAti gacchaMstatazca mAtrakAgrahaNe ete ca doSAH vakSyamANAH, atra ca yadutsargagrahaNaM kRtaM tadvidhipradarzanArthaM na tu punaH svasthAnamiti / idAnIM mAtrakAgrahaNe doSAn pradarzayannAha
Page #310
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 154 // SEEDSROSAROSALESEARCLASALA Ayarie ya gilANe pAhuNae dullahe sahasalAbhe / saMsattabhattapANe mattagagahaNaM aNunnAyaM // 426 // pramANAdIAcAryArtha glAnArthaM prAghUrNakArthaM vA durlabhaM vA kiJcillabhyate tadartha, 'sahasA' akasmAtkiJcitkadAcillabhyate tadartha, nisapratitathA saMsaktabhaktapAnagrahaNArtha mAtrakagrahaNamanujJAtam / idAnImetAmeva gAthAM bhASyakAro vyAkhyAnayati hai pakSANi ni. pAuggAyariyAI kaha giNhau mattae agahiyaMmi / jA esi virAhaNayA dvabhANe jaM daveNa viNA // 229 // (bhA0) 424-426 'prAyogyamAcAryAdInAM kva gRhNAtu mAtrake agRhIte sati ?, agrahaNAcca yA teSAmAcAryAdInAM virAdhanA sA tenAGgI-18 mA. 229 231 kRtA bhavati, athaivaM manyase dravabhAjane gRhNAtu tatazcaivaM drave'gRhIte tena vinA yA virAdhanA sA tadavasthaiva, AdigrahaNAd glAnaprAghUrNakA api vyAkhyAtA eva / dullahavaM va siyA ghayAi giNhe uvaggahakaraM tu / paura'nnapANalaMbho asaMthare kattha ya siyA u // 230 // (bhA0) durlabhaM vA dravyaM ghRtAdi syAt bhavet tatastatra ghRtAdi gRhyate yata upagrahaM karoti-avaSTambhaM karoti tat , sahasA-Aka smikapracurAnnapAnalambhaH syAttataH asaMstaratAM pravrajitAnAmAtmAnaM kRcchreNa yApayatAM kutracit syAgrahaNamiti / tathA ca__saMsattabhattapANe mattaga soheu pakkhive uvariM / saMsattagaM ca NAuM parihave sesarakkhaTTA // 231 // (bhA0) saMsaktabhaktapAnagrahaNe sati mAtrake 'zodhayitvA' pratyupekSya saktukAJjikAdi pAtrakasyopari prakSipet / atha tatpAnakAdi gRhItaM mAtrake kintu azuddhasaMsaktaM jAtaM, tatazcaivaM jJAtvA vidhinA tasminneva kSaNe pariSThApayati, kimartha ?, zeSabhakta- // 154 // rakSaNArtha, mA bhUttadgandhena zeSasyApi saMsaktiH syAt , tasmAnmAtrakaM grahItavyaM, ebhizca kAraNairna gRhNAti
Page #311
--------------------------------------------------------------------------
________________ SASARAKAA gelanakajaturio aNabhogeNaM ca litta.aggahaNaM / aNabhogagilANaTThA ussaggAdINi navi kujjA // 427 // ___ glAnakAryeNa tvarito gataH tatazcaivaM na gRhNAti, anAbhogena vA nirgato yadi, liptaM vA lepena tat mAtraka yadi, tata|zcaivAgrahaNaM mAtrakasya saMbhavatIti / uktA mAtrakayatanA, idAnIM utsargayatanApratipAdanAyAha-anAbhogena utsarga-upayoga na kuryAt , glAnArthaM vA tvarita utsarga na kuryAt , AdigrahaNAdAvazyakaM ca na kuryAditi / utsargayatanokA, idAnIM "jassa jogo" asya vidhirucyateTU jassa ya jogamakAUNa niggamo na labhaI tu saccittaM / na ya vatthapAyamAI teNNaM gahaNe kuNasu tamhA // 428 // __'jassa ya jorga' ityevaM 'akRtvA' abhaNitvA nirgataH san evaM 'na labhate na bhavatyAbhAvyaM 'sacittaM' pravrajyArthamupasthitaM gRhasthaM, nApyacittaM vastrapAtrakAdi, atha yasya yoga ityevamakRtvA gRhNAti tataH stainyaM bhavati, tasmAtkuru yasya yoga ityevam / . so Apucchi aNunAo saggAme hiMDa ahava paragAme / saggAme sai kAle patte paragAmi vocchAmi // 429 // ___ ApucchaNA NAma 'saMdisaha upaogaM karemitti, bitiyA paDipucchaNA-kaha giNhAmitti, gurU bhaNai-tahatti, yathA pUrva sAdhavo gRhNantItyarthaH, evamasau anena krameNa pracchane kRte satyanujJAta AvazyakI kRtvA yasya ca yoga ityevamabhidhAya nirgatya hai svagrAme hiNDate, athavA 'paragrAme' samIpagrAme, tatra svagrAme yadi hiNDate tataH 'sati kAle' prAptAyAM bhikSAvelAyAmi tyarthaH, idAnI paragrAme vakSyAmi hiNDato vidhim R
Page #312
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI oghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 155 // purato jugamAyAe gaMtU annagAmabAhiThio / taruNe majjhimadhere nava pucchAo jahA heTThA // 430 // purato yugamAtraM nirIkSamANo 'gatvA' anyagrAmaM saMprApya bahirvyavasthitaH pRcchati - kiM vidyate bhikSAvelA'tra grAme uta na ?, kAn pRcchatItyata Aha-taruNaM madhyamaM sthaviraM, ekaikasya traividhyAnnava pRcchAH karttavyAH, yathA'dhastAtpratipAditastathaivAtrApi nyAyaH, tatra taruNaM strIpuMnapuMsakaM madhyamaM strIpuMnapuMsakaM sthaviraM strIpuMnapuMsakamiti / evaM pRSTvA yadi tatra bhikSAvelA tatkSaNa eva tataH ko vidhirityata Aha pAya pamaz2aNapaDilehaNA u bhANaduga desakAlaMmi / appatte'viya pAe pamajja patte ya pAyadugaM // 431 // tatra hi grAmAsane upavizya pAdapramArjanaM karoti, kiM kAraNaM ?, tatpAdarajaH kadAcitsacittaM bhavati kadAcinmizraM lagnaM bhavet, grAme ca niyamAdacittaM rajo'taH pramArjayati, punazca pratyupekSaNAM karoti pAtradvitayasya - patagrahasya mAtrakasya ca, evaM 'dezakAle' bhikSAvelAyAM prAptAyAM karoti, athAdyApi na bhavati bhikSAkAlastatastasminnaprApte bhikSAkAle pAdau pramArSTi, tatastAvadAste yAvadbhikSAkAlaH prAptaH, tatastasmin prApte sati tasyAM velAyAM pAtradvitayaM pratyupekSata iti / evamasau pAtradvitayaM pratyupekSya grAme pravizan kadAcicchramaNAdIni pazyati tatastAn pRcchati, etadevAha - samaNaM samaNi sAvagasAviyagihi annatitthi bahi pucche / asthiha samaNa ? suvihiyA siTThe tesAlayaM gacche // 432 // zramaNaM zramaNIM zrAvakaM zrAvikAM gRhasthamanyatIrthikAn vA bahirdRSTvA pRcchati, etAnanantaroktAn sarvAn dRSTvA pRcchati, pramANAdInisapratipakSANi ni. 427-429 paragrAme bhikSA ni. |430-432 // 155 //
Page #313
--------------------------------------------------------------------------
________________ atra santi zramaNAH?, kiMviziSTAH 1-zobhanaM vihitameSAmiti suvihitAH-zobhanAnuSThAnAH, tatazcaiteSAmanyatamena kara |sati tatasteSAmeva-zramaNAdInAM 'AlayaM' AvAsaM gacchet / tatasteSAM AlayaM prApya kiM karoti ? ityAha__ samaNuNNesu paveso bAhiM ThaviUNa anna kiikammaM / khaggUDe sannesuMThavaNA ucchobhavaMdaNayaM // 433 // yadi hi te samanojJAH-ekasAmAcArIpratibaddhAstatasteSAM madhye pravizati anye-asamanojJA bhavanti yadi tato bAhyata | upakaraNaM sthApayitvA pravizya 'kRtikarma dvAdazAvarttavandanaM dadAti, atha te saMvignapAkSikA avasannA bhavanti tato bahirvyavasthita eva vandanaM kRtvA'bAdhAM pRcchati, atha te 'avasannAH' khaggUDaprAyAstato bahirevopakaraNaM sthApayitvA punazca pravizya teSAmucchobhavandanaM karoti / gelannAi avAhA pucchiya sayakAraNaM ca dIvettA / jayaNAe ThavaNakule pucchai dosA ajayaNAi // 434 // | __ evaM sarveSveteSvanantaroditeSu samanojJAdiSu pravizya glAnAdyabAdhAM pRSTvA svakIyamAgamanakAraNaM 'dIpayitvA' nivedya 'yatanayA' madhuravAgalakSaNayA, yadivA vakSyamANalakSaNayA sthApanAkulAni pRcchati / ayatanayA pRcchato doSaH vakSyamANalakSaNo yato'to yatanayA pRcchati / etAni tAni sthApanAkulAni- ' dANe abhigamasaDDhe saMmatte khalu taheva micchatte / mAmAe aciyatte kulAi jayaNAi dAyaMti // 435 // dAnazrAddhako'bhigamazrAddhako-yatra kAraNe Apanne pravizyate samyaktvadharakulaM mithyAtvakulaM mAmAkaH-mA mama samaNA / gharamaiMtu tatkulaM 'aciyattaM' adAnazIlaM kulaM, etAni kulAni te vAstavyAstasya sAdhoryatanayA darzayanti / HOS OSSASSAGE* bhaNayA, yadivA vakSyamAtAni sthApanAkulAniciyatte kulAi jayA mAmAkaH-mA mama samaya
Page #314
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 15 // __ sAgAri vaNima suNae goNe punne duguNchiykulaaiN| hiMsAgaM mAmAgaM savapayatteNa vajejA // 436 // paragrAmezra___ sAgArikaH-zayyAtarastadgRhaM darzayanti, tathA vaNImao-daridrastadgRhaM darzayanti, tatraitadartha na gamyate, sa hi daridroDa- maNAdisthA sati bhakte lajAM karoti, yadvA yatkiJcidasti taddattvA punarAtmArtha randhanaM karoti, tathA zvA yatra duSTo gRhe tacca, gaurvA | panAkulayatra duSTo gRhe tacca, 'puNNe'tti puNyArtha yatra bahu randhayitvA zramaNAnAM dIyate, athavA pUrNa yadgRhasthairbahubhistacca darzayanti, pRcchA ni. jugupsitaM-chimpakAdi tacca, hiMsAga-saukarikAdigRhaM tacca mAmAkaM coktaM, etAni darzitAni santi sarvayatnena parihartta-12 433-437 vyAnIti / idAnIM yaduktaM 'yatanayA sthApanAkulAni pRcchanIyAni kathanIyAni ca tatpratipAdanAyAhabAhAe aMgulIya va laTThIi va ujuo.Thio sNto| na puccheja na dAejA pacAvAyA bhave dosA // 437 // | ___ bAhuM prasArya gRhAbhimukhaM na darzayanti nApi pRcchati, tathA'GgalyA yaSTyA na pRcchati nApi kathayati, RjuhAbhimukhaH sthito na pRcchet sAdhurnApi darzayed , yatastatra doSAH, kiMviziSTAH?-pratyapAyajanitA bhavanti / ke ca te pratyapAyAH? ityAha-15 agaNINa va teNehi va jIviyavavarovaNaM tu paDiNIe / kharao khariyA suNhA NaDhe vaTTakkhure saMkA // 438 // yayA dizA sAdhunA bAhuM prasArya gRhaM pRSTaM tena bAhvAdi prasArya tatkathitaM gRhaM kadAcidagninA dagdhaM bhavati tatazca gRhapatistaM sAdhumAzaGkate, yaduta tena sAdhunA'nyasya sAdhoyastane'hani darzitamAsIttadyadi tatkRto'yaM ghAtaH syaat,15156|| nAnyaH, stenakairvA muSitaM bhavati jIvitavyaparopaNaM vA gRhasthasya pratyanIkena kRtaM bhavati tata AzaGkA sAdhorupari bhavati, kadAciddhA 'khariyatti vyakSarikA-karmakarI naSTA bhavati, 'kharao' vyakSaro vA-karmakaraH prAyo nazyati, suNhA vA-snuSA nApi pRcchati, tathA pratyapAyajanitA bhavAvakre / bAhuM prasAyaM sAdhu pi darzayed , yatastatra dopAhaNAe / kharao khariyA
Page #315
--------------------------------------------------------------------------
________________ * HORARARASISI kenacitsaha gatA, eteSu naSTeSu satsu sAdhorupari zaGkA bhavati, yaduta tatkRto'yaM ghAta iti, 'vRttakhuraH' azvapradhAnaH kenacidapahRto bhavettatazca sAdhorupari bAhvAdinA darzayataH zaGkA bhavati // idAnIM yAni pratikuSTakulAni kathitAni tAnyebhirabhijJAnairvajayati- . | paDikuTTakulANaM puNa paMcavihA thUbhiA abhinnANaM / bhaggagharagopurAI rukkhA nANAvihA ceva // 439 // teSAM pratikuSThakulAnAM paJcavidhA stUpikA'bhijJAnaM bhavati, bhagnagRhasamIpAdau vA tathA gopurasamIpe bahirantarvA vRkSA nAnAvidhA abhijJAnaM pratiSiddhakulAnAm / itazca sthApanAkuleSu na praveSTavyaM, yataH ThavaNA milakkhuneI aciyattagharaM taheva paDikuDaM / eyaM gaNadharameraM aikamaMto virAhejA // 440 // . __ sthApanAkulAni tathA 'milakkhU' mlecchagRhaM tathA aciyattagRhaM tathA 'pratikuSTaM' chimpakAdigRhaM sUtakopetagRhaM vA, eteSu na praveSTavyaM, iyaM 'gaNadharamerA' gaNadharasthitistatazcaitAM maryAdA pravezenAtikrAman virAdhayati darzanAdi / AhapratikuSTakuleSu pravizato na kazcit SaDUjIvavadho bhavati kimartha parihAra iti ?, ucyate chakkAyadayAvaMto'vi saMjao dullahaM kuNai bohiM / AhAre nIhAre duguMchie piMDagahaNe y||441|| sugamA // navaram-AhAranIhArau yadyaguptaH san karoti, 'jugupsiteSu' chimpakAdiSu yadi piNDagrahaNaM karoti tato| durlabhAM bodhiM karotIti / nanu ca ye iha jugupsitAste caivAnyatrAjugupsitAstataH kathaM pariharaNaM karttavyaM ?, ucyate je jahi duguMchiyA khalu pacAvaNavasahibhattapANesu / jiNavayaNe paDikuTThA vajeyavA payatteNaM // 442 // *ASSASASAAPASA *** ***
Page #316
--------------------------------------------------------------------------
________________ CO zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 157 // ye 'yasmin' viSayAdau jugupsitAH pravrajyAmaGgIkRtya vasatimagIkRtya tathA bhaktaM pAnaM cAGgIkRtya te tatra varjanIyAH, tatthagaveSaNaiSapadhAvaNaM pratItya avarundhikA Na pavAvaNajoggA vasahibhattapANesu joggA, vasahimaGgIkRtya jugupsitobhaMDANa vADao tattha vasaI NAyAM pratina kIrai, jato tattha gAiyavanacciyabaeNa asajjhAyAdihoi, pacAvaNabhattapANesu puNa juggo, tathA bhaktapAnagrahaNeSu jugupsitAni kuSTakulavasUtakagRhANi pacAvaNesu ya, tANi puNa vasahiM aNNattha davAveMti, aNNANi puNa tihivi dosehiM duhANi kammakarAINi, ete janaM ni. 439-441 jinavacanapratikuSTA varjanIyAH prayatnena / athavA pazcArddhamanyathA vyAkhyAyate, pavAvaNe duguMchiyA ete aTThArasa purisesuM vIsaM itthIsu dasa napuMsesuM / pavAvaNAe ee duguMchiyA jiNavaramayaMmi // 443 // ___ pacAvaNe jiNavayaNe paDisiddhA, vasahiduguMchiyA osaNNA amaNuNNA vA, bhattapANevi ete ceva, ete jinvcnprtikussttaaH| doseNa jassa ayaso AyAso pavayaNe ya aggahaNaM / vippariNAmo appaccao ya kucchA ya uppaje // 444 // | sarvathA yena kenacit 'doSeNa' nimittena yasya saMbandhinA 'ayazaH' azlAghA 'AyAsaH' pIDA pravacane bhavati, agrahaNaM vA vipariNAmo.vA zrAvakasya zaikSakasya vA tanna karttavyaM, tathA'pratyayo vA zAsane yena bhavati yadutaite'nyathA vadanti | anyathA kurvanti evaMvidho'pratyayo yena bhavati tanna karttavyaM, tathA jugupsA ca yenotpadyate yaduta varAkakA ete dayAmanakA // 15 // stadevaMvidhaM na kiJcitkAryam / yastu punarevaM karoti tasyedamuktaM bhagavatApavayaNamaNapehaMtassa tassa nirbudhasassa luddhassa / bahumohassa bhagavayA saMsAro'NaMtao bhnnio|| 445 // KARAOSASTOARE
Page #317
--------------------------------------------------------------------------
________________ HORARISO80649* pravacanamanapekSamANasya tasya 'niddhandhasasya' niHzUkasya lubdhasya bahumohasya bhagavatA saMsAro'nanta ukta iti / tathA na kevalaM bahumohasyaitadbhavati yo'pyanyastasyApyevaM kurvato'nanta eva saMsAraH, etadevAhajo jaha va taha va laDaM giNhai AhArauvahimAIyaM / samaNagaNamukkajogI saMsArapabahuo bhnnio|| 446 // | sugamA // evaM tAvajjJAnavatAmapi doSaH, ye tu punarAcAryeNa muNDitamAtrA agItArthA eva muktAste sutarAmajJAnAdeva eSaNAdi na kurvanti, etadevAhaesaNamaNesaNaM vA kaha te nAhiMti jiNavaramayaM vA / kariNamiva poyAlA je mukkA paJcaImettA // 447 // sugamA // navaraM 'kuriNami' mahati araNye 'poyAlA' mRgAdipotalakAsta iha yUthapatinA muktAH santo vinazyanti evaM te'pIti / evaM tAvadAcAryadoSeNaivaMvidhA bhavanti, ete tu svadoSeNa bhavanti, ke ca te ?, ata Aha-- gacchaMmi kei purisA sauNI jaha paMjaraMtaraniruddhA / sAraNavAraNacaiyA pAsatthagayA paviharaMti // 448 // ___ gacche kecit puruSA niruddhAH santaH zakunIva paJjarAntaraniruddhA, te 'sAraNavAraNacaiyA' sAraNaM-prasarpaNaM saMyame tena, 'sa gatau' ityasyedaM rUpaM athavA sAraNaM-smAraNaM vAsaMyamaviSayaM,vAraNaM-doSebhyo nivAraNamiti evaM niruddhAH santaH 'caitA' tyAjitAH santaH pArthasthAdiSu praviharanti / tivihovaghAyameyaM pariharamANo gavesae piNddN| duvihA gavesaNA puNa dave bhAve imA dave // 449 // evaM trividhasya jJAnadarzanacAritrasyopaghAtabhUtaM piNDa 'pariharan parityajan ,kiM kurvIta ? ata Aha 'gavesae' gaveSayed SARKARI
Page #318
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 158 // anveSayet kaM ? - tameva 'piNDaM' saMyamopakAriNaM / idAnIM sA gaveSaNA dvividhA- dravyato bhAvatazca dravyatastAvad 'imA' vakSyamANalakSaNA / kA cAsau vakSyamANA ?, socyate- vasaMtapuraM nAma nagaraM jiyasattU rAyA dhAriNI devI, sA ya appaNo cittasabha aigayA kaNagapiTThimige pAsai, sA ya gubiNI, tesu kaNagapiTThamigesu dohalo samuppaNNo, ciMtei ya-dhannAo tAo jAo eesiM cammesu suvaMti maMsANi ya khAyaMti, sA teNaM DohaleNaM aNavaNijjaMteNa dubalA jAyA, raNNA ya pucchiyA, kahiyaM ca tIe, tAhe raNNA purisA ANattA, vaccaha kaNagapiTThe mige geNhaha, tesiM puNa migANaM sIvaNNiphalANi AhAro, tayA ya sIvaNNINaM akAlo phalassa, tAhe kittimANi kaNikAphalANi kAuM gayA aDavIe, tattha ya puMjayapuMjayA sIvaNNINaM heTThA ThavaMti, tAhe kuraMgehiM diTThe, gayA ya jUhavaissa sArheti, tAhe te migA AgayA, jo tesiM ahivaI so bhaNai -acchaha tubbhe pecchAmi tAva appaNA gaMtuM, diTThe ca teNaM, kahiyaM ca tANaM jahA keNai dhuttimA kayA amha gahaNatthaM, jeNa akAlo sIvaNNiphalANaM, aha bhaNai-akAlevi havaMti ceva phalANi, taM saccaM, kiM tu Na puMjayA hotA, aha bhaNaha vAteNa tahA kayA taNNa jao purAvi evameva vAyA vAryatA na uNa puMjayapuMjaehiM phalAI kayAi ThiyANi tA Na gacchAmo tattha, evaM bhaNie kei tattha ThiyA, aNNe puNa asaddahaMtA gayA, tattha ya baMdhaNamaraNAI pAviyA, je uNa ThiyA te sacchaMdaM vaNesu suhaM modaM - ti / esa ego diTThato, bitio bhaSNaieko rAyA, teNa ya hatthigahaNatthaM purisA bhaNiyA, jahA geNhaha hatthI, te bhaNaMti - jattha hatthI caraMti taM nalavaNaM sukaM gimhakAleNa, to tattha araNNe arahaTTo kIrai, rAiNA tahatti paDivaNNaM, tehiMpi tattha gaMtUNa tahattikayaM ullUhaM ca nalavaNaM hariyaM jAyaM, tAhe jUhavaiNA diTTha, nivArei niyakalahage, jahA vidi epaNAbhAvesasAraH ni. 446 449 dravyagaveSaNAyAM vAnaragajayUthadRSTAntau // 158 //
Page #319
--------------------------------------------------------------------------
________________ CACA4% A i. sAvaeNaM bhaddaeNaM vA/5 tei-eyaM davaNa sAhUNo daI bhaieNa kayaM, tattha AASARAM yameyaM gayakulANaM jayA rohaMti nalavaNA, ettha puNa akAleNa, aha bhaNiha pANiyaM pabhUyaM nijjharesu vaTTai teNa nIlA, taM na, aNNayAvi jeNa kAraNena bahuMyaM pANiyaM hutaM na uNa nIlA nalavaNA, tA acchaha mA ettha pavisaha, evaM bhaNiyA je tattha ThiyA te pauraNNapANiyaesu suhaM viharaMti, je puNa na ThiyA te vArIsu baddhA hammati aMkusapahArehiM / esa bitio, diDhato // esA dadhagavesaNA, imA ya bhAvagavesaNA-loguttamaNhavaNAIsu miliyANaM sAhUNaM keNai sAvaeNaM bhaddaeNaM vA AhAkammANi bhakkhANi raillayANi, bhoyaNaM vA keNai sAhuNo da9 bhaddaeNa kayaM, tattha ya aNege nimaMtiyA, aNNANa-18 ya pabhUyaM dijai, so ya bhaddao ciMtei-eyaM dadRNa sAhUNo AgamissaMti, AyarieNa taM nAyaM, tato sAhU nivArei, mA tesu alliyaha, tAhe kei suNaMti kei na suNaMti, jehiM suyaM te pariharaMti, te ya aMtapaMta kulesu hiMDaMti, arihaMtANaM ca ANA ArA hiA paraloge mahaMtasuhANaM AbhAgiNo jAyA, jehiM puNa Na suyaM te tahiM bhoyaNe gayA arahatANaM ca ANAbhaMgo kao aNegANaM ca jammaNamaraNANaM AbhAgiNo jAyA // adhunA'mumevArtha gAthAbhirupasaMharannAhajiyasattudevicittasabhapavisaNaM knngpitttthpaasnnyaa| Dohala dubala pucchA kahaNaM ANA ya purisANaM // 450 // sIvannisarisamodagakaraNaM sIvannirukkhaheDhesu / AgamaNa kuraMgANaM pasatthaapasatthauvamA u // 451 // viiyameyaM kuraMgANaM, jayA sIvanni sIdaI / purAvi vAyA vAyaMti, na uNaM puMjagapuMjagA // 452 // sugmaaH|| navaraM prazastopamA yai!thapatermataM kRtaM, aprazastA ca yairna kRtaM, navaraM jayA sIvaNi sIyaI phltiityrthH|| hatthigahaNaMmi gimhe arahahiM bharaNaM tu sarasINaM / accudaeNa nalavaNA abhirUDhA gayakulAgamaNaM // 453 // A -% ARA
Page #320
--------------------------------------------------------------------------
________________ droNIyA zrIogha- viiyameyaM gayakulANaM, jahA rohaMti nalavaNA / annayAvi jharaMti sarA, na evaM bahuodagA // 454 // vAnaragajaniyuktiH sugame, navaraM 'bharaNaM ca sarasINa ti mahaMti sarAMsi sarasya ucyante tAsAM bharaNam // dRSTAntagA. thAH ni. pahANAIsu viraiyaM AraMbhakaDaM tu daannmaaiisu| AyariyanivAraNayA apasatthitare uvaNao u||455|| vRttiH 450-454 snAnAdiSu viracitaM kiJcidbhaktaM, Arambhe vA bhojane dAnAdi kiJcitpravartitaM, tatrAcAryo nivAraNAM karoti / ayaM 8 snaanaadi||159|| dAcAprazastasyetarasya copanaya uktaH / ahavA imA bhAvagavesaNA-dhammaruI nAma aNagAro so jyeSThAmUle jyeSThamAsaityarthaH tihiM dhUpanayaH AyAvei aTThamaM ca karei, so ya pAraNae saggAme na hiMDai annaM gAma vaccai, tattha ya vaccaMtaM sAhuM daTTaNa ekkA devayA AuTTA, ni. 455 koMkaNagarUvAdi to viubai, tAhe rukkhaheTThA aNukaMpAe lAueNaM kajiyassa bharieNaM acchai, tAhe taM sAhu anbhAsagaM daTTaNa jAego bhaNati tumaM piba kaMjiyaM, tAhe sobhaNaialAhi mama pIeNaM tAhe sobhaNai-ko uNa evaM vahihI tamhA sAhussa dijau,6 tAhe bIo bhaNai-dehi vA chaDDehi vA, tao teNaM so aNagAro-nimaMtio bhaNio ya-tubbhe imaM geNhaha, tAhe so bhagavaM davao khettao kAlao bhAvao ya gavesai, davao imaM kajiyaM sIyalaM surahiM ca, khettato imAe aDavIe ko dei ?, kAlato je?mAso, etthavi dukkhaM dAuM, bhAvao hadvacitteNa nimaMteti, taM ettha kAraNeNa bhaviyacaM, tAhe so uvautto heTThA pecchai jAva bhUmIe pAyA na laggati, uvari pecchai acchINi aNimisANi, tAhe devatti nAUNa vajiyaM // ahavA vayarasAmI| 159 // 18|diTThato, vayarasAmI AyariehiM samaM vAsArattaM egaMmi nagare Thio, tattha ya sattAhavaddale na koi sAhU NIi, sovi bhagavaM|8| dADaharao Na NIti, tassa puvasaMgaiyA devA AgayA, te hi tattha vaNiyavesaM kAUNa bharaehiM AgaMtUNa abbhAse ThiA, tehiM / SAMS06436*SUSASIS SAMACEURALLY
Page #321
--------------------------------------------------------------------------
________________ tattha aNegarUvaM uvakkhaDiyaM, ujjuttA akalijaMtA ya gatA nimaMtaMti sAhuNo, te bhAMti - esa khuDDalao geNhau, tAhe so AyariyasaMdiTTho payaTTo jAva ajjavi varisai, tAhe tehiM devehiM sabaM vadalaM uvasaMhariyaM, Agao taM paesaM, devehi ya vIhikkUro dAumAraddho pUsaphalaM mAhurayaM ca, so bhagavaM uvautto ko kAlo vANiyagANaM ettha AgamaNe, ejja vA akAle vAsaM na uvasamei to kiha AgayA ?, imo ya paDhamapAuso kato vIhiNo pUsaphalaM vA ?, evaM ciMtaMto heTThA uvariM ca nirUvei jAva bhUmIe pAyA na laggaMti aNimisANi acchINi tao gujjhagatti vajjei, tAhe devA satthaM sAharittA vaMdaMti namaMsaMti, pasaMsati dhanno'si bhayavaM !, tattha ya se veDa viladdhiM nabhogamaNaladdhiM ca deMti, tAhe gayA devaa| esA bhAvagavesaNA / amumevArtha gAthAbhirupasaMharati, tatra niyuktikAraH kathAnakadvayamapi upasaMharannAha dhammarui ajjavayare laMbho veucciyassa nabhagamaNaM / jeTThAmUle aTThama uvariM heTThA va devANaM // 456 // dharmaruciranagArastathA''ryavayarasvAmI lambho vaikurvikalabdherna bhogamanalabdhezca tasyaiva, tathA jyeSThAmUle jyeSThamAsa ityarthaH, dharmaruciraSTamabhaktena sthito'nyasmin grAme gacchan devena dRSTaH, sa ca bhagavAnadhastAdupari copayogaM dattvA punazca na gRhItavAnakalpyamiti / idAnIM bhASyakAro dharmarucikathAnakamupasaMharannAha - AyAvaNa'hameNaM jeTThAmUlaMmi dhammaruiNo u / gamaNa'nnagAmabhikkhaTTayA ya devassa aNukaMpA // 232 // ( bhA0 ) koMkaNarUvavivaNa aMbila chaDDema'haM piyasu pANaM / chaDDehittiya biio taMgiNha muNitti uvaogo // 233 // (bhA0 ) taNhAchuhAkilaMtaM daddUNaM kuMkaNo bhaNai sAhuM / ujjhAmi aMbakaMjiya ajjo ! giNhAhi NaM tisio // 234 // ( bhA0 )
Page #322
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 16 // CASASSAROSLASTASHAHA soUNa kokaNassa ya sAha vayaNaM imaM viciMtei / gavisaNavihie niuNaMjaha bhaNiaMsacadaMsIhiM // 23 // (bhaa0)| gavisaNagahaNakuDaMgaM nAUNamuNI umunniyprmttho| AhaDarakkhaNaheuM uvauMjai bhAvao niuNaM ||236||(bhaa0) NAyAdharma| ukkosadavakhettaM ca araNaM kAlao nidAho u / bhAve haddapahaTTo hihA uvariM ca uvaogo // 237 // (bhA0) kacivarasvA daLUNa tassa rUvaM acchinivesaM ca pAyanikkhevaM / uvauMjiUNa purvi gujjhigamiNamotti vajei // 238 // (bhA0) minau ni. | gaveSaNA gahanameva gaharamityarthaH tajjJAtvA muniH|| utkRSTametadravyaM-kAJjikaM surabhi kSetrato'raNye kuto'sya sambhavaH?, |456bhA. 232-239 zeSa sugama ||dRssttvaa ca 'tasya' devasya rUpaM varjayatIti saMbandhaH / idAnIM bhASyakAra eva vayarasvAmikathAnakamupasaMharannAha upasaMhAra: sattAhavaddale putvasaMgaI vaNiyavirUvuvakkhaDaNaM / AmaMtaNa khuDDu gurU aNunavanaM biMdu uvogo||239|| (bhA) |ni.457 saptAhavardale pUrvasaGgatikadevo virUparUpaM-anekaprakAra uvakkhaDittA AmantraNaM kSullasya kRtavAn, guruNA cAnujJAtaH dravyagrahaNapravRttazca, punazca bindupatanAtsthito, devena copasaMharitaM, punazca vayarasvAminA upayogo dttH| paNAyAM vA narakUlaM esA gavesaNavihI kahiyA bhe dhIrapurisapannattA / gahaNesaNaMpi etto vocchaM appakkharamahatthaM // 457 // ni.458 sugamA // tatra yaduktaM 'ita Urddha grahaNaiSaNAM vakSye' iti, tatpratipAdayannAhanAma ThavaNAdavie bhAve gahaNesaNA muNeyavA / dave vAnarajahaM bhAvaMmi ya ThANamAINi // 458 // 4 // 16 // yA'sau grahaNaiSaNA sA caubihA-nAmagrahaNaiSaNA sthApanAgrahaNaiSaNA dravyagrahaNaiSaNA bhAvagrahaNaiSaNA ca jJeyA, nAmagrahaNe
Page #323
--------------------------------------------------------------------------
________________ paNA sugamA, tatra sthApanAgrahaNaiSaNA dvividhA-sadbhAvasthApanAgrahaNaiSaNA citrakarmaNi sAdhumrahaNaiSaNAM kurvan dayate, asabhAvasthApanAgrahaNaSaNA'kSAdiSu, tatra dravyagrahaNaiSaNA Agamato noAgamatazca, Agamato grahaNaiSaNApadArthajJaH tatra cAnupa-10 yuktaH, noAgamato jJazarIrabhavyazarIre tathA jJazarIrabhavyazarIravyatiriktadravyagrahaNaiSaNAyAM vAnarayUthaM, bhAvagrahaNaiSaNAyAM tu sthAnAdIni bhavanti, etaduktaM bhavati-bhAvagrahaNaiSaNAM kurvan vivakSite sthAne tiSThati, dAtRprabhRtIni ca parIkSate bhAvagrahaNaiSaNAyAM, tatra dravyagrahaNaiSaNAyAmidamAkhyAnakam-eka vaNaM tattha vAnarajUhaM parivasai, kAleNa yataM parisaDiyapaMDupattaM jAyaM, uNhakAle tAhe jUhavaI bhanai- aNNaM vaNaM gacchAmo, tattha tesiM jUhabaI aNNavaNaparikkhaNatthaM 5 dunni va tiNNi va paMca va sattava payaTTai, vacca ha vaNaMtare joeha, tAhe gayA egaM vaNasaMDaM pAsaMti pauraphalapuSphaM, tassa vaNa|ssa majjhe ego mahaddaho, taM daddUNa haTThatuTThA gayA jUhavaiNo sAhaMti tAhe juhavaI sabesiM samaM Agao, tAhe taM vaNaM harukkheNa rukkhaM paloei, tAhe taM vaNaM suddhaM, teNa bhaNiyA-khAyaha vaNaphalAI, jAhe te tattha dhAyA tAhe pANiyaM gayA, tAhe so jUhabaI dahassa pariperaMtehiM paloei jAva oyaraMtANi payAni dIsaMti nIsaraMtANi na dIsaMti, tAhe bhaNai-| esa daho sAvAo tA mA ettha tIraTThiyA majjhe vA upari ya pANiyaM piyaha kiM tu nAleNa piyaha, tattha jehiM suyaM tassa dU vayaNaM te pupphaphalANaM AbhAgiNo jAyA, evaM ceva Ayario tANaM sAhUNaM AhAkammudde siyANi samosaraNaNhavaNAisu 5 pariharAvei uvAeNa phAsuyaM giNhAvei jahA na chalijaMti AhAkammAiNA tahA karei, tattha pubakayANi khIradahiyA|INi tArisANi giNhAvei akayAkAriyAsaMkappiyANi, tattha je AyariyANaM vayaNaM suNaMti te pariharati te acireNaM
Page #324
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 16 // kAleNaM kammakkhayaM karehiMti, je Na suNati te bhaNaMti ete tumhArayA asadvikalpAH, kiM kAraNaM eyaM na ghippaMtitti, vAnaradRSTAevaM asuNetA aNegANaM jAiyabamariyavayANaM AbhAgiNo jAyA // idAnImamumevArtha gAthAbhiH pradarzayannAha- . ntagAthA: |ni.459parisaDiyapaMDupattaM vaNasaMDaM daha annahiM pese / jUhavaI paDiyarie jUheNa samaM tahiM gacche // 459 // // 461 ___sayamevAloeuM jUhavaI taM vaNaM samaM tehiM / viyarai tesi payAraM cariUNa ya te dahaM gacche // 460 // | bhAvagrahaNa __ oyaraMtaM payaM dahUM, uttaraMtaM na dIsai / nAleNa piyaha pANIyaM, esa nikAraNo dho|| 431 // SaNAyAMsthA. sugamAH, navaraM 'paDiyarie' nirUvie // navaraM 'viyaraI' dadAti 'teSAM' vAnarANAM 'pracAraM' aTanamutsaGkalayati // evaM | nAdIni tAvadravyagrahaNaiSaNA, bhAvagrahaNaiSaNA ebhiArairanugantavyA ni. 462 ThANe ya dAyae ceva, gamaNe gahaNAgame / patte pariyatte pADie ya guruyaM tihA bhave // 462 // daarN|| / tatra piNDagrahaNaM kurvatA vakSyamANaM sthAnatritayaM pariharaNIyaM, tadyathA-AtmopaghAtika pravacanopaghAtikaM saMyamopaghA-18 tikaM ceti / tathA piNDagrahaNaM kurvatA dAtA parIkSaNIyaH-yo'vyaktAdirUpo na bhavati, tathA dAturgamanaM nirUpaNIyaM bhikSArthamabhyantaraM pravizato bhikSAM ca dattvA gacchato gamanaM nirUpaNIyaM, 'gahaNaM ti sa bhikSAdAtA yasmAd haNDikAdisthAnAdra|haNaM bhikSAyAH karoti tannirIkSaNIyaM, sa dAtA tAM bhikSAM gRhItvA'bhyAgacchannirUpaNIyaH, 'patte'tti prAptasya dAtustasya hastara // 161 // udakAo na veti nirUpaNIyaH, athavA 'patte'tti pAtraM-sthAnaM yasmin bhikSA AdAya gRhastha AgataH kaDucchukAdi tannirIkSa-18 hNIyaM, athavA pattetti prAptaM dravyamodanAdi nirUpayati pariyatte'tti parAvRttamadhomukhaM sthitaM bhikSAMdadato dAtuH kaDucchukAdika
Page #325
--------------------------------------------------------------------------
________________ tat nirUpayati kadAcidudakA bhavati, 'pADie' tti pAtitazca pAtra ke piNDo nirUpaNIyaH, 'guru' ti gRhasthabhAjanaM sthAlyAdi gururbhavati, kadAcittadravyaM guDAdi gururbhavati, pASANAdirvA bhaNDakasyopari yo dattaH, tathA 'tiha' tti trividhaH kAlo vaktavyaH, bhAvazca-prazastAprazastarUpo vaktavyaH / idAnIM bhASyakAraH pratipadaM vyAkhyAnayati, tatrAdyAvayavavyAkhyAnAyAha - AyA pavayaNa saMjama tivihaM ThANaM tu hoi nAyavaM / goNAi puDhavimAI niddhamaNAI pavayami // 240 // ( bhA0 ) trividhamupaghAtasthAnaM bhavati, tadyathA - AtmopaghAtikaM pravacanopadhAtikaM saMyamopaghAtikaM ceti, tatra yathAyogaM gavA - dibhirAtmopaghAtikaM bhavati pRthivIkAyAdibhiH saMyamopaghAtikaM bhavati niddhamaNAdi - nagarodakopaghasarAdi upaghAtasthAnaM pravacanaviSayaM bhavati / tatra gavAdibhiH kathamAtmopaghAto bhavatIti darzayannAha - goNe mahise Ase pellaNa AhaNaNa mAraNaM bhavai / daragahiya bhANabhedo chaDDuNi bhikkhassa chakkAyA // 463 // calakuDupaDaNakaMTagabilassa va pAsi hoi AyAe / nikkhamapavesavajjaNa goNe mahise ya Ase ya // 464 // yadA gomahiSyAdisthAne sthito bhikSAM gRhNAti tato mahiSyazvAdipreraNaM-vikSepaNaM AghAto vA mAraNaM tatkRtaM bhavati AtmavirAdhanA, arddhagRhItAyAM bhikSAyAM 'bhAjanabhedaH' pAtrakabhedo bhavati, tatazca bhikSAyAH 'chaDane' projjhane paDapi kAyA virAdhyante iyaM saMyamavirAdhanA / athavA'nena prakAreNAtmavirAdhanA bhavet -- tatra bhikSAgrahaNasthAne kadAciccalaM kuDyamA - sanne bhavati tatastatpatanajanita AtmopaghAto bhavati, kaNTakA vA tatra bhavanti, bilasya vA 'pArzve' Asanne tatsthAnaM
Page #326
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 162 // bhavati tatazcAtmavirAdhanA / tathA niSkramaNapravezasthAnaM gomahiSAzvAdInAM varjayitvA tiSThati bhikSAgahaNArtha / tathA prakArAntareNa saMyamopaghAtaM darzayannAha yAMsthAnadvA| puDhavidagaagaNimAruyatarutasavajami ThANi tthaaijaa| ditI va hetu uvariM jahA na ghaTei phalamAI // 465 // ra ni.463. __ pRthivyudakAgnimArutatarutrasairvarjite sthAne sthAtavyaM, yathA vA bhikSAM prayacchantI gRhasthI 'adho' bhUmau 'upari' ca nIvA 463 bhA. dau na saGghaTTayati phalAdi tatra praveze sthito gRhNAti / idAnIM pravacanopaghAtapradarzanAyAha 240 dAtR dvAraM ni. uccAre pAsavaNe siNANa AyamaNaThANa ukkuruDe / niddhamaNamasuimAI pavayaNahANI vivajejA // 466 // 467-468 prazravaNasya uccArasya snAnasya Acamanasya ca yatsthAnaM tathA kajjatthokuraTikAsthAnaM tathA nirddhamanasthAna-upaghasarasthAnaM TU yatra vA'zuci prakSipyate sthAne, eteSu sthAneSu bhikSAM gRhNataH pravacanopaghAto bhavati, tataH sarvaprakAraiH pravacanahAni-hIlanAM varjayet / ukta sthAnadvAram , adhunA dAtRdvAramucyate, tatra caitAni dvArANi___ avattamapahu dherai paMDe matte ya khittacitte ya / ditte jakkhAiDe karacarachanne'ndha Niyale y|| 467 / / thosguvinniibaalvcchkNddNtpiisbhjjtii| kattI piMjaMtI bhaiyA dagamAiNo dosA // 438 // 'avyaktaH' aSTAnAM varSANAmadho bAlaH, sa yadyapi bhikSAM dadAti tathApi na gRhyate, tathA aprabhuryastasya hastAnna gRhyate // 15 // tathA sthavirahastAt 'paNDakAt' napuMsakahastAt , matto yaH surayA pItayA tasya hastAnna gRhyate, kSiptaM cittaM yasya draviNAdyapahAre sati cittavibhramo jAtaH, tathA dIptaM cittaM yasyAsakRcchatruparAjayAdyutkarSeNAtivismayAbhibhUtasya cittahAso jAtA|
Page #327
--------------------------------------------------------------------------
________________ yathA mattulyo nAstIti, tathA yakSAviSTaH pizAcagRhItaH karacchinnaH caraNacchinnaH andhazca nigaDitazca yaH, tvagdoSaH-kuSThIyaH tathA gurviNyA hastAt tathA bAlavatsA-zizupAlikA yA, kaNDantI vrIhyAdi,tathA piSantI godhUmAdi,tathA bharjayantI yavadhAnyAdi, tathA keSAJcitpATho bhuJjantI, tathA karttayantI sUtraM, piJjayantI rutaM, etebhyo gAthAdvayopanyastebhyo dAtRbhyo'vyaktA-5 dibhyaH piJjayantIparyantebhyo hastAnna grAhyA bhikSA, 'bhaiya'tti bhajanA vikalpanA'tra karttavyA, etaduktaM bhavati-kadAcide-16 tebhyo'vyaktAdibhyaH piJjayantIparyantebhyo dAtRbhyo hastAd gRhyate kadAcit na gRhNAtyapi, 'dagamAiNo dosA' eteSu bhuJjAnAdidAtRSu AcamanodakaprojjhanadoSaH, avyaktAdiSvaneke upghaataadyH| pratidvAragAthAdvayametat , idAnIM bhASyakAraH pratipadaM vyAkhyAnayati, tatrAdyAvayavapratipAdanAyAha___ kappadvigaappAhaNadinne anno'nnamahaNapajaMtaM / khaMtiyamaggaNadinnaM uDDAhapadosacArabhaDA // 241 // (bhA0) tattha abatto bhaNNai jAva aTTavariso jAo tassa hatthAu na givhiyavaM, ko doso 1, imo-egA bhaddigA sA chettaM gayA tae DaharagA ceDIsaMdisijjai, jahA jadi eja pavaiyago tassa bhikkhaM dejAhi, tao tAe gayAe Agao bhikkhAvelAe pabaiyago, tAhe teNa sA ceDI bhaNNai-kahiM tuha aMbA gayA ?, sA bhaNai-chettaM, so bhaNai-ANehi bhikkhaM, tAhe tAe kUro diNNo, tAhe so aNNANivi jemaNANi maggai, tAhe sarva diNNaM khIraM dahiM taka, tao ceva cauttharasiaM, teNavi sarva gaheUNa pajattaM kAUNa niggao, sA bhaddigA AgayA avaraNhe tAhe khaMtiyA jemaNaM maggai, sA ceDI bhaNai-pabaiyagassa mae diNNaM, sA bhaNai-suGa kayaM, kUra ANehi jememi, sA bhaNati-diNNo pavaiyassa, sA bhaNai mo28
Page #328
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 163 // suhuM kathaM, ANehi kusiNaM dadhiduddhAdi, sA bhaNai-diNNaM, suDDu kayaM, kaMjiaM ANehi, cer3I bhaNai-taMpi dinnaM, ettha sA bhaddigA ruTThA bhaNNati kIsa sabaM dehi ?, ceDI bhaNai - so maggai, sA bhaNai - ceDarUvaM paribhaviUNa sabaM ghettUNa gao, gayA Ayariyassa pAsaM, tattha khiMsati- esa cArabhaDo iva savaM sabaM ghettUNa Agao, tatthavi AyarieNaM tIe purao ceva tassa sabai uvakaraNaM adakkheyabaM, ete dosA abattagahatthAo gahaNe / dAraM / idAnIM aprabhudvAramucyate-- appabhu bhayagAIyA ubhaegatare padosa pahu kujA / there calaMta paDaNaM appanudosA ya te caiva // 242 // bhA0) aprabhavo -bhRtakAdayasteSAM hastAdbhikSA na grAhyA, yataH 'ubhayoH' pratrajitakabhRtakayoH pradveSaM kuryAt, ekatarasya vApratrajitasya bhRtakasya vopari pradveSaM kuryAt prabhuH, dvAraM / idAnIM sthaviradvAramucyate - sthavirasyApi hastAdbhikSA na grAhyA, | yatastasya calataH - kampamAnasya patanaM bhavati, aprabhudoSAzca ta eva bhavanti, etaduktaM bhavati - sthaviraH prAyeNAprabhurbhavati paribhUtatvAditi / dvAraM / idAnIM paNDakadvAramucyate AyaparobhayadosA abhikkhagahaNaMmi khumbhaNa napuMse / logaduguMchA saMkA erisagA nUNamete'vi // 243 // ( bhA0 ) napuMsakAnna gRhyate yata AtmanaH parata ubhayatazca doSAH saMbhavanti, Atmazabdena sAdhurgRhyate, tataH ko doSaH 1, kSobhaNaM syAt bahumohanapuMsakadarzane'bhIkSNaM, tatra bhikSAgrahaNe ca tadvA kSubhyeta abhIkSNaM sAdhudazarnAdinA, ubhayakRto vA doSaH, lokazca jugupsate zaMkate ca, nUnamete'pi napuMsakAnIti / dvAraM / mattadvAramAha | avayAsa bhANabhedo vamaNaM asuitti logauDDAho / khette ya dittacitte jakhAiTThe ya dosA u // 244 // ( bhA0 ) avyaktApra bhvAdivyA khyA bhA. 241-244 // 163 //
Page #329
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhavantIti / idAdvAramucyate-yAzimAdana karoti, tathAlAca ta patanaM bhavAcirbhavati, vartate / dAra / surApAnana yo mattastasya hastAdbhikSA na gRhyate, kiM kAraNaM, yato matto bhikSAM prayacchan kadAcidavayAsaM karotiAliGgatItyarthaH kadAcidbhAjanaM-pAtrakaM bhinatti vamanaM vA-chardanaM karoti, tathA'zuciritikRttvA loka uDDAho bhavatipravacanopaghAtaH / dvAram / idAnIM tRtIyadvAramucyate-vyAkSiptacitte dIptacitte yakSAviSTe eta eva doSA AliGganabhAjana bhedavamanAzuciprabhRtayo bhavantIti / idAnIM dvArapaJcakapratipAdanAyAhahai karacchinna asui caraNe paDaNaM aMdhillae ya chkkaayaa|niylaa'sui paDaNaM vAtaddosI saMkamo asui||24|| (bhA0) | chinnakaro yadi bhikSAM dadAti tato na gRhyate yato'zucidoSo loke bhavati / dvAraM / tathA yasyApi caraNazchinnastato'pi na gRhyate yataH tasya prayacchataH patanaM bhavati |dvaarN| andhAdapi na gRhyate yato'sau prayacchan SaT kAyAn vyApAdayati |daarN| nigaDitAdapi na gRhyate bhikSA, yato'sAvazucirbhavati, patanaM ca tasya nigaDabaddhasya syAt / dAraM / tvagdoSadUSitasyApi hastAnna gRhyate yataH kadAcitkusaGkramaH syAt azucizcAsau varttate / dAraM / gudhiNi gabbhe saMghaTaNA u uTuMti nivesamANI ya / bAlAI maMsauMDaga majjArAI viraahejjaa|| 246 ||(bhaa0) gurviNIhastAnna gRhyate yatastasyA garne saMghaTTanaM bhavati, katham !, uttiSThantyAzcopavizantyAzca / dAraM / bAlavatsAyA api hastAnna gRhyate bhikSA, yato bAlaM muktvA yadi bhikSAM dadAti tatastaM bAlaM 'maMsuNDakAdibuddhyA' mAMsapiNDAdibujhyA, AdigrahaNAnnavanItabuddhyA vA mArjArAdirvirAdhayet / dAraM / idAnIM dvArapaJcakapratipAdanAyAhabIodagasaMghaTTaNa kaMDaNapIsaMta bhajaNe DahaNaM / kattI piMjatI hatthaM littaMmi udgavaho // 247 // (bhA.) majAra
Page #330
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI oghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 164 // kaNDayantyAH piMSantyAzca hastAnna gRhyate yatastatra yathAsaGkhyena ekasyA vIjasaMghaTTanakRto doSaH aparasyA udakasaMghaTTanakRto doSa:, iti dvAradvayam / yA'pi yavAdInAM bharjanaM karoti tasyA api hastAnna gRhyate yatastatra yavA - didahanakRto doSo bhavati / dAraM / tathA karttantyAH piJjantyAzca hastAnna gRhyate yatastayorniSThIvanaliptau hastau bhavatastatprakSAlane udakavadhaH, dvAradvayaM // idAnIM yaduktamAsId bhajanayA - vikalpenaiSAmavyaktAdInAM hastAgRhyate na tvekAntenaivAgrahaNaM kintu grahaNamapi tatpradarzayati, tatrAdyAvayavabhajanApratipAdanAyAha bhikkhAme aviyAlaNaM tu vAleNa dijamANaMmi / saMdiTThe vA gahaNaM aiba huyaviyAlaNunnAo / / 469 // bAlo yadi bhikSAmAtraM parokSe'pi dadAti tato bhikSAmAtre dIyamAne'vicAraNayA gRhNAti, athAsau bAlo gRhapatinA pratyakSameva 'saMdiSTaH' ukto yathA prayacchAsmai sAdhave bhikSAM, tato'sau sAdhurgRhNAti, athAsAvatibahu prayacchati tataH sAdhurvicArayati, yaduta kimityadyAtibahu dIyate ?, evamukte sati yadyasau gRhastha evaM bhaNati - yadutAdya prAghUrNakAdivazAdbahu saMskRtaM, tato'sau sAdhu gRhNAti / uktA'vyaktayatanA, idAnIM aprabhuyatanocyate apahusaMdiTThe vA bhikkhAmitte va gahaNa'saMdiTThe / therapahu tharatharaMte dharaNaM ahavA daDhasarIre // 470 // aprabhuH - bhRtakAdiryadi sandiSTaH-ukto bhavati prabhuNA tatastasya hastAdgRhyate, yadA punarna saMdiSTaH- noktaH sa prabhuNA yathA dAtavyaM tvayA, tatrAsandiSTe sati bhikSAmAtrasyaiva grahaNaM karoti / aprabhuyatanoktA, sthavirayatanocyate - sthaviraH san 4 avyaktAprabhavAdivyA khyA bhA. 245-247 avyaktAdi yatanA ni. 469-470 // 164 //
Page #331
--------------------------------------------------------------------------
________________ * * * prabhuryadi dadAti, kiMviziSTaH?-kampamAnaH pareNa dhRtaH san tato gRhyate, athAsau sthaviraH prabhuryadi dRDhazarIro dadAti tathA'pi gRhyate / dAraM / idAnIM paNDakAdInAM yatanAdarzanAyAhapaMDagaappaDisevI matto saDDo va appasAgarie / khettAi bhaddagANaM karacarabiTTappasAgarie // 471 // paNDakasya dadato gRhyate yadyasAvapratisevI bhavati-na kutsitaM karma Acarati / dAraM / zrAddhakasya ca mattasya hastAgRhyate, yadyasAvalpasAgArikaH sa bhavet , vAzabdAdalpamadazca yadi syAt / dAraM / tathA kSiptacittadIptacittayakSAviSTAnAM hastAgRhyate yadi prakRtyA bhadrakA bhavanti-sAdhuvAsanAvanta ityarthaH / dvAratritayaM / tathA kararahitacaraNarahitAnAM hastAgRhyate, kathaM?; caraNarahito yadhupaviSTo dadAti alpasAgArikaM ca yadi bhavati, kararahito'pi yadyalpasAgArike dadAti tato gRhyate nAnyathA / dvAradvitayaM / idAnImandhAdiyatanApradarzanAyAha saDDo va annaraMbhaNa aMdhe saviyAraNA ya baddhaMmi / taddosie abhinne velA thaNajIviyaM therA // 472 // . andhasya ca hastAgRhyate yadi zraddhAvAnanyenAkRSyamANo dadAti / dAraM baddhasya ca hastAd gRhyate yadi sa savicAro bhavati-pariSvaSvituM zaknoti / dAraM / 'tvagdoSaduSTasyApi' kuSThino'pi hastAd gRhyate yadyasAvabhinnakuSThI bhavati-latkuSTho na bhavatIti / dAraM / veleti-gurviNyA yadi velAmAsastatastasyA hastAnna gRhNanti sthavirakalpikA itaratra gRhNanti, jinakalpi| kAdayastu yataH prabhRtyApannasattvA bhavati tata evArabhya na gRhNanti / dAraM / tathA sthavirAH sthavirakalpikAH stanopajIvI **********
Page #332
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha- diyo bAlastayuktA yA bAlavatsA tasyA hastAnna gRhNanti, jinakalpikAdayastu yAvadapi bAlastAvadapi tAM bAlavatsAM parihara-18 avyaktAdi niyuktiH |nti-na tasya hastAd gRhNanti / dvAradvayaM / idAnIM kaNDayantyAdiyatanocyate yatanA ni. droNIyA | ukkhitta'paccavAe kaMDe pIse vaLUDha bhjntii| sukkaM va pIsamANI buddhIya vibhAvae sammaM // 473 // 471-474 vRttiH bhA.248 __ tatra kaNDayantyA hastAd gRhyate yadyutkSiptaM muzalamAste sAdhuzca prAptastato'pratyapAye sthAne muzalaM sthApayitvA yadi dadAti / / // 165 // dAraM / pIse vatti-peSayantyA hastAd gRhyate yadi tatpeSaNIyamacetanaM-dhAnAdi tathA yat sacittaM pUrva yadi prakSiptaM tatpaSTaM | anyadadyApi na prakSipyate sAdhuzca tatrAvasara upasthito bhikSArtha tatastasyA hastAdgRhyate, tacca pepaNaM zilAyAM gharaTTe vA / dAraM / / 'acchuDhabhajantI'tti bharjayantyA api hastAd gRhyate yadi pUrvaprakSiptaM mRSTaM anyadadyApi na prakSipyate sAdhuzca prApta itya-18 |sminnavasara iti, zuSkaM vA'cetanaM tadvastu yadi pinaSTi tatazca buddhyA 'vibhAvya' nirUpyottarakAlaM gRhNAti / idAnImenAmeva hai| gAthAM bhASyakAro vyAkhyAnayatimusale ukkhittaMmi ya apaJcavAe ya pIsa accitte / bhajaMtI acchaDhe bhuMjatI jA aNAraddhA // 248 // (bhA0) muzale utkSipte sati apratyapAye pradeze sthApayitvA yadi bhikSAM dadAti, 'pIsa accitte'tti acetanaM vA yadi gharaTTAdau pinaSTi tato dadAti bhikSA, bhajatIti javadhANe bhaTThami aNNaMmi appakhitte sati eyaMmi avasaraMmi sAhuNo bhikkhaM dei, da bhuJjAnAyA api hastAdgRhyate yadyadyApi na viTTalayati bhaktaM yattadbhAjanagRhItaM tadutthAya dadAti // // 16 // kataMtIe thUlaM vikkhiNa loDhaNa jati ya nittttviyN| piMjaNa asoyavAI bhayaNAgahaNaMtu eesiN||474 // PICHAR
Page #333
--------------------------------------------------------------------------
________________ SLOGANSAGAR hai. tathA karttayantyA api hastAdgRhyate yadi sthUramasau karttayati, kiM kAraNaM ?, yataH sthUramasau karttayantI zaGkhacUrNa na hastA lau karoti, nApi niSThIvanena, vikkhiNaMti rUyaM vikkhiNatIe hatthAu gheppai,tathA uriNaNaM loDhaNaM yadi nihaviloDheyavayaM tIe hatthAu bhikkhA gheppai, etaduktaM bhavati-jo so akappAso ghANo loDhaNIe dinno so loDhio anno na ajavi dijai ghANo, eyAe velAe gheppai bhikSA deMtIe tIe, piJjayantyA api hastAdhAti yadyasau mahelA'zaucavAdinI bhavati-na hastau prakSAlayati / evameSAM dAtRRNAM hastAdbhajanayA grahaNaM karoti / uktA pratidvAragAthA, tatpratipAdanAcoktaM dAtR-11 dvAraM, idAnIM gamanadvArapratipAdanAyAhagamaNaM ca dAyagassA heTThA uriM ca hoi nAyacaM / saMjamaAyavirAhaNa tassa sarIre ya micchattaM // 475 // 'gamanaM ca' bhikSAdAnArthamabhyantarapravezastasya dAtuH 'adhastAd' bhuvi vijJeyam 'upari ca' uparivibhAgazca vijJeyaH, yadi na nirUpayati tatastasya gacchataH pRthivyAdimardane sati sAdhoH saMyamavirAdhanA bhavati, AtmavirAdhanA ca tasya dAtuH zarIre sarpAdidazanajanitA bhavati, ata eva ca nimittAcchrAddhaH san mithyAtvaM yAyAt yadutaivaMvidhasya dattaM yena tatkSaNa eva sa dAtA sarpaNa daSTa iti / idAnImenAmeva gAthAM bhASyakAro vyAkhyAnayativacaMtI chakkAyA pamaddae hihato uvari tiriyaM ca / phalavallirukkhasAlA tiriyA maNuyAya tiriyaM tu |249|(bhaa0) vrajantI sA strI bhikSAyA dAtrI SaDapi kAyAn pramardayet , va ?-'adhastAd' bhuvi pRthivyatejovanaspatitrasAn vyA SASSASSASSISLARI
Page #334
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIodhaniryutiH droNIyA vRttiH // 166 // pAdayet, vAyukAyaM hatau sthitaM spRzantI vyApAdayet, tathopari tiryagvyavasthitA phalavallIvRkSazAlAH - zAkhA virAdhayati, tathA tiryagmanujAn - jAtamAtrabAlakAn tirazcaH - azvavatsakAdIn saGghaTTayet / atha caite doSAH kaMTagamAI ya ahe upiM ahimAdilaMbaNe AyA / tassa sarIraviNAso micchatuDDAha voccheo // 250 // bhA0) kaNTakAdayo vA'dho bhavanti, upari ahyAdi - sarpAdilambane AtmavirAdhanA dAtuH, tasya ca - dAtuH zarIravinAze mithyAtvaM tasyAnyasya vA bhavati, 'uDDAhazca' pravacanopaghAtazca bhavati yaduta eteSAmetAvAnapi prabhAvo nAsti yena dAtAraM rakSati / vyAkhyAtaM gamanadvAram idAnIM grahaNadvArapratipAdanAyAha nIduvA rugghA DaNakavADaThiya deha dAramAinne / iDDirapatthiya liMde gahaNaM pattassa'paDilehA // 476 // 'nI duvAra' gAhA, nIcadvAraM yadi bhavati tatra cakSuSA nirUpaNaM karttuM na zaknoti ato na gRhyate bhikSA, tatho dghATaka pArTa - anargalitakapATaM na kintu pihitakapATaM, tatrApi na gRhNAti tathA dAtuH saMbandhinA svadehena dvAre ruddhe sati na gRhyate, AkIrNa cAnyapuruSairgamAgamaM kurvadbhiH tathA iDDara- gantryAH saMbandhi tena tirohite patthikA - bRhatI piTTikA tayA vA pihite dvAre alindaM - kuNDakaM tena vA tirohite evameteSu doSeSu satsu 'grahaNaM prAptasya' gRhasthasya gRhyate 'sminniti grahaNaM, yasmAtpradezAdbhaNDakaM gRhNAti taM pradezaM prAptasya 'apaDileha' tti yataH pratyupekSaNA na zuddhayati anantaroditairdoSairato naM gRhyate, yadyebhiranantaroditairdoSairbhavadbhirna grahaNaM tato grahaNapradezaM prAptasya pratyupekSaNA karttavyA - zrotrAdibhirupayogaM karoti dAtryAgamananirUpaNaM ni. 475 bhA. 247. 250 grahaNa dvAraM ni. 476 // 166 //
Page #335
--------------------------------------------------------------------------
________________ RRCHARACT yadi zrotrAdyupayogena zuddhA tato grahISyati, atha na zuddhA zrotrAdyupayogena tato na grahISyati / idAnI bhASyakAra: pratipadamenAmeva gAthAM vyAkhyAnayati, tatra kathaM jinakalpikAdayo gRhNanti kathaM vA sthavirAH ? ityetatpradarzayannAhaniyamA udivagAhI jiNamAI gacchaniggayA hoti|theraavi divagAhI adihi kareMti uvogN||25|| (bhA0) | 'niyamAt' avazyantayaiva dRSTagrAhiNaH jinA-jinakalpikAdayo 'gacchanirgatAH' parityaktagacchA bhavanti, 'sthavirAH' sthavirakalpikA api 'dRSTagrAhiNa evaM' atirohitadvAra eva gRhe gRhNanti, kimayameva niyamaH 1, netyAha|'adRSTe' tirohite gRhadvAre kapATAdinA upayogaM zrotrAdibhirindriyairdattvA tataH parizuddhe gRhNanti / idAnIM 'nIyaduvArakavADetti vyAkhyAnayannAhaNIyaduvAruvaoge uDDAha avAuDA padoso ya / hiyanaTuMmi a saMkA emeva kavADaugghADe // 252 // (bhA0) | nIcadvAre gRhe na grAhya yatastatra nIcadvAre niSkuTanaM kRtvopayoganirIkSaNaM kurvata uDDAhaH pazcAdbhAgadarzane pelA| didarzane sati kadAcittatrAprAvRtAH striyastiSThanti tatazca nirUpayataH pradveSamupari kurvanti, tathA hRte caurAdinA naSTe-svayamevAdRzyamAne kvacidvastuni zaGkopajAyate gRhasthAnAM jahA teNa pavaiyaeNaM niUDiUNa nirUviaM AsI jadi teNa Na hiyaM bhave ?, 'evameva' eta eva doSAH pihitakapATe nirrglmudghaattyto'praavRtikaadyH|| dehannasarIreNa va dAraM pihiaMjaNAulaM vAvi / iDDarapatthiyaliMdeNa vAvi pihiyaM tahiM vAvi // 253 // (bhA0) ___ dAturdehena dvAraM pihitaM sthUlatvAddehasya anyasya vA pArzvasthasya zarIreNa pihitaM / dvAram / AkIrNa vyAkhyAnayati-janA ASSISSISSISSES
Page #336
--------------------------------------------------------------------------
________________ vRttiH zrIogha- kulaM vA dvAraM nirgacchatA pravizatA vA lokena, tathA 'iDDaraNa' gaMtrIsaMbandhinA 'patthikayA' bRhatpiTTikayA 'alindena' | grahaNadvAre niyuktiH|kuNDakena vA sthagitaM dvAraM bhavet , 'tahiM vAvipatti tatra vA iDDurAdau sthagita tattadravyaM bhavettatazca na gRhyate // nIcadvArodroNIyA eteha'dIsamANe aggahaNaM aha va kunja uvogN|sotenn cakkhuNA ghANaoya jIhAeNphAseNaM // 254 // (bhA0) ddhArAdi | ni bhA. TA 'ebhiH' anantaroditaiH 'adRzyamAne' acakSurdarzane satyagrahaNaM bhavati, athavA'dRzyamAne'pyupayogaM kuryAta, kai-15251-256 // 167 // rityAha-zrotreNa cakSuSA ghrANena jihvayA sparzena ceti // kathaM zrotrAdyupayogaM karoti - hatthaM mattaM ca dhuve saddo udakassa ahava mattassa / gaMdhe va kuliMgAI tattheva raso pharisabiMdU // 255 // (bhA0) hastaM mAtra vA kuNDalikAdi sA gRhasthA prakSAlayettatazcodakasya jhalajhalAzabdo bhavati, athavA mAtrakasya-kuNDalikAdeH prakSAlyamAnasya khasakhasAzabdo bhavati, tathA ghANenopayogaM karoti, kadAcitkuliGgaH-trIndriyAdimardito bhavedAgacchantyA, etacca gandhena jAnAti azobhanena, tatazca na gRhNAti, yatra gandhastatra raso'pIti, tathA sparzena copayogaM dadAti, kadAcidudakabindurlagati zItalaH, cakSuSA tUpayogaM dadAti gamanAgamane prAptasya ca dravyasya bhAjanasya vA hastasya vA, mA bhUdudakasaMspRSTaM syAt / . so hoi dihagAhI jo ete juMjaI pade sacce / nissaMkiya niggamaNaM AsaMkapayaMmi saMcikkhe // 256 // (bhA0) // 167 // sa evaMvidho dRSTagrAhI bhavati ya etAni padAni sthAnAntarANi pUrvoktAni prayuta upayogapUrvakaM sarvANi, atha niHza-1 OCALCCCCCESSOROSCAM
Page #337
--------------------------------------------------------------------------
________________ Ditameva bhavati yadutAnena gRhasthena puraHkarmAdi kRtaM tatra vArayitvA nirgacchati, athAzaGkitaM bhavati kimanena kRtaM puraH karmAdi na vetItthamAzaGkAyAM nirUpayati prAptAM satI gRhasthAm / uktaM grahaNadvAram , idAnIM AgamanadvArapratipAdanAyAha AgamaNadAyagassA heDhA uvariM ca hoi jaha putviM / saMjamaAyavirAhaNa diDhato hoi vaccheNa // 477 // bhikSAM gRhItvA sAdhvabhimukhamAgacchantyA adhastAdupari ca nirUpaNIyamAgamanaM yathA pUrva gamane saMyamAtmavirAdhane nirUpite evamatrApi saMyamAtmavirAdhane nirUpaNIye / uktamAgamanadvAraM, 'patte'ttidvArapratipAdanAyAha-'diDhato hoi vatthaMmi' atra prAptAyAM bhikSAyAM dAvyAM vatsakena dRSTAnto veditavyaH / jahA egassa vANiyassa vacchao tadivasaM tassa saMkhaDI na koi tassa bhattapANiyaM dei, majjhaNhe vacchaeNa raDiyaM, suNhAe se alaMkiyavibhUsiyAe diNNaM bhattapANaM, jahA tassa vacchassa cArIe diTThI Na mahilAe, evaM sAhuNAvi kAyavaM / ahavA pattassa u paDilehA hatthe matte taheva dave ya / udaulle sasiNiddhe saMsatteM ceva pariyatte // 478 // prAptasya gRhasthasya pratyupekSaNA kAryA haste, kimayaM hasto'sya udakAdyAo na veti, tathA mAtraM ca-kuNDalikAdi gRhasthasatkaM nirUpayati yatra gRhasthA bhikSAmAdAya nirgatA, dravyaM ca-maNDakAdi nirUpayati saMsaktaM na veti / evaM patta hAraM nijjuttikAreNa vakkhANiyaM, idAnIM niyuktikAra eva parivattettidvAraM vyAkhyAnayannAha-'parivartite' adhomukhe * kRte sati gRhasthena mAtrake kuNDikAdau yAdakAI dRzyate sasnigdhaM vodakenaiva saMsaktaM ca-trasayuktaM tatastasminnevaMvidhe |mAtrake parivRtte sati dRSTvA na gRhyate / idAnIM bhASyakAraH 'patte'tti vyAkhyAnayannAha
Page #338
--------------------------------------------------------------------------
________________ dAtrAgamana pAtraparAvRttipatitani zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 16 // sasnigdha pariyattiyatti vyAkhyAnayannAhA rikta parAvartitadvAraM, 'paDiya'tidvArA 477-480 bhA. 257258 tiriya uDamahevi ya bhAyaNapaDilehaNaM tu kAyaba / hatthaM mattaM vaM tinni u pattassa paDilehA // 27 // (bhA0) __ gRhasthabhAjanasyA Agacchata eva tiryak-pArzvato bhAjanasya arddha karNakeSu bhAjanasya adho-budhne pratyupekSaNA karttavyA, tathA 'prAptasya' AsaNNIbhUtasya gRhasthasya hastaM mAtraM dravyaM trINyapyetAni gRhasthasatkAni pratyupekSeyat-nirUpayet , kim ?mAsasiNiddho daulle tasAulaM giNha egatara da9 / pariyattiyaM camattaM sasaNiddhAIsu paDilehA // 258 // (bhA0) __ sasnigdhaM toyena udakAmudake sAkulaM hastaM mAtraM dravyaM vA dRSTvA ekataramapi tanmA gRhANa / 'patti'tti dvAramuktaM, bhASyakAra eva 'pariyattiya'tti vyAkhyAnayannAha-'pariyattiyaM ca mattaM tat gRhasthamAtrakaM kadAcitsasnigdhAdisamanvitaM bhavati tatazca sasnigdhAdiSu satsu pratyupekSaNA kAryeti / uktaM parAvartitadvAraM, 'paDiya'ttidvAraM vyAcikhyAsurAhapaDio khalu dadRcco kittimasahAvao ya jo piMDo / saMjamaAyavirAhaNa diDhato siddhi kbho.|| 479 // ___ patitaH pAtrake piNDo draSTavyaH kimayaM kRtrimaH ?-yogena niSpannaH saktumudgapiNDa iva siddhapiNDo vA svAbhAvikakUrakhoTTa iva, tatra yadi kRtrimaH piNDaH sphoTayitvA taM na nirUpayati tataH saMyamAtmavirAdhanA bhavati, yathA siDikabahassa hatA kASThena kanthikA ityetatkathAnakamanusaraNIyaM, tena hi saMyogapiNDo na nirUpitastatra ca saMkalikA''sIt, tatra rAjakule vyavahArastena ca kASTharSiNA bhagavatA niyUDham , anyazca kadAcittAdRzo na bhavati tatazca nirUpaNIya iti / tatrAtmavirAdhanAdipradarzanAyAhagaravisa aThiya kaMTaya viruddhabaMmi hoi AyAe / saMjamao chakkAyA tamhA paDiyaM vigiMcinA // 480 // kavaTTho // 47 // 168 //
Page #339
--------------------------------------------------------------------------
________________ SHUSHAXSHIRO'SUS3* | sa gara ucyate ya AhAraM stambhayati kArmaNaM vA garaH, sa kadAcittatra piNDe bhavati, tathA viSamasthIni kaNTakAzca kadAcidbhavanti, viruddhaM vA kiMcidravyaM tatra bhavati, tatazcAnirUpaNe ebhirAtmavirAdhanA bhavati, tathA saMyamatazca SaTakAyA virAdhyante, kathaM ?, kadAcittatra pRthivI udakaM vanaspatiragnivA lagno bhavati, yatrAgnistatra vAyurapi, dvIndriyAdayazca kadAcidbhavanti, tatazca 'paDiyaM vigiMcejjA' vibhAgena vibhajeta-nirUpayedityarthaH / athavA'nAbhogena kadAcittatra suvarNAdi sthApayitvA dadAti, etadevAha___ aNabhogeNa bhaeNa ya paDiNI ummIsa bhattapANami / dijjA hiraNNamAI aavjnnsNknnaadiddhe||481|| anAbhogena dadAti-tandulAdimadhye vyavasthitaM suvarNAdi punazca randhayitvA taddadatyanAbhogena pradAnaM bhavati, bhayena vA dadAti, kathaM ?, kayAcitparasatkaM suvarNamapahRtaM punazca pratyAkalitA satI kalikalaGkabhayAtsAdhorveSTayitvA odanAdinA dadAti, pratyanIkatvena vA 'unmizya' ekIkRtya bhaktapAnAdinA saha hiraNyAdi dadAti, tatazca tasya sAdhoretaddoSaM 5 vinA'pi yadi na nirUpayati tataH 'AvajaNaM ti AvarjanaM pUrvoktaM saMyamavirAdhanAdidoSANAM bhavati, pramAdaparatvAttasya, tathA zaGkanA-dRSTe tatra suvarNAdau rAjaprabhRtInAM zaGkA bhavati, yaduta na vidmaH kiM tAvadayaM sAdhurevaMvidhaH AhozcidbhikSAdAteti, tasmAtpatitaH san piNDo nirUpaNIyaH / ityuktaM patitadvAraM, gurukadvArapratipAdanAyAha ukkheve nikkheve mahallayA luddhayA Saho dAho / aciyatte voccheo chakkAyavaho ya gurumatte // 482 // yattatpASANAdighaTTanaM dattaM tasyotkSepe sati nikSepe vA-mokSaNe sati gRhasthasya kaTibhaGgo vA pAdasyopari patanaM vA bha MAAASAASAARES 64%*
Page #340
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 169 // vati, 'mahallayA' iti mahatpramANaM vA tadgRhasthasya bhAjanaM tasyotkSepe sati doSA bhavanti, athavA 'mahallayA' iti mahatA bhaNDa- patitaguru' kena dIyatAmityevaM kadAcidasau sAdhurbhaNati, tatazca lubdhatA sAdhorupajAyate, tathA vadhazca-tasyaiva sAdhoH pAdasyoparibhaNDakenakadvAre ni. 481-482 patitena vadhobhavati, tathA dAha'tti dAho vA bhavati yadi taduSNaM bhaNDakaM bhavati,aciyattaM vA bhavati tasyaiva gRhasthasya tadgRhapa bhA. . tervA 'aciyattaM vA apratItirvA bhavati,mahApramANakena bhaNDakena dIyamAne sati vyakcchedo vA tavyasyAnyadravyasya vA bhavati, 259.260 SaTkAyavadhazca bhaNDakapatane sati bhavati, evaM guruke bhaNDake ete doSA bhavanti / etAmeva gAthAM bhASyakRdAha, tatrAdyAvayavamAha| gurudoNa va pihi sayaM va guruyaM haveja jaM dvN| ukkheve nikkheve kaDibhaMjaNa pAya uvariM vA // 259 // (bhaa0)|| . gurudravyeNa vA 'pihitaM' ghahitaM tadravyaM bhavet , svayaM vA tadravyaM guDapiNDAdi gurukaM bhavet , tatazca tasya 'utkSepe' utpATane nikSepe ca punarmocane sati kaTibhaGgo bhavati,pAdasyopari patettatazcAtmavirAdhanA bhavati / 'mahallayA' iti vyAkhyAnayannAhamahalleNa dehi mA DaharaeNa bhinne aho imo luddho / ubhae egataravaho dAho accuNha emeva // 260 // (bhaa0)|| // 169 // kazcitsAdhuH kaDucchikayA dadatI striyaM evaM brUte-yaduta 'mahalleNa' bRhatA bhAjanena sthAlyAdinA dehi, mA 'DaharakeNa' laghunA prayaccha kaDucchukAdinA, tataH sA tathaiva karoti, azaknuvatyAzca kadAcittadbhAjanaM bhajyate tato bhinne sati tasmin |bhAjane gRhastha evaM bhaNati-yadutAho ! ayaM sAdhurmahAlubdhaH yena bRhatA bhAjanena dIyamAnaM gRhNAti, tata 'ubhayasya' sAdhu
Page #341
--------------------------------------------------------------------------
________________ | gRhasthayoH pAdasyopari patitena bhaNDakena vadho bhavati, ekatarasya vA vadho bhavati, tathA dAhazca atyuSNe tasmin dravye patite sati bhavati 'emeva'tti ubhayoranyatarasya vA // idAnIM 'aciyatte'tti vyAkhyAnayannAha - bahugahaNe aciyattaM voccheo tadanna dava tasa vAvi / chakkAyANa ya vahaNaM ahamatte taMmi mattaMmi // 231 // (bhaa0)|| bahugrahaNe tasya ghRtAdidravyasya 'aciyattaM' aprItirbhavati tasya tadgRhapatervA, vyavacchedo vA tadanyasya dravyasya bhavati - tasmAd-ghRtAdeH anyad-kSIraguDAdi tasya vyavacchedo bhavati, tasya vA ghRtAderdravyasya vA vyavacchedo bhavatIti, tathA SaTkAyAnAM vA hananaM bhavati 'atimAtre' bRhatpramANe 'mAtra ke' sthAlyAdau gRhIte sati / uktaM gurukadvAraM, trividhetidvAraMpratipAdayannAha-- tiviho ya hoi kAlo gimho hemaMta taha ya vAsAsu / tiviho ya dAyago khalu thI purisa napuMsao ceva // 483 // ekkikovi ativiho taruNo taha majjhimo ya thero ya / sIyataNuo napuMso somhitthI majjhimo puriso || 484 // kAlastrividho bhavati, tadyathA - grISmo hemanto varSA ca, tatra trividhe'pi kAle dAtA trividha eva bhavati, strI pumAnnapuMsakaM ceti // punaH sa ekaikakhyAdidAtA trividho bhavati - taruNo madhyamaH sthavirazca / idAnIM napuMsakAdInAM svarUpapratipAda|nAyAha-zItalatanurnapuMsako bhavati, 'somhitthi'tti soSmA strI bhavati, madhyamazca puruSo bhavati - nApyuSNo nAtizItala iti // purakammaM udaullaM sasaNiddhaM taMpi hoi tivihaM tu / ikkikkaMpi ya tivihaM saccittAcittamIsaM tu // 485 //
Page #342
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH 8 gurukadvAra bhA. 261 puraHkarmAdi vaividhyaM ni. 483-488 // 17 // SSSSSSSSSSSSS | na kevalaM kAlAdayastrividhAH yadapi tatpuraHkarmAditadapi trividhaM, tadyathA-puraHkarma udakAI sasnigdhaM ceti, tatpunarekaikaM trividhaM-sacittAcittamizrabhedabhinnaM bhavati, etaduktaM bhavati-yatpuraHkarma tatsacittamacittaM mitraM ceti, yadapi udakA tadapi sacittamacisaM mizraM ceti, yadapi sasnigdhaM tadapi sacittamacittaM mitraM ceti / idAnIM yattaduktaM puraHkarmAditritayaM tatrAdyadvayasya pratiSedhaM kurvannAha__Aiduve paDiseho purao kaya je tu taM purekammaM / udaullabiMdusahiaM sasaNiddhe maggaNA hoi // 486 // | Adyadvitayasya purataH karmaNa udakArdrasya ca pratiSedho draSTavyaH, yatastAbhyAM sadoSatvAnnaiva vyavahAra iti / idAnIM puraHkarmAdInAM lakSaNapratipAdanAyAha-'puraokaya jaMtu taM purekamma' bhikSAyAH purataH-prathamameva yatkRtaM karma-kaDucchukAdiprakSAlanAdi tatpuraHkarmAbhidhIyate, udakAI punarucyate yadvindusahitaM bhAjanAdi galadvindurityarthaH, sasnigdhaM punarucyate yadindurahitamAtra, tatreha sasnigdhe 'mArgaNA' anveSaNA karttavyA yataH sasnigdhe hastAdau grahaNaM bhaviSyatyapi // __ sasiNiddhaMpi ya tivihaM saccittAcittamIsagaM ceva / acittaM puNa ThappaM ahigAro mIsasacitte // 487 // __ yattatsasnigdhaM tatrividhaM-sacittamacittaM mizraM ceti, tatrAcittaM sthApyaM yatastatrAcittasasnigdhe grahaNaM kriyata eva na tatra nirUpaNA, adhikAraH punaH-nirUpaNaM mizrasacittayoH karttavyaM / idAnIM mizrasaccittasasnigdhe haste sati grahaNavidhi pratipAdayannAha pravANa kiMci avANameva kiMcicca hoaNucANaM / pAeNa hi yaM (ta) satvaM ekakahANIya vuDDI ya // 488 // bhimAnandha mArgaNA cittamIsagaM ca tatrAcita sthAvAnI mizrasa // 17 //
Page #343
--------------------------------------------------------------------------
________________ atra haste sasnigdhaM kizcit pramlAnaM manAzuSkaM tathA 'avANaM'ti AvyAnamudvAnaM kiJcitsasnigdhaM 'kizcica hoaNuvANaM ti kiJcicca snigdhamanAvyAnamanuddhAnam, evaM trividhamapyetatsarva prAyeNa sasnigdhamucyate, evametadvibhAvya tata ekaikazuSka bhAgavRddhyA grahaNaM karttavyaM pUrvAnupUrvyA, tathA ekaikazuSkabhAgahAnyA vA pazcAnupUrvyA gRhNAti bhikSAM / sA ekaikabhAgavRddhiH kathaM karttavyetyata Aha sattavibhAgeNa karaM vinbhAittANa itthimAINaM / nicunnayaiyarevi ya rehA patre karatale ya // 489 // 'sapta vibhAgAn' saptadhA 'karaM' hastaM 'vibhajya' vibhAgIkRtya, keSAM ? - khyAdInAM te ca vibhAgA etAnaGgIkRtya karttavyAH ke ca te ? - 'nimnonnatetare' tatra nimnaM tvaGguliparvarekhA unnatamaGguliparvANi itarat- karatalaM nonnataM nApi nimnaM / idAnIM kena zuSkena pradezena kaH pradezaH pramlAno bhavati ? kena vA pramlAnena pradezena kaH sArdraH pradezo bhavatItyasyArthasya jJApanArthamAha jAya unnayAI uccANAI havaMti hatthassa / tAhe talapavANA lehA puNa hota'NuvANA // 490 // yadA unnatAni hastasthAnAni uddhAnAni bhavanti tadA hastatalaM pramlAnaM manAk zuSkaM bhavati rekhAstu bhavantyanuddhAnAH / idAnIM zuSkahastasthAnAnAmekaikavRddhyA yathA yasmin kAle grahaNaM bhavati tathA pradarzayannAha - taruNitthi ekabhAge paJcANe hoi gahaNa gimhAsu / hemaMte dosu bhave tisu pavANesu vAsAsu // 491 // taruNyAH striya unnatasaptamaikabhAge pramlAne zuSke sati uSNakAle gRhyate bhikSA yataH soSmatayA kAlasya coSNatayA
Page #344
--------------------------------------------------------------------------
________________ droNIyA vRttiH // 17 // yAvatA kAlena asAvunnatapradezaH zoSamupagatastAvatA kAlena itare nimnapradezAH sArdA api acittAH saMjAtAH ataH puraHkarmAdi kalpate bhikSAgrahaNaM, hemantakAle tasyA eva taruNyA dvayoH saptamabhAgayoH zuSkayoH satorbhikSAgrahaNaM bhavediti, tasyA eva vidhyaM ni. taruNyA varSAkAle triSu saptabhAgeSu zuSkeSu satsu bhikSAgrahaNaM bhavati / 489-493 emeva majjhimAe ADhattaM dosu ThAyae causu / tisu ADhattaM therI navarihANesu paMcasu u|| 492 // evameva madhyamAyAH striyA uSNakAle dvayorbhAgayoH prArabdhaM caturyu bhAgeSu saMtiSThate, etaduktaM bhavati-madhyamAyAH striyA uSNakAle dvayoH saptabhAgayoH zuSkayoH satohaNaM bhavati, tathA tasyA eva madhyamAyAH striyA hemante kAle triSu saptabhAgeSu zuSkeSu satsu grahaNaM bhavati, tasyA eva ca madhyamastriyA varSAkAle caturyu saptabhAgeSu zuSkeSu satsu bhikSAgrahaNaM karttavyaM, evaM sthavirAyA api uSNakAle triSu bhAgeSu prArabdhaM paJcasu bhAgeSu saMtiSThate, etaduktaM bhavati-uSNakAle sthaviryA striSu saptabhAgeSu zuSkeSu satsu grahaNaM bhavati, tathA tasyA eva sthaviryA hemantakAle caturyu saptabhAgeSu zuSkeSu satsu bhikSAgrahaNaM karttavyaM, tasyA eva varSAkAle paJcasu saptabhAgeSu zuSkeSu satsu bhikSAgrahaNaM karttavyam / emeva hoi puriso dugAichaTThANa pjjvsiesuN| apumaM tu tibhAgAiM sattamabhAge avasite u // 493 // HI evameva puruSasya dvayorbhAgayoH prArabdhaM SaTsthAnaparyavasiteSu bhAgeSu saMtiSThate, etaduktaM bhavati-taruNapuruSasyoSNakAle || // 171 // bhAgadvaye zuSke sati gRhyate, tathA tasyaiva taruNasya zItakAle triSu bhAgeSu zuSkeSu satsu bhikSA gRhyate, tathA tasyaiva taruNasya | varSAkAle caturyu bhAgeSu zuSkeSu satsu grahaNaM, tathA madhyamapuruSasyoSNakAle triSu bhAgeSu zuSkeSu satsu grahaNaM, tasyaiva madhya zuSkeSu satsu grahaNaM mAla triSu bhAgeSu prArabdhaM paJcasu bhAkAle caturyu saptabhAgeSu
Page #345
--------------------------------------------------------------------------
________________ masya hemante caturSu bhAgeSu zuSkeSu satsu grahaNaM, tathA tasyaiva madhyamasya varSAkAle paJcasu bhAgeSu zuSkeSu satsu bhikSAgrahaNaM karttavyaM, tathA vRddhapuruSasyoSNakAle caturSu bhAgeSu zuSkeSu satsu grahaNaM karttavyaM, tasyaiva vRddhasya hemante paJcasu bhAgeSu zuSkeSu grahaNaM, tasyaiva vRddhasya varSAkAle SaTsu bhAgeSu zuSkeSu bhikSAgrahaNaM karttavyaM / napuMsakasya punastribhAgeSvArabdhaM saptamabhAgeSu saMtiSThate, etaduktaM bhavati - sarvasmin haste zuSke sati grahaNaM karttavyaM bhavati, tatra ceyaM bhAvanA - taruNanapuMsakasyoSNakAle triSu bhAgeSu zuSkeSu bhikSAgrahaNaM kalpate, tasyaiva taruNanapuMsakasya hemantakAle caturSu bhAgeSu zuSkeSu bhikSAgrahaNaM karttavyaM, tasyaiva varSAkAle paJcasu bhAgeSu zuSkeSu grahaNaM, madhyamasya napuMsakasyoSNakAle caturSu bhAgeSu zuSkeSu grahaNaM, tasyaiva ca hemanta - kAle paJcasu bhAgeSu zuSkeSu grahaNaM, tasyaiva ca varSAkAle SaTsu bhAgeSu zuSkeSu grahaNaM, vRddhanapuMsakasyoSNakAle paJcasu bhAgeSu zuSkeSu grahaNaM, tasyaiva hemantakAle SaTsu bhAgeSu zuSkeSu bhikSAgrahaNaM, tasyaiva vRddhanapuMsakasya varSAkAle saptasvapi saptabhAgeSu zuSkeSu bhikSAgrahaNaM karttavyamiti / evamekaikavRddhyA grahaNamuktaM, pazcAnupUrvyA tu ekaikabhAgahAnyA bhikSAgrahaNaM veditavyaM, taccaivaM - sthaviranapuMsakasya varSAkAle saptabhirapi hastabhAgaiH zuSkairgRhyate bhikSA, tasyaiva zItakAle paDirbhAgaiH zuSkairgRhyate, tasyaivoSNakAle paJcabhirbhAgaiH zuSkairgRhyate, evamanayA hAnyA tAvannetavyaM yAvattaruNI strIti / uktaM trividhadvAraM, bhAvadvArapratipAdanAyAha ya ho hoi bhAvo loiyalouttaro samAseNaM / ekkikovi ya duviho pasatthao appasattho ya // 494 // dvividho bhavati bhAvaH - laukiko lokottarazceti, samAsataH punarekaiko dvividhaH - prazasto'prazastazca, laukikaH prazastos -
Page #346
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH bhAvaprAzastyataradvAra ni. 494. 498 bhrAtRdayasya vadhUdvayaM dRSTAntaH // 172|| prazastazca, evaM lokottaro'pi / tatrodAharaNamucyate-egaMmi saNNivese do bhAuyA vaNiyA, te ya paropparaM virikA, tattha ego gAme gaMtUNa karisaNaM karei, aNNovi taheva, tattha ekkassa sumahilA aNNassa dummahilA, jA sA dummahilA sA gose ur3hiyA muhodagadaMtapakkhAlaNaaddAgaphalihamAIhiM maMDaMtI acchai, kammAragAINaM na kiMci jogakkhemaM vahai, kalleuyaM ca karei, aNNassa ya jA sA mahilA kammAramAINaM jogakkhemaM vahai appaNo ya sakajaM maMDaNAdi karei, tattha jA sA appaNo ceva maMDaNe laggA acchai tIe acireNa kAleNaM parikkhINaM gharaM, iyarIe dhaNadhaNNeNaM gharaM samiddhaM jAyaM / evaM ca jo sAhU vaNNaheuM rUvaheuM vA AhAraM AhArei, navi Ayarie Navi bAlavuDagilANadubbale paDiyaggati appaNo ya gahAya pajattaM niyattai, evaM so appaposao, jahA sA cukkA hiraNNAINaM evaM sovi nijarAlAbho tassa cukkihii, pasattho imojo No vaNNaheuM rUvaheDaM vA AhAraM AhArei, bAlAINaM dAuM pacchA AhArei, so nANadaMsaNacarittANaM AbhAgI bhavati / evaM pasatyeNa bhAvaNaM AhAreyabo so piMDo / idAnImenamevArtha gAthAbhirupasaMharannAhasajjhilagA do vaNiyA gAmaM gaMtUNa krisnnaarNbho| egassa dehamaMDaNavAusiA bhAriyA alasA // 495 // muhadhovaNa daMtavaNaM addAgAINa kalla AvAsaM / puvaNhakaraNamappaNa ukkosayaraM ca majjhaNhe // 496 // taNakaTTahAragANaM na dei na ya dAsapesavaggassa / na ya pesaNe niuMjai palANi hiya hANi gehassa // 497 // | biiyassa pesavaggaM vAvAre annapesaNe kamme / kAle dehAhAraM sayaM ca uvajIvaI iDDI // 498 // . sugamAH navaraM 'bAusiA' vihUsaNasIlA // mukhadhAvanaM karoti, tathA 'kallatti kalyapUpakam Avazyaka pUrvAhne SISIRSARASSANASSIC // 172 //
Page #347
--------------------------------------------------------------------------
________________ karotyAtmanA cotkRSTataraM ca ghRtapUrNAdi madhyAhne bhakSayatyekAkinI // tRNakASThahArakANAM na kiJciddadAti dAsavargasya tathA preSyo yaH kazcitpreSyate tadvargasya ca na kiJciddadAti, na ca 'preSaNe' kArye niyuGkte karmakarAn tatazca bhojanAdinA vinA 'palANA' naSTAH hRtaM ca yatkiJcidgRhe rikthamAsIt, evaM hAnirjAtA gehasya, tatrAyaM laukiko'prazasto bhAvaH / idAnIM laukikaprazastabhAvapratipAdanAyAha-dvitIyasya yA bhAryA sA preSyavarga vyApArayitvA preSaNA kArye karmaNi ca vividhe kAle ca teSAmAhAraM dadAti svayaM ca kAle AhAramupajIvati / ayaM ca laukiko'tra prazasto bhAva uktaH, idAnIM lokottarAprazastapratipAdanAyAha vannabalarUvaheDaM AhAre jo tu lAbhi lagbhateM / atiregaM na u giNhai pAuggagilANamAINaM // 499 / / jaha sA hiraNNamAIsu parihINA hoi dukkhaAbhAgI / evaM tigaparihINo sAhU dukkhassa AbhAgI // 500 // AyariyagilANaTThA givha na mahaMti evaM jo sAhU / no vannarUva heDaM AhAre esa u pasattho / 501 // varNabalarUpahetumAhArayati yazca lAbhe kSIrAdau labhyamAne sati prAyogyaM glAnAdInAmatiriktaM na gRhNAti / yathA sA gRhasthA hiraNyAdiparihInA saMjAtA duHkhabhAginI ca jAtA evaM sAdhurapi trikeNa - jJAnadarzanacAritralakSaNena hIno duHkhasya bhAgI bhavati / ukto lokottaro'prazastaH, idAnIM lokottara prazastabhAvadarzanAyAha - AcAryAdInAmarthAya gRhNAti na mamedaM yogyaM kintvAcAryAdeH, evaM yaH sAdhurgRhNAti, zeSaM sugamaM / ukto lokottaraH prazasto bhAvaH, uktaM bhAvadvAram // ugama upAyaNaesaNAe bAyAla hoMti avarAhA / soheuM samuyANaM pappane baccae vasahiM // 502 //
Page #348
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 173 // SARKESARSAA%CE sunnagharadaiule vA asaI ya uvassayassa vA dAre / saMsattakaMTagAI soheumuvassagaM pavise // 503 // bhAvadvAropa evaM sAdhurudgamotpAdanaiSaNAbhirdvicatvAriMzadaparAdhA bhavanti taiH samudAnaM bhaikSaM 'zodhayitvA' vivicya tataH 'paDuppanne' labdhe sahArani 6499-501 sati bhaktAgau vasatiM prayAti / idAnIM tadbhaktaM gRhItaM sacchodhayitvA vasatiM pravizati, keSu sthAneSu ?, ata Aha-gRhItvA gRhItabhaktabhaktamupAzrayAbhimukho vrajet , zUnyagRhe tadbhaktaM pratyupekSya tato vasatiM pravizati, tadabhAve devakule vA, 'asaI ya' gRhAdI sya pravezanAmabhAve upAzrayadvAre saMsaktaM saiH kaNTakairvA yavyAptaM tat zodhayitvA-projjhya saMsaktAdibhaktaM tata upAzrayaM pravizati / vidhiHni. evaM tasya pratyupekSyamANasya kadAcitsaMjhataM bhavati tatra kiM karotItyata Aha- . 15502-505 saMsattaM tattocia parihavettA puNo davaM giNhe / kAraNa mattaya gahi paDiggahe choTu pavisaNayA // 504 // ___ yadi tatra saMsaktaM bhakaM pAnakaM vA bhavettatastasmAdeva sthAnAtpratisthApya punarapyanyadravaM gRhNAti, tathA glAnAdikAraNena ca mAtrake yadgRhItamAsIttatpatadbhahe prakSipya pravizati, yatastasya sAdhubhirAkhyAtaM yaduta glAnasyAnyallabdhamato niSkAraNamAtrakopayogaM pariharan patagRhe prakSipya pravizati, niSkAraNamAtrakopayoge ca pramAdI bhavati / evamasau parizuddhe sati bhakte pravizati upAzrayaM / athAzuddhaM bhavati tataH pariSThApya kiM karotItyata Aha // 17 // gAme ya kAlabhANe pahucamANe havaMti bhaMgaTThA / kAle apahuppaMte niyattaI sesae bhayaNA // 505 // yadA grAmaH paryApyate kAlazca yadA paryApyate bhAjanaM ca paryApyate evamasmiMstraye paryApyamANe sati padatrayaniSpannA aSTau
Page #349
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhaGgA bhavanti, teSAM ca bhaGgakAnAM madhye yasmin bhaGgake kAlo na paryApyate tasminnivarttata eva, zeSeSu caturyu bhaGgeSu 'bhajanAM' vikalpanAM karoti sevanAM vA karoti / idAnI bhajanAM darzayannAhaaNNaM ca vae gAma aNNaM bhANaM va geNha sai kAle / paDhame bitie chappaMcame ya bhaya sesa ya niyatte // 506 // __ anyaM grAma vA vrajati kAle paryApyamANe, anyaM ca bhAjanaM gRhNAti paryApyamANe kAle sati, evaM prathame bhaGge dvitIyeca SaSThe paJcamabhaGgake ca "bhajanAM' sevanAM karoti kAle sati, zeSabhaGgeSu yeSu kAlo na paryApyate teSu 'nivartana' gantavyaM bhikSAyA ityarthaH / sa ca paryApyamANaH kAlo dvividhaH-jaghanya utkRSTazca, tatra jaghanyapratipAdanAyAha vosihamAgayANaM ubAsia mattae ya bhuumitiaN| paDilehiyamatthamaNaM sesasthamie jahanno u // 507 // saJjJAM vyutsRjyAgatAnAM mAtrakaM ca yasmin toyaM gRhItvA gata AsInnirlepanArthaM tasminnadvAsite-zoSite sati bhUmitrike ca-kAyikIbhUmau dvAdaza sthaNDilAni saMjJAbhUmau dvAdaza sthaNDilAni kAlabhUmau trINi sthaNDilAni, evamasmin bhUmitritaye pratyupekSite sati yadA'stamanaM bhavati tasmin pradeze 'atthamie'tti zeSopadhi astamite Aditye pratyupekSate yadA ayamitthaMbhUto jaghanyaH kAla iti / idAnImutkRSTakAlapratipAdanAyAhamutte viyArabhUmI gayAgayANaM tu jaha ya ogAhe / caramAe porisIe ukkoso sesa mjjhimo||508|| bhukte sati vicArabhUmi gatvA''gatAnAM yathA 'ogAhe' Agacchati caramA pauruSI-caturthaH praharaH, athavA caramapau
Page #350
--------------------------------------------------------------------------
________________ ka zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 174 // CROSSESSMANGALAMA ruSI-pAdonazcaturthapraharo yathA''gacchati asyAM velAyAmayamutkRSTaH kAlaH, zeSastvanyo madhyamaH kAla iti / tena ca bhikSAma- grAmAdipaTitvA vinivRttya pravizatA vasato kiM karttavyamata Aha paryAptatA ni. pAyapamajaNanisIhiA ya tinni u kare pavesaMmi / aMjali ThANavisohI daMDaga uvahissa nikkhevo // 509 // 1506-508 ___ bahireva vasateH pAdau pramArjayati niSIdhikAtritayaM karoti, pravizan punazca guroH purastAdaJjalinA namaskAraM karoti vasatiprave'namo khamAsamaNANaM"ti, tathA praviSTazca sthAnaM vizodhayati yatra daNDakasyopadhezca nikSepaM karoti / idAnImetAmeva gAthA zaH ni. 509 bhA. bhASyakAro vyAkhyAnayannAha 262-263 evaM paDupanne pavisao u tinni va nisIhiyA hoti / aggaddAre majjhe pavesa pAe ya sAgarie // 262 // (bhA0) | evaM pratyutpanne-labdhe sati bhakte pravizatastisro niSIdhikA bhavanti, ka-agradvAre prathamA tathA dvitIyA madhyapradeze vasateH praveze ca mUladvArasya tRtIyAM niSIdhikAM karoti pAdau ca pramArjayati yadi kazcit sAgAriko na bhavati, atha tatra sAgA|riko bhavati tato varaNDakAbhyantare pramArjanaM karoti, atha madhyame'pi bhavati-dvitIyaniSIdhikAsthAne'pi bhavati tato madhye pravizya pramArjayati pAdau, tena ca kAraNena pazcAdbhASyakAreNa pAdapramArjanaM vyAkhyAtaM yena tadaniyataM varttate, niSI|dhikAsvakRtAsvapi kAraNavazAtsaMbhavatIti / idAnImaJjalyavayavaM vyAkhyAnayannAha // 174 // hatthussehosIsappaNAmaNaM vAio namokAro / gurubhAyaNe paNAmo vAyAeNnamo na usseho // 263 // (bhA0) hastasyotsedhaM namaskArArthaM karoti, zIrSapraNamanaM karoti, vAcA ca "namo khamAsamaNANaM"ti, ityevaM namaskAraM karoti /
Page #351
--------------------------------------------------------------------------
________________ SUARLARARASTISSOS atha tadguru bhikSAbhAjanaM bhavati mAtra ca guru gRhItamaGgulIbhiH, tatazcaivaM guruNi bhAjane satti zirasA praNAma karoti vAcA ca nama ityevaM brUte, na hastocchrayaM karoti, yato'sau gurormAtrakasyAdho hasto dattaH sAdhAraNArthamato'kSaNikastatazca nocchUyaM karoti / idAnIM sthAnavizodhiM vyAkhyAnayannAhaurvari hAya pamaMjiUNa lahiM Thaveja shaanne| paha uvahissuriM bhAyaNavatthANi bhANesu // 264 // (bhA0) ___ upari-kubyasthAne adhastAcca-bhuvaM pramRjya punazca svasthAne yaSTiM sthApayet , punazca 'paTTaka' colapaTTakamuSadherupari sthApa-1 yet-muzcati 'bhAjanavastrANi ca paTalAni 'bhAjaneSu' pAtropari sthApayati // jai puNa pAsavaNaM se haveja to uggahaM sapacchAgaM / dAuM annassa sacolapaTTao kAiyaM nisire // 265 // (bhA0) __yadi punastasya sAdhoH 'prazravaNaM' kAyikAdirbhavati tatazca 'avagraha' patanahaM 'sapacchAgaM' sapaTalaM 'dAtuM' arpayitvA | anyasya sAdhoH punazca saha colapaTTakena-colapaTTakadvitIyaH kAyikAM vyutsRjati / kAyikA vyutsRjya kAyotsarga karoti, tatra ca ko vidhirityata Aha cauraMgulamuhapattI ujjuyae vAmahatthi rayaharaNaM / vosaTTacattadeho kAussaggaM karejAhi // 51 // caturbhiraDalairjAnunorupari colapaTTagaM karoti nAbhezcAdhazcaturbhiraDalaiH pAdayozcAntaraM caturajalaM karttavyaM, tathA mukhavastrikAmujjuge-dakSiNahastena gRhNAti vAmahastena ca rajoharaNaM gRhNAti, punarasau vyutsRSTadehaH-pralambitabAhustyaktadehaH sAdhupa 585% A5% A +%
Page #352
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH chidogunaMtara kAuM / muhapotti nigamapayeso tatva larbadhA na spRzati // 175 // RIASSASALARIGA drave'pinotsArayati kAyotsarga, athavA vyutsRSTadehoM divyopasargeSvapi na kAyotsargabhaGgaM karoti, tyaktadeho'kSimaladUSikA- te kAyikA bhA. mapi nApanayati, sa evaMvidhaH kAyotsarga kuryaat| idAnImenAmeva gAthAM bhASyakAro vyAkhyAnayannAha 264-265 cauraMgulamappattaM jANugaheTThA chivovari nAhiM / ubhao kopparadhariaM kareja paTTaM ca paDalaM vA // 266 // (bhA0) ni. 510 pubudiDhe ThANe ThAuM cauraMgulaMtaraM kAuM / muhapotti ujjuhatthe vArmami ya pAyapuMchaNayaM // 511 // kAyotsargakAussaggaMmi Thio ciMte samuyANie aIAre / jA niggamappaveso tattha u dose maNe kujjA // 512 // zcabhA.266 caturbhiraGgalairadho jAnunI aprAptazcolapaTTako yathA bhavati tathA nAbhiM copari caturbhiraGgalairyathA na spRzati, ubhayato-18/ ni. 511bAhukUparAbhyAM dhRtaM karoti 'paTTakaM' colapaTTakaM paDalaM vA ubhayakUrparadhRtaM karoti, yadA colapaTTakaH sacchidro bhavati tadA 512Alo paTalaM gRhNAti / pUrvoddiSTameva kAyotsargasthAnaM tatra sthitvA, tathA pAdasya cAntaraM caturaGgalaM kRtvA mukhavastrikAM ca dakSiNa | canavidhiH haste kRtvA vAmahaste pAdapuJchanakaM-rajoharaNaM kRtvA kAyotsargeNa tiSThati / punazca kAyotsargeNa vyavasthitazcintayet 'sAmu ni. 513 dAnikAnaticArAna' bhikSAticArAnityarthaH, kasmAdArabhya cintayatyaticArAn ?-nirgamAdArabhya yAvatpravezo vasatI jAtaH, asminnantarAle tatra doSA ye jAtAstAn 'manasi karoti' sthApayati cetasi // te u paDisevaNAe aNulomA hoti viyaDaNAe ya / paDisevaviyaDaNAe ettha u cauro bhave bhaMgA // 513 // // 175 // __tAMzcAticArAn pratisevanAnulomyena-yathaiva pratisevitAstenaivAnukrameNa kadAciccintayati, tathA 'viyaDaNAe'tti vikaTanA-AlocanA tasyAM cAnulomAneva cintayati, etaduktaM bhavati-paDhama lahuo doso paDisevio puNo vaDDo vaDDayaro, rotsargasthAnaM tatra dila vA ubhayakUparata copari caturbhiraDalaramaNe kujA // 512 ASSISSA
Page #353
--------------------------------------------------------------------------
________________ ||ciMtei evameva, tatazca pratisevanAyA anukUlam , AlocanAyAmapyanukUlameva, yataH prathama laghuko doSa Alocyate punarvR-1|| tahattaraH punarbahattama ityeSa prathamabhaGgakaH, aNNo paDisevaNAe aNukUlo na uNa viaDaNAe, etaduktaM bhavati-AseviaM paDhamaM 81 vaI puNo lahuaM puNo vaDuM puNo vaDDayaraM, ciMtei evameva,tatazca pratisevanAyA anukUlaM na tvAlocanAyAH, yatastatra prathama laghutara Alocyate punarvRhattaraH pugavRhattamaHityeSa dvitIyaH, aNNopaDisevaNAe nANukUlo AloyaNAe puNaaNukUlo,etaduktaM bhavatiaDaviyaDDA paDiseviA ciMtei puNa AloyaNANukUleNaM,eSa taio bhaMgo, aNNe uNa paDisevaNAevi aNaNukUlo AloyaNA eviaNaNukUlo, etaduktaM bhavati-paDhamaM vaDDo paDisevio puNo lahuo puNo vaDDo vaDDayaro,ciMtei puNa jaM jahA saMbharai,paDhama 8vaDDo puNo lahuo puNo vaDDo puNo vaDDayaro, evaM aDDaviyarlDa ciMtaMtassa Na paDisevaNANukUlo NAloyaNANukUlo, esa cauttho, eso ya vajeyabo / idAnImamumevArtha gAthADhenopasaMharannAha-'paDisevaviyaDaNAe hoMti etthaMpi caubhaMgA' idaM vyAkhyAtameveti / idAnIM sAmudAnikAnaticArAnAlocayati yadi vyAkSepAdirahito gururbhavati, atha vyAkSipto gurubhavati tadA nAlocayati, etadevAha vakkhittaparAhutte pamatte mA kayAi aaloe| AhAraM ca kareMto nIhAraM vA jai karei // 514 // kahaNAIvakkhitte vikahAi pamatta annao va muhe / aMtaramakArae vA nIhAre saMka maraNaM vA // 267 // (bhA0). ___ vyAkSipto dharmakathanAdinA svAdhyAyena, 'parAhutto'tti parAGmukhaH parAbhimukha ityarthaH, pramatta iti vikathayati, evaMvidhe gurau na kadAcidAlocayet, tathA''hAraM kurvati sati, tathA nIhAraM vA yadi karoti tato nAlocayati / idAnImetAmeva CAXA PASANGANGANAGA
Page #354
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI oghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 176 // gAthAM bhASyakAro vyAkhyAnayannAha - dharmakathAdinA vA vyAkSiptaH kadAcid gururbhavati, vikathAdinA vA pramatto'nyato'bhimukho vA bhavati, bhuJjato'pi nAlocanIyaM, kiM kAraNaM ? - ' aMtaraM 'ti antarAyaM vA bhavati yAvadAlocanAM zRNoti, akArakaM vA - zItalaM bhavati yAvadAlocanAM zRNoti / tathA nIhAramapi kurvato nAlocanIyaM, kiM kAraNaM ?, yata AzaGkayA sAdhujanitayA na kAyikAdirnirgacchati, atha dhArayati tato maraNaM vA bhavati / yasmAdete doSAstasmAtavakkhittA uttaM uvasaMtamuvaTTibhaM ca nAUNaM / aNunnavettu mehAvI AloejjA susaMjae // 515 // kahaNAi avakkhitte kohAi aNAule taduvautte / saMdisahapti aNunnaM kAUNa vidinnamAloe // 238 // (bhA0 ) dharmakathAdinA'vyAkSipte gurau Alocayet, Ayukta - upayogatatparaM, 'upazAntaM' anAkulaM guruM dRSTvA 'upasthitaM' udyataM va jJAtvA, evaMvidhaM gurumanujJApya medhAvI Alocayet 'susaMyataH' sAdhuH / idAnImetAmeva gAthAM vyAkhyAnayan bhASyakRdAha - dharmakathAdinA'vyAkSipte krodhAdibhiranAkule tadupayukte - bhikSAlocanopayukte ca 'saMdisahati aNunnaM kAUNa' saMdizata AlocayAmItyevamanujJAM kRtvA mArgayitvetyarthaH, 'vidiNNe'tti AcAryeNa vidinnAyAmanujJAyAM bhaNata ityevaMlakSaNAyAM tata Alocayet / tena ca sAdhunA''locayatA etAni varjanIyAni - nahaM valaM calaM bhAsaM mUyaM taha DhaDharaM ca vajjejjA / Aloeja suvihio hatthaM mattaM ca vAvAraM // 516 / / dAraM / / karapAya bhamuhisIsa'cchiuTTimAIhi nahiaM nAma / valaNaM hatthasarIre calaNaM kAe va bhAve ya // 263 // ( bhA0 ) gAratthiyabhAsAo ya vajjae mUya DhaharaM ca saraM / Aloe vAvAraM saMsaTTiyare va karamatte // 270 // ( bhA0 ) AlocanA vidhiH ni. 514- 516 bhA. 268270 // 176 //
Page #355
--------------------------------------------------------------------------
________________ HISTORASILISHASHASHIRISH nRtyannAlocayati valannAlocayati aMgAni calayannAlocayati, tathA bhASamANo gRhasthabhASayA nAlocavati, kiM tarhi :|saMyatabhASayA''locayati, tadyathA-suvArivAu ityevamAdi, tathA cAlocayan mUkena svareNa nAlocapatti miNimiNata, tathA DhaDareNa ca svareNa-uccai locayati, evaMvidhaM svaraM varjayet / kiM punarasAvAlocayatItvata Aha-Alocayetsuvihito hastamudakasnigdhaM, tathA 'mAtraka' gRhasthasatkaM kaDacchukAdi-udakArdAdi, tathA gRhasthayA kRtamaM vyApAraM kurvatyA bhikSA dvattetyetaccAlocayati / idAnImetAmeva gAthAM vyAkhyAnayannAha-karasya tathA pAdasya bhuvaH zirasaH akSNaH oSThasya ca evamAdInAmaGgAnAM savikAraM calanaM narttanaM nAma, etat kurvannAlocayati, valanaM hastasya zarIrava kurvannAlocavati, tathA calanaM kAyasya karoti moTanaM tatkurvannAlocayati, tathA bhAvatazcalanamanyathA gRhItamanyathA''locayati aDaviva9 // Alocayana gRhasthabhASayA nAlocayati, yathA "suggIo(laMgaNIo) laddhAo maMDayA laddhA" ityevamAdi, kintu saMyatabhASayA''' locanIyaM "suyAriyAu" ityevamAdi, mUkasvaraM manAk DhaDDaraM ca mahAntaM svara varjayannAlocayati, kimAlocayati / - vyApAragRhasthayoH saMbandhinaM, tathA 'saMsRSTam' udakAdi , itaraM' asaMsRSTaM, kiM tat ?-kara saMsRSTamasaMsRSTaM ca udakaina, tathA 'bhAtraka' gRhasthasatkaM kuNDalikAdi udakasaMsRSTamasaMsRSTaM ceti, etadAlocayet / / eyahosavimukaM guruNA gurusammayassa vA''loe / jaM jaha gahiyaM tu bhave paDhamAo jA bhave carimA // 517 // ebhirdoSairvimuktamanantaroktabhaikSamAlocayedguroH samIpe vA yo guroH saMmato-bahumatastasya samIpe Alocayet, kathamA RRRRAS
Page #356
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoSa niyukti locanIyaM , yadyathA gRhItaM bhavet-yena krameNa yadgRhItaM prathamabhikSAyA Arabhya yAvaccaramA-pazcimA bhikSA taavdaalocyediti|| eSa tAvadutsargeNAlocanavidhiH / yadA punaretAni kAraNAni bhavanti tadA oghata AlocayatItyetadevAha vidhiHni. droNIyA ___ kAle ya pahuppaMte ucAo vAvi ohamAloe / velA gilANagassa va aicchaha gurU va uccAo // 518 // 517-520 vRttiH | yadA tu punaH kAla eva na paryApyate yAvadanena krameNAlocayati tAvadastaM gacchatyAdityaH tadA tasmin kAle oghata Alo-18 // 177 // cayati, yadivA zrAntaH kadAcidbhavati tadA'pyoghata evAlocayati, velA vA glAnasyAtikrAmati yAvatkrameNAlocayati ata oghata Alocayati, athavA guruH uccAto-zrAntaH kulAdikAryeNa kenacit tata oghata AlocayatyevaM kAraNairiti / kA cAsAvoghAlocanA, purakammapacchakamme appe'suddhe ya ohamAloe / turiyakaraNami jaM se na sujjhaI tatti kahae // 519 // Akulatve Apane satyevamoghAlocanayA''locayati-puraHkarma pazcAtkarma ca alpa-nAsti kizcidityarthaH, 'asuddhe yatti tAazuddhaM cAlpaM, azuddhamAdhAkarmAdyabhidhIyate tadalpaM-nAstIti, evamoghataH saGkepeNAlocayet |'turiykrnnNmi'tti tvarite 8 kArye jAte sati yanna zuddhyati uktena prakAreNa tAvanmAtrameva kathayati, eSA oghAlocaneti // AloittA savaM sIsaM sapaDiMggahaM pamajjittA / uddamaho tiriyaMmI paDilehe savao sarva // 520 // // 177 // evameSA mAnasI AlocanA vAcikI vA''locanoktA, idAnIM kAyikI AlocanA bhaNyate-AcAryasya bhikSA dayate, evaM manasA vAcA vA''locayitvA 'sarva niravazeSa, tathA mukhavastrikayA ziraH pramRjya patanahaM ca sapaTalaM CARSAGARUSHARE yati uktena prakAreNa tAvanmAtrameva kA tiriyaMmI paDilehe saghAma AcAryasya bhikSA sIsaM sapaDiMggahaM pamajitA / idAnI kAyikI AlocanA pramRjya patanahaM ca sapaTalaM 8
Page #357
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramRjya 'Urddha' pIThI: 'adho' bhuvi 'tiryak' tirazcInaM 'pratyupekSeta' nirUpayet 'sarvataH samantAccasRSvapi dikSu sarvanairantaryeNa, tataH patagrahaM haste kRtvA bhaktAdi murordarzayatIti vakSyati bhASyakRt / idAnImetAmeva gAthAM bhASyakRdAha, tatra gurudoSatvAtprathamamUrddhAdIni trINi padAni vyAkhyAnayannAha-- uDuM puSpaphalAI tiriyaM majjArisANaDiMbhAI / khIlagadA rugaAvaDaNarakkhaNaTTA aho pehe // 271 // ( bhA0 ) udyAnAdI AvAsitAnAM satAM puSpaphalAdipAtamUrddha nirUpya tato gurordarzayati, tiryaG mArjArazvaDimbhAnAlokyAlocayati, mA bhUtte AgacchantastatpAtramutprerya pAtayiSyanti, AdizabdAtkANDaM vA kenacidvikSiptamAyAti, atastiryag nirUpyate, tathA'dho nirUpayati, kimarthaM 1, kadAcitkIlako bhavati, tatrApatanam - AskhalanaM mA bhUditi, ato'dho nirUpya tato bhaktAdi darzayati / idAnIM 'sIsaM sapaDiggahaM pamajjetta 'tti vyAkhyAnayati -- oNamao pavaDejjA sirao pANA siraM pamajjejjA / emeva uggahaMmivi mA saMkuDaNe tasaviNAso // 272 // (bhA0) hastasthe patagrahe'vanamataH zirasaH prapateyuH prANinaH kadAcidataH ziraH prathamameva pramArjayet, evameva patana he pramArjanaM kRtvA pradarzayedbhaktAdi, kiM kAraNaM ? -'mA saMkuDaNe tasaviNAso 'ti mA bhUtsaGkocane sati paTalAnAM trasAdivinAzo bhaviSyatyataH pramRjya patadbrahaM bhaktaM pradarzayatIti // kAuM paDiggahaM karayalaMmi addhaM ca oNamittANaM / bhattaM vA pANaM vA paDidaMsijjA gurusagAse // 273 // (bhA0) kRtvA patagrahaM karatale ardha ca zarIrasyAvanamya punarbhaktaM vA pAnaM vA pradarzayet gurusagAse iti //
Page #358
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH bhaktadarzane vAdyAlo ka: bhA. 271-274 svAdhyAyaH ni.521 maNDalIni. 522-523 // 178 // HASIRA ANGOSTARS tAhe ya durAloiya bhattapANa esaNamaNesaNAe u / adRssAse ahavA aNuggahAdIu jhAejA // 27 // (bhA0) 3 tataH kadAcihurAlocitaM bhaktapAnaM bhavati, 'narsTa valaM calaM' ityevamAdinA prakAreNa, tathaiSaNAdoSaH kadAcit sUkSmaH kRtI bhavati, aneSaNAdoSo vA kazcidajAnatA, tatazcaiteSAM vizuddhyarthamaSTocchvAsaM-namaskAraM dhyAyet, athavA 'anugrahAdIti athavA'nugrahAdi dhyAyet, "jai me aNuggahaM kujA sAhU hujjAmi tArioM" ityevamAdi mAthAdvayaM kAyotsargastho hA vizukhyartha dhyAyet , utsArya ca kAyotsarga tataH svAdhyAyaM prasthApayet / etadevAha| viNaeNa paTTavittA sajjhAyaM kuNai to mahuttAgaM / putvabhaNiyA va dosA parissamAI jatA evaM // 521 // vinayena prasthApya svAdhyAya yogavidhAviva tataH svAdhyAyaM muhUrttamAtraM karoti, jaghanyato gAthAtrayaM paThati, utkRSTatazcatuzApi sUkSmANaprANalabdhisaMpanno'ntarmuhUrtena parAvarttayati,evaM ca kurvatA pUrvabhaNitA doSA 'dhAtukSobhe bharaNa' mityevamAdayaH tathA parizramAdayazca doSA 'jaDhA tyaktA bhavantIti // duviho ya hoi sAhU maMDaliuvajIvao ya iyaro ya / maMDalimuvajIvaMto acchai jA piMDiyA sabai // 522 // saca sAdhuddhiprakAro-maNDalyupajIvakaH itarazca-amaNDalyupajIvakaH, tatra yo maNDalyupajIvakaH sAdhuH so'TitvA bhikSA tAvatpratipAlayati yAvat 'piNDitAH' ekIbhUtAH sarve'pi sAdhavo bhavanti, punazca sa taiH saha bhute|| iyarovi gurusagAsaM gaMtUNa bhaNai saMdisaha bhaMte ! / pAhuNagakhavagaataratabAlavuhANasehANaM / 123 / / // 17 //
Page #359
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'itaro'pi' amaNDalyupajIvakaH,tatra yo maNDalyupajIvakaH sa sAdhurmurusagAsaM gatvA tameva guruM bhaNati-yathA he AcArvAH!! saMdizata-dadata yUyamidaM bhojanaM prAghUrNakakSapakaatarantabAlavRddhazikSakebhyaH sAdhubhya iti / punazca diNNe gurUhi tesiM sesaM bhuMjeja guruaNunnAyaM / guruNA saMdiTTho vA dAuM sesaM tao muMje // 24 // ___evamuktena satA guruNA datte sati tebhyaH-prAghUrNakAdibhyo yaccheSaM tad bhuJjIta guruNA'nujJAte sati, yadivA guruNA 'sandiSTaH' uktaH yaduta tvameva prAghUrNakAdibhyaH prayaccha, evamasau sAdhuNitaH san dattvA prAghUrNakAdibhyastataH zeSaM yad bhaktaM tadbhuGkte / evaM na kevalamasau prAghUrNakAdibhyo dadAti anyAnapi sAdhUnnimantrayati, tatra yadi te gRhNanti tato mirjarA, atha na gRhNanti tathA'pi vizuddhapariNAmasya nirjaraiveti // etadevAhaicchijja na icchijja va tahaviya payao nimaMtae sAhU / pariNAmavisuddhIe a nijarA hoagahievi // 525 // | icchet kazcitsAdhurnecchedvA tathApi prayatnena-sadbhAvena nimantrayetsAdhUna , evaM sadbhAvena nimantrayamANasya 'pariNAmavizuddhyA'cittanairmalyAnnirjarA bhavati-karmakSayalakSaNA'gRhIte'pi bhakte / athAvajJayA nimantrayati tato'yaM doSaHbharaheravayavidehe pannarasavi kammabhUmigA sAha / ekami hIliyamI sadhe te hIliyA-huti // 26 // bharaheravayavidehe pannarasavi kambhabhUmigA sAhU / ekami pUiyamI save te pUhayA iMti // 527 // aha ko puNAi niyamo ekamivi hIliyaMmi te sdhe| hoti avamANiyA pUie ya saMpUiyA save // 528 // nANaM va daMsaNaM vA tavo ya taha saMjamo ya sAhuguNA / ekke savesuvi hIliesu te hIliyA huMti // 529 / /
Page #360
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 179 // emeva pUiyaMmivi ekaMmivi pUiyA jaiguNA u / thovaM bahUnivesaM ii naccA pUyae maimaM // 530 // bhaktAdi tamhA jai esa guNo ekamivi pUiyaMmi te sake / bhattaM vA pANaM vA savapayatteNa dAyabaM // 531 // dAnaM ni. sugamA // yadA punarAdareNa nimantrayate tadAyaM mahAna guNaH-sugamA / atrAha paraH-atha kaH punarayaM niyamaH! yade-18/524-525 kasminnavamAnite sati sarva evApamAnitA bhavanti, tathaikasmin saMpUjite sati sarva eva saMpUjitA bhavanti, na caikasmin * ekapUjAyAM saMpUjite sarve saMpUjitA bhavanti, na hi yajJadatte bhukte devadatto bhukto bhavatIti / AcArya Aha-jJAnaM darzanaM ca tapastathA | sarvapUjA ni.526-. saMyamazca ete sAdhuguNA vartante, ete ca guNA yathaikasmin sAdhau vyavasthitA evaM sarveSvapi, ekarUpatvAtteSAM, yatazcaivamata 531 vaiyAekasmin sAdhau hIlite-apamAnite sarveSu vA sAdhuSu hIliteSu 'te' jJAnAdayo guNA 'hIlitAH' apamAnitA bhavanti // vRttyaM ni. evamekasmin pUjite pUjitA yatiguNAH sarve bhavanti, yasmAdevaM tasmAtstokametadbhaktapAnAdi 'bahunivesaM' bahvAyamityarthaH 532-536 nirjarAheturiti,tasmAdevaM jJAtvA pUjayetsAdhUna matimAniti, yatazcaivamata evameva karttavyam / etadevAha-'tamhe'tyAdi, sugmaa|| veyAvaccaM niyayaM kareha uttaraguNe dharintANaM / savaM kila paDivAI veyAvacaM apaDivAI // 532 // paDibhaggassa mayassa va nAsai caraNaM suyaM agunnnnaae| na hu veyAvaccaciaM suhodayaM nAsae kammaM // 533 // lAbhaNa jojayaMto jahaNo lAbhaMtarAiyaM haNai / kuNamANo ya samAhiM sabasamAhiM lahai sAhU // 534 // // 179 // bharaho bAhubalIvi ya dasArakulanaMdaNo ya vasudevo / veyAvaccAharaNA tamhA paDitappaha jaINaM // 535 // hojana va hoja laMbho phAsugaAhArauvahimAINaM / laMbho ya nijarAe niyameNa ao u kAyacaM // 536 //
Page #361
--------------------------------------------------------------------------
________________ | veyAvacce anbhuTTiyassa saddhAe kAukAmassa / lAbho caiva tavassissa hoi addINamaNasassa // 537 // vaiyAvRttyaM 'niyataM ' satataM kuruta, keSAm ? - uttamaguNAn dhArayatAM sAdhUnAM kuruta / zeSaM sugamam / kiMzca - 'pratibha nasya' unniSkrAntasya mRtasya vA nazyati caraNaM zrutamaguNanayA natu vaiyAvRttyacitaM - baddhaM zubhodayaM nazyati karma / kiJca'lAbhena' prAdhyA ghRtAdeH 'yojayana' ghRtAdilAbhena yojayan kAn ? -yatIn, lAbhAntarAyaM karma hanti / tathA pAdama| kSAlanAdinA kurvan samAdhiM 'sarvasamAdhiM' manasaH svasthatAM vAco mAdhuryAdikaM kAyasya nirupadravatAm, evaM kurvastrirUpamapi sarvasamAdhiM labhate // sugamA, navaraM 'paDitappaha'tti vaiyAvRttyaM kuruta / kiJca - bhavedvA na vA lAbhaH keSAM 1 - prAsukAnAmAhAropadhyAdInAM tathApi tasya vaiyAvRttyArthamabhyudyatasya sAdhorvizuddhapariNAmasya lAbha eva nijarAyAH avazyaM, alAbhe'pi sati nirjarA bhavati yasmAdevaM tasmAtkarttavyaM vaiyAvRttyam // sugamA, navaraM vaiyAvRttye 'abhyutthitasya' udyatasya zraddhayA | karttukAmasya lAbha eva // esA gaNesaNavihI kahiyA bhe dhIrapurisapannattA / ghAsesaNaMpi itto vucchaM appakkharamahatthaM // 538 // . sugamA // uktA grahaNaiSaNA, adhunA grAsaiSaNocyate, tathA cAha- . * bhAve ghAsaNA u davaMmi macchaAharaNaM / galamaMsuMDagabhakkhaNa galassa pucchreNa ghaTTaNayA // 539 // sA ca prAsaiSaNA dvividhA- dravyato bhAvatazca tatra dravyamaGgIkRtyAha- dravyato matsyodAharaNaM, taMjahA- ego kira macchabandho gale maMsapiMDaM dAUNa dahe chuhai, taM ca ego maccho jANai, jahA esa galotti, so pariperaMteNaM maMsaM khAiUNa tAhe
Page #362
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vaiyAvRttyaM | ni. 537 grAsaiSaNAma tsyavRttaM ni. 538-540 . vRttiH OSHIRISAATI // 18 // parAhutto chappAe galamAhaNai, macchabaMdho jANai-esa gahiotti, evaM teNaM sarva khaiyaM maMsaM, to so macchabaMdho khaieNa maMseNa addhiIe laddho acchai, ettha ya AharaNaM duvihaM-cariaM kappiaMca, te evaM macchabaMdha ohayamaNasaMkappaM jhAyaMtaM daTuM| maccho bhaNai-ahaM pamatto caranto gahio balAgAe, tAhe sA khivittA pacchA gilai, tAhe ahaM vaMko tIse muhe paDAmi, evaM bitiaM taiyaM ca ucchalio tAhe mukko, aNNayA samudde ahaM gao tattha macchabaMdhA valayAmuhANi kareMti kaDaehiM, tAhe samuddavelApANieNaM saha ahaM tattha vaMkIkae kaDe paviTho, tAhe tassa kaDagassa aNusAreNa atigao, evaM tiNNi vArA valayAmuhAo mukko, jAlAo ekkavIsaM vArA paDio, kiha puNa ?, jAhe jAlaM chUDhaM bhavati tAhe ahaM bhUmI ghettUNa acchAmi, tahA ekaMmi chiNNodae dahe ThiA, amhehiM kahavi na nAyaM jahA imo daho suphihii, tAhe so daho suko, macchANaMpi thale gaI Natthi, te sabe sukaMte pANie mayA, kaivi jIvaMti, tattha koi macchabaMdho Agao, so hattheNa gahAya | |sUlAe poeti, tAhe mae nAyaM, ahaMpi acirA vijjhIhAmi, jAva na vijjhAmi tAva upAyaM ciMtemi, tAhe tesiM macchANaM | aMtarAlaM sUlaM DasiuM muheNa Thio, so jANai-ete save poiyallayA, tato so gaMtUNa aNNahiM dahe dhovai, tattha ahaM macchadhattaM karito cevuDDINo pANie paviTTho,taM eyArisaM mama sattaM, tahavi icchasi galeNa ghettuM ?, aho ! te nillajjattaNati // amumevArtha gAthAbhirupasaMharannAha-galamasuMDaga'galamAMsapiMDabhakkhaNaM, zeSa sugamaM // ahamaMsami pahINe jhAyaMtaM macchiyaM bhaNaha maccho kiM jhAyasi taM evaM suNa tAva jahA ahirio'si // 540 // cariyaM va kappiyaM vA AharaNaM duvihameva nAyavaM / atthassa sAhaNaTThA iMdhaNamiva oyaNaTThAe // 541 // // 18 // OSAIC
Page #363
--------------------------------------------------------------------------
________________ tivalAgamahA mukko, tikkhutto valayAmuhe / tisattakhutto jAleNaM, sayaM chinnodae dahe // 42 // pyArisaM mamaM sattaM, saDhe ghaTiaghaTTaNaM / icchasi galeNa ghettuM, aho te ahirIyayA // 543 // aha hoi bhAvaghAsesaNA u appANamappaNA ceva / sAhU bhujiukAmo aNusAsai nijarahAe // 544 // bAyolIsesaNasaMkaDaMmi gahaNaMmi jIva ! nahu chlio| ehi jaha na chalijasi bhujaMto rAgadosehiM // 54 // jaha abbhaMgaNalevA sagaDakkhavaNANa juttio hoti / iya saMjamabharavahaNaTThayAe~ sAhaNa AhAro // 546 // sagamAH, tisro vArA balAkAyA mukhenonmukta:-Urddha kSiptaH trikRtvo 'valayAmukhe' kaTAtmake Avarta iva cite, tathA trayaH saptakA jAlAtpracyutaH 'sakRd' ekavArazchinnodake drahe chuTitaH // evaMvidhaM mama sattvaM zaThaM mAM tathA ghaTitaghadana ghaTTitAni-saMbaddhAni ghaTTanAni-jAlAdIni calanAni yasya so'haM ghaTTitaghaTTanaH, tamevaMvidhaM icchasi galena grahIta? aho te nirlajjatA // uktA dravyagrAsaiSaNA yato'sau grAsaM kurvan na kvacicchalita iti / idAnIM bhAvagrAsaiSaNAM pratipAdayannAha-atha bhavati bhAvagrAsaiSaNA, kathaM ?, yadA''tmAnamAtmanaiva sAdhuranuzAsti, kadA punaH ?-'bhoktukAmaH' |bhoktumabhilaSan , nirjarArthaM na tu varNAdyartham / kiM punarasau cintayannAtmAnamanuzAstItyAha-dvicatvAriMzadeSaNAdoSaiH saMkaTaMduSpravezaM yadgahanaM-gahvaraM tasmin he jIva ! na tvaM chalitaH, zeSa sugama, yathA na vyaMsyase tathA karttavyaM / yathA'bhyaGgalepAyathAsaMkhyena zakaTAkSasya vraNAnAM ca yuktito bhavaMti, yathA'bhyaGgaH zakaTAkSe yuktyA dIyate na cAtivahurna cAtistoko bhAravahanArtha, tathA vraNAnAM ca lepo yuktyA dIyate nAtibahu tistokaH, evaM saMyamabharavahanArtha saadhuunaamaahaarH|| HOROSISIRSLIS ORALSEK
Page #364
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha- hai uvajIvi aNuvajIvI maMDaliM putvavannio sAhU / maMDaliasamudisagANa tANa iNamo vihiM vucchaM // 547 // matsyavRttaM niyuktiH tatra maNDalyupajIvI sAdhuranupajIvI ca pUrvameva dvividho vyAvarNitaH sAdhurekaH, idAnI bahUnAM maNDalyAmasamuddizakAnAM droNIyA ni. 542 543 bhAvavRttiH yo vidhirbhavati taM vakSye // te ca kathaM maNDalyAmasamuddezakA bhavanti ?, ata Aha grAsaiSaNA | AgADhajogavAhI nijUDhattahiA va paahunngaa| sehA sapAyachittA bAlA vuvamAIyA // 548 // ni. 544. // 18 // PI AgADhayogo-gaNiyogaH tatsthA ye te maNDalI nopajIvanti, 'nijUDhatti amanojJAH kAraNAntareNa tiSThanti te pRthagada 546maNDa bhajate, tathA''tmArthikAzca pRthag bhuJjate prAghUrNakAzca, yatasteSAM prathamameva prAyogyaM paryApyA dIyate, tataste'pyekAkinolyupajIvIbhavanti, zikSakA api sAgArikatvAt pRthaga bhojyante, saprAyazcittAzca pRthagU bhojyante, yatasteSAM zabalaM cAritraM, zabala | tare ni. 547-548 caritraiH saha na bhujyate, bAlavRddhA apyasahiSNutvAtprathamameva bhuJjate'taste'pyekAkina iti, evamAdyA maNDalyAmasamuddi | Aloka zakA bhavanti, AdigrahaNAtkuSThavyAdhyAdyupadrutA iti // te ca bhuJjAnAH santa Aloke bhuJjate, sa cAloko dvividho |ni.549 bhavatItyetadevAha duviho khalu Aloko do bhAve ya davi diivaaii| sattaviho puNa bhAva AlogaM taM parikahe'haM / / 549 // dvividha Aloko-dravyAloko bhAvAlokazca, tatra ;vyAlokaH pradIpAdiH, bhAvaviSayaH punarAlokaH saptavidhaH, taM ca // 18 // kathayAmyahaM, tatra bhAvAlokasyeyaM vyutpattiH-Alokyata ityaalokH-sthaandigaadiniruupnnmityrthH| taM ca saptavidhamapi pratipAdayannAha ASSOURASHUR
Page #365
--------------------------------------------------------------------------
________________ ThANadisipagAsaNayA bhAyaNapakkhevaNe ya gurubhAve / sattaviho Aloko sayAvi jayaNA suvihiyANaM // 550 // taizcAmaNDalisamuddizakairniSkramapravezavarjite sthAne bhoktavyaM, tathA kasyAM dizi AcAryasyopaveSTavyamityetadvakSyati, tathA saprakAze sthAne bhoktavyaM, bhAjane ca vistIrNamukhe bhoktavyaM, prakSepaNaM ca kavalAnAM kurkuTyaNDakamAtrANAM karttavyaM, tathA gurocakSuH pathe bhoktavyaM, tathA bhAvo jJAnAdi tatsaMvahanArthaM bhoktavyamityetadvakSyati / evamayaM saptavidha AlokaH, sadA'pi ca yatanA| tasmin saptavidhe'pyAloke yatanA suvihitAnAm / idAnIM bhASyakAro vyAcaSTe pratipadaM tatrAdyAvayavavyAcikhyAsayA''ha -- nikkhamapavesamaMDali sAgAriyaThANaparihiyaTThAi / mA ekkAsaNabhaMgo ahigaraNaM aMtarAyaM vA // 275 // ( bhA0 ) niSkramapraveza varjayitvA bhojanArthamupavizaMti, tathA maNDalIpravezaM ca varjayanti, tathA sAgArikasthAnaM ca parihRtya bhuJjate, mA bhUt sAgArike prApte sati ekAzanabhaGgaH syAditi, 'adhikaraNaM' rATirvA bhavati anyena pratrajitena saha asthAne upaviSTasya bhuJjato'ntarAyaM ca bhavati, kathaM ?, sa sAdhuranyasya satke sthAne bhuGkte upaviSTaH so'pi sAdhurAgataH pratIkSamANa Aste, | evaM cAntarAyaM karma badhyate / idAnIM dizA dvArapratipAdanAyAha paJcarasiparaMmuhapaTThipakkha eyA disA vivajjettA / IsANaggeIya va ThAeja gurussa guNakalio // 276 // ( bhA0 ) uraso'bhimukhaM pratyurasaM - gurorabhimukhaM varjayitvetyarthaH, parAGmukhazca nopavizati guroH, tathA pRSThatazca gurornopavizati, pakSake ca nopavizati, evametA dizo varjayitvA IzAnyAM dizi gurorAgneyyAM vA dizi 'tiSThet' upavizedbhojanArthaM guNakalitaH sAdhuryaH / idAnIM 'pagAsaNaya'tti vyAkhyAyate
Page #366
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIopa-6 makkhiyakaMTagaTThAINa jANaNaTThA pgaasdhuNjnnyaa| adviyalaggaNadosA vaggulidosA jaDhA evaM // 277 // (bhA0) saptavidhaH niyuktiH na kathaM nu nAma makSikA jJAyate-dRzyate tathA kaNTako vA kathaM nu nAma dRzyata asthi vA upalabhyeta 1, evamartha sthAnAghAdroNIyA 'prakAze' sodyotasthAne bhujyate, AdigrahaNAdvAlAdiparigrahastacca dRzyate, evaM ca prakAze bhuJjAnena yo'sau galakAdau8/ lokaHni. vRttiH asthilaganadoSastathA kaNTakalaganadoSazca galakAdau sa parihRto bhavati, tathA'ndhakAre makSikAbhakSaNajanito yo valguli-16 550 bhA. 275.278 // 18 // vyAdhidoSaH sa parihRto bhavati / idAnIM 'bhAyaNa'tti dvAramucyate je ceva aMdhayAre dosA te ceva saMkaDamuhaMmi / parisADI bahulevADaNaM ca tamhA pagAsamuhe // 278 // (bhA) | ___ ya evAndhakAre bhuJjAnasya doSAH' makSikAdijanitA bhavanti ta eva doSAH 'saGkaTamukhe' bhAjane kamaThAdau bhuJjataH, ayamaparo'dhikadoSaH-'parisADI' parizATI bhavati pAyeM nipatati, tathA 'bahulevADaNaM ca' varlDa viccaM kharaDijjai hatthassa uvaripi bhujaMtassa saMkaDe tasmAt 'prakAzamukhe' vipulamukhe bhAjane bhujyata iti / pakkhevaNAvihI bhaNNaikukkaDiaMDagamittaM avigiyavayaNo u pakkhive kvlN| aikhaddhakAragaM vA jaM ca aNAloiyaM hujaa||279|| (bhA0) kukkuTyA aNDakaM kukkuTyaNDakaM tatpramANaM kavalaM prakSipedvadane, kiMviziSTaH san ?-'adhikRtavadanaH' nAtyantanirghATitamukhaH prakSipetkavalam / dAraM / gurutti vyAkhyAyate-'atikhaddha'tti gurorAloke bhoktavyaM, yadi punargurordarzanapathe na bhuGkte tataH kadAcitsAdhuH 'atikhaddham' atipracuraM bhakSayenniHzaGkaH san , sa ca savyAjazarIraH kadAcidguroradarzanapathe SHRESERSEAS USIRACUSAARISSAIG ES
Page #367
--------------------------------------------------------------------------
________________ LOCALOCALAMICROCRACK 'kAraka-apathyamapi bhuJjIta niHzaGkaH san , kadAcidvA bhikSAmaTatA'nena snigdhadravyaM labdhaM bhavet taccAnAlocyaiva bhakSayed | ekAMte, mA bhUnAmAcAryo nivArayiSyati / ataH eesi jANapATThA guru Aloe tao u bhuNjejaa| nANAisaMdhaNaTThA na vannabalarUvavisayaTThA // 28 // (bhaa0)| / 'eteSAM pracurabhakSitAdInAM doSANAM jJAnArtha guroH 'Aloke' cakSurdarzanapathe bhuJjIta yena guruH samIpasthaM bhuJjAnaM dRSTrA hApracuraM bhakSayantaM nivArayati, tathA'kArakaM bhakSayantaM nivArayati, tathA aNAloiyaM coriaM khAyaMtaM nivArayati, mAbhUdavAraNe|'pATavajanitA doSAH syuH / idAnIM bhAvetti vyAkhyAyate-'NANAi'tti jJAnAdirbhAvaH jJAnaM darzanaM cAritraM ca, etajjJAnAdibhAvatrayamabhujyamAne truTyati-vyucchidyate,ata eteSAM jJAnAdInAM truTyatAM 'sandhAnArtham' avicchinnapravAhArthaM bhujyate,na varSArtha bhujyate, na varNo mama gauravaM syAdityevamartha, tathA balaM mama bhUyAdityevamarthamapi na bhujyate, rUpaM mama bhUyAd bubhukSayA kSINekSaNagaNDa-8 pArzvaH san mAMsopacayena pUritagaNDapArtho rUpavAn bhaviSyAmIti naivamartha bhur3e, nApi viSayArtha' maithunAdyAsevanArtha bhute| so AloiyabhoI jo ee juMjae pae sanve / gavisaNagahaNagghAsesaNAi tivihAivi visuddhaM // 551 // 'saH' sAdhugurorAlocitaM bhute ya etAni padAnyanantaroditAni 'yunakti' prayuke karoti sthAnAdIni, sa ca gavepaNeSaNayAM grahaNaiSaNayA grAsaiSaNayA, anayA trividhayA'pyeSaNayA zuddhaM bhuGkte ya etAni padAni prayuGga iti / evaM egassa vihI bhottave vanio samAseNaM / emeva aNeyANavi jaM nANattaM tayaM vocchaM // 552 //
Page #368
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghadroNIyA' niyuktiH // 18 // SOCROSS COUSAS RAISO sUtrArthahAnirbhavati, maNDalAmA maNDalI bhavati, yatAladdhikAraNA maMDalI ho evamekasya sAdho ktavye vidhirvarNitaH 'samAsena' saGkepeNa, evamevAnekeSAmapi sAdhUnAM bhojane vidhiH, yattu punarnA- gurvAlokanAtvaM bhavati-yo bhedo yadatiriktaM tadahaM vakSye / Aha-kiM punaH kAraNaM maNDalI kriyate ?, ucyate kAraNAni aMtaraMtabAlavuDDA sehAesA gurU ashuvggo| sAhAraNoggahA'laddhikAraNA maMDalI hoi||553|| bhA.280 ni. 552 | atarantaH-atiglAnastatkAraNAt-tannimittaM maNDalI bhavati, yatastasya glAnasya yadyekaH sAdhurvaiyAvRttyaM karoti tatastasya maNDalIkAtatraivAkSaNikasya sUtrArthahAnirbhavati, maNDalIbandhe tu kazcitkiJcitkaroti, etadartha maNDalI kriyate yena bahavaH pratijAgarakA 31 raNAni nibhavantIti / bAlo'pi bhikSAmaTitumasamarthaH, sa ca bahUnAM madhye sukhenaiva kathaM nu nAma varteta ?, ato maNDalI bhavati / vRddho 553 vasa 'pyevameva, sehaH-zaikSakaH, sa caikaH san bhikSAvizuddhiM na jAnAti tatastasyAnIya dIyate, Aeso-prAghUrNakastasya cAga-IX| tipAlakRtasya sarva evopakurvanti, sa copakAraH sarvaireva militaiH kartuM zakyate na tvekena, gurozca sarvairevopakartuM zakyate na tvekena tyaM ni. sUtrArthaparihAneH, tathA 'asahuvaggo'tti asamartho-rAjaputrAdiH sa ca bhikSAmaTituM sukumAlatvAnna zaknoti tatazca sarva eva ta 554 militA upakurvanti, tasmAt 'sAdhAraNoggahA' sAdhAraNazcAsAvupagrahazca sAdhAraNopagrahastasmAt sAdhAraNopagrahAtkAraNAnmaNDalI kartavyA,athavA maNDalIvizeSaNametat , upagRhNAtItyupagrahA-bhaktAdiHsa sAdhAraNaH-tulyo yasyAMsA sAdhAraNopagrahA maNDalI 4 bhavati / 'aladdhikAraNA maMDalI hoIiti kadAcitkazcitsAdhuralabdhiko bhavati tatazca te'nye sAdhavastasmai AnIya prayacchanti / ata etatkAraNAnmaNDalI bhavati / idAnI bhikSAgatAnAM sAdhUnAM yo vasatirakSapAlastena kiM karttavyamityata AhanAu niyaNakAlaM vasahIpAlo ya bhAyaNuggAhe / parisaMThiyacchada vageNhaNaTThayA gacchamAsajjA // 554 // SAUSISUSTUSSUUSASUSAK // 183 //
Page #369
--------------------------------------------------------------------------
________________ FRUSTRUMISSARIS USTUS jJAtvA bhikSAgatAnAM nivartanakAlaM vasatipAlo 'bhAjanaM' nandIpAtraM tatpratyupekSyorAhayati-saGghaTTitenAste ityarthaH, kimarthaH 1, parisaMsthitAcchadravagrahaNArtham , etaduktaM bhavati-tatrAnIya sAdhavaH pAnakaM prakSipanti, punazca tatra paristhitaM-svacchI-| bhUtaM sat tato'nyatra pAtrake kriyate yena tatsvacchamAryAdInAM yogyaM bhavati, pAtrakAdiprakSAlanaM ca kriyate / 'gacchamAsajatti 'gacchamAzritya' gacchasya pramANaM jJAtvA pAtrakamudrAhayanti, etaduktaM bhavati-yadi mahAn gacchastataH pAnakagalanArtha mahApramANaM pAtrakamudrAhayati, tathA dve krINi catvAri paJcAdIni yAvat / asaI ya niyattesuM ekaM cauraMgulUNabhANesu / pakkhiviya paDiggahagaM tattha'cchadavaM tu gAlejA // 55 // atha tatra rakSapAlaH samartho nAsti yaH pAtrakamudrAhayati, athavA 'asaI yatti yadi nandIpAtraM nAsti yatrodakamAnItaM svacchIkaraNArtha kriyate tato'sati tasmin nandIpAtre tadekaM patagRhaM prakSipya, va?, ata Aha-'cauraMgulUNabhANesu'|| caturbhiraGgalairUnAni yAni bhAjanAni teSu prakSipya patagRhaM punastasmin kSaNIbhUte svacchaM dravaM gAlayet, atra cAyaM niyamo draSTavyaH yaduta-bhikSA tAvatsAdhavaH paryaTanti yAvatpAtrakaM caturbhiraGgulairUnamAsta iti / Aha-kiM punaH kAraNaM tadravagalanaM kriyate ?, AyariyaabhAviyapANagaTTayA pAyaposadhuvaNaTThA / hoi ya suhaM vivego suha AyamaNaM ca sAgarie // 556 // | AcAryapAnArtha abhAvitasehAdipAnArthaM ca galanaM kriyate / tathA pAdadhAvanArtha 'posa'tti adhiSThAnaM tasya prakSAlanArthaM
Page #370
--------------------------------------------------------------------------
________________ niyuktiH droNIyA vRttiH 5 // 184 // tathA bhavati ca sukhena vivekaH-tyAgo'tiriktasya tasya pAnakasya, tathA sukhena vA''camanaM sAgArikasyAgrataH kriyate, eva- acchaturva martha galanaM kriyata iti / kiyanti punaH pAtrakANi galitadravasya bhiyante ? ityata Aha ni. 555ekaM va do va tinni va pAe gacchappamANamAsajja / acchadavassa bharejA kasaTTabIe vigiMcejA // 557 // 559 prathaekaM dve trINi vA pAtrakANi bhriyante, gacchapramANaM jJAtvA catuSprabhRtInyapi bhriyante svacchadravasya, tatra ca galite mAlikA sati kasaTTa-kacavaraM bIjAni ca-godhUmAdIni 'vigiJcet' parityajet , evaM tAvat pAtrakarNenApi udakamapavRttya pAnakaga-6 da ni.560 lanaM kriyate / atha punastatra kITikAmarkoTikAdayaH plavamAnA dRzyante tatastatra galite ko vidhiH ? ityata Aha mUiMgAImakoDaehiM saMsattagaM ca nAUNaM / gAleja chabaeNaM sauNIgharaeNa va davaM tu // 558 // . muiMgA-kITikA markoTakAzca taiH saMsaktaM jJAtvA gAlayet 'chabbaeNaM' vaMzapiTakena zakunigRhakena vA gAlayet tad dravaM // 4 // iya AloiyapaTTaviagAlie maMDalIi sahANe / sajjhAyamaMgalaM kuNai jAva save paDiniyattA // 59 // 'iya'tti pUrvoktavidhinA Alocite sati prasthApite svAdhyAye galite ca pAnake punazca maNDalyAM svasvasthAne upavizya | svAdhyAyamaGgalaM karoti-svAdhyAya eva maGgalaM svAdhyAyamaGgalaM tatkaroti yAvat sarve sAdhavaH pratinivRttA bhavantIti / evaM yadi sahiSNavastato yaugapadyena bhuJjate, athAsahiSNavastatra kecidbhavanti tataH ko vidhirityAha // 184 // kAlapurise va Asajja mattae pakkhivittu to paDhamA / ahavAvi paDiggahagaM muyaMti gacchaM samAsajja // 560 // sa cAsahiSNuprISmakAlAdyaGgIkRtya bhavati, tata eva vA puruSaH kadAcit kssudhaato bhavati, tamAzritya mAtrake prakSipya | SISTERISASISAUSAGES
Page #371
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhaktaM prathamAlikA tAvaddIyate atha vahavaH kSudhAlavastataH pataGgrahakaM mucyate tebhyo rakSaNArthaM gacchaM 'samAsajja'tti gacchamalpaM bahuM vA jJAtvA tadanurUpaM patadrahaM muJcati / punazca militeSu sAdhuSu maNDalIsthaviraH pravizati, kiM kRtvetyata AhacittaM bAlAINaM gahAya ApucchiUNa AyariaM / jamalajaNaNIsariccho vivesaI maMDalIthero // 561 // cittaM bAlAdInAM gRhItvA pRSTvA''cArya maNDalIsthaviraH pravizati, kiMviziSTaH ? ityata Aha-jamalajaNaNIsariccho 'nivesaI' upavizati maNDalIsthavira iti, sa ca maNDalIsthaviro gItArtho ratnAdhiko'lubdhazca bhavati / anena ca padatrayeNASTau bhaGgAH sUcitA bhavanti, tatra teSAM madhye ye zuddhAzuddhAzca tAn pradarzayannAha - * jai luddho rAiNio hoi aluddhovi jovi gIyattho / omovi hu gIyattho maMDalirAiNi aluddho u // 562 // yadyasau maNDalIsthaviro lubdho ratnAdhikazca tatastiSThati - na pravizati, anena ca lubdhapadena dvitIyacaturthaSaSThASTamA bhaGgA azuddhAH pradarzitA bhavanti / 'aluddhovi jovi gIyattho omovi hu'tti alubdho'pi yadi gItArtha omaH - laghuparyAyaH sa maNDalyAM parivizati, anena ca granthena tRtIyo bhaGgakaH kathito bhavati, ayaM ca prathamabhaGgakAbhAve bhavati, atra ca bhaGgake gItArthapadagrahaNena yatra yatra bhaGgake'gItArthapadaM sa sarvo duSTo jJAtavyaH / 'gIyattho maMDalirAiNiutti alu 'tti yastu punargItArthI ratnAdhiko'lubdhazca sa maMDalyAmupavizati, anena ca granthena prathamo bhaGgakaH zuddhaH pradarzito bhavati, sarvathA yatra yatra lubdhapadamagItArthapadaM ca sa parihAryaH, omarAiNiyapadaM ca yadyagItArthaH lubdhapadaM ca na bhavati paNDalIsthaviraH ni. | 561-562
Page #372
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha GAUR niyuktiH droNIyA vRttiH maNDalyA: sthAnAdi ni.563 bhA.281282 // 185 // tanto tato'pavAde zuddhaM bhavati, prathamaM tu zuddhameva // idAnIM te militAH santa Aloke bhuJjante, sa cAloko dvividho- dravyato bhAvatazca, tatra dravyataH pradIpAdiH, bhAvataH saptaprakArastaM darzayannAha-. ThANadisipagAsaNayA bhAyaNapakkhevaNA ya bhAvagurU / so ceva ya Alogo nANataM taddisA ThANe // 563 // sthAnaM vaktavyaM upavizane dig vaktavyA prakAzamukhe bhAjane bhoktavyaM, bhAjanakramo vakSyamANaH, prakSepaNaM vadane vaktavyaM, bhAvAloko vaktavyaH, gururvaktavyaH, sa evAlokaH pUrvoktaH, nAnAtvaM tvatra yadi paraM dizaH sthAnasya ca, atra dikpadamanyathA vakSyati sthAnaM ca // idAnIM bhASyakAraH sthAnanAnAtvaM darzayati, tatra sthAnavyAkhyAnArthamAhanikkhamapavesa mottuM paDhamasamuddissagANa ThAyaMti / sajjhAe parihANI bhAvAsannevamAIyA // 281 ||(bhaa0) __ prathamasamuddiSTAnAM glAnAdInAM nirgamapravezau muktvA upavizanti, kimartha ?, tatra yadi te mArga ruddhA maNDalyAM tiSThanti tataH pUrvoktAnAM svAdhyAyaparihANirbhavati, tathA 'bhAvAsannasya' sajJAdivegaMdhAraNAsahiSNoH pIDA bhavati / evamAdayo'nye'pi dossaaH|| digdvArapratipAdanAyAhapuvamuho rAiNio ekko ya gurussa abhimuhotthaai| giNhaiva paNAmei va abhimuhoihrhaa'vnnaa||282|| (bhA0) pUrvAbhimukho ratnAdhika upavizati maNDalyAM, tasyAM ca maNDalyAmekaH sAdhugurorabhimukha upavizati, kimartha ?, kadAcitkiJcidguroratiriktaM bhavati tad gRhNAti dAtavyaM vA kiJcidbhavati taddadAti maNDalIsthavireNArpita, evamarthamabhimukha // 185 //
Page #373
--------------------------------------------------------------------------
________________ upavizati, itarathA-yAbhimukho nopavizati tato'vajJA-paribhavaH kRto bhavati, pRSThyAdi dattvopavizati tato'pyavajJAdikRtA doSA bhavaMti // jo puNa haveja khamao atiuccAo va so bahiM ThAi / paDhamasamuddiTTho vA sAgAriyarakkhaNaTThAe // 564 // hA yastu punaHkSapako'rddhamAsAdinA bhaved atizrAnto vA prAghUrNakAdiH sa bahirmaNDalyAstiSThati, prathamasamuddiSTo vA sAdhu:zIghratareNa yena bhuktaM sa sAgArikarakSaNArtha bahistAvanmaNDalyAstiSThati // ekekassa ya pAsaMmi mallayaM tattha khelamuggAle / kaTThaTThie va chubbhai mA levakaDA bhave vasahI // 565 // | tatra ca sAdhUnAM bhuJjAnAnAmekaikasya sAdhoH pArce mallakaM bhavati, tatra khelazleSma udgAlayet-tasmin mallake zleSmaniSThIhai vanaM kurvanti, tathA tatraM bhuJjataH kadAcitkaNTako'sthikhaNDaM vA bhavati sa tatra kSipyate, atha tu bhuvi kSipyate'sthikaNTa kAdi tato vasatirlepakRtA-anAyuktA bhavati, atastatparihArArtha mallakeSu kSipyate / tathA'mumaparaM bhuJjAnAnAM vidhi pratipAdayannAhahai maMDalibhAyaNabhoyaNa gahaNaM sohIya kaarnnuvrite| bhoyaNavihI u eso bhaNio tellukkadaMsIhiM // 566 // | | maNDalI yathAratnAdhikatayA karttavyA, bhAjanAni ca pUrva ahAkaDAI bhuJjanti, bhojanaM ca snigdhamadhuraM pUrva bhoktavyaM, grahaNaM ca pAtrakAt kukkuDyaNDakamAtraM kavalaM gRhNAti, tathA grahaNasyaiva zuddhirvaktavyA, athavA zuddhirbhuJAnasya yathA bhavati CASAISESSAYSAYSAYS
Page #374
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha- hai tathA vaktavyaM, kAraNe bhoktavyaM, tathA 'uccarie'tti atirikta vidhirvktvyH| ayaM bhojanavidhiH sugamaH / idAnIM bhASyakAraH dini. niyuktiH pratipadaM vyAkhyAnayati, tatrAdyAvayavavyAcikhyAsayA''ha 564 zledroNIyA 18 maMDali aharAiNiA sAmAyArIya esa jA bhnniaa| puvaM tu ahAkaDagA mucaMtitao kmenniyre||283|| (bhA0) mapAtraM ni. vRttiH ___ maNDalI kathamupavizati ?, ata Aha-yathAratnAdhikatayA sAmAcArI cAtra kAryA, eSA 'yoktA' bhaNitA, katamA ?, 565bhoja naM ni.566 // 186 // ThANadisipagAsaNayA" ityevamAdikA sA'trApi tathaiva draSTavyA / uktaM maNDalIdvAram , idAnIM bhAjanadvArapratipAdamA | maNDalI yAha-putvaM tu ahAkaDagA' 'pUrva prathama 'yathAkRtAni' pratikarmarahitAni labdhAni yAni tAni samuddezanArtha mucyate, bhojanakraetaduktaM bhavati-prathamamapratikarmA pratigrahako bhrAmyate, tataH krameNa 'itare' alpaparikarmabahuparikarmANi ca mucyante / |maH bhA. PI'bhAyaNa'tti gayaM, idAnIM 'bhoyaNa'tti vyAkhyAyate- - 283:285 niddhamahuMrANi putvaM pittAIpasamaNaTThayA muMje / buddhibalavaDaNaTThA dukkhaM khu vikiMciuM niddhaM // 284 // (bhA0) hai| prathamArddha sugamaM / kimarthaM snigdhamadhurANi pUrva bhakSyante ?, yato buddherbalasya ca varddhanaM bhavati, tathA cAha-"ghRtena varddhate medhA"ityAdi, balavarddhanaM ca prasiddhameva, balena ca vRddhena vaiyAvRttyAdi zakyate kartu, duHkhaM paristhApayituM snigdha-ghRtAdi| bhavati yato'saMyamo bhavatIti // hai aha hoja niddhamahurANi appaparikammasaparikammehiM / bhottUNa niddhamahure phusia kare muNc'haagdde||285|| (bhaa0)| 213 // 18 // atha bhavet snigdhAni madhurANi ca dravyANi alpaparikarmasu bahuparikarmajaniteSu ca pAtrakeSu tataH ko vidhirityata RECEOCOCOCC
Page #375
--------------------------------------------------------------------------
________________ Aha-tAnyeva bhuktvA snigdhamadhurANi tataH karAn proJchayati proJchayitvA ca karAn 'muMca'hAkaDae'tti yathAkRtAni-aparikarmANi pAtrakANi samuddizanArtha mucyante / 'bhAyaNa'tti gayaM, idAnIM grahaNadvArapratipAdanAyAha kukuDiaMDagamittaM ahavA khuDDAgalaMbaNAsissa / laMbaNatulle giNhai avigiyavayaNo ya raainnio|| 286 // (bhA0) tataH patagrahakAtkavalaM gRhNan kukkuDyaNDakamAtraM gRhNAti, athavA 'khuDDAgalaMbaNAsissa' kSullakena lambanakena-hastena |azituM zIlaM yasya sa kSullakalambanAzI tattulyAn kavalAn gRhNAti-svabhAvenaiva laghukavalAzinastulyAn kavalAn gRhNAti 'avikiyavayaNo ya rAiNio' avikRtavadano ratnAdhikaH, na bhAvadoSeNa mukhamatyartha bRhatkavalaprakSepArtha nirvAdayati, kiM tarhi 1, svabhAvasthenaiva mukheneti / athavA'yaM grahaNavidhiHgahaNe pakkhevaMmi a sAmAyArI puNo bhave duvihA |ghnnN pAyaMmi bhave vayaNe pakkhevaNA hoi // 287 // (bhaa0)| __ "grahaNe' kabalAdAne prakSepe ca sAmAcArI punariyaM bhavati dvividhA, tatra grahaNaM pAtrakaviSaye bhavet pAtrakAtkavalotkSepaH, vadanaviSayaM ca prakSepaNaM kavalasya bhavati / tatra.pAtrakAtkathaM bhakSayadbhirgRhyate ? ityetatpradarzayannAhakaDapayaraccheeNaM bhottavaM ahava sIhakhaieNaM / egehi aNegehivi vajettA dhUmaiMgAlaM // 288 // (bhA0) tatra kaTakacchedena bhoktavyaM yathA kalinasya khaNDalakaM chittvA'panIyate, evamasAvapi bhuGke, tathA prataracchedena vA HASSANASSASS -**%*
Page #376
--------------------------------------------------------------------------
________________ niyuktiH vRttiH zrIogha- ||bhoktavyaM tarikAcchedenetyarthaH, athavA siMhabhakSitena, siMho hi kila ekadezAdArabhya tAvadbhute yAvatsarva bhojanaM niSThitaM grahaNavi hAtaccaikena bahubhirvA bhoktavyaM, varjayitvA dhUmAGgAraka, dveSarAgau varjayitvetyarthaH / idAnIM vadanaprakSepaNazodhiM darzayannAha- dhiH bhA. 'droNIyA asurasuraM acavacavaM aymvilNbiaNaprisaaddi|mnnvynnkaaygutto jai aha pkkhivnnsohiN||28||(bhaa0) 286.289 saMsArarA___ asurasuraM bhuGkte-saraDasaraDaM akarito 'acavacavaM' valkamiva carvayan na cabacabAvei, tathA 'adrutam' atvaritaM, tathA FIGHT // 187 // 'avilambitam' amantharaM aparizATi manovAkAyagupto bhuJjIta, na manasA virUpamiti cintayati, vAcA naivaM vakti, yaduta| 67-572 ko imaM bhakkhei ? jo amhAriso na hoi, kAeNa udghosae muheNa na dei, evaM triguptasya bhuJjAnasya prkssepnnshodhirbhvti|| uggamauppAyaNAsuddhaM, esnnaadosvjji| sAhAraNaM ayANaMto, sAhU havai asaaro||567 // uggamauppAyaNAsuddhaM esaNAdosavajiaM / sAhAraNaM viyANaMto, sAhU havai sasArao // 568 // uggamauppAyaNAsuddhaM, esaNAdosavajiaM / sAhAraNaM ayANaMto, sAhU kuNai tenniaN||569|| uggamauppAyaNAsuddhaM, esnnaadosvji| sAhAraNaM viyANaMto, sAhU pAvai nijaraM // 570 // aMtaMtaM bhokkhAmitti besae bhuMjae ya taha ceva / esa sasAraniviTTho sasArao uhio sAhU // 571 // emeva ya bhaMgatiaM joeyatvaM tu saarnaannaaii| teNa sahio sasAro samuddavaNieNa dittuNto||572|| 1 // 18 // ___ udgamazuddhaM utpAdanAzuddhaM eSaNAdoSavarjitaM 'sAdhAraNaM' sAmAnyaM guDAdi ajAnAnaH-atimAtraM duSTena bhAvena AdadAnaH18 yo'sau patagRho bhramati tasmAt sAdhuH 'asArakaH' apradhAnajJAnadarzanacAritrANyaGgIkRtyAsAraH sa bhavati / tathA udgamo -CAREER
Page #377
--------------------------------------------------------------------------
________________ tpAdanAzuddhameSaNAdoSavarjitaM sAdhAraNametadravyamityevaM jAnAno'duSTenAntarAtmanA kavalaM guDAderAdadAnaH sAdhurbhavati 'sasAraH' jJAnadarzanacAritrasAravAn bhavati / kathaM punarasAraH sAdhurbhavati ? ata Aha-- udgamotpAdanAzuddhameSaNAdoSavarjitaM sAdhAraNametadguDAdItyevamajAnAno duSTena bhAvenAdadAnaH sAdhuH steyaM karoti tato'sAro'sau / sa kathaM punaH sasAro bhavati ? - udgamotpAdanAzuddhameSaNAdoSavarjitaM 'sAdhAraNaM' tulyametatsarveSAM guDAdItyevaM jAnAno'duSTAntarAtmA svalpamAdadAnaH sAdhurnirjarAM karoti ataH sasAro jJAnadarzanacAritrairiti / idAnIM sasAraH kadAcidbhojanArthamupavizan bhavati kadAcidupaviSTaH kadAcidutthitaH, etatpradarzanAyAha - antyaM - pratyavaraM vallacaNakAdi tadapyantyaM - paryuSitaM caNakAdi antyamapyantyamantyAntyaM bhakSayiSyAmi evaMvidhena. pariNAmenopaviSTo maNDalyAM bhuGkte yastathaiva eSa sAdhuH zubhapariNAmatvAtsasAra upaviSTaH sasArazcotthitaH, tasya zubhapariNAmasyApratipatitatvAt evameva bhaGgatritayaM yojanIyaM tatra prathamo bhaGgaH saMsAro niviDo sasAro uDio 1, sasAro niviTTho asAro uDio biio bhaMgo 2, asAro niviMDo sasAro uTTao taio 3, asAro niviTTho asAro uTThao esa cauttho 4, sArazcAtra jJAnAdi, AdigrahaNAddarzanaM cAritraM ceti, tena | jJAnAdinA sahito yaH sAdhuH sa sasAro bhaNyate / atra ca samudravaNijA dRSTAntaH // ego samuddavaNio bohitthaM bhaMDassa bhariDaM sasAro gao, sasAro ya pauraM hirannAi viDhaveUNa Agao / aNNo puNa sasAro bhaMDaM gaheUNa gao nissAro Agao kavaDiyAevi rahio, taMpi pubellayaM hAreUNa Agao / aNNo asAro aMgabitio NihiraNNo gao sasAro Agao pabhUyaM viDhaveUNa / aNNo puNa asAro hiraNNarahio gao asAro veva Agao kavaDiyAevi rahio // evaM
Page #378
--------------------------------------------------------------------------
________________ SCAS zrIoSa- ha sAdhorapi sArAsArayojanA kattA vaNignyAyena // evaM teSAM bhuJjAnAnAM yadi patagRhako bhramannevArddhapathe niSThAM yAti AhArArpaniyuktiH tadA ko vidhirityata Aha NAdiH ni. droNIyA jattha puNa paDiggahago hoja kaDo tattha chubbhae annaM / mattagagahiuccariaMpaDiggaheM jaM asNstttth||573|| 573-575 vRttiH jaM puNa gurussa sesaM taM chubbhai maMDalIpaDiggahake / bAlAdINa va dijjai na chunbhaI sesgaann'hiaN|| 574 // / // 18 // sukkollapaDiggahage viANiA pakkhive davaM sukke / abhattahiANa aTThA bahulaMbhe jaM asaMsaha // 575 / / ___ yatra punarbhuJjAnAnAM patagRhako 'bhavet kaDo'tti nidvitabhakto jAtaH sAdhuparyantamaprApta eva, tatra kiM karttavyamityata Aha-tatra'tasminniSThitabhakte patagRhake'nyadbhaktaM prakSipyate, tatazcaM yasmin sAdhau sa niSThitaH patanahastata Arabhya tenaiva | krameNa punardhAmyate, mAtrake vA yadvAlAdInAM prAyogyaM gRhItamAsIt tadidAnI udvaritaM tadasaMsRSTaM patagRhe kSiptvA patanaho yasmin sAdhau niSThitastasmAdArabhya punardhAmyate / yatpunarguroH zeSa bhuJjAnasya jAtaM tatsaMsRSTamapi prakSipyate maNDalIpata-15 dahake, bAlAdInAM vA dIyate tadAcAryoddharitaM, yat punarAcAryavyatiriktAnAmudaritam-adhikaM jAtaM tanna prakSipyate maNDalIpatagRhake saMsRSTaM sat / kiJca, 'sukkatti ekaH zuSkeNa bhaktena patagrahaH, aparaH 'ulla'tti ArdraNa bhaktena patagrahaH, evaM vijJAya tataH prakSiped dravaM zuSkabhaktapatanahe, yena toyaprakSepeNa saMjAtabandhaM tadbhaktaM sukhenaiva kavalaihyate, atha bahulAbhaH15 P // 18 // dAsaMjAtaH-pracuraM labdhaM guDAdi tato'saMsRSTameva dhriyate, kimartham ?, abhaktArthikAnAmarthe yena manojJaM bhavet / uktA grahaNa zuddhiH, adhunA bhuJjAnasya zodhirucyate, sA caturdhA, etadevAha
Page #379
--------------------------------------------------------------------------
________________ sohI cakkabhAve vigaIMgAlaM ca vigayadhUmaM ca / rAgeNa sayaMgAlaM doseNa sadhUmagaM hoi // 576 // jattAsAhaNaheDaM AhAreMti javaNaTTayA jahaNo / chAyAlIsaM dosehiM suparisuddhaM vigayarAgA // 577 // hiyAhArA miyAhArA, appAhArA ya je narA / na te vijA tigicchaMti, appANaM te tigicchagA // 578 // * zuddhau catuSkakaM bhavati nAmasthApanAdravyabhAvarUpaM, tatra nAmasthApane sugame, dravyazodhiH pUrvavat, bhAvaviSayA punaH zodhiH | vigatAGgAraM vigatadhUmaM ca bhuJjAnasya bhAvazodhirbhavati, kathaM sAgAraM kathaM vA sadhUmaM bhavatIti ?, etadevAha - 'rAgeNa' ityAdi sugamaM // ' cAritra yAtrI sAdhanArtha' dharmasAdhananimittamAhArayanti yApanArtha - zarIrasaMdhAraNArthaM munayaH SaTcatvAriMzaddoSaiH suparizuddhamAhArayanti, ke ca te 1, SoDazodgamadoSAH SoDazotpAdanAdoSAH dazaiSaNA doSAH saMjoyaNA pamANaM sAMgAraM sadhUmagaM cetyete SaTcatvAriMzat, ebhirvizuddhaM sad vigatarAgA AhArayanti // silogo sugamaH / ukto bhuJjanavidhiH, 'kAraNe'tti dvAraM vyAkhyAnayannAha - chaNmannayare ThANe, kAraNaMmi u Agae / AhAreja (u) mehAvI, saMjae susamAhie // 579 // veyaNaveyAvacce iriyaTTAe ya saMjamaTThAe / taha pANavattiyAe chahaM puNa dhammaciMtAe / 580 // natthi chuhAe sarisayA vemraNa bhuMjeja tppsmnntttthaa| chAo veyAvaccaM na tarai kAuM ao bhuMje // 290 // (bhA0 ) | hariyaM navi sohei pehAIye ca saMjamaM kAuM / thAmo vA parihAyai guNaNuppehAsu ya asatto // 299 // ( bhA0 ) tori sthAnAnAmanyatarasmin sthAne - kAraNe Agate sati AhArayenmedhAvI saMyataH susamAhitaH / kAni ca tAni SaD
Page #380
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 189 // sthAnAni ? ityata Aha-vedanA-kSudvedanA tatprazamanArthaM bhute,tathA vaiyAvRttyArtha tathA IryApathikAzodhanArtha tathA saMyamArtha bhojanazusa ca pehopehapamajaNAdilakSaNaH, tathA 'pANavattiyAe' prANasaMdhAraNArtha, SaSThaM punardharmacintArtha bhuGkte / adhunaitAM gAthAM|ddhiH ni. bhASyakRtpratipadaM vyAkhyAnayati, AdyAvayavaM tAvadAha-nAsti kSutsarisI vedanA'to bhuJjIta ttpshmnaarth| daarN| 'chAo'tti ||576-578 bubhukSito vaiyAvRttyaM kartuM na zaknoti ato bhuGkte / dAraM // IryApathikAM bubhukSito na zodhayati yato'tastacchodhanArtha bhute|| AhAra kA|dAraM / tathA 'pahAIyaM vatti pihopehapamajaNa' ityAdikaM saMyama bubhukSitaH kartuM na zaknoti yato'to bhuGkte / dAraM / thAmo raNAni ni. vA' prANastasya parihAnirbhavati yadi na bhuGkte atastadartha bhuJjIta / dAraM / tathA guNanaM pUrvapaThitasya anuprekSA-cintanaM granthArthayoH 579-580 bhA. 290etadasau kartumasamarthaH san bhute / dAraM // . 291 anA , ahavA na kunja AhAraM, chahiM ThANehiM saMjae / pacchA pacchimakAlaMmi, kAuM appakkhamaM khamaM // 581 // hArakAra-- AyaMke uvasagge titikkhayA baMbhaceraguttIe / pANadayAtavaheuM sarIravoccheyaNaTThAe // 292 // (bhA0) NAni ni. | AyaMko jaramAI rAyA sannAyagA va uvasaggA / baMbhavayapAlagaTThA pANayAvAsamahiyAI // 293 // (bhA0) 4581-482 tuvaheu cautthAI jAva chaummAsio tavo hoi / cha8 sarIravoccheyaNaTThayA hoynnaahaaro|| 294 // (bhA0) bhA. 292 294 eehiM chahiM ThANehiM, aNAhAro ya jo bhave / dhamma nAikkame bhikkhU, jhANajogarao bhave // 582 // athavA na kuryAdevAhAramebhiH SaDiH sthaanairvkssymaannlkssnnaiH| tatra niyuktikAra eva SaSThaM padaM vyAkhyAnayanAha-'pacchA // 189 // |pacchimakAlaMmi' pazcimakAle-saMlekhanAkAle 'AtmakSamAm' AtmahitAM kSamAM-kSAntimupazamaM kRtvA tataH pazcAt-sukhena SAISISSAISISSEISSA
Page #381
--------------------------------------------------------------------------
________________ portret zarIraparikarmAnantaraM sarvAhAraM muzcatIti // idAnIM bhASyakAra eva etAni SaT sthAnAni pradarzayannAha-'AtaGkaH' jvarAdirvazyate, tathA 'upasargaH' rAjAdijanitaH, eteSAM 'titikSArtha' sahanArtha na bhoktavyaM, tathA brahmacaryaguptyarthaM ca na bhoktavyaM, tathA| tapo'rtha zarIravyavacchedArtha ca na bhoktavyamiti / idAnIM bhASyakAraH pratipadaM vyAkhyAnayati, tatrAdyAvayavavyAcikhyAsayA''ha-AtaGko-jvarAdiH, AdigrahaNAdanyo vyAdhiryatra bhojanaM na pathyaM tadartha-na bhungkte| dAraM / rAjJA rAjakuladhAraNAdirUMpo yadyupasargaH kRtaH, saNAyago vA-svajanaH yadi unniSkramaNArthamupasarga karoti tato na bhuDhe / dAraM / brahmavratapAla-14 nArtha na bhute, yato bubhukSitasyonmAdo na bhavati / dAraM / tathA prANadayArtha na bhute, yadi varSati mahikA vA nipatati / / dAraM // tapo'rtha na bhute, tacca caturthAdi yAvatSaNmAsAstAvattapo bhavati tadartha na bhute / dAraM / SaSThaM zarIrasya vyavacche-18 dArthamanAhAraH sAdhurbhavatIti // ebhiH pUrvoktaiH SaDbhiH sthAnairanAhAro yo bhavati sa dharma nAtikrAmati bhikSurato dhyAnayogaratena bhavitavyamiti / athedamuktaM SaDbhiH kAraNairAhAra AhArayitavyaH Sadbhizca kAraNairnAhArayitavyastataH kimetadbhojanamapavAdapadaM ?, ucyate ?, apavAdapadamevaitad, yataH| jhuMjato AhAraM guNovayAraM sarIrasAhAraM / vihiNA jahovai8 saMjamajogANa vahaNaTThA // 583 // bhuJjannAhAraM, kiMviziSTaM ?-guNopakAraM' jJAnadarzanacAritraguNAnAmupakAraka, tathA zarIrasya sAdhArakamAhAraM bhuJjan | vidhinA-grAsaiSaNAvizuddhaM 'yathopadiSTam' AdhAkarmAdirahitaM 'saMyamayogAnAM' saMyamavyApArANAM vahanArthaM bhuJjannapavAda QARASSICURA
Page #382
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 19 // padastha eva bhute nAnyathA / idAnIM samuddiSTe sati saMlihanakalpaH karttavyaH-bhikSAbhaktaviliptAnAM pAtrakANAM saMlihanaM AhArasyAkartavyamityarthaH, sa ca pavAdatA ni. 583 bhattaTThiyAvaseso tilaMbaNA hoi sNlihnnkppo| apahuppatte annaM choDaM tA laMbaNe Thavae // 584 // pAtrakalpa: saMdiTThA saMlihilaM paDhamaM kappaM karei kaluseNaM / taM pAuM muhamAse vitiyacchavassa giNhaMti // 585 // ni.584dAUNa bitiyakappaM bahiA majjhaTTio u davahArI / to deti taiyakappaM doNhaM doNhaM tu AyamaNaM // 586 // bhuktAnAmavazeSo yaH sa saMlekhanakalpaH kartavyaH, sa cAvazeSo na jJAyate kiyatpramANaH? ata Aha-'trilambanaH' trikavalaH kavalatrayapramANo bhuktAvazeSaH saMlekhanakalpaH karttavyaH, yadA tu trikavalapramANaH saMlekhanakalpo na bhavati tadA'paryA-2 pyamANe'nyadapi tasmin pAtrake bhaktaM prakSipya tatastrIn kavalAn sthApayati / 'sandiSTAH' bhuktAH santaH saMllihya pAtra-18 kANi punazca prathamaM kalpaM dadati kaluSodakena, punazca tatpItvA 'muhamAsotti mukhasya parAmarzaH-pramArjanaM kurvantIti, punazca dvitIyakalpArthamacchasya dravasya grahaNaM kurvantIti, gRhItvA'tha kalpArthamacchadravaM maNDalyA utthAya bahiH pAtrakaprakSA-2 lanArtha gacchanti / tatra dattvA dvitIyakalpaM 'bAhyataH' pAtrakaprakSAlanabhUmau, te camaNDalyAkAreNa tatropavizanti, teSAM madhye|8 |sthito dravadhArI bhavati, sa ca pAtrakaprakSAlanaM sarveSAmeva prayacchatIti, tato dadati te sAdhavaH pAtrakANAM tRtIyaM klpN,| punazca pAtrakaprakSAlanAnantaraM 'dohaM doNhaM va AyamaNaM'ti dvayordvayoH sAdhvormAtrakeSu 'AcamanArtha' nirlepanArthamudakaM | prayacchatIti / eSa tAvadanudvarita bhakte vidhirutaH, yadA tu punaruddharitaM bhaktaM bhavati tadA ko vidhirityata Aha // 19 //
Page #383
--------------------------------------------------------------------------
________________ | hoja siA uddhariyaM tattha ya AyaMbilAiNo hujjA / paDidaMsi a saMdiTTho vAharai tao cautthAI // 587 // mohacicchivihiM gilANa attaTThiyaM ca mottUNaM / sese gaMtuM bhaNaI AyariA vAharaMti tumaM // 588 // apaDihaNatoM AgaMtu vaMdiu~ bhagai so u Ayarie / saMdisaha bhuMja jaM sarati tattiyaM sesa tasseca // 589 // abhaNatassa u tasseva sesao hoi so vivego u / bhaNio tassa u guruNA esavaeso pavayaNassa // 590 // bhuttaMmi paDhamakappe karemi tasseva deti taM pAyaM / jAvatiaMtia bhaNie tasseva vigiMcaNe sesaM / / 591 // 'bhavet' syAt kadAcidudvaritaM 'tatra' sAdhUnAM madhye kadAcitkecidAcAmlAdayo bhavanti AdigrahaNAdabhaktArthiko vA kazcidbhavettatastadudvaritaM bhaktaM ratnAdhika AcAryAya darzayati, punazca pradarzite bhakte guruNA ca 'sandiSTaH' uktaH yaduta AhvayAcAmlAdIn sAdhUn yena tebhyo dIyate, punazcAsau ratnAdhikaH sandiSTaH san caturthAdIn sAdhUn vyAharati / sa ca vyAharannetAnna vyAharati, mohacikitsArthaM ya upavAsikaH sthitastaM na vyAharati, tathA vikRSTatapasaM sAdhuM na vyAharati, vikRSTatapazcASTamAdArabhya bhavati, tasya kadAciddevatA prAtihArya karoti atastasya na dIyate, glAnazca jvarAdinA taM ca na vyAharati, AtmalabdhikaM cina vyAharati, etAnanantaroditAn sAdhUn muktvA zeSAn gatvA bhaNati, yaduta AcAryA vyAharanti yuSmAna, teSAM ca madhye yazcaturthAdika AkAritaH sa AkarNya kiM karoti ? ityAha- anatilaGghayan gurorAjJAmAgatya vanditvA bhaNati tamAcArya yaduta - saMdizasa yUyaM, AcAryo'pi bhaNati-bhuJjIta, so'pi bhaNati - jaM sarati tattiaM bhuJjAmi, zeSaM yadudvaritaM tattasyaiva yasya satkaH pratigrahakaH, punazca sa eva pariSThApayatIti athAsau sAdhurevaM na bhaNati yaduta 'jaM sarai tattiaM' vratastasya evamabhaNata
Page #384
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 19 // SCOREA stasyaiva yaccheSaM bhaktamudvaritaM tadbhavati, sa eva 'vivecaka' pariSThApaka ityarthaH, bhaNite tu evaM "jAvaiyaM sarara tAvaiyaM sarAmI"ti, uddhRtasyavi. tatastasyaiva sAmoryasya satkaH patagrahakaH tasyaiva guruNA patagRhakaH samarpaNIyaH punaHsa eva kalpaM dadAti / ayaM pravacanasya pUrvoktabhAjanaM ni. updeshH| atha yadudvaritaM tatsarva bhute, tatastasmin bhukte sati tasya pAtrakasya prathamakaMlpaM dadAti, kRte catasmin prathamakalpe| 1587-591 tasyaiva sAdhoryasya satkaH patagRhakastasyaiva tatpAtrakaM dadAti samarpayatItyarthaH, arthatanna brUte yaduta jAvaiyaM sarai tAvaiyaM sAremitti, tataH jAvatiaMti abhaNite sati tasyaiva sAdhoryaH paristhApanikabhoktA tasyaivaM yadudvaritaM zeSaM tatparityAjyaM bhavati / 18| kAvidhiH idaM ca pUrvoktasyaiva vyAkhyAnaM draSTavyaM na tu punaruktamiti / kIdRzaM punazcaturthopavAsikAdeH pariSThApanika kalpate?, ata Aha hai ni.592 593 bhA vihigahiaM vihibhuttaM airegaM bhattapANa bhottacha / vihigahie vihibhutte ettha ya cauro bhave bhaMgA // 592 // 295.300 uggamadosAijaDhaM ahavAbIaMjahiM jhaapddi|iy eso gahaNavihI asuddhapacchAyaNe avihI // 29 // (bhA0) kAgasiyAlakkhaiyaM daviarasaM sacao praamhuuN| esou bhave avihI jahagahiaMbhoyaNaMmi(bhujao ya) vihii|| 593 // ucciNai va viTThAo kAgo ahavAvi vikkhirai savaM / vipekkhai ya disAo siyAlo annonnahiM giNhe // 296 // (bhA0) surahIdocaMgaTThA chodaNa davaM tu piyai daviyarasaM / heTThovari AmaTuM iya eso bhuMjaNe avihI // 297 // (bhA0) // 19 // jaha gahi taha nIyaM gahaNavihI bhoyaNe vihI iNamo / ukkosamaNukosaM samakayarasaM tu bhujejA // 298 // (bhA0)
Page #385
--------------------------------------------------------------------------
________________ taievi avihigahiaM vihibhuttaM taM gurUhi'NunnAyaM / sesA nANunnAyA gahaNe datte ya nijjuhaNA // 299 // ( bhA0 ) ahavAvi akaraNAe uvadviyaM jANiUNa kallANaM / ghaTTeDaM diti gurU pasaMgaviNivAraNaTThAe // 300 // ( bhA0 ) vidhinodgamadoSAdirahitaM sArAsAravibhAgena ca yanna kRtaM pAtrake tadvidhigRhItaM, tathA 'vidhibhuktaM' kaTakacchedena prataracchedAdinA vA yadbhutaM tadvidhibhuktamucyate, tadevaMvidhaM vidhigRhItaM vidhibhuktaM ca yadyadatiriktaM saMjAtaM bhaktaM pAnakaM vA tadbhoktavyaM - pariSThApanakaM kalpate, ata Aha prakArAntareNa - atra ca vidhigRhIte vidhibhuMkte cAsmin padadvaye catvArobhaGgakA bhavanti, tadyathA - vihigahiaM vihibhuttaM ego bhaMgo, vihigahiaM avihibhutaM biio, avihigahiaM vihibhuttaM taio, avihigahiaM avihibhuttaM cauttho // idAnIM bhASyakAro vidhigRhItAvidhigRhItayoH svarUpaM pratipAdayannAha - udgamadoSAdibhirjaDhaM tyaktaM yattadvidhigRhItaM, athavA yadvastu maNDakAdi yathaiva yasmin sthAne patitaM bhavati tattathaivAste natu samArayati ityeSa grahaNavidhiH / 'asuddhapacchAyaNe avihI' azuddhasya - udgamAdidoSAnvitasya yagrahaNaM idamavidhigrahaNaM, | athavA guDAderdravyasya maNDakAdinA pracchAdya yadekatra pAtrakadeze sthApanaM tadavidhigrahaNamucyate / idAnImavidhividhibhojanayoH svarUpaM pratipAdayannAha - kAkabhuktaM zRgAlabhuktaM drAvitarasamityarthaH 'sarvataH parAmRSTam' utthalapatthalaNeNa bhuktaM 'eso u bhave avihI' idaM pUrvoktamavidhinA bhuktamucyate, yathaiva gRhItaM pAtrake tathaiva bhuJjato vidhimuktamucyate / adhunA bhASyakRd vyAkhyAnayati, tatrAdyAvayavapratipAdanAyAha-yathA kAka uccityoccitya viSThAdermadhyAdvallAdi bhakSayati evama sAvapi, athavA vikirati kAkavadeva sarvaM, tathA kAkavadeva kavalaM prakSipya mukhe dizo viprekSate, tathA zRgAla ivAnya *
Page #386
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 192 // trAnyatra pradeze bhakSayati / surabhi yad 'docaMgaM' tImanaM odanAdinA saha yanmizrIbhUtaM tatra dravaM prakSipya yo niryAsaH saMjAtastatpivanaM yattad dravitarasamucyate / tathA'dhastAdupari ca yad 'Ama' viparyAsIkRtaM bhuGkte tadetatparAma, ayameSa bhojane'vidhiH / kaH punargrahaNabhojanayorvidhiH ? ityata Aha-yathaiva gRhItaM gRhasthena dattaM sattattathaivAnItaM yadayaM grahaNavidhiH, bhojane punarayaM vidhiH- yadutotkRSTadravyamanutkRSTadravyaM ca samIkRtarasaM bhuJjItetyayaM prathamo bhaGgakaH zuddha iti / tRtIye'pi bhaGgake'vidhinA asAmAcAryA gRhItaM vidhinA bhuktaM-samIkRtarasaM sad bhuktaM tacca guruNA'nujJAlaM, zeSau tu dvau bhaGgako nAnujJAtau, yastu vidhigRhItamavidhibhuktaM kAkazRgAlAdirUpaM bhaktaM dadAti yo'pi gRhNAti tayordvayorapi 'nijjuhaNA' nirddhAraNaM kriyate, tathA'vidhigRhItamavidhibhuktaM ca yo dadAti gRhNAti vA tayordvayorapi nirddhAraNaM kriyata iti / athavA etaddoSAkaraNatayA - anAsevanayA upasthitaM dAtAraM grahItAraM ca jJAtvA saMgopAyanaM kriyate, kalyANakaM ca guravo dadati, tacca dadati 'ghaTTayitvA' tiraskRtya yaduta tvayA punarevaM na karttavyaM, sa caivaM guruH kiMnimittaM karotItyata Aha- 'pasaMgaviNivAra - TThAe' prasaGgasya - punarAsevanasya nivAraNArthamevaM karotIti / ghAsesaNA ya esA kahiyA bhe ! dhIrapurisapannattA / saMjamatavaDagANaM niggaMdhANaM maharisINaM // 309 // ( bhA0 ) eyaM ghAsesaNavihiM juMjatA caraNakaraNamA uttA / sAhU khavaMti kammaM aNegabhavasaMciyamaNaMtaM // 302 // ( bhA0 ) eto paridvavaNavihiM vocchAmi dhIrapurisapannattaM / jaM nAUNa suvihiyA kareMti dukkhakkhayaM dhIrA // 303 // ( bhA0 ) pAriSThApanikAvi dhiH bhA. 301-303 // 192 //
Page #387
--------------------------------------------------------------------------
________________ sugmaaH|| idAnI ubarietti dvAraM bhaNyate, athavA svayameva bhASyakAraH saMbandhaM pratipAdayannAha- . bhattaTTia uccariaM ahava abhattaTTiyANa jaMsesaM / saMbaMdheNANeNa u pariThAvaNiA muNeyavA // 304 // (bhA0) | bhaktArthikAnAM ca bhuktAnAmudvaritaM yad athavA abhaktArthikAnAM bhuktAnAM pAriSThApanikabhoktRNAM yadudvaritaM yaccheSaM tatpariSThApanIyamitikRtvA anena sambandhena pariSThApanikA vijJeyA bhavatItyarthaH / sA puNa jAyamajAyA jAyA mUlottarehi u asuddhA / lobhAtiregagahiyA abhiogakayA visakayA vA // 594 // PI sA punaH pariSThApanikA jAtA'jAtA bhavati, tatra jAtA grahaNakAla eva prANAtipAtAdidoSeNa yuktA athavA AdhAkarmAdidoSeNa 'jAtA' utpannA, ajAtA punaH-AdhAkarmAdidoSeNa na dUSitA yA sA'jAtetyucyate, tatra jAtAsvarUpapratipAdanAyAha-mUlaguNaiH-prANAtipAtAdibhirazuddhA, tathottaraguNaizca AdhAkarmAdibhirazuddhA, tathA lobhAtirekeNa-lobhAbhiprAyeNa sAdhunA gRhItA sA'pyazuddhA lobhadopadUSitA satI jAtetyucyate, tathA abhiyogakRtA, abhiyogo dvividha:-vazIkaraNacUrNo mantrazca, tatra sA bhikSA kadAcit saMyojitA bhavati mantrAbhimantritA vA sA'pyazuddhA, ato jAtA sA pAriSThApa|niketyucyate, viSeNa vA vyAmizraM bhakta kenacid dviSTana dattaM bhavati tasya yat pariSThApanikA sA jAtApariSThApaniketi / idAnIM bhASyakRdenAmeva gAthAM vyAkhyAnayati, tatra jAtApariSThApanikIsvarUpAbhidhAnAyAha mUlaguNehiM asuddhaM jaM gahiaM bhattapANa sAhahiM / esA u hoi jAtA vucchaM si vihIeN vosiraNaM // 305 // (bhA0) CROCESSAROSAROSARORSCORSCORECE
Page #388
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha niyuktiH droNIyA vRttiH // 193 // egaMtamaNAvAe acitte thaMDile guruvaiTTe / Aloe egapuMjaM tihANaM sAvaNaM kujA // 595 // jAtApArilobhAtiregagahiaMahava asuDaMtu uttrgunnhiN| esAvi hoti jAyA vocchaM si vihIeN vosiraNaM // 306 // (bhA0) SThApanikA egaMtamaNAvAe acitte thaMDile guruvaiTe / Aloe dunni puMjI tihANaM sAvaNaM kujjA // 596 // ni. 594|- mUlaguNaiH prANAtipAtAdibhirazuddhaM yadgRhItaM bhaktaM pAnaka vA sAdhubhiriyaM jAtA'bhidhIyate, vakSye 'asyAH ' jAtAyA TU |597 bhA. 304-306 vidhinA 'vyutsarjana' parityAgaM / sA ca jAtA evaMvidhe sthaNDile pariSThApanIyA-ekAnte 'anApAte' lokApAtarahite acitte sthaNDile gurUpadiSTe "aNAvAyamasaMloe" ityevamAdike 'Aloge' same bhUbhAge na gartAdau yatra prAghUrNakAdayaH sukhena pazyanti, tatra ca tasya bhaktasya ekaH 'puMjaH' rAziH kriyate, punazca 'tristhAna' tisro vArAH zrAvaNaM karoti-vyutsRSTaM vyutsRSTaM vyutsRSTamiti, tacca tristhAnaM zrAvaNaM karoti trividhena manasA vAcA kAyena vyutsRSTamityasya jJApanArthamiti / ytpunH| sAdhunA lobhAtirekeNa guDAdidravyaM mUrchayA gRhItaM athavA yadazuddhamuttaraguNaiH-AdhAkarmAdibhiH, iyamapi bhikSA jAtetyucyate| vakSye asyA vidhinA vyutsarjanaM-parityAgam / pUrvArddha sugamaM, kevalamatra dvau puJjau kriyete-dvau rAzIkriyete Aloke sAdhUnAm / idAnIm "abhioge"tti vyAkhyAnayannAha // 19 // duviho khalu abhiogo dave bhAve ya hoi nAyabo / dami hoi jogo vijjA maMtA ya bhAvaMmi // 597 // dvividho'bhiyogo-dravyAbhiyogo bhAvAbhiyogazca jJAtavyaH, tatra dravyAbhiyogo dravyasaMyogajacUrNastanmizraH piNDo'bhiyogapiNDaH, sa ca parityajanIyaH, bhAvAbhiyogazca vidyayA mantreNAbhimanya piNDaM dadAti sa tAdRzo bhAvAbhiyogapiNDaH,
Page #389
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5sa ca pariSThApanIya iti| atra cAgAryA dRSTAntaH, egA aviraiyA sA aNiTThA patiNo, tAe parivAiyA abbhatthiyA jahA kiMci maMteNa ahimaMteUNa me dehi jeNa paI me vase hoi, tAhe tAe abhimaMteUNa kUro diNNo, aviraiyAe ciMtiyaM, mA eso diNNeNa marijA tato tAe aNukaMpAe ukkuruDiyAe chaDDio, so gaddaheNa khaio, so rattiM gharadAraM khoTTeumAraddho, tANi NiggayANi jAva pecchaMti gaddaheNa khoTTitaM, so avirao bhaNai-kiM eyaMti ?, tAe sabbhAvo kahio, teNavi |sA parivAigA daMDAviA, esa doso| evaM jadi tiriyANa erisA avatthA hoi mANusassa puNa suTTayara hoi, ao, eriso piMDo na ghettavo // amumevArtha gAthAbhirupasaMharannAhavijAe hoagArI aciyattA sAya pucchae cri|abhimNtnnodnnss u aNukaMpaNamujjhaNaM ca khre||598|| . bArassa piTTaNaMmi a pucchaNa kahaNaM ca hoagaariie|sihe cariyAdaMDo evaM dosA ihaMpi siyA // 599 // vidyAbhimantrite piNDe'gArI dRSTAntaH, sA ca bharturaciyattA-na rocate, sA ca carikAM-parivrAjikAM pRcchati patyurva|zIkaraNArtha, tayA'pyabhimantraNamodanasya kRtvA dattaM, tayA'pi agAryA patyurmaraNAnukampayA na dattaM, 'ujjhanaM' parityAgaH kRtaH, sa cojjhitaH khareNa bhakSita iti / sa ca gardabha Agatya dvAraM piTTayati mantravazIkRtaH san , zeSa sugamam / evaM bhAvA|bhiyogadRSTAnta uktaH, idAnIM dravyAbhiyogacUrNa vazIkaraNapiNDa ucyate-egA aviraiyA, sA ya sarUvassa bhikkhuNo ajjho vaNNA aNurattA, tAhe sA taM pecchati aNicchaMtassa cuNNAbhiogeNa saMjoeuM bhikkhaM pADivesiaghare kAUNa davAviaM, |tAhe jattheva tassa sAhussa paDiggahage paDiaM tattheva tassa sAhussa tao maNo hIrai, teNa ya nAyaM tAhe niyattai, Aya-17
Page #390
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI oghaniryuktiH droNIyA - vRttiH // 194 // riyANaM paDiggahagaM dAu kAiyabhUmiM baccai jAva AyariyANaMpi tattohutto bhAvo hIrai, tAhe so sIso AgaMtuM Aloei, AyariyA bhaNati-mamavi asthi bhAvo, taM etthaM saMjogacuNNeNa kao piMDo asthi, tAhe pariThavijjai, jo vihI pariTThAvaNe so uvariM bhaNihiti / evameva visakayaMpi, egA agArI sAhuNo ajjhovavaNNA, so ya necchai, tAhe ruhAe viseNa missA bhikkhA diNNA, tassa ya diNNametteNaM ceva siroveyaNA jAyA, paDiNiyato ya guruNo samappeUNa kAiyaM vosirai jAva guruNovi sIsaveyaNA jAyA, taM ca guruNA gaMdheNa NAyaM jahA imaM visamissaM, ahvA tattha lavaNakayA bhikkhA paDiyA tAhe taM visaM uppisati, evaM nAe vihIe pariTThavijjati sA ya bhaNIhAmi // idAnImamumevArtha gAthAbhirupasaMharannAha - jogaMmi u aviraiyA ajjhuvavannA sarUvabhikkhumi / kaDajogamaNicchaMtassa dei bhikkhaM asubhabhAve || 600 // saMkAe sa niyaTTo dAUNa gurussa kAiyaM nisire / tesipi asubhabhAvo pacchA u mamApi ujjhayaNA // 601 // emeva visakayamivi dAUNa gurussa kAiyaM nisire / gaMdhAI vinnAe ujjhagamavihI siyAlabahe || 602 // evaM vijAjoe visasaMjuttassa vAvi gahiyassa / pANacaevi niyamujjhaNA u vocchaM paridvavaNaM // 303 // egaMtamaNAvAe acitte thaMDile guruvaiTTe / chAreNa akamittA tidvANaM sAvaNaM kujA / 604 // joge aviraiyA - gRhasthI dRSTAntaH, ajjhovavaNNA sarUpe bhikSau, anicchatastatkarma karttuM kRtayogo bhikSApiNDo dattaH, punazca tasya sAdhorgrahaNAnantaramevAzubhabhAvo jAtaH - tadabhimukhaM cittamiti / tayA ca 'zaGkayA' yogakRtabhikSAzaGkayA sa nivRtto bhikSAparibhramaNAt / zeSaM sugamam // evameva viSakRte'pi dRSTAntaH, guroH 'dattvA' samarpayitvA kAyikAM vyutsa jAtApAri SThApanikA ni. 598-604 // 194 //
Page #391
--------------------------------------------------------------------------
________________ SHANKARACARRORSCRIKAAC jati, tena ca guruNA gandhAdinA vijJAte, AdigrahaNAd bhattassa upphaMsaNeNa vA, 'ujjhana' parityAgaH kriyate tatra vidhinA, abidhipariThApane sati zRgAlAdivadho bhavati / evaM vidyAbhimantritasya yogacUrNakRtasya tathA viSasaMyuktasya gRhItasya sataH 'prANAtyaye'pi' atyartha kSutpIDAyAmapi satyAM niyamena-avazyantayojjhanIyaM (nA kAryA ) tasya ca pariSThApanavidhi vakSyA pUrvArddha pUrvavat , tadviSAdikRtaM bhojanaM 'chAreNa bhUtyA 'Akramya mizrIkRtya caiva pariSThApanIyaM, sugamam / idAnIM 'tihANaM sAvaNaM'ti vyAkhyAyate| doseNa jeNa duDhe tu bhoyaNaM tassa sAvaNaM kujjA / evaMvihavosaDhe verAo muccaI sAhU // 605 // | doSeNa yena-mUlakarmAdinA AdhAkarmAdinA vA duSTaM bhojanaM bhavati tasya tisro vArAH zrAvaNaM karttavyaM, yaduta mUlakaPAdidoSairduSTamiti, evamuttaraguNayogamantraviSakRtaduSTAnAmapi tisro vArAH zrAvaNaM karoti, evaM vidhinA vyutsRSTe sati | 'vairAt' karmaNo mucyate sAdhuH, athavA 'vairAt' jIvavadhajanitAnmucyate sAdhuriti // Aha-idamuktaM zuddhAyA bhikSAyA yatpariSThApanaM sA'jAtApariSThApanikItyucyate, tatazca| jAvaiyaM uvaujai tattiamitta vigiMcaNA natthi / tamhA pamANagahaNaM airegaM hoja u imehiM // 606 // yAvanmAtrakameSopayujyate tAvanmAnameva bhikSAgrahaNaM karttavyaM, yadA caivaM tadA tAvanmAtrakagrahaNe 'vigiMcanaM pariSThApanaM 'nAsti' na bhavati tasmAtpramANagrahaNameva karttavyaM, tatazca kuto'jAtAyAH saMbhavati pariThApanam 1, atirekamahaNAbhAvA
Page #392
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA 'vRttiH // 195 // diti, evamukte pareNa Aha sUriH-'airegaM hoja u imehiM' 'atiriktaM' zuddhamapi bhaktaM 'ebhiH' vakSyamANakAraNairbhavet , jAtApArikAni ca tAni vakSyamANakAraNAnItyata Aha SThApanikA| Ayarie ya gilANe pAhuNae dullabhe sahasadANe / evaM hoi ajAyA imA u gahaNe vihI hoi // 607 // yAMtristhAna zrAvaNaM ni. ___ kadAcitkasmiMzcitkSetre AcAryaprAyogyaM durlabhaM bhavati tatazca sarva eva saGghATakA AcAryaprAyogyasya grahaNaM kurvanti tatazca 4605ajA tad ghRtAdi kadAcitsarva eva labhante tatastaduddharati, tato'nyeSAM ca sAdhUnAM paryApta, evamAcAryArtha gRhItasya zuddhasyApi tApAriSThApa pariSThApanA bhavati / tathA glAnArthamapyevameva gRhItaM sadudvarati, prAghUrNakAnAmapyevameva, tathA durlabhalAbhe sati sarvaireva saGghATakai- nikA ni. gRhItamudvarati, tathA 'sahasadANe' apratarkitadAne sati pracuramuddharati, tata evaM bhavati ajAtApariSThApanikA / tatra cAcA- 606-609 ryAdInAM grahaNe'yaM vidhiH-vakSyamANaH, kazcAsAvityata Ahajai taruNo niruvahao bhuMjai to maMDalIi aayrio| asahussa vIsugahaNaM emeva ya hoi paahunne||608|| / kecanaivaM bhaNati-yadyasAvAcAryastaruNo nirupahatapaJcendriyazca tato'saubhaNDalyAmeva bhutesAmAnyaM, atha asahU-asamarthastatastasya viSvak-pRthag grahaNaM prAyogyasya karttavyaM, evameva prAghUrNake'pi vidhidraSTavyaH, yadi prAghUrNakaH samarthastato naiva tatprAyogyagrahaNaM kriyate, athAsamarthastataH kriyata iti, kecitpunarevaM bhaNanti-yaduta samarthasyApyAcAryasya prAyogyagrahaNaM karttavyaM, yata ete guNAM bhavanti // 195 // suttatthathirIkaraNaM viNao gurupUya sehabahumAyo / dANavatisaddhavuDDI buddhibalavaDaNaM ceva // 609 //
Page #393
--------------------------------------------------------------------------
________________ SAMACHAR 'AcAryasya prAyogyagrahaNe kriyamANe sUtrArthayoH sthirIkaraNaM kRtaM bhavati, yato manojJAhAreNa sUtrArthoM sukhenaiva cintayati, ata AcAryasya prAyogyagrahaNaM karttavyaM, tathA vinayazcAnena prakAreNa pradarzito bhavati, gurupUjA ca kRtA bhavati, sehasya cAcArya prati bahumAnaH pradarzito bhavati, anyathA seha idaM cintayati, yaduta na kazcidatra guru pi laghuriti, ato vipariNAmo bhavati, tathA prAyogyadAnapatezca zraddhAvRddhiH kRtA bhavati, tathA buddhebalasya cAcAryasatkasya varddhanaM bhavati, tatra ca mahatI nirjarA bhavati / eehiM kAraNehi u kei sahussavi vayaMti aNukaMpA / guruaNukaMpAe puNa gacche titthe ya aNukaMpA // 610 // _ 'ebhiH' pUrvoktakAraNaiH kecitsamarthasyApyAcAryasyAnukampA kartavyetyevaM vadanti, yato guroranukampayA gacche tIrthe cAnu|kampA kRtA bhavati / yatazcaivamataH prAyogyagrahaNaM grAhyamiti // ata Aha sati lAbhe puNa dadhe khette kAle ya bhAvao ceva / gahaNaM tisu ukkosaM bhAve jaM jassa aNukaMpaM // 611 // 'sati' vidyamAne lAbhe dravyataH kSetrataH kAlato bhAvatazcotkRSTaM grAhyaM / idAnIM niyuktikAro vyAkhyAnayannAha'gahaNaM tisu ukkosaM' grahaNaM triSu dravyakSetrakAleSu utkRSTaM karttavyaM, bhAve tu yadvastu yasyAcAryasyAnukUlaM tadgRhyate / idAnIM bhASyakRvyAkhyAnayati, tatra dravye utkRSTatAM pradarzayannAhakalamotaNo u payasA ukkoso hANi kovunbhjjii| tatthavi miutuppatarayaM jattha va jaM aciyaM dosu||307|| (bhA0) kalamazAlyodanaH payasA saha dravyamutkRSTaM grAhya, tadalAbhe hAnyA tAvat gRhyate yAvat 'koddavobhajjhI' koddavajAu
Page #394
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha niyuktiH droNIyA vRttiH // 196 // layaM, tatrApyayaM vizeSaH kriyate vaduta tadeva jAulayaM mRdu gRhyate, tathA 'tuppataraya'ti snigdhataraM tadeva jAulayaM gRhyate, uktaM ajAtA dravyotkRSTaM, idAnI kSetrakAlotkRSTapratipAdanAyAha-'jattha va jaM acciyaM dosu' dvayoriti-kSetrakAlayoryadvastu yatra pUjitaM 3 pAriSThApatattatra gRhyate, etaduktaM bhavati-yadyatra kSetre bahumataM dravyaM tattasmin kSetre utkRSTamucyate, tacca grAhya, tathA yadvastu yasmin nikA ni. kAle bahumataM tattasmin kAle utkRSTamucyate, bhAvotkRSTaM punarniyuktikAreNaiva vyAkhyAtaM / uktaM prasaGgAgatam, idAnIM 610-613 yaduktaM AcAryAdInAM gRhItaM sadyathoddharati tathA pratipAdayannAha___ lAbhe sati saMghADo geNhai ego u iharahA save / tassappaNo ya pajatta geNhaNA hoi atiregaM // 612 // - yadi tatra kSetre ghRtAdInAM svabhAvenaiva lAbho'sti tatastatra lAbhe sati AcAryasyaika eva saGghATakaHprAyogyaM gRhNAti, iharaha'tti yadA tatra kSetre naprAyovRttyA prayogasya lAbhaH tadA sarva eva saGghATakAstasyAcAryasya prAyogyaM paryAptyA gRhNanti, tatazca tasyAcA-15 yasyAtmanazcArthAya paryAptagrahaNe satyatiriktaM bhavati, tatazca tatpariSThApyata iti / idAnIM 'gilANe ttivyAkhyAnayannAha gelannaniyamagahaNaM nANattobhAsiyaMpi tattha bhave / obhAsiyamuvariaM vigiMcae sesagaM bhuMje // 613 // .. glAnasya niyamena prAyogyagrahaNaM karttavyaM, yadi paraM nAnAtvaM 'obhAsiyaMpi' prArthitamapi tatra glAne bhavati, glAnAthai // 19 // prAyogyasya ca prArthanamapi kriyate, tatazca obhAsitaM-prArthitaM sad glAnArtha punazca yadudvarati tatastad 'vigicyate' paritya-TU jyate, 'sesayaM bhuMjetti zeSaM yadanavabhAsiaM-aprArthitamudaritaM tadbhuJjIta kazcitsAdhuriti / prAghUrNako'pyAcAryavaLyAkhyAta eva draSTavyaH / idAnIM durlabhatti vyAkhyAnayannAha-. CARRACCORG
Page #395
--------------------------------------------------------------------------
________________ SANSAREERSASARAM dullabhadaI va sidhA ghayAi ghettUNa sesa bhukhaMti / thopaM demi va geNhAmi yatti sahasA bhave bhariyaM // 14 // durlabhadravyaM vA syAd-bhavet ghRtAdi tadgRhItvA upabhujya ca yat zeSaM tad ujjhati, evaM vA pAriSThApanikaM bhavati / idAnIM sahasa-12 dANatti vyAkhyAnayanAha-'thovaMdemI'tyAdi,stokaM dAsyAmItyevaM cintayantyA gRhasthayA sahasA-atarkitameva tat sAdhubhAjanaM bhRtaM,sAdhurvA cintayati stokaM grahI-pyAmIti, punazcAtarkitameva bhAjanaM bhRtaM, tatazcaivamatiriktaM bhavati, punazca pariSThApyata iti / eehiM kAraNehiM gahiyamajAyA u sA vigiNdhnnyaa| AlogaMmi tipuMjI addhANe niggayAtINaM // 15 // | - ebhiH pUrvoktakAraNairyagRhItaM bhaktaM sA 'ajAtavigiMcaNaya'tti ajAtA pariSThApanocyate, tasyAzcAjAtAyAH sAdhvAloke trayaH pujAH kriyante, kimarthamityAha-'addhANe niggayAINaM' adhvAne nirgatAstadartha trayaH puJjAH kriyante, AdigrahaNAkadAcitta eva kAraNe utpanne gRhNantIti / Ahaeko ba do va tini ya puMjA kIrati kiM puNa nimittaM / vihamAiniggayANaM suddheyarajANaNahAe // 616 // 13 ___eko vA dvau vA trayo vA puJjAH kiM punarnimittaM kriyante ?, ucyate, 'vihamAdi' vihaH-panyAstadarthaM nirgatAnAMsAdhUnAM zuddhatarabhaktaparijJAnArtha trayaH puJjakAH kriyante, AdigrahaNAdvAstavyAnAmeva kadAcidupayujyate itikRtvA parijJAnArtha trayaH puJjakAH kriyanta iti / iyaM ca gAthA'nantarAtItagAthAyA vyAkhyAnabhUtA draSTavyeti / evaM vigicitraM niggayassa sannA haveja taM tu kahaM ? / nisirejA ahava dhuvaM AhArA hoi niihaaro||617|| 'evaM' uktena prakrameNa pariSThApanArtha vinirgatasya yadi 'saJjA' purIpotsarjane buddhirbhavet 'tatkathaM ? kiM tatra kartavya CARBARICHESARGAMACHAR
Page #396
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI oghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 197 // miti, ata Aha-- 'nisirejja' vyutsRjet, athavA kimatra praSTavyaM ?, dhuvamAhArAnnIhAro bhavati, tatazca sthaNDile vyutsRjanaM karttavyaM, tatra sthaNDilaM pUrvabhaNitameva, tathA''ha - hosa dosa jayaNAe / navaraM puNa NANattaM bhAvAsannAe vosiraNaM // 618 // sthaNDilaM pUrvabhaNitameva, yaduta anApAtaM asaMlokaM 1 anApAtaM sasaMlokaM 2 sApAtamasaMlokaM 3 sApAtaM sasaMlokaM 4 atra prathamo bhaGgako nirdoSaH, dvayozca dvitIyatRtIyabhaGgakayoryatanayA vyutsRjati, etatpUrvoktasthaNDilasya sAmAnyameva, 'navaraM puNa NANantaM 'ti navaraM - kevalamidaM nAnAtvaM, yadutAtra bhAvAsanne - atipIDAyAM vyutsRjanamanujJAtaM, tatra cAnujJA naiva kRtA''sIdiha ca kRtA'to nAnAtvaM, tataJcaturthabhaGgakAsevanamapyanujJAtameva draSTavyamiti / idAnIM bhASyakAraH pUrvoktasthaNDi - lAni pradarzayannAha - aNAvAyamasaMloyaM aNAvAyAloya tatiya vivarIyaM / AvAtaM saMlogaM puttA thaMDilA cauro // 308 // ( bhA0 ) anApAtamasaMlokaM ca prathamo bhaGga uktastathA'nyadanApAtamAlokaM ca dvitIyaM tRtIyaM punarviparItaM sthaNDilaM - sApAtamasaMlokamityarthaH, tathA'nyadApAtaM saMlokaM ca caturtho bhaGgakaH, etAni pUrvoktasthaNDilAni catvAri / aNAvAyamasaMlogaM niddosaM vitiyacarima jayaNAe / pauradavakurukuyAdI patteyaM mattagA caiva // 619 // taievi ya jayaNAe nANataM navari sahakaraNaMmi / bhAvAsannAe puNa nANattamiNaM suNasu vocchaM // 620 // annAnApAtamasaMlokaM ca sthaNDilaM nirdoSaM, dvitIyatRtIyacarameSu bhaGgakeSu yatanayA vyutsarjanaM karttavyaM, kA cAsau yatanA ?, ajAtA pA riSThApani kA ni. 614-616 saMjJAvyutsa rjanaM ni. 617-620 bhA. 308 // 197 //
Page #397
--------------------------------------------------------------------------
________________ pracuradraveNa kurukucAdikaM karttavyaM pratyekaM pratyekaM ca mAtrakANi sapAnakAni bhavantIti / kiM sarveSveva sthaNDileSu kurukucaiva yatanA karttavyA uta kazcidvizeSaH ?, ucyate, asti vizeSaH, tRtIye'pi sthaNDile yatanAyA nAnAtvametAvadyadi paraM yaduta zabdakaraNaM, etaduktaM bhavati-tRtIye sthaNDile ApAtAsaMloke zabdaM kurvadbhirgantavyaM, bhAvAsanne punaryatanAyAM yannAnAtvaM tacchRNuta vakSye / tatra prathamasthaNDile gantavyaM, atha tannAsti, jadi paDhamaM na tarejA to bitiyaM tassa asaie taiyaM / tassa asaI cautthe gAme dAre ya ratthAe // 621 // yadi prathame sthaNDile gantuM na zaknuyAttato dvitIyaM vrajet, 'tasya' dvitIyasyAsati tRtIyaM brajet, 'tasya' tRtIyasya sthaNDilasyAsati caturtha sthaNDilaM vrajet, yadA caturthamapi sthaNDilaM gantuM na zaknoti tadA grAmadvAre gatvA vyutsRjati, yadA grAmadvAramapi gantuM na zaknoti tadA rathyAyAmeva vyutsRjati // sAhI purohaDe vA uvassae mattagaMmi vA Nisire / acukaDaMmi vege maMDalipAsaMmi vosiraha // 622 // | yadA rathyAyAmapi gantuM na zaknoti tadA 'sAhIe' khaDakikAyAM gatvA vyutsRjati, yadA khaDakikAyAM gantuM na samarthastadA 'purohaDe' agradvAre vyusRjet , yadA purohaDamapi gantuM nAlaM tadopAzraye mAtrake vA vyutsRjet , sarvathA 'accukkaDaMmi vege maMDalIpAsaMmi vosirati' sugamam / idaM ca loke'pi prasiddhaM, yaduta prAptapurISAdervego na dhAryate / atra ca kathAnakamego rAyA tassa ya vejo pahANo so mato, taMmi mae rAiNA gavesAviyaM eyassa putto atthi vA na vA?, tassa ya kahiyaMatthi egA suyA, tAe ya sayalaM vejayaM ahIyaM, hakkAriyA AyAyA, rAiNA bhaNiyA ya-kiM te bhaNiyaM ?, sA bhaNai
Page #398
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI ogha niryuktiH droNIyA vRttiH // 198 // ahiyaM vijjayaM, tato eyassaMtare tAe vAyakammaM kayaM tato iyarehiM vijehiM hasiyaM, tato tIe tANaM vijjANaM rAiNo ya parikahaNA kayA, jahA - tiNi sallA mahArAya, assi dehe paiTTiyA / vAyamuttapurIsANaM patavegaM na dhArae / / 623 // silogo sugamo / evaM sAhuNAvi vejjAINaM parikahaNA kAyavA / etadeva gAthayopasaMharannAharAyA vijjami mae vijjasuyaM bhaNai kiM ca te ahiyaM / ahiyaMti vAyakamme vijje hasaNA ya parikahaNA || 624 || sugamA // esA pariTThavaNavihI kahiyA bhe dhIrapurisapannattA / sAmAyArI etto vucchaM appakkharamahatthaM // 625 // sugama // uvariti dAraM gayaM, idAnIM sAmAcArI vyAkhyAyate sannAto Agato caramaporisiM jANiUNa ogADhaM / paDilehaNamappattaM nAUNa karei sajjhAyaM // 626 // evaM ca sAdhuH saJjJAM vyutsRjyAgataH punaH 'caramapauruSIM' caturthapraharaM jJAtvA 'avagADhAM' avatIrNa, tataH kiM karotItyata Aha-pratyupekSaNAM karoti, athAsau caramapauruSI nAdyApi bhavati tato'prAptAM caramapauruSIM matvA svAdhyAyaM tAvatkaroti yAvaccaramapauruSI prAptA / puvaddiTTho ya bihI ihaMpi paDilehaNAi so veva / jaM etthaM nANataM tamahaM vucchaM samAseNaM // 127 // paDilehagA u duvihA bhattadviyaeyarA ya nAyavA / doNhaSi ya AipaDilehaNA u muhaNaMtagasakAyaM // 628 // saMjJAbhyutsa rjanaM ni. 621-628 // 198 //
Page #399
--------------------------------------------------------------------------
________________ vidhiH, mukhavastri vidhivyA bhaktArthikA tatto gurU parinnA gilANasehAti je abhattaTThI / saMdisaha pAyamatte ya appaNo paTTagaM carimaM // 629 // paTTaga mattaya sayamoggaho ya gurumAiyA aNunnavaNA / to sesa pAyavatthe pAuMchaNagaM ca bhattaTThI // 630 // atra ca pratyupekSaNAyAM pUrvoddiSTa eva vidhiH, 'mukhavastrikAdikA pratyupekSaNA' evamAdiH, tathA pAtrasyApi "sottAiovautto talleso"ityevamAdiH ihApi sa eva pratyupekSaNAyAM vidhidraSTavyaH, yadatra nAnAtvaM-yo'tirikto vidhirbhavati taM vidhimahaM vakSye 'samAsena' saGkepeNa, tatra ye te pratyupekSakAste dvividhAH-bhaktArthikA-bhuktAH 'iyarA ya' itare ca hai upavAsikAzca jJAtavyAH, 'dvayorapi bhaktArthikAbhaktArthikayoH 'Adau' prathama pratyupekSaNA tulyA iyaM veditavyA, 'muhaNaMtagasakAyaM'.prathamaM mukhavastrikA pratyupekSante tataH 'khakAyaM nijadehaM pratyupekSante mukhavastrikayA,. iyaM tAvadbhaktAbhaktA|rthikayostulyA pratyupekSaNA, idAnImabhaktArthikAnAM pratyupekSaNAyAM vidhi pradarzayati, tatra 'tataH' mukhavastrikAkAyapratyupe-18 kSaNAnantaraM 'guru'tti guroH saMbandhinImupadhiM pratyupekSante, 'pariNa'tti parijJA-pratyAkhyAnam , etaduktaM bhavati-anazana6 sthasya saMbandhinImupadhiM pratyupekSante tathA zaikSakaH-abhinavapravrajitaH zikSaNArtha arpitaH tadIyAmupadhiM tasyaivAgrataH pratyupenakSate, AdigrahaNAt vRddhAdisaMbaMdhinImupachi pratyupekSate, ye'bhaktArthinaste evamanena krameNa kurvanti pratyupekSaNAM, tato guruM saMdi zApayitvA 'saMdisaha icchAkAreNaM ohiyaM paDilehemi' evaM bhaNitvA 'pAtraM' patanahaM pratyupekSante, mAtrakaM cAtmIyaM pratyupekSante, 5 tatazca sakalamupadhiM pratyupekSante tAvadyAvaccolapaTTakazcaramamapi pratyupekSante / eso tAva abhattaTThiyANa paDilehaNavihI / idAnIM bhuktAnAM vidhi pratipAdayannAha-mukhavastrikA pratyupekSya tayaiva kArya pratyupekSya tataH 'paTTagaM'ti colapaTTagaM pratyupekSante, matAnte tataH vAkayoH AvividhAH bhaktArthikAnAM pratyAya' nijadehaM pratyathamaM matyupekSaNA
Page #400
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA * vRttiH -RRECAR vastrAdipra. tyupekSaNA |ni. 629 | paThanAdi ni. 630 bhUmitrayapratyupekSaNA ni. 631 // 19 // punazca gocchako yaH pAtrakasyopari dIyate pacchA paDilehaNIyaM pattAbaMdho paDalAI rayattANaM pattayaM caiva, yadi mattao arikko to evaM, aha rikko so ceva paDhamaM nikkhippai, punazca mAtra nikSipya svakIyamavagrahaM-patadahaM pratyupekSate, tato guruprabhRtInAM satkA upadhayaH pratyupekSyante bhaktArthikaiH, 'aNuNNavaNa'tti tato gurumanujJApayati, yaduta 'saMdisaha ohiyaM paDilehemotti tataH zeSANi-gacchasAdhAraNAni pAtrANi vastrANi ca aparibhogyAni yAni tAni pratyupekSante, tataH svakIyaM pAyapuMchaNagaM-rajoharaNaM ca pratyupekSante, bhaktArthina evamanena krameNa pratyupekSaNaM kurvanti // jassa jahA paDilehA hoi kayA so tahA paDhai sAhU / pariya i.va payao karei vA annavAvAraM // 631 // punazca yasya sAdhoryathaiva pratyupekSaNA bhavati 'kRtA' pariniSThitA sa tathaiva paThati parivartayati vA-guNayati vA pUrvapaThitaM prayataH-prayalena karoti cAnyasAdhunA samabhyarthitaH san vyApAra-kiJciditikarmayogaM, yadivA'nyaM vyApAra tUrNanAdi kroti|| caubhAgavasesAe carimAe paDikkamittu kAlassa / uccAre pAsavaNe ThANe cauvIsaI pehe // 632 // ahiyAsiyA u aMto Asanne majjhi taha ya dUre ya / tinneva aNahiyAsI aMto chacchacca bAhirao // 633 // 8|| emeva ya pAsavaNe bArasa cauvIsaiMtu pehittA / kAlassavi tinni bhave aha sUro asthamuvayAI // 634 // evaM svAdhyAyAdi kRtvA punazcaturbhAgAvazeSAyAM caramapauruSyAM pratikramya kAlasya tataH sthaNDilAni pratyupekSyante, kimartham ?, uccArArtha tathA prazravaNArthaM ca sthAnAni caturviMzatiparimANAni pratyupekSante / idAnIM kva tAH sthaNDilabhUmayaH | pratyupekSaNIyAH ? ityata Aha-adhikAsikA bhUmayoyAH saJjAvegenApIDitaH sukhenaiva gantuM zaknoti tA evaMvidhAH 'antaH' R CARRIAGES // 199 //
Page #401
--------------------------------------------------------------------------
________________ madhye gaNasya tisraH pratyupekSaNIyAH, katham ?, ekA sthaNDilabhUmirvasaterAsannA madhye'nyA anyA dUre, evametAstisraH sthaNDilabhUmayo bhavanti, tathA'nyAstisra eva tasminnevAGgaNe Asannatare bhavanti anadhikAsikAH -saJjJAvegotpIDitaH san yA yAti tAH tisra eva bhavanti, ekA vasaterAsannatare pradeze'nyA madhye'nyA dUre, evametA antaH- madhye'GgaNasya SaD bhavanti, tathA SaT ca bAhyata iti - aGgaNasya bahiH SaDevameva bhavanti / evameva 'prazravaNe' kAyikAyAM dvAdaza bhUmayaH pratyupekSyante, SaDaGgaNamadhye SaT cAGgaNabAhyata eva etAH sarvA eva uccArakAyikAbhUmIzcaturviMzatiM pratyupekSya punazca kAlasyApi grahaNe tisra eva bhUmayaH pratyupekSaNIyA bhavanti, tAzca kAlabhUmayo jaghanyena hastAntaritAH pratyupekSyante, evamanena prakAreNa kRtena atha sUryo yathA'stamupayAti tathA karttavyaM / jai purNa nibAdhAo AvAsaM to kareMti sajJevi / sahAikahaNavAghAyatAe pacchA gurU ThaMti // 635 // evaM sUryAstamayAnantaraM yadi nirvyAghAto guruH-kSaNika Aste tataH sarva evA''vazyaM - pratikramaNaM kurvanti, atha zrAddhadharmakathAdinA vyAghAto gurorjAtaH- akSaNikatvaM tataH pazcAdgururAvazyakabhUmau saMtiSThante / sesA u jahAsatI ApucchitANa ThaMti sahANe / suttasthajharaNaherDa AyarieN ThiyaMmi devasiyaM // 636 / / zeSAstu sAdhavo yathAzaktyA''pRcchaca guruM svasthAne svasthAne yathAralAdhikatayA''vazyakabhUmau tiSThanti, kimarthaM 1, 'sUtrArthakSaraNahetoH' sUtrArthaguNanAnimittaM tasyAmAvazyakabhUmau kAyotsargeNa tiSThamti, tatra kecidevaM bhaNantyAcAryAHyaduta te sAdhavaH sAmAyikasUtraM paThitvA kAyotsargeNa tiSThanti, kAyotsargasthitAzca granthArthAn cintayantastiSThanti tAva
Page #402
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniryuktiH droNIyA vRttiH 1120011 dyAvadgururAgataH, tato guruH sAmAyikasUtramAkRSya daivasikamaticAraM cintayati te'pi gurau tathAsthite tUSNIMbhAvena kAyotsargasthA eva daivasikamaticAraM citayanti / anye tvAcAryA evaM bruvate, yaduta te sAdhavaH sUtrArthaM kSarantastAvat tiSThanti yAvadgururAgataH, tato guruH sAmAyikasUtraM paThati, te'pi kAyotsargasthA eva sAmAyikasUtraM samakaM manasA paThanti, tataH sAmAyikaM paThitvA'ticAraM cintayaMti, Ayario appaNo atiyAraM dviguNaM ciMtai, kiMnimittaM 1, te sAhuNo bahugaM hiMDiyA tato tattieNa kAleNa ciMtiDaM na sakaMti / jo hoja u asamatyo bAlo buDho gilANaparitaMto / so Avassagajutto acchejA nijjarApehI // 637 // yastu sAdhuranAgatakAyotsargakaraNe'samartho bhavedvAlo vRddho rogArtto jvarAdinA sa AvazyakayuktastasyAmeva pratikramaNa - bhUmau upaviSTaH kAyotsarga karoti, evaM nirjarApekSI tiSThet / AvAsagaM tu kAuM jiNovadihaM gurUvaeseNaM / tinnithuI paDilehA kAlassa vihI imo tattha // 638 // evamanena krameNAvazyakaM 'kRtvA' parisamApya jinopadiSTaM gurUpadezena punazca stutitrayaM paThanti svareNa pravarddhamAnamakSarairvA, prathamA | zlokena stutirdvitIyA bRhacchandojAtyA bRhattarA tRtIyA bRhattamA evaM pravarddhamAnAH stutIH paThanti maGgalArthamiti, tataH kAlasya pratyupekSaNArthaM nirgacchanti, kiM kAlasya grahaNavelA varttate na vA? iti, tatra ca - kAlavelA nirUpaNe eSa vidhiriti vakSyamANaH / ho hoi kAlo vAghAtima eyaro ya nAyo / vAghAo dhaMghasAlAe~ ghaTTaNaM suhRkahaNaM vA // 639 // dvividho bhavati kAlo - vyAghAtakAla itarazca - avyAghAtakAlaH, tatra vyAghAtakAlaM pratipAdayannAha - vyAghAtaH 'ghava Avazyaka ni. 635637 kAlagrahaNavidhiH ni. 639 // 200 //
Page #403
--------------------------------------------------------------------------
________________ zAlAyAm' anAthamaNDape dIrghe 'ghaTanA' paraspareNa vaidezikairvA stambhairvA saha nirgacchataH pravizato vA tAdRzo vyAghAsakAlaH, tathA zrAddhakAdInAM yatrAcAryo dharmakathAM karoti so'pi vyAghAtakAlaH, na tatra kAlagrahaNaM bhavati nApi kAlavelAnirUpaNArtha pracchanaM bhavati / ___vAghAte taio siM dijaha tasseva te niveyaMti / nivAghAte dunni u pucchaMtI kAla ghecchAmo // 640 // evaM ghaDazAlAyAM vyAghAte sati tRtIyastayoH-kAlagrAhiNoH upAdhyAyAdidIyate yena tasyaivAgrato bAhyata eva nivedayanti sandizApayanti ca / atha nirvyAghAtaM bhavati-na kazcid ghaDyazAlAyAM dharmakathAdi kAlavyAghAtaH vaidezikAdivyAghAto vA, tatazca nirvyAghAte sati dvAveva nirgacchataH ekaH kAlagrAhakaH aparo daNDadhArI, punazca tau pRcchataH, yaduta 'kAlaM gRhNIvaH' velAM nirUpayAva ityarthaH, teSAM ca nirgacchatAM yadyete vyAghAtA bhavanti tatazca nivartante-na gRhNanti kaalN|| ke ca te vyAghAtAH, ApucchaNa kiikammaM aavssiykhliypddiyvaaghaao| iMdiya disA ya tArA vAsamasajjhAiyaM ceva // 641 // jaha puNa vaccaMtANaM chIyaM joiM ca to niyataMti / nivAghAte donni u acchaMti disA nirikkhNtaa|| 642 // goNAdi kAlabhUmIeN hoja saMsappagA va uddejaa| kavihasiyavAsavijukkagajjie vAvi uvaghAto // 643 // ApRcchanAnAma ApucchittA gacchanti daMDagaM gahAya matthaeNa vaMdAmi khamAsamaNo kAlassa velaM nirUvemo, evaM ca yadi na pRcchanti tato vyAghAto bhavati-na grAhyaH kAlaH, athAvinayena vA pRcchanti tathA'pi vyAghAta eva, kRtikarma mAra hona saMsapamADagaM gahAya matthapaNavanayena vA pRcchanti
Page #404
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhIogha vRttiH // 201 // PARASAASAASAN****** ca-vandanaM yadi na kurvanti avinayena vA kurvanti AvassikAM ca yadi na karoti avinayena vA karoti skhalanaM vA kAlagrahaNagacchatAM yadi stambhAdau bhavati patanaM vA teSAmanyatamasya yadi bhavati, evamebhirvyAghAto bhavati / tathA 'iMdiya'tti zrava-18 vidhiH ni. NendriyAdInAmindriyANAM ye viSayAste ananukUlA bhavanti tatona gRhyate, etaduktaM bhavati-yadi chindhi bhindhItyevamAdi 40-644 zRNvanti zabdaM tato nivarttate, evaM gandhazcAzubho yadi bhavati, yatra gandhastatra rasa iti, virUpaM pazyanti rUpaM kizcid, evaM sarvatra yojanIyaM tato nirgacchanti / tathA digmohazca yadi bhavati tato na gRhyate, tArakAzca yadi patanti varSaNaM vA yadi bhavati tata ebhiranantaroktairvyAghAtaiH kAlo na gRhyate, asvAdhyAyikaM ca yadi bhavati, tathA yadi punarvajatAM kSutaM jyotirvA-agniH udyotokA bhavati tato nivartante, yadAtu punaruktalakSaNo vyAghAto na bhavati tadA niyAghAte sati dvAveva tiSThato dizo nirUpayantau kSaNamAtraM / tathA ebhizca kAlabhUmau natAnAmupadhAto bhavati-yadi tatra kAlamaNDa-18 lake gaurupaviSTaH, AdigrahaNAnmahiSAdi upaviSTo bhavati tato vyAghAtaH, kadAciddhA tasyAM kAlabhUmau 'saMsarpamA pipIlikAdaya uttiSTheran tatazca vyAghAtA, kadAcidvA kapihasitaM-viralavAnaramukhahasitaM bhavati, athavA kapihasita+ udittayaM vA dIsai jalaM vA vidyut vA bhavati, ulkApAto vA bhavati, garjitadhvani, zrUyate, ebhiH sarvaiyAghAtaH kAlasya, na gRhyata ityrthH| saMjjhAyamaciMtatA kaNagaM daTTaNa to niyataMti / velAe daMDacArI mA bolaM gaMDae uvamA / 144 // // 201 // evaM te kAlavelAnirUpaNArtha nirgatAH svAdhyAyamakurvANA ekAgrAH kAlavelAM nirUpayanti, atha tatra kanaka pazyanti
Page #405
--------------------------------------------------------------------------
________________ CASSACRORE tataH pratinivartante, kaNayaparimANeca vakSyati "tipaMcasatteva ghisisiravAsa" ityevamAdinA, atha tanna varttate tadA kAlagrahaNavelAyA jAtAyAM daNDadhArI pravizya gurusamIpe kathayati, yaduta kAlagrahaNavelA vartate mA bolaM kuruta alpazabdairavahitaizca | bhavitavyaM, atra ca gaNDakadRSTAntaH, yathA higaNDakaH kasmiMzcitkAraNe Apane utkuruTikAyAmAruhya ghoSayati grAme-idaM pratyUpasi| karttavyaM, evamasAvapi daNDadhArI maNati yaduta kAlagrahaNavelA vartate tatazca bhavadbhirapi garjitAdiSUpayuktairbhavitavyamiti / / | Aghosie bahahiM suyaMmi sesesu nivaDai dNddo| aha taM bahUhiM na suyaM daMDijai gaDao tAhe // 645 // / / evamAghoSite sati daNDadhAriNA bahubhizca zrutaM, zeSAzca stokAstaina zrutaM tatazca teSAmupari daNDo nipatati-sUtrArthakaraNaM nAnujJAyate, athedRzaM tadA ghoSitaM yadbahubhirna zrutaM stokaiH zrutaM tatazca tasyaiva daNDadhAriNo nipatati-tasyaiva svAdhyAya-15 nirodhaH kriyate, kathaM gaNDakasyeva ?, yathA gaNDakenAghoSite bahubhiAmaNIkaiH zrute sati yaiH stokairna zrutaM te daNDyante, athAghoSite stokaiH zrutaM bahubhirna zrutaM tato gaNDake eva daNDo nipatatIti / kAlo saJjhA ya tahA dovi samappaMti jaha samaM ceva / taha taM tulaMti kAlaM carimadisaMvA asaJjhAgaM // 646 // ___tau ca pratyupekSako kAlaH sandhyA ca yathA dve api samakameva samAptiM vrajatastathA te kAlaM tulayataH, etaduktaM bhavatiyathA kAlasamAptirbhavati sandhyA ca samAptiM yAti tathA tulayataH pratyupekSako, 'carimadisaM vA asaJjhArga ti carimA pazcimA dig 'asandhyA' vigatasandhyA bhavati yathA kAlazca samApyate tathA gRhanti / idAnIM kiMviziSTena punaH kAlaH hai pratijAgaraNIyaH? ityata Aha
Page #406
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 202 // furrent damma saMviggo ceva'vajjabhIrU ya / kheyanno ya abhIrU kAlaM paDilehae sAhU // 647 // priyaH - iSTo dharmo'syeti priyadharmA, tathA dRDhaH - sthiro nizcalo dharmo yasya sa tathA, 'saMviggo' mokSasukhAbhilASI, 'avadya bhIruH' pApabhIruH, 'khedajJaH' gItArthaH tathA 'abhIruH' sattvasaMpannaH evaMvidhaH 'kAla' kAlagrahaNavelAM pratyupekSate sAdhuH, evaMvidhaH kAlavelAyAH pratijAgaraNaM karoti / idAnIM daNDadhAriNi ghoSayitvA nirgate punazca sa dvitIyaH kAlagrAhI kAlasaMdizanArthaM guroH samIpaM pravizati, katham ? uttabhaNie aNapucchA khaliyapaDiya vAghAte / ghosaMtamUDhasaMkiyaiMdiyavisaevi amaNunne // 648 // saca pravizan 'AyuktaH' upayuktaH san pravizati, etasmiMzca pravezane pUrvoktameva draSTavyaM yato nirgacchato yo vidhiH pravizato'pi sa eva vidhirityata Aha- pUrvabhaNitametat, atha tvanApRcchyaiva guruM kAlaM gRhNAti tatazcAnApRcchya gRhItasya kAlasya, etaduktaM bhavati-gRhIto'pyasau na bhavati, tathA skhalitasya sataH kAlavyAghAtaH, patitasya vyAghAtaH kAlasya, evaM saMjAte sati kAlo na gRhyate, tathA praviSTasya guruvandanakAle kenacitsaha jalpataH kAlo vyAhanyate, tathA mUDho yadi bhavati AvarttAn vidhiviparyAsena dadAti tathA'pi vyAhanyate kAlaH, tathA zaGkayA na jAnAti kimAvarttA dattA na vetyasyAmavasthAyAM vyAhanyate kAlaH, indriyaviSayAzca yadyamanojJA bhavanti tathA'pi kAlo vyAhanyate, chindhi bhindhItyevaMvidhAn zabdAn zRNoti, gandho'niSTo yadi bhavati, yatra gandhastatra raso'pi, vikarAlaM rUpaM pazyati, sparzena leTrabhighA| tokasmAdbhavati, evaMvidhe satyAmapi velAyAM na gRhNAti kAlaM / praviSTazcAsau kiM karotItyata Aha kAlagrahaNa vidhiH ni. 645-648 // 202 //
Page #407
--------------------------------------------------------------------------
________________ nasIhiyA namokAzanArtha yadi niSedhikAmipathikApratyaya kA Agato, punarasa nisIhiyA namokAre kAussagge ya paMcamaMgalae / puvAuttA sace paTThavaNacaukanANattaM // 649 // pravizaMzca gurusamIpe kAlasandizanArtha yadi niSedhikAM na karoti tataH kAlo vyAhanyate, namaskAraM karoti namo khamA| samaNANaM, athaivaM na bhaNati tataH kAlavyAghAto bhavati, prAptazceryApathikApratyayaM 'kAyotsargam' aSTocchvAsaM karoti, namaskAra ca cintayati, IriyAvahiyaM ca avassaM paDikkamatijai dUrAo jadi Asannao vA Agato, punarasau namaskAreNotsArayatipaJcamaGgalakenetyarthaH, punazca saMdizApayitvA kAlagrahaNArtha nirgacchati, nirgacchaMzca jadi AvassiyaM na karei khalati paDati vA |jIvo vA aMtare havejjA evamAdIhiM uvahammai / idAnIM kAlagrahaNavelAyAM kiM karttavyaM sAdhubhiH ? ityAha-'puvAuttA' pUrvameva daNDadhArighoSaNAnantaramupayuktAH sarve garjitAdau bhavanti, upayuktAzca santaH kAlagrahaNottarakAlaM sarve svAdhyAyaprasthApanaM kurvanti / 'caukkanANattaMti kAlacatuSkasya yathA nAnAtvaM bhavati tathA vakSyAmaH, kAlacatuSkaM ekaH prAdoSika: aparo'rddharAtrikaH aparo vairAtrikaH aparaH prAbhAtikaH, etacca bhASyakAro vakSyati / idAnIM kAlaM gRhNataH ko vidhirityata Aha - thovAvasesiyAe saJjhAe ThAi uttraahutto| cauvIsagadumapuphiyaputvaga ekekkayadisAe // 650 // | stokAvazeSAyAM sandhyAyAM puNo kAlamaMDalayaM pamajjittA niSIdhikAM kRtvA kAlamaNDalake pravizati, tatazcottarAbhimukhaH kAyotsarga karoti, tasmiMzca paJcanamaskAramaSTocchAsaM cintayati, punazca namaskAreNotsArya mUka eva caturviMzatistavaM logassujjoyakaraM paThati mukhamadhye, tathA 'dumapuphiyaputvagaM'ti dumapuSpikA-dhammo maMgalaM putvagaMti-zrAmaNyapUrvakaM 'kahaM nu kujA sAmanna
Page #408
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoSa droNIyA vRttiH // 203 // CASSESASAHASANG hai mityarthaH, etacca ekaikasyAM dizi caturviMzatistavAdi sAmannapuvagapajaMtaM kahai, daMDadhArIvi uttarAbhimuhassa saMThiyassa vAmapAse kAlagrahaNa puSadisAhutto amgao tericchaM daMDagaM dharei uddhaTThiyao, puNo tassa puvAIsu disAsu calaMtassa daMDadhArIvi taheva bhamatividhiH ni. idAnIM sa gRhNan kAlaM yadyevaM gRhNAti tato vyAhanyate, kathamityata Aha 4649.651 bhAsaMtamUDhasaMkiyaiMdiyavisae ya hoi amaNunne / biMdU ya chIya'pariNaya sagaNe vA saMkiyaM tiNhaM // 651 // ___ bhASamANaH-oSThasaJcAreNa paThan yadi kAlaM gRhNAti tato vyAhanyate kAlaH, mUDho dizi adhyayane vA yadi bhavati tato vyAhanyate kAlaH, zaGkito vA-na jAnAti kiM mayA dumapuSpikA paThitA na vetyevaMvidhAyAM zaGkAyAM vyAhanyate kAlaH, indriyaviSayAzca 'amanojJAH' azobhanAH zabdAdayo yadi bhavanti tato vyAhanyate kAlaH, soidie chiMda bhiMda mAreha vissaraM bAlAINaM rovaNaM vA rUvaM vA pecchati pisAyAINaM bIhAvaNayaM, gaMdheya durabhigaMdhe, rasovi tattheva, jattha gaMdho tattha | raso, phAso biMduliTThapahArAI, ecameteSvamanojJeSu viSayeSu satsu vyAghAto bhavati, tathA binduryadhupari patati zarIrasyopadhervA kAlamaNDalake vA tato vyAhanyate, tathA kSutaM yadi bhavati tato vyAhanyate, 'apariNata' iti kAlagrahaNabhAvo'pagato'nyacittovA jAtastatazca vyAhanyate kAlaH, tathA zaGkitenApi garjitAdinA vyAhanyate kAlaH, kathaM !, yokasya |sAdhogarjitAdizaGkA bhavati tato na vyAhanyate kAlaH, dvayorapi zaGkite na bhajyate kAlaH, trayANAM tu yadi zaGkA garji-ISIRam tAdijanitA bhavati tato vyAhanyate, tacca 'svagaNe svagacche trayANAM yadi zaGkitaM bhavati, na paragaNe, tato byAhanyate / idAnImasyA eva gAthAyA bhASyakAraH kizcidvyAkhyAnayannAha RSS RSMSS havA tato vyAhavyate kAlaH, tathA dUyorapi zATa zaktitaM bhavati,
Page #409
--------------------------------------------------------------------------
________________ mUDho va disa'jjhayaNe bhAsato vAvi giNhaha na sujjhe / annaM va disajjJa yaNaM saMkato'NiTThavisayaM vA // 309 // (bhA0 ) mUDho yadA dizi bhavati adhyayane vA tadA vyAhanyate, bhASamANo vA oSThasaJcAreNa yadi gRhNAti kAlaM tato na zuddhayati, anyAM vA dizaM saMkrAnto mohAt, adhyayanaM vA'nyat saGkAMtaM drumapuSpikAM muktvA" sAmannapubae gao uttarAe vA disAe dakkhiNaM gato, yadvA'nyAM dizaM zaGkamAnaH anyadvA'dhyayanaM zaGkamAno yadA bhavati tadA na zuddhyati, 'aniSTe' azobhane vA zabdAdiviSayasannidhAne vyAhanyate kAlaH, tato AvassiyaM kAUNa nIsarati kAlamaMDalAo, evaM gRhIteSpi kAle yadi kAlamaNDalakAnnirgacchannAvazyakAdi na karoti tato vyAhanyata eva kAla iti / kica jo vacataMmi vihI AgacchaMtaMmi hoi so ceva / jaM etthaM nANantaM tamahaM vucchaM samAseNaM // 652 // prathamaM to vidhiruktastadyathA-yadi kavihasiyaM vA ukkA vA paDati gajjati vA, ebamAIhiM uvadhAo mahiyassavi kAlassa hoi AgacchaMtassa vasahiM, tatazca yo vidhirvrajataH kAlabhUmAvuktaH Agacchato'pi punarvasatau sa eva vidhirbhavati, yatpunaratra vasatau pravizato nAnAtvaM bhedastadahaM nAnAtvaM vakSye 'samAsataH' saMkSepeNa / idAnIM nAnAtvaM pratipAdayannAhanisIhiyA namukAraM AsajjAvaDapaDaNajoikkhe | apamajjiyabhIe vA chIe chinneva kAlavaho // 653 // kAlaM gRhItvA gurusakAze pravizan yadi niSedhikAM na karoti tataH kAlavyAghAtaH, tathA 'namokkAraM ' namo khamAsamaNANaM ityevaM yadi na pravizan bhaNati tato gRhIto'pi kAlo vyAhanyate, tathA AsajjAsajjatyevaM tu yadi na karoti tato byAhanyate gRhIto'pi tathA sAdhoH kasyacidAvaDaNe-AbhiDaNe kAlo vyAhanyate, patanaM leSTrAderAtmano vA, jyotiSka
Page #410
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 204 // maGgalamiti va jJAta-dRSTAntaH, taMjahAna Agato teNa laddho bhAgo, jo pahAvao tANaM sajjhAo dijAtebhyaH rU RRRRRrrrr sparza vA byAhanyate, tathA yadi pramArjayan na pravizati tatazca vyAhanyate kAlA, 'bhItaH' trasto vA yadi bhavati kAlagrahaNa tathA'pi vyAhanyate, kSute vA byAhanyate, chinatti vA-yadi mArjArabhvAdistiryak chindan brajati, tatazcaibhiranantaroditaH vidhiH bhA. 8 kAlasya vadho-bhaGgo bhavatIti / |309ni. Agama iriyAvahiyA maMgala AveyaNaM tu marunAyaM / savehivi paTTaviehi pacchA karaNaM akaraNaM vA // 654 // 652-655 __ Agatya ca gurusamIpamIryApathikAM pratikrAmati, kAyotsarga cASTocchAsaM paJcanamaskAraM cintayati, tenaiva cotsArayati, maGgalamiti paJcanamaskAra ucyate, tata IryApathikAM pratikramya guroH 'Avedayati' nivedayati kAlamityarthaH / atra maruo-13 |baMbhaNo tenaiva jJAtaM dRSTAntaH, taMjahA-kamhii paTTaNe dhijAyANaM rAiNA dinnaM, tesiM ca ghosAviyaM-jo sAmanno so geNhau6 AgaMtUNaM bhAgaM ettha, evaM hakArie jo Agato teNa laddho bhAgo, jo puNa gAmAIsu gato so cuko, evaM sAhUvi daMDa- dhAriNA ghosie je uvauttA ThiyA Nivedie ya kAle jehiM sajjhAo paTThavio tANaM sajjhAo dijjai, je puNa vikahAdiNA ThiyA tANaM sajjhAyakaraNaM na dijai / etadevAha-sarvaiH sAdhubhiH svAdhyAye prasthApite sati pazcAttebhyaH svAdhyAyakaraNaM dIyate, ye punaH kAlagrahaNavelAyAmupayuktA na sthitAH na svAdhyAyaprasthApanavelAyAM sannihitA bhUtAstebhya svAdhyAyakaraNaM na dIyate / idAnIM marukakathAnakamupasaMharannAha 18 // 20 // sannihiyANa vaDAro paTTaviya pamAya no dae kAlaM / bAhiThie paDiyarae pavisai tAheva daMDadharo // 655 // 15 sannihitAnAM traividyabrAhmaNAnAM 'vaDAro' vaNTakaH AkaraNaM-AhvAnaM yathAsannihitAnAM, ye tu nAgatAsteSAM na vaNTako
Page #411
--------------------------------------------------------------------------
________________ vibhAgo jAtaH, evamatrApi 'paTTaviya'tti svAdhyAyaprasthApanaM yaiH kRtaM tebhyo dIyate svAdhyAyaH, ye punaHpramAdinastebhyo na dIyate kAla iti, kAle gRhIte svAdhyAyo bhavati, punazca nivedite sati kAle punarbahiranyaH pratijAgarakaH preSyate, punazca tatra bahiHsthite pratijAgarake sati tato daNDadhArI pravizatIti / paTTaviya vaMdie yA tAhe pucchei kiM suyaM bhaMte ! / tevi ya kahaMti savaM jaM jeNa suyaM va driSTuM vA // 656 // | punazcAsau prasthApitasvAdhyAyo vanditaguruzca san tadA sAdhUna pRcchati daNDadhArI, yaduta he bhadanta ! bhavatAM madhye keca kiM zrutaM ?, te'pi ca sAdhavaH kathayanti sarvaM yadyena zrutaM garjitAdi dRSTaM vA kapimukhAdi / punazca tatra keSAzcidgarjitAdizaGkA bhavati tatazca ko vidhirityata Aha ekassa doNha va saMkiyaMmi kIraina kIrae tiNhaM / sagaNaMmi saMkie paragaNami gaMtuMna pucchati // 657 // - ekasya garjitAdizaGkite kriyate svAdhyAyaH, dvayorvA, trayANAM punargarjitAdyAzaGkAyAM na kriyate svAdhyAyaH, evaM yadi svagaNe zaGkA bhavati tatazcaivaMvidhAyAM svagaNe zaGkAyAM satyAM 'paragaNe' anyagacche.gatvA na pRcchanti, kiM kAraNaM ?, yata iha kadAcitsa kAlagrAhakaH sAdhU rudhirAdinA'nAyukta AsIt tatazca devatA kAlaM zodhayituM na dadAti, tatra tu paragaNe, naivaM, athavA paragaNa eva kadAcidanAyuktaH kazcidbhavati iha tu naivaM, tasmAtparagaNo na pramANamiti / idAnIM yaduktamAsIt 'kAlacatuSke nAnAtvaM vakSyAmaH' tatpradarzayannAha kAlacaukke nANattayaM tu pAdosiyaMmi sabevi / samayaM paTThavayaMtI sesesu samaM va visamaM vA // 658 //
Page #412
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 205 // kAlAnAM catuSkaM kAlacatuSkaM tatraikaH prAdoSikaH dvitIyo'rddharAtrikaH tRtIyo vairAtrikaH caturthaH prAbhAtikaH kAla iti, etasmin kAlacatuSke nAnAtvaM pradarzyate, tatra prAdoSikakAle sarva eva samakaM svAdhyAyaM prasthApayanti, zeSeSu tu triSu kAleSu samakaM - ekakAlaM svAdhyAyaM prasthApayanti viSamaM vA na yugapadvA svAdhyAyaM prasthApayantIti / idAnIM caturNAmapi kAlAdInAM kanakapatane sati yathA vyAghAto bhavati tathA pradarzayannAha - iMdimAtA hati kaNagA u satta ukkosaM / vAsAsu ya tinni disA uDabaddhe tAragA tinni // 659 // indriyaiH - zravaNAdibhirupayuktAnAM 'nanti' vyAghAtaM kurvanti kAlasya kanakA utkRSTena sapta, etacca vakSyati, 'vAsAsu ya tinni disa' tti 'varSAsu' varSAkAle prAbhAtike kAle gRhyamANe tisRSu dikSu yadyAlokaH zuddhyati cakSuSo na kuDyAdibhirantaritastato gRhyata eva kAlaH, anyathA vyAghAta iti, etadvizeSaviSayaM draSTavyaM, zeSeSu triSvAdyeSu kAleSu catasRSvapi dikSu cakSuSa Aloko yadi zuddhyati tato gRhyate varSAkAle nAnyathA, etacca prakaTIkariSyati / 'uubaddhe tAragA tiNi'tti Rtubaddhe - zItoSNakAlayorAdyeSu triSu kAleSu yadi meghacchanne'pi tArakAtrayaM dRzyate tataH zuddhyati kAlagrahaNaM, yadi punastisro'pi na dRzyante tato na grAhyaH prAbhAtikastu kAlaH Rtubaddhe meghairadRzyamAnAyAmapyekasyAmapi tArakAyAM gRhyate kAlaH, varSAkAle tvekasyAmapi tArakAyAmadRzyamAnAyAM catvAro'pi kAlA gRhyante / idAnImenAmeva gAthAM bhASyakRdvyAkhyAnayati kaNagA haNaMti kAlaM tipaMcasatteva ghisisiravAse / ukkA u sarehAgA rehArahito bhave kaNato // 310 // (bhA0) kAlagrahaNavidhiH ni. 656-659 bhA. 310 1120411
Page #413
--------------------------------------------------------------------------
________________ ROCESSAGAR kanakAHghnanti kAlaM trayaH paJca sapta yathAsaGkhyena 'priMsisiravAse' grISmakAle trayaH kanakAH kAlaM vyAghnanti zizirakAle paJca ghnanti kAlaM varSAkAle saptaghnanti kAlam / idAnImulkAkanakayorlakSaNaM pratipAdayannAha-ulkA sarekhA bhavati, etaduktaM bhavati-nipatato jyotiSpiNDasya rekhAyuktasya ulketyAkhyA, sa eva ca rekhArahito jyotiSpiNDaH kanako'bhidhIyate / savevi paDhamajAme donni u vasabhA u AimA jaamaa| taio hoi gurUNaM cautthao hoi savesiM // 660 // | tasmiMzca prAdoSike kAle gRhIte sati sarva eva sAdhavaH prathamayAma yAvatsvAdhyAyaM kurvanti, dvau tvAdyau yAmau vRSabhANAM bhavato gItArthAnAM, te hi sUtrArtha cintayaMtastAvattiSThanti yAvatpraharadvayamatikrAntaM bhavati, tRtIyA ca pauruSyavatarati, tataste caiva kAlaM gRhNanti aDDarattiyaM, uvajjhAyAINaM saMdisAvettA tato kAlaM ghettUNaM AyariyaM uTThaveMti, vaMdaNayaM dAUNa bhaNanti-suddho kAlo, AyariyA bhaNaMti-tahatti, pacchA te vasabhA suyaMti, Ayariovi bitirya uTThAvettA kAlaM paDiya|rAvei, tAhe egacitto suttatthaM ciMtei jAva verattiyassa kAlassa bahudesakAlo, tAhe taiyapahare atikaMte so kAlapaDilehago Ayariyassa paDisaMdesAvettA verattiyaM kAlaM geNhai, Ayariovi kAlassa paDikkamittA sovati, tAhe je soiyalayA sAhU AsI te uTTheUNa verattiyaM sajjhAyaM kareMti jAva pAbhAiyakAlagahaNavelA jAyA, tato ego sAhU uvajjhAyassa vA aNNassa vA saMdisAvettA pAbhAiyaM kAlaM geNhai, jahA navaNhaM kAlagahaNANaM velA pahuccati saJjhAe Arato ceva puNo tAhe sAhuNo sabe uDeti, kiha puNa nava kAlA paDilehijjati, paDhamo uvaDhio kAlaggAho tassa tinni vArA kAlo uvahao ekami maMDalae,tao puNo bitio udvei so bitie maMDalae tinni vArA lei,liMtassa jadi na sujjhati tato taio KARARIISIGARRARA
Page #414
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha C+SS kAlagrahaNa *vidhiH ni. 660 bhA. 311 dra sAhU udvei, sovi tatie maMDalae tiNNi vArA lei, liMtassa jadi na sujjhati tAhe bhaggo kAlo, ettha laMtANa sAhUNa niyuktiH nava vArAvasANe pabhA phuTTati, tato tIe velAe paDikkamanti, aha tiNNi kAlagAhiNo natthi kiMtu duve ceva, tatto ikko droNIyA | paDhamaM paDhamakAlamaMDalae tiNNi vArA u leUNa tato bitie do vAre giNhai, tato bitio sAhU bIyae ceva kAlamaMDavRttiH |lae ekkaM vAraM leUNa tato taie maMDale tinni vArAto geNhai, evaM ceva nava vArA havaMti, ahavA paDhame ceva kAlamaMDalae // 206 // ego cattAri vArAo lei, bitio puNa bitie kAlamaMDalae do vArAo lei, tatie tinni vArAja lei so ceva bitio, evaM vA doNhaM sAhUNaM nava vArAo bhavaMti, aha ekko ceva kAlaggAhI tato avavAeNa so veva par3hame tinni vArA lei, puNo so ceva bitie maMDale tinni vArA lei, puNo so ceva tatie maMDalae tinni ceva vArAo lei / eso pAbhAikAlassa vihI / evaM ca sati kAlassa paDikamittA suvaMti, ego na paDikkamati, so avavAeNa kAle nivedissai // idAnIM yaduktaM "vAsAmu ya tiNi disa"tti tadvyAkhyAnayannAha vAsAsu ya tiNi disA havaMti pAbhAiyammi kaalNmi|sesesutiisucuro uuMmi curocudisNpi||311||(bhaa0) * varSAsu tisro dizo yadi kuDyAdibhistirohitA na bhavanti tataH prAbhAtikakAlagrahaNaM kriyate, zeSeSu triSu kAleSu cata sro'pi dizo yadi kuDyAdibhistirohitA na avanti tato gRhyante kAlAH1, nAnyathA, 'umi cauro cadisaMpitti Rtubaddhe kAle catvAro'pi kAlA gRhyante yadi catasro'pidizo'tirohitA bhavanti nAnyathA, etaduktaM bhavati-catasRSvapi dikSu yadyAloko bhavati tatazcatvAro'pi kAlA gRhynte| idAnIm "uubaddhe tArakA tiSNiA"ni vyAkhyAyane // 20 //
Page #415
--------------------------------------------------------------------------
________________ tisu tiSNi tAragA u urdumi pAbhAie adidvevi / vAsAsu atArAgA cauro channe niviDoti // 313 // (bhA0) 'triSu' AdyeSu kAleSu ghanasaMchAdite'pi Rtubaddhe kAle yadi tArakAstisro dRzyante tatastrayaH kAlA AdyA gRhyantaM iti, 'pAbhAie adidveviti prAbhAtike kAle gRhyamANe Rtubaddhe ghanAcchAdite yadi tArakatritayamapi na dRzyate tathA'pi gRhyate kAla iti / varSAkAle punarghanAcchAdite'pi adRSTatArA eva catvAro'pi kAlA gRhyante / channe na sAvakAze ete catvAro'pi kAlA gRhyante / 'niSidvovi'tti prAbhAtike tvayaM vizeSaH - upaviSTo'pi channe sthAne UrddhasthAnasyAsati gRhNAti / etadeva vyAkhyAnayannAha - ThANAsati biMdU hai biTTovi pacchimaM kAlaM / paDiyaraha bAhi ekko ekko aMtaTThio giNhe // 661 // sthAnasyAsati, etaduktaM bhavati yadyUrddhasthito na zaknoti grahItuM kAlaM tataH sthAnAbhAve sati toyabinduSu vA patatsu satsu gRhNAtyupaviSTaH pazcimaM prAbhAtikaM kAlaM, tathA pratijAgaraNaM karoti dvAri eko sthitaH olikApAtAderadhastAtsthitaH sAdhuH, ekazca sAdhurantaH- madhye sthito gRhNAti kAlamiti / idAnIM kaH kAlaH kasyAM dizi prathamaM gRhyate ?, etatpradarzayannAha - pAosiyaahuratte uttaradisi pucha pehae kAlaM / verantiyaMmi bhayaNA puDhadisA pacchime kAle / / 662 // prAdoSikaH arddharAtrikazca kAlaH dvAvapyetAvuttarasyAM dizi 'pUrva' prathamaM pratyupekSate-gRhNAti tatraH pUrvAdidikSu, vairAtrike - tRtIyakAle bhajanA - vikalpaH kadAcit uttarasyAM pUrva pUrvasyAM vA, punaH pazcime - prAbhAtike kAle pUrvasyAM dizi prathamaM karoti kAyotsarga tataH punardakSiNAdAviti /
Page #416
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 207 // Pornos sajjhAyaM kAUNaM paDhamabitiyAsu dosu jAgaraNaM / annaM vAvi guNaMtI sugaMti jhAyaMti vAsuddhe // 663 // kAlagrahaNaevaM yadi zuddhyati prAdoSikaH kAlastataH svAdhyAyaM kRtvA prathamadvitIyapauruSyorjAgaraNaM kurvanti sAdhavaH / athAsau vidhiH bhA. prAdoSikaH kAlo na zuddhastataH 'anyat' utkAlikaM guNayanti zRNvanti dhyAyanti tathA'zuddhe sati, eNhi avavAo |312 ni. bhaNNai-jati pAosio suddho tato aDDarattio jaivina sujjhai tahavitaM ceva paveyaittA sajjhAyaM kuNaMti, evaM jai vera-13 661-665 upadhinirUttio na sujjhai tato aNuggahatthaM jai aDDarattio suddho tao taM ceva paveyaittA sajjhAyaM kuNaMti, evaM jai na pAbhAio |paNaM ni. tao taM ceva paveyaittA sajjhAyaM kuNaMti, evaM dravyakSetrakAlabhAvA jJAtavyA iti / jo ceva a sayaNavihI gANaM vanio vasahidAre / so ceva ipi bhave nANattaM uvari sajjhAe // 664 // ya eva zayitavye vidhiH pUrvamekAnekAnAM pratyupekSakANAM vyAvarNito vasatidvAre sa evAtrApi draSTavyaH, nAnAtvaM yadi paramidaM, yaduta svAdhyAyaM kRtvA svapantIti / esA sAmAyArI kahiyA bhe! dhIrapurisapannattA / etto uvahipamANaM vucchaM suddhassa jaha dharaNA // 665 // 6 sugamA // uktaM piNDadvAraM, idAnImupadhidvArapratipAdanAyAha-navaraM zuddhasya vastrAderyathA dharaNaM bhavati tathA vakSye / dA'tattvabhedaparyAyairvyAkhye'ti nyAyAt paryAyAnpratipAdayannAhauvahI ubaggahe saMgahe ya taha paggaharagahe ceva / bhaMDaga uvagaraNe yA karaNevi ya huMti egaTThA / / 666 // // 207 // ___ upadadhAtItyupadhiH, kimupadadhAti !, dravyaM bhAvaM ca, dravyataH zarIraM bhAvato jJAnadarzanacAritrANi upadadhAti, upagRhNAtItyupagrahaH, saMgRhNAtIti saGgrahaH, prakarSaNa gRhNAtIti pragrahaH, avagRhNAtItyavagrahaH, tathA bhaNDakamucyate upadhiH, tathA 'upa-18 tart
Page #417
--------------------------------------------------------------------------
________________ karaNaM' upakarotItyupakaraNaM, tathA karaNamucyata upadhiriti, ete ekArthAH / idAnIM bhedataH pratipAdayannAhaohe uvaggahaMmi ya duviho uvahI u hoi naayvo| ekekovi ya duviho gaNaNAeN pamANato ceva // 667 // upadhirdvividhaH-oghopadhiH upagrahopadhizceti, evaM dvividho vijJeyaH, idAnIM sa evaikaiko dvividhaH, kathaM?, gaNaNApramANena pramANapramANatazca, etaduktaM bhavati-oghopadhergaNaNApramANena pramANapramANena ca dvaividhyaM, avagrahopadherapi gaNaNApramANena pramANapramANena ca dvaividhyaM, tatra oghopadhinityameva yo gRhyate, avagrahAvadhistu kAraNe Apanne saMyamArtha yo gRhyate saH | avagrahAvadhiriti, oghopadheH gaNaNApramANena pramANamekadvyAdibhedaM vaktavyaM pramANapramANaM ca karttavyaM dIrghapRthutayA, tathA'vagrahopadherapi ekadvyAdigaNaNApramANaM pramANapramANaM ca dIrghapRthutvadvAreNa vaktavyamiti / tatra oghopadhirjinakalpikAnAM pratipAdyate, tatrApi gaNaNApramANataH pratipAdayannAhapattaM pattAbaMdho pAyaDhavaNaM ca paaykesriyaa| paDalAiM rayattANaM ca gucchao pAyanijogo // 668 // tinneva ya pacchAgA rayaharaNaM ceva hoi muhapattI / eso duvAlasaviho uvahI jiNakappiyANaM tu // 669 // ee ceva duvAlasa mattaga airegacolapaTTo ya / eso cauddasaviho uvahI puNa therakappammi // 670 // | pAtrakaM pAtrakabandhastathA pAtrakasthApanaM 'pAtrakesarikA' pAtrakamukhavastrikA tathA paDalAni rajastrANaM gocchakaH ayaM 'pAtraniryogaH' pAtraparikara ityarthaH / trayaH 'pracchAdakAH' kalyA ityarthaH, tathA rajoharaNaM mukhavastrikA ceti, eSa dvAdazavidha upadhirjinakalpikAnAM bhavati / idAnI sthaviroparghi gaNaNApramANataH pratipAdayannAha-eta eva dvAdaza jinaka pratipAdayannAharaNaca dIrghapRthavAvya pramANamamA saMyamArtha yo, varNa
Page #418
--------------------------------------------------------------------------
________________ niyukti zrIogha- kalpikasatkAH pAtrakAdyA mukhavastrikAparyantA upadhyavayavA bhavanti sthavirANAM sthavirakalpe atiriktastu mAtrakazcolapaTTakazca upadhinirUbhavati, eSa caturdazavidha upadhiH sthavirakalpe bhavati / idAnIM saGgrahagAthayA sarvametadupasaGgahannAha paNaM ni. droNIyA jiNA bArasarUvAiM, therA cauddasarUviNo / ajANaM pannavIsaM tu, ao uhuM uvaggaho // 671 // vRttiH jinAnAM-jinakalpikAnAM 'dvAdaza rUpANi' uktalakSaNAni bhavanti, sthavirANAM 'caturdaza rUpANi uktalakSaNAni bhv||20|| |nti, 'AryANAM' bhikSuNInAM paJcaviMzatyavayavaH oghataH, sa ca vakSyamANalakSaNaH, 'ata UrdU uktapramANAt sarveSAmeva ya8 upadhirbhavati sa upagraho veditavyaH / idAnIM sa jinakalpikopadhiH sthavirakalpikopadhizca sarva eva trividho bhavati, tasyopadhermadhye kAniciduttamAnyaGgAni kAnicijaghanyAni kAnicinmadhyamAni, tatra jinakalpikAnAM tAvatpratipAdayannAha| tinneva ya pacchAgA paDiggaho ceva hoi ukkoso| gucchagapattagaThavaNaM muhaNaMtagakesari jahanno // AR| __ tatra ye pracchAdakAH kalpA ityarthaH patadahazcetyeSa jinakalpikAvadhemadhye utkRSTa upadhiH pradhAnazcaturvidho'pi, atrAmuni pradhAnAnyaGgAnItyarthaH, gocchakaH pAtrakasthApanaM mukhAnantaka-mukhavastrikA pAtrakesarikA-pAtramukhavastrikA ceti, eSa jinakalpAvadhemadhye jaghanyaH-apradhAnazcaturvidha upadhiriti, pAtrakabandhaH paTalAni rajastrANaM rajoharaNamityeSa caturvidho'pyupadhijinakalpikAvadhemadhye madhya upadhiH-na pradhAno nApyapradhAna iti / ukto jinakalpikAnAmutkRSTajaghanyamadhyama upadhiriti / idAnIM sthavirakalpikAnAM pratipAdayati, tatrApi prathamaM madhyamopadhipratipAdanAyAha // 208 // paDalAI rayattANaM pattAbaMdho ya colapaTTo ya / rayaharaNa mattao'vi ya therANaM chaviho majjho // 673 // ROSARICAREERS
Page #419
--------------------------------------------------------------------------
________________ paTalAni rajastrANaM pAtrakabandhazca colapaTTakazca rajoharaNaM mAtrakaM cetyeSa sthavirAvadhimadhye SaDUvidho madhyamopadhiH no-tkRSTo nApi jaghanya iti / pAtrakaM pracchAdakakalpatrayaM, eSa caturvidho 'pyutkRSTaH - pradhAnaH sthaghirakalpikAvadhimadhye, pAtra| sthApanakaM pAtrakesarikA gocchako mukhavastriketyeSa jaghanyopadhiH sthavirakalpikAvadhimadhye caturvidho'pi / idAnIM AryakANAmoghopadhiM gaNaNApramANataH pratipAdayati pattaM pattAbaMdhI pAyavaNaM ca pAyakesariyA / paDalAI rattANaM ca gocchao pAyaniyogo // 674 // tinneva ya pacchAgA yaharaNaM ceva hoi muhapattI / tatto ya mattago khalu caudasamo kamaDhago ceva / / 675 / / uggahaNaMta gapaTTI aDoruga calaNiyA ya boddhavA / abhitara bAhiriyaM saNiyaM taha kaMcuge cevaM // 676 // ukkacchiya vekacchI saMghADI ceva khaMdhakaraNI ya / ohovahiMmi ee ajANaM panavIsaM tu // 677 // (bhA0 ) tatra gAthAdvayaM pUrvava(rvaM tAva)dvyAkhyAtaM, navaram AryikANAM kamaThakametadarthaM bhavati yatastAsAM pratigrAhako na zramati tuccha svabhAvatvAt, kamaThaka eva bhojanakriyAM kurvantIti / idAnIM bhASyakAro gAthAdvayaM vyAkhyAnayannAha - nAvAnibho ugahaNaMtago u so gujjhadesarakakhaTTA / so u pamANeNego ghaNamasiNo dehamAsajjA // 313 // paTTovi hoi ekko dehapamANena so u bhaiyo / chAyaMtoggahaNaMtaM kaDibaMdho mallakacchA vA // 314 // ( bhA0 ) aDorugo u te dovi geNhiuM chAyae kaDiSibhAgaM / jANupamANA calaNI asIviyA laMkhiyAeva // 315 // (bhA0 ) aMto niyaMsaNI puNa lINatarA jAva addhajaMghAo / bAhirakhAlupamANA kaDI ya dorepa paDibaddhA // 316 // ( bhA0 )
Page #420
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha chAeDa aNakamaha uroruhe kaMcuoya asIvioya / emeva ya okacchiya sA navaraM dAhiNe pAse // 317 // (bhA0kAdamika niyuktiH vekacchiyA u paTTo kaMcuyamukkacchiyaM va chAei / saMghADIo cauro tattha duhatthA uvasayaMmi // 318 // (bhA0) paNaM ni. droNIyA doNi tihatthAyAmA bhikkhaTThA ega ega uccAre / osaraNA cauhatthA nnisnnpcchaaynniimsinnaa||319|| (bhA0) 674-678 vRttiH khaMdhakaraNIya cauhatthavitthaDAvAyavihuyarakkhaTThA |khujkrnnii u kIrai rUvavaINaM kuDahaheuM ||320||(bhaa0) bhA.313 __ tattha jA sA duhatthiyA pihu teNaM sA khomiyA hoi, eyAo saMghADIo paDiyAgAreNa haoNti, addhorago pIDaehiM kIrai 320 // 20 // taalugaagaarotti| / ayaM cAryikANAM saMbandhI avadhistriprakAro bhavati, eko'pi san uttamamadhyamajaghanyabhedena, tatra tasyAryikAvadhimadhye utkRSTaH-pradhAno'STavidhaH, etadevAhaukkoso aTThaviho majjhimao hoi terasaviho u / jahanno cauvihovi ya teNa paramuvaggahaM jANa // 678 // | utkRSTo'STavidhastadyathA-pAtraka saMghADIo cauro khaMdhakaraNI aMtoniyaMsaNI bAhiNiyaMsaNI ya, ayamaSTavidha utkRssttHprdhaanH| pattAbaMdho 1 paDalAI 2 rayattANaM 3 rayaharaNaM 4 mattayaM 5 uvaggahaNatayaM 6 paTTao 7 addhorugaM 8 calaNi 9kaMcugo 10 ukkacchiyA 11 vekacchiyA 12 kamaDhagA 13, ayamAryikAvadhemadhye trayodazabhedo madhyamopadhiriti / pAyaTThavaNaM 1 // 209 MpAyakesariyA 2 gocchao 3 muhapattiyA 4 ceti ayamAryikAvadhemadhye jaghanyaH-azobhanazcatuSpakAra iti / ataH paraM yaH MikAraNe sati saMyamArtha gRhyate so'vagrahAvadhirityevaM jAnIhi // gare 3 sahapattiyA ca 13, ayamAryikAvadhemadhyAhaNatayaM ca poja addhA ayamaSTavidha utkRSTaH
Page #421
--------------------------------------------------------------------------
________________ R ECACACASSESARGASCCESS egaM pAyaM jiNakappiyANa therANa mattao biio| eyaM gaNaNapamANaM pamANamANaM ao vucchaM // 679 // ekameva pAtraka jinakalpikAnAM bhavati, sthavirakalpikAnAM tu mAtrako dvitIyo bhavati, idaM tAvadekadvyAdikaM gaNaNApramANam , ita Urdva pramANapramANaM vakSye, tatra pAtrakasya pramANapramANapratipAdanAyAha tiNi vihatthI cauraMgulaM ca bhANassa majjhimapamANaM / itto hINa jahannaM airegata raMtu ukkosaM // 680 // iNamaNNaM tu pamANaM niyagAhArAu hoi niSphannaM / kAlapamANapasiddhaM udarapamANeNa ya vayaMti // 681 // ukkosa tisAmAse dugAuaddhANamAgao sAhU / cauraMgulUNabhariyaM jaM pajattaM tu sAhussa // 682 // eyaM ceva pamANaM savisesayaraM aNuggahapavattaM / kaMtAre dubhikkhe rohagamAIsu bhaiyatvaM // 683 // SI samacaurasaM vaTTa doraeNa mavijai tiricchaya uDDamaho ya, so ya dorao tiNNi vihatthIo cattAri aMgulAI jati hoi tato bhANassa evaM majjhimaM pamANaM, 'itaH' asmAtpramANAdyaddhInaM tajaghanyaM pramANaM bhavati, athAtiriktapramANaM madhyamapramANAdbhavati tatastadutkRSTapramANamityarthaH, tathedamaparaM pramANAntaraM prakArAntareNa vA pAtrakasya bhavati-idamanyatpramANaM nijenAhAreNa niSpannaM veditavyaM, etaduktaM bhavati-kAJjikAdidravopetasya bhaktasya caturbhiraGgalairUnaM pAtrakaM tatsAdho kSayato yasariniSThitaM yAti tattAdRgvidhaM madhyamapramANaM pAtrakaM, taccaivaMvidhaM kAlapramANena grISmakAle pramANasiddhaM pAtrakaM bhaNanti, udarapramANena siddhaM ca 'vadanti' pratipAdayanti / kAlapramANasiddhaM pAtrakamudarapramANasiddhaM ca pAtrakaM pratipAdayannAha-utkRSTA tRD mAsayoH-jyeSThASADhayoryasmin kAle sa utkRSTatRNmAsaH kAlastasminnutkRSTatRNmAsakAle dvigavyUtAdhvAnamAtrAdAgato ANSLAGAGRAM
Page #422
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha- yo bhikSuzcaturbhiraGgulainyUnaM bhRtaM sad yatparyAptyA sAdhorbhavati taditthaMbhUtaM kAlapramANodarapramANasiddhaM pAtraka madhyamaM bhavati / upadhinirUniyuktiH 'etadeva' pUrvoktaM pramANaM yadA 'savizeSataram' atiriktataraM bhavati tadA tadanugrahArthaM pravRttaM bhavati, etaduktaM bhavati avani- paNaM ni. droNIyA 18 bRhattareNa pAtrakeNAnyebhyo dAnenAnugraha AtmanaH kriyate, tacca kAntAre mahatImaTavImuttIryAnyebhyo'yartha gRhItvA vrajati 4679-684 -vRttiH yena bahUnAM bhavati, tathA durbhikSe'labhyamAnAyAM bhikSAyAM bahvaTitvA bAlAdibhyo dadAti, taccAtimAtre bhAjane sati bhavati bhA. 321 // 21 // dAnaM, tathA rodhake koTTasya jAte sati kazcidbhojanaM zraddhayA dadyAttatra tat nIyate yena bahUnAM bhavati, eteSu 'bhajanIyaM' sevanIyaM tadatimAtraM pAtrakam / idAnImetadeva bhASyakAro vyAkhyAnayannAhaveyAvaJcagaro vA naMdIbhANaM dhare uvaggahiyaM / so khalu tassa viseso pamANajuttaM tu sesANaM ||321||(bhaa0)| vaiyAvRttyakaro vA nandIpAtraM dhArayatyaupagrahikamAcAryeNa samarpitaM nijaM vA, sa khalu tasyaiva vaiyAvRttyakarasya vizeSaH, etaduktaM bhavati-yadatiriktamAtrapAtradhAraNamayaM tasyaivaikasya vaiyAvRttyakarasya vizeSaH kriyate, zeSANAM tu sAdhUnAM pramANayuktameva pAtraM bhavati, udrprmaannyuktmityrthH| dijAhi bhANapUraMti riddhimaM kovi rohmaaiisu| tatthavi tassuvaogo sesaM kAlaM tu paDikuTTho // 684 // ___etacca tena pramANAtiriktena pAtrakeNa prayojanaM bhavati, dadyAdbhAjanapUraka kazcidRddhimAn pAtrabharaNaM kazcidIzvaraH kuryAt , kadA, pattanarodhakAdau, tatra-pAtrakabharaNe tasya nandIpAtrakasyopayogaH zeSakAlamupayogastasya 'pratikuSTaH' pratiSiddhaH kaarnnmntrennetyrthH| tacca pAtraka lakSaNopetaM grAhyaM nAlakSaNopetam , etadevAha- .
Page #423
--------------------------------------------------------------------------
________________ yami bhave lAi thira thAvaraM ca miviyANittAla SAIRAANHALINARAK pAyassa lakkhaNamalakkhaNaM ca bhujjo imaM viyaannittaa|lkkhnnjuttss guNA dosA ya alakkhaNassa ime||685|| vaTTa samacauraMsaM hoi thiraM thAvaraM ca vaNNaM ca / huMDaM vAyAiDaM bhinnaM ca adhaarnnijjaaiN|| 686 // saMThiyaMmi bhave lAbho, patiTThA supatihite / nivaNe kittimArogaM, vannaDhe nANasaMpayA // 687 // huMDe carittabhedo sabalaMmi ya cittavinbhamaM jANe / duppate khIlasaMThANe gaNe ca caraNe ca no ThANaM // 688 // paumuppale akusalaM, savaNe vaNamAdise / aMto bahiM ca daTuMmi, maraNaM tattha niddise // 689 // 8 akaraMDagammi bhANe hattho ulu jahA na ghaTTei / eyaM jahannayamuhaM vatthu pappA visAlaM. tu // 690 // ____ pAtrakasya lakSaNaM 'jJAtvA' vijJAya apalakSaNaM ca buddhA 'bhUyaH' punarlakSaNopetaM grAhya, yato lakSaNopetasyAmI guNAH | apalakSaNasya caite doSAH-vakSyamANA bhavanti tasmAllakSaNopetameva grAhyaM nAlakSaNopetaM // taccedam-'vRttaM' vartulaM tatra vRttamapi kadAcitsamacaturasraM na bhavatyata Aha-samacaturasraM sarvatastathA sthiraM ca yadbhavati-supratiSThAnaM tagRhyate nAnyat , tathA sthAvaraM ca yadbhavati na parakIyopaskaravad yAcitaM katipayadinasthAyi, tathA 'varya' snigdhavarNopetaM yadbhavati tad grAhyaM, netarat / uktaM lakSaNopetam , idAnImapalakSaNopetamucyate-'huNDa' kvacinnimnaM kvacidunnataM yattadadhAraNIyaM, 'vAyAiddhaM'ti / akAlenaiva zuSkaM saGkucitaM valIbhRtaM tadadharaNIyaM, tathA 'bhinnaM rAjiyuktaM sachidraM vA, etAni na dhAryante-parityajyanta ityarthaH / idAnI lakSaNayuktasya phaladarzanAyAha-saMsthite pAtrake-vRttacaturasre dhriyamANe lAbho bhavati, pratiSThA yacche bhavati supratiSThite-sthire pAtrake, 'nivraNe' nakhakSatAdirahite kIrtirArogyaM ca bhavati, varNADhye jJAnasaMpadbhavati / idAnImalakSaNayu KAKAARCRA-NA
Page #424
--------------------------------------------------------------------------
________________ 04. zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 21 // SAGACASRERNA taphalaM pradarzayannAha-'huNDe' nimnonnate cAritrasya bhedo bhavati vinAza ityarthaH, 'zabale' cittale 'cittavibhramaH' citta- pAtrakalakSaviluptirbhavati, 'duppae' adhobhAgApratiSThite-pratiSThAnarahite, tathA 'kIlasaMsthAne kIlavadIrghamuccaM gataM tasmiMzca evaMvidhe |NApalakSa'gaNe' gacche ca 'caraNe' cAritre vA na pratiSThAnaM bhavati / padmopale-heTe thAsagAgAre pAtre'kuzalaM bhavati, satraNe pAtrake sati | NAni ni. vraNo bhavati pAtrakasvAminaH, tathA antaH-abhyantare bahirvA dagdhe sati maraNaM tatra nirdizet / idAnIM mukhalakSaNapratipAda 685-690 nAyAha-karaNDako-vaMzagrathitaHsamatalakaH, karaNDakasyevAkAro yasya tatkaraNDaka na karaNDakam akaraNDakaM vRttasamacaturasrami-10 pAtraguNAH tyarthaH tasminnevaMvidhe 'bhAjane' pAtrake mukhaM kiyanmAnaM kriyate ? ata Aha-hastaH pravizan oSTha-karNa yathA 'na ghaTTayati' nae ni. 691 692 spRzati etajaghanyamukhaM pAtrakaM bhavati, 'vastu prApya' vastvAzritya sukhenaiva gRhastho dadAtIti evamAdyAzritya vizAlataraM mukhaM kriyata iti / Aha-kasmAdbhAjanagrahaNaM kriyate !, AcAryastvAhata chakkAyarakkhaNaTThA pAyaggahaNaM jiNehiM pannattaM / je ya guNA saMbhoe havaMti te pAyagahaNevi // 691 // ataratabAlavuDDAsehAesA gurU asahuvagge / sAhAraNoggahA'laddhikAraNA pAdagahaNaM tu|| 692 // SaTkAyarakSaNArtha pAtrakarahitaH sAdhu janAthIM SaDapi kAyAna vyApAdayati yasmAttasmAtpAtragrahaNaM jinaiH 'prajJapta' prarU-11 pita, ya eva guNA maNDalIsaMbhoge vyAvarNitA ta eva guNAH pAtragrahaNe'pi bhavanti, ato grAhyaM pAtramapi / ke ca te 18 // 21 // guNAH' ityata Aha-lAnakAraNAt bAlakAraNAt vRddhakAraNAt zikSakakAraNAt prAghUrNakakAraNAt asahiSNuH-rAjaputraH kazcit pravrajitastataH kAraNAt sAdhAraNo'vagrahaH-avaSTambho'nena pAtrakeNa kriyate eteSAM sarveSAmataH sAdhAraNAvagrahA
Page #425
--------------------------------------------------------------------------
________________ * ASSRSESHREE ddhetoH alabdhimAMzca kazcidbhavati tasyAnIya dIyate tacca pAtrakeNa vinA dAtuM na zakyate'taH kAraNAt pAtrakagrahaNaM bhavati / uktaM pAtrakapramANapramANam , idAnIM pAtrabandhapramANapramANaM pratipAdayannAha. pattAbaMdhapamANaM bhANapamANeNa hoi kAyacaM / jaha gaMThimi kayaMmi koNA cauraMgulA huti // 693 // pAtrabandhapramANaM bhAjanapramANena bhavati vijJeyaM sarvathA, yathA granthau 'kRtedate sati koNI caturaGgalapramANau bhavatastathA karttavyaM / idAnIM pAtrakasthApanakagocchakapAtrakapratyupekSaNikAnAM pramANapramANapratipAdanAyAha- . pattaTThavaNaM taha gucchao ya pAyapaDilehaNIA y| tiNhapi yappamANaM vihatthi cauraMgulaM ceva // 694 // / pAtrakasthApanakaM gocchakaH 'pAtrakapratyupekSaNikA' pAtrakamukhavastrikA eteSAM trayANAmapi vitastizcatvAri cAlAni pramANaM caturasra draSTavyaM, atra ca pAtrasthApanakaM gocchakazca ete dve api UrNAmaye veditavye, mukhavastrikA khomiyA / idAnImeSAmeva prayojanapratipAdanAyAharayamAdirakkhaNaTThA pattaDhavaNaM jiNehiM pannattaM / hoi pamajaNaheuM tu gocchao bhANavatthANaM // 695 // pAyapamajjaNaheuM kesariyA pAe~ pAe~ ekkekA / gocchagapattaDavaNaM ekekaM gaNaNamANeNaM // 696 // / rajaAdirakSaNArtha pAtrasthApanakaM bhavati evaM vidvAMso vyapadizanti, bhavati pramArjananimittaM gocchako bhAjanavastrANAM, etaduktaM bhavati-gocchakena hi paTalAni pramRjyante / tathA 'kesarikA'pi' pAtrakamukhavastrikA'pi pAtrakapramArjananimittaM AGA ASOSLIGIRAUSAHA
Page #426
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha niyuktiH droNIyA vRttiH pAtrabandhAdipramANapra yojane ni. 693-696 paTalamAna ni. 697. // 212 // COCCASCALCCARSA bhavati pAtre pAtre ekaikA pAtrakesarikA bhavati gaNanayA, tathA gocchakaH pAtrasthApanaM ca ekaikaM gaNanAmAneneti / idAnIM paTalAnAM gaNanApramANapratipAdanAyAhajehiM saviyA na dIsai aMtario tArisA bhave pddlaa| tinni va paMca va satta va kayalIgambhovamA masiNA // 19 // gemhAsu tinni paDalA cauro hemaMta paMca vAsAsu / ukkosagA u ee etto puNa majjhime vucchaM // 698 // gimhAsu huMti cauro paMca ya hemaMti chacca vAsAsu / ee khalu majjhimayA etto u jahannao vucchaM // 699 // gimhAsu paMca paDalA chappuNa hemaMti satta vAsAsu / tivihaMmi kAlachee pAyAvaraNA bhave paDalA // 700 // yaiH paTalaistribhirekIkRtaiH sadbhiH savitA na dRzyate tirohitaH san , paJcabhiH saptabhirvA paTalairekIkRtaiH savitA nopalabhyata iti, kimuktaM bhavati ?-raveH saMbandhino razmayo nopalabhyante tAdRzAni paTalAni bhavanti, kiMviziSTAni ?-kadalIgarbhopamAni kSaumANi zlakSNAni masRNAni dhanAni ceti, tatra yaduktaM trINi paTalAni paJca sapta vA paTalAni bhavantItyetadeva kAlabhedena vizeSeNa darzayannAha-'grISme' uSNakAle trINi paTalAni gRhyante yAni tAni dRDhAni masRNAni ca bhavanti utkRSTAnItyarthaH, 'hemante' zizire ca catvAri gRhyante ghanAni masRNAni ca zobhanAni yadi bhavanti, sa hi manAk snigdhaH kAlaH, paJca paTalAni varSAsu gRhyante yadyutkRSTAni ghanAni masRNAni ca bhavanti, sa hyatyantasnigdhakAlo yata utkRSTAnyetAni uktalakSaNAni pradhAnAnyetAni / ita UrdU 'madhyamAni' na zobhanAni nApyazobhanAni vakSye iti / 'grISme' uSNakAle catvAri madhyamAni paTalAni gRhyante, tAni manAg jIrNAni, hemante paJca gRhyante madhyamAni, varSAsu // 21 //
Page #427
--------------------------------------------------------------------------
________________ SaDU, etAni 'madhyamAni' na pradhAnAni nApyapradhAnAni, tatra grISmo rUkSaH kAlaH hemanto madhyamaH varSA snigdhastena paTalAnAM vRddhiruktA, ita UrdU jaghanyAni vakSya iti / grISme paJca paTalAni jaghanyAni jIrNaprAyANi gRhyante, SaDU punaH hemante jaghanyAni jIrNaprAyANi, varSAkAle sapta jaghanyAni saMgRhyante jIrNaprAyANi, evamuktena prakAreNa trividhe'pi 'kAlacchede' kAlaparyante anyAni cAnyAni ca 'pAtrAvaraNAni' sthaganAni paTalAni bhavanti / idAnImeSAmeva pramANapratipAdanAyAha aTThAijA hatthA dIhA chattIsa aMgule ruddA / bitiyaM paDiggahAo sasarIrAo ya nipphannaM // 701 // arddhatRtIyahastadIrghANi bhavanti, patriMzadaGgalAni vistIrNAni bhavanti, dvitIyameSAM pramANa patagrahAcchAdanena zarIraskandhAcchAdanena ca niSpannaM bhavati, etaduktaM bhavati-bhikSATanakAle skandhaH pAtraka cAcchAdyate yAvatA tatpramANaM paTalAnAmiti / idAnIM kiM taiH prayojanamityasyArthasya pradarzanAyAha pupphaphalodayarayareNusauNaparihArapAyarakkhaTThA / liMgassa ya saMvaraNe vedodayarakkhaNe paDalA // 702 // asthagite pAtrake puSpaM nipatati tatsaMrakSaNArtha paTalAni gRhyante, tathA phalapAtarakSaNArthamudakapAtasaMrakSaNArtha ca paTalagrahaNaMtathA rajaH-sacittapRthivIkAyassatsaMpAtarakSaNArtha ca, reNuH-dhUlistatsaMpAtarakSaNArtha, zakunaparihAraH-zakunapurISaM tat kadAcidAkAzAnipatati tatpAtasaMrakSaNArtha, liGgasaMvaraNArtha liGgasthaganaM ca tairbhavati, tathA puruSavedodaye sati tasyaiva stabdhatA bhavati tatsaMrakSaNaM sthaganaM tadartha ca paTalAni bhavantIti / idAnIM rajastrANapramANapratipAdanAyAha mANaM tu rayattANe bhANapamANeNa hoi nipphannaM / pAyAhiNaM kareMtaM majhe cauraMgulaM kamai // 703 //
Page #428
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH paTalarajastrANakalpa pramANaprayo jane ni. 701-706 / / 213 // 'mAna' pramANaM rajastrANasya 'bhAjanapramANena' pAtrakamAnena bhavati, etaduktaM bhavati-pAtrakAnurUpaM rajastrANaM bhavati, tacca rajastrANaM pAtrakasya kathaM dIyate ? ata Aha-pradakSiNAM kurvANaM sattiryag dIyate, 'madhye' pRthutvena catvAryaGkalAni 'krAmati' gacchati pradakSiNAM kurvANamiti / idAnImasyaiva prayojanapratipAdanAyAha__ mUsayarajaukkere vAse siNhA rae ya rakkhaTThA / hoti guNA rayatANe pAde pAde ya ekekaM // 704 // tacca rajastrANaM dIyate mUSikarajautkerasaMrakSaNArtha, varSodakasaMrakSaNArtha, sihA-avazyAyastatsaMrakSaNArtha, bhavanti guNA rajastrANasyaite, tacca pAtre pAtre caikaikaM bhavatIti / idAnIM kalpapramANapramANapratipAdanAyAhakappA AyapamANA aTThAijjA u vitthaDA htthaa| do ceva sottiyAnio ya taio muNeyavo // 705 // | kalpA AtmapramANAH, etaduktaM bhavati-yAvanmAtrAH prAvRtAH skandhasyopari prakSiptAstiSThanti etAvadAtmapramANamarddhata-| |tIyAMstu vistRtA hastAn , tatra dvau sUtrikau bhavataH UrNikazca tRtIyo vijJeyaH / idAnIM tatprayojanapratipAdanAyAha taNagahaNAnalasevA nivAraNA dhammasukkajhANahA / didaM kapparagahaNaM gilANamaraNaTThayA ceva // 706 // tRNagrahaNanivAraNArtha gRhyante, anala:-agnistatsevAnivAraNArtha ca, etaduktaM bhavati-kalpAgrahaNe tRNagrahaNamagnisevanaM ca bhavati, tannivAraNArtha kalpagrahaNaM kriyate, tathA dharmazukladhyAnArtha kalpagrahaNaM bhavati, etaduktaM bhavati-zItAdinA bAdhyamAno dharmazukle dhyAne dhyAtumasamartho bhavati yadi kalpAnna gRhNAti, ata evamartha dRSTaM kalpagrahaNaM, tathA glAnasaMrakSaNArtha maraNArtha mRtasyopari dIyate kalpaH etadarthaM ca grahaNamiti / idAnIM rajoharaNasvarUpapratipAdanAyAha // 213 //
Page #429
--------------------------------------------------------------------------
________________ R ANSARKARSASARORSPONS ghaNaM mUle thiraM majjhe, agge mddvjuttyaa| egaMgiyaM ajhusiraM, porAyAma tipAsiyaM // 707 // mUladaNDaparyante 'dhana' nibiDaM bhavati 'madhye madhyapradeze sthiraM karttavyam 'agge dasikAparyante 'mArdavayuktaM' mRdu karttavyam , 'ekAGgika' tajAtadasikaM sadasikAkambalIkhaNDaniSpAditamityarthaH / 'ajhusiraM' aggaMthilA dazikA niSadyA ca yasya tadazuSiram , 'porAyAma'ti aGgaSThaparvaNi pratiSThitAyAH pradezinyA yAvanmAnaM zuSiraM bhavati tadApUraka kartavyaM, daNDikAyuktA niSadyA yathA tAvanmAnaM pUrayati tathA karttavyam, 'tripAsitaM' trINi veSTanAni davarakena dattvA pAsitaM pAzabandhanena / kiJca, appollaM miu pamhaM ca, paDipunnaM hatthapUrimaM / rayaNIpamANamittaM, kujjA porapariggahaM // 322 // (bhA0) amumeva zlokaM bhASyakAro vyAcaSTe-'appollaM' dRDhaveSTanAd ghanaveSTanAt kAraNAt, mRdu pakSma ca karttavyaM-mRdUni dazikApakSmANi kriyante / 'pratipUrNa' sad bAhyena niSadyAdvayena yuktaM sat hastaM pUrayati yathA tathA karttavyam / tathA 'ranipramANamAtraM' yathA daNDo hastapramANo bhavati tathA karttavyam / 'kujjA porapariggahaMti poram-aGguSThaparva tasminnaGguSThaparvaNi lagnayA pradezinyA yadbhavati chidraM tadyathA pUryate tena daNDakena bAhyaniSadyAdvayarahitena tathA karttavyaM, evaMvidhaM 'porapariggahaM' aGguSThaparvapradezinIkuNDalikApUraNaM karttavyamiti / idAnIM samudAyarUpasyaiva pramANaM pratipAdayannAha battIsaMguladIhaM cauvIsaM aMgulAI daMDo se / aDhaMgulA dasAo egayaraM hINamahiyaM vA // 708 // dvAtriMzadaGgulAni sarvameva dIrghatvena pramANato bhavati, tatra ca 'asya' rajoharaNasya caturviMzatyaGgulAni daNDakaH, aSTA
Page #430
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 21 // SARASOLARISAUSAISRISALA kulapramANakAzca danikA bhavanti, 'egataraM hINamahiyaM vA' ekataraM daNDakasya dazikAnAM vA kadAciddhInaM pramANato bhavati kadAciccAdhikaM bhavati, sarvathA samudAyatastadvAtriMzadaGgalaM karttavyam / tacca kimmayaM bhavati ? ityata Aha uNiyaM uTTiyaM vAvi, kaMbalaM pAyapuMcchaNaM / tiparIyallamaNissahUM, rayaharaNaM dhArae egaM // 709 // tadrajoharaNaM kadAcidUrNAmayaM bhavati kadAciccoSTrI'mayaM bhavati kadAcitkambalamayaM bhavati, pAdapuJchanazabdena rajoharaNameva gRhyate, tadevaMguNaM bhavati, 'ttipariyallaM'ti triHparivartta-trayaH parAvartakAH-veSTanAni yathA bhavanti tathA karttavyam, 'aNisiTThati mRdu karttavyaM, tadevaMguNaM rajoharaNaM dhArayedekameveti / tena ca kiM prayojanamityata Aha AyANe nikkheve ThANanisIyaNa tuyadRsaMkoe / puvaM pamajaNaTThA liMgaTThA ceva rayaharaNaM // 710 // AdAna-grahaNaM tatra pramArjanArtha rajoharaNaM gRhyate nikSepo-nyAsaH sthAna-kAyotsargaH niSIdanam-upavezanaM tuyaTTaNaMzayanaM saGkocanaM-jAnusaMdaMzakAdeH, etAni pUrva pramRjya kriyante ataH pUrva pramArjanArtha rajoharaNagrahaNaM kriyate / liGgamiti ca kRtvA rajoharaNadhAraNaM kriyata iti / idAnIM mukhavastrikApramANapratipAdanAyAha cauraMgulaM vihatthI evaM muhaNaMtagassa u pamANaM / bitiyaM muhappamANaM gaNaNapamANeNa ekekaM // 711 // catvAryaGgalAni vitastizceti, etaccaturasra mukhAnantakasya pramANam , athavA idaM dvitIyaM pramANaM, yaduta mukhapramANaM tavyaM muharNatayaM, etaduktaM bhavati-vasatipramArjanAdau yathA mukhaM pracchAdyate kRkATikApRSThatazca yathA granthi tuM zakyate | rajoharaNasvarUpapramA| NaprayojanAni ni. 707710 bhA-322 mukhAnantakamAna na.11 // 214 //
Page #431
--------------------------------------------------------------------------
________________ tathA karttavyaM, tryasaM koNadvaye gRhItvA yathA kRkATikAyAM grandhirdAtuM zakyate tathA karttavyamiti, etadvitIyaM pramANaM, gaNaNApramANena punastadekaikameva mukhAnantakaM bhavatIti / idAnIM tatprayojanapratipAdanAyAha saMpAtimarayareNUpamajjaNaTThA vayaMti muhapatiM / nAsaM muhaM ca baMdhai tIe vasahiM pamajato // 712 // ___ saMpAtimasattvarakSaNArtha jalpadbhirmukhe dIyate, tathA rajaH-sacittapRthivIkAyastatpramArjanArthaM mukhavastrikA gRhyate, tathA reNupramArjanArtha mukhavastrikAgrahaNaM pratipAdayanti pUrvarSayaH / tathA nAsikAmukhaM badhnAti tayA mukhavastrikayA vasatiM pramArjadayan yena na mukhAdau rajaH pravizatIti / idAnI mAtrakapramANapratipAdanAyAha | jo mAgahao pattho savisesataraM tu mattayapamANaM / dosuvi davaggahaNaM vAsAvAsAsu ahigAro // 713 // | yo mAgadhikaH prasthastatsavizeSataraM mAtrakaM bhavati, sa ca mAgadhikaprasthaH do asaIo pasaI do pasatio setiyA causeiyAhiM mAgaho patthe so jAriso pamANeNa tArisa savisesataraM mattayaM havati / tena kiM prayojanamityata Aha-'dosuvi' dvayorapi varSAvarSayoH-varSAkAlaRtubaddhakAlayoryadAcAryAdiprAyogyadravyagrahaNaM kriyate ayamadhikArastasya mAtrakasyeti, idaM prayojanamityarthaH / athavedamanyatpramANamucyate sUvodaNassa bhari dugAuaddhANamAgao sAhU / muMjai egaTThANe eyaM kira mattayapamANaM // 714 // sUpasya ca odanasya ca bhRtaM dvigavyUtAdhvAnAdAgataH sAdhu te yadekasmin sthAne tadetat kila mAtrakasya dvitIyaM pramANamuktaM / Aha-kasmAduktapramANAllaghutaraM na kriyate ?, ucyate, laghutare doSA bhavanti
Page #432
--------------------------------------------------------------------------
________________ droNIyA zrIogha- saMpAimatasapANA dhUlisarikkhe ya parigalaMtami / puDhavidagaagaNimAruyauddhaMsaNakhiMsaNADahare // 715 // mukhAnantaniyuktiH atilaghuni mAtrake ca AhAreNa bhRte sati yadi tadAcchAdanamutkSipyate tataH zuSireNa saMpAtimatrasaprANA dhUlizca | kaprayojanaM mAtrakamAnasarajaskaH-cA(kSA)raH ete pravizanti, tathA parigalamAne ca tadravyasaMpAtena pRthivyudakAgnimArutAnAM vadhaHsaMbhAvyate, uddhaMsavRttiH prayojaneni. No-vadho bhavati, tathA 'khiMsaNA' paribhavo bhavatIti, yadutAnena pravrajitena atRptenaitAvagrahItaM yenaitadbhaktamitazcetazca 712-717 // 215 // vikSipan prayAtIti, tatazca Daharake ete doSA yato bhavantIti tataH pUrvoktapramANayuktameva grAhyamiti / idAnImAcAryAdi-18 6 prAyogyagrahaNanimittaM mAtrakasyAnujJApratipAdanAyAha__ Ayarie yagilANe pAhuNae dullabhe sahasadANe / saMsattabhattapANe mattagaparibhoga annunaao|| 716 // AcAryaprAyogyagrahaNe tathA glAnaprAghUrNakaprAyogyagrahaNe tathA durlabhaghRtAdidravyagrahaNe sahasAdAnagrahaNe tathA saMsaktabhatapAnagrahaNe ca mAtrakasya paribhogo'nujJAto nAnyadeti, tasya ca mAtrakasyAnena krameNa paribhogaH karttavyaH, yadyAcAryasya tasmin kSetre dhruvalambhaH prAyogyasya tadA eka eva saGghATakaH prAyogyaM gRhNAti na sarve / tatra caikasya saGghATakasyAcAryaprAyogyaM gRhNataH ko vidhirityata Aha___ ekami u pAuggaM guruNo bitioggahe ya pddikuttuN| giNhai saMghADego dhuvalaMbhe sesa ubhayapi // 717 // ekasmin pratigrahake prAyogyaM guroraeNhAti bitiuggahe ya'tti dvitIyapratigrahake 'paDikuTuMti pratiSiddhaM ytsNsktaadi| // 215 // tadgRhNAti, athavA 'paDikuTTa viruddhaM yatkAJjikAambilAdi tadvitIyapratigrahake gRhNAti eka eva saGghATakaH / kadA punarayaM SAAGAR
Page #433
--------------------------------------------------------------------------
________________ vidhirityata Aha-'dhUvalambhe'dhruve-avazyambhAvini prAyogyalAbhe satyayaM vidhiH, 'sesa ubhayapitti zeSA-ye'nye saGghATakAste AtmArthamubhayamapi-bhaktaM pAnakaM ca gRhNanti, ekaH pAnakamekasmin pratigrahake gRhNAti dvitIyastu bhaktaM gRhNAti, evaM | sarve'pi saGghATakA bhikSAmaTantIti, tatazcaivaM mAtrakagrahaNaM na saMjAtamiti / atha dhruvalambhaH prAyogyasya na tasmin kSetre tataH ko vidhirityata Aha asaI lAbhe puNa mattae ya save gurUNa geNhati / eseva kmoniymaagilaannsehaaiesuNpi||18|| asati lambhe punaH prAyogyasya sarva eva saGghATakA mAtrakeSu guroH prAyogyaM gRhNanti, yato na jJAyate kaH kiMcillapsyate Ahozcinnetyato gRhNanti, eSa eva kramo 'niyamAt' niyamata eva glAnaziSyakAdiSvapIti / athavA* dullabhadaSaM va siyA ghayAi taM mattaesu geNhaMti / laddhevi u pajjatte asaMthare sesagaDhAe // 719 // durlabhaM vA drayaM syAd ghRtAdi tanmAtrakeSu gRhNanti / tathA labdhe'pi bhakte paryApta AtmArtha tathA'pi yadi na saMstaratina sarati glAnavRddhAdInAM, tato'saMstaraNe sati glAnavRddhAdizeSArtha tAvatparyaTanti yAvatparyAptaM bhaktaM glAnAdInAM bhavatIti / athavA'nena prakAreNa mAtrakagrahaNaM saMbhavati saMsattabhattapANesu vAvi desesu mattae gahaNaM / purva tu bhattapANaM soheu chuhaMti iyaresu // 720 // 'yatra pradezeSu svabhAvenaiva saMsaktabhaktapAnaM sambhAvyate, teSu saMsaktabhaktapAneSu dezeSu satsu prathama mAtrake grahaNaM kriyate,
Page #434
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRtti // 216 // punazca tatpUrvameva bhaktapAnaM zodhayitvA prakSipanti itareSu pratigrahakeSu, tatazcaivaM vA mAtrakagrahaNaM saMbhavati / idAnI cola- mAtrakaprayo paTTakapramANapratipAdanAyAha janaM colapa ___ duguNo caugguNo vA hatthA cauraMsa colapaTTo u / therajuvANANaTThA saNhe thullaMmi ya vibhAsA // 721 // | mAnaprayo - dviguNazcaturguNo vA kRtaH san yathA hastapramANazcaturasrazca bhavati tathA colapaTTakaH karttavyaH, kasyArthamityata Aha- jane saMstAra 'therajuvANANaTThA' sthavirANAM yUnAM cAya kartavyaH, sthavirANAM dvihasto yUnAMca caturhasta iti bhAvanA, 'saNhe thullaMmiya sakAdyaupagra . dahika: ni. vibhAsa'tti, yadi paramayaM vizeSaH, yaduta sthavirANAM zlakSNo'sAveva colapaTTakaH kriyate yUnAM punaH sthUla iti / kimartha 4718-722 punarasau colapaTTakaH kriyate?, Aha veuvivAuDe vAtie hie khaDapajaNaNe ceva / tesiM aNuggahatthA liMgudayaTThA yapaTTou // 722 // yasya sAdhoH prajananaM vaikriyaM bhavati vikRtamityarthaH, yathA dAkSiNAtyapuruSANAM veNTAthai vidhyate prajananaM tacca vikRtaM|3| |bhavati tatazca tatpracchAdanArthamanugrahAya colapaTTaH kriyate, tathA'prAvRte kazcid vAtiko bhavati vAtena tatprajanana- mUcchUnaM bhavati tatazca tadanugrahAyAnujJAtaH, tathA 'hIka' lajAluH kazcid bhavati tadartha, tathA 'khaLU'ti bRhatpramANaM| svabhAvenaiva kasyacitprajananaM bhavati tatazcaiteSAmanugrahArtha, tathA liGgodayA) ca, kadAcitstriyaM dRSTvA liGgasyodayo bhavati, // 216 // athavA tasyA eva striyA liGgaM dRSTvA udayaH svaliGgasya bhavati-taM pratyabhilApo bhavatItyarthaH, tatazcaiteSAmanugrahArthe colapaTTa-14 kagrahaNamupadiSTamiti / ukta oghopadhiH, idAnImaupagrahikopadhipratipAdanAyAha
Page #435
--------------------------------------------------------------------------
________________ - saMthAruttarapaTTo aDDAijA ya AyayA hatthA / dohaMpi ya vitthAro hattho cauraMgulaM ceva // 723 // saMstArakastathottarapaTTakazca, etau dvAvapyekaiko'rddhatRtIyahastau dairyeNa pramANato bhavati, tathA dvayorapyanayorvistAro hastazcatvAri cADalAni bhavatIti / Aha-kiM punarebhiH prayojanaM saMstArakAdibhiH paTTakaiH ?, ucyatepANAdireNusArakkhaNaTThayA hoti paTTagA cauro / chappaiyarakkhaNaTThA tatthuvari khomiyaM kujA // 724 // prANireNusaMrakSaNArthaM paTTakA gRhyante, prANinaH-pRthivyAdayaH reNuzca-svapataH zarIre lagati atastadrakSaNArtha paTTakagrahaNaM, te catvAro bhavanti, dvau saMstArakottarapaTTakAvuktAveva, tRtIyo rajoharaNabAhyaniSadyApaTakaH pUrvokta eva, caturthaH kSaumika evAbhyantaraniSadyApaTTako vakSyamANakaH, ete catvAro'pi prANisaMrakSaNArthaM gRhyante, tatra SaTpadIrakSaNArthaM tasya kambalIsaMstAhArakasyopari khomiyaM-saMstArake paTTakaM kuryAd yena zarIrakambalImayasaMstArakasaMgharSeNa na SaTpadyo virAdhyanta iti / idAnImabhya-12 ntarakSaumaniSadyApramANapratipAdanAyAharayaharaNapaTTamettA adasAgA kiMci vA smtiregaa| ekaguNA u nisejjA hatthapamANA sapacchAgA // 725 // | sarajoharaNapaTTako'bhidhIyate yatra dazikA lagnAH tatpramANA 'adazA' dazikArahitA kSaumA rajoharaNAbhyantaraniSadyA bhavati, kiMci vA samatirega'tti kiJcinmAtreNa vA samadhikA tasya rajoharaNapaTTakasya bhavatIti, 'ekaguNa'tti ekaiva sA niSadyA bhavatIti, hastapramANA ca pRthutvena bhavati, 'sapacchAga'tti saha bAhyayA hastapramANayA bhavatIti, etaduktaM bhavatibAhyA'pi niSadyA hastamAtraiva /
Page #436
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha- pAsovaggahio puNa duguNA avahI u vAsakappAI / AyAsaMjamaheuM ekaguNA sesao hoi // 726 // | paTTakacatuniyuktiH varSAsu-varSAkAle aupagrahikaH avadhirdviguNo bhavati, kazcAsau ?-varSAkalpAdiH, AdigrahaNAt paTalAni, jo bAhire droNIyA 723-725 vRttiH hiMDatassa timmati so so duguNo hoi, ekkotti puNo anno gheppai, sa ca varSAkalpAdirdviguNo bhavati, AtmarakSaNArtha varSAsudvigusaMyamarakSaNArtha ca, tatrAtmasaMrakSaNArtha yokaguNA eva kalpAdayo bhavanti tatazca tehiM tinnehiM poTTasUleNaM marati, saMyamarakkha-16 // 217 // jANatthaM jai eka ceva kappaM aimaila oDheUNaM nIharai to tassa kappassa jaM pANiyaM paDai tinnassa teNaM AukkAo viNa- yathAkRtAda ssai, zeSastvavadhirekaguNa eva bhavati na dviguNa iti / kiJca daNDAdiHni. 726-728 jaM puNa sapamANAo IsiM hINAhiyaM va laMbhejA / ubhayapi ahAkaDayaM na saMdhaNA tassa chedo vA // 727 // yatpunaH kalpAdirupakaraNaM svapramANAdISaddhInamadhikaM vA labhyeta tadubhayamiti-ohiyassa uvaggahiyassa vA yadivA ubhayaM tadeva hInamadhikaM vA labdhaM sat 'ahAkaDaM' yathAkRtamalpaparikarma yallabhyate tasya na sandhanA kriyate hInasya tathA na chedaH kriyate'dhikasya / kiJca,-. daMDae laTThiyA ceva, cammae cammakosae / cammacchedaNa paddevi cilimilI dhArae gurU // 728 // // 217 // ayamapara aupagrahiko bhavati sAdho, sAdhozcAvadhirdaNDako bhavati, daNDakazca yaSTizca cevagrahaNAdviyaSTizceti, ayaM sarveSAmeva pRthak pRthagaupagrahikaH, ayamaparo gurorevaupagrahikaH, kazcAsau ?-'cammae'tti carmakRtichavaDiyA carmakozakaH KOREGAGARIERGASALAAG
Page #437
--------------------------------------------------------------------------
________________ jattha naharaNAI chubbhati, tathA 'carmacchedaH' varddhapaTTikA, yadivA 'carmacchedanaka' pippalakAdi, tathA 'paTTe'tti yogapaTTakaH cilimilI ceti, etAni carmAdIni guroraupagrahiko'vadhirbhavatIti / jaM caNNa evamAdI tavasaMjamasAhagaM jahajaNassa / ohAiregagahiyaM ovaggahiyaM viyANAhi // 729 // yaccAnyadvastu, evamAdi upAnahAdi, tapaHsaMyamayoH sAdhaka yatijanasya oghopadheratiriktaM gRhItamaupagrahikaM tadvijAnIhi / | idAnIM yaduktaM 'yaSyAdi aupagrahikaM bhavati sAdhUnAM' tatsvarUpaM pratipAdayannAha laTThI AyapamANA vilaTTi cauraMguleNa parihINA / daMDo bAhupamANo vidaMDao kakkhametto u // 730 // | yaSTirAtmapramANA, viyaSTirAtmapramANAccaturbhiraGgulainyUnA bhavati, daNDako 'bAhupramANaH' skandhapramANaH, vidaNDakA kakSApramANo'nyA nAlikA bhavatti AtmapramANAccaturbhiraGgalairatiriktA, tattha nAliyAe jalathAo gijjhai, laTThIe javaNiyA bajjhai, vilaTThI kahaci uvassayabAraghaTTaNI hoi, daMDao riuvaddhe gheppati bhikkhaM bhamaMtehiM, vidaMDao varisAkAle gheppai, jaM so lahuyarao hoi kappassa abhitare kayao nijai jeNa AukAeNa na phusijaitti / idAnIM yaSTilakSaNapratipAdanAyAha|ekkapa, pasaMsaMti, dupavA klhkaariyaa| tipathA lAbhasaMpannA, caupacA mAraNaMtiyA // 731 // paMcapadA u jA laTThI, paMthe kalahanivAraNI / chaccapavA ya Ayako, sattapavA arogiyA // 732 // cauraMgulapaiTThANA, aTuMgulasamUsiyA / sattapanA u jA laTThI, mattAgayanivAriNI // 733 //
Page #438
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH aupagrahika lakSaNaM ni. 729 daNDalakSaNAlakSaNAni ni. 730-738 daNDaprayo|janaM 739 // 218 // SARKASAHARASHTRA apavA asaMpattI, navapaccA jasakAriyA / dasapavA u jA laTThI, tahiyaM satvasaMpayA // 734 // vaMkA kIDakkhaiyA cittalayA pollaDA ya daDDA ya / laTThI ya unbhasukkA vajeyavA payatteNaM // 735 / . visamesu ya pavesuM, aniSphannesu acchisu / phuDiyA pharusavannA ya, nissArA ceva niMdiyA // 736 // taNUI paccamajhesu, thUlA poresu gaMThilA / athirA asArajaraDhA, sANapAyA ya niMdiyA // 737 // ghaNavaddhamANapavA niddhA vanneNa egavannA ya / ghaNamasiNavaTTaporA laTThi pasatthA jaijaNassa // 738 // catvAryakulAnyadhaH pratiSThAnaM yasyA yaSTeH sA tathocyate, aSTau aGgulAni sarvopari ucchritA yA sA aSTAGgulocchritA / zeSa sugamam / viSameSu parvasu satsu yaSTirna grAhyA, etaduktaM bhavati-eka parva laghu punarvRhatpramANaM punalaghu punarvRhatpramANamityevaM yA viSamaparvA sA na zastA, tathA'niSpannAni cAkSINi-bIjapradezasthAnAni yasyAH sA niMditA, tathA sphuTitA | 'paruSavarNA' rUkSavarNetyarthaH, tathA 'niHsArA' pradhAnagarbharahitetyarthaH, saivaMvidhA ninditeti / tatheyaM ninditA-tanvI parvamadhye ca sthUlA' granthiyuktA, tathA 'asthirA' adRDhA, tathA 'asArajaraDhA' akAlavRddhetyarthaH, tathA 'zvapAdA' ca adhaH zvapAdarUpA vartulA yA yaSTiH sA ninditeti / ghanAni varddhamAnAni ca parvANi yasyAH sA tathocyate, tathA snigdhA varNena |ekavarNA ca, tathA ghanAni-niviDAni masRNAni vartulAni ca porANi yasyAH sA tathocyate / evaMvidhA yaSTiyatijanasya prazasteti / Aha-kiM punaranayA karaNam ?, ucyate,dupasusANasAvayacikkhalavisamesu udgamajhesu / laTThI sarIrarakkhA tavasaMjamasAhiyA bhaNiyA // 739 // // 21 //
Page #439
--------------------------------------------------------------------------
________________ duSTAzca te pazavazca zvAnazca zvApadAzca teSAM saMrakSaNArthaM yaSTirgRhyate, tathA 'cikkhala:' sakardamaH pradezaH tathA viSameSu rakSaNArtha, tathodakamadhyeSu ca rakSaNArthaM yaSTigrahaNaM kriyate, tathA tapasaH saMyamasya ca sAdhikA yaSTirbhaNiteti / kathaM tapaHsaMyamasAdhikA ? ityata Aha mokkhaTTA nANAI taNU tayaTThA tayaDiyA laTThI / diTTho jahovayAro kAraNatakkAraNesu tahA // 740 // mokSArthaM jJAnAdIni iSyante, jJAnAdInAM cArthAya tanuH-zarIramiSyate, tadarthA ca yaSTiH zarIrArthetyarthaH zarIraM yataH yaSTyAdyupakaraNena pratipAlyate, atra ca kAraNatatkAraNeSUpacAro dRSTo yathA ghRtaM varSati antarikSamiti, evaM mokSasya jJAnAdIni kAraNAni jJAnAdInAM ca tanuH kAraNaM zarIrasya ca yaSTiriti / kiJca na kevalaM jJAnAdInAM yaSTirupakaraNaM varttate, anyadapi yajjJAnAdInAmupakaroti tadevopakaraNamucyate, etadevAha - jaM jujjai uvakaraNe. uvagaraNaM taM si hoi uvagaraNaM / atiregaM ahigaraNaM ajato ajayaM pariharaMto // 741 // yadupakaraNaM pAtrakAdi upakAre jJAnAdInAmupayujyate tadevopakaraNaM 'se' tasya sAdhorbhavati, yatpunaratirekaM - jJAnAdInAmupakAre na bhavati tatsarvamadhikaraNaM bhavati, kiMviziSTasya sataH ? - 'ayataH' ayalavAn 'ayataM' ayatanayA 'pariharan ' | pratisevamAnastadupakaraNaM bhavatIti, 'pariharaMto' tti iyaM sAmayikI paribhASA pratisevanArthe varttata iti / kiJca - uggamaupAyaNAsuddhaM, esaNAdosavajjiyaM / uvahiM dhArae bhikkhU, pagAsapaDilehaNaM // 742 // uggamaupAyaNAsuddhaM, esaNAdosavajjiyaM / uvahiM dhArae bhikkhU, jogANaM sAhaNaTTayA // 743 //
Page #440
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha- uggamauppAyaNAsuDaM, esaNAdosavajiyaM / uvahiMdhArae bhikkhU, appaTTho amucchio|| 744 // . daNDasyopaniyuktiH karaNatAaajjhatthavisohIe uvagaraNaM bAhiraM prihrNto| appariggahItti bhaNio jiNehiM telukkadaMsIhiM 745 // droNIyA SdhikasyAdhi uggamauppAyaNAsuddhaM, esaNAdosavajjiyaM / uvahiM dhArae bhikkhU , sadA ajjhatthasohie // 746 // karaNatAuvRttiH evaMguNaviziSTAmupadhiM dhArayedbhikSuH, kiMviziSTAmityata Aha-pagAsapaDilehaNe' prakAze-prakaTapradeze pratyupekSaNaM kriyate padhidhAraNe // 219 // 'parigrahayasyA upadhestAmevaMguNaviziSTAmupadhiM dhArayet , etaduktaM bhavati-yasyAH prakaTameva kalpAdyupadheH pratyupekSaNA kriyate na tu tA ni. dAmahArghamaulyAcaurabhayAdabhyantare yA kriyate sA tAdRzI upadhirdhAraNIyeti / sugamA, navaraM yogAH-saMyamAtmakA gRhyante 740-747 teSAM sAdhanArthamiti / sugamA, navarI apradviSTaH amUcchitaH sAdhuriti / sugamA, navaram-adhyAtmavizuddhyA hetubhUtayA dhArayet / kiMca-upakaraNaM bAhya-pAtrakAdi 'pariharaMto' pratisevayannaparigraho bhaNito jinaistrailokyadarzibhiH ato yatki JciddharmopakaraNaM tatparigraho na bhavati / atrAha kazcid boTikapakSapAtI-yadhupakaraNasahitA api nirganthA ucyante evaM tarhi TU gRhasthA api nirgranthAH, yataste'pyupakaraNasahitA vartante, atrocyate- . __ ajjhappavisohIe jIvanikAehiM saMthaDe loe / desiyamahiMsagattaM jiNohiM telokadaMsIhiM // 747 // // 21 // nanvidamuktameva yadutAdhyAtmavizuddhyA satyupakaraNe nirgranthAH sAdhavaH, kiJca-yadyadhyAtmavizuddhirneSyate tataH 'jIvanikAehiM saMthaDe loe'tti 'jIvanikAyaiH' jIvasAtairayaM lokaH saMstRto varttate, tatazca jIvanikAyasaMstRte-vyApte loke CAREERS
Page #441
--------------------------------------------------------------------------
________________ kathaM nagnakazcaGgaman vadhako na bhavati yadyadhyAtmavizujirneSyate, tasmAdadhyAtmavizucyA dezitamahiMsakatvaM jinaistrailokya darzibhiriti / kva pradarzitaM tadityata AhajA uccAliyaMmi pAe IriyAsamiyassa saMkamahAe / vAvajeja kuliMgI marija taM jogamAsajjA // 748 // na ya tassa tannimitto baMdho suhamovi desio samae / aNavajo u paogeNa savabhAveNa so jamhA // 749 // | 'uccAlite' utpATite pAde sati IryAsamitasya sAdhoH saGkamArthamutpATite pAde ityatra saMbandhaH, vyApadyeta saMghaTTanaparitAjApanaH kaH ?-'kuliGgI' kutsitAni liGgAni-indriyANi yasyAsau kuliGgI-dvIndriyAdiH, sa paritApyeta utpATite pAde sati,mriyate cAsau kuliGgI, 'taM' vyApAdanayogam 'AsAdya prApya / na ca tasya tannimitto bandhaH sUkSmo'pi dezitaH 'samaye siddhAnte, kiM kAraNaM ?, yato'navadyo'sau sAdhustena 'vyApAdanaprayogeNa vyApAdanavyApAreNa, kathaM ?-sarva bhAvena' sarvAtmanA, manovAkAyakarmabhiranavadyo'sau yasmAttasmAnna sUkSmo'pi bandhastasyeti / kiM ca6 nANI kammasta khayaTThamuTTio'Nuhito ya hiMsAe / jayai asaDhaM ahiMsatthamuDio avahao so u // 750 // tassa asaMceayao saMceyayato ya jAiM sttaaii| jogaM pappa viNassaMti nasthi hiMsAphalaM tassa // 751 // joya pamatso puriso tassa ya jogaM paDucca je satsA / vAvajjate niyamA tesiM sohiMsao hoi // 752 // jevi na bAvajjatI niyamA tesiM pahiMsao so u / sAvajjo upaogeNa savabhAveNa so jamhA // 753 // jJAnamasyAstIti jJAnI-samyagjJAnayukta ityarthaH, karmaNaH kSayA cotthita udyata ityarthaH, tathA hiMsAyAmamavasthitaH SSRUSSISHIGROSSESSES
Page #442
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniyuktiH droNIyA vRttiH // 220 // prANivyaparopaNe na vyavasthita ityarthaH, tathA jayati karmakSapaNe prayatna karotItyarthaH, 'asaDhe'ti zaThabhAvarahito yatna karoti adhyAtmazu na punarmithyAbhAvena samyagjJAnayukta ityarthaH, tathA 'ahiMsatthamuDio'tti ahiMsAtha 'utthitaH' udyuktaH kintu sahasA ddhAvahiMsakathamapi yatnaM kurvato'pi prANivadhaH saMjAtaH sa evaMvidhaH avadhaka eva sAdhuriti / tatrAnayA gAthayA bhaGgakA aSTau sUcitA- | katA ni. stadyathA-nANI kammassa khayahra uDhio hiMsAe aNuTThio 1, nANI kammakhayahamuDio hiMsAe ya Thio 2 nANI kammassa 748-749 pramattApramakhayahU~ navi Thio hiMsAe puNa pamatto'vi navi Thio, devajogeNa kahavi tappaese pANiNo nAsI, esa taio asuddho ya ttayohiMsA3 nANI kammassa khayarse no Thio hiMsAe ya Thio 4 tathA ajJAnI mithyAjJAnayukta ityarthaH kammassa khayaTThamuDio hiMsAe hiMse ni. na Thio 5 annANI kammakhayaTThamuTThio hiMsAe ya Thio 6 annANI kammassa khayaha noTThio hiMsAe ya NoTThio esa sattamo, 750.753 annANI kammassa khayaTuM NoDio hiMsAe ya Thio esa aTThamo, tatra gAthAprathamArddhana zuddhaH prathamo bhaGgakaH kathitaH, pazcADhena ca dvitIyabhaGgakaH sUcitaH, kathaM ?, jayatitti karmakSapaNa udyataH, 'asaDhaM'ti samyagjJAnasaMpannaH 'ahiMsatthamuDio'tti ahiMsAyAM 'utthitaH' abhyudyataH, kintu sahasA prayatnaM kurvataH prANivadhaH saMjAtaH sa caivaMvidho'vadhakaH zuddhabhAvatvAt / 'tasya' evaMprakArasya jJAninaH karmakSayArthamabhyudyatasya 'asaMcetayataH' ajAnAnasya, kiM ?, sattvAni, kathaM -prayatnavato'pi kathamapi na dRSTaH prANI vyApAditazca, tathA 'saMcetayataH' jAnAnasya kathamastyatra prANI jJAto dRSTazca na ca | // 220 // prayatnaM kurvatA'pi rakSituM pAritaH, tatazca tasyaivaMvidhasya yAni sattvAni 'yoga' kAyAdi prApya vinazyanti tatra nAsti / tasya sAdhohi~sAphalaM-sAmparAyikaM saMsArajananaM duHkhajananamityarthaH, yadi paramIryApratyayaM karma bhavati, taccaikasmin samaye |
Page #443
--------------------------------------------------------------------------
________________ CASSEMCALCULAMSALMERS baddhamanyasmin samaye kSapayati / yazca pramattaH puruSastasyaivaMvidhasya saMbandhinaM 'yogaM kAyAdi 'pratItya' prApya ye sattvA vyApAdyante 'teSAM' sattvAnAM 'niyamAd' avazyaM 'saH' puruSo hiMsako bhavati tasmAtpramattatAbhAji karmabandhakAraNAni / / ye'pi sattvA na vyApAdyante teSAmapyasau niyamAddhiMsakaH, kathaM ?, 'sAvajjo upayogeNa' sahAvacena vartata iti sAvadyaH-4 | sapApa ityarthaH, tatazca sAvadyo yataH 'prayogeNa' kAyAdinA 'sarvabhAvena' sarvaiH kAyavADmanobhiH, ataH avyApAdayannapi vyApAdaka evAsau puruSaH sapApayogatvAditi / yatazcaivamataH AyA ceva ahiMsA AyA hiMsatti nicchao eso|jo hoi appamatto ahiMsao hiMsao iyaro // 754 // | AtmaivAhiMsA Atmaiva hiMsA ityayaM nizcaya ityrthH| kathamasAvahiMsakaH kathaM vA hiMsakaH ? ityata Aha-jo hoi' ityAdi, yo bhavati 'apramattaH' prayatnavAnityarthaH sa khalvevaMvidho'hiMsako bhavati, 'hiMsao iyarotti 'itara' pramatto yaH sa hiMsako bhavatItyayaM paramArthaH / athavA'nenAbhiprAyeNeyaM gAthA vyAkhyAyate, tatra naigamasya jIveSvajIveSu ca hiMsA, tathA ca vaktAro loke dRSTAH, yaduta jIvo'nena hiMsito-vinAzitaH, tathA ghaTo'nena hiMsito-vinAzitaH, tatazca sarvatra hiMsAzabdAnugamAt jIveSvajIveSu ca hiMsA naigamasya, ahiMsA'pyevameveti, saGgrahavyavahArayoH SaTsu jIvanikAyeSu hiMsA, sa vahazcAtra dezagrAhI draSTavyaH sAmAnyarUpazca naigamAntarbhAvI, vyavahArazca sthUlavizeSagrAhI lokavyavaharaNazIlazcAyaM, tathA hai cAha-loko bAhulyena SaTsveva jIvanikAyeSu hiMsAmicchatIti, RjusUtrazca pratyekaM pratyekaM jIve jIve hiMsAM vyatiriktAmi cchatIti, zabdasamabhirUDhaivaMbhUtAzca nayA AtmaivAhiMsA Atmaiva hiMseti, etadabhiprAyeNaivAha-'AyA ceva' ityAdi, AtmaivA
Page #444
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI oghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 221 // hiMsA Atmaiva hiMsA ityayaM nizcayanayAbhiprAyaH, kutaH ?, yo bhavatyapramatto jIvaH sa khalvahiMsakaH, itarazca pramattaH, tatazca sa eva hiMsako bhavati, tasmAdAtmaivAhiMsA Atmaiva hiMsA ayaM nizcayaH - paramArtha iti / idAnIM prakArAntareNa tathAvidhapariNAmavizeSAd hiMsAvizeSaM darzayannAha - jo ya paogaM juMjai hiMsatthaM jo ya annabhAveNaM / amaNo u jo pauMjai ittha viseso mahaM vutto // 755 // hiMsatthaM juMjato sumahaM doso anaMtaraM iyaro / amaNo ya appadoso joganimittaM ca vinneo / / 756 // ratto vA duTTho vA mUDho vA jaM pauMjaha paogaM / hiMsAvi tattha jAyai tamhA so hiMsao hoi // 757 // na ya hiMsAmitteNaM sAvajjeNAvi hiMsao hoi / suddhassa u saMpattI aphalA bhaNiyA jiNavarehiM // 758 // yazca jIvaprayogaM manovAkkAyakarmabhrihiMsArthaM yunakti - prayuGkte yazcAnyabhAvena, etaduktaM bhavati - lakSyavedhanArthaM kANDaM kSiptaM yAvatA'nyasya mRgAderlagnaM, tatazcAnyabhAvena yaH prayogaM prayuGkte tasyAnantaroktena puruSavizeSeNa saha mahAn vizeSaH / tathA 'amanaskazca' manorahitaH - saMmUrcchaja ityarthaH, sa ca yaM prayogaM kAyAdikaM prayuGkte, atra vizeSo mahAnuktaH, etaduktaM bhavati - yo jIvo manovAkkAyaiA sArtha prayogaM prayuGkte tasya mahAn karmabandho bhavati, yazcAnyabhAvena prayuGkte tasyAlpataraH karmabandhaH yazcAmanaskaH prayogaM prayuGkte tasyAlpatamaH karmabandhaH, tatazcAtra vizeSo mahAn dRSTa iti / etadeva vyAkhyAnayannAha - hiMsArtha prayogaM prayuJjan sumahAn doSo bhavati, itarazca yo'nyabhAvena prayuGkte tasya manyataro doSo bhavatyaspatara ityarthaH, tathA 'amana| skazca' saMmUrcchanajaH prayogaM prayuJjan alpataratamadoSo bhavati / ato 'yoganimittaM' yogakAraNikaH karmabandho vijJeya AtmahiMsA hiMse ni. 754jJAnA dibhihiMsA yAM tArata myaM ni. 755-758 // 221 //
Page #445
--------------------------------------------------------------------------
________________ iti / kiJca - 'raktaH' AhArAdyarthaM siMhAdiH, 'dviSTaH' sarpAdiH, 'mUDhaH' vaidikAdiH, sa evaMvidho rakto vA dviSTo vA mUDho vA yaM 'prayogaM' kAyAdikaM prayuGkte tatra hiMsA'pi jAyate, apizabdAdanRtAdi copajAyate, athavA hiMsA'pyevaM raktA - dibhAvenopajAyate na tu hiMsAmAtreNeti vakSyati, tasmAtsa hiMsako bhavati yo raktAdibhAvayukta iti, na ca hiMsayaiva hiMsako bhavati, tathA cAha - na ca hiMsAmAtreNa sAvadyenApi hiMsako bhavati, kutaH ?, zuddhasya puruSasya karmasaMprAptiraphalA bhaNitA jinavarairiti / kizca - jA jayamANassa bhave virAhaNA suttavihisamaggassa / sA hoi nijjaraphalA ajjhatthavisohijuttassa // 759 // paramarahassamisINaM samaptagaNipiMDagajharitasArANaM / pariNAmiyaM pamANaM nicchayamavalaMbamANANaM // 760 // nicchyamavalaMyaMtA nicchayao nicchayaM ayANaMtA / nAsaMti caraNakaraNaM bAhirakaraNAlasA kei || 761 / / yA virAdhanA yatamAnasya bhavet, kiMviziSTasya sataH ? - sUtravidhinA samagrasya - yuktasya gItArthasyetyarthaH, tasyaivaMvidhasya yA bhavati virAdhanA sA nirjarAphalA bhavati, etaduktaM bhavati - ekasmin samaye baddhaM karmAnyasmin samaye kSapayatIti, kiMvi| ziSTasya 1 - adhyAtmavizodhiyuktasya' vizuddhabhAvasyetyarthaH / kiJca, -- paramaM - pradhAnamidaM rahasyaM tattvaM, keSAm ? - 'RSINAM suvihitAnAM kiMviziSTAnAM ? - samagraM ca tad gaNipiTaMgaM ca samagragaNipiTakaM tasya kSaritaH patitaH sAraH - prAdhAnyaM yaiste sayaMtragaNipiTaka kSaritasArAsteSAmidaM rahasyaM, yaduta 'pAriNAmikaM pramANaM' pariNAme bhavaM pAriNAmikaM, zuddho'zuddhazca citta| pariNAma ityarthaH, kiMviziSTAnAM satAM pAriNAmikaM pramANaM ? - nizcayanayamavalambamAnAnAM yataH zabdAdinizcayanayAnAmida -
Page #446
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghadroNIyA vRttiH // 222 // meva darzanaM, yaduta-pAriNAmikamicchantIti / Aha-yadyayaM nizcayastato'yamevAvalambyatAM kimanyeneti !, ucyate- yatanayAninizcayamavalambamAnAH puruSA 'nizcayataH' paramArthato nizcayamajAnAnAH santo nAzayanti caraNakaraNaM, kathaM ?-'bAhyakara- IjarA nizcaNAlasAH' bAhya-vaiyAvRttyAdi karaNaM tatra alasAH-prayatnarahitAH santazcaraNakaraNaM nAzayanti, kecididaM cAGgIkurvanti yavyavahArI yaduta parizuddhapariNAma eva pradhAno natu bAhyakriyA, etacca nAGgIkarttavyaM, yataH pariNAma eva bAhyakriyArahitaH zuddho na |ni.759bhavatIti, tatazca nizcayavyavahAramatamubhayarUpamevAGgIkartavyamiti / uktamupadhidvAram , idAnImAyatanadvAravyAcikhyAsayA 5761 Aya |tanetareni. |saMbandhaM pratipAdayannAha 762-763 evamiNaM uvagaraNaM dhAremANo vihIsuparisuddhaM / havati guNANAyataNaM avihi asuddhe aNAyayaNaM // 762 // "evam uktanyAyena upakaraNaM dhArayan vidhinA 'parizuddhaM' sarvadoSavarjitaM, kiM bhavati ?-guNAnAmAyatanaM-sthAnaM bhavati / atha pUrvoktaviparItaM kriyate yadutAvidhinA dhArayati avizuddhaM ca tadupakaraNaM, tato'vidhinAzuddhaM dhriyamANaM tadevopakaraNam 'anAyatanam' asthAnaM bhavatIti / idAnImanAyatanasyaiva paryAyazabdAn pratipAdayannAha sAvajamaNAyataNaM asohiThANaM kusIlasaMsaggI / egaTThA hoti padA ete vivarIya AyayaNA // 763 // sAvadyamanAyatanamazodhisthAnaM kusIlasaMsaggI, etAnyekArthikAni padAni bhavanti, etAnyeva ca viparItAni Ayatane // 222 // bhavanti, katham ?-asAvadyamAyatanaM zodhisthAnaM susIlasaMsaggIti / atra cAnAyatanaM varjayitvA''yatanaM gaveSaNIyam , etadevAha
Page #447
--------------------------------------------------------------------------
________________ dAvajettu aNAyataNaM AyataNagavesaNaM sayA kujjA / taM tu puNa aNAyayaNaM nAyavaM dadhabhAveNaM // 764 // dave ruddAigharA aNAyataNaM bhAvao duvihameva / loiyaloguttariyaM tahiyaM puNa loiyaM iNamo // 765 // khariyA tirikkhajoNI tAlayara samaNa mAhaNa susaanne| vagguriya vAha gummiya hariesa puliMda macchaMdhA // 766 // | khaNamavi na khamaM gaMtuM aNAyataNasevaNA suvihiyANaM / jaMgaMdhaM hoi vaNaM taMgaMdhaM mAruo vAi // 767 // |je anne evamAdI logaMmi duguMchiyA garahiyA ya / samaNANa va samaNINa va na kappaI tArise vAso // 768 // aha louttariyaM puNa aNAyataNaM bhAvato muNeya, / je saMjamajogANaM kareMti hANi samatthAvi // 769 // |aMbassa ya niMbassa ya duNhapi samAgayAI muulaaii| saMsaggIe viNaTTho aMbo nibattaNaM ptto||770|| . / suciraMpi acchamANo nalathaMbo ucchuvADamajjhami / kIsa na jAyai mahuro jai saMsaggI pamANaM te? // 771 // suciraMpi acchamANo verulio kAyamaNiyaomIse / na uvei kAyabhAvaM pAhannaguNeNa niyaeNa // 772 // bhAvugaabhAvugANi ya loe duvihAI huMti dvaaii| verulio tattha maNI abhAvugo annadaveNaM // 773 // . UNagasayabhAgeNaM biMbAiM pariNamaMti tabbhAvaM / lavaNAgarAisu jahA vajeha kusIlasaMsaggIM // 774 // __ varjayitvA'nAyatanamAyatanasya gaveSaNaM 'sadA' sarvakAlaM kuryAt , tatpunaranAyatanaM dravyato bhAvatazca jJeyam / tatra dravyAnAyatanaM pratipAdayannAha-'dravye' dravyaviSayamanAyatanaM rudrAdInAM gRham / idAnIM bhAvato'nAyatanamucyate, tatra bhAvato dvividhameva-laukikaM lokottaraM ca, tatrApi laukikamanAyatanamidaM vartate-'kharie'tti vyakSarikA yatrAste tadanAyatanaM,
Page #448
--------------------------------------------------------------------------
________________ -- - zrIogha- // 223 // TIGRASSISRASASKARS tathA tiyaNa tathA tiryagyonayazca yatra tadapyanAyatanaM, tAlAyarA-cAraNAste yatra tadanAyatanaM,zramaNAH-zAkyAdayaste yatra, tathA brAhmaNA yatra tadanAyatanaM, zmazAnaM cAnAyatanaM, tathA vAgurikA-vyAdhA gulmikA-gottipAlA hariesA pulindA matsyabandhAzca yatra varjenaM ni. 18 76-774 tadanAyatanamiti, eteSu cAnAyataneSu kSaNamapi ne gantavyam , tathA cAha-kSaNamapina kSama' yogyamanAyatanaM gantuM, tathA sevanA cAnAyatanasya suvihitAnAM kartuM na kSama' na yuktaM, yato'yaM doSo bhavati-'jaMgaMdha hoi vaNaM taMgadhaM mAruo vAti'tti sugamam / ye'nye evamAdayo loke jugupsitA garhitAzca vyakSarikAdyanAyatanavizeSAstatra zramaNAnAM zramaNInAM vA na kalpate | tAdRze vAsa iti / uktaM laukikaM bhAvAnAyatanam , idAnIM lokottaraM bhAvAnAyatanaM pratipAdayannAha atha lokottaraM punara- nAyatanaM bhAvata idaM jJAtavyaM, ye pravrajitAH saMyamayogAnAM kurvanti hAniM samarthA api santastallokottaramanAyatanam / taizcaivaM-| vidhaiH saMsagI na karttavyA, yata Aha-'aMbe'tyAdi sugamA // para Aha-'suira' 'mityAdi sugamA // tathA para evAha-'suira'mityAdi sugamA / AcArya Aha-dravyANi dvividhAni bhavanti-bhAvukAni abhAvukAni ca, tatrAmravRkSo bhAvuko varttate nalastambazcAbhAvukaH, tatazcAbhAvukamaGgIkRtyaitad draSTavyamiti, yAni punarbhAvukAni dravyANi teSAM nyUno yaH zatatamo bhAgaH sa yadi lavaNAdinA vyApyate tatastadravyaM carmAdi lavaNabhAvena pariNamati / etadevAha-nyUnazcAsau zata // 223 // tamabhAgazca nyUnazatatamabhAgastena nyUnazatatamabhAgena lavaNAdivyAptena 'bimbAni' carmakASThAdIni tAni lavaNena-nyUnazatatamabhAgaspRSTena 'tadbhAva' lavaNabhAvaM pariNamanti lavaNAkarAdiSu yathA, etaduktaM bhavati-kASThAdibimbasya zatatamo yo GSLOSIGHISSERISIGA
Page #449
--------------------------------------------------------------------------
________________ vibhAgo'sAvapi nyUnaH sa evaMvidho lavaNAkarAdiSu yadi sparza prApnoti tatastatkASThaM sarva lavaNarUpaM bhavati, tasmAtstokA'pi kuzIlasaMsargibahumapi sAdhusaGghAtaM dUSayati yasmAttasmAdvarjayet kuzIlasaMsargamiti / tathA,jIvo aNAinihaNo tabbhAvaNabhAvio ya saMsAre / khippaM so bhAvijjai melaNadosANubhAveNaM // 775 // jaha nAma mahurasalilaM sAgarasalilaM kameNa saMpattaM / pAvai loNiyabhAvaM melaNadosANubhAveNaM // 776 // evaM khu sIlamaMto asIlamaMtehi melio sNto| pAvai guMNaparihANI melaNadosANubhAveNaM // 777 // sugmaaH|| yasmAdevaM tasmAt, NANassa daMsaNassa ya caraNassa ya jattha hoi uvghaato| vajeja'vajabhIrU aNAyayaNavajao khippaM // 778 // jJAnasya darzanasya cAritrasya ca 'yatra' anAyatane bhavatyupaghAtastadvarjayedavadyabhIruH sAdhuH, kiMviziSTaH-anAyatanaM varjayatIti anAyatanavarjakaH, sa evaMvidhaH kSipramanAyatanamupaghAta iti matvA varjayediti / idAnIM vizeSato'nAyatanaM pradarzayannAhajattha sAhammiyA bahave, bhinnacittA aNAriyA / mUlaguNapaDisevI, aNAyataNaM taM viyANAhi // 779 // | jattha sAhammiyA bahave, bhinnacittA aNAriyA / uttaraguNapaDisevI, aNAyataNaM taM viyANAhi // 780 // jattha sAhammiyA bahave, bhinnacittA annaariyaa| liMgavesapaDicchannA, aNAyataNaM taM viyANAhi // 781 // sugamA, navaraM-mUlaguNAH prANAtipAtAdayastAn pratisevanta iti mUlaguNapratisevinaste yatra nivasanti tadanAyatana
Page #450
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIoghaniryuktiH droNIyA vRttiH // 224 // miti / sugamA, navaram - uttaraguNAH "piMNDassa jA visohI" ityAdi, tatpratisevino ye / sugamA, navaraM liGgaveSamAtreNa praticchannA bAhyato'bhyantarataH punarmUlaguNapratisevina uttaraguNapratisevinazca te yatra tardanAyatanamiti / uktaM lokottarabhAvAnAyatanaM, tatpratipAdanAcco kamanAyatanasvarUpam, idAnImAyatanapratipAdanAyAha Ayayapi ya duvihaM dave bhAve ya hoi nAyavaM / dabaMmi jiNagharAI bhAvaMmi ya hoi tivihaM tu // 782 // jastha sAhammiyA bahave, sIlamaMtA bahussuyA / carittAyAra saMpannA, AyayaNaM taM viyANAhi // 783 // Ayatanamapi dvividhaM dravyaviSaye bhAvaviSaye ca bhavati, taMtra dravye jinagRhAdi, bhAve bhavati trividhaM jJAnadarzanacAritrarUpamAyatanamiti / ' jatthe' tyAdi sugamA / suMdarajaNa saMsaggI sIladaripi kuNai sIlahaM / jaha merugirIjAyaM taNaMpi kaNagattaNamuvei // 784 // sugamA / uktamAyatanadvAram idAnIM pratisevanAdvAravyAcikhyAsayA sambandhapratipAdanAyAhaevaM khalu AyayaNaM nisevamANassa hujja sAhussa / kaMTagapahe va chalaNA rAgaddose samAsajja // 785 // dAraM / 'evam' uktena nyAyena AyatanaM sevamAnasyApi sAdhorbhavet kaNTakapatha iva chalanA, kimAsAdya ?, ata Aha-rAgadveSau samAzritya / sA ca rAgadveSAbhyAM pratisevanA dvividhA bhavati etadevAha - paviNA yaduvihA mUlaguNe caiva uttaraguNe ya / mUlaguNe chaTThANA uttaraguNi hoi tigamAI // 786 // pratisevanA'pi dvividhA - mUlaguNe uttaraguNe ca tatra gUlaguNaviSaye pratisevanA 'SaTsthAnA' prANAtipAtAdilakSaNA anAyatanA yatane ni. 775-784 pratiSevaNA bhedAH ni. 785-786 // 224 //
Page #451
--------------------------------------------------------------------------
________________ ** vakSyati ca, uttaraguNaviSayA ca pratisevanA bhavati trikAdikA, taccedaM trikam-udgama utpAdanA eSaNA ca, etadeva trika mAdiryasyA uttaraguNapratisevanAyAH sA tathAvidhA, AdigrahaNAtsamitayo bhAvanA tapo dvividhamityevamAdIni gRhyante / da idAnI mUlaguNAn vyAkhyAnayanAha| hiMsAliyacorike mehunnapariggahe ya nisibhatte / iya chahANA mUle uggamadosA ya iyaraMmi // 787 // | hiMsA'lIkaM caurya maithunaM parigrahaH tathA nizibhaktaM ceti, evaM SaTsthAnA mUlaguNapratisevanA draSTavyA, udgamadoSAdikA cetarA uttaraguNapratisevanA draSTavyA AdigrahaNAdutpAdanaiSaNAdayaH parigRhyante / idAnI pratisevanAyA eSa ekAthikAnAM pratipAdanAyAhapaDisevaNA mailaNA bhaMgo ya virAhaNA ya khalaNA ya / uvadhAo ya asohI savalIkaraNaM ca egtttthaa||788|| __ pratisevaNA mailaNA bhaGgo virAdhanA khalanA upaghAtaH azodhiH zabalIkaraNaM cetyekArthikAH zabdA iti / uktaM prati-18 sevanAdvAram , idAnImAlocanAdvArasaMbandhapratipAdanAyAha chaTThANA tigaThANA egatare dosu vAvi chalieNaM / kAyavA u visohI suddhA dukkhakkhayahAe // 789 // _ 'SaTsthAne' prANAtipAtAdikeM udgamAdike ca trike, amayorakatare dvayorvA 'chalitena' skhalitena satA sAdhunA karttavyA vizuddhiH, kiMviziSTA ?-'zuddhA' niSkalaGkA duHkhakSayArtha kartavyeti / sA ca vizuddhirAlocanApUrvikA bhavatItikRtvA'slocanAM pratipAdayannAha %AA-256*5***
Page #452
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha |SevaNakA AloyaNA u duvihA mUlaguNe ceva uttaraguNe ya / ekkekA caukannA duvagga siddhAvasANA ya // 790 // mUlottarapraniyuktiH AlocanA ca dvividhA-mUlaguNAlocanA uttaraguNAlocanA ceti, sA dvividhA'pyekaikA-mUlaguNAlocanA uttaraguNA- tiSevA ni. droNIyA dAlocanA ca catuSkarNA bhavati 'duvagga'tti dvayorapi sAdhusAdhvIvargayorekaikasya catuSkarNA bhavati, eka AcAryoM dvitIyazcA- 787 prativRttiH locakaH sAdhuH evaM sAdhuvarge catuSkarNA bhavati, sAdhvIvarge'pi catuSkarNA bhavati, ekA pravartinI dvitIyA tasyA eva yA Alo-IP cayati sAdhvI, evaM sAdhuvarge sAdhvIvarge ca catuSkarNA bhavati, athavA ekaikA mUlaguNe uttaraguNe ca catuSkarNA dvayozca sAdhusAdhvI rthikAH ni. // 225 // vargayormilitayoraSTakarNA bhavati, katham ?, AcArya AtmadvitIyaH pravartinI cAtmadvitIyA Alocayati yadA tadA'STakarNA 788Alo canAtadekA bhavati, sAmAnyasAdhvI vA yadyAlocayati tadA'pyaSTakaNaiveti, ahavA chakannA hojA yadA vuDDo Ayario havai tadA rthikA ni. egassavi sAhuNIdugaM Aloei evaM chakannA havati, sabahA sAhuNIe appabitiyAe Aloeaba na uegAgiNIetti / evaM|8-ve tAvadutsargata AcAryAya Alocayati, tadabhAve sarvadezeSu nirUpayitvA gItArthAyAlocayitavyaM, evaM tAvadyAvatsiddhAnAma- vizuddhiH pyAlocyate sAdhUnAmabhAve, tatazcaivaM siddhAvasAnA AlocanA dAtavyeti / idAnImAlocanAyA ekArthikAni pratipAdayannAha- ni.792 | AloyaNA viyaDaNA sohI sambhAvadAyaNA ceva / niMdaNa gariha viuTTaNa salluddharaNaMti egahA // 791 // AlocanA vikaTanA zuddhiH sadbhAvadAyaNA jiMdaNA garahaNA viuTTaNaM salluddharaNaM cetyekAthikAnIti / AlocanAdvAraM samAptam, idAnIM vizuddhidvAravyAcikhyAsayA''ha // 225 // etto saluddharaNaM vucchAmI dhIrapurisapannattaM / jaM nAUNa suvihiyA kareMti dukkhakkhayaM dhIrA // 792 //
Page #453
--------------------------------------------------------------------------
________________ duvihA ya hoi sohI vasohI ya bhAvasohI ya / dami vatthamAI bhAve mUluttaraguNesu // 793 // chattIsaguNasamannAgaeNa teNavi avassa kAyabA / parasakkhiyA visohI suvi vavahArakusaleNaM // 794 // jaha sukusalo'vi vijo annassa kahei appaNo vaahii| soUNa tassa vijassa sovi parikammamArabhai // 795 // evaM jANataNavi pAyacchittavihimappaNo samma / tahavi ya pAgaDatarayaM AloetavayaM hoi // 796 // gaMtUNa gurusakAsaM kAUNa ya aMjaliM viNayamUlaM / saveNa attasohI kAyavA esa uceso|| 797 // nahu sujjhaI sasallo jaha bhaNiyaM sAsaNe dhuvarayANaM / uddhariyasabasallo sujjhai jIvo dhuykileso||798|| sahasA aNNANeNa va bhIeNa va pillieNa va pareNa / vasaNeNAyaMkeNa va mUDheNa va raagdosehiN||799|| jaM kiMci kayamakajaM na hutaM labbhA puNo samAyariuM / tassa paDikkamiyatvaM na hutaM hiyaeNa voDhacaM // 800 // jaha bAlo japato kajamakajaM va ujjuyaM bhaNai / taM taha AloejjA mAyAmayavippamukko u||801|| tassa ya pAyacchittaM jaM maggaviU gurU uvaisaMti / taM taha AyariyacaM aNavajapasaMgabhIeNaM // 802 // navi taM satthaM va visaM va duppautto va kuNai veyAlo / jaMtaM va duppauttaM sappo va pamAiNo kuddho // 803 // |ja kuNai bhAvasallaM aNuddhiyaM uttamaDhakAlaMmi / dullabhabohIyattaM aNaMtasaMsAriyattaM ca // 804 // | ata UrdU zalyoddharaNaM vakSye dhIrapuruSaprajJaptaM, 'yat' zalyoddharaNaM jJAtvA suvihitAH kurvanti duHkhakSayaM dhIrA iti| dvividhA bhavati zuddhiH-dravyazuddhizca bhAvazuddhizca, tatra 'dravye dravyaviSayA zuddhirvastrAdInAmavagantavyA, bhAve tu mUlottaraguNeSu zuddhi
Page #454
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIogha niyuktiH droNIyA vRttiH // 226 // KORORECASSASARAMSAROSANSAAS tivyA, etaduktaM bhavati-mUlaguNottaraguNAlocanayA bhAvazuddhirbhavatIti / evaM tAvanmUlaguNottaraguNeSu chalitenAlocanA | vizuddhiH dAtavyA / idAnIM yasmai AlocanA dIyate tenApyAlocayitavyamiti, etadeva pradarzayannAha-jAtikulabalarUpAdiSaTtriMzadguNa- ni. 793| samanvitenApyavazyaM parasAkSikI zuddhiH karttavyA suSThapi jJAnakriyAvyavahArakuzalena-suvihiteneti / atrodAharaNaM dIyate-81 804 yathA kuzalo'pi vaidyo'nyasmai vaidyAya kathayati AtmavyAdhi, zrutvA ca tasya vaidyasya so'pi vaidyo yasmai kathitaM sa pratikarma Arabhate / evaM jAnatA'pi prAyazcittavidhimAtmanaH samyakkaraNena tathA'pi prakaTataramAlocayitavyamavazyamiti / kinyc-sugmaa| 'na hu' naiva zuddhyati sazalyaH puruSaH, kathaM punaH zuddhyati?, yathA bhaNitaM dhutarajasAM zAsane tathA zuddhyati, kathaM punaH zudhyati ata Aha-uddhRtasarvazalyo jIvaH zuddhyati dhutakleza iti, tasmAdyadyapi kathamapi kiJcidakArya kRtaM tathA'pyAlocayitavyam / kathaM punastatkRtaM bhavatItyata Aha-'sahasA' apratarkitameva prANivadhAdikamakArya yadi kRtaM tatastasmAtpratikramitavyamityetat dvitIyagAthAyAM vakSyate, ajJAnena ca kRtaM na tatra prANI jJAto vyApAditazca, bhItena-AtmabhayAt mA bhUdayaM mAM mArayiSyatItyataH prANavyaparopaNaM yadi kRtaM, preritena vA pareNa yadi kRtaM, vyasanena vA ApadA yadi kRtaM AtaGkena vAjvarAdyupasargeNa yadi kRtaM mUDhena vA-rAgadveSairyatkRtaM kiJcidakArya tataH yatkiJcitkRtamakArya tatpunaH 'nahu' naiva samAcarituM labbhA-upalabhyeta yathA tathA pratikramitavyaM, etaduktaM bhavati-kizcidakAryaM kRtvA punaryathA naiva kriyate tathA tasya pratihai RmitavyaM, na punastadakArya hRdayena voDhavyaM, sarvamAlocayitavyamityarthaH / kathaM punastadAlocayitavyamityata Aha-tasya sUna ca sAdhoyatprAyazcittaM mArgavido gurava upadizanti tatprAyazcittaM 'tathA' tenaiva vidhinA''caritavyaM, katham ?, anavasthA SARSACROSOAD
Page #455
--------------------------------------------------------------------------
________________ hai| prasaGgabhItena satA''locayitavyam , anavasthA nAma yadyakAryasamAcaraNAtprAyazcittaM na dIyate kriyate vA tato'nyo'pi evameva samAcarati yaduta prANivyaparopaNAdau na kiJcitprAyazcittaM bhavati tatazca samAcaraNe na kazciddoSa iti, evamanava|sthAprasaGgabhItena sAdhunA prAyazcittaM samAcaritavyamiti / itazcAlocayitavyam-na tatkaroti duHkhaM zastraM nApi viSaM nApi 'duSpayuktaH' duHsAdhito vetAlaH yantraM vA duSprayuktaM sarpo vA kruddhaH pramAdinaH puruSasya duHkhaM karoti yatkaroti bhAva| zalyamanuvRtam 'uttamArthakAle' anazanakAle, kiM karotItyata Aha-'durlabhabodhikatvaM anantasaMsAritvaM ceti, etanmahAduHkhaM karoti bhAvazalyaM anuvRtaM, zastrAdiduHkhAni punarekabhava eva bhavanti, ataH saMyatena sarvamAlocayitavyam / to uddharaMti gAravarahitA mUlaM puNanbhavalayANaM / micchAdasaNasallaM mAyAsalaM niyANaM ca // 805 // | uddhariyasavasallo AloiyaniMdio gurusagAse / hoi atiregalahuo ohariyabharo ca bhAravaho // 806 // uddhariyasabasallo bhattaparinnAeN dhnniymaautto| maraNArAhaNajutto caMdagavejhaM samANei // 807 // ArAhaNAi jutto samma kAUNa suvihio kAlaM / ukkosaM tinni bhave gaMtaNa labheja nivANaM // 808 // tata evamAlocya gAravarahitA munayaH 'uddharanti' utpATayanti mUlaM punarbhavalatAnAM yena mithyAdarzanazalyaM mAyAzalyaM | nidAnazalyaM coddharantIti / sugamA, navaram-atirekam-atyartha laghurbhavati, 'oharitabhAro' uttAritabhAraH 'bhAravahaH' gardabhAdiH sa yathA laghurbhavati evamAlocite sati karmalaghutvaM bhavatIti / yazcaivaMvidhaH sa uddhRtasarvazalyaH 'bhattapariNAe' bhaktapratyAkhyAne 'dhanikam' atyartham 'AyuktA' prayatnaparo maraNArAdhanayuktaH, sa evaMvidhazcandrakavedhaM 'samAnayati' karo
Page #456
--------------------------------------------------------------------------
________________ niyuktiH zrIogha droNIyA - vRttiH // 227 // SARALASAHESHARE tiityrthH| atra ca kathAnakaM rAdhAvedhe aavshykaadvseymiti| kizca-ArAdhanayA yuktaH prayatnaparaH samyak kRtvA suvi-18 vizuddhiguhitaH kAlaM punazca 'utkRSTataH' atizayena samyagArAdhanAM kRtvA trIn bhavAn gatvA 'nirvANaM' mokSamavazyaM prAmotIti, IMNAH ni. etaduktaM bhavati-yadi paramasamAdhAnena samyak kAlaM karoti tatastRtIye bhave'vazyaM siddhyatIti / Aha paraH-utkRSTato'STabha- 05-808 vAbhyantare sAmAyikaM prApya niyamAtsiddhyatIti, jaghanyataH punarekasminneva bhave sAmAyikaM prApya siddhyatItyuktaM granthAntare, |upasaMhAraH tatazca yaduktaM trIn bhavAnatItya siddhyatIti tadetannApyutkRSTa nApi jaghanyaM tatazca virodha iti, ucyate, anAlIDhasiddhAnta-IN |ni.809sadbhAvena yatkiJciducyate, yattaduktaM jaghanyata ekenaiva bhavena siddhyatIti tadvajrarSabhanArAcasaMhananamaGgIkRtyokaM, etacca (812) chevaTTikAsaMhananamaGgIkRtyocyate, chevaTTikAsaMhanano hi yadyatizayenArAdhanaM karoti tatastRtIye bhave mokSa prApnoti, utkRSTazabdazcAtrAtizayArthe draSTavyo na tu bhavamaGgIkRtya, bhavAGgIkaraNe punaraSTabhirevotkRSTato bhave chevaTTikAsaMhanano siddhyatIti / esA sAmAyArI kahiyA bhe dhIrapurisapannattA / saMjamatavaDagANaM niggaMthANaM maharisINaM // 809 // evaM sAmAyAriM jujaMtA caraNakaraNamAuttA / sAhU khavaMti kamma aNegabhavasaMciyamaNaMtaM // 810 // esA aNuggahatthA phuDaviyaDavisuddhavaMjaNAinnA / ikkArasahiM saehiM eguNavannehiM sammattA // 811 // sugmaaH|| // 227 // // iti zrImadroNAcAryaviracitA zrIoghaniyuktiTIkA mUlasUtrAlaGkRtA samAptA // // zrIrastu //