Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ AcAryabhagavad-yAkinImahattarAdharmasUnu-zrIharibhadrasUriviracita zrImunicandrasUriviracitavRttisamalakRtaM / dharmabinduprakaraNam -: sampAdakaH :pUjyapAda-gurUdeva-munirAjazrIbhuvanavijayAntevAsI munizrIjambUvijayaH - prakAzaka :'zrI jinazAsana ArAdhanA TrasTa, muMbaI Jan Education Intenational ___
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ AcAryabhagavad-yAkinImahattarAdharmasUnu-zrI haribhadrasUriviracitaM zrI municandrasUriviracitavRttisamalaGkRtaM dharmabinduprakaraNam / saMpAdaka:pUjyapAdAcAryadevazrImadvijayasiddhisUrIzvarapaTTAlaGkAra pUjyapAdAcAryadevazrImadvijayameghasUrIzvaraziSyapUjyapAda-gurudeva-munirAjazrIbhuvanavijayAntevAsI muni jambUvijayaH sahAyakau :- muni dharmacandravijaya-puNDarIkaratnavijayau prakAzaka : zrI jinazAsana ArAdhanA TrasTa, muMbai Jan Education Internal
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUjyapAda suvizAla gacchAdhipati zAsanekanika, suvizuddha brahmavratadhArI, siddhAntamahodadhi sva. AcAryadeva zrImad vijayapremasUrIzvarajI mahArAjAnI divyakRpA tathA teozrInA paTTaprabhAvaka nyAyavizArada, ugratapasvI, vartamAna gacchanAyaka AcAryadeva zrImad vijyabhuvanasUrIzvarajI mahArAjAnA zubhAzISa, teozrInA ja vijJAnaziSyaratna samatAsAgara sva. paMnyAsajIzrI padmavijayajIgaNivaryazrInA ziSyaratna parama pUjya vairAgya dezana dakSa AcAryadeva zrImad vijyahemacaMdrasUrIzvarajI mahArAjAnI preraNAthI cAlatA zrutabhaktinA kAryamAM khUba-khUba pragatI thAya ane vizeSa lAbha maLatA rahe e ja zrutAdhiSThAyikA sarasvatI devIne bhAvabharI prArthanA. prakAzaka :-zrI jinazAsana ArAdhanA TrasTa vatI TrasTIo (1) caMdrakumAra bAbubhAi jarIvAlA (3) navinacaMdra bhagavAnadAsa zAha (1) jinazAsana ArAdhanA TrasTa 82, badrikempa sosAyaTI, vIra saM. marInaDrAiva, i roDa, muMbai - 400 002. 250 vi.saM. (2) lalitakumAra ratanacaMda koThArI (4) puMDarIka aMbAlAla zAha, prAptisthAna 2050 (2) jinazAsana ArAdhanA TrasTa caMdrakAnta esa. saMghavI kanAsAno pADo, pATaNa (u.gu.) 384 265 phona : 20534. mUlya rU. 150/ =
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ DHARMABINDU PRAKARANA OF ACARYA SRI HARIBHADRASURI With the commentary by Acarya Sri Municandrasuri Editor : Muni Jambuvijaya the disciple of H. Holiness Muniraja Sri Bhuvanavijayaji Maharaja
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ granthAnukramaH patrAGkA: 1-3. 1-3. 1-41. 42-47. 1-6 prakAzakIya nivedana. FORE WORD. prastAvanA (gujarAtI). Amukham (saMskRta). sampAdanopayuktagranthasUciH viSayAnukramaH dharmavinduprakaraNaM vRttisahitam sapta pariziSTAni prathamaM pariziSTam dharmabindusUtrANi dvitIyaM pariziSTam dharmabindusUtrANAmakArAdikramaH tRtIyaM pariziSTam dharmabinduvRttAvuddhRtAnAM pAThAnAmakArAdikramaH caturthaM pariziSTam katipayAni viziSTAni TippaNAni paJcamaM pariziSTam vizeSanAmAni SaSThaM pariziSTam marudevyAdikathAH saptamaM pariziSTam haribhadrasUrermunicandrasUrezva kiJcid jIvanavRttam 1-160 161-305 161-174 175-185 186-195 196-276 277-279 280-295 296-305
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 18-19 19-20 20-21 2 5-23 24 25-49 dharmabinduprakaraNasya savRttikasya viSayAnukramaH / dharmabinduprakaraNam 1-160 bhojanavidhi: prathamo'dhyAyaH 2-24 adezakAlacaryAparihAraH, lokayAtrA maGgalAcaraNam atisaGgatyAgaH, vRttasthajJAnavRddhasevA, trivargapratipattiH dharmasya phalaM svarUpaM bhedau ca 3-4 pratyahaM dharmazravaNam, abhinivezatyAgaH sAmAnyato gRhasthadharmaH guNapakSapAta:, aSTau dhIguNAH nyAyasampannavibhavanirUpaNam 5-8 dharmasyaiva karaNIyatvam yogyavivAhanirUpaNam dvitIyo'dhyAyaH (vizeSato gRhasthadharmavidhi:) aSTau vivAhabhedAH dharmadezanAhaH dRSTAdRSTabAdhAbhItatA ziSTacaritaprazaMsA indriyajayaH dharmadezanAvidhiH upapUtasthAnatyAga- svayogyAzrayaNa- sAdhuparigrahAH AkSepaNIkathAsvarUpam yogyagRhavarNanam 12-13 jJAnAdyAcArA: ucitaveSa- vyayanirUpaNam AcArapAlanaphalam dezAcArapAlanam anucitapravRtti- avarNavAda asadAcAranindA- tatsvarUpa- phalAdi anucitasaMsargatyAgAH sajjJAna-puruSakArazaMsAdi mAtApitRpUjA, udvegakArakapravRttityAgaH zrutadharmaparIkSAyAM kaSa-ccheda-tApaprarUpaNam varabodhilAbhaprarUpaNA, upasaMhAra: devAtithidInapratipattiH tRtIyo'dhyAyaH 24 10 25-48 28-32 32-33 33-36 36-37 37-46 46-49 50-85 poSyapoSaNam
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 53-56 56 56-58 58-72 100 101-117 102 106 108-110 117-119 73 vizeSato gRhasthadharmanirUpaNe saddharmagrahaNArhaH dharmapradAnavidhi:- Adau samyagdarzanamanantaramaNuvratAdidAnaM gRhapatiputramokSajJAtAt gRhapatiputramokSajJAtam vidhisvarUpam aNuvratAdisvarUpam aticArasvarUpaM tadbhedAzca aticArajayopAyaH atyantamupayoginI hitazikSA (kartavyopadeza:) gRhasthadharmopasaMhAraH caturtho'dhyAyaH yatiH kathaM bhavatItyasya varNanam yativarNanAdhikAre pravrajyArhasya guNA: gurupadArhasya guNAH guNasaMkhyAviSaye vAyuprabhRtipravAdinAM matAni pravrajyAdAnavidhiH pravrajyAgrahaNavidhiH pravrAjakagato vidhi: upasaMhAraH paJcamo'dhyAyaH 73-84 84-85 86-99 yatitvasya phalamupAyazca sApekSa-nirapekSayatibhedena yatidharmadvaividhyam sApekSayatidharmasvarUpam trividhA bhikSA apravrAjyA: brahmacaryasya nava guptayaH nirapekSayatidharmasvarUpam yatidharmarAdhanaphalam SaSTho'dhyAyaH sApekSa- nirapekSayatidharmayorviSayavibhAga: ucitAnuSThAnasya zreyaskaratvam trividhe jJAne bhAvanAmayajJAnasya tAttvikatvam bhagavatsmaraNasya phalam akAlautsukyaM tyaktavyam kvacit pravRttimAtramapi govindavAcakAdInAmiva saphalam upadezasAphalyam mAsAdiparyAyavRddhayA sukhAbhivRddhiH saptamo'dhyAyaH vistareNa yatidharmaphalavarNanam anantaraphalam 87-88 88-89 89-92 93 93-96 96-98 98-99 100-119 120-136 121-133 123-135 126-129 128-129 130-131 131-132 132-134 135-136 137-146 137-146 138 For Private & Personal use only
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau paramparAphalam 138-142 pariNAmasyaiva bandhakAraNatvaM mokSakAraNatvaM ca 143-145 sarvaM zubhaM dharmasya phalam 145-146 aSTamo'dhyAyaH 147-160 zeSamudagraM dharmaphalam 147-159 sAmAnyacaramajanmani dharmaphalam 148-151 kSapakazreNinirUpaNam 149 tIrthakRttvalakSaNadharmaphalavarNanam 151-153 tIrthakarAtIrthakarayoH sAdhAraNaM dharmaphalam 153-159 mokSasukhasya nirupamatvam 155-159 mUlagranthasamAptiH 159 vRttisamAptiH, J. lekhakaprazastiH 160 sapta pariziSTAni 161-297 prathamaM pariziSTam- dharmabindusUtrapAThaH 161-178 dvitIyaM pariziSTam- dharmabindusUtrANAmakArAdikramaH 175-185 tRtIyaM pariziSTam- dharmabinduvRttAvuddhatAnAM pAThAnAmakArAdikramaH 186-195 caturthaM pariziSTam- katipayAni viziSTAni TippaNAni 196-276 paJcamaM pariziSTam- dharmabindau vRttau ca nirdiSTAnAM vizeSanAmnAmakArAdikramaH 277-279 SaSThaM pariziSTam- dharmabinduvRttAvullikhitAnAM marudevIkathA sthUlabhadrakathA metAryamunikathA govindavAcakakathA sundarInandakathA AryasuhastidIkSitadramakakathA bhavadevakathA zAlibhadrakathA bharatacakravartikathA saptamaM pariziSTam upadezavRttau vidyamAna AcAryazrI haribhadrasUri-municandrasUriviSayakA ullekhA: prAbhAtikajIvAnuzAstikulake AcAryazrIvAdIdevasUriviracitA municandrAcAryastutiH vAdidevasUriviracito guruvirahavilApa: guruvirahavilApasya gurjarabhASAyAmanuvAda: 280-295 280-281 281-281 282-283 283 283-285 285-286 286-293 293-295 295 296-305 296-297 297-299 299-302 302-305 .
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jan Education International
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUjyapAda prAta:smaraNIya saMghasthavira zrI 1008 AcAryadevazrI vijayasiddhisUrIzvarajI (bApajI) mahArAjanA paTTAlaMkAra - pUjyapAda AcAryadevazrI vijayameghasUrIzvarajI mahArAjanA ziSyaratna pUjyapAda gurudeva munirAjazrI bhuvanavijayajI mahArAja janma :- vikramasaMvat 1951, zrAvaNavadi 5, zanivAra tA. 10-8-1895, mAMDala. dIkSA :- vikramasaMvat 1988, jeThavadi 6, zukravAra, tA. 24-6-1932 amadAvAda. svargavAsa :- vikramasaMvat 2015, mahAsudi 8, somavAra, tA. 16-2-1959 zaMkhezvarajI tIrtha. ElainEducation international For Private Personal use only
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sadgurudevAya namaH / zrI sadguruH zaraNam / pUjyapAda anantaupakArI gurudeva munirAja zrI 1008 bhuvanavijayajI mahArAja! bahupuNyAzritaM dattvA durlabhaM narajanma me / lAlanAM pAlanAM puSTiM kRtvA vAtsalyatastathA // 1 // vitIrya dharmasaMskArAnuttamAMzca gRhasthitau / bhavadbhiH supitRtvena subahUpakRto'smyaham // 2 // tato bhavadbhirdIkSitvA bhagavatyAgavartmani / ahamapyuddhRto mArga tamevArohya pAvanam // 3 // tata: zAstroktapaddhatyA nAnAdezavihArataH / acIkaran bhavanto mAM tIrthayAtrA: zubhAvahAH // 4 // anekazAstrAdhyayanaM bhavadbhiH kArito'smyaham / jJAnacAritrasaMskArairuttamairvAsito'smi ca // 5 // mamAtmazreyase nityaM bhavadbhizcintanaM kRtam / vyApRtAzca mamonnatyai sadA svAkhilazaktayaH / / 6 / / mamAvinayadoSAzca sadA kSAntA dayAlubhiH / itthaM bhavadanantopakArairupakRto'smyaham // 7|| mokSAdhvasatpAntha ! munIndra ! he guro ! vaco'tigA va: khalu mayyupakriyAH / asambhavapratyupakArasAdhanAH smRtvAhamadyApi bhavAmi gadgadaH // 8 // - tatrabhavadantevAsI zizurjambUvijayaH JanEducation international For Private Personal use only www nebo
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUjyapAda sAdhvIjIzrI lAbhazrIjI mahArAja (sarakArI upAzrayavALA)nA ziSyA pUjyapAda sAdhvIjIzrI manoharazrIjI mahArAja janma :- vikramasaMvat 1951, mAgazara vadi 2, zukravAra, tA. 14-12-1894, jhIMjhuvADA. dIkSA :- vikramasaMvat 1995, mahAvadi 12, budhavAra, tA. 15-2-1939 amadAvAda. JanEducation international For Private Personale Only
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ Guo pUjyapAda paramaupakArI saMsArI pitAzrI gurUdeva munirAjazrI bhuvanavijayajI mahArAja ! tathA pUjyapAda saMsArI mAtAzrI sAdhvIjIzrI manoharazrIjI mahArAja ! parama vAtsalya tathA parama kRpAthI bAlyAvasthAthI ja Ape mane ApelA dharmasaMskAronuM atyaMta kRtajJatA tathA bahumAna pUrvaka smaraNa karIne A dharmabiMdu graMthane puSparUpe ApanA karakamaLamAM prabhupUjArthe arpaNa karIne Aje atyaMta AnaMda ane dhanyatA anubhavuM chuM. - Apano zizu jaMbUvijaya saM. 2050, kArtika sudi 1, zrI gautamasvAmi kevalajJAna kalyANaka dina, ravivAra, tA. 14-11-93 jhIMjhuvADA. (vAyA-viramagAma)
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ vRttike dharmabindau 1 prakAzakIya caudaso cummAlisa graMthanA racayitA pUjyapAda zrI haribhadrasUri. ma. kRta ane pU. zrI municaMdrasUri ma. kRta TIkAsahita zrI dharmabiMdu graMthanuM amo saharSa prakAzana karIe chIe. aneka tADapatrIya tathA hastalikhita pratonA AdhAre bhAre parizramapUrvaka saMzodhana karI uparokta graMthanuM saMpAdana pUjyapAda bahuzruta zrI jaMbUvijayajI ma. sAhebe karela che. pUjyazrInI zrutopAsanA jaina saMghamAM atyaMta prasiddha che. bhAre parizramapUrvaka aneka Agama graMthonA saMpAdana karIne pUjyazrIe zrI saMghane samarpita karela che. tenA kAraNe mAtra vartamAna ja nahIM paraMtu bhAvi jaina saMgha paNa pUjyazrI pratye RNI raheze. pUjyazrInA prastuta saMpAdanane prakAzita karavAno lAbha amane maLyo che te badala amo paNa pUjyazrInA RNI chIe. bhaviSyamAM paNa jaina vADmayanA prakAzanano lAbha ApavAnI amArI pUjyazrIne bhAvabharI vinaMtI che. mArgAnusArIthI cAritradharmasudhInA mokSamArgane pratipAdana karatA prastuta graMthano svAdhyAya caturvidhasaMghamAM khUba ja pracalita bane ane aneka AtmAo enA paThana-pAThana dvArA karmanirjarA karI zIgha nivArNapadane pAme eja zubhAbhilASA rAkhIe chIe. pUjyapAda sidhdhAntamahodadhi sva.AcArya bhagavaMta zrImadvijaya premasUrIzvarajI mahArAjAnI divya kRpA, pUjyapAda vardhamAna taponidhi gacchAdhipati AcAryadeva zrImadvijaya bhuvanabhAnusUrizvarajI ma.nA zubhAziSa, pUjyapAda sva. paMnyAsa zrI padmavijayajI gaNivaryazrInA ziSyaratna pa. pU. A. deva zrImadvijaya hemacaMdrasUri ma. sA.nI zubhapreraNAthI cAlatA zrutabhaktinA kAryamAM vadhune vadhu lAbha maLato jAya evI zrutAdhiSThAyikA zrI zAradA devIne amArI aMta:karaNanI prArthanA che. li :- zrI jinazAsana ArAdhanA TrasTanA TrasTIo (1)caMdrakumAra bAbubhAi jarIvAlA (3) navinacaMdra bhagavanadAsa zAha (2) lalitakumAra ratanacaMda koThArI (4) puMDarIkabhAi aMbAlAla zAha prakAzakIya 1
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRtti | dharmabindau / prakAzakIya AcArya rAjendrasUri tathA AcArya hemacaMdrasUri taraphathI vinayAdi guNagaNopeta panyAsajI / munizrI AdI sau joga anuvaMdanA sukhazAtA - atre devaguru pasAya kuzaLatA che. tame sau paNa kuzaLa hazo... caitra vada 13 somavAranA e kalaMkita divase dUra kALe ApaNA saunA AdhAra gurudevazrI ne khuMcavI ApaNane saune nirAdhAra banAvyA. aNaciMtavya ane akalpanIya e prasaMga vajaghAta samo banI gayo.... have ApaNuM koNa ? gurudeva siddhAMta mahodadhi AcArya bhagavaMtazrImadvijaya premasUrIzvarajI mahArAjAnA ananya kRpA pAtra ane mahAna vArasadAra evA pUjyazrI nI vidAye ApaNe zirachatra vinAnA thayA, zuM karavuM ... kyAM javuM ... kAMIja samajaNa paDatI nathI. 58 varSanA dIrdha saMyama paryAyamAM jIvananI chellI kSaNa sudhInI emanI jAgRti ArAdhanA avarNanIya hatI. have e sAkSAt apramattamUrtinA darzana kyAre maLaze ? zuM kyAreya nahIM maLe ? e kalpanA ja hRdayane dhrujAvI de che. sva. paramagurudevanI hAjarI ane gerahAjarI baMnnemAM pUjyapAdazrIe zAsana ane samudAyanA gauravanI khuba vRddhi karI. AvA pUjyazrInI khoTa vartamAna viSama kALamAM ghaNI AkarI lAge tevI che. Ama chatAM have banyuM na bananAra nathI. ApaNe sau e pairya dhAraNa karIne svastha banavuM ja paDaze. ane zAsana paranA paDakArone jhIlavA paDaze. pUjyapAdazrIe jema potAnA gurudevanuM tathA samudAya ane zAsananuM gaurava vadhAryuM te rIte ApaNe saue paNa vyavasthita bhegAM thai zAsananuM samudAyanuM ane pUjyapAdazrInuM gaurava vadhAravuM paDaze. teozrInA Azrita ApaNe dvizatAdhika munIoe saMgaThIta rahIne samudAya ane zAsananA kAryomAM AgaLa vadhavuM paDaze. paraspara prema vAtsalyanI vRddhi thatI rahe te AjanA viSama kALe jarUrI che. pUjyazrInA saMyamazuddhinA, ratnatrayInI ArAdhanAnA, svaparakalyANanA, siddhAMtarakSA ane saMghasamAdhinA vagere kAryone ApaNeja AgaLa vadhAravA rahyA. ApaNe jJAnAdiguNonI vRddhi, saMyama ane jJAnayogamAM paraspara paNa preraka-saMrakSaka ane sahAyaka banIe. pUjyazrIno AtmA devalokamAMthI ApaNane sahAya kare temaja zAsanadevo paNa ApaNane sahAya kare tevI paramAtmAne prArthanA. ratnatrayInI ArAdhanAmAM ujamALa rahezo. devadarzanAdimAM yAda karazo. vizeSa jaNAvavA yogya jaNAvazo. da: A. rAjendrasUrinI anuvaMdanA. hemacaMdrasUrinI anuvaMdanA sukhazAtA. www.janelibrary.org
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau prakAzakIya dhanya dhRtabhakita. saTIka dharmabiMdu graMthanA prakAzanano saMpUrNa lAbha pUjyapAda prazAMtamUrti AcAryadevazrImadvijaya rAjendrasUri ma.sA. tathA pUjyapAda AcAryadeva zrImadvijaya hemacaMdrasUri ma.sA. nI preraNAthI "zrI ghATakopara jaina zvetAmbara mUrtipUjaka tapagaccha saMgha" nA jJAnanidhimAM thI levAmAM Avela che. zrI saMghanI zrutabhaktinI bhAvabharI anumodanA karIe chIe. lI. zrI jinazAsana ArAdhanA TrasTa,
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ FORE WORD If affords me immense pleasure to lay the critical edition of the Dharmabinduprakarana of Acarya Haribhadrasuri with the commentary of Municandrasuri on it by the grace of Almighty Supreme Lord Arihanta Paramatma and my revered Gurudeva and father Muniraja Sri. Bhuvanavijayaji Maharaja before the people who are interested to know the real nature of true religion. The author of the Dharmabinduprakarna is Acarya Haribhadrasuri who is well known as the religious son of Yakini Mahattara a jain nun. This Haribhadrasuri flourished in the sixth century of Vikrama era according to the tradition. But research scholars believe that he flourished in the 8th century of Vikrama era. He was a very great scholar. He composed an immensely big number of works on many topics. The number of his works was 1400 or 1444 according to others. The author of the commentary is Acarya Manicandrasuri who flourished in th 12th century of Vikrama era. He expired in the year 1178 of Vikrama Samvat in Anahilpura Pattana in North Gujarat. He was a great scholar and commented on many works of Haribhadrasuri. He was the guru of the well known Acarya Devasuri the author of the Pamananayatattvaloka with the commentary Syadvadaratnakara. The Dharmabindu throws considerable light on the different aspects of true religion. Hence it holds unique position, not only in the jain literature but in the Indian literature also, dealing with the nature of true religion. It was published nearly a century ago. Since that many other editions have also appeared. This present edition is based on six palm-left Mss. written approximately in th 13th century A.D. as follows: an Education Integral
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2 J1. J. This ms. also belongs to the same Bhandara. It bears No. 225. The folio-number is 1 to 155. This ms. contains both the commentary and the text in it. K1. This ms. belongs to sri Santinatha Jaina Jnanabhandara, Cambay. It bears No. 276. The folio-number is 1 to 50. This contains the text of the Dharmabindu only. This ms. also belongs to the same Bhandara. It bears No.276. The folio-number is 1 to 221. This contains both the commentary and the text in it. K. L. This ms. belongs to the Lalbhai Dalpatabhai Bharatiya Sanskriti Vidyamandira, Ahmedabad. It bears No.25. The folionumber is 1 to 272. The first folio contains the begining part of the text only. The remaining 26 folios are in D. From the 2nd folio the commentary begins. This ms. belongs to the Muktabai Jnanamandira, Dabhoi. The folio-number is 2 to 26 and 1. Really D. and L. are one ms. which contains the text in the begining 1 to 27 folios, then the commentary begins in the same ms. which contains the commentary in the folios 1 to 272. The first folio of the text and 2 to 272 folios of the commentary are in L. while D. contains 2 to 27 folios of the text and the 1s folio of the commentary. Only God knows how this has happenned. This ms. is preserved in the Jinabhadrasuri Jaina Jnanabhandara, Jeselmer. It bears No.224(8). The folio-number of this ms. is from 43 to 64. This ms. contains the text of the Dharmabindu only. D. 2
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________ In editing this work my disciples Muni Dharmacandravijaya and Muni Pundarikaratnavijaya have helped me very much in many ways. Sadhavi Jinendraprabhasri the disciple of my mother nun sadhvi sri Manoharasriji has also done much help by proof-reading etc. This work is composed on computer. All the computer-work has been carried out by Mayurbhai, the son of Mr.V. T. Shah at Patana. He has taken much labour to print this work as good as he can. This is the fruit of the labour of many others that this edition has seen the sun-light. I am indeed very much grateful to all these. ZINZUWADA (Via-Viramgam) Gujarat Rajya. INDIA. Pin 382755 Date: 09/07/1993 Muni Jambuvijaya the son and disciple of His Holiness Muniraja Sri Bhavanavijayaji Maharaja
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 1 zrI siddhAcalamaNDana RSabhadevasvAmine namaH // zrI zaGkhezvarapArzvanAthAya namaH // zrI mahAvIrasvAmine namaH // zrI gautamasvAmine namaH // pUjyapAdAcAryamahArAjazrImadvijayasiddhisUrIzvarajIpAdapadyebhyo namaH / pUjyapAdAcArya mahArAjazrImadvijayameghasUrIzvarajIpAdapadmebhyo namaH / pUjyapAda - sadgurudeva - munirAjazrI bhuvanavijayajIpAdapadmebhyo namaH / prastAvanA anaMtaupakArI paramakRpALu zrI arihaMta paramAtmA tathA parama upakArI prAta:smaraNIya pUjyapAda sadgurudeva ane pitAzrI munirAjazrI bhuvanavijayajI mahArAjanI asIma kRpAthI, yAkinImahattarAdharmasUnu pUjyapAda AcAryabhagavAnazrI haribhadrasUrimahArAja viracita dharmabiMduprakaraNane pUjyapAda AcAryabhagavAna zrImunicaMdrasUrimahArAjaviracita vRtti sAthe prAcInatama hastalikhita Adarza Adi sAmagrIne AdhAre saMzodhita-saMpAdita karIne dharmapremI jagata samakSa raju karatAM Aje amane atyaMta AnaMdano anubhava thAya che. A.bha.zrI haribhadrasUrimahArAjanA sarve graMtho vartamAnamAM upalabdha prAcIna hastalikhita Adarzo Adi sAmagrIne AdhAre nUtana paddhatithI saMzodhita-saMpAdita thaine prakAzita thAya to ghaNuM sArUM evI mArI ghaNA samayathI bhAvanA hatI, e daSTie isavIya sana 1986mAM vRttisahita paMcasUtraka bhogIlAla laheracaMda saMskRti saMsthAna (B.L.Institute of Indology) taraphathI prakAzita thayuM che. have vRttisahita A dharmabiMduprakaraNa zrI jinazAsanaArAdhanA TrasTa (muMbai) dvArA prakAzita thAya che e mArA mATe ghaNo AnaMdano viSaya che. raciyatA saMskRta bhASAmAM racelA A dharmabindu prakaraNanA racayitA yAkinImahattarAdharmasUnu AcAryabhagavAna zrIharibhadrasUri mahArAja che. prastAvanA 1 www.jainlibrary.g
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau granthanA aMte (pR. 159) tirAvAzrImakI emaJ tathA K?pratimAM lakheluM che. dharmabindunA aMtamAM chellA zlokamAM tatra duHvirAhatvanAmulata: ema lakheluM che. temAM je vidara zabda che te paNa yAkinImahArAdharmasUnu A.zrIharibhadrasUrinI A racanA che ema sUcave che. vRttinA racayitA A.zrI municaMdrasUrimahArAja che e vAta to pratyeka adhyAyanI vRttinA aMtamAM AvatA ullekhathI spaSTa che. dharmabindunuM svarUpa dharmabindunA ATha adhyAya che. pratyeka adhyAyanA prAraMbhamAM tathA aMtamAM traNa traNa zloko che. e rIte eka eka adhyAyamAM cha zloko che. AThe prastAvanA adhyAyanA maLIne kula 48 zloko che. zlokonI vacamAM gagha svarUpamAM badhAM sUtro che. prathama adhyAyamAM 58, bIjA adhyAyamAM 75, trIjA adhyAyamAM 93, cothA adhyAyamAM 43, pAMcamA adhyAyamAM 98, chaThThA adhyAyamAM 76, sAtamA adhyAyamAM 38, AThamA adhyAyamAM 61 ema badhA maLIne 542 sUtro che. dharma e bhArata varSano atyaMta mahatvano ane atipriya viSaya che. dharma vize bhArata varSamAM jeTalI jeTalI vicAraNA thai che teTalI vicAraNA bIjA koi dezamAM thai nathI. bhinna bhinna darzanakAroe tathA darzananA anuyAyIoe dharma vize ghaNI ghaNI vicAraNAo karI che. temAM jainadarzane dharmanI je atyaMta viziSTa rajuAta karI che te sarvane mATe khAsa abhyAsa ane parizIlana karavA yogya viSaya che. jIvananA sarva kSetromAM sukha-zAMti-samRdhdhi-unnati-kalyANane ApanArA dharmanI vyApakatA kevI suMdara che e vAMcIne-vicArIne koi paNa sahRdaya manuSya Azcaryacakita thai jAya evuM dharmanuM nirUpaNa jainagraMthomAM jovA maLe che. temAM paNa A.bha.zrI haribhadrasUrimahArAjanA graMtho, rajuAta ane ciMtananI daSTie atyaMta mahatvanuM sthAna dharAve che. bhAratIya sAhityamAM dharmabindunuM sthAna jaina sAhityamAM to dharmabindunuM sthAna atyaMta mahatvanuM che ja, paNa bhAratIya sAhityamAM paNa dharmabindunuM sthAna atyaMta mahatvanuM che. bhAratIya sAhityamAM dharma vize ghaNI ghaNI rIte vicAraNA karavAmAM AvI che. bhAratamAM dhArmika manuSyanuM sthAna ghaNuM ja uccakakSAnuM svIkAravAmAM AvyuM che. sArA viziSTa dhArmika thatA pahelAM sArA gRhastha thavAnI-sArA mAnava thavAnI ghaNI ja moTI jarUrIyAta che, A vAta spaSTa zabdomAM A bha.zrI haribhadrasUri mahArAje dharmabindunA sAmacito pRSarnavidhi nAmanA prathama adhyAyamAM atyaMta vistArathI jaNAvI che. sArA gRhastha thavA-sukhI gRhastha thavA je guNonI atyaMta AvazyakatA che tenuM vistArathI varNana dharmabindunA prathama adhyAyamAM che, tenA upara vRttikAra A.bha.zrI municaMdrasUrimahArAje vistArathI vizada vivecana karIne ghaNoja prakAza pADayo che. vyApAra kevI rIte karavo joIe, lagna kayAre karavuM, lagna konI sAthe karavuM, lagnanuM phaLa zuM, kharca keTalo karavo joie, vastro kevAM paheravAM joie, zuM khAvuM, kevI rIte khAvuM, ghara kevuM hovuM joie, ghara kyAM bAMdhavuM joie, tAva Ave tyAre tathA atisAra (anekavAra malotsarga) thAya tyAre lAMghaNa karavI joie(pR.7), saMnipAtanA rogIne kariyAtAno kADho (vAtha) pIvarAvavo joIe(pR.27), mAtA-pitAnI trikALa pUjA karavI joIe, mAtA-pitAnI laluaanNA | "ra:/y "mA" SS : or Privale & Personal use
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________ savattike dharmabindau prastAvanA bhakti kevI rIte karavI joie, vagere vagere ghaNI ghaNI jIvana upayogI vAto A dharmabindu tathA tenI vRttimAM vAMcavA maLaze. mATe pratyeka vyaktie AnuM gaMbhIratApUrvaka atyaMta manana karavA jevuM che. A guNothI yukta mAnava jagatamAM khUba sUkha-zAMtipUrvaka tathA gauravapUrvaka jIvI zake che, ane dharmano uttama adhikArI banI zake che, A lokamAM sukha-zAMti-unnati ane paralokamAM sadgati ATaluM to dharmanI ArAdhanAnuM phaLa tene niyamAnuM maLe che. dharmabinduno AdhAra laIne A vAtane yogazAsanA prathama prakAzamAM kalikAlasarvajJa A.bha.hemacaMdrasUri mahArAje 35 guNo rUpe varNavI che. A 35 guNo mArgAnusArInA 35 guNo tarIke jainasaMdhamAM suprasiddha che. AnA upara A.bha.zrI hemacaMdrasUrimahArAje je svoparzavRtti racelI che temAM paNa dharmabindu upara A.bha.municaMdrasUrimahArAje racelI vRttinuM zabdathI tathA arthathI spaSTa pratibiMba paDeluM che. juo ahIM cothA pariziSTamAM (pR. 197) ApeluM vistRta TippaNa. yogazAstramAM varNavelA 35 guNo tathA dharmabindumAM varNavelA guNo vacce kevI samAnatA che te nIce karelI tulanA uparathI spaSTa samajAze. (cAra-pAMca guNo evA che ke jenI spaSTa tulanA thAya tema nathI. tenA pAse ame ? praznacihna mUkeluM che.). yogazAstre dharmabindau 1 nyAyasampannavibhavaH tatra sAmAnyato gRhasthadharmaH kulakramAgatamanindyaM vibhavAdyapekSayA nyAyato'nuSThAnam 3 / nyAyopAttaM hi vittamubhayalokahitAya 4 / anabhizaGkanIyatayA paribhogAd vidhinA tIrthagamanAcca 5 / ahitAyaivAnyat 6 / tadanapAyitve'pi matsyAdigalAdivad vipAkadAruNatvAt 7 / nyAya evaM hyAptyupaniSat pareti samayavidaH 8 / tato hi niyamataH pratibandhakakarmavigama: 9 / satyasmintrAyatyAmarthasiddhiH 10 / ato'nyathApi pravRttI pAkSiko'rthalAbho ni:saMzayastvanartha iti 11 / 2 ziSTAcAraprazaMsakaH ziSTacaritaprazaMsanam 14 / 3 kulazIlasamaiH sArdhaM kRtodvAho'nyagotrajaiH samAnakulazIlAdibhiragotrajairvaivAhyamanyatra bahuviruddhebhyaH 12 / 4 pApabhIruH dRSTAdRSTabAdhAbhItatA 13 / 5 prasiddhaM ca dezAcAraM samAcaran prasiddhadezAcArapAlanam 26 / 6 avarNavAdI na kApi rAjAdiSu vizeSataH sarveSvavarNavAdatyAgo vizeSato rAjAdiSu 28 / For Private & Personal use only
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau prastAvanA 7 anativyaktagumne ca sthAne supraativeshmike| sthAne gRhakaraNam 19 / atiprakaTAtiguptamasthAnamanucitaprAtivezyaM ca 20 / lakSaNopetagRhavAsa: 21 / anekanirgamadvAravivarjitaniketanaH // nimittaparIkSA 22 / anekanirgamAdivarjanam 23 / 8 kRtasaGgaH sadAcAraiH asadAcArairasaMsarga: 29 / saMsargaH sadAcAraiH 30 / 9 mAtApitroca pUjakaH mAtApitRpUjA 31 / AmuSmikayogakAraNam, tadanujJayA pravRttiH, pradhAnAbhinavopanayanam, tadbhoge bhogo'nyatra tadanucitAt 32 / 10 tyajannupapputaM sthAnam upaptasthAnatyAga: 16 / / 11 apravRttazca garhite garhiteSu gADhamapravRtti: 27 / 12 vyayamAyocitaM kurvan Ayocito vyaya: 25 / 13 veSaM vittAnusArataH vibhavAdyanurUpo veSo viruddhatyAgena 24 / 14 aSTabhirdhIguNairyuktaH UhApohAdiyoga iti 58 / 15 zRNvAno dharmamanvaham pratyahaM dharmazravaNam 55 / ajIrNe bhojanatyAgI ajIrNe abhojanam 43 / balApAye pratikriyA / / 17 kAle bhoktA ca sAtmyataH sAtmyata: kAlabhojanam 41 / laulyatyAgaH 42 / 18 anyonyApratibandhena trivargamapi sAdhayan parasparAnupaghAtenAnyonyAnubaddhatrivargapratipatti: 50 / anyatarabAdhAsambhave mUlAbAdhA 51 / 19 yathAvadatithau sAdhau dIne ca pratipattikRt devAtithidInapratipatti: 39 / tadaucityAbAdhanamuttamanidarzanena 40 / 20 sadAnabhiniviSTazca sarvatrAnabhiniveza: 56 / 21 pakSapAtI guNeSu ca guNapakSapAtitA 57 / 22 adezAkAlayozcaryAM tyajan adezakAlacaryAparihAra:45 / 23 jAnan balAbalam balAbalApekSaNam 52 / 24 vRttasthajJAnavRddhAnAM pUjaka: vRttasthajJAnavRddhasevA 49 / For Private & Personal use only
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA savRttike 25 poSyapoSaka: bhartavyabharaNam 34 / yathocitaM viniyogaH 35 / tatprayojaneSu baddhalakSyatA 36/apAyaparirakSodyogaH 37 / gardo dharmabindau jJAna-svagauravarakSe 38 26 dIrghadarzI anubandhe prayatna: 53 / 27 vizeSajJaH kAlocitApekSA 54 / 28 kRtajJaH guNapakSapAtitA 57(?) / 29 lokavallabhaH yathocitaM lokayAtrA 46 / hIneSu hInakrama: 47 / atisagavarjanam 48 / 30 salajaH guNapakSapAtitA 57(?) / 31 sadaya: pradhAnasAdhuparigrahaH 18(?) / 32 saumyaH anudvejanIyA pravRttiH 33 / 33 paropakRtikarmaThaH guNapakSapAtitA 57(?) / 34 antaraGgAriSaDvargaparihAraparAyaNaH / ariSaDvargatyAgena aviruddhArthapratipattyA indriyajaya: 15 / 35 vazIkRtendriyagrAmaH A.bha.zrI haribhadrasUri mahArAje temanA graMthomAM zAstrIya padArtho upara Dagale ne pagale je ciMtana raju karyuM che te adabhuta che. prathama adhyAyamAM gRhasthanA sAmAnya dharma uparanA adbhuta nirUpaNane kAraNe A dharmabindu khAsa vyAkhyAna upayogI graMtha banyo che. paraMtu te pachInA adhyAyo paNa vividha rIte atyaMta rasaprada che. bIjA adhyAyamAM dharmanI dezanA kone ane kevI rIte ApavI joie enuM varNana paNa adbhuta che. A.bha.zrI haribhadrasUrimahArAja mahAnuM mAnasazAstrI hoya evuM dekhAi Ave che. te pachInA adhyAyomAM zrAvakadharmanuM varNana, yati(sAdhu) kone kahevAya, yatidharmane adhikArI koNa vagere vagere varNana ghaNuM ja AkarSaka, gaMbhIratAthI mananIya tathA vicArapreraka che. uMDANathI vicAravAmAM Ave to AmAM aneka aneka adbhuta vicAro jovA maLaze. pratyeka gRhastha tathA sAdhu-sAdhvIoe atyaMta manana karavA lAyaka tathA jIvanamAM utAravA jevo A graMtha che. dIkSA lenAramAM kevA guNo hovA joIe, dIkSA ApanAra gurUmAM paNa kevA guNa hovA joie tathA dIkSA ApavAnI vidhi vagere vagere cothA adhyAyamAM kareluM varNana khUba ja gaMbhIratAthI lakSamAM levA jevuM che. Jan Education International For Private Personal use only
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau prastAvanA dIkSA lenAra ziSya tathA dIkSA denAra gurUnA guNonuM varNana cothA adhyAyanA prAraMbhamAM (pR0 87-88) che. e guNo keTalA hovA joie e viSayamAM A.bha.zrI haribhadrasUrimahArAje vAyu, vAlmIki, vyAsa, samrA, nArada, vasu, phIrakadaMba, vizva, suragurU (bRhaspati), tathA siddhasena A daza pravAdionA matonuM- abhiprAyonuM varNana (pR0 89-92) karyuM che. kharekhara A pravAdioe kayA kayA graMthamAM A vAtonI carcA karI che, enuM anveSaNa karavAnI khAsa jarUra che. ame to sAmAnya tapAsa karI che, amane kaMI maLyuM nathI. paNa bhAratIya dharmasAhitya dhaNuM vizALa che. tapAsa karatAM kyAMka maLI paNa Ave. A.bha. zrI haribhadrasarimahArAjanA samayamAM te te graMtho vidyamAna haze ja ke jenA AdhAre temaNe te te mato darzAvyA che. jema jema ame A graMthanuM vAMcana-manana karatA gayA tema tema amane lAgyuM ke pratyeka gRhastha tathA sAdhu-sAdhvIoe A graMthanA aneka aneka zabdo khUba ja khUba manana karavA lAyaka che. dharmabiMdumAM gRhastho tathA sAdhuonAM kartavyanuM suMdara nirUpaNa karavAmAM AvyuM che. te joIne AkathilA maNIlAla nathubhAI dozIe taiyAra kareluM isavIya sana 1912mAM vRttisahita dharmabiMdunuM gujarAtI bhASAMtara jaina patre prasiddha karyuM hatuM. e ja bhASAMtara pa.vajasenavijayajI mahArAje thoDAM varSa pUrve saMpAdita karIne zAha premajI korasI dvArA prakAzita karyuM che. temAM prAraMbhamAM ja maNilAla nathubhAI dozIe je lakhANa lakhyuM che te ja jarUrI svalpa zabdaparivartana karIne) ahIM ApavAmAM Ave che. "graMtha aMge TUMka vivaraNa" zrImad haribhadrasUrie racelA graMthomAM ghaNI khyAti pAmelo A dharmabiMdu graMtha che. A graMtha vizeSa lokapriya thavAnuM khAsa kAraNa e che ke emAM zrAvaka tathA sAdhu banne varganA kartavyonuM yathArtha nirUpaNa karavAmAM AvyuM che. A graMthanA ATha adhyAyarUpI ATha prakaraNa pADavAmAM AvyAM che. temAMnA prathamanAM traNa prakaraNamAM zrAvaka saMbaMdhI vRttAnta che. ane chevaTanAM pAMca prakaraNamAM sAdhuonAM kartavya ane chevaTe tIrthaMkara pada prApti sudhInA upAyo sUcavela che. A graMthamAM dareka vastu tenA kramamAM goThavavAmAM AvI che. tethI prathamathI chevaTa sudhI manuSya kema vartavuM te paddhatisara batAvavAmAM AvyuM che. ane eka pachI bIjuM sUtra amuka niyamAnusAra AveluM che tethI te svAbhAvika lAge che. ane vAMcanArane viSayanI khubI tarataja samajAi jAya che. A grantha upadezaka grantha che. eTale ke temAM lakhelI sUcanAo kevaLa vAMcIne besI rahevAnuM nathI, paNa te sUcanAo pramANe vartavAmAM Ave to manuSya aihika temaja pAramArthika lAbha ghaNI sugamatAthI meLavI zake. dareka upadeza vAmanuM phaLa paNa sAtheja batAvavAmAM AvyuM che. arthAt tame A pramANe vartazo to tamane avazya A pramANe phaLa maLaze. A granthamAM nAnAM vAkyo-sUtro ApelAM che. ane te upara zrI municaMdrasUrie TIkA lakhelI che. sUtronI bhASA paNa evI spaSTa che ke jo koi manuSya For Private Personal use only
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau prastAvanA tenA upara zAMta cittathI manana kare to te sutranuM rahasya Apo-Apa samajAI jAya. prathama vivecana vAMcyA pahelAM je sUtrano artha vicArI te para manana karavAmAM Ave to potAnA buddhibaLa pramANe jJAnanA kSayopazama pramANe ghaNo prakAza maLaze. A rIte manana karyA pachI vivecana vAMcavuM. aMte pote vicArelA arthamAM ane vivecanamAM keTaluM sAmya che athavA keTaluM aMtara che te tapAsavuM. ane vivecanamAM vizeSa zuM ApeluM che te samajavA prayatna karavo. A rIte jo A graMtha vAMcavAmAM Ave to ghaNA thoDA samayamAM te manuSyanI vicAra karavAnI zakti sArI rIte khIle. ane granthanuM svarUpa paNa yathArtha samajavAmAM Ave. ane AvI rIte samajapUrvaka meLaveluM jJAna kAryarUpe pariName arthAt te vAMcIne te pramANe vartana thAya. jo Ama thAya to pachI A pustakanA upakAranI keTalI mahattA! ATaluM upodghAtarUpe jaNAvela, have A graMthanA ATha prakaraNamAM zI-zI bAbato AvelI che tenuM TuMku svarUpa atre ApavA icchA che. prathama prakaraNanuM nAma gRhasthadharmavidhi che. A prakaraNano prAraMbha dharmanI vyAkhyA ApIne karavAmAM Avyo che. maitrI, pramoda, kArUNya ane mAdhyastha A cAra bhAvanA sahita je sadanuSThAna karavAmAM Ave te dharma che. cAra bhAvanAo e dharmanA bIja svarUpe che. jenAmAM cAra bhAvanAo nathI te kharI rIte dharmanI prAptI mATe anadhikArI che, ema kahIe to temAM khoTuM nathI. te pachI dharmanA be vibhAga pADavAmAM AvyA che. (1) gRhasthadharma ane (2) yatidharma. gRhastha dharmanA paNa be vibhAga pADavAmAM AvyA che. (1) sAmAnya gRhasthadharma ane (2) vizeSa gRhasthadharma. A vibhAgamAMthI A prathama prakaraNamAM sAmAnya gRhasvadharmanuM varNana karavAmAM AvyuM che. zrAvake nyAyathI ja dhana pedA karavuM e saMbaMdhamAM ghaNI sArI dalIlothI ja viSayane bahu sArI rIte pratipAdana karavAmAM Avela che. te pachI lagna saMbaMdha kevA kuTuMba joDe bAMdhavo ane strIo potAno dharma kevI rIte pALe tene mATe cAra sAdhano batAvavAmAM AvyAM che. aMtaraMga cha zatruono vinAza karavA mathavuM joie. te cha aMtaraMga zatruonuM varNana ane temane jItavAnA upAyo saMbaMdhI puSkaLa lakhavAmAM AvyuM che. kevA gharamAM rahevuM, bhojana kema karavuM, zarIra kema sAcavavuM, ucita paheraveza rAkhavo, zaktinA pramANamAM vyaya karavo, koine udvega thAya tevI pravRtti karavI nahIM, potAnA hAtha nIcenA manuSyonuM pAlana-poSaNa karavuM, mAtA-pitAnI bhakti karavI, A rIte pAMtrIsa mAganusArI-arthAt satya mArgane anusaravA, adhikArI banAvanArA-guNonuM varNana ApI, dararoja dharmazravaNa karavAnI AvazyakatA batAvI, A prakaraNa samApta karavAmAM AvyuM che. bIjA prakaraNanuM nAma dezanAvidhi che ane tenA prAraMbhamAM upadezakamAM kayA guNonI AvazyakatA che, ane upadezake dravya, kSetra, kALa ane bhAva vicArI kevA adhikArI pAse kevI rIte bodha Apavo tenuM ghaNuM suMdara ane bodhaka varNana karyuM che. je bAbatamAM pote upadeza Apato hoya te guNa to upadezakamAM hovo ja joie, arthAt upadezaka nuM upadeza pramANe vartana hovuM joIe te saMbaMdhamAM bahu bhAra mukavAmAM Avyo che. prasaMgopAta jJAnAcAra, darzanAcAra, Far Private Personal use only www.janelibrary.org
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA savRttike tapaAcAra, vIryAcAra ane cAritrAcAranuM varNana kareluM che. te pachI puNyaphaLarUpe devanI samRddhi, zuddha kuLamAM janma, sarva bAbatane anukULa sAmagrI, tathA dharmabindau pApanA phaLa rUpe narakanAM du:kha, kharAba kuLamAM janma vagere du:khanI paraMparA upadezake jaNAvavI. prasaMge prasaMge jJAnanI prazaMsA karavI, purUSArthanuM mAhAtma batAvavuM. A pramANe prathama dharmanA sAmAnya tattvonuM nirUpaNa karavuM ane jyAre koi paNa jijJAsunI vizeSa jJAna prApta karavAnI icchA thAya tyAre siddhAMtanI vAta tenA AgaLa kahevI. te pachI suvarNanI traNa kasoTIo kaSa, cheda ane tApa dhamani kema lagADI zakAya te batAvI AtmAne kevaLa nitya mAnavAmAM temaja kevaLa anitya mAnavAmAM zAM zAM dUSaNo Ave che te jaNAvI syAdvAda zailI pramANe AtmA nityA-nitya che, ema siddha karavAmAM AvyuM che. te pachI bAra bhAvanAonuM varNana kareluM che ane bhAvananAo rAga-dveSano kSaya karavAmAM mukhyatve kAraNabhUta che ema jaNAvavAmAM AvyuM che. A granthamAM ApeluM bAra bhAvanAonuM svarUpa pratidina manana karavA yogya che. trIjuM prakaraNa gRhasthanA vizeSa dharmane lagatuM che. jyAre manuSya upara pramANe dharmanuM svarUpa samajI vairAgya AvavAthI kaMika vrata levAnI rUcIvALo thAya tyAre kevI rIte vrata ApavAM te batAvI bAravratanuM svarUpa kahevAmAM AvyuM che. pAMca ANavrata, traNa guNavrata ane cAra zikSAvrata, e rIte bAra vratanuM varNana karI dareka vratane lagatA pAMca-pAMca aticAronuM kathana karI, te aticAro tyAgavApUrvaka zrAvake bAra vrata kevI rIte pALavAM te A prakaraNamAM jaNAvavAmAM AvyuM che. aticAra na lAge te mATe kevI bhAvanA rAkhavI, ane gRhasthano vizeSa dharma jALavavAvALAnAM sAmAnya kAmo paNa kevA prakAranAM hoya tathA tenI dinacaryA kevI hoya te badhuM varNavavAmAM AvyuM che. chevaTamAM maitrI vagere cAra bhAvanAnuM svarUpa bahu vicAravA yogya che. cothA prakaraNamAM vizeSa gRhasthadharma pALI dIkSA levAne AvanAra ziSyamAM kayA soLa guNo joie tathA tene dIkSA ApanAra guramAM kayA paMdara guNo joIe te bAbatamAM zAsakAre khullI rIte potAnA vicAro darzAvyA che. te vicAronuM anukaraNa karavAmAM Ave to kaleza-kaMkAsanAM kAraNo ochAM uddabhave, mATe e viSaya jaina komanA bhAvI hitane khAtara khUba dhyAnamAM rAkhavA yogya che. A saMbaMdhamAM judA-judA AcAryonA abhiprAyo ApI graMthakAra potAno abhiprAya spaSTa zabdomAM Ape che. dIkSA levA AvanAre mAtA-pitAnI tathA vaDIlonI anumatI levI joie. dIkSA sarva janane hitakArI che. tethI je dIkSA mAtApitAne udvega karanArI hoya te nyAya yukta gaNAya nahIM, evuM zrI harIbhadrasUrIe akajImAM mAtRpitRbhakitamAM lakheluM che. te paNa A sthaLe smaraNa rAkhavA yogya che. dIkSA ApatI vakhate muhUrta vagere tapAsavuM. tyAra pachI navadIkSite kema vartavuM te batAvavAmAM AvyuM che. ane A pramANe je zAstrAdhAre nathI vartato te yati paNa nA kahevAya tema gRhastha paNa nA kahevAya ema jaNAvI A prakaraNa samApta karavAmAM AvyuM che. yatipaNe e taravAranI dhAra para cAlavA jevo duSkara mArga che. chatAM jo manuSya saMsAranuM svarUpa yathArtha jANyuM hoya, tenA para vairAgya Avyo hoya ane mokSa tarapha kharI bhakti jAgRta thai hoya to yatidharma yathArtha pALI zakAya. A pramANe jaNAvI yati vratanA sApekSa ane nirapekSa ema be vibhAga For Private & Personal use only
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau prastAvanA pADavAmAM AvyA che. te pachI sApekSa yatidharmanA yatie kevI rIte bhikSA grahaNa karavI, koine paNa uga nA thAya tema kevI rIte pravartavuM, tathA vikathAno tyAga karavo vagere bAbatonuM varNana karavAmAM AvyuM che. te pachI dIkSA levAne keTalI jAtanA purUSo, keTalI jAtanI strIo, ane keTalI jAtanA napuMsako ayogya che, tenuM laMbANathI varNana kareluM che. te pachI yatie brahmacaryanI navavADonuM rakSaNa karI zIla vratane atizuddha rIte pALavuM joie, e upara atizaya bhAra mukavAmAM Avyo che. te pachI saMkhanAnuM svarUpa paNa ApavAmAM AvyuM che. ane chevaTe nirapekSa yatidharmanuM svarUpa kahevAmAM AvyuM che. A rIte pAMcamuM prakaraNa samApta thAya che. chaThThA prakaraNano prAraMbha sApekSa yati dharma tathA nirapekSa yati dharma pALavAne kevA kevA guNavALA purUSo lAyaka che, te saMbaMdhamAM bahu sArI rIte samajAveluM che, ane zAsananI sthiratA mATe tathA lokone jJAna maLatuM rahe te mATe sApekSa yatidharmanI vizeSa AvazyakatA batAvavAmAM AvI che. ane amuka purUSo jeo vizeSa upakAra karavAne samartha hoya temane mATe to nirapekSa yatidharma pALavAno niSedha paNa karavAmAM Avyo che. te pachI bhAvanA e ja mokSanuM parama kAraNa che. te saMbaMdhamAM vistArathI lakhavAmAM AvyuM che. dravya ane bhAvathI bhagavaMta bhakti karavA saMbaMdhI ullekha che. amaka kAma karavA mATe ApaNe utsuka hoie. te uparathI te kAma karavAno te pravRttikALa che, ema mAnI zakAya nahIM. te saMbaMdhamAM paNa keTaluMka vivecana karI jema ucita lAge tema pravartavuM, evo nirNaya karavAmAM Avyo che, cAritra lIdhA pachI bhAva sthira rahe te mATe sAdhue zuM zuM bhAvanA bhAvavI tathA kema vartavuM te batAvI A prakaraNa samApta karavAmAM AvyuM che. dharmanuM phaLa bIjA prakaraNamAM kAMika kahevAmAM AvyuM hatuM, paNa A sAtamA prakaraNamAM te vistArathI kahevAmAM AvyuM che. dharma phaLanA be bheda che, eka anaMtara phaLa ane bIjuM paraMparA phaLa che. tarata maLe te anaMtara phaLa kahevAya ane e phaLa bIjA utkRSTa phaLanuM kAraNa thAya te vaLI trIjAnuM thAya te paraMparA phaLa che. A pramANe vyAkhyA ApI dharmathI manuSya AgaLane AgaLa kevA saMjogomAM vadhato jAya che, tenuM laMbANathI varNana ApavAmAM AvyuM che. zubha pariNAma e ja mokSanuM uttamottama kAraNa che, ema pratipAdana karavAmAM AvyuM che, ane chevaTamAM teTale sudhI kahevAmAM AvyuM che ke A jagatamAM je kAMi zubha maLe che te sarva dharmanA prabhAve maLe che, mATe A manuSyabhava jevo uttamabhava meLavI manuSya dharma sAdhavo e ja A prakaraNano sAra che. AThamuM chelluM prakaraNa gayA adhyAyamAM jaNAvelA viSayane ja vadhAre samarthana karatAM jaNAve che ke jagatane hitakArI tIrthaMkara padane paNa dharmAbhyAsathI manuSya meLavI zake che, to bIjI sAmAnya vastuonA lAbhanI vAta ja zI karavI ? tIrthaMkaranuM mAhA... A prakaraNamAM sArI rIte varNavavAmAM AvyuM che ane manuSyane mokSa meLavavAmAM vidana rUpa thatA roga, dveSa ane moha e traNa zatruonuM varNana karI, temane jItavAnA upAyo darzAvavAmAM AvyA che. te pachI mukta jIvonI kevI sthiti thAya che ane temane paramAnaMda zAthI prApta thAya che, ane zuddha dhyAnathI jIva kevI rIte uce caDe che, te darzAvI, Jan Education International For Private Personal use only
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau A prastuta graMthanI samApti karavAmAM AvI che. A grantha pratipAdana zailIthI lakhAyelo hovAthI ane vizALa hRdayathI tenA mULa kartAzrI haribhadrasUrie racelo hovAthI tathA upara jaNAvyA pramANe mAganusArapaNAthI AraMbhIne tIrthaMkarapadanI prApti sudhInA upAyo kamasara batAvavAmAM AvelA hovAthI AzA rAkhavAmAM Ave che ke A grantha ghaNA AtmAone temanA Atma kalyANanA mArgamAM sahAyabhUta thaze. e AzA phaLIbhUta thAo evI aMta:karaNathI prArthanA karI A graMthavivecananuM kAma samApta karavAmAM Ave 10 che." prastAvanA graMthakAra A.bha.zrI haribhadrasUri mahArAja yasyAmayo gatamayo vyagalat kSaNena doSojjhito'dhigatasuzrutayogayogAt / sarvajJatAM kaliyuge kalayan nitAntamena: sa saMharatu vo hribhdrsuuriH|| A.bha.zrI haribhadrasUri mahArAjanuM jIvanacaritra kahAvalI, prabhAvakacarita, tathA prabaMdha Adi aneka sthAnomAM maLe che. badhAmAM aneka vAtomAM samAnatA che, tema koika vAtomAM vibhinnatA paNa che. A.bha.zrI haribhadrasUriviracita graMthonA zreSTha vyAkhyAtA A.bha.zrI municaMdrasUrimahArAje vikrama saMvat 1174 mAM racelI A.bha.zrI haribhadrasUriviracita upadezapadanI vRttinA aMtamAM saMkSepamAM A.bha.zrI haribhadrasUrimahArAjanuM je jIvanacaritra ApeluM che temAM mahatvanI ghaNI ja ghaNI vAto AvI jAya che. upadezapadanI vRttinA aMtamAM Avelo A ullekha ahiM dharmabindunA sAtamAM pariziSTamAM Apelo che te joI levo. dharmabindunuM saMpAdana karatAM amAruM samagra lakSya vRttisahita dharmabindune prAcInamAM prAcIna hastalikhita graMthonA AdhAre zuddha karavA tarapha tathA vRttimAM udbhUta karelA pAThonA mULasthAnone zodhavA tarapha raheluM hatuM. eTale A.bha.zrI haribhadrasUrimahArAja tathA vRttikAra A.bha.zrI municaMdrasUri mahArAjanA jIvanacaritra viSe tathA temaNe racelA graMtho viSe svataMtra rIte aitihAsika mAhitI ekatra karavA mATe khAsa lakSya apAyuM nathI. baMne mahApurUSo viSe maLatA badhA ullekho ekatra karIne ApavAnI mArI icchA hatI ke jethI vAcako svataMtra rIte te aMge vicAra karI zake. paraMtu atyAre huM ghaNA kAryomAM rokAyelo chuM. vaLI mArI pAse e badhI sAmagrI atyAre hAjara che paNa nahi, badhI sAmagrI ekatrita karatAM ghaNo samaya lAge tema che ane graMthanuM prakAzana zIgha karavAnuM che. baMne mahApurUSo viSe judA judA lekhako taraphathI ghaNuM ghaNuM lakhAyeluM che eTale aitihAsika bAbato mukhyatayA bIjA lekhakonA lakhANamAMthI udbhUta karIne ahiM ApavAmAM AvI che. paM. zrI vajasenavijayajI mahArAje dharmabindunuM je bhASAMtara prakAzita karyuM che temAM temaNe A.bha.zrI haribhadrasUrimahArAjanuM jIvanacaritra ApeluM che. temAMthI te udbhUta karIne ahIM ApavAmAM Ave che Jain Education Internacional For Private & Personal use only
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 21 | prastAvanA "pU. haribhadrasUrIzvarajI mahArAjanuM jIvanacaritra. cittoDa nagara, jitAri rAjAnuM rAjya. rAjapurohita haribhadra. rAjA nyAyavAna-aneka rAjAonA svAmI chatAM namra. jyAre rAjapurohita cauda vighAmAM pravINa paraMtu jJAnamadano pAra nahI. haMmeza vAda mATe taiyAra.zAhyAbhyAsa eTalo vadhato jAya che ke kyAMka peTa phUTI na jAya tethI peTa upara suvarNano paTTa bAMdhIne pharato. ane jaMbUdvIpamAM mArI samAna koi nathI te jaNAvavA jaMbulatA dhAraNa karato hato. AvA zAnanA madathI masta banelA A rAjapurohite eka niyama karelo ke "A duniyAmAM jenuM vacana samajI na zakuM teno ziSya banuM'. abhimAnathI kalikAlamAM potAne sarvajJa mAnato hato. abhimAna e ghaNA guNone bALI nAkhanAra bhayaMkara agni che, paNa koi sAro suyoga maLI jAya to abhimAnI paNa bacI jAya ane tarI jAya tema A rAjapurohita haribhadrane paNa eka sAdhvIjIno AzcaryakArI suyoga thayo. haribhadra rAjadarabAra tarapha jaI rahyA che. jatAM jatAM rastA upara eka upAzraya Ave che. te upAzrayanI najIkathI jaI rahyA che. te ja vakhate upAzrayamAM sarva zikhAo sahita sAdhvIjI zrI yAkinI mahattarA birAjamAna hatA ane teo sutrapATha karI rahyA hatA te vakhate ja A zloka Avyo. cakkIgaM haripaNagaM paNagaM cakkINa kesavo cakkI / kesava cakkI kesava da cakkI kesI a cakkI a|| eTale be cakravata thayA pachI pAMca vAsudeva thayA pachI pAMca cakravatI pachI eka vAsudeva pachI eka cakravatI pachI eka vAsudeva pachI eka cakavata pachI eka vAsudeva pachI be cakravatI pachI eka vAsudeva ane chelle eka cakravatIM. A avasarpiNI kALamAM A bharata kSetramAM bAra cakravartI nava vAsudeva thayA evo A zlokano(gAthAno) artha thato hato. ane A zlokano artha haribhakane khyAla na Avyo. eTale pAchA pharI upAzrayamAM jaIne pUchayuM ke te sAdhvI mahArAja ! A zuM caka caka karo cho ? tyAre samayanA jANakAra, maryAdAnA upAsaka, paramAtmAnI AjJAne samajanArA evA sAdhvIjIe Ano artha khUbaja saraLatAthI samajAvyo. pratijJAnI pakaDa rAkhanArA evA haribhadra bolyA ke che AthI ! mArI pratijJA hatI ke koi vyaktie kahelI vAtano artha mane na samajAya to tenA ziSya banI javuM tethI tame mane tamAro zika banAvo. tyAre sAdhvIjI bhagavaMte samajAvyuM ke purUSane ziSya karavAno sAdhvIjIno adhikAra nathI. amArA dharmAcArya zrI jinabhaTAcArya ahIM bhAinonA upAzrayamAM birAjamAna che temanI pAsethI sAdhu dharmanI dIkSA grahaNa karIne ziSya bano. Jan Education w elbrary.org
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA tyAre pUrva upakArI Apa cho tethI Apa ja mArA gurU cho to paNa ApanA kahevAthI huM pUjya AcArya bhagavaMtano ziSya banIza ane zubha muhUrte savRtti | zAsana prabhAvanAnI suMdara paLe saMyama grahaNa karIne banyA munizrI haribhadra. dharmabindau gurusamarpaNa pUrvaka jaina darzananA abhyAsamAM ekatAna banIne ucca koTInA AgamonA jJAtA banyA, paNa sAthosAtha anubhavajJAna dvArA dharmanI bhUmikAne vadhune vadhu vikasAvatA gayA. emAM jJAnaanubhava dvArA viziSTa yogyatA jotAM guru mahArAje AcArya pada ApIne saMghanI javAbadArInuM sukAna soMpyuM. dhIre dhIre sarvajJAna samyajJAna rUpe pariNAma pAmyuM. devatAdhikita keTalAka upaniSado (rahasya pustako) jemAM AkarSaNavighA, suvarNasiddhi, parapurapraveza, nabhogamana, Adi prApta karavAnAM sAdhanonuM varNana hoya tevAM pustako A samaye teone prApta thayAM paNa kALanI hInatA tathA jIvonI te grahaNa karavAnI zaktinI khAmIne kAraNe agni tathA jaLa jene hAni na pahoMcADe evAM vividha auSadhothI niSpanna staMbhomAM bhaMDAryA kahevAya che. adhikArI thayA vinA prApta thayelI labdhio-siddhiono prAya: durupayoga thAya che. labdhio e AtmAnI zakti vizeSa che. je kharA AtmajJAnanA abhyAsako che, teo labdhiAdi meLavavA prayatna nahi karatAM AtmajJAna jethI prApta thAya tevAM sAdhanono Azraya le che. kAraNake haThayogAdithI paNa keTalIka halakA prakAranI zaktio maLe che, paNa tethI jIvo te zakitaono bIjAne camatkAra batAvavAmAM athavA 'huM'paNAnI vRddhi karavAmAM doravAya che, ane potAnuM sAdhyabiMdu bhUlI jAya che, mATe kharA AtmajJAnanA abhyAsako labdhio meLavavAne khAsa prayatna karatA nathI. temane temanA yogAbhyAsamAM te maLe che, to teno asvIkAra paNa karatA nathI. paNa temanuM lakSa Atmatattva prApti tarapha hoya che. zrI haribhadrasUrine paNa keTalIka zakitao maLI hatI. eka prasaMge atyaMta krodha vyApI gayo, tyAre AkarSaNa vighA'nA baLe 14 bauddhone aMtarIkSa mArge kheMcI mArI nAkhavA pravRtta thayA hatA. temanA gurue te samaye temane vAravAthI te kAma banyuM nahotuM. 'AkarSaNa vighA'no Avo durupayoga thayo ema dhArI upara jaNAvyA pramANe rahasya vidyAo chupAvI dIdhI. e krodhano prasaMga A pramANe hato. zrI haribhadrasUrine haMsa ane paramahaMsa nAmanA be bhANeja ziSya hatA. temaNe zrI haribhadrasUri pAse rahI nyAya, alaMkAra, tarka, SaDradarzana vagereno sAro abhyAsa karyo hato. te pachI bauddhadarzana avalokavAnI temanI icchA thai. kAraNake A vakhate aneka rAjAoe te mata aMgIkAra karyo hato ane sthaLe sthaLe te dharmanA maTha tathA vihAro hatA. prakhyAta cInI musAphara hyuenasAMga A vakhate hiMdustAna Avyo hato, te potAnI musApharInA varNanamAM buddha dharmanI A vakhatanI jAhojalAlI paNa dazavi che. dakSiNa vageremAM jainonA paNa rAjA hatA ane jaino paNa potAnA dharmanI mahattA darzAvavAne teTalA ja utkaMThita hatA. AthI eka bIjAnA siddhAMto jANavAnI icchA thAya te svAbhAvika hatuM. citrakUTathI pUrve koi prakhyAta vihAramAM javA mATe taiyAra thayA. gurUnI AjJA mAgI. zrI haribhadrasUrie pariNAma aniSTa joI temane anumatI na www.janelibrary.org
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI 13 ApI. paNa bhAvI prabaLa hovAthI teo bauddhadarzana tathA temanI rahasya vidyAo zikhavAnA utsAhamAM gurUnI AjJA uparavaTa thaine paNa gayA. bauddho ane jaino vacce te samaye vicArasahiSNutA(Tolerance)nI khAmI hatI. AthI haMsa tathA paramahaMsa bauddha vihAramAM bauddharUpe rahyA. pote jaina hovAnuM ghaNo samaya kaLAvA na dIdhuM. haMsa tathA paramahaMse khAnagImAM eka patra para jaina matanI dalIlonA khaMDananuM pratikhaMDana tathA bIjA patra para sugatavAda (bauddhadharma) nAM dUSaNo lakhyAM hatAM. te banne patra bhAre pavanathI uDI gayA. te koi bauddha sAdhue gurUne soMpI dIdhA. AthI gurUnA manamAM zaMkA paDI ke A koi ahaMdupAsaka che. A zaMkA sAcI che ke khoTI che, teno nirNaya karavA teoe gurU pAse AvavAnA mArgamAM dvAra AgaLa jinapratimA AlekhI. gurU pAse AvavAno bIjo mArga na hato. jyAre te dvAra AgaLa jaina pratimA joi tyAre teo gurUne zaMkA paDI te samajI gayA. pote badhI vidyAo zikhI lIdhI hatI. zuM karavuM tenA saMbaMdhamAM jarA vicAra karI pAse paDelA eka khaDInA kaTakA vatI traNa lIMTI karI, tene buddhanI pratimA kalpI te para paga mUkI gurU samIpa AvI bIjA vidyArthIonI mAphaka bhaNavA beThA. pakaDAi javAnA bhayane lIdhe have ahIM rahevuM salAmata nathI ema dhArI banne gupta rIte citoDa tarapha nAzI gayA. buddhapratimA oLaMgI gayA, jina pratimAne badale buddha pratimA teoe karI, ane jaina chatAM bauddharUpe rahI amArI keTalIka rahasya vidyAo zIkhI nAsI gayA. A vagere kAraNothI te vihArAdhikArIone kopa prakaTayo, ane potAnA AzritarAjAnI madadathI haMsa tathA paramahaMsane pAchA pakaDI lAvavA 1444 bauddhanuM sainya mokalAvyuM. haMsa vacamAM ja marAyo. paramahaMsa citoDa pahoMcIne gurU samakSa sarva hakIkata nivedana karatAM hRdaya phATI javAthI marI gayo. A du:khadAyaka banAvathI zrI haribhadrasUrine atyaMta krodha vyApI gayo, eTale sudhI ke 1444 bauddhone samaLI rUpe pAchA citoDamAM AkAza mArge 'AkarSaNa vidyA'thI kheMcI ukaLatI telanI kaDhAiomAM nAMkhI mArI nAMkhavA tatpara thayA. manuSyamAM jyAre krodha vyApe che, tyAre sArAsArano te bIlakula viveka karI zakato nathI. A vakhate krodhanA AvezathI zrI haribhadrasUrinAM vivekacakSu miMcAi gayAM, paNa vivekacakSune kholanArA temanA gurU zrI jinabhaTAcAryane A vRttAMta vidita thatAM ja te sthaLe potAnA be ziSyone krodhanA upazamArthe mRdu vacana ane keTalIka gAthAo zikhavI satvara mokalyA, je gAthAo sAMbhaLavAthI temano krodha zAMta thayo. ane e gAthAone AdhAre zrI samarAditya caritranI savistara yojanA karI. eTaluMja nahi paNa guptavidyA vAparavAnA prAyazcitarUpe e vidyAonA graMtho upara jaNAvyA pramANe gupta bhaMDAromAM mUkI dIdhA ane 1444 bauddhone haNavAnA saMkalpa mAtra mATe prAyazcitarUpe 1444 granthonI racanA karIne karmanI nirjarA karI. dharmanA kArya mATe karAtuM apakRtya te apakRtya nathI e mAnyatA bhUla bharelI che, te A uparathI sahaja samajAze. je gAthAo sAMbhaLavAMthI zrI haribhadrasUrino krodha zAnta thayo te nIce pramANe che. prastAvanA 13 www.jainlibrary.g
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI prastAvanA samarAditya saMkSepa gAthA guNaseNa agisammA sihA gaMdA ya taha piA puttA / sihi jAliNIsuo, dhaNa dhaNasiri mo a pai bhajja / jaya vijayA ya sahoyara, dharaNo lacchi ya taha paI bhajjA / seNa viseNA pittaa, uttA jamaMmi sattamae / guNacaMda vANamaMtara, samarAicca giriseNa pANo o| egassa tao mukkho'Nato biassa saMsAro // jaha jalai jalaM loe, kusatthapavaNAhao kasAyaggi / taM jutaM na jiNavayaNaamiyasittovi pjjli|| arthAt - (1)guNasena nAme eka rAjA hato, teNe agnizamAM nAme eka tApasane pAraNAnuM nimaMtraNa karyuM, paNa pramAdayoge ene pArAgu karAvavuM vIsarI gayo; AthI agnizarmAnA aMtaramAM vairabhAva pragaTayo, A pahelo bhava. (2)bIje bhave agnizarmA vidyuta kumAramAM upajyo, guNasena saudharma devalokamAM deva thayo. (3)tyAMthI trIje bhave guNasena siMharAjA thayo, agnizarmA teno ANaMda nAme putra thayo, jeNe pUrvabhavanA vairabhAvane kAraNe pitAne viSa daI mAryo. (4)tyAMthI AvI cothe bhave guNasena trIjA svarge ane agnizama pahelI narakamAM utpanna thayo. (5)tyAMthI AvI pAMcamA bhave guNasenano jIva zikhI nAme putra thayo, ane te agnizamano jIva je jAlinI nAme mAtA thai hatI tenA peTe avataryo. A bhavamAM mAtAe putrane pUrvanA vairabhAvane kAraNe viSathI mAryo. (6)tyAMthI AvI chake bhave guNasenano jIva pAMcamA svarge ane agnizarmAno jIva bIjI narake utpanna thayo. (7)tyAMthI AvI sAtamA bhave guNasenano jIva dhanyakumAra nAme zeThapaNe ane agnizamano jIva dhanazrI nAme tenI svIpaNe upajo. pUrva vairane lai strIe patine mAryo. (8)tyAMthI AvI AThamA bhave guNasenano jIva sAtamA svarge ane agnizarmAno jIva trIjI narake utpanna thayo. (9)tyAMthI AvI navamA bhave guNasenano jIva jaya nAme ane agnizarmAno jIva vijaya nAme tenA bhAIpaNe upajyo, ahIM pUrvanA vairane laIne vijaye jayane pIDA upajAvI. (10)tyAMthI AvI dazamA bhave guNasenano jIva navamA kalpa vimAnavAsI deva thayo, agnizamano jIva cothI narake gayo. (11)tyAMthI AvI agyAramA bhave guNasena dhAraNa nAme zeTha thayo, ane agnizarmA lakSmI nAme tenI bhAryA thai, jeNe patine pUrva vaira lai raMjADayo. (12)mAMthI evI bAramA bhave guNasena ane agnizamAM anukrame agyAramAM kalpa ane pAMcamI narake upajyA. WWWnelibrary Jan Education International
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 15 (13)tyAMthI AvI teramA bhave guNasena ane agnizama anukrame sena, viSeNa nAme be pitrAi bhAi thayA. jemAM viSeNe senane pUrva vairayoge mAryo. (14)tyAMthI AvI caudamA bhave guNasena navamA greveyaka ane agnizamAM chaThThI narake utpanna thayo. (15)tyAMthI AvI paMdaramAM bhave guNasena, guNacaMdra nAme vidhAdhara thayo, ane agnizarmAe vANavyaMtara thai pUrvanA vairane lai guNacaMdrane pIDA upajAvI. (16)tyAMthI AvI soLamA bhave guNasenano jIva sarvArthasiddha vimAne kalpAtIta deva thayo, ane agnizamano jIva sAtamI narake gayo. (17)mAMthI AvI sataramA bhave gaNasena samarAditya nAme rAja thayo, ane agriAma girisena nAme cAMDALa thayo. zrI samarAdika sarvajJa ane sarvadazI prastAvanA thai siddha thayA, ane cAMDALa anaMta saMsAra rajhaLyo. A pramANe krodhanuM phaLa ati dArUNa che. kuvAsanAvALA jIvane utpanna thayelo kaSAyarUpI agni samatArUpI jaLathI zamI jAya che, ane tuM jinaprabhunA vacanarUpI amRtathI siMcAelo che, chatAM tAro krodhAgni zAMta thato nathI e AzcaryanI vAta che. mATe he haribhadra ! krodhane kADhI nAkha ane A bauddhone mAravAno saMkalpa tuM choDI de. A zabdothI temanA mana para suMdara asara thaI ane teo upazAMta banyA. A gAthAone AdhAre zrI haribhadrasUrie mAgadhImAM samarAicca kahA-samarAdityakathA nAmano grantha lakhyo che. je vairAgya rasathI bharapUra che. tenA uparathI saMskRtamAM zlokabaMdha grantha racavAmAM Avyo che ane gujarAtImAM paNa samarAditya kevaLIno rAsa racavAmAM Avyo che. zrImad haribhadrasUrie 1 grantho raA che, paNa teTalA hAla maLI AvatA nathI, temAMnA Azare 50-60 jude jude sthaLe maLI Ave che. musalamAnI vakhatamAM, temAM paNa mahamada gajhanI ane allAudInanI caDAi vakhate hiMdumaMdirone zoSAvuM paDyuM hatuM, tema jainamaMdiro tathA pustakonI paNa khuvArI thaI hatI. athavA mULa granthonI jhAjhI prato na lakhAi hoya ane je lakhAi hoya te amuka aprasiddha sthaLe rahI hoya, ane pharIthI te lakhAya te pahelAM tenA paugalika svabhAvane lIdhe jIrNa thai nAza pAmI hoya to te paNa banavA joga che. je grantho hAla maLI Ave che temanA nAma nIce pramANe che. (1)zrI dazavaikAlika laghuvRtti (2)zrI dazavaikAlika bRhadavRtti (3)zrI naMdIsUtra laghuvRtti (4)zrI Avazyaka sUtra upara zihitA TIkA(brahavRtti) (5)zrI prajJApanA pradeza vyAkhyA(laghuvRtti) (6)zrI jaMbudvIpa saMgrahaNI (7)zrI jaMbudvIpa prajJapti TIkA (8)zrI caityavaMdana vRtti (9)zrI lalita vistarA(caityavaMdana bRha vRtti) (10)zrI kapUrAbhidha subhASita kAvya (11)zrI dhUrvAkhyAna (12)zrI munipati caritra (13)zrI samarAditya caritra (14)zrI paMcavastu, svopajJavRtti (15)zrI paMcasUtra svapajJavRtti (16)zrI aTaka (17)zrI SoDazaka (18) zrI paMcAzaka (19)zrI zrAvakadharmavidhi (20)zrI dharmabiMdu (21) zrI yogabiMdu. (22)zrI yogadaSTi samuccaya svopajJavRtti (23)zrI yogaviMzati (24) zrI nyAya pravezaka sUtravRtti (25) nyAyAvatAra vRtti (26)nyAyavinizcaya (27) dharmasaMgrahANI (28) vedabAhyatAnirAkaraNa (29) vadarzana samuccaya (30) darzanI (31) anekAMtavAdapraveza (32) anekAMtajayapatAkA svapajJavRtti (33) lokatasvanirNaya Jan Education International www.janelibrary.org
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau prastAvanA (4) upadezapada (35) anekAMtapraghaTTa (36) laghukSetrasamAsa (37) tattvArtha laghuvRtti (38) zAsavAtasamuccaya svopajJavRtti (39)jJAnAdiya prakaraNa (40) darzana sattarI (samyakatvasaMtatikA) (41) deveMdranarakeMdra prakaraNa (42) yatidinakRtya (43)yogazataka (ja)lagnazuddhi (45) sarvajJasiddhi (46) saMbodha prakaraNa (47) zrI anuyogavAra sUtra laghuvRtti, ityAdi (48)saMsAradAvA stuti (49) vyavahArakalpa (50) pratikAkalpa (51)dvijavadanacapeTA (52) kSamAvalibIja (53) jJAnapaMcakavivaraNa (54) vIrastava (55) zrAvakaprajJaptiTIkA (56) prazamaratiTIkA (57)vIrAMgada kathA (58) karmastavavRtti (59) laghu saMgrahaNI (60) jIvAbhigama laghuvRtti (61) mahAnizIthamULa (utkRta) ityAdi. A sivAyanA zrImad haribhadrasUrinA racelA bIjA paNa grantho hovA joIe. paNa je je hAla upalabdha thAya che temanAMja nAma atre ApavAmAM AvelAM che. granthonI saMkhyAnA saMbaMdhamAM traNa judA mata che. keTalAka kahe che ke temaNe 1 grantho raA, koi mata pramANe temaNe 140 granyo racyA ane trIjA mata pramANe temaNe 14% graMtho racyA che. te granthonI saMkhyA ochAmAM ochI 14jI nI che, e bAbata to sarvane saMmata che. (1)zrISadarzanasamuccayanI takarahasya dIpikA nAmanI TIkAnA racanAra vi.saM.15mA saikAmAM thayelA zrI guNaratnasUri zrI haribhadrasUrinA saMbaMdhamAM lakhe che ke : - vArtAkAtaHhayazanivanAnitana/jhanUpaIC: zrIhamidrasUri | jemaNe 14jI zAstro racI jagatanA jIvopara upakAra karyo che, evA zrI haribhadrasUri. (2)zrI rAjazekharasUri, jemaNe 1405mAM caturvizati prabaMdha rao che, teo A prabaMdhamAM zrImane 10 granthanA racanAra tarIke oLakhAve che. (3)zrI ratnazekharasUri jemaNe vi.saM.1496 mAM zrAddhapratikramaNa upara arthadIpikA lakhI che, teo e sUtranI 47 mI gAthAnI vRttimAM lakhe che ke 1 prakaraNatazrIhamidrasUthoDaOAdurlanitavitAyAm 14 prakaraNanA racanAra zrI haribhadrasUri paNa lalitavistarAmAM kahe che. (4)samarAdityarAsamAM 1 prakaraNanA racanAra tarIke oLakhAvyA che. (5)upadezaprAsAdamAM paNa upara pramANe che. (6)prabhAvakacarita e nAmanA granthamAM tenA racanAra zrI caMdraprabhasUri zrI haribhadrasUrinuM caritra lakhatAM jaNAve che ke : - puda 5 zatonamujhapImAnuM FALAnakasumja pAte ugra buddhivALAe vaLI 14 prakaraNo racyAM. Ama traNa judA mata che, paNa temaNe 10 granyo A e bAbata to sarvane saMmata che. upara jaNAvela granyo zrI haribhadrasUrinA che. tenA purAvA tarIke ApaNe jaNAvIzuM ke granthanA chevaTanA zlokamAM keTaleka sthaLe temanuM nAma ApavAmAM AvyuM tyAM moTe bhAge 'virada' e zabda mUkavAmAM Avyo che. ane virahAMkavALA badhA granyo zrI haribhadrasUrinA racelA che, e nisaMzaya che, kAraNake navAMgI For Private & Personal use only www.jane brary.org
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 17 vRttikAra zrI abhayadevasUri, je vi.saM. bAramA saikAmAM vidyamAna hatA, te paMcAzaka uparanI vRttimAM lakhe che ke : - 4 2 vijJa kRti sitAMvazrIhariSadrAvArthamya telaM kRti | ahiM je 'viraha' zabda mUkavAmAM Avyo che, te jaNAve che ke grantha sitAMbara (zvetAMbara) zrI haribhadrasUrie racelo che. zrI municaMdrasUri jemaNe A prastuta grantha dharmabindu uparAMta lalitavistarA, upadezapada, yogabiMdu Adi upara TIkA racelI che, teo lalitavistarAnI TIkAmAM lakhe che ke : --4 vijJa rUti yAniImahattAdharmamUnorApAryamitrasyaMti / A lalitavistarAmAM je virahAMka che te yAkinI mahattarAnA dharmasUnu (dharma putra) zrI haribhadrasUrino che. temaja prabhAvaka caritramAM paNa zrI candraprabhasUri jaNAve che ke :- atizayaphrUyAmimyaziSyavruyavihornimoLa tamareTha: / niSnaRtimitta saMvyapAtnamastAM vipavena yutAM sAM sa muchyuM: III sArA purUSomAM mukhya evA zrI haribhadrasUrie potAnA hRdayane atizaya priya lAgatA evA be ziSyonA virahanI urmine lIdhe potAnI samasta kRtio 'viraha' zabda sahita karI che. A virahAMka zabda jemAM Ave che tevA keTalAka granthono chello zloka ApaNe joie. vIrastavamAM chellI stutinA aMte murtta aMge mayaviE tassa nArUM vi vIre sUtrane temaja madanano jene viraha che (kAmathI rahita che) evA e sUtranA nAtha zrI vIra prabhune huM vAMdu chuM. saMsAradAvAnI stutimAM mavihavaM Te ime ni sArUM he devI ! mane evuM uttama varadAna Apa ke mArA bhavano viraha thAya, arthAt mAre pharI janma levA na paDe. aSTakanA chellA zlokamAM aSTAvyapravALuM tvA yatnuMyamanitam / vijJAttena pApastha maraMtu suddhino nanA: / A aSTaka racavAthI je puNya prApta thayuM te puNya vaDe pApano viraha-viyoga thai jana samUha sukhI thAo. vaLI zAsravArtAsamuccayanA chellA AThamA stabakane aMte bhRtvA praNametaghavavAmaM vivivi mayA rAtam}mavihavIganamanAM tamatAM maLyo namastena A zAsravArtA samuccaya racavAthI je kAMi puNya prApta thayuM tene lIdhe bhavya jIvo pAparahita saMsAraviraha mokSanuM bIja (bodhibIja) pAmo. prastuta granthanA (dharmabindunA) chevaTanA bhAgamAM paNa viraha zabda mUkelo che. have A viraha zabda zuM sUcave che te ApaNe vicArIe. tenuM eka kAraNa to upara ApaNe vicArI gayA ke temanA be priya ziSya ane bhANeja haMsa ane paramahaMsanA virahathI thayeluM du:kha sUcavavA te viraha zabda potAnA granthone aMte mUkelo lAge che. (2) sarvazano, sarvadarzIno athavA paramajJAnIno viraha thavAthI paramajJAna pAmavA yogya sAmagrIno viraha temane lAgyo hoya ane tethI A viraha prastAvanA 17 www.jainellbrary.org/
Page #37
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau zabda mUkyo hoya. (3) viraha zabda koivAra bhavanI pAchaLa, koivAra madananI pAchaLa, koivAra pApanI pAchaLa ema mUkavAmAM Avyo che, tethI e sUcita thAya che ke svaparane madana, bhava ane du:khano viraha thAo evI AziSa paNa hoya. viSayanA arthane baMdha besatI rIte zobhe tevI rIte jyAM viraha zabda mUkavo yogya lAgyo, tyAM temaNe mUkyo che. ane keTalAka granthomAM chellI gAthA kadAca lopa paNa thai gai hoya, chatAM vRddha saMpradAyathI je je grantho zrI haribhadrasUrinA mAnavAmAM AvelA che temanA nAma upara ApelAM che. prastAvanA have A 140-10-14 prakaraNo lakhyA pachI A granthono vistAra (phalAvo) zI rIte karavo te saMbaMdhamAM vicAra karatAM zrI haribhadrasUrine eka kArpAsa nAmano garIba vANIo maLI Avyo. A manuSya A jJAnanA vistAranA kAmamAM upayogI thaze ema zakuna vagerethI jANavAthI temaNe tene jaina dharmano vizeSa bodha Apyo ane potAno A pustako lakhavAno uddeza jaNAvyo. teNe kahyuM "mArI pAse dhana nathI, ane te kAma huM zI rIte karI zakuM ?' gurUe kahyuM "dharma kRtyathI tane puSkaLa dhana maLaze." tyAre teNe kahyuM "jo Ama thAya to to huM ane mArA svajano prabhunI vANI phelAvavAmAM purato prayatna karIzuM." dravya, kSetra, kALa, ane bhAva vicArI zrI haribhadrasUrie kahyuM : "AjathI traNa divase eka paradezI vepArI Avaze tenI pAse tAre prathama jai sarva vastuo kharIdI levI, temAMthI tane puSkaLa dhanano lAbha thaze. meM aneka pustako racyA che, te te dhana vaDe tAre lakhAvavA ane sAdhuone tAre te ApavA ane jema phelAvo thAya tema karavuM." teNe paNa gurUvacana upara vizvAsa rAkhI te pramANe karyuM ane puSkaLa dhana prApta karyuM, jenA vaDe teNe te te granthonI aneka prato lakhAvI ane bahu sAro phelAvo karyo. teNe corAzI jina maMdira baMdhAvarAvyAM. keTalAMka jUnAM pustako je kALavAzathI jIrNa thaI gayAM hatAM, teno paNa punarUddhAra te kArpAsa nAmanA vaNike karyo.. A pramANe jJAnano vistAra karavAno temaNe uttamottama prayAsa Adaryo hato. temanA jIvananA saMbaMdhamAM jeTalI hakIkata maLI, te uparathI A lekha lakhavAmAM Avyo che, kaye sthaLe cAturmAsa karyA, jyAM kayAM vihAra karyo, konA konA prasaMgamAM AvyA, tathA bIjI aneka bAbato saMbaMdhI ApaNane kAMi paNa maLI zakatuM nathI keTalA varSe kALadharma pAmyA, te paNa ApaNe jANI zakatA nathI temanA caritralekhaka zrI caMdraprabhasUri chevaTamAM eTaluM jaNAve che ke zrutazAstrathI potAno kALa samIpa che, ema dhArI temaNe anazana karyuM ane chevaTe samAdhimaraNa pAmI svargagamana karyuM. AvA jaina dharmanA eka staMbharUpa mahAna sUrinA caritranA saMbaMdhamAM ApaNane bahu ja ochuM jANavA maLe che, e kharekhara khedanI vAta che. chatAM | 28 temanA granthonA vAMcanathI eTaluM to kahI zakAya ke te kadAgrahI nahi, paNa satyanA upAsaka hatA. ane je je apekSAe jyAM jyAM satya raheluM hoya te jaNAvavAne teo pravRtta thatA hatA. teo daDha pratijJAvALA hatA. potAnI pratijJA pALavAthI mAnabhaMga thaze, tenI paNa darakAra nahi karatA satya Tekane teo For Private & Personal use only
Page #38
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau prastAvanA vaLagI rahyA ane te kAraNathI ja temaNe jaina dharma aMgIkAra karyo hato. temaNe eka sthaLe kahyuM che ke : pakSapAto na me vIre na dveSa: kapilAdiSu / yuktimadvacanaM yasya tasya kArya: parigrahaH // mane vIra tarapha pakSapAta nathI, temaja kapila Adi tarapha dveSa nathI. jenuM vacana yuktiyukta lAge te grahaNa karavuM joie. A temanI satya taraphanI prItinuM smaraNa karI A caritra samApta karavAmAM Ave che. A lekha dharmabiMdunI jUnI kopInA AdhAre lakhela che. sAtho sAtha amArA parama upakArI dAdA gurUdeva panyAsajI zrI bhadrakavijayajI mahArAjA che. jeone pUjyapAda haribhadrasUrIzvarajI mahArAjA likhita grantho pratye avihaDa prema hato. pote ja kahetA ke maitrIno rasapAna karAvanArA pUjya haribhadrasUri mahArAjano mahAna upakAra che ke jemaNe dareka tatvano samanvaya karavAnI kaLA batAvIne jIvamAtra pratye maitrIbhAvane TakAvavAnI kaLA ApI dharmanuM mULa je maitrIbhAva che te samajAvyo. jethI pUjya paMnyAsajI bhagavaMta maitrInA mahAupAsaka banyA. vartamAna kALamAM je puNya purUSanA grantho ApaNane jIvana jIvavA mATe mArgadarzaka upakAraka thai rahyA che te pUjya punita mahAtmA haribhadrasUrIzvarajI mahArAjAnA caraNomAM koTI koTI vaMdanA." A.bha.zrI haribhadrasUrimahArAjano samaya. A.bha.zrI haribhadrasUrimahArAjanA samaya viSe vidvAnoe vividha rIte vicAraNA karelI che. temAM be vicAraNA mukhya che. vi.saM.1330mAM prabanyacintAmaNinI racanA karanAra AcArya merUtuMgasUrie temaNe racelA vicArazreNi nAmanA graMthamAM eka gAthA uddhata karelI che. temAM jaNAvyuM che ke - paMcasae paNasIe vikkamakAlAo jhatti atthamio / haribhaddasUrisUro bhaviyANaM disau kallANaM / / "vikramathI 585 mA varSe haribhadrasUri rUpI sUrya asta thai gayo. te haribhadrasUri bhavya jIvonuM kalyANa karo." A gAthAne AdhAre paraMparAnusArI ghaNA vidvAno A.zrIharibhadrasUri mahArAjano samaya vikrama saMvatuM 585 sudhI nizcita kare che. bIjA keTalAka Adhunika saMzodhakonuM kahevuM che ke anekAnta jayapatAkAnI svopajJaTIkAmAM caturtha adhikAramAM zakvArthatattvavat bhatRhari:, tethI pUrvAvAryadharmapAna-phrItyarami: evo ullekha maLe che. zAstravArtAsamuccayanA 85mA zlokanI TIkAmAM mAha 2 vumAribhASika tathA 296mAM blokanI TIkAmAM sUma buddhinA sAntAkSara evo ullekha maLe che. e jotAM vAkyapadayanA kartA bhatRhari,mImAMsAzlokavArtikanA kartA mImAMsaka kumArilabhaTTa, pramANavArtika tathA pramANavinizcaya Adi aneka graMthonA racayitA bauddhaAcArya dharmakIrti, tathA temanA guru dharmapAla, tathA tatvasaMgraha AdinA racayitA bauddhaAcArya zAMtarakSita AdinA samaya viSe bhAratamAM tathA anya dezomAM je ullekho thayA che tene lakSamAM levA ja paDe. bauddhaAcArya zAMtarakSita chellAM chellAM bhAratamAMthI For Private & Personal use only
Page #39
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 20 prastAvanA bhoTa(TibeTa) dezamAM gayA hatA ane tyAM temano svargavAsa thayo hato. A badhAno temanI paraMparAmAM paNa itihAsa hoya che. A badhAnA samayanI carcA deza-paradezanA vidvAnoe ghaNe sthaLe karelI che. hamaNAM ja yuropamAM osTrIyAnA viyenAnA vidvAna hailyuTa kesare eka nibaMdhamAM vistArathI karelI carcA amArA jovAmAM AvI che, dharmottara-zatarati-kamalazIla viSe A nibaMdha che. jApAnanA Narita nArITA zaheranI Naritasan Institute taraphathI isvIsana 1992 mAM prakAzita thayelA pustakamAM A nibaMdha chapAyo che. AvI to ghaNI ghaNI carcAo vidvAnoe karelI che. e jotAM A.zrI haribhadrasUrimahArAjano samaya vikamanI AThamI zatAbdImAM kadAca mAnavo paDe. chatAM eka vAta che. vidvAnonI A carcAomAM bhinnabhinnatA paNa jovA maLe che. eTale e vidvAnoe raju karelA pramANo tathA saMbhAvanAonI purI cakAsaNI karyA pachI ja koi niSkarSa upara AvI zakAya. vaLI eka vAta e paNa dhyAnamAM levI paDe tema che ke naMdIcUrNinI racanA AcArya bhagavAna jinadAsagaNimahattare zakasaMvat pa98 (vikrama saMvat 734) mAM karelI che ema jesalameranI naMdisUtracUrNinI tADapatrI prati (kamAMka 410) nA aMtamAM jaNAveluM che. te te graMtha uparanI cUrNinI chAyA te te graMtha uparanI hAribhadrIvRttimAM ati spaSTa rIte jovA maLe che. eTale AnA uparathI ema lAge che ke A.zrI haribhadrasUri mahArAja vikramanA AThamAM zatakamAM vidyamAna hatA. eTale A badhA vize mArI rIte svataMtra vicAraNA karavAnI mArI ghaNI icchA hovA chatAM atyAre A graMthanA prakAzana pUrve mArA pAse samaya tathA sAmagrI na hovAthI bIjA koika prasaMge A viSe vicAraNA karavA bhAvanA che. atyAre to be vidvAna mahAnubhAvoe A viSe je vicAryuM che te raju karIne saMtoSa mAnuM chuM. amadAvAdanI nAgajI bhUdharanI poLathI prakAzita thayelA vRtti sahita dharmabindunA hiMdIbhASAMtaranI hiMdI prastAvanAmAM sva.darzanavijayajI mahArAje(tripuTI) nIcenA vicAro raju karyA che. A0 haribhadrasUrijIkA samaya: aba hama unake samayake viSayameM jo jo mata pravartita hai usa para dRSTi DAla deM aura usameM kyA tathya hai usakA vicAra kreN| A0 haribhadrasUrijIke samayake viSayameM vidvAnomeM kAphI UhApoha ho cUkA hai| usameM khAsa do mata ullekhya hai| eka matake mutAbika unakA svargagamanakAla vi.saM.585 batAyA jAtA hai, jisake pramANa isa taraha dete haiM- 1. 'paTTAvalI' granthoMmeM yaha gAthA milatI hai paMcasae paNasIe, vikkamakAlAo jhatti atthmio| haribhaddasUrisUro, bhaviyANaM disau kallANaM / / 1.On the relationship between Dharmottara, Santaraksita and Kamalasila by Helmut KRASSER. Tibetan Studies, Proceedings of the 5th Seminar of the International Association of Tibetan Studies, NARITA (JAPAN)1989. pp. 150-158. 2"zakarAjJo paMcasu varSazateSu vyatikrAnteSu aSTanavateSu naMdyadhyayanacUrNI samAptA iti / " - nandIcUrNi pR0 83 // To For Private www Personal use only . library.org
Page #40
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabandI 21 - vi.saM. 585 meM haribhadrasUri svargastha hue| ve bhavya manuSyoMkA kalyANa karo / 2. A0 dharmaghoSasUri 'dussamakAlasamaNasaMghathayaM' kI avacUrimeM likhate haiM " satyamitra 7 hArila 54 // paMcasae paNasIe, vikkamakAlAo jhatti atthamio / haribhaddasUrisUro, bhaviyANaM disau kallANaM // jinabhadragaNiH 60 // " --A0 satyamitra 7 varSa, A0 hArila 54 varSa yugapradhAna rahe, vi.saM. 585 meM A0 haribhadrasUrijIkA svarga, A0 jinabhadragaNi 60 varSa yugapradhA 3. A0 merutuMgasUri apanI 'vicArazreNi' meM likhate haiM "zrIvIramokSAd dazabhiH zataiH paJcapaJcAzadadhikaiH (1055) zrIharibhadrasUre: svargaH / uktaM ca- paMcasae paNasIe, vikkamakAlAo jhatti atthamio / haribhaddasUrisUro, bhaviyANaM disau kallANaM / / tato jinabhadrakSamAzramaNaH 65 / / " - vIra saMvat 1055 - vi. saM. 585 meM A0 haribhadrasUrijIkA svarga, usake bAda A0 jinabhadra kSamAzramaNa hue| unakA yugapradhAnatva 65 varSa / 4. A0 prabhAcandrasUri 'prabhAvakacarita' meM likhate haiM- AcArya haribhadrasUrijIne 'mahAnizIthasUtra' kA jIrNoddhAra kiyA aura A0 jinaprabhasUri 'vividhatIrthakalpa' meM likhate haiM ki A0 jinabhadra kSamAzramaNane mathurAmeM 'mahAnizIthasUtra' kA uddhAra kiyaa| isase spaSTa ho jAtA hai ki ye dono AcArya samakAlIna haiN| 5. A0 pradyumnasUri 'vicArasAra' meM kitanIka gAthAoMkA avataraNa dete haiM "paMcasae paNatIe, vikramabhUvAo jhatti atthamio / haribhadrasUrisUro, dhammarao deu mukkhasuhaM // ahavA - paNavanna dasasaehiM, harisUrI AsI tattha puvvakaI / terasavarisasaehiM, aIehiM bappahaTTi pahU // " - eka ullekha aisA hai ki vi.saM. 535 meM dharmarata A0 zrIharibhadrasUrijI svargastha hue| ve mokSakA sukha do| matAntarase aisA bhI pATha milatA hai ki vIra saM. 1055 meM zrI haribhadrasUrijI hue aura vIra ni0 saM0 1300 meM A0 bappabhaTTisUrijI hue| ina do gAthAose do matAMtaroMke saMvat diye gaye haiN| yadi 'paNatIe' kI jagaha 'paNasIe' kA pATha mAna liyA jAya to matAMtara rahatA nahIM hai| yahAM jo bappabhaTTasUrijIkA svargagamana saM. 1300 meM batAyA gayA hai vaha bhI matAMtarake rUpameM hI hai, kyoMki 'vicArazreNi' vIra saM. 1300 meM, 1360 meM ratnasaMcayameM vI.saM. 1320 meM aura 'tapagacchIya paTTAvalI'omeM vIra saM. 1364 meM A0 bappabhaTTisUrijIkA svargagamana batAyA hai| 6. bRhadgacchIya sUrividyA prazastimeM nimnalikhita gAthAyeM haiM " dino haribhaddeNa vi, vijAharavAyaNAe tayA ||3|| ciramitta pIitosA, dino haribhadrasUriNA biio / vijAharasAhiNo, maMto sirimANadevassa ||4|| " yaha prazastikA pUrvApara saMbaMdha aura sAra isa prakAra hai| prastAvanA 21
Page #41
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 22 prastAvanA - AcArya mAnadevasUri jo A0 samudrasUrike paTTadhara aura haribhadrasUrijIke vayasya the, unake gurujIne saM. 582 meM caMdrakulakA sUrimantra diyA aura ciramitra A0 haribhadrasUrine saprema vidyAdhara kulakA sUrimaMtra diyA lekina ve una mantrapAThoMkI samAnatA, duSkAla, logokA saMhAra aura rogake kAraNa mantrako bhUla gaye aura pIchese unhoMne giranAra para tapa karake zrIsImaMdharasvAmIne upadiSTa kiyA huA maMtra aMbikAdevIko prasanna karake prApta kiyA Adi. (gAthA 1-12) isase nizcaya ho jAtA hai ki A0 haribhadrasUrijI aura A0 mAnadevasUrijI saM. 582 meM hae the aura dono samakAlIna the| 7. 'gurvAvalI' aura 'paTTAvaliyoM meM A0 haribhadrasUri aura A0 mAnadevasUrijIko samakAlIna AcArya batAyA gayA haiN| phalataH ina saba pAThoMse spaSTa hotA hai ki A0 haribhadrasUrijI saM 585 meM svargastha hue haiN| A0 haribhadrasUrijIke samayanirNayameM dUsare mata ke mutAbika ve vi.saM. 785 lagabhagameM svargastha hue / isase siddha hai ki uparake jo pATha diye gae haiM ve saba isake viruddha jAte haiM / isake liye khulAsA kiyA jAtA hai ki, upara darzAye hue saba pATha yugapradhAna A0 hArilasUri ki jinakA nAma harigupta aura A0 haribhadra bhI hai aura jo vI.ni.saM. 1055 vi.saM. 585 meM svargastha hue haiM unakI jIvanaghaTanAke sAtha saMgata hote haiN| arthAt - (3) paMcasae' vAlI par3AvaliyoMkI gAthA A0 hArilakA svargasaMvat batAtI hai| vastuta: 'paMcasae' ke badale 'sattasae' pATha mAna liyA jAya to vaha gAthA haribhadrasUrijIke svargavAsa samayake sAtha lAgU paDa sake / (2) 'dussamakAlathayaM kI avacUrimeM A0 hArilake pIche 'paMcasae' vAlI gAthA dI hai aura usake pIche jinabhadrasarijIkA samaya batAyA gayA hai vahAM bhI hArila aura haribhadrasUrijIko eka mAnA jAya to hI unake pIche A0 jinabhadrasUrijI honekA saMgata ho sakatA hai| (3) 'vicArazreNI ke pAThake liye bhI UparakA hI samAdhAna hai| (4) paraMtu A0 haribhadrasUrijIne 'mahAnizIthasUtra'kA uddhAra kiyA, usa sUtrakI saMskRta prazastimeM samakAlIna AcAryoka nAma diye haiM, unameM A0 haribhadrasUrijIkA nAma hai / A0 jinadAsagaNi kSamAzramaNakA nAma hai, lekina A0 jinabhadragaNikA nahIM hai| ata: 'vividhatIrthakalpa'ke ullekhako dUsare purUta pramANakI apekSA rahatI | 22 (5) 'vicArasAra'meM matAMtara hai vahI vi.saM. 585 meM A0 haribhadrasUrijIke svargavAsakI bAtako kamajora banAtA hai aura gAthA 30 meM diyA haA 'dhammarao' zeiSaNa A0 hArilake sAtha jyAdA lAgU hotA hai / 'paNatIe ke sthAnameM 'paNasIe' mAnA jAya aura phira 'paMcasae paNasIe ke sthAnameM 'sattasae paNasIe' mAnA jAya to barAbara kAlasaMgati ho jAtI hai| bAkIke cAlU sthitike pATha bhI A0 hArilasUrijIke sAtha saMbaMdha rakhate haiN| (6) 'sUrividyA' pAThakI prazastimeM A0 haribhadrasUrijI aura A0 samudrasUrijIke paTTadhara A0 mAnadevasUrijIko ekakAlIna batAye gaye haiN| yaha eka sabala For Private & Personal use only
Page #42
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 23 pUrAvA hai| isase isa ghaTanA A0 samudrasUrijIke ziSya A0 mAnadevasUrijIke sAtha saMbaMdha rakhanevAlI hai aisA mAnanA jyAdA ucita hai| yadi prazasti usI samayakI ho to A0 hArila aura A0 mAnadevasUrijI (dUsare) samakAlIna hai yaha bAta nizcita ho jAtI hai, paraMtu yaha prazasti pazcAtkAlakI ho to A0 haribhadrasUri aura A0 pradyumnasUrijIke ziSya mAnadevasUrijI (tisare) samakAlIna hai aisA mAnanA pddegaa| (7) 'gurvAvalI' Adike pAThoMkA bhI samAdhAna uktarItyA samajhanA caahie| isa taraha upara mujaba khulAsA ho jAtA haiN| yaha to huA pAThoMkA samAdhAna, lekina zrIharibhadrasUrijI vi.saM. 785 ke arasemeM svargastha hue usakA pATha |prastAvanA nice mujaba hai| 1. bauddhAcArya dharmakIrti, zaivAcArya bhartRhari aura mImAMsaka kumArila bhaTTa Adi vidvAna vikramakI AThamI sadImeM hue haiN| A0 haribhadrasUrijIne apane granthoMmeM unake nAma aura unake granthoMke nAmakA ullekha kiyA hai| isase spaSTa hai ki A0 haribhadrasUrijI unake pIche hue haiN| 2. A0 jinabhadrasUrijIne vi.saM. 666 meM 'vizeSAvazyakabhASya' kI racanA kI hai| usameM eka 'dhyAnazataka' kI racanA hai aura usa para A0 haribhadrasUrijIne TIkA banAI hai, jisase nizcita ho jAtA hai ki A0 haribhadrasUri usa racanA saMvat pIche hue haiN| 3. A0 jinadAsagaNi mahattarane vi.saM. 733 lagabhagameM cUrNigranthoMkI racanA kI hai| A0 haribhadrasarijIne una cUrNiyoMke AdhAra para 'Avazyaka-niryakti TIkA. nandIsUtra TIkA' AdikI racanA kI hai| A0 haribhadrasUrijIne 'mahAnizIthasUtra' kA jo jIrNoddhAra kiyA thA usakA prathama Adarza A0 jinadAsagaNiko vAMcaneko diyA thaa| isase aba kahanekI jarUrata nahIM hai ki A0 haribhadrasUrijI vi.saM. 733 ke pIche hue haiN| 4, AcArya guNanidhAnasUri ziSya A0 harSanidhAna 'ratnasaMcaya' meM yaha avataraNa gAthA dete haiM paNapanabArasasae, haribhadrasUri AsI'pUvvakaI terasasaya vIsa ahie, sarisehiM bappabhaTTipahU // 282 / / -vIra ni.saM. 1255 (vi.saM. 785) meM mahAna granthakAra A0 haribhadrasUrijI hue| vIra ni.saM. 1320 (vi.saM. 850)meM A0 bappabhaTTisUri hue| 5. dAkSiNyacihna A0 udyotanasUrijI vi.saM. 835meM apanI racI huI 'kuvalayamAlA'kI prazastimeM likhate haiM so siddhanteNa gurU, juttisatthehiM jassa haribhaddo / bahusatthaganthavittharapatyAriya payaDasaccattho / / 15 / / -mere siddhAMta guru A0 vIrabhadrasUrijI haiM aura nyAyazAstra ke guru evaM aneka granthoMke nirmAtA A0 zrIharibhadrasUrijI haiM / arthAt yaha zrIudyotanasUri vi.saM. | 23 785 ke arasemeM the yaha ati vizvasta pramANa hai| 6.A. siddharSigaNi apanI 'upamitibhavaprapaJcAkathA' meM likhate haiM ki For Private & Personal use only
Page #43
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau prastAvanA __ "namo'stu haribhadrAya, tasmai pravarasUraye / madarthe nirmitA eva, vRttilalitavistarA // " -mujhe dharmameM praveza karAnevAle dharmabodhakara A0 haribhadrasUri haiM, jinhoMne apanI samayasUcakatAse mAnoM mere hI liye caityavandana para 'lalitavistarA' nAmakI TIkA banAI na hoM aise haribhadrasUrijIko namaskAra ho| yadyapi isa pAThase A0 haribhadrasUri siddharSisUrijIke sAkSAt guru ho aisA bhrama upasthita ho jAtA hai, kintu zrIsiddharSisUri vi.saM. 962meM hue haiM aura unhoMne 'samayasUcakatA'kA nirdeza bhI kiyA hai isase A0 haribhadrasUri A0 siddharSisUrijIke sAkSAt guru nahIM parantu unake zAstro dvArA vivekacakSu kholanevAle satyapatha pradarzakake rUpameM paraMparAse guru hai- aisA yahAM bhramasphoTa kiyA jAtA hai| matalaba ki A0 haribhadrasUrijI unase pahile lekina kucha najadIkameM hI ho gaye haiM aisA spaSTa ho jAtA hai| ina uparyukta pramANoMse nirNIta hai ki A0 haribhadrasUrijI vi.saM. 785 ke arasemeM vidyamAna the| isa taraha A0 haribhadrasUrijIke samayake bAremeM do mata pracalita haiM aura usameM karIba 200 varSakA aMtara hai 'sUrividyA' pATha prazastikA vi.saM. 585 kA sabala pramANa hai kintu vaha prazasti usa samayakI nahIM arthAt pazcAtkAlameM likhe hue paricaya rUpa hai isase yaha mAnanA sarvathA ucita hai ki A0 haribhadrasUrijI vi.saM.785 karIba hue haiN| isa taraha isa grantha aura unake racayitAke bAremeM hamane jo kucha saMkSepameM nirdeza kiyA hai usameM vidvAnoMkI pragaTa sAmagrIkA kAphI upayoga kiyA hai| una saba ekakA sAtha AbhAra mAnate hue yaha upodghAta samApta karatA huuN| vArANasInA caukhaMbhA orienTAliyAthI isvIsana 1977 mAM prakAzita thayelA upAdhyAya zrI yazovijayajI mahArAjaviracita svAvAdaka95latA TIkA sahita zAsavAtasamuccayanA hiMdIbhASAMtara sahita prathama vibhAganI hiMdI bhUmikAmAM munirAjazrI jayasuMdaravijayajI mahArAje je vicAro A aMge jaNAvyA che teno kaMIka sAra A pramANe che. - (1) paMcasae paNasIe.......mA gAthA bhane sthaNe bhaNe chate pramANe mA.zrI ramarimabA216 vimasaMvat 585mA svastha thA cha, te 75id eka pramANa e che ke(2) dhukSetrasamAsanImA.zrI rimasUrivi2yita vRttinI tADapatra para banAyedI meM prati (jambUdvIpakSetrasamAsavRtti ubhA 186, patra saMdhyA 29) salameramA che. tenA aMtamAM nIce mujaba ullekha che - iti kSetrasamAsavRttiH samAptA / viracitA zrI haribhadrAcAryaiH ||ch|| | 24 For Private & Personal use only
Page #44
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau laghukSetrasamAsasya vRttireSA samAsata: / racitA'budhabodhArtha zrIharibhadrasUribhiH // 1 // paJcAzItikavarSe vikramato vrajati zuklapaJcamyAm / zukrasya zukravAre zasye puSye ca nakSatre // 2 // Avo ja ullekha amadAvAdanA saMvegI upAzrayanI hastalikhita grantha bhaMDAranI kAgaLa upara saMbhavata: 15mI zatAbdImAM lakhelI pratimAM paNa che. ahIM je ke vikrama saMvat 85 ema ja lakheluM che, chatAM tyAM 585 ja mAnavuM paDaze. zuka(8) mAsa, zukravAra, zukalapaMcamI, tathA puSya nakSatrano je ullekha A gAthAmAM che te vikrama saMvat 585 mAnavAmAM Ave to ja barAbara maLI rahe. amadAvAdanI vedhazALAnA prAcIna jyotiSa vibhAganA adhyakSa hiMmatarAma |prastAvanA jAnIe jayotiSa zAstranA gaNitane AdhAre vistArathI gaNita karIne A vAta munizrI jayasuMdaravijayajIne jaNAvI che. (3) jainaparaMparAmAM eka pravAda evo che ke A.zrI haribhadrasUrimahArAja pUrvatano vyavaccheda thayA pachI nikaTa samayamAM thayA che, ane pUrvazrutano viccheda vikama pachI 50 varSa gayA pachI thayo che. (4) dAkSiNyacihana A.zrI udyotanasUri mahArAje kuvalayamAlAnI racanA vikrama saMvata 835mAM karelI che. tenI prazastimAM temaNe lakhyuM che ke - AyariyavIrabhaddo ahAvaro kapparukkho vva // so siddhAMteNa guru juttisatthehiM jassa haribhaddo / bahugaMthasatthavittharapatyAriyapayaDasavvattho / sAmAnya rIte Ano artha evo karavAmAM Ave che ke bIjA kalpavRkSa jevA AcArya vIrabhadra temanA siddhAMta adhyApaka gurU hatA tathA aneka graMthazAstronA vistArathI jemaNe sakala padArtho pragaTa karyA che evA haribhadra temanA yuktizAstronA (darzanazAstronA-nyAyazAstronA) gurU hatA eTale AnA AdhAre A.haribhadrasUri AThamI zatAbdInA uttarArdhamAM tathA navamI zatAbdInA pUrvArdhamAM hatA ema keTalAka anumAna kare che, paraMtu munizrI jayasuMdaravijayajI Ano artha evI rIte kare che ke AcArya vIrabhadra temanA siddhAMta adhyApaka gurU hatA ke jemanA (AcArya vIrabhadranA) tarkazAstrAdhyApaka gurU AcArya haribhadra hatA. eTale A ullekhane AdhAre to vikamanI AThamI zatAbdInA pUrvArdhamAM AcArya haribhadra hovA joie. A rIte A.bha.zrI haribhadrasUri mahArAjanA samaya viSe pracalita lagabhaga badhA vicAro ahIM raju karI dIdhA che ke jethI vAcako enA upara svayaM vicAra karI zake. vRttikAra A.bha.zrI municaMdrasUri mahArAja saMvignamaulirvikRtIzca sarvAstatyAja dehe'pyamamaH sadA yaH / vidvadvineyAbhivRtaH prabhAva-prabhAguNaiH yaH kila gautamo'yam / / aSTahayezamite'bde 1178 vikramakAlAd divaMgato bhagavAn / zrI municandramunIndro dadAtu bhadrANi saGghAya // For Private & Personal use only
Page #45
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 26 vRttikAra A.bha.zrI municaMdrasUri mahArAja A.bha.zrI haribhadrasUrimahArAje racelA graMthonA khUba suMdara marmajJa vivecaka ane vyAkhyAtA che. upadezapadavRtti, dharmabindunI vRtti, lalitavistarA uparanI paMjikA, anekAntajayapatAkATippaNa jotAM A vAta spaSTa samajAya che. dharmabindumAM jaNAvelI vAtonA samarthanamAM bIjA ghaNA ghaNA graMthomAMthI pATho uddhRta karIne temaNe ApelA che. te jotAM emanuM ciMtana keTaluM badhuM gaMbhIra che temaja temanuM zAsrAvagAhana keTaluM badhuM vizALa che eno kaMika khyAla AvI zake che. uSkRta karelA pAThomAM jIvananA nicoDa jevAM ghaNAM ja ghaNAM subhASito che ke je ApaNA jIvanamAM adbhuta asara upajAve tevAM che - adbhuta parivartana lAve tevAM che, mATe te khAsa manana karavA jevAM che. mahAbhAratamAMthI paNa temaNe keTalAya pATho uddhRta karIne ApelA che. mahAbhAratamAMthI uddhRta karelA keTalAka pATho mahAbhAratanI pracalita saMhitAmAM akSaraza: maLatA nathI. eTale pAThAMtarovALA mahAbhAratanA 22 volyumo bhAMDArakara orieTala risarca insTITayuTa (pUNe 4) taraphathI prakAzita thayA che. te khAsa maMgAvIne tenA pAThAMtaromAM paNa je upayogI pATho amane maLyA che te ame TippaNamAM jaNAvyA che. dharmabinduvRttimAM uddhRta karelA pAThonAM mULasthAno zodhavA ame ghaNo ghaNo prayatna karyo che. je mULasthAno jaDamAM te [ ] AvA corasa koSTakamAM ame jaNAvyA che. chatAM je ghaNA pAThonA mULasthAno amane jaDayAM nathI, tyAM khAlI [...] corasa koSTaka ame mukyuM che. keTaluMka spaSTIkaraNa-- 508 paM0 10 bhAM ete dharmyA vivAhAzcatvAro'pi, gRhasthocitadevapUjanAdivyavahArANAmetadantarannakAraNatvAnmAtuH piturbandhUnAM ca prAmANyAt / parasparAnurAgeNa mithaH samavAyAt dharma: / Avo pATha che. paraMtu Ane ja anusaratI yogazAstrasvopakSavRttimAM (pR 148) A sthaLe te dharmAM vivAhAzcatvara: | mAtu: piturvadhUnAM cAprAmAkhyAt parasparAnurAmeLa mitha; samavAyAr parva: dh / pATha che. ahIM je 7 prAmAkhyAt pATha laie to eno saMbaMdha dhamAM vivAhAzcatkAroDapi enI sAthe thAya che. paNa je svapramALyAt pATha hoya to eno saMbaMdha parasparAnuoLa mitha: samavAyAt dharma: 1 e sAthe lai javo paDe che. yogazAstranI ghaNI ja prAcIna tADapatra pratio ame tapAsIne joi to paNa prAmAet pATha ja amane maLyo. A viSaya A.bha.zrI hemacaMdrasUrijI mahArAje dharmabinduvRttine anusarIne lIdho che e AgaLa-pAchaLa badhI tulanA karatAM spaSTa ja dekhAya che. to A gaLe pAThabheda kema che ? A viSaye vadhAre ciMtana karatAM karatAM tathA A viSayane lagatA judA judA graMtho jotAM jotAM amane moDo-moDo patto lAgyo ke digaMbara jainAcArya somadevasUriviracita nItivAkyAmRtamAMthI ja A viSayane lagatI badhI vAta akSaraza: athavA alpezabdabhedathI A.bha.municaMdramahArAje dharmabiMduvRttimAM lIdhelI che. nItivAkyAmRtamAM A sthaLe cAprAmANyAt prastAvanA 26
Page #46
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 27. | prastAvanA evo ja pATha che. to dharmabiMduvRttimAM prAmAthAt pATha kema Avyo ? zuM dharmabiMduvRttimAM paNa pahelAM vAprAmaththAt ja pATha haze paraMtu tenI paraMparA vadhAre cAlI nahIM hoya, paNa koIke pAchaLathI sudhArIne ja prakhyAta pATha karyo haze ane tenA uparathI sAkSAt ke paraMparAe lakhAyelI atyAre maLatI badhIja pratiomAM e pATha utarI Avyo haze ? athavA to zuM A.bha.zrImunicaMdrasUrimahArAje poteja nItivAkayAmRtanA pAThane sudhArIne mAthA pATha karyo haze ane A.bha.zrIhemacaMdrasUrimahArAje te pATha ne sudhAratAM jevo che tevo vIjhAmAkhyAhU pATha ja zuM svIkArI lIdho haze ? A badhI kalpanAo che. vicAraNA mATeja jaNAvyuM che. ' digaMbara jainAcArya amitagativiracita zrAvakAcArano upayoga dharmabiMduvRttimAM A.bha.zrImunicaMdrasUrimahArAje karyo che e vAta ame pU. 83 mAM TippaNamAM jaNAvI ja che. te ja pramANe digaMbara jainAcArya somadevasUriviracita nItivAkyAmRtano paNa AmAM upayoga karyo che. zakasaMvat 881 (vikramasaMvat 1016) mAM yazastilakacaMpU jevA mahAna kAvyanA racayitA somadevasUrie yazastilakacaMpU pachI nItivAkyAmRtanI racanA karI che. AmAM dharmasamudeza, arthasamuddeza vagere 32 prakaraNo che, temAMthI aneka aMzo A.bha.zrI municaMdrasUrimahArAje svAbhAvika rUpe athavA uddharaNarUpe dharmabiMduvRttimAM samAvI lIdhA che. juo pR.5 paM.1, pR.10, pR. 17 ityAdi tathA juo caturthapariziSTamAM TippaNo pR.196, 211 vagere A.bha.zrI municaMdrasUrimahArAja tathA A, bha,zrI hemacaMdrasUrimahArAjanA yugamAM nItivAkyAmRta graMtha ghaNo prasiddha haze. A uparathI A.bha.zrI municaMdrasUri mahArAjanuM zAstrAvagAhana kevuM vizALa haze te paNa jaNAi Ave che. nItivAkyAmRta upara eka prAcIna TIkA paNa che. teno upayoga paNa ame TippaNomAM karelo che. A graMtha TIkA sAthe muMbainI mANikacaMda digaMbara jaina graMthamALA taraphathI vikramasaMvat 1979mAM prakAzita thayo che, mudrita nItivAkyAmRtamAM keTaleka sthaLe azuddhi amane lAgI che. tethI pATaNanA zrI hemacaMdrAcArya jainajJAnamaMdiramAM vighamAna saMghavIpADAnA bhaMDAranI (DAbhaDAnaM. 67, pratibaM, 4) vikrama saMvat 1299mAM tADapatra upara lakhelI nItivAkyAmRtanI pratinA phoTA meLavIne tenA AdhAre zuddhapATho ja ame ahIM TippaNamAM ApelA che. paraMtu jyAM amane tADapatrano pATha paNa saMdehAspada athavA vaikalpika lAgyo che tyAM ( )AvA ke [ ] AvA koSTakamAM tADapatrIya pratino pATha -tatipatre evA ullekha sAthe Apyo che, mANikacaMdra digaMbara jaina graMthamALAmAM chapAyelI TIkA paNa amane azuddha pATho vALI athavA azuddha pAThone anusaratI lAgI che. TIkAe svIkArelA sUtrakamathI tADapatrIya pratimAM Apelo sUtrakrama paNa kavacit judo che. A vAtanI paNa ame jarUrI sthaLe noMdha lIdhI che. juo pR.206 mAM TippaNI. pR. 21 5. 4 mAM 3: vimavarSAvo (tyo)tramarthana ceti sa tAtvi: Avo pATha che. yogazAstrasvopajJavRttimAM (pR. 155 mAM) tathA nItivAkyAmRtamAM paNa A ja pATha che. ahIM je mav+viNa levAmAM Ave to barAbara che. paNa sAmAnya rIte vyaya mAM virotsarga artha levAmAM Ave che. jo e artha laie ane cayanu vittasamu e dhAtu grahaNa karIe to apavyayati rUpa thavuM joie. vaiyAkaraNoe vicAravuM.
Page #47
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 28 bIjA adhyAyanA aMte pR0 49 mAM tho$ nizIthe evA ullekhapUrvaka saMsAkuvamaLo......... A gAthA vRttimAM udbhUta karI che. paraMtu A gAthA nizIthamAM maLatI nathI, paNa bRhatkalpabhANamAM 1135 mI gAthA rUpe maLe che. pAMcamA adhyAyanA 50 mA sUtranI vRttimAM pR. 111mAM dhArIyA vamoTo vadivA ropha parimo | A adhIra gAthA udbhUta karelI che. sthAnAMganI A.zrI abhayadevasUriviracitavRttimAM paNa A udbhUta karelI che. bRhatkalpabhASyanI A (2367 tathA 2372) gAthA che. paraMtu bRhatkalpabhAganA vRttikAra A.zrI kSemakIrtisUrimahArAje gharathA 3 apono pATha svIkArIne ja vRtti karelI che. bRhatkalpabhALanI prAcIna tADapatra upara lakhelI pratimAM jotAM tyAM prastAvanA paNa gharathI 3 amono pATha che. 31mo ane 3 bapore A be virUdhdha pATho che. Ama kema banyuM haze ? zuM ---pai-ta-Tu-6--vAM gayo tu 8477 A prAkRta vyAkaraNanA niyama pramANe yu no lopa thavAthI amo pATha banI gayo haze ? A.zrI kSemakIrtisUri mahArAje 3amo pATha mAnIne ja vyAkhyA karelI che. juo cothA pariziSTamAM pR0 269 Avo pAThabhedano bIjo paNa mahattvano prasaMga amArA jovAmAM Avyo che - pAMcamA adhyAyanA trIjA sUtramAM (pR. 101mAM) nAgasa doDu mA....... A gAthA bRhatkalpabhAgamAMthI (5713 mI) udbhUta karI che. vizeSAvazyakabhAgamAM paNa goDamihiyaM evA ullekhapUrvaka nANasa ho mA...... tathA nIyAvAno ne...... A be gAthAo A.bha.zrI jinabhadrasUrigaNi kSamAzramaNa mahArAje ukta karelI che. paraMtu fIyAvAno ne badale kIyAvAno pATha svIkArIne A.zrI kSemakIrtisUri mahArAje vyAkhyA karelI che. juo cothuM pariziSTa pR0255 cothA adhyAyanA 35mAM sUtranI vRttimAM (pR. 96) vidAjIgaMja (vinA ) mAMthI be gAthAo udbhUta karelI che. paraMtu temAMthI ekaja gAthA akSaraza: vidAmAM che. bIjI gAthA aMzata: vidAmAM che, jyAre akSaraza: paMcavastakamAM che. juo caturtha pariziSTa pR0 255 pAMcamA adhyAyanA 93mAM sUtramAM (pR. 118mAM) vRttimAM nAWRTyavAla Ur a , 3 batrANa A pATha paMcAzakamAMthI udbhUta karelo che.hastalikhita AdarzomAM 3 ane 2 bahu ja sarakhA lakhAya che. eTale ve Tu ke 2 3 2 beya rIte vAMcI zakAya, paMcAzakanI abhayadevasUri viracitavRttimAM ne 3 Tui a nI vyAkhyA che. paNa tenAthI ke prAcIna yazobhadrasUriviracita vRttimAM 2 pATha samajIne vyAkhyA karI che. (juo cothuM pariziSTa pR0 272) A.zrI municaMdrasUri mahArAje 3 mAnIne vyAkhyA karI che. eTale ame if ya huAM pATha rAkhyo che. dharmabindunA tRtIya adhyAyanA 18mAM sUtranI vRttimAM (pR0 58) tathA 2 mAsvAtivAviracitazrAvaLajJaH[J[ evA ullekhapUrvaka eka vistRta | 28 gagha pATha udbhUta karIne Apelo che. paraMtu Aje je prAkRta gAthAbhUdhdha zrAvakaprajJapti (sAyayttI) maLe che temAM tathA tenI haribhadrasUriviracita saMskRta vRttimAM A pATha che ja nahi. eTale umAsvAtivAcakaviracita zrAvakaprajJaptisUtra koi svataMtra graMtha ja che ke je Aje anupalabdha che. For Private & Personal use only www.janelibrary.org Jain Education Internal
Page #48
--------------------------------------------------------------------------
________________ mavRttike dharmabindau 21 prastAvanA A.bha.zrI municaMdrasUrIzvarajI mahArAja jainazAsanamAM eka mahAna vibhUti rUpe thai gayA che. A.bhagavAna zrI haribhadrasUrIzvarajI mahArAjanA graMtho viSe temaNe je adaghATana karIne prakAza pADayo che te atyaMta adabhUta ane caturvidha saMghanA ghaTaka sarvee khAsa atyaMta manana karavA lAyaka che. emanuM jIvanacaritra darzana-zAna-nAyavijayarUpI tripuTI mahArAje lakhelA jaina paraMparAno ItihAsa A pustakanA bIjA bhAganA cAlIzamAM prakaraNa (pR. 421 thI 427) mAMthI ahIM ApavAmAM Ave che. A.municaMdrasUri zrImunivandramunIndro madrani saMthAya . (-gurnAvalI, zlo.72) A. yazobhadrasUri ane A. nemicaMdrasUrinI pATe saiddhAntika A. municaMdrasUri thayA. temanuM bIjuM nAma caMdrasUri hovAnuM paNa jANavA maLe che. teo bAlabrahmacArI hatA. temanuM nAma ja zAMtika maMtra manAto hato. (muni mAlanI bRhadgaccha-padya-gurnAvalI) temano janma DabhoImAM thayo hato. temanA pitAnuM nAma ciMtaka ane mAtAnuM nAma moMghIbAI hatuM. temanuM ciMtakuLa hatuM. temaNe laghu vayamAM ja A.yazobhadrasUri pAse dIkSA lIdhI hatI. dIkSAnA divasathI jiMdagIparyaMta mAtra 12 vastuo ja AhAramAM lIdhI hatI. sauvIranuM pANI pIdhuM hatuM. cha vigaI ane bIjAM khAvAnAM dravyono sarvathA tyAga karyo hato ane AyaMbilanuM tapa cAlu rAkhyuM hatuM. teo upAdhyAya vinayacaMdranA vidyAziSya hatA. saM. 1094 lagabhagamAM teo potAnA gurUdevanI sAthe pATaNamAM caityaparipATI mATe padhAryA. A samaye pATaNamAM caityavAsIono bhAre prabhAva hato. saMvegI sAdhuo mATe UtaravAne tyAM yogya sthAna nahotAM. poSALo banI na hatI. munizrI eka divase thArApadraga2chanAM caityamAM bha.RSabhadevanAM darzana karI pAsenA sthAnamAM nivAsa karatA A.vAdivetAla zAMtyAcArya potAnA 32 ziSyone bauddhadarzananA prameyavAdano viSaya bhaNAvatA hatA tyAM jai temane namaskAra karIne besI gayA. pachI to e viSayano rasa lAgatA teo niraMtara daza divasa sudhI tyAM gayA. temaNe te pATha ekAgratAthI vinA pustake avadhAraNa karI lIdho paraMtu AcAryazrInA ziSyomAMthI koI e viSayane dhArI zakyA nahIM. AthI AcAryazrIne bhAre kheda Upajyo. A joi-jANI paMmunicaMdra AcAryazrInI AjJA meLavI daza divasa sudhIno Apelo pATha kamabaddha kahI saMbhaLAvyo. e sAMbhaLI AcAryazrIe haSa vezamAM UbhAM thaine munizrI municaMdrane AliMgana karyuM ane kahyuM : "kharekhara tuM to dhULamAM DhaMkAyeluM bahumUluM ratna che. tuM mArI pAse rahIne nyAyazAstrano abhyAsa karI le.AcAryazrI jANatA hatA ke, pATaNamAM saMvegI munione UtaravA mATe yogya sthAna nathI. temaNe TaMkazALanI pAchaLa AvelA zeTha dohaDinA gharamAM UtaravAnI vyavasthA karAvI ane temaNe chaye darzanono abhyAsa A.zAMtisUri pAse karyo. munizrIe parizrama vinA chaye darzanone avadhAraNa karI lIdhAM. basa, e samayathI saMvegI sAdhuone sulabhatAthI vasati maLavA lAgI.(jUo prakaraNa 37 pR.270) For Private & Personal use only
Page #49
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 30 prastAvanA temaNe sAMbharamAM rAjA arNorAjanI sabhAmAM zaiva vAdIne harAvyo hato ane digaMbaravAdI guNacaMdranI sAthe rAjagacchanA A.dharmadhoSasUrinA thayelA vAdamAM A.dharmadhoSasUrine madada karI hatI ane guNacaMdrane harAvyo hato. A.municaMdra zAMta, tyAgI, navakalpavihArI, nirdoSa vasati ane AhAranA gaveSaka temaja zrIsaMghamAM saune mAnanIya vidvAna hatA. A.nemicaMdra ane A.municaMdra e baMnenI vaya, dIkSA paryAya tathA padasthaparyAyamAM najIvuM AMtaruM hoya ema jaNAya che. upA.Amadeva ekanA dIkSAguru to bIjanA dIkSAdAyaka haze. baMnemAM guNasAmyatA ane gADha prema hovo joie, tethI ja A.nemicaMdrasUri potAnI pATe sthApana karelA A.municaMdrane potAnA gurubhAi tarIke ullekhe che. temanA A premanA kAraNe ja A.prabhAcaMdranA dilamAM IrSyAnuM bIja AropAyuM haze ema lAge che. A.nemicaMdrasUri saM.1129 thI saM.1139nI vacce A.savadavanA hAthe AcArya banyA ane temaNe e ja varSamAM A.municaMdrane potAnI pATe AcArya tarIke sthApana karyA. A.municaMdra A.nemicaMdranI AjJAmAM rahIne potAnA gurubhAi A.AnaMda, A.devaprabha, A.mAnadeva tathA ziSyo .ajitaprabhu, A.deva, temaja AritnasiMha vagerene dIkSA, zikSA, tathA AcAryapadavIthI alaMkRta karyA. A baMne AcAryoe AcAryapada prApta karyA agAu ane pachI aneka graMthonI racanA karelI jANavA maLe che. A baMne AcAryo saiddhAMtika tarIke prasiddha hatA. mahAdhyayanI vIragaNinA saMtAnIya ,yazodevanI saM.1176 mAM racelI 'piMDavisohI' nI 'subodhA' nAmaka TIkA (graM.:287) mAM 'zrutamanikaSa pUjya municaMdrasUri' e prakAranA vizeSaNathI oLakhAve che, eTale te yugamAM A.municaMdrasUri zrutanI bAbate saMghamAM AdhArastaMbha hatA. te samayano zrIsaMgha A.municaMdrasUrithI prabhAvita hato ane prabhAvanAnAM kAryo A.municaMdrasUrinI adhyakSatAmAM karato hato. eka zrAvake saM.1149 mAM pratiSThA karAvI tyAre teNe vAdIbha A.caMdraprabha vagere moTA AcArya vidyamAna hovA chatAM A.municaMdrasUrine pratiSThA mATe lai javAnI mAgaNI karI. A.caMdraprabhane AmAM potAnuM apamAna lAgyuM. tethI temaNe sAdhuo pratiSThA na karAve ane pUname pAkhI pALe vagere navI prarUpaNAvALo 1..municaMdrasUri navakapavihArI hatA. (-paryuSaNAvicAra)A.municaMdrasUri sAdhunimite banAvelI vastimAM rahetA nahotA paNa dareka veLA pATaNamAM jadA judA pADAmAM judI judI jagyAoe rahetA hatA.(pada 105muM) teo vaDagachanA hatA. teo potAne cainyavAsIomAMthI nIkaLelA nahiM paraMtu pahelethIja vasativAsI mAnatA hatA. kemake daherAsara, pratimA, poSALa ane jaina vaMzo to vAsI paraMparAnA hatA. 2,5paraMparAmAM A. municaMdrasUri, 41 A. mAnadevasUri, 42 o. yazodevasUri, temanA upadezathI nAgapAlaputra zeTha zrIdhara, temanA putra AnaMde dazavaikAlikasUtravRtti lakhAvI. 3, A. municaMdra saM. 1178mAM suhumatyavicArelava- sUkSmArtha sArdhazatakanI cUrNi banAvI che ane A. ane tenA upara saM. 1171mAM vRttinI racanA karI che, jemane paM. municaMdra, paM. vimalacaMdra vigere ziSyo hatA. 1. AnaMdasUri gRhasthAvasthAmAM A.municaMdrasUrinA sagA hatA. A. ratnasiMhanA paTTadhara A. vinayacaMdra racelA mallinAtha caritranI prazastimAM A.municaMdrane saiddhAMtika batAvyA che. Far Private Personal use only www.jane brary.org
Page #50
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 'pUnamiyAmata' calAvyo. A.municaMdrasUrie 'AvasmayasattarI' banAvI saMghane sanmArganI prarUpaNA karI. A.municaMdrasUri khaMbhAtathI nAgora sudhInA pradezamAM vicaryA hatA. temanA parivAramAM pa00 sAdhuo hatA. ghaNI sAdhvIo hatI. teo saM.1178 nA kArtika vadi 5 nA roja pATaNamAM samAdhipUrvaka kALadharma pAmI svarge saMcaryA. temanA ziSya A.vAdidevasUri potAnA parivAra sAthe aMbikAdevInI sUcanAthI A prasaMge hAjara hatA. temaNe te samaye guruvirahavilApa tathA muNicaMdasUri thai racyAM hatAM. (prabhAvakacaritra, prabaMdhaciMtAmaNi, prabaMdhakoza, zAMtinAthamahAkAvyaprazasti, kalAvaicaritra-prazasti, bRhadgaccha gurnAvalI, guruvirahavilApa, | prastAvanA muNicaMdrasuriyui, gacchAcArapainnanI vijayavimalIyA vRtti-prazasti, gurnAvalI, tapAgaccha-paTTAvalI) graMtharacanA - A.municaMdrasUrie ghaNA graMtho racyA che, temAMthI jenAM nAma jANavA maLe che te A prakAre che - 1. prabhAtika stuti, (vasaMtatilakA, zlo.9) 2. aMgulasattari, gAthA : 30 svopajJavRtti sahita. 3. vaNassaisattari, gAthA : cha 4. Avasmayasattari, gAthA : 70 5. viesapaMcAsiyA, gAthA : 50 6. mokSapadeza paMcAzaka, graM.51 7. uvaesa paMcavIsiyA, gAthA : 25, jemAM dayA vagere nuM svarUpa che. 8. hiyonaesa, gAthA :25 9. visayaniMdAlaya, gAthA : 25 10.sAmaNagaguNovaesa, gAthA : 25 (sAmAnya guNopadeza kulaka) 11.amusAsaraMkusaM, gAthA : 25 1.A. mANibhadra saM. 138mAM kalAvaicariyuM racyuM che. temAM A. municaMdrane saiddhAMtika batAvyA che. temanA ja prapaTTadhara A.munibhadra paNa A. municaMdrane saM. 1410mAM racelAM zAMtinAtha-mahAkAvyomAM jaNAve che ke- sanmAna prakaTI pIvI yo nIvatriI prathA For Private & Personal use only
Page #51
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 32 prastAvanA 12.uvaesAmaya, gAthA :32, jeno prAraMbha - vahemasaDI thI thAya che. visAmaya biiyaM kulaka. 13.sogaharovaesa, gAthA : 33 14.rayaNayukulaya, gAthA : 31 15.bArasavayaM athavA sAvayavayasaMkhevo, gAthA : 94, saM. 1186 ASADha sudi 3 ne somavAranA divase racanA thai che. 16.kAlasarga, gAthA : 10. 17.tisthamAlAthayuM, gAthA :112 18.paryuSaNAparvavicAra, zloka : 125, jenA AdhAre 'paryuSaNAdivicAra' lakhAyo che. (juo, bhAMDArakara oriegTala risarca insTITayUTa, jainavibhAga prazastisaMgraha, bhA2, naM. 56) 19.gAhAkoso (sAula gAthA : 304). 20.praznAvalI.. 21.sammasupAyavihi, gAthA : 29 22. suhumatkaviyAralava, (aprANa) graha : 150nI cUrNi, saM. 1178mAM A. dhanezvarasUrie tenI vRtti racI.(jemane paM. municaMdra, paM. vimalacaMdra nAme ziSyo hatA.) 23.havaesapada (upadezapada) sukhasaMbodhinI TIkA graMthAgra : 14%nAgoramAM prAraMbhelA ane saM1174 mAM pATaNamAM pUrNa karelA A graMthamAM paM. rAmacaMdramaNie sahAya karI hatI. 24.kammapayaDI Tippana, graM. 1950 (karmaprakRti-vizeSavRtti) 25.dharmabiMduvivRti, graMTa 3 , saM. 1181 mAM tADapatra upara lakhelI AnI prati khaMbhAtamAM che. 26.yogabiMduvRtti (?) 27.lalitavistarAkhaMjikA, caM. 18. 28.anekAMtajayapatAkodyotadIpikA - Tippanakam Jan Education International For Privale & Personal Use Only www.jane brary.org
Page #52
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 29.zaMkhezvara pArzvanAtha stavana, zlo10 30.kaliEDapArzvanAtha stavana, glo. 10 udayaprabhasUri-racita pravacanasAroddhAra - viSamapadaparyAyanuM saMzodhana karyuM. prastAvanA A. municaMdrasUrivaro - A nAmanA ghaNA jainAcAryo thayA che te A pramANe - 1. vaDagacchapratikA2ka Aha udyotananA ziSya (Ata thazodevanA moTAbhAi saM. 1178.) (prakaraNa 35, pR. 71) 2.suvihita A AmadevanA ziSya tathA A. zAMticaMdranA paTTadhara zrutamanikaSapaTTa vizeSaNavALA 3.vaDagacchanA saiddhAMtika 49mA paTTadhara AcArya sva. saM. 1178. 4.vaDagacchanA AcArya dhanezvarasUrinA ziSya. 5.mAladhAragacchanA A caMdrasUrinA paTTadhara saM. 1250. 6.saM. 1318mAM thayelA AcArya, temaNe nAgAnaMdakAvya, tathA "naiSadhIyakAvyatIkAsAra' graM. 120 nI racanA karI che. 7.pUnamiyAgacchanA A cAritracaMdranA paTTadhara saM. 1538. 8.'kulI pRcchatI kavitA' vALI praznAvalI zloka 15nI racanA karI che te. 9. pippalakagacchanA A zAMtibhadranA ziSya saM. 1211. 10.rAjagacchanA A siddhasena, A dharmaghoSanA padharo. pariziSTa AmAM ame 7 pariziSTo ApelAM che. dharmabindunA be sUtrapATha che. eka sUtrapATha vRttimAM ja che. bIjo sUtrapATha svataMtra che. be ya sUtrapATha lagabhaga sarakhA ja che chatAM koika sthaLe kiMcit bheda paNa che. vRttikAra je pratine anusaryA haze te prati pramANe temaNe vRttimAM sUtrano pATha Apyo haze chatAM kvacit pAThabhedavALI prati paNa te yugamAM vidyamAna haze. eTale 58 K tathA D. mAM je mAtra sUtrapATha ja che tene anusarIne prathama pariziTamAM ame 33 For Private & Personal use only wwwnelibrary.org
Page #53
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabandau 34 svataMtra sUtrapATha Apelo che. pAThabhedo TippaNamAM noMdhyA che. dvitIya pariziSTamAM vRttisahita dharmabindumAM ApelA sUtrapAThano akArAdikrama che. tRtIya pariziSTamAM vRttimAM uddhRta karelA pATho akArAdikramathI ApelA che. caturtha pariziSTamAM ame keTalAMka viziSTa TippaNo ApelAM che. vRttimAM utkRSkRta karelA evA keTalAye pATho che ke jene samajavA mATe viziSTa vyAkhyAnI tathA AgaLa-pAchaLanA saMdarbho jovAnI jarUra lAge. eTale je graMthamAMthI te pATho uddhRta karyA hoya te graMthonI teTalA aMzo puratI vyAkhyA uddhRta karIne ame A pariziSTamAM ApelI che. je prAkRta pAThonA mULasthAno amane maLyAM nathI tenI saMskRta chAyA to dharmabindunI vRttimAM nIce ApelAM TippaNomAMja ApI dIdhI che. eka khAsa sUcanA karavAnI che ke mudrita graMthomAMthI te te vyAkhyA uddhRta karIne ame ApelI che, chatAM te te mudrita graMthomAM paNa keTalAye azuddha pATho che te ame ahiM hastalikhita pratione AdhAre sudhArIne ApyA che. khAsa karIne paMcAzakanI abhayadevasUriviracita vRttinA keTalAka pAThone amAre tADapatra upara lakhelI prAcIna pratione AdhAre sudhArIne ApavA paDayA che. udAharaNa tarIke mudrita paMcAzakavRttimAM prathama paMcAzakanI 11mI gAthAnI vRttimAM kUTasAkSyaM tad yat krodhamatsarAdyabhibhUtaH pramANIkRtaH san kUTaM vakti pATha che paraMtu yA sthaNe sAyo pATha kUTasAkSyaM tUtkocAmatsarAdyabhibhUtaH pramANIkRtaH san Ta vitta che. AvA aneka pATho ame sudhArIne ahiM ApyA che. paMcAzaka upara A.zrI abhayadevasUriviracitavRttithI paNa prAcIna A.zrI yazobhadrasUriviracita vRtti che ke je haju sudhI mudrita thayelI nathI. tenA pATho paNa tADapatra upara lakhelI jesalameranI eka pratine AdhAre ame ApyA che. keTalAka saMdarbho evA che ke jenI tulanA vyApaka rIte karavA yogya che. jemake paMcAzakanA prathama paMcAzakamAM A.zrI abhayadevasUriviracitavRttimAM zrAvaka vratonA aticAranA saMbaMdhamAM vistArathI je varNana che lagabhaga tene ja anusarIne (keTalIka vAra to lagabhaga akSaraza:) A.zrI municaMdrasUrimahArAje dharmabindunA trIjA adhyAyanA 23-34 sUtronI (pR0 59-72) vyAkhyA ApelI che. A vAtano spaSTa khyAla Ave te mATe A prasaMganI paMcAzakavRttino badho ja bhAga tulanA karavA mATe caturtha pariziSTamAM ame akSaraza: Apyo che. yogazAstranA trIjA prakAzanI svopajJa vRttimAM paNa AnuM ja anukaraNa ane anusaraNa che. te ja pramANe dharmabindunA prathama adhyAyamAM tathA tenI vRttimAM gRhasthanA sAmAnya dharmanuM je vivecana (pR-5-23) che tenuM anusaraNa A.zrIhemacandrasUriviracita yogazAsranA prathamaprakAzanI svopannavRttimAM (pR0 144-160)che. eTale vAcako A vAtanI tulanA karI zake e mATe yogazAstranI svopajJavRttino e badho pATha ame caturthapariziSTamAM Apyo che. pUrvAcAryonA graMthonA adhyayanathI eka vAta spaSTa samajAya che ke je viSayamAM khAsa kazuM viziSTa kahevAnuM na hoya tyAM pUrvapurUSonA ja zabdone saMkSepI athavA lagabhaga akSaraza: vinA saMkoce samAvI laine graMtharacanA karavAmAM AvatI hatI. A vAta cUrNio, A.zrI haribhadrasUriviracita vRttio, A.zrI prastAvanA 34 www.jainlibrary.g
Page #54
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 35 prastAvanA abhayadevasUriviracita vRtti, dharmabindunI vRtti, yogazAstranI svopajJa vRtti Adi graMtho vAMcatAM spaSTa samajAya che. dharmabinduvRttimAM jyAM kaMi tulanA karavA jevuM athavA vizeSa spaSTIkaraNa karavA jevuM amane khyAlamAM AvyuM che tyAM ke AvuM cihna karIne tenuM TippaNa caturtha pariziSTamAM ame ApyuM che. paMcama pariziSTamAM dharmabindu tathA vRttimAM AvatA vizeSa nAmo akArAdikamathI ApelAM che. dharmabindunA bIjA adhyAyamAM sAtama zlokanI vRttimAM pR. 25mAM marUdevImAtAna, trIjA adhyAyamAM 159mA sUtranI vRttimAM (pR. 65mAM) Arya suhastino tathA 18mAM zlokanI vRttimAM pR. 85mAM sthUlabhadrano, chaThThA adhyAyamAM 36mA sUtranI vRttimAM pU0 127mAM metAryamunino, 60mAM sUtranI vRttimAM (pR0131mAM) goviMdavAcaka vagereno tathA sAtamA adhyAyamAM 11mAM sUtranI vRttimAM pR0 141mAM zAlibhadrano, 29mA sUtranI vRttimAM pR0 143mAM bharata mahArAjAne nAmollekha che. AmAM keTalIka kathAo jainomAM suprasiddha che, keTalIka alpaprasiddha tathA aprasiddha che. jainetaromAM to lagabhaga badhI kathAo aprasiddha che. A graMtha badhAne sugrAhya bane te mATe temanI kathA jANavA mATe te te graMthomAMthI te kathA uddhata karIne ame ahiM Saka pariziSTa mAM ApelI che. temAM ulikhita koTaka gaNi viSe haju amane koI vizeSakathAtmaka mAhitI maLI nathI. vRttikAra A.zrI municaMdrasUri viSenI mAhitI temanA ja ziSya ke jemanuM pahelAM rAmacaMdra gaNI nAma hatuM te prasiddha A.zrI vAdi devasUriviracita munidrA vIryastutiH tathA guruvikavitA: A be prakaraNamAMthI maLe che. A baMne prakaraNo mAlavadezanA ratalAmanagaranI zreSThi RSabhadevajI kezarImalajI nAmanI saMsthA taraphathI vikrama saMvat 1980 mAM prakAzita thayelA prakaraNasamuccayanAmanA graMthamAM (pR.43-49) mudrita thayelAM che eTale tyAMthI udbhUta karIne saptama pariziSTamAM ApelAM che. AThamo namaskAra mahAmaMtra bolatAM-japatAM jemano svargavAsa saM.1178mAM kArtikavadi paMcamIe pATaNamAM thayo hato te A.zrI municaMdrasUrimahArAjanA adbhuta jIvana viSe temanI pavitratA temanuM adbhuta jJAna - temanI adbhuta ArAdhanA ityAdi viSayamAM A.zrI vAdi devasUri mahArAje je kAMi lakhyuM che te khUbaja AnaMdadAyaka AzcaryakAraka preraka ane punaH puna: mananIya che. te uparAMta A.zrI municaMdrasUrie upadezapadanI vRttinA aMte prazastimAM temanA potAnA viSe je kaMI lakhyuM che te paNa temanA ja zabdomAM A pariziSTamAM ame ApeluM che. -:prati paricaya:vRtti sahita dharmabiMdunuM saMzodhana karavAmAM ame mukhyatayA traNa tADapatra upara lakhAyelI prationo upayoga karelo che, traNeya pratiomAM alaga svataMtra sUtrapATha tathA vRtti ema be svataMtra vibhAgo che tethI cha prati paNa kahI zakAya. vRttimAM paNa aMtargata sUtro Ave ja che tethI alaga sUtrapATha ane vRttiantargata For Private & Personal use only
Page #55
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI 36 sUtrapATha ema be sUtrapATho che. A prationo paricaya nIce pramANe che. J * = jesalamera tAlapatrIya jaina graMthabhaMDAranA sUcipatra pramANe 224 kramAMkamAM 8 mA graMthamAM 43 thI 64 (=22) patromAM dharmabiMduno svataMtra sUtrapATha che. AmAM 44muM tathA 59muM patra ema be patro khuTe che. J = jesalameranA upara jaNAvelA sUcipatramAM 225 kramAMkamAM 1thI 155 patromAM municaMdrasUviracita vRtti che. AmAM be patro upara 53no aMka lakhelo che - ane eka ja pAnA upara 68 tathA 69 aMka lakhelo che. K | tathA K = khaMbhAtanA zAMtinAtha tAlapatrIya jaina graMthabhaMDAranA sUcipatra pramANe 276 kramAMkamAM K 6 tathA K baMne pratio AvelI che. K 6 mAM 1thI pa0 patro che ane K mAM 1thI 221 5tro che. paNa temAM(KmAM) 112thI 124, 127,128,150thI 155 ATalAM 21 patro nathI. K 6 mAM A.bha.zrI. haribhadrasUriviracita dharmabiMduno svataMtra sUtrapATha che. ane K mAM A.bha.zrI municaMdrasUriviracita vRtti che. L.D. hakIkatamAM A baMnne prati eka ja che. 1thI 27 patromAM mULa sUtrapATha che ane te pachI 1thI 272 patromAM vRtti che. AmAM mULanuM paheluM pAnuM tathA vRttinA 2thI 272 pAnAM L = lAlabhAi dalapatabhAi bhAratIya saMskRti vidyAmaMdira - amadAvAdamAM che. teno tAlapatrIya kramAMka 25 che. mULanA 2thI 26 patra tathA vRttinuM paheluM patra ATalA 27 patro DabhoinA muktAbAi jJAnamaMdiramAM gayelAM che. AnI ame D saMjJA rAkhI che. hakIkatamAM A baMnne (L. tathA D.) saMgraho thoDA samaya pUrve ja navA taiyAra thayA che. A prati mULamAM kyAMnI hatI tathA A eka ja prati A rIte vaheMcAine be sthaLe kevI rIte pahoMcI gai che te viSe ame kAMija jANatA nathI. jesalamera, khaMbhAta tathA amadAvAda ane DabhoinI A prationI amane saMzodhanamAM khUbaja sahAya maLI che. A uparAMta, lIMbaDInA zeTha ANaMdajI kalyANajInI peDhInA graMthabhaMDAranI eka kAgaLa upara lakhelI pratino paNa ame thoDo upayoga karyo che. paraMtu A prati L. ne ja anusare che ema lAgavAthI ame teno pAThAMtaramAM be-cAra sthaLoe upayoga karyA pachI eno pAThAMtara AdimAM ame te pachI upayoga karyo ja nathI. AnI ame . evI saMjJA rAkhI che. pU. AgamoddhAraka sAgarAnaMdasUrijI mahArAje saMzodhita karelI ane Agamodayasamitie vikrama saMvat 1980mAM prakAzita karelI pratino paNa ame upayoga karelo che. tenI ame mu. saMjJA rAkhelI che. atyAre jainasaMghamAM vRttisahita dharmabiMdunI je prati AkAranI traNa-cAra AvRttio pracAramAM che te badhI ja A mu. prati anusArI che. paraMtu prAcIna tADapatra upara lakhelI prationo ja AmAM ame mukhya AdhAra lIdho hovAthI mu. nA azuddha ke zuddha aneka-aneka pAThabhedo ame pAThAMtaranI noMdhamAM TippaNamAM paNa khAsa ApyA ja nathI. prastAvanA 36
Page #56
--------------------------------------------------------------------------
________________ savAtteke dharmabindau prastAvanA badhIja tADapatra upara lakhAyelI pratio khUba-khUba prAcIna che. prationA aMtamAM kevA kevA ullekho che te ame 50 160 mAM TippaNamAM ApelA che. jesalamera tathA L.D. pratiomAM koi saMvano ullekha nathI. paraMtu khaMbhAtanI pratinA aMtamAM vikrama saMvata 1181nA vaizAkha vadi 5nA divase lakhyAno ullekha che. A.zrI municaMdrasUrijI mahArAjano svargavAsa vikrama saMvat 1178mAM thayelo che. e daSTie A prati atyaMta prAcIna lAge che. paraMtu zuddhinI daSTie jotAM jesalameranI prati koika koika sthaLe amane vadhAre sArI lAgI che. adhyAyanI vyavasthA tADapatrI pratiomAM A pramANe che. K{ DL prathama adhyAya 13B -46 A B - 23B . 1B - 6B. 1B - 32B : 1B - B B - YOB dvitIya adhyAya YEA - YCB 232 - 5A. 6B - 11B 33A - 67B. OB : 8OB tRtIya adhyAya YCB - 42 B 5B * 81A 12A - 19A 67B - 12 ?) 6B 11A 8 .1papaA caturtha adhyAya 52 - 54 B LEA - 400A 19A - 24A 128(?) - 146A 11A. 141 15paB - 181A paMcama adhyAya 54B - 57A 1A * 117A 24A - 28 146A - 1685 14 - 17B 181A - 210A SaSTha adhyAya 57A - 60 B 117A * 132B 28A - 37A 169A - 19OB 173 21B 210A - 236B saptama adhyAya 6OB - 62 B 132B * 142B 38A -jaA. 19CB - 203B 21B - 24B 236B . 252A aSTama adhyAya 62B * 64 B 142B * 15B jaA * 50B 203B * 221B 24B. 27B 252A - 272A eka spaSTIkaraNa hastalikhita AdarzonuM vAMcana karatAM, aneka sthaLe evo anubhava thAya che ke keTalIka vAra pahelAM eka pATha lakhyo hoya che te pachI koIka vAMcanAre e pAThane sudhArI-vadhArIne bIje pATha lakhyo hoya che AmAM sudhArelo-vadhArelo pATha keTalIka vAra sAro paNa hoya che ane keTalIka vAra vAMcanAranA matidoSathI sudhArelo-vadhArelo pATha khoTo paNa hoya che ane enA karatAM mULapATha vadhAre zuddha athavA sAco hoya che. eTale ame khUba bArIkAithI nirIkSaNa karIne AvA mULapAThone zodhI kADhavA-vAMcavA prayatna karIe chIe. ghaNI vAra aitihAsika dRSTie-maulika daSTie mULapAThonuM amane mahatva ane satyatva samajavuM che. eTale te te pratinA mULapATha tathA saMzodhita pAkane darzAvavA mATe ame te te pratinA saMketonI AgaLa mU0 ane saMevA zabdo vAparyA che. jemake JkU eTale J mAM mULapATha tathA Jio eTale J mAM saMzodhita pATha. A rIte mU0 eTale khaMbhAtanI pratino mULapATha, KsaM. eTale khaMbhAtanI pratimAM pAchaLathI 27 For Private & Personal use only
Page #57
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabandI 38 sudhArIne karelo saMzodhita pATha. A rIte JmU. vagere vagere mAM mU. tathA saM. saMketono artha amArA badhA saMpAdita-saMzodhita graMthomAM vAMcakoe potAnI meLe samajI levo. saMzodhana karatAM, hastalikhita pratiomAM rahelo pATha sudhAravo joie athavA to sudhAravAmAM Ave to sArUM lAge che ema amane jyAM jaNAyuM che tyAM bAjumAM ( )AvA kauMsamAM ? AvA praznArtha cihna sAthe athavA praznArtha cihna vinA ame sudhArIne kalpelo pATha jaNAvyo che. je pAThamAM kaMika umeravA jevuM lAgyuM che te amArI kalpanA pramANeno umero [ ] AvA corasa koSTakamAM jaNAvelo che. A graMthanA saMzodhanamAM ame ghaNI ghaNI kALajI rAkhI che chatAM matimAMghathI athavA daSTidoSathI je kaMi azuddhi rahI gai hoya tenuM vAcako svayaM parimArjana karI le tathA kRpA karI amane jaNAve evI namra vinaMti che. dhanyavAda pavitra tIrthAdhirAja zrI zatruMjaya girirAjanA adhipati zrI AdIzvaradAdAnI chAyAmAM A graMthanA saMzodhanano ame vyavasthita rIte AjathI pAMca-cha varSa pUrve pAlitANAmAM visAnImAnI dharmazALAnA upAzrayamAM prAraMbha karyo hato. zAsanaprabhAvaka pU.A.ma.zrI vijayanemisUrijI mahArAjanA samudAyanA paM.zrI somacaMdravijayajI mahArAja tathA temanA ziSyo temaja mArA vinIta antavAsI munizrI dharmacaMdravijayajI Adi ame badhA maLIne graMthanuM vAMcana tathA paraspara vicAravinimaya pUrvaka saMzodhana karatA hatA. pAThAMtaronI noMdha paNa karatA hatA. te pachI tenI presa kopI paM.zrI somacaMdravijayajI mahArAjanA ziSya munizrI zrIcaMdravijayajIe karI hatI. te pachI paNa ghaNo samaya anyAnya kAryomAM vyatIta thayo. kompyuTarathI AnuM mudraNa thayuM. te pachI ghaNA ghaNA saMskAro thayA. te pachI pariziSTo lakhAyAM. A badhA kAryomAM ghaNA ghaNA mahAnubhAvoe khUba sahakAra ane bhoga Apyo che te badhAne ghaNA ghaNA dhanyavAda ghaTe che. ghaNAM ja varSoM (lagabhaga 100 varSa thayAM haze) pUrve amadAvAdanI zAMtisAgarajI mahArAjanI koi saMsthA taraphathI vRtti sahita dharmabindunuM prakAzana thayuM hatuM. paraMtu A pustaka bhAgye ja kvacit koi atiprAcIna saMgrahamAM jovA maLe che. te pachI vikrama saMvat 1967mAM vRttisahita dharmabiMdunuM gujarAtI bhASAMtara sAthe zrI jaina AtmAnaMdasabhA, bhAvanagara taraphathI ghaNuM suMdara prakAzana pustaka rUpe thayuM che. te pachI zrI jaina AtmAnaMdasabhAnA prakAzanane ja anusarIne tathA keTalAka saMskAro umerIne vikrama saMvat 1980mAM AgamoddhAraka pU. sAgarAnaMdasUrijI mahArAje AgamodayasamitidvArA vRttisahita dharmabindunuM pratirUpe prakAzana karyuM che ke jeno paThana-pAThana AdimAM ghaNo pracAra che. tema ja te pachI hamaNAM hamaNAM vikrama saMvat 2044mAM zrImokSaikalakSI(kSi)prakAzanam taraphathI, vikrama saMvat 2046 mAM purUSAdAnIya pArzvanAtha zve.mU.jaina saMgha devakInaMdanasosAyaTI- amadAvAda taraphathI, tathA harSapuSpAmRtajainagraMthamALA (lAkhAbAvaLa) prastAvanA 38
Page #58
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 39 prastAvanA taraphathI vRtti sahita dharmabiMdunuM prakAzana thayuM che, paNa te badhAM ja prakAzano AgamodayasamitithI prakAzita vRttisahita dharmabindunA punarmudraNa samAna ja prAya: che. eTale A graMthanA jainasaMghamAM mukhya pracAraka tarIke zrI jaina AtmAnaMdasabhA tathA pU.sAgarAnaMdasUrijI mahArAjane bhAvapUrNa zraddhAMjali arpaNa karuM chuM. zrI jaina AtmAnaMdasabhA tathA AgamodayasamitinA prakAzanamAM aneka aneka sUtromAM prAraMbhamAM tathA AvyA kare che, tema ja sUtronA aMtamAM ti AvyA kare che. kharekhara A zabdo vRttinA ja che. zloka 17 (pR. 84), zloka 31, 32, 33 (pR. 120) tathA sUtra 538 (pR. 158) pachI vRttimAM phati nathI. te sivAya badhe sthaLe te te sUtrone tathA zlokane avatarita karyA pachI vRttikAra sUtra tathA zlokanA aMte ti lakhe che, eTale amArA saMpAdanamAM badhAM sthaLomAM sUtramAMthI prAraMbhano tathA ane aMtano ti lagabhaga kADhI nAkhIne vRttinA bhAga rUpe ja tathA ane ti ne lIdhA che. mULasUtrapAThamAM jyAM tti che tyAM ja ame sUtramAM ti rAkhyo che. sUtranA aMtamAM jyAM ti che tyAM sUtranA rUti pachI vRttikAre paNa ti umerelo che. eTale jyAM sUtramAM aMtamAM ti hoya che tyAM sUtrano ti tathA te pachI vRttino ti Ama be rUti hoya che. juo sUtra 58 (pR. 23) tathA sUtra 226 (pR. 84). mAtra be sthaLa ja amane evAM maLyAM che ke jyAM sutranA aMte ti che, paNa te pachI vRttikAre lakhelo bIje ta nathI. juo sUtra 11 (pR 8) tathA sUtra 247 (pR. 92). A be sthaLe vRttimAM mAtra eka ja ti che. paraMtu A be sthaLe svataMtra sUtrapAThamAM paNa ti hovAthI vRttimAM maLatA ti ne vRttino na gaNatAM ame sUtranA aMza rUpe gaNyo che. zrI jaina AtmAnaMdasabhA tathA Agamodayasamiti prakAzita dharmabindu mULa tathA tenI vRttimAM hastalikhita pratione AdhAre ame ghaNe ja sthaLe sudhArA-vadhArA amArA saMpAdanamAM karelA che. jijJAsuoe pote ja AvA pATho meLavIne joI levA. prAraMbhamAM vRttisahita dharmabindunI komyuTarathI enTrI vaDodarAnA surezabhAi DAhyAbhAIe karI hatI. te pachI pATaNanA hemacaMdrAcArya jainajJAnamaMdiranA vyavasthApaka vRjalAla trikamalAla zAha (vI.TI.zAha) nA suputra mayUrabhAie A graMthane komyuTarathI pariziSTo sAthe vyavasthita rIte taiyAra karavAmAM ghaNo ja ghaNo zrama lIdho che. ame jyAM hoIe tyAM vAraMvAra AvIne graMthane vyavasthita taiyAra karavAmAM badhI rIte anukuLatA karI che. te mATe temane khAsa khAsa dhanyavAda ghaTe che. jhIMjhuvADAnA vatanI bAbulAla kuberadAsa gAMdhInA suputra navInacaMdrabhAie amadAvAdanI temanI ophIsamAM lesara prinTara tathA mudraNa AdinI vyavasthA karI ApIne komyuTarathI mudraNa karavAnuM amAruM kAma ghaNuM ghaNuM saraLa karI ApyuM che. te mATe temane paNa khAsa abhinaMdana che. zrI jinazAsana ArAdhanA TrasTe jemanI dekharekha nIce aneka aneka graMtho taiyAra karIne jagata samakSa mUkyA che. te te durlabha-atidurlabha graMthone sulabha banAvyA che. tathA jaina graMtha bhaMDAro Adine bheTa ApIne zrutajJAna prasAranuM mahAna puNyakArya karyuM che te sva.pU.A.ma.zrI bhuvanabhAnusUrijI mahArAjanA
Page #59
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 40 praziSya) A.zrI hemacaMdrasUri mahArAjanI sUcanAthI ja A graMtha zrIjinazAsana ArAdhanA TrasTa(muMbai) dvArA prakAzita thai rahyo che. te mATe temane paNa mArAM ghaNAM ghaNAM abhinaMdana che. A.bha.zrI municaMdrasUrimahArAja viSe A.zrI vAdi devasUriviracita mahattvanI be kRtio- municaMdrAcAryastuti tathA gurUvirahavilApa ke je sAtamA pariziSTamAM mudrita karelI che te aMge amArUM dhyAna zAsanaprabhAvaka pU.A.ma.zrI vijayanemisUrijI mahArAjanA samudAyanA paM.zrI pradyumnavijayajI mahArAje AkRSTa karyuM che tathA gurUvirahavilApano suMdara gujarAtI anuvAda paNa karIne temaNe mArA upara mokalI Apyo che ke je ahIM sAtamA pariziSTamAM gurUvirahavilApa pachI pR. 302-305mAM mudrita karavAmAM Avyo che. te mATe temane ghaNAM ghaNAM abhinaMdana che. L. pratinI jherokSa kopI zrI lakSmaNabhAi hIrAbhAi bhojake amArA upara mokalI ApI che. jesalameranI tADapatrI pratinI mAikrophilma levAmAM sevAmaMdira, rAvaTI, jodhapuranA saMcAlaka mahAtyAgI tapasvI jaiharImalajI pArekhe ghaNoja parizrama lIdho che. khaMbhAtanI tADapatrI pratinI mAikrophilma levAmAM AdariyANAnA jitendrabhAi maNIlAla saMghavIe ghaNo zrama lIdho che. A philma uparathI karelA phoTAone AdhAre ja A saMzodhana zakya banyuM che. mATe temane ghaNA dhanyavAda che. A graMthanA prinTiMga AdI kAmamAM mAMDalavALA azokabhAi bhAicaMdadAsa saMghavIe ghaNI madada karI che. mATe temane ghaNA dhanyavAda che. vRttisahita dharmabindunA prathama pruphanuM vAMcana mArAM moTA mAsI sva.sAdhvIjI lAbhazrIjI mahArAja (sarakArI upAzrayavALA) nAM ziSyA tathA nAnAM bahena sva. sAdhvIjI zrI kaMcanazrIjIma. (je mArA nAnAM mAsI thAya che) nA ziSyA tathA putrI sAdhvIjIzrI lAvaNyazrIjInAM ziSyA sAdhvIjIzrI naMdiyazAzrIjIe karI ApyuM hatuM. te pachI je aneka aneka saMskAro thayA, pariziSTo lakhAyAM tathA prupha vAMcano thayAM temAM mArA vinIta aMtevAsI munizrI dharmacaMdravijayajI tathA temanA ziSya munizrI puMDarIkaratnavijayajIe paNa vividha rIte AmAM ghaNI ja ghaNI sahAya karI che. mArAM mAtuzrI sAdhvIjIzrI manoharazrIjI mahArAjanA ziSyA sAdhvIjI zrIsUryaprabhAzrIjInA ziSyA sAdhvIjIzrI jinendraprabhAzrIjIe paNa A kAryamAM dhaNoja dhaNo sahakAra Apyo che. SY je anekavidha saMskAro sAthe A graMtha Aje prakAzita thai rahyo che te A badhAnA amUlya sahakAranuM ja phaLa che. mArAM anaMta upakArI vayovRddha mAtuzrI pUjya sAdhvIjIzrI manoharazrIjI mahArAja ke jeo sva. sAdhvIjIzrI lAbhazrIjI mahArAja (sarakArI upAzrayavALA)nAM zikhA tathA bahena che temanA satata AzIrvAda e mArUM baLa che. mArA vayovRddha atyaMta vinIta prathama ziSya devatulya munirAjazrI devabhadraviNajI jemano lolADA (zaMkhezvarajI tIrtha pAse) gAmamAM vikrama saMvat 2040 mAM kArtika sudi bIje (tA. 6-11-83) sAMje cha vAge svargavAsa thayo hato ane temanAM jIvana daramyAna jemanA taraphathI mane ghaNoja hArdika sahakAra prastAvanA 40
Page #60
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 41 maLyo hato temane paNa A prasaMge khUba sadbhAvathI smaraNa karUM chuM. mArA atyaMta vinIta ziSya munizrI dharmacaMdravijayajI tathA temanA ziSya munizrI puMDarIkaratnavijayajI aneka rIte mane badhA kAryomAM khaDe page sahAya karI rahyA che. A puNyakAryamAM deva-gurUkRpAe Ama vividha rIte sahAyaka sarvane mArA hajAro hArdika dhanyavAda ane abhinaMdana che. paramakRpALu devAdhidevazrI zaMkhezvara pArzvanAtha bhagavAna tathA paramopakArI pitAzrI ane sadgurUdeva pUjyapAda prAta:smaraNIya munirAjazrI bhuvanavijayajI mahArAjanA caraNakamaLamAM anantaza: praNipAta karIne temanI paramakRpA tathA sahAyathI ja saMpAdita thayelA A graMthane ahIM uparIyALA tIrthamAM virAjamAna paramAtmA AdIzvaradAdAnA karakamaLamAM arpaNa karIne ane e rIte prabhunI vANIne prabhune samarpita karavA dvArA prabhupUjana karIne Aje atyaMta dhanyatA anubhavuM chuM. pAlitANAmAM AdIzvaradAdAnA dhAmamAM A graMthanA saMzodhana-saMpAdanano vyavasthita rIte prAraMbha thayo hato. Aje paNa e ja dAdAnI zatruMjaya girirAja upara pratiSThAnI 462mI varSagAMThano divasa che. ane ahiM paNa uparIyALA tIrthamAM AdIzvaradAdA ja mULanAyaka rUpe birAje che. A badhA yogAnuyogathI Aje huM ghaNo harSa anubhavuM chuM. vikrama saMvat 2049, vaizAkhaviMda 6 tA. 11-5-93 upariyALA tIrtha (jillo-surendranagara) (tAlukA-dasADA) Pin-382 765. pUjyapAda AcArya mahArAjazrImadvijayasiddhisUrIzvara paTTAlaMkAra- pUjyapAda AcAryamahArAjazrImadvijaya meghasUrIzvara ziSyaratnapUjyapAda gurUdeva munirAjazrI bhuvanavijayAntavAsI muni jaMbUvijaya prastAvanA 4
Page #61
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 42 zrIsiddhAcalamaNDana - RSabhadevasvAmine namaH / zrI zaGkhezvarapArzvanAthAya namaH / zrI mahAvIrasvAmine namaH / zrI gautamasvAmine namaH / pUjyapAdAcAryamahArAjazrImadvijayasiddhisUrIzvarajIpAdapadyebhyo namaH / pUjyapAdAcAryamahArAjazrImadvijayameghasUrIzvarajIpAdapadyebhyo namaH / pUjyapAdasadgurudevamunirAjazrIbhuvanavijayajIpAdapadyebhyo namaH / Amukham / anantopakAriNaH paramakRpAloH paramAtmana: pUjyapAdAnAM paramopakAriNAM sadgurudevAnAM pitRcaraNAnAM munirAja zrI 1008 bhuvanavijayajItAtapAdAnAM ca kRpayA sAhAyyena ca savRttikaM dharmabinduprakaraNaM tAlapatroparilikhitavividhaprAcInAdarzAdyanusAreNa saMzodhya sampAdya ca dharmarasikAnAM janAnAM purata upanyasyanto vayamadyAmandamAnandamanubhavAmaH / racayitAraH yAkinImahattarAdharmasUnutvena prasiddhA jinazAsanasya mahAprabhAvakA granthacaturdazazatIpraNetAra AcAryazrI haribhadrasUrayo'sya dharmabinduprakaraNasya viracayitAraH / etacca granthAnte [ pR0 159 ] ' kRtirAcArya zrIharibhadrasya', 48 tame zloke [pR0 159 ] sa tatra duHkhavirahAdatyantasukhasaMgataH' iti virahazabdasyollekhAcca spaSTameva, yato virahAGkitatvameSAmeva suprasiddham / eteSAM jIvanavRttaM gurjarabhASAtmikAyAM prastAvanAyAmatrAsmAbhiH saMkSepeNa darzitameva / vistarastu saMskRta - prAkRtabhASAtmakeSu kahAvalI - prabhAvakacarita-prabandhakozAdiSu grantheSu suprasiddham, vizeSato jijJAsubhistatraiva vilokniiym| AcAryazrIharibhadrasUriviracitasya upadezapadasya Amukham 42
Page #62
--------------------------------------------------------------------------
________________ vRtti dharmabindau 43 vikramasaMvat 1974 tame viracitAyA vRtterante vRttikArairAcAryazrI municandrasUribhiH saMkSepato yadAcArya zrIharibhadrasUrerjIvanavRttaM likhitaM prabhUtArthapratipAdakamiti asminneva dharmabinduprakaraNe saptame pariziSTe'smAbhiruddhRtam, jijJAsubhiH saptame pariziSTe [ ] draSTavyam / vRttestu viracayitAra AcAryazrI municandrasUrayaH, etacca pratyadhyAyaM vRtterante taireva sarvatra likhitam / eteSAmapi jIvanavRttaM gurjarabhASAtmikAya prastAvanAyAmasmAbhiH kiJcinnirdiSTameva / ete mahApuruSA aNahilapurapattane vikramasaMvat 1178 tame varSe kArtika kRSNapaJcamyAm aSTamaM namaskAramahAmantraM japantaH (uccArayantaH ) svarlokamalaMcakruH / eteSAmadbhutaM jIvanavRttaM teSAmeva ziSyaiH pramANanayatattvAloka - syAdvAdaratnAkarAdigranthapraNetRbhiH prasiddhatamaiH vAdibhiH AcAryazrI devasUribhirviracitAyAM municandrAcAryastutau guruvirahavilApe ca kiJcid dRzyate / kiJcicca upadezapadavRtteH prazastau taiH svayameva likhitam / etat sarvamasya dharmabinduprakaraNasya saptame pariziSTe granthAntarAduddhRtya pradattamiti jijJAsubhistatraiva vilokanIyam / I dharmabindoH svarUpam dharmenduprakaraNasya aSTau adhyAyAH / pratyadhyAyamAdau trayaH zlokA ante ca trayaH zlokA ityevaM sarvasaMkhyayA 48 zlokA atra santiH / madhye gadyarUpANi sUtrANi vartante / prathame'dhyAye 58, dvitIye 75, tRtIye 93, caturthe 43, paJcame 98, SaSThe 76, saptame 38, aSTame 69 iti sarvasaMkhyayA 542 sUtrANi atra santi / sarvamapIdaM saMskRtabhASayA nibaddham / viSaya: gRhasthadharma-yatidharmaviSaye'tyadbhuto'yaM granthaH / na kevalaM jainavAGgaye, bhAratIyavAye'pi atyadbhuto'yaM granthaH / ihaloka - paralokayoH sukhArthaM sarvairapi gRhasthairyatibhizca avazyameva mananIyo'yaM granthaH / atra ke ke viSayA varNitA ityAdi sarvaM viSayAnukramAvalokanena jJAtavyam / samaya: "paMcasae paNasIe vikkamakAlAo jhatti atthamio / haribhaddasUrisUro bhaviyANaM disau kallANaM // " iti tatra tatropalabhyamAnagAthAnusAreNa vaikrame 585 varSe AcAryazrI haribhadrasUrayo divaMgatA iti paramparAnusAriNa Amananti / apare tu itihAsasaMzodhakA 1.bhUyassu grantheSUddhRteyaM gAthA // Amukham 43
Page #63
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 44 haribhadrasUrinirdiSTagranthakArANAM samayaM manasi nidhAya vaikrame'STame zatake haribhadrasUraya Asanniti kalpayanti saMbhAvayanti vA, parametat kathaJcit sandigdhaM vicAraNArhaM matam / asya gurjarabhASAtmikAyAM prastAvanAyAM kiJcid vistareNa carcitamidam, tatraiva vilokanIyam / granthAnAM sUci: zrImadyazovijayopAdhyAyaviracitasyAdvAdakalpalatATIkAsahitasya AcAryazrI haribhadrasUriviracitAnAM AcAryazrIharibhadrasUriviracitazAstravArtAsamuccayasya hindIbhASAntarasametasya prathame vibhAge munirAjazrI jayasundaravijayairyA ullikhitA'sti tadanusAreNAtropanyasyate - [1] samprati upalabdha - svopajJaTIkAyukta granthakalApaH - (1) anekAntajayapatAkA (2) paJcavastu prakaraNa (3) yogadRSTisamuccaya (4) yogazataka ( 5 ) zAstravArtAsamuccaya ( 6 ) sarvajJasiddhi ( 7 ) hiMsASTaka avacUri [2] anyakartRkagranthoM kI TIkA svarUpa samprati upalabdha grantharAzi: (1) anuyogadvAralaghuvRtti ( 2 ) AvazyakasUtra laghuTIkA ( ziSyahitA) (3) lalitavistarA (4) jIvAbhigama laghuvRtti (5) dazavaikAlika laghuvRtti (6) dazavaikAlika bRhadvRtti (7) dhyAnazatakavRtti (8) nandIsUtra TIkA (9) nyAyapravezaka TIkA (10) paJcasUtrapaJjikA (11) piNDaniryukti TIkA (12) prajJApanA pradeza vyAkhyA (13) tattvArtha laghuvRtti (14) laghukSetrasamAsavRtti (15) zrAvakaprajJaptivRtti [3] samprati upalabdha svatantra grantha racanA: - (1) anekAntavAdapraveza (2) aSTaka prakaraNa (3) upadeza pada (4) darzanasaptatikA (5) devendra narakendra prakaraNa (6) dharmabindu ( 7 ) dharmasaMgrahaNI ( 8 ) dhUrttAkhyAna ( 9 ) nANAcittapayaraNa (10) paJcAzaka ( 11 ) brahmaprakaraNa ( 12 ) yatidinakRtya ( 13 ) yogabindu (14) laprazuddhi (15) lokatattvanirNaya ( 16 ) viMzativiMzikA (17) SaDdarzanasamuccaya (18) SoDazaka prakaraNa ( 19 ) samarAiccakahA ( 20 ) sambodhaprakaraNa (21) jJAnapaJcakavyAkhyAna (22) boTikapratiSedha (23) samyaktvasaptatikA (24) saMsAradAvAnala0 stuti [4] anupalabdha saMketaprApta granthasamUha - ( 1 ) anekAntapraghaTTa ( 2 ) anekAntasiddhi ( 3 ) arhacchrIcUDAmaNi ( 4 ) Atmasiddhi ( 5 ) AvazyakasUtra bRhatTIkA (6) upadezaprakaraNa (7) upadezamAlA Amukham 44
Page #64
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 45 TIkA (8) oghaniryuktivRtti (9) kathAkoSa (10) kulakAni ( 11 ) kSetrasamAsavRtti (12) caityavandanabhASya (13) jambUdvIpaprajJaptiTIkA (14) jambUdvIpasaMgrahaNI (15) tribhaGgIsAra (16) dinazuddhi (17) dvijavadanacapeTA (18) dharmalAbhasiddhi (19) dharmasAra (20) nyAyAvatAravRtti (21) paJcaniyaMThI (22) paJcaliGgI (23) paJcasthAnaka (24) paralokasiddhi (25) bRhanmithyAtvamathana (26) bhAvanAsiddhi (27) saMgrahaNIvRtti (28) sambodhasittarI (29) saMskRtAtmAnuzAsana AcAryamunicandrasUrayo vaikrame 1978 tame varSe divaMgatA iti asmAbhiH prAgeva nirdiSTam, iti tataH pUrvamevAsan / kiJca, dharmavinduvRtte : K. Amukham pratirapi 1181 tame vaikrame varSe likhitA iti tataH prAgeva te babhUvuH / etairviracitAnAM granthAnAM sUciH upadezapadavRtterdvitIyavibhAgasya prastAvanAyAM yA upanyastA sA'tra tathaivopanyasyate - "kulakaprabhRtisvatantragrantharacanAtvena anyakRtagranthopari- TIkA-vivaraNacUrNiTIppanakAditvena cAnalpAH kRtayo dRzyante zrUyante ca / tAzcemAH (1) vanaspatisaptatiH, (2) aGgulasaptatiH, (3) Avazyaka (pAkSika) saptatiH, (4) kAlazatakam, (5) gAthAkoza:, (6) anuzAsanAGkuzakulakam, (7) upadezAmRta kulakam, (8) upadezAmRtakulakaM dvitIyam, (9) upadezapaJcAzikA, (10) dharmopadezakulakaM, (11) dharmopadezakulakam dvitIyam, (12) prAbhAtistuti:, (13) mokSopadezapaJcAzat (ka), (14) ratnatrayakulakam, (15) zokaharaupadezakulakam, (16) samyaktvotpAdavidhi:, (17) sAmAnyaguNopadezakulakam, (18) hitopadezakulakam, (19) rasAulo - [ prAkRtAtmaka: ] ( 20 ) tIrthamAlAstava: / TIkAdi- (21) lalitavistarApaJjikA, (22) anekAntajayapatAkATIppanakam, (23) devendranarakendraprakaraNavRtti:, (24) dharmabinduvivRttiH, (25) yogabinduvRttiH, (26) karmaprakRtivizeSavRttiH [ TIppanaM ], (27) sArdhazatakacUrNiH, (28) upadezapadasukhasambodhanIvRttiH, udayaprabhasUrikRtapravacanasAroddhAraviSamapadaparyAyasya saMzodhakatvamapyeteSAM tattadgranthAnte // " | zrI pariziSTAni atra sapta pariziSTAni asmAbhiryojitAni / kasmin pariziSTe kiM kiM varNitaM tat pariziSTAdyAMzAvalokanena viSayAnukramAvalokanena ca jJAtavyam / - 45
Page #65
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 46 Amukham prtipricyH| 1.J.K1. K. D.L. iti tAlapatropari likhitAn yAn SaD hastalikhitAdarzAnavalambya grantho'yaM mudrita: teSAM svarUpaM dharmabindoH prathama eva patre TippaNyAM saMkSepeNa varNitamevasmAbhiH, atastatraiva draSTavyam / eSu K. pratiH vaikrame 1181 varSe likhitA iti prAcInatamA bhAti / 1. J. L. D. pratInAM prAnte lekhanavarSanirdezo yadyapi nAsti tathApi tAlapatropari likhitatvAt tA api prAcInA eva / ta dhanyavAdaH asya granthasya saMzodhane sampAdane ca yato yato kimapi sAhAyakaM labdhaM tebhyaH sarvebhyo bhUyo bhUyo dhanyavAdAn vitarAmi / vizeSatastu ime sahAyakA:___ paramopakAriNI paramapUjyA vayovRddhA mama mAtA sAdhvIzrImanoharazrIrihaloka-paralokakalyANakAribhirAzIrvacanairnirantaraM mama paramaM sAhAyakaM sarvaiH prkaarairvidhtte| mama divaMgato'ntevAsI vayovRddho devatulyo munidevabhadravijaya: sadA me mAnasikaM balaM pussnnaati| mamAtivinIto'ntevAsI munidharmacandravijaya: tacchiSyazca munipuNDarIkaratnavijayaH mudritaprAthamikapatrasamUha(prUpha)paThana-pariziSTakaraNavividhasaMskaraNAdiSu anekavidheSu kAryeSu mahad mahad mahat sAhAyakamanuSThitavantau / evameva mama mAtuH sAdhvIzrImanoharazriya: ziSyAyA? sAdhvIzrIsUryaprabhAzriyaH ziSyayA sAdhvIzrIjinendraprabhAzriyA'pi upari nirdiSTeSu sarvakAryeSu prabhUtaM prabhUtaM sAhAyakamanuSThitam / pATaNanivAsinaH trikramalAlAtmajazreSThizrIvrajalAlamahodayasya suputra: mayUro'pi kompyuTaradvArA sarvamidaM mahatA parizrameNa mudritavAn / etebhya: sarvebhyo bhUyo bhUyo dhanyavAdA vitiirynte| asya saMzodhanaM pAdaliptapuryA (pAlitANAnagare) zatruJjayagirirAjAdhirAjazrIRSabhadevaprabhoH chAyAyAM paJcaSebhya: varSebhyaH prAk samArabdham 1.hastalikhitA AdarzA tAdRgrUpA vA mudritA granthA jainaparamparAyAM pratizabdena prasiddhAH // Jan Education International For Privale & Personal use only
Page #66
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau Amukham / adya ca atraiva RSabhadevaprabhoH upariyAlAtIrthAdhirAjasya chAyAyAmevedamAmukhaM samApyate iti me mahAnAnandaH / deva-gurupraNipAtapUrvakaM prabhupUjanam paramakRpAlUnAM paramezvarANAM devAdhidevazrI zaGkezvarapArzvanAthaprabhUNAM paramopakAriNAM pUjyapAdAnAM pitRcaraNAnAM sadgurudevAnAM munirAjazrI bhuvanavijayajImahArAjAnAM ca kRpayA sAhAyyAccaiva saMpannaM kAryamidamiti teSAM caraNeSu anantaza: praNipAtaM vidhAya iha upariyAlAtIrthe virAjamAnasya prathamatIrthapate: bhagavata: zrI RSabhadevasvAminaH karakamale'dya bhaktibharanibharaNa cetasA bhagavadvacanAtmakameva puSparUpametaM granthaM nidhAya anantaza: praNipAtapUrvaka bhagavantaM zrI RSabhadevaM mahayAmyetena kusumena / ityAvedayativikramasaMvat 2049, pUjyapAdAcAryamahArAjazrImadvijayasiddhisUrIzvarapaTTAlaMkAravaizAkhakRSNadazamI pUjyapAdAcAryamahArAjazrImadvijayameghasUrIzvaraziSyaratnatA. 16-5-93 pUjyapAda gurudeva-munirAjazrI bhuvanavijayAntevAsI upariyAlA tIrtham muni jambUvijayaH gujarAtarAjyam Pin-382765.
Page #67
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jan Education International
Page #68
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau sampAdanopayuktagranthasUciH [asyAM sUcyAM nirdiSTAH kecana granthA anekAbhiH saMsthAbhiH prakAzitAH, kecana granthAzca ekayaiva saMsthayA punarapi varSAntare prakANitAH, asmAbhistu atra ekasyAH saMsthAyA ekasyaiva ca varSasya nirdezo'tra vihita iti dhyeyam ] granthanAma prakAzakasaMsthAdi anuyogadvArasUtra zrI mahAvIra jaina vidyAlaya, bambaI, vi0saM0 2024 anekAntajayapatAkA [svopajJavRtti gAyakavADa orieNTala sirIjha, vaDodarA, isvIsana 1940 municandrIyavivaraNasahitA] acidhAnacintAmaNi- abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zrI jainasAhityavardhakasabhA, amadAvAda, vi0saM0 2032 [svopajJavRttisahitA] aSTaprakaraNa [haribhadrasUriviracita] zrI jainagranthaprakAzanasamiti, amadAvAda, vi0saM0 1993 aSTaprakaraNavRtti [jinezvarasUriviracita] zrI jainagranthaprakAzanasamiti, amadAvAda, vi0saM0 1993 AcArAgasUtra zrI mahAvIra jaina vidyAlaya, bambaI AcArAGgasUtravRtti [zIlAGkAcAryaviracita] Agamodayasamiti, mahesANA, vi0saM0 1972 uttarAdhyayanasUtra zrI mahAvIra jaina vidyAlaya, bambaI upadezapada zrImanmuktikamalajainamohanamAlA, vaDodarA, vi0saM0 1979 upadezapadavRtti [municandrasUriviracita zrImanmuktikamalajainamohanamAlA, vaDodarA, vi0saM0 1979 upadezamAlA [ heyopAdeyA'TIkAsahitA] jinazAsana ArAdhanA TrasTa, muMbai, vi0saM0 2047 upAzakadazAmasUtra Agamodayasamiti, vi0saM0 1976 Avazyakaniyukti AgamasudhAsindhu, harSapuSpAmRtajainagranthamAlA For Private & Personal use only
Page #69
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 2 AvazyakacUrNi Avazyaka sUtravRtti [haribhadrasUriviracita] oghaniyukti oghaniyuktivRtti [ droNAcAryaviracita] kuvalayamAlA koTilIya arthazAstra koTilIyArthazAstrasya zrImUlA TIkA gaNividyAprakIrNaka carakasaMhitA [saTIkA ] jJAtAdharmakathAsUtra jJAtAdharmakathAsUtravRtti [ abhayadevasUriviracita] tattvArthakArikA [ tattvArthasUtrabhASyagatA] tattvArthasUtra tattvArthasUtravRtti [ siddhasenasUriviracita] dazavaikAlikasUtra dazavaikAlika niyukti dazavaikAlikasUtravRtti [haribhadrasUriviracita] navapadaprakaraNa [devaguptasUriviracita ] RSabhadevajI kesarImalajI, ratalAma Agamodayasamiti Agamodayasamiti, mahesANA, vi0saM0 1975 Agamodayasamiti, mahesANA, vi0saM0 1975 siMghI jainagranthamAlA, bhAratIyavidyAbhavana, muMbaI maisUravizvavidyAlaya, maisUra, isvIsan 1960 trivendramasaMskRtasIrIjha zrI mahAvIra jaina vidyAlaya, bambaI nirNayasAgara presa, muMbaI zrI mahAvIrajaina vidyAlaya, bambaI Agamodayasamiti devacaMda lAlabhAI jainapustakoddhArakaphaMDa, surata devacaMda lAlabhAI jainapustakoddhArakaphaMDa, surata devacaMda lAlabhAI jainapustakoddhArakaphaMDa, surata Agamodayasamiti, surata Agamodayasamiti, surata Agamodayasamiti, surata devacaMda lAlabhAI jaina pustakoddhArakaphaMDa, surata, vi0saM0 1983
Page #70
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau navapadaprakaraNabRhadvRtti [yazodevopAdhyAyaviracita] nAradasaMhitA nAradasaMhitAbhASya nizIthacUrNi nizIthabhASya nItivAkyAmRta [saTIka nItizataka [bhartRhariviracita paJcakalpabhASya paJcavastuka [svopajJavRttisahita] paJcasUtrakam [saTIka paJcAzaka paJcAzakavRtti [abhayadevasUriviracita] paJcAzakavRtti [yazobhadrasUriviracita] pariziSTa parva pANinIyavyAkaraNa siddhAntakaumudI pAtAJjalayogadarzana [vyAsaviracita bhASyasahita] pANinIya dhAtupATha piNDaniyukti devacaMda lAlabhAI jainapustakoddhArakaphaMDa, surata, vi0saM0 1983 trivendrama saMskRtasIrIjha trivendrama saMskRtasIrIjha sanmati jJAnapIDha, AgarA sanmati jJAnapIDha, AgarA mANikacandra digambara jaina granthamAlA vi0saM0 1979 gujarAtI prinTIMga presa, muMbaI AgamoddhAraka jranthamAlA, kapaDavaMja, vi0saM0 2045 jinazAsana ArAdhanA TrasTa, muMbaI, vi0saM0 2045 bhogIlAla laheracaMda saMskRti saMsthAna, dilhI jainadharmaprasArakasabhA, bhAvanagara, vi0saM0 1969 jainadharmaprasArakasabhA, bhAvanagara, vi0saM0 1969 jesalamerasthA hastalikhitA jainadharmaprasArakasabhA, bhAvanagara nirNayasAgara presa muMbaI caukhambA saMskRta sIrIjha, vArANasI nirNayasAgara presa, muMbaI devacaMda lAlabhAI pustakoddhAra phaMDa, surata, vi0saM0 2014 For Private & Personal use only
Page #71
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau RSabhadevajI kesarImalajI, ratalAma, vi0saM0 1980 bhAratIya prAcyatattvaprakAzanasamiti, piNDavADA, vi0saM02036 bhAratIya prAcyatattvaprakAzanasamiti, piNDavADA vi0saM0 2036 jainadharmaprasAraka sabhA, bhAvanagara jaina AtmAnanda sabhA, bhAvanagara jaina atmAnanda sabhA, bhAvanagara jaina AtmAnanda sabhA, bhAvanagara jaina AtmAnanda sabhA, bhAvanagara prakaraNasamuccaya pravacanasAroddhAra [nemicandrasUriviracita] pravacanasAroddhAravRtti [siddhasenasUriviracita] prazamarati prAkRta vyAkaraNa [svopajJavRttisahita] bRhatkalpabhASya bRhatkalpabhASyavRtti [kSemakIrtisUriviracita] bRhatsaMgrahaNI jinabhadragaNikSamAzramaNaviracitA [saTIkA] brahmaprakaraNam [haribhadrasUriviracitam, yogazatakena saha mudritam] bhagavatIsUtra bhagavatIsUtravRtti [abhayadevasUriviracita] manusmRti mahAbhArata yazastilakacampU yogadRSTisamuccaya [svopajJavRttisahita] yogabindu [saTIka] lAlabhAI dalapatabhAi bhAratIya saMskRti vidyAmandira, amadAvAda zrI mahAvIra jaina vidyAlaya, bambaI Agamodayasamiti, mahesANA, vi0saM0 1974 bhAratIyavidyAbhavana, bambaI Bhandarkar Oriental Research Institute, POONA 4 kAvyamAlA naM079, nirNayasAgara presa, muMbaI, isvIsana 1903 hAribhadra yogabhAratI antargata, divyadarzana TrasTa, muMbaI, vi0saM0 2036 hAribhadra yogabhAratI antargata, divyadarzana TrasTa, muMbaI, vi0saM0 2036 Far Private Personal use only
Page #72
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau hAribhadra yogabhAratI antargata, divyadarzana TrasTa, muMbaI, vi0saM0 2036 hAribhadra yogabhAratI antargata, divyadarzana TrasTa, muMbaI, vi0saM0 2036 jaina sAhitya vikAsa maMDala, muMbaI devacaMda lAlabhAI jaina pustakoddhArakaphaMDa, surata devacaMda lAlabhAI jaina pustakoddhArakaphaMDa, surata zrI yazovijaya jaina granthamAlA, vArANasI zrI yazovijaya jaina granthamAlA, vArANasI yogabinduvRtti yogazataka [svopajJavRttisahIta] yogazAstra [svopajJavRttisahIta] lalitavistarA lalitavistarApaJjikA [municandrasUriviracita] vizeSAvazyakabhASya vizeSAvazyakabhASyavRtti [maladhArihemacandrasUriviracita vairAgyazataka [bhartRhariviracita] vaizeSikasUtra zAstravArtAsamuccaya [svopajJavRttisahita] zrAvakaprajJapti-sAvayapaNNattI zrAvakaprajJaptiTIkA [haribhadrasUriviracitA] zrAvakAcAra [amitagativiracita] SoDazakaprakaraNa [haribhadrasUriviracita] SoDazakaprakaraNaTIkA [yazobhadrasUriviracita] sAMkhyakArikA [IzvarakRSNaviracita] sAMkhyakArikAvRtti gujarAtI prinTIMga presa, muMbaI sayAjIrAva yunivarsITi, gAyakavADa orieNTala sirIjha, vaDodarA goDIjI jaina upAzraya, muMbaI jainajJAnaprasAraka maNDala, muMbaI, IsvIsana 1905 jainajJAnaprasAraka maNDala, muMbaI, IsvIsana 1905 sampAdaka-paNDita hIrAlAla / RSabhadevajI kesarImalajI, ratalAma, vi0saM0 1992 RSabhadevajI kesarImalajI, ratalAma, vi0saM0 1992 caukhambA saMskRta sIrIjha hastalikhitA
Page #73
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau sAvayapaNNattI = zrAvakaprajJapti: suzrutasaMhitA [saTIkA] siddhahemazabdAnuzAsana [bRhadvRttisahitA] sthAnAvRtti [abhayadevasUriviracitA] haimadhAtupAThaH [dhAtupArAyaNAntargata] haribhadrasUriviracita aSTaka bhAratIya jJAnapITha, kAzI nirNayasAgara presa, muMbaI bherulAla kanaiyAlAla rIlijiyasa TrasTa, caMdanabAlA epArTamenTa, muMbaI Agamodayasamiti, mahesANA, vi0saM0 1976 zrI zAhIbAga giradharanagara jaina zve0mU0saMgha, amadAvAda, vi0saM0 2035 zrI jainagranthaprakAzanasamiti, amadAvAda, vi0saM0 1993 Jan Education Mrow.jainelibrary.org a For Private Personal use only l
Page #74
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau prathamo'dhyAyaH zrI siddhAcalamaNDana-RSabhadevasvAmine namaH / / zrI zaGkezvarapArzvanAthAya nmH|| zrI mahAvIrasvAmine namaH // zrI gautamasvAmine nmH|| zrI sadgurubhyo nmH|| AcAryapravara- yAkinImahattarAdharmasUnu-zrIharibhadrasUriviracitaM zrImunicandrasUriviracitavRttisamalaGkRtaM dharmabinduprakaraNam / *atrAdAvidamavadheyam - savRttikasyAsya dharmabinduprakaraNasya saMzodhanaM ]. J1 K. K1. L. D. iti tAlapatropari likhitamAdarzaSaTkamavalambya vihitam / tatra J. ityanena jesalameragranthabhANDAgArIyasUcyanusAreNa 225 iti kramAGke vidyamAnaH 1-155 patrAtmaka Adarzo'vaseyaH / J1 ityanena tu 224(8) kramAGke 43-64(22)patreSu vidyamAna Adarzo'vaseyaH, atra mUlamAtra dharmabinduprakaraNaM vartate / K Kityata: khambhAtanagare zrIzAntinAthajainagranthabhANDAgArIyasUcyanusAreNa 276 kramAGke vidyamAnaH 1-50, 1-221 patrAtmaka Adarzo jJeyaH | L. ityanena tu ahamadAbAdanagare lAlabhAI-dalapatabhAI-bhAratIyasaMskRtividyAmandire 25 tAlapatrIyakramAGke vidyamAnaH 1-272 patrAtmaka Adarzo jJeyaH / tatra K1 madhye 1-50 patreSa malamAtraM dharmabindaprakaraNamAdau vartate, tataH paraM K. madhye 1-221 patreSu vRttisahitaM dharmabindaprakaraNaM vartate / J. madhye 1-155 patreSu vRttisahitaM dharmabindaprakaraNaM vartate / L. madhye tu prathame patre kevalasya mUlamAtrasya dharmabinduprakaraNasya svalpatamo'zo vartate, 2-272 patreSu AdyaMzarahitaM samagraM dharmabinduprakaraNaM vRttisahitaM vartate / kintu mUlasya 26 vRtteca 1, evaM sarvANyapi avaziSTAni tAlapatrANi DabhoImadhye muktAbAIjJAnamandire vartante teSAM ca D. iti saMjJA vihitaa| tatra ca 2-27 patreSu dharmabindaprakaraNaM mUlamAtraM vartate / AgamodayasamityA vikramasaMvat 1980 tame varSe prakAzitA mudritA mu0saMjJitA savRttikadharmabindupratirapi upayuktA / prathame pariziSTe dharmabindusUtrapATho'pi pRthagatra mudritaH // For Private & Personal use only
Page #75
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 2 OM namaH sarvajJAya / prathamo'dhyAyaH / zuddhanyAyavazAyattIbhUtasadbhUtasampade / pade pare sthitAyA'stu zrI jinaprabhave namaH ||1|| jayantu te pUrvamunIzameghA yairvizvamAzveva hatopatApam / cakre bRhadvAGgayasindhupAnaprapannatuGgAtigabhIrarUpaiH ||2|| yannAmAnusmRtimayamayaM sajjanazcittacakSuHkSepAddivyAJjanamanusaralla~bdhazuddhAvalokaH / sadyaH pazyatyamalamatihRnmedinImadhyamagnaM gambhIrArthaM pravacananidhiM bhAratIM tAM stavImi // 3 // vidadhAmi dharmabindorativiralIbhUtagarbhapadabindoH / bhavyajanopakRtikRte yathAvabodhaM vivRtimetAm ||4|| praNamya paramAtmAnaM samuddhRtya zrutArNavAt / dharmabinduM pravakSyAmi toyabindumivodadheH // 1 // iti / prakarSeNa natvA, vandana-stavanA-'nucintanAdiprazastakAya vAG-manovyApAragocarabhAvamupanIya / kamityAha- paramAtmAnam, aMtati satatameva aparAparaparyAyAn gacchatIti AtmA jIvaH, sa ca dvidhA paramo'paramazca, tatra paramo yaH khalu nikhilamalavilayavazopalabdhavizuddhajJAnabalavilokitalokAlokaH jagajjantucittasaMtoSakAraNapurandarAdisundarasurasamUhAhriyamANaprAtihAryapUjopacAra: tadanu sarvasattvasvabhASApariNAmivANIvizeSApAditaikakAlAnekasattvasaMzayasandohApohaH svavihArapavanaprasarasamutsAritasamastamahImaNDalAtivitataduritarajorAziH sadAzivAdizabdAbhidheyo bhagavAnarhanniti sa parama:, tadanyastu aparamaH, tato'paramAtmavyavacchedena paramAtmAnaM praNamya, kimityAha- samuddhRtya samyaguddhArasthAnAvisaMvAdirUpatayA uddhRtya pRthakkRtya zrutArNavAt anekabhaGgabhaGgurAvarttagarttagahanAdativipulanayajAlamaNimAlAkulAt mandamatipotajantujAtAtyantadustarAdAgamasamudrAt dharmabinduM vakSyamANalakSaNadharmAvayavapratipAdanaparatayA labdhayathArthAbhidhAnaM dharmabindunAmakaM prakaraNaM pravakSyAmi bhaNiSyAmi, kamiva kasmAt samuddhRtyetyAha- toyabindumiva jalAvayavavat udadhe: dugdhodadhiprabhRterjalarAzeriti, atra ca toyabindumivodadheriti bindupameyatAsya prakaraNasya sUtrasaMkSepApekSayA bhaNitA, anyathA'rthApekSayA karpUrajalabindoriva kumbhAdijalavyApananyAyena samastadharmazAstravyApakatA'syeti / iha praNamya paramAtmAnamityanena vighnApohahetuH zAstramUlamaGgalamuktam, paramAtmapraNAmasya sakalAkuzalakalApasamUlonmUlakatvena bhAvamaGgalatvAt / dharmabinduM pravakSyAmItyanena tu abhidheyam, dharmalezasyAtrAbhidhAsyamAnatvAt, 1 amalamatihRdayamedinImadhyamapram ityarthaH // 2' timenAM KI 3 "ata sAtatyagamane" pA.dhA. 38, haimadhA. 279 // prathamo'dhyAyaH 2
Page #76
--------------------------------------------------------------------------
________________ prathamo'dhyAyaH savRttike | abhidhAnAbhidheyalakSaNazca sAmarthyAt saMbandhaH, yato dharmabindurihAbhidheyaH, idaM ca prakaraNaM vacanarUpApannamabhidhAnamiti / prayojanaM ca prakaraNakarturanantaraM dharmabindau sattvAnugrahaH, zrotuzca prakaraNAdhigamaH, paramparaM tu dvayorapi muktiH, kuzalAnuSThAnasya nirvANaikaphalatvAditi // 1 // dharmabinduM pravakSyAmItyuktam, atha dharmasyaiva hetuM svarUpaM phalaM ca bibhaNiSuH 'phalapradhAnAH prArambhA matimatAM bhavanti' iti phalamevAdau, tadanu hetuzuddhibhaNanadvAreNa dharmasvarUpaM copadarzayannidaM zlokadvayamAha dhanado dhanArthinAM prokta: kAminAM sarvakAmadaH / dharma evApavargasya pAramparyeNa sAdhakaH // 2 // vacanAdyadanuSThAnamaviruddhAdyathoditam / maitryAdibhAvasaMyuktaM taddharma iti kIrtyate // 3 / / iti / dhanaM dhAnya-kSetra-vAstu-dvipada-catuSpadabhedabhinnaM hiraNya-suvarNa-maNi-mauktika-zaGkha-zilA-pravAlAdibhedaM ca dhanapatidhanarddhipratispardhi tIrthopayogaphalaM dadAti prayacchati yaH sa tathA, dhanArthinAM dhanamantareNa gRhiNo na kiJciditi buddhyA dhanaviSayAtirekaspRhAvatAM proktaH zAstreSu nirUpitaH, dharma evetyuttareNa yogaH, tathA kAminAM kAmAbhilASavatAM prANinAm, kAmyante iti kAmA: manoharA akliSTaprakRtayaH paramAhlAdadAyinaH pariNAmasundarA: zabda-rUpa-rasa-gandha-sparzalakSaNA indriyArthAH, tataH sarve ca te kAmAzca sarvakAmAH, tAn dadAtIti sarvakAmadaH / itthamabhyudayaphalatayA dharmamabhidhAya niHzreyasaphalatvenAha- dharma eva nAparaM kiJcit, apavRjyante ucchidyante jAti-jarA-maraNAdayo doSA asminnityapavarga: mokSaH, tasya, pAramparyeNa aviratasamyagdRSTiguNasthAnAdhArohaNalakSaNena sudevatva-manuSyatvAdisvarUpeNa vA sAdhakaH sUtrapiNDa iva paTasya svayaM pariNAmikAraNabhAvamupagamya nirvartaka iti // 2 // ucyate iti vacanam AgamaH, tasmAt, vacanamanusRtyetyarthaH, yadityadyApyanirUpitavizeSamanuSThAnam ihaloka-paralokAvapekSya heyopAdeyayorarthayorihaiva zAstre vakSyamANalakSaNayorhAnopAdAnalakSaNA pravRttiH tad dharma iti kIrtyate ityuttareNa yogaH, kIdRzAdvacanAdityAha- aviruddhAt nirdekSyamANalakSaNeSu kaSa-ccheda-tApeSu avighaTamAnAt, taccAviruddhaM vacanaM jinapraNItameva, nimittazuddheH / vacanasya hi vaktA nimittamantaraGgam, tasya ca rAga-dveSa-mohapAratantryamazuddhiH, tebhyo vitathavacanapravRtteH, na caiSA azuddhirjine bhagavati, jinatvavirodhAt, jayati rAga-dveSa-mohasvarUpAnantaraGgAn ripUniti jina iti zabdArthAnupapatteH, tapana-dahanAdizabdavadanvarthatayA caasyaabhyupgmaat| nimittazuddhayabhAvAnnAjinapraNItamaviruddhaM vacanam, yata: kAraNasvarUpAnuvidhAyi Jan Education International Far Private Personal Use Only
Page #77
--------------------------------------------------------------------------
________________ prathamo'dhyAyaH savRttike | kAryam, tanna duSTakAraNArabdhaM kAryamaduSTaM bhavitumarhati, nimbabIjAdivekSuyaSTiriti, anyathA kAraNavyavasthoparamaprasaGgAt / yacca yadRcchApraNayanapravRtteSu dharmabindau tIrthAntarIyeSu rAgAdimatsvapi ghuNAkSarotkiraNavyavahAreNa kvacit kiJcidaviruddhamapi vacanamupalabhyate mArgAnusAribuddhau vA prANini kvacit tadapi jinapraNItameva, tanmUlatvAt tasya / na ca vaktavyaM tarhi apauruSeyaM vacanamaviruddhaM bhaviSyati', kuta: ? yatastasyApauruSeyatve svarUpalAbhasyApyabhAvaH, tathAhi uktirvacanam, puruSavyApArAnugataM rUpamasya, puruSakriyAyAstAlvoSThAdivyApArarUpAyA abhAve kathaM vacanaM bhavitumarhati? kiMca, etadapauruSeyaM na kvacid dhvanadupalabhyate, upalambhe'pyadRSTasya pizAcAdervakturAzaGkA'nivRtte:--'mA na tena tad bhASitaM syAt' / tataH kathaM tasmAdapi manasvinAM sunizcitA pravRtti: prasUyata iti ? kIdRzamanuSThAnaM dharma ityAha- yathoditaM yathA yena prakAreNa kAlAdhArAdhanAnusArarUpeNoditaM pratipAditaM tatraivAviruddhe vacane, anyathA pravRttau tu tadveSitvamevApadyate, na tu dharma:, yathoktam tatkArI syAt sa niyamAt tadveSI ceti yo jaDaH / AgamArthe tamulladhya tata eva pravartate ||shaa [yogabindau 240] iti / punarapi kIdRzamityAha - maitryAdibhAvasaMyuktam, maitryAdayo maitrI-pramoda-karuNA-mAdhyasthyalakSaNA ye bhAvA anta:karaNapariNAmAH, tatpUrvakAzca bAhyaceSTAvizeSAH sattva-guNAdhika-klizyamAnA-'vineyeSu, taiH saMyuktaM saMmilitaM maitryAdibhAvAnAM niHzreyasA -'bhyudayaphaladharmakalpadrumamUlatvena zAstrAntareSu pratipAdanAt / tadevaMvidhamanuSThAnaM dharma iti durgatipatajjantujAtadharaNAt svargAdisugatau dhAnAcca dharma ityevaMrUpatvena kIrtyate zabdyate sakalAkalpitabhAvakalApA''kalanakuzalaiH sudhIbhiriti / idaM cAviruddhavacanAdanuSThAnamiha dharma ucyate upacArAt, yathA naDvalodakaM pAdarogaH, anyathA zuddhAnuSThAnajanyA karmamalApagamalakSaNA samyagdarzanAdinirvANabIjalAbhaphalA jIvazuddhireva dharmaH // 3 // athAmumeva dharmaM bhedata: prabhedatazca bibhaNiSurAha so'yamanuSThAtRbhedAt dvividha: - gRhasthadharmo yatidharmazca // 1 / / iti / sa yaH pUrvaM pravaktumiSTaH ayaM sAkSAdeva hRdi vivartamAnatayA pratyakSa: anuSThAtRbhedAt dharmAnuSThAyakapuruSavizeSAt dvividho dviprakAro dharmaH, prakArAveva 1 upalambhe adRsyapizAcAde // 2 mA tena K. / tulanA-pR055 paM0 8 // 3 tatkArI ca sa 1 // 4 dharmabinduvRttAvuddhRtAnAM padyAnAM padyArdhAdInAM vA krameNa saMkhyAsUcako'yamaGka iti sarvatrAvaseyam / / 5 saMmIlitaM . // * etaccihnAkitAnAM pAThAnAM vivaraNAdikaM caturthe pariziSTe draSTavyam / evamagre'pi sarvatrAvaseyam / / For Private & Personal use only
Page #78
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 5 darzayati-gRhasthadharmo yatidharmazceti / gRhe tiSThatIti gRhasthaH, tasya dharmo nitya naimittikAnuSThAnarUpaH / yaH khalu dehamAtrArAmaH samyagvidyAnaulAbhena tRSNAsarittaraNAya yogAya satatameva yatate sa yatiH, tasya dharma: gurvantevAsitA tadbhaktibahumAnAvityAdiH vakSyamANalakSaNaH // 1 // tatra cagRhasthadharmo'pi dvividha:- sAmAnyato vizeSatazca // 2 // iti / gRhasthadharmo'pi uktalakSaNaH, kiM punaH sAmAnyato dharma ityapizabdArthaH, dvividho dvibhedaH, dvaividhyameva darzayati- sAmAnyato nAma sarvaziSTasAdhAraNAnuSThAnarUpaH, vizeSato vizeSeNa samyagdarzanA-'NuvratAdipratipattirUpaH, cakAra uktasamuccaye iti // 2 // tatrAdyaM bhedaM zAstrakRt svayamevAdhyAyaparisamAptiM yAvadbhAvayannAha tatra sAmAnyato gRhasthadharma : - [1] kulakramAgatamanindyaM vibhavAdyapekSayA nyAyato'nuSThAnam ||3|| iti / tatra tayoH sAmAnya-vizeSarUpayoH gRhasthadharmayoH vaktumupakrAntayormadhye sAmAnyataH gRhasthadharmo'yam, yathA kulakramAgataM pitR-pitAmahAdipUrvapuruSaparamparAsevanAdvAreNa svakAlaM yAvadAyAtam, anuSThAnamityuttareNa yogaH punaH kIdRzaM tadityAha -- anindyam, nindyaM tathAvidhaparalokapradhAnasAdhujanAnAmatyantamanAdaraNIyatayA garhaNIyaM yathA surAsaMdhAnAdi, tanniSedhAdanindyam, tathA vibhavAdyapekSayA vibhavaM svakIyamUladhanarUpamAdizabdAt sahAya-kAla- kSetrAdibalaM cApekSya nyAyato nyAyena zuddhamAna tulocitakalAvyavahArAdirUpeNa AsevanIyAvasaracittArAdhanAdirUpeNa ca anuSThAnaM vANijya - rAjasevAdirUpam, idamuktaM bhavati -- sarvasAdhusaMmatanyAyapradhAnasya svavibhavatRtIyabhAgAdinA vyavahAramArabhamANasya rAjasevAdau ca taducitakramAnuvarttinaH kulakramAyAtAnindyAnuSThAnasya atyantanipuNabuddheH ata eva sarvApAyasthAnaparihAravato gRhasthasya dharma eva syAt, dInAnAthAdyupayogayogyatayA dharmasAdhanasya vibhavasyopArjanaM prati pratibaddhacittatvAditi / yaccA''dAvevAnindyAnuSThAnasya gRhasthasaMbandhino dharmatayA zAstrakAreNa nidarzanamakAri tat jJApayati niranuSThAnasya nirvAhavicchedena gRhasthasya sarvazubhakriyoparamaprasaGgAdadharma eva syAditi, paThyate ca vittIvoccheyaMmI gihiNo sIyaMti savvakiriyAo / niravekkhassa u jutto saMpuNNo saMjamo ceva // 2 // [ paJcA. 4/7 ] atha kasmAt nyAyata ityuktamiti, ucyate-- 1 paJcame'dhyAye 534 // prathamo'dhyAyaH
Page #79
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 6 nyAyopAttaM hi vittamubhayalokahitAya / / 4 / / iti / nyAyopAttaM zuddhavyavahAropArjitaM hiryasmAt vittaM dravyaM nirvAhahetuH kimityAha -- ubhayalokahitAya, ubhayoH ihaloka-paralokarUpayoH lokayorhitAya kalyANAya saMpadyate ||4|| etadapi kuta: ? ityAha anabhizaGkanIyatayA paribhogAd vidhinA tIrthagamanAcca // 5 // iti / ihAnyAyapravRttau puruSasya dvividhA abhizaGkanIyatA - bhoktuH bhogyasya ca vibhavasya, tatra bhoktuH 'paradravyadrohakAryayam' ityevaM doSasaMbhAvanalakSaNA, bhogyasya punaH 'paradravyamidamitthamanena bhujyate' ityevaMrUpA, tatastatpratiSedhena yA anabhizaGkanIyatA, tayA upalakSitena bhoktrA paribhogAt snAna-pAnA-''cchAdanA - 'nulepanAdibhiH bhogaprakAraiH AtmanA mitra-svajanAdibhizca saha vibhavasyopajIvanAt, ayamatra bhAvaH - nyAyenopArjitaM vibhavaM bhuJjAno na kenApi kadAcit kiJcidabhizaGkayate, evaM cAvyAkulacetasaH prazastapariNaterihaloke'pi mahAn sukhalAbha iti, paralokahitatvaM ca vidhinA satkArAdirUpeNa, tIryate vyasanasalilanidhiH asmAditi tIrthaM pavitraguNapAtrapuruSavarga: dInAnAthAdivargazca tatra gamanaM pravezaH upaSTambhakatayA pravRttirvittasya tIrthagamanam tasmAt cakAraH samuccaye, paThyate ca dhArmikajanasya zAstrAntare dAnasthAnaM yathA pAtre dInAdivarge ca dAnaM vidhivadiSyate / poSyavargAvirodhena na viruddhaM svatazca yaMt // 3 // [ yogabindau 121] / atraiva vipakSe bAdhAmAhaahitAyaivAnyat ||6|| iti / ahitAyaiva ahitanimittameva ubhayorapi lokayoH, na punaH kAkatAlIyanyAyenApi hitaheturiti evakArArthaH, anyat nyAyopAttavittAd vibhinnam, anyAyopAttavittamityarthaH // 6 // kuta etadityAha - tadanapAyitve'pi matsyAdigalAdivadvipAkadAruNatvAt ||7|| iti| tasya anyAyopAttavittasya anapAyitvam avinAzitvamiti yo'rthaH tasminnapi, anyAyopArjito hi vibhavaH asthyAdizalyopahatagRhamivAcirAt vinAzamanAsAdya nAste, atha kadAcid balavataH pApAnubandhinaH puNyasyAnubhAvAt sa vibhavo yAvajjIvamapi na vinazyet tathApi matsyAdInAM matsya- kuraGga-pataGgAdInAM ye galAdayaH gala-goriMgAna - pradIpAlokAdayo rasanAdIndriyalaulyAtirekakAriNaH viSayavizeSAH tadvad vipAke pariNAme prathamo'dhyAyaH 6
Page #80
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike | dAruNamatyantavyasanahetuH, tasya bhAvastattvam tasmAt, anyatrApyavAcidharmabindau pApenaivArtharAgAndhaH phalamApnoti yat kvacit |bddishaamissvt tat tamavinAzya na jIryati // 4 // ] iti / nanvevamanyAyena vyavahAnatiSedhe gRhasthasya vittaprAptireva na bhaviSyati, tat kathaM nirvAhavyavacchede dharmahetuzcittasamAdhilAbha: syAdityAzaGkyAha nyAya eva hyAptyupaniSat pareti samayavidaH // 8 // iti / nyAya eva na punaranyAyo'pi, arthasya vibhavasya Apti: lAbha: arthAptiH , tasyA upaniSad atyantarahasyabhUta upAya:, prathamo'dhyAyaH yuktAyuktArthasArthavibhAgakalanakauzalavikalaiH sthUlamatibhiH svapnAyamAnAvasthAyAmapyanupalabdha iti yo'rthaH, parA prakRSTA, ityevaM samayavidaH sadAcArAbhidhAyizAstrajJA bruvate, tathA hi te paThanti nipAnamiva maNDUkA: sara: pUrNamivANDajAH / zubhakarmANamAyAnti vivazA: sarvasampadaH // 5 // [ ] tathA nodanvAnarthitAmeti, na cAmbhobhirna pUryate / AtmA tu pAtratAM neyaH, pAtramAyAnti sampadaH // 6 // [ ] kuta etadevamityAha tato hi niyamataH pratibandhakakarmavigamaH // 9 // iti / tato nyAyAt sakAzAt hiryasmAt niyamata: avazyaMbhAvena pratibandhakasya paralAbhopaghAtajananadvAreNa bhavAntare upAttasya lAbhavighnahetoH karmaNo lAbhAntarAyalakSaNasya vigamo vinAza: saMpadyate, yathA samyakprayuktAyA: laGghanAdikriyAyAH sakAzAt rogasya jvraa-'tisaaraaderiti||9|| tato'pi kiM siddhamityAha satyasminnAyatyAmarthasiddhiH // 10 / / iti / sati vidyamAne asmin Antare pratibandhakakarmavigame AyatyAm AgAmini kAle arthasiddhiH abhilaSitavibhavaniSpattiH AvirbhavatIti||10|| etadviparyaye doSamAha1 pratiSu pAThA :-dAruNamatyantavyasanahetuH nanveva' 11 dAruNaM tasya bhAvastattvaM tasmAt, anyatrApyavAci- pApenaivArtharAgAndhaH phalamApnoti yat kvacit / baDizAmiSavat tat tamavinAzya na jIryati / / iti / nanveva K.L. I Jan Education Internal
Page #81
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau prathamo'dhyAyaH ato'nyathA'pi pravRttau pAkSiko'rthalAbho niHsaMzayastvanartha iti // 11 // ata uktalakSaNAt nyAyAt anyathA'pi anyAyalakSaNena prakAreNa pravRttI vyavahAralakSaNAyAM pAkSiko vaikalpika: arthalAbhaH, kadAcit syAt kadAcinnetyarthaH, ni:saMzayo ni:sandehaH tuH punararthaH anartha: upaghAta: AyatyAmeva / idamuktaM bhavati- anyAyapravRttireva tAvadasaMbhavinI, rAjadaNDabhayAdibhirhetubhiH pratihatatvAt, paThyate ca rAjadaNDabhayAt pApaM nAcaratyadhamo janaH / paralokabhayAnmadhyaH, svabhAvAdeva cottamaH // 7 // [ ] atha kazcidadhamAdhamatAmavalambya anyAyena pravartate tathApyarthasiddhiranaikAntikI, tathAvidhAzuddhasAmagrIsavyapekSapAkasya kasyacidazubhAnubandhina: puNyavizeSasya udayavazAt syAdanyathA punarneti, yazcAnarthaH so'vazyaMbhAvI, anyAyapravRttivazopAttasya azuddhakarmaNa: niyamena svaphalamasaMpAdyoparamAbhAvAt / paThyate caavazyameva bhoktavyaM kRtaM karma zubhAzubham / nAbhuktaM kSIyate karma kalpakoTizatairapi 10[ ||11|| tathA [2] samAnakula-zIlAdibhiragotrajairvaivAhyamanyatra bahuviruddhebhyaH // 12 / / iti / samAnaM tulyaM kulaM pitR-pitAmahAdipUrvapuruSavaMza: zIlaM madya-mAMsa-nizAbhojanAdiparihArarUpo vyavahAraH, AdizabdAt vibhava-veSa-bhASAdi ca yeSAM te tathA, taiH kuTumbibhi: lokaiH saha, agotrajaiH, gotraM nAma tathAvidhaikapuruSaprabhavo vaMzaH, tato gotre jAtA: gotrajA:, tatpratiSedhAt agotrajAH, taira ticirakAlavyavadhA navazena truTitagotrasaMbandhaizceti, kimityAha-vaivAhyaM vivAha eva tatkarma vA vaivAhyam, sAmAnyato gRhasthadharma iti prakRtam, kimavizeSeNa?, netyAha- anyatra vinA bahuviruddhebhyaH kuto'pi mahato'naucityAt bahubhiH tajAtivartibhistatsthAna-taddezavAsibhirvA janaiH saha viruddhA ghaTanAmanAgatA bahuviruddhAH, taiH, bahuviruddhAn lokAn vrjyitvetyrthH| asamAnakulazIlAditve hi parasparaM vaisadRzyAt tathAvidhaniNasaMbandhAbhAvena asNtossaadisNbhvH| kiJca, vibhavavaiSamye sati kanyA mahataH svapituraizvaryAdalpavibhavaM bhartAramavagaNayati, itaro'pi pracurasvapitRvibhavavazotpannAhaGkAraH tatpiturvibhava1. pratiSu pAThA:-tairiti cira"1. / tairati // cira K. / tairati cira" L. // 2.dhAnatruTita K. // 3 'taiH vinA' iti yogaH / / maphala-zIlA zItaM madya prAvidhika puruSapramatatkarma vA vaivAtibhistara vaivAhyaM vivAha bahubhiH tajAtikA sadRzyAt ta For Private & Personal use only
Page #82
--------------------------------------------------------------------------
________________ prathamo'dhyAyaH savRttike | vikalatvena durbalapRSThopaSTambhAM kanyAmavajAnAti / tathA gotrajairvaivAhye svagotrAcaritajyeSThakaniSThatAvyavahAravilopa: syAt, tathAhi- jyeSTho'pi dharmabindau vayovibhavAdibhiH kanyApitA kaniSThasyApi jAmAtRkapituH nIcairvRttirbhavati, na ca gotrajAnAM rUDhaM jyeSThakaniSThavyavahAram atilacya anyo vaivAhyavyava hAro guNaM labhate, api tu tadvyavahArasya pravRttau gotrajeSu pUrvapravRttavinayabhaGgAt mahAn anartha eva saMpadyate / tathA bahuviruddhaiH saha saMbandhaghaTanAyAM svayamanaparAddhAnAmapi tatsaMbandhadvArA AyAtasya mahato virodhasya bhAjanabhavanena ihaloka-paralokArthayoH kSatiH prasajati, janAnurAgaprabhavatvAt saMpattInAmiti paryAlocya uktaM 'samAnakulazIlAdibhiH agotrajai: vaivAhyamanyatra bahuviruddhebhyaH' iti / atra ca laukikanItizAstramidam- dvAdazavarSA strI, SoDazavarSaH pumAn, tau vivAhayogyau, vivAhapUrvo vyavahAra: kuTumbotpAdanaparipAlanArUpazcaturo varNAn kulInAn karoti, yuktito varaNavidhAnam, agnidevAdisAkSikaM ca pANigrahaNaM vivAhaH,sa ca brAhmAdibhedAdaSTadhA / tathAhi-brAhmo vivAho yatra varAyAlaGkRtya kanyA pradIyate 1, tvaM bhavAsya mahAbhAgasya sadharmacAriNIti viniyogena vibhavasya kanyApradAnAt prAjApatya: 2, gomithunapurassarakanyApradAnAdArSaH 3, sa daivo vivAho yatra yajJArthamRtvija: kanyApradAnameva dakSiNA 4, ete dhardhyA vivAhAzcatvAro'pi, gRhasthocitadevapUjanAdivyavahArANAmetadantaraGgakAraNatvAnmAtuH piturbandhUnAM ca prAmANyAt / parasparAnurAgeNa mitha: samavAyAt gAndharvaH 5, paNabandhena kanyApradAnamAsura: 6, prasahya kanyA''dAnAt rAkSasa:7, supta-pramattakanyA''dAnAt paizAca: 8, ete catvAro'dhA api nAdhAH , yadyasti vadhUvarayoranapavAdaM paraspararucitatvamiti / zuddhakalatralAbhaphalo vivAhaH / tatphalaM ca sujAtasutasantatiH, anupahatA cittanirvRtiH, gRhakRtyasuvihitatvam, AbhijAtyAcAravizuddhatvam, devAtithibAndhavasatkArAnavadyatvaM ceti / / kulavadhUrakSaNopAyAzcaite- gRhakarmaviniyogaH,parimito'rthasaMyoga:, asvAtantryam, sadA ca mAtRtulyastrIlokAvarodhanamiti // rajakazilA-kurkurakarparasamA hi vezyAH, kastAsu kulIno rajyeta?, yato dAne daurbhAgyam, satkRtau paropabhogyatvam, Asaktau paribhavo maraNaM vA, mahopakAre'pyanAtmIyatvam, bahukAlasaMbandhe'pi tyaktAnAM tadaiva puruSAntaragamanamiti vezyAnAM kulA''gato dharma iti / / 12 / / tathA [3] dRSTAdRSTabAdhAbhItatA // 13 / / iti / 1.pratiSu pAThA:-'kanyA AdAnAt J. / kanyAdAnAt K.L. // 2"nirvRtti: K.J. // 3.yato'dAne iti saM0 madhye sUkSmAkSareNa avagraho likhito bhAti / / Jan Education ideatonal For Private & Personal use only
Page #83
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 10 prathamo'dhyAyaH dRSTAzca pratyakSata eva avalokitAH, adRSTAzca anumAnAgamagamyAH, tAzca tA bAdhAzca upadravAH, dRSTAdRSTabAdhAstAbhyo bhItatA bhayaM sAmAnyato gRhasthadharma iti, tadA ca tad bhayaM cetasi vyavasthApitaM bhavati yadi yathAzakti dUrata eva tatkAraNaparihAraH kRto bhavati, na punaranyathA, tatra dRSTabAdhAkAraNAni anyAyavyavaharaNa-dyUtaramaNa-pararAmAbhigamanAdIni ihaloke'pi sakalalokasamupalabhyamAnanAnAvidhaviDambanAsthAnAni, adRSTabAdhAkAraNAni punarmadya-mAMsasevanAdIni zAstranirUpitanarakAdiyAtanAphalAni bhavanti, kiM bhaNitaM bhavati ? dRSTAdRSTabAdhAhetubhyo dUramAtmA vyAvarttanIya iti // 13 // tathA [4] ziSTacaritaprazaMsanam // 14 / / iti / ziSyante sma ziSTA: vRttastha-jJAnavRddhapuruSavizeSasaMnidhAnopalabdhavizuddhazikSA manujavizeSAH, teSAM caritam AcaraNaM ziSTacaritam, yathAlokApavAdabhIrutvaM dInAbhyuddharaNAdaraH / kRtajJatA sudAkSiNyaM sadAcAraH prakIrtitaH // 9 // sarvatra nindAsatyAgo varNavAdazca sAdhuSu / ApadyadainyamatyantaM tadvat saMpadi namratA // 10 // prastAve mitabhASitvamavisaMvAdanaM tathA / pratipannakriyA ceti kuladharmAnupAlanam // 11 // asadvyayaparityAga: sthAne caiva kriyA sadA / pradhAnakArye nirbandhaH pramAdasya vivarjanam // 12 // lokAcArAnuvRttizca sarvatraucityapAlanam / pravRttirgarhite neti prANaiH kaNThagatairapi // 13 // [yogabindau 126-130] ityAdi / tasya prazaMsanaM prazaMsA, puraskAra ityarthaH, yathA guNeSu yatnaH kriyatAM kimATopaiH prayojanam / vikrIyante na ghaNTAbhirgAvaH kSIravivarjitAH // 14 // [ ] tathA - zuddhAH prasiddhimAyAnti laghavo'pIha netare / tamasyapi vilokyante dantidantA na dantinaH // 15 // [ ] ityAdi / tathA [5] ariSaDvargatyAgenAviruddhArthapratipattyendriyajayaH / / 15 / / iti / ayuktita: prayuktA: kAma-krodha-lobha-mAna-mada-harSA: ziSTagRhasthAnAmantaraGgo'riSaDvargaH, tatra paraparigRhItAsvanUDhAsu vA strISu durabhisandhiH kAma:, avicArya parasyAtmano vA'pAyahetuH krodhaH, dAnArheSu svadhanApradAnamakAraNaparadhanagrahaNaM vA lobhaH, durabhinivezAmokSo yuktoktAgrahaNaM vA mAnaH, kula1 iti L | iti / / di K //
Page #84
--------------------------------------------------------------------------
________________ dharmabindau prathamo'dhyAyaH savRttike | balaizvarya-rUpa-vidyAbhirAtmAhaGkArakaraNaM parapradharSanibandhanaM vA madaH, nirnimittamanyasya duHkhotpAdanena svasya dyUta-pAparddhayAdyanarthasaMzrayeNa vA mana:prItijanano harSaH, tato'sya ariSaDvargasya tyAga: projjhanam, tena, aviruddhavAnAM gRhasthAvasthocitadharmArthAbhyAM virodhamanAgatAnAmarthAnAM zabdAdInAM zrotrAdIndriyaviSayabhAvApannAnAM pratipatti: aGgIkaraNam aviruddhArthapratipattiH, tayA, indriyajaya: atyantAsaktiparihAreNa zrotrAdIndriyavikAranirodhaH, sarvendriyArthanirodhena punaryo dharmaH sa yatInAmevAdhikariSyate, iha tu sAmAnyarUpagRhasthadharma evAdhikRtastenaivamuktamiti // 15 / / tathA [6] upaplutasthAnatyAgaH ||16||iti / upaplutaM svacakra-paracakravikSobhAt durbhikSa-mArIti-janavirodhAdezcAsvasthIbhUtaM yat sthAnaM nivAsabhUmilakSaNaM grAma-nagarAdi tasya tyAgaH, atyajyamAne hi tasmin dharmArthakAmAnAM tatra pravRttopaplavavazena pUrvalabdhAnAM vinAzasaMbhavena navAnAM cAnupArjanenobhayorapi lokayoranartha evopapadyate iti // 16|| tathA - [7] svayogyasyA''zrayaNam ||17||iti / svasya Atmano yogyasya ucitasya rakSAkarasya rAjAderapUrvalAbhasaMpAdana-labdharakSaNakSamasya AzrayaNaM 'rakSaNIyo'haM bhavatAm' ityAtmasamarpaNam, yata uktam- svA mimUlA: sarvAH prakRtayaH, amUleSu taruSu kiM kuryAt puruSaprayatna: [nItivAkyA 0] iti / svAmI ca dhArmikaH kulAcArAbhijanavizuddhaH pratApavAn nyAyAnugatazca kArya iti // 17 // tathA [8] pradhAnasAdhuparigrahaH ||18||iti / pradhAnAnAm anvayaguNena saujanya-dAkSiNya- kRtajJatAdibhizca guNairuttamAnAM sAdhUnAM sadAcArAbhinivezavatAM parigrahaH svIkaraNam, kSudraparivAro hi puruSaH sarpavAnAzraya iva na kasyApi sevya: syAt, tathA uttamaparigraheNaiva 'guNavAn' iti puruSasya prasiddhirutpadyate, yathoktam ___ guNavAniti prasiddhiH saMnihitaireva bhavati guNavadbhiH / khyAto madhurjagatyapi sumanobhiH surabhibhiH surabhiH // 16 // [ iti // 18 // tathA1 rakSAkAraNasya L. // 2 digambara jainAcAryasomadevasUriviracite nItivAkyAmRte saptadaze svAmisamuddeze // Paa Jan Education International Far Private & Personal use only
Page #85
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 12 [9] sthAne gRhakaraNam / / 19 / / iti / sthAne vakSyamANalakSaNAsthAnavilakSaNe grAma-nagarAdibhAge gRhasya svanivAsasya karaNaM vidhAnamiti // 19 // asthAnameva vyanakti atiprakaTAtiguptamasthAnamanucitaprAtivezyaM ca // 20 // iti / tatrA'tiprakaTam asannihitagRhAntaratayA'tiprakAzam, atiguptaM gRhAntaraireva sarvato'tisannihitairanupalakSyamANadvArAdivibhAgatayA'tIva pracchannam, tataH atiprakaTaM cAtiguptaM cetyatiprakaTAtiguptam, kimityAha-asthAnam anucitaM gRhakaraNasya, tathA anucitaprAtivezyaM ca, prativezinaH prathamo'dhyAyaH sannihitadvitIyAdigRhavAsinaH karma bhAvo vA prAtivezyam, anucitaM dyUtAdivyasanopahatatayA dhArmikANAmayogyaM prAtivezyaM yatra tadanucitaprAtivezyam, ca: samuccaye, kiM puna: kAraNamatiprakaTAdi asthAnamiti?, ucyate-atiprakaTe pradeze gRhaM kriyamANaM paripArzvato nirAvaraNatayA caurAdayo niHzaGkamanaso'bhibhavitumutsahante, atiguptaM puna: sarvato gRhAntarairatiniruddhatvAnna svazobhAM labhate, pradIpanakAdyupadraveSu ca du:khanirgama-pravezaM bhavati, anucitaprAtivezyatve puna: saMsargajA doSa-guNA bhavanti [ ] iti vacanAt kuzIlaprAtivezikalokAlApa-darzana-sahavAsadoSavazAt svata: saguNasyApi jIvasya nizcitaM guNahAnirutpadyate iti taniSedhaH // 20 // sthAne'pi gRhakaraNe vizeSavidhimAha lakSaNopetagRhavAsaH // 21 // iti / lakSaNaiH prazastavAstusvarUpasUcakairbahaladUrvA-pravAla-kuzastamba-prazastavarNagandhamRttikA-susvAdajalodgama-nidhAnAdiyuktakSitipratiSThitatva-vedhavirahAdibhi: upetaM samanvitam, tacca tad gRhaM ca, tatra vAsa: avasthAnam, nirlakSaNe hi gRhe vasatAM satAM vibhavavinAzAdayo nAnAvidhA janaprasiddhA eva doSA: saMpadyante, gRhalakSaNAnAmeva samIhitasiddhau pradhAnasAdhanatvAt / / 21 / / nanu kathaM gRhalakSaNAnAmeva ni:saMzayo'vagama: ? ityAha nimittaparIkSA // 22 // iti / nimittaiH zakuna-svapnopazrutiprabhRtibhiH atIndriyArthaparijJAnahetubhiH parIkSA, parIti sarvataH sandeha-viparyayA-'nadhyavasAyavijJAnadoSaparihAreNa IkSaNam avalokanaM gRhalakSaNAnAM kAryamiti // 22 // tathA1 vacanAdakulInaprAti ".. For Privale & Personal use only
Page #86
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau prathamo'dhyAyaH anekanirgamAdivarjanam // 23 / / iti / aneke bahavaH ye nirgamA: nirgamadvArANi, AdizabdAt pravezadvArANi ca, teSAM varjanam akaraNam, anekeSu hi nirgamAdiSu anupalakSyamANanirgama-pravezAnAM tathAvidhalokAnAmApAte samyagRharakSA'bhAvena stryAdijanasya vibhavasya ca viplava eva syAt, nibiDataragRhadvArarakSayaiva te'navakAzA bhavanti, parimitapraveza-nirgamaM ca gRhaM sukharakSaM bhavatIti // 23 / / tathA [10] vibhavAdyanurUpo veSo viruddhatyAgena // 24 // iti / vibhavAdInAM vitta-vayo-'vasthA-nivAsasthAnAdInAmanurUpa: lokaparihAsAdhanAspadatayA yogyaH veSa: vastrAdinepathyalakSaNa: viruddhasya jaGghArdodghATana-ziroveSTanAJcaladezordhvamukhanyasanA-'tyantagADhAnikAlakSaNasya viTaceSTAspaSTatAnimittasya veSasyaiva tyAgena anAsevanena, prasannanepathyo hi pumAn maGgalamUrtirbhavati, maGgalAcca zrIsamutpattiH, yathoktam - zrIrmaGgalAt prabhavati prAgalbhyAcca pravarddhate / dAkSyAt tu kurute mUlaM saMyamAt pratitiSThati // 17 // [mahAbhArate udyogaparvaNi 5 / 35/44] mUlamityanubandham, pratitiSThatIti pratiSThAM labhate // 24 // tathA [11] Ayocito vyayaH // 25 / / iti / Ayasya vRddhayAdiprayuktadhana-dhAnyAdhupacayarUpasya ucita: caturbhAgAditayA yogyaH vittasya vyaya: bhartavyabharaNa-svabhoga-devA - 'tithipUjanAdiprayojaneSu viniyojanam, tathA ca nItizAstram pA damAyAnidhiM kuryAt pAdaM vittAya khaTTayet / dharmopabhogayoH pAdaM pAdaM bhartavyapoSaNe // 18 // tathAAyAdardva niyuJjIta dharme samadhikaM tataH / zeSeNa zeSaM kurvIta yatnatastucchamaihikam // 19 // [ ] AyAnucito hi vyayo roga iva zarIraM kRzIkRtya vibhavasAramakhilavyavahArAsamarthaM puruSaM karoti, paThyate ca / 1'prAgalyAt saMpravardhate' iti mahAbhArate pAThaH / / 2 devatAtithi 1. // 3.ghaTTayet J. / kalpayet LsN.| For Private & Personal use only
Page #87
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmandi 14 'yastu 'vaizravaNAyate / acireNaiva kAlena so'tra vai zravaNAyate // 20 // 25 // [ [12] prasiddhadezAcArapAlanam / / 26 / / iti / prasiddhasya tathAvidhAparaziSTasaMmatatayA dUraM rUDhimAgatasya dezAcArasya sakalamaNDalavyavahArarUpasya bhojanA-''cchAdanAdivicitrakriyAtmakasya pAlanam anuvarttanam, anyathA tadAcArAtilaGghane taddezavAsijanatayA saha virodhasaMbhavenAkalyANalAbhaH syAditi / paThanti cAtra laukikAH-- yadyapi sakalAM yogI chidrAM pazyati medinIm / tathA'pi laukikAcAraM manasA'pi na laGghayet // 21 // [ ] iti / tathA[13] garhiteSu gADhamapravRttiH ||27|| iti / garhiteSu loka-lokottarayoranAdaraNIyatayA nindanIyeSu madya-mAMsasevana - pararAmAbhigamanAdiSu pApasthAneSu gADham atyartham apravRttiH manovAkkAyAnAmanavatAraH / AcArazuddhau hi sAmAnyAyAmapi kulAdyutpattau puruSasya mahanmAhAtmyamutpadyate, yathoktam nakulaM vRttahInasya pramANamiti me matiH / antyeSvapi hi jAtAnAM vRttameva viziSyate ||22|| [mahAbhArate udyogaparvaNi 5 / 34 39 ], yataH - nipAnamiva maNDUkAH saraH pUrNamivANDajAH / zubhakarmANamAyAnti vivazAH sarvasampadaH // 23 [ ] 27 // tathA[14] sarveSvavarNavAdatyAgo vizeSato rAjAdiSu ||28|| iti / sarveSu jaghanyottamamadhyamabhedabhinneSu prANiSu avarNavAdasya aprasiddhiprakhyApanarUpasya tyAgaH parihAraH kAryaH, vizeSataH atizayena rAjAdiSu rAjA - 'mAtya-purohitAdiSu bahujanamAnyeSu, sAmAnyajanApavAde hi svasya dveSyabhAvo bhUyAnAvirbhAvito bhavati, yata ucyate- naM paraparivAdAdanyavidveSaNe paraM bhaiSajamasti [nItivAkyA0 16 / 12] / rAjAdiSu tu vitta- prANanAzAdirapi doSaH syAditi // 28 // tathA [15] asadAcArairasaMsargaH // 29 // iti / asadAcAraiH ihaloka-paralokayoH ahitatvena asan asundaraH AcAraH pravRttiryeSAM te tathA, te ca dyUtakArAdayaH, tai: asaMsargaH asaMbandha:, pradIpanakA 'ziva-durbhikSopahatadezAdInAmiva teSAM dUrato varjanamityarthaH // 29 // etadeva vyatirekata Aha AyavyayamanAlocya 1 zramaNAyate K / 2. rUDhisamAgatasya J // 3. dicitra ]. vinA / / 4. lokAH J // 5 danyad vi mu0 // 6 prANAdinAzAdi K For Private & Personal Jain Education Internationa ] tathA prathamo'dhyAyaH 14
Page #88
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 15 prathamo'dhyAyaH saMsarga: sadAcAraiH // 30 // iti / pratItArthameva, asadAcArasaMsargavarjane'pi yadi sadAcArasaMsargo na syAt tadA na tathAvidhA guNavRddhi: saMpadyate ityetat sUtramupanyastam, uktaM caitadarthAnuvAdiyadi satsaGganirato bhaviSyasi bhaviSyasi / athAsajjanagoSThISu patiSyasi patiSyasi // 24 // [ ] iti / 30 // tathA - [16] mAtApitRpUjA // 31 / / iti / mAtApitro: jananI-janakayo: pUjA trisandhyaM praNAmakaraNAdi, yathoktampUjanaM cAsya vijJeyaM trisandhyaM namanakriyA / tasyAnavasare'pyuccaizcetasyAropitasya tu // 25 / / [yogabi0 111] asyeti mAtA pitA kalAcArya eteSAM jJAtayastathA / vRddhA dharmopadeSTAro guruvargaH satAM mataH // 26 // [yogabi0 110] iti zlokoktasya guruvargasya / abhyutthAnAdiyogazca tadante nibhRtAsanam / nAmagrahazca nAsthAne nAvarNazravaNaM kvacit // 27 // [yogabi0112] // 31 // atha mAtApitRviSayamevAnyaM vinayavizeSamAhaAmuSmikayogakAraNam, tadanujJayA pravRttiH, pradhAnAbhinavopanayanam, tadbhoge bhogo'nyatra tadanucitAt // 32 // iti / AmuSmikA: paralokaprayojanA yogA devatApUjanAdayo dharmavyApArA AmuSmikayogAsteSAM kAraNaM svayamevAmuSmikayogAn mAtApitro: kurvatorhetukartRbhAvena niyojanam, yathA nAtaH paraM bhavadbhyAM kuTumbakAryeSu kiJcidutsahanIyam, kevalaM dharmakarmapratibaddhamAnasAbhyAmanavarataM bhAvyamiti / tathA tadanujJayA mAtA-pitRjanAnumatyA pravRtti: sakalaihikA-''muSmikavyApArakaraNam / tathA pradhAnasya varNa-gandhAdibhiH sArasya abhinavasya ca tatkAlasaMpannasya puSpa-phala-vastrAdervastuna: upanayanaM DhaukanaM mAtApitroreva / tathA tadbhoge mAtApitRbhoge annAdInAM bhoga: svayamAsevanam, atrApavAdamAhaanyatra antareNa tadanucitAt tayoH prakRtayoreva mAtApitroranucitAt kuto'pi vratAdivizeSAditi // 32 // tathA [17] anudverjanIyA pravRttiH // 33 / / iti / svapakSa-parapakSayoH anudvejanIyA anudvegahetuH pravRtti: kAya-vAG-manazceSTArUpA, parodvegahetohi puruSasya na kvApi samAdhilAbho'sti, anurUpaphala1.tathAcoktam / . // 2."tatprayojako hetuzca / 1 / 4155 / / kartuH prayojako hetusaMjJaH kartRsaMjJazca syAt" iti pANinIyavyAkaraNasya siddhAntakaumudyAm / 3. janI pravRtti: 1. K10 // For Private & Personal use only
Page #89
--------------------------------------------------------------------------
________________ prathamo'dhyAyaH savRttike | pradatvAt sarvapravRttInAmiti // 33 // tathAdharmabindau [18] bhartavyabharaNam // 34 // iti / bhartavyAnAM bhartuM zakyAnAM mAtApitR-samAzritasvajanaloka-tathAvidhabhRtyaprabhRtInAM bharaNaM poSaNaM bhartavyabharaNam / tatra trINi avazyaM bhartavyAnimAtApitarau satI bhAryA alabdhabalAni cApatyAni, yata uktam vRddhau ca mAtApitarau satI bhAryAM sutAn zizUn / apyakarmazataM kRtvA bhartavyAn manurabravIt // 28 // [manusmRtau 11 / 11] vibhavasaMpattau cAnyAnyapi, atrApyuktam catvAri te tAta! gRhe vasantu zriyAbhijuSTasya gRhasthadharme / sakhA daridro bhaginI vyapatyA jJAtizca vRddho vidhana: kulInaH // 29 // [mahAbhArate udyogaparvaNi 5 / 33 / 59] iti // 34 // tathA yathocitaM viniyogaH // 35 / / iti / tasya bhartavyasya bhRtasya sataH yathocitaM yo yatra dharme karmaNi vA samucita: tasya tatra viniyoga: vyApAraNam / avyApArito hi parivAra: samucitAnuSThAneSu nirvinodatayA dyUtAdivyasanamapyabhyasyet niSphalazaktikSayAccAkiJcitkaratvenAvastvapi syAt, evaM cAsau nAnugRhItaH syAdapi tu vinAzita iti // 35 / / tathA tatprayojaneSu barddhalakSyatA // 36 / / iti / tasya bhartavyasya prayojaneSu dharmArthakAmagocareSu citrarUpeSu baddhalakSyatA nityopayuktacittatA, te hi tasmiMzcintAkare nityaM nikSiptAtmAnaH tainAcintyamAnaprayojanAH sIdantaH santo'prasannamanaskatayA na svanirUpitakAryakaraNakSamAH saMpadyante iti // 36 // tathA apAyaparirakSodyogaH // 37 // iti / 1. vyA manu J.K. || "vRddhau ca mAtA-pitarau sAdhvI bhAryA zizuH sutaH / apyakAryazataM kRtvA bhartavyA manurabravIt // 11 / / iti mudritAyAM manusmRtau ekAdaze'dhyAye ||2."ctvaari te tAta gRhe vasantu zriyAbhijuSTasya gRhasthadharme / vRddho jJAtiravasannaH kulInaH sakhA daridro bhaginI cAnapatyA // " iti mahAbhArate pAThaH / / 3.niSphalaM K. || 4: lakSatA J1. K1. DII 5 tena cintya iti JF.K.LmU. pratiSu paatthH| saM. LsaM.madhye tu tenAcintya iti pAThaH / / For Private & Personal use only
Page #90
--------------------------------------------------------------------------
________________ prathamo'dhyAyaH savRttike tasyaiva bhartavyasya apAyebhya: anarthebhya: aihikAmuSmikebhyaH parirakSA sarvatastrANam, tatra udyogo mahAnudyamaH, evaM hi bhartavyAn prati tasTa dharmabindau / nAthatvaM syAd yadi so'labdhalAbhalakSaNaM yogaM labdharakSArUpaM ca kSemaM kartuM kSama: syAt, yoga-kSemakarasyaiva nAthatvAditi // 37 // tathA [19] gardai jJAna-svagauravarakSe // 38 // iti| 17 gardai garhaNIye kuto'pi lokaviruddhAdyanAcArAsevanAnnindanIyatAM prApte bhartavye sAmAnyato vA sarvasmin jane kiM vidheyamityAha--jJAnaM saMzaya-viparyayA-'nadhyavasAyaparihAreNa yathAvat svarUpanizcayaH, svagauravakSA, svena AtmanA gauravaM puraskaraNaM svagauravaM tasya rakSA nivAraNam , tato jJAnaM ca svagauravarakSA ca jJAna-svagauravarakSe kartavye, garyo hyarthaH samyag jJAtavyaH prathamataH, tato'numatidoSaparihArAya sarvaprakArairna puraskArastasya karttavya iti // 38 // tathA [20] devA-'tithi-dInapratipattiH // 39 // iti / / dIvyate stUyate bhaktibharanirbharAmaprabhuprabhRtibhirbhavyairanavaratamiti devaH, sa ca klezakarmavipAkAzayairaparAmRSTaH puruSavizeSaH, tasyaivaitAni nAmAniarhanajo'nantaH zambhurbuddhastamo'ntaka iti / na vidyate satatapravRttAtivizadaikAkArAnuSThAnatayA tithyAdidinavibhAgo yeSAM te atithayaH, yathoktam tithiparvotsavA: sarve tyaktA yena mahAtmanA / atithiM taM vijAnIyAccheSamabhyAgataM viduH // 30 // [ ] dInA: puna: dIG kSaye (pA.dhA.1159] iti vacanAt kSINasakaladharmA-'rtha-kAmArAdhanazaktayaH, tata: devAtithidInAnAM pratipatti: upacAra: pUjA-unnapAnadAnAdirUpaH devA-'tithi-dInapratipattiH // 39 // tatra ca tadaucityAbAdhanamuttamanidarzanena // 40 // iti / teSAM devAdInAmaucityaM yogyatvaM yasya devAderuttama-madhyama-jaghanyarUpA yA pratipattirityarthaH tasya abAdhanam anullaGghanam, tadullaGghane zeSAH santo'pi guNA asanta iva bhavanti, yata uktam1. lakSaNaM bharaNaM labdharakSArUpaM L.K. lI. // 2."kleza-karma-vipAkAzayairaparAmRSTaH puruSavizeSo devaH // 66 / / tasyaivaitAni khalu vizeSanAmAni-arhanajo'nantaH zambhurbuddhastamo'ntaka iti / / 67 / " iti nItivAkyAmRte paJcaviMze divasAnuSThAnasamuddeze / For Privale & Personal use only
Page #91
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 24 ] iti / aucityamekamekatra guNAnAM rAzirekataH / viSAyate guNagrAma aucityaparivarjitaH ||31|| [ kathaM tadaucityAbAdhanamityAha ---- uttamanidarzanena, atizayena zeSalokAdUrdhvaM varttanta ityuttamAH, te ca prakRtyaiva paropakaraNa-priyabhASaNAdiguNamaNimakarAkaropamAnA mAnavAH, teSAM nidarzanam udAharaNaM tena, uttamanidarzanAnusAriNo hi puruSA udAttAtmatayA na svapne'pi vikRtaprakRtayaH saMbhavanti / iyaM ca devAdipratipattirnityamevocitA, vizeSatazca bhojanAvasara iti ||40|| tathA [21] sAtmyata: kAlabhojanam / 41 / / iti / pA nAhArAdayo yasya viruddhAH prakRterapi / sukhirtvA yAvakalpante tat sAtmyamiti gIyate ||32|| [ ] iti evaMlakSaNAt sAtmyAt kAle bubhukSodayAvasaralakSaNe bhojanam annopajIvanaM kAlabhojanam, ayamabhiprAyaH - Ajanma sAtmyena bhuktaM viSayaM bhavati, paramasAtmyamapi pathyaM seveta na punaH sAtmyaprAptamapyapathyam, sarvaM balavataH pathyamiti matvA na kAlakUTaM khAdet, suzikSito hi viSatantrajJo mriyate eva kadAcidviSAt, tathA akSudhitenAmRtamapyupabhuktaM bhavati viSam, tathA kSutkAlAtikramAdannadveSo dehasAdazca bhavati, vidhyAte'gnau kiM nAmendhanaM kuryAditi // 41 // tathA [22] laulyatyAgaH // 42 // iti / sAtmyataH kAlabhojane'pi laulyasya AkAGkSAtirekAdadhikabhojanalakSaNasya tyAgaH, yataH yo mitaM bhuGkte sa bahu bhuGkte, atiriktabhuktaM hi udvAmana-hAdana-mAraNAnAmanyatamadasaMpAdya noparamaM pratipadyate, tathA bhuJjIta yathA sAyamanyedyuzca na vipadyate vahniH, na bhukteH parimANe siddhAnto'sti, vanyabhilASAyattaM hi bhojanam, atimAtrabhojI dehamagniM ca vidhurayati, tathA dIpto'gnirlaghubhojanAd dehabalaM kSapayati, atyaziturduHkhena pariNAmaH, zramArttasya pAnaM bhojanaM vA niyamAt jvarAya chardiSe vA syAt // 42 // tathA [23] ajIrNe abhojanam ||43|| iti / prAgupabhuktasya AhArasya ajIrNe aMjaraNe'jIrNe vA tatra paripAkamanAgate abhojanaM sarvathA bhojanaparihAra:, ajIrNe bhojane hi ajIrNasya 1. tvAyaiva kalpante KsaM. // 2. iti nAsti J // 3 tamadvAsaMpAdya K. / tamat saMpAdya L. lIM0 // 4. ajare jIrNe KI ajaraNe jIrNe L.II 5. ajIrNabhojane K. L. II | prathamo'dhyAyaH 18
Page #92
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 19 sarvarogamUlasya vRddhireva kRtA bhavati, paThyate ca ajIrNaprabhavA rogAstatrAjIrNaM caturvidham / AmaM vidagdhaM viSTabdhaM rasazeSaM tathAparam ||33|| Ame tu dravagandhitvaM vidagdhe dhUmagandhitA / viSTabdhe gAtrabhaGgo'tra rasazeSe tu jADyatA ||34|| [ dravagandhitvamiti dravasya zlathasya kuthitaMtakrAderiva gandho yasyAsti tat tathA, tadbhAvastattvamiti / malavAtayorvigandho viDbhedo gAtragauravamarucyam / avizuddhazcodgAraH SaDajIrNavyaktiliGgAni ||35|| mUrcchA pralApo vamathuH prasekaH sadanaM bhramaH / upadravA bhavantyete maraNaM cA'pyajIrNataH ||36|| [ suzrutasaMhitA 1 / 46 |504 ] praseka iti adhikaniSThIvanapravRtti:, sadanamiti aGgaglAniH iti ||43|| tathA balApAye pratikriyA // 44 // iti / balasya zarIrasAmarthyalakSaNasya apAye kathaJcid hAse sati pratikriyA tathAvidhAtyantaparizramaparihAreNa snigdhAlpabhojanAdinA ca prakAreNa pratividhAnaM ] iti vacanAt, balamucitamapAtayatA satA sarvakAryeSu yatitavyam, atha kathaJcit kadAcidbalapAto'pi ] iti vacanAt sadya evAsau pratividheyo na punarupekSitavya iti // 44 // tathA[24] adezakAlacaryAparihAraH || 45 || iti / dezakAla: prastAva:, tatra caryA dezakAlacaryA, tatpratiSedhAt adezakAlacaryA, tasyAH parihAraH, adezakAlacaryAparo hi naraH tathAvidhacaurAdyupadravavrAtaviSayatayA ihaloka-paralokAnarthayorniyamAdAspadIbhavati // 45 // tathA [25] yathocitaM lokayAtrA ||46 || iti / yathocitaM yA yasyocitA lokayAtrA lokacittAnuvRttirUpo vyavahAraH sA vidheyA, yathocitalokayAtrAtikrame hi lokacittavirAdhanena teSAmAtmanyanAdeyatApariNAmApAdanena svalAghavamevotpAditaM bhavati, evaM cAnyasyApi samyagAcArasya svagatasya laghutvamevopanItaM syAditi, uktaM ca1. takrAderiti J.II 2. vyaktali mu.|| 3. J1. K1. vinA yathocitalo J.K.L.lIM0 // balApAyasyaiva, balamUlaM hi jIvitam [ kazcid bhavet tadA viSaM vyAdhirupekSita: [ ] prathamo'dhyAyaH 19
Page #93
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 20 prathamo'dhyAyaH loka: ravalvAdhAraH sarveSAM dharmacAriNAM yasmAt / tasmAllokaviruddhaM dharmaviruddhaM ca saMtyAjyam // 37 // [prazama.131] // 46|| tathA hIneSu hInakramaH // 47 / / iti / hIneSu jAti-vidyAdibhiH guNaiH svakarmadoSAnnIcatAM gateSu lokeSu hInakrama: lokayAtrAyA eva tucchatAkaraNarUpaH, hInA api lokA: kiJcidanuvartanIyA ityarthaH, te hi hInaguNatayA''tmAnaM tathAvidhapratipatterayogyaM saMbhAvayanto yayA kayAcidapi uttamalokAnuvRttyA kRtArthaM manyamAnAH pramuditacetaso bhavantIti // 47 // tathA [26] atisaGgavarjanam // 48 // iti / atisaGgasya atiparicayalakSaNasya sarvai reva sArddhaM varjanaM pariharaNam, yata: atiparicayAd bhavati guNavatyapyanAdara: paThyate caatiparicayAdavajJA bhavati viziSTe'pi vastuni prAya: / loka: prayAgavAsI kUpe snAnaM sadA kurute // 38 // [ ] // 48|| tathA [27] vRttasthajJAnavRddhasevA // 49 / / iti / vRttam asadAcAranivRttiH sadAcArapravRttizca , jJAnaM puna: heyopAdeyavastuvibhAgavinizcayaH, tata: vRtte tiSThantIti vRttasthAH, jJAnena vRddhA mahAnta: jJAnavRddhAH, vRttasthAzca te jJAnavRddhAzca vRttasthajJAnavRddhAH, teSAM sevA daridrezvarasevAjJAtasiddhA''rAdhanA, samyagjJAna-kriyAguNabhAjo hi puruSAH samyak sevyamAnA niyamAt sadupadezAdiphalaiH phalanti, yathoktamupadeza: zubho nityaM darzanaM dharmacAriNAm / sthAne vinaya ityetat sAdhusevAphalaM mahat // 39 // [zAstravA"07] // 49 // tathA [28] parasparAnupaghAtenAnyonyAnubaddhatrivargapratipattiH // 50 // iti / iha dharmArthakAmAstrivargaH, tatra yato'bhyudayaniHzreyasasiddhiH sa dharmaH, yata: sarvaprayojanasiddhiH so'rthaH, AbhimAnikarasAnuviddhA yataH sarvendriyaprIti: sa kAmaH, tataH parasparasya anyonyasya anupaghAtena apIDanena, ata eva anyonyAnubaddhasya parasparAnubandhapradhAnasya trivargasya pratipatti: Asevanam, tatra dharmArthayorupaghAtena tAdAtvikaviSayasukhalubdho vanagaja iva ko nAma na bhavatyAspadamApadAm?, dharmAtikramAddhanamupArjitaM pare'nubhavanti, svayaM tu paraM 1. eva / tuccha' KJ. | eva // tuccha L. 0 / / 2. vibhAganizcaya: J. vinA //
Page #94
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 21 pApasya bhAjanaM siMha iva sindhuravadhAt, bIjabhojinaH kuTumbina iva nAstyadhArmikasyAyatyAM kimapi kalyANam, sa khalu sukhI yo'mutrasukhAvirodhenehalokasukhamanubhavati, tasmAddharmAbAdhanena kAmA-'rthayormatimatA yatitavyam, yastvartha-kAmAvupahatya dharmamevopAste tasya yatitvameva zreyo na tu gRhavAsaH, iti tasyArtha-kAmayorapyArAdhanaM zreya iti / tathA tA dAtvika-mUlahara-kadaryANAM nAsulabhaH pratyavAyaH, tatra ya: kimapyasaMcintyo(tyo)tpannamarthamapavyeti sa tAdAtvikaH, yaH pitRpaitAmahamarthamanyAyena bhakSayati sa mUlaharaH, yo bhRtyAtmapIDAbhyAmarthaM saMcinoti na tu kvacidapi vyayate sa kadaryaH, tAdAtvika-mUlaharayorAyatyAM nAsti kalyANam, kintvarthabhraMzena dharma-kAmayorvinAza eva, kadaryasya tvarthasaMgraho prathamo'dhyAyaH rAja-dAyAda-taskarANAmanyatamasya nidhiH, na tu dharma-kAmayorhetuH, ata etatpuruSatrayaprakRtiparihAreNa matimatA artho'nuzIlanIyaH, tathA nA jitendriyasya kApi kAryasiddhirasti, na kAmAsaktasya samasti cikitsitam, na tasya dhanaM dharmaH zarIraM vA yasya strISvatyantAsaktiH, viruddhakAmavRttirna ciraM nandati, ato dharmArthAbAdhanena kAme pravartitavyamiti paryAlocya parasparAvirodhena dharmArthakAmAsevanamupadiSTamiti // 50 // tathA anyatarabAdhAsaMbhave mUlAbAdhA // 51 // iti / amISAM dharmArthakAmAnAM madhye anyatarasya uttarottaralakSaNasya puruSArthasya bAdhAsaMbhave kuto'pi viSamapraghaTTakavaMzAd virodhe saMpadyamAne sati, kiM karttavyamityAha- mUlAbAdhA, yo yasya puruSArthasya 'dharmArthakAmAH trivargaH' iti kramamapekSya mUlam Adimastasya abAdhA apIDanam, tatra kAmalakSaNapuruSArthabAdhAyAM dharmArthayorbAdhA rakSaNIyA, tayoH sato: kAmasya sukarotpAdatvAt, kAmArthayostu bAdhAyAM dharma eva rakSaNIyaH, dharmamUlatvAdarthakAmayoH, ata evoktamdharmazcennAvasIdeta kapAlenApi jiivtH| ADhyo'smItyavagantavyaM dharmavittA hi sAdhavaH // 40 // [ ] // 51 // iti / / tathA [29] balAbalApekSaNam / / 28 // 52 / / iti / iha buddhimatA manujena sarveSvapi kAryeSu pravRttimAdadhatA satA balasya dravya-kSetra-kAla-bhAvakRtasya AtmasAmarthyasya abalasya ca tadvilakSaNasya apekSaNam Alocanam aGgIkartavyam, ayathAbalamArambhasya kSayasaMpadekanimittatvAt, ata eva paThyate ca1. zarIraM ca LsaM. lii0|| 2:vazAt nirodhe LJ. | For Private & Personal use only
Page #95
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 22 prathamo'dhyAyaH kaH kAlaH kAni mitrANi ko deza: kau vyayAgamau? / kazcAhaM kA ca me zaktiriti cintyaM muhamahaH // 41 // [ // 52 // tathA [30] anubandhe prayatnaH // 53 / / iti / anubandhe uttarottaravRddhirUpe dharmArthakAmAnAM prayala: yatnAtireka: kArya:, anubandhazUnyAni hi prayojanAni vandhyAH striya iva na kiJcid gauravaM labhante, api tu hIlAmeveti // 53 // tathA [31] kAlocitApekSA // 54 // iti / yadyatra kAle vastu hAtumupAdAtuM vocitaM bhavati tasyAtyantanipuNabuddhyA paryAlocya apekSA aGgIkAraH karttavyA, dakSalakSaNatvenAsyAH sakalazrIsamadhigamahetutvAt, ata eva paThyate - ya: kAkiNImapyapathaprapannAmanveSate niSkasahamatulyAm / kAlena koTISvapi muktahastastasyAnubandhaM na jahAti lkssmiiH||42|| [ ] muktahasta iti mutkalahastaH / / 54 / / tathA [32] pratyahaM dharmazravaNam // 55 / / iti / pratyahaM pratidivasaM dharmasya ihaiva zAstre vaktuM prastAvitasya kAntakAntAsametayuvajanakinnarArabdhagItAkarNanodAharaNena zravaNam AkarNanam, dharmazAstrazravaNasyAtyantaguNahetutvAt, paThyate caklAntamupojjhati khedaM taptaM nirvAti budhyate mUDham / sthiratAmeti vyAkulamupayuktasubhASitaM cetaH // 43 // [ ] iti // 55 / / tathA [33] sarvatrAnabhiniveza: / / 56 / / iti / sarvatra kArye pravarttamAnena buddhimatA anabhiniveza: abhinivezaparihAra: kAryaH, nItimArgamanAgatasyApi parAbhibhavapariNAmena kAryasyArambho'bhiniveza:, nIcalakSaNaM cedam, yanItimatItasyApi kAryasya cikIrSaNam, paThanti ca darpaH zramayati nIcAnniSphalanayaviguNaduSkarArambhaiH / srotovilomataraNairvyasanibhirrAyasyate matsyaiH // 44 // [ ] // 56 // tathA1 pratiSu pAThA:-rAyasyate JmU. / 'rAyAsyate saM0 K.L.II Far Private Personal use only wow.jainelibrary.org
Page #96
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 23 [34] guNapakSapAtitA // 57 // iti / guNeSu dAkSiNya-saujanyaudArya sthairya - priyapUrvAbhASaNAdiSu svaparayorupakArakAraNeSvAtmadharmeSu pakSapAtitA bahumAna - tatprazaMsA - sAhAyyakaraNAdinA'nukUlA pravRttiH, guNapakSapAtino hi jIvA bahumAnadvAropajAtAvandhyapuNyaprabandhasAmarthyAnniyamAdihAmutra ca zaracchazadharakaranikaragauraM guNagrAmamavazyamavApnuvanti, tadbahumAnAzayasya cintAratnAdapyadhikazaktiyuktatvAt // 57 // tathA [35] UhApohAdiyoga iti // 58 // iti / UhazcApohazca, AdizabdAt tattvAbhinivezalakSaNo buddhiguNaH zuzrUSA - zravaNa- grahaNa - dhAraNA - vijJAnAni ca gRhyante, ityaSTau buddhiguNAH, tata UhApohAdibhiryogaH samAgamo'nuSTheya iti, tatra prathamatastAvacchrotumicchA zuzrUSA, zravaNamAkarNanam, grahaNaM zAstrArthopAdAnam, dhAraNA avismaraNam, moha-sandeha-viparyAsavyudAsena jJAnaM vijJAnam, vijJAtamarthamavalambyAnyeSu vyAptyA tathAvidheSu vitarkaNamUhaH, ukti-yuktibhyAM viruddhAdarthAd hiMsAdikAt pratyapAyasaMbhAvanayA vyAvartanamapohaH, athavA sAmAnyajJAnamUhaH vizeSajJAnamapohaH, 'vijJAnohApohavizuddham idamitthameva' iti nizcayaH tattvAbhinivezaH, evaM hi zuzrUSAdibhirbuddhiguNairupahitaprajJAprakarSaH pumAnna kadAcidakalyANamApnoti, yaducyate-- ] iti // jIvanti zataza: prAjJAH prajJayA vittasaMkSaye / na hi prajJAkSaye kazcid vitte satyapi jIvati // 45 // [ itizabdaH prastutasya sAmAnyato gRhasthadharmasya parisamAptyartha iti // 58 // itthaM sAmAnyato gRhasthadharma uktaH, athAsyaiva phalamAhaevaM svadharmasaMyuktaM sad gArhasthyaM karoti yaH / lokadvaye'pyasau dhImAn sukhamApnotyaninditam ||4|| iti / evam uktanyAyena yaH svadharma: gRhasthAnAM saMbandhI dharmaH tena saMyuktaM samanvitam ata eva sat sundaraM gArhasthyaM gRhasthabhAvaM karoti vidhAta yaH kazcit puNyasaMpanno jIvaH lokadvaye'pi ihaloka - paralokarUpe, kiM punarihaloka evetyapizabdArthaH, asau sadgArhasthyakarttA dhImAn prazastabuddhiH sukhaM zarma Apnoti labhate aninditaM zubhAnubandhitayA sudhiyAmagarhaNIyamiti ||4|| yata evaM tato'traiva yatno vidheya iti zlokadvayena darzayannAha - 1 dharmArthasaMyuktaM J. / / prathamo'dhyAyaH 23
Page #97
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 24 durlabhaM durApaM prApya samAsAdya mAnuSyaM manuSyajanma, kimityAha -- vidheyam anuSTheyaM sarvAvasthAsu hitam anukUlaM kalyANamitrayogAdi Atmana: svasya, yataH karoti akANDe eva maraNAnavasare eva bAlya - yauvana - madhyamavayo'vasthArUpe iha martyaloke sarvaM putra- kalatra - vibhavAdi mRtyuH yamaH, na kiJcana maraNatrANAkAraNatvenAvasturUpamiti ||5|| durlabhaM prApya mAnuSyaM vidheyaM hitamAtmanaH / karotyakANDa eveha mRtyuH sarvaM na kiJcana // 5 // satyetasminnasArAsu saMpatsvavihitAgrahaH / paryantadAruNAsUccairdharmaH kAryo mahAtmabhiH ||6|| iti / sati vidyamAne jagattritayavartijantujanitoparame etasmin mRtyAveva asArAsu mRtyunivAraNaM prati akSamAsu saMpatsu dhana-dhAnyAdisaMpattilakSaNAsu avihitAgraha: akRtamUrcchaH kIdRzISu saMpatsvityAha- paryantadAruNAsu virAmasamayasamarpitAnekavyasanazatAsu, uccaiH atyarthaM dharma uktalakSaNa: kAryo vidheyaH, kairityAha- mahAtmabhiH, mahAn prazasya AtmA yeSAM te tathA tairiti // 66 // iti zrImunicandrasUriviracitAyAM dharmabinduprakaraNaMvivRtau sAmAnyato gRhasthadharmavidhiH prathamo'dhyAyaH samAptaH ||1|| 1. vivRttau J... prathamo'dhyAyaH 24
Page #98
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 25 atha dvitIyo'dhyAyaH / vyAkhyAtaH prathamo'dhyAyaH, sAmprataM dvitIyo vyAkhyAyate, vizeSasaMbandhazcAsya svayameva zAstrakRtA bhaNiSyata iti neha darzyate, evamanyeSvapyadhyAyeSviti, tasya cedamAdisUtram prAya: saddharmabIjAni gRhiSvevaMvidheSvalam / rohanti vidhinoptAni yathA bIjAni satkSitau // 7 // iti / prAyo bAhulyena saddharmabIjAni saddharmasya samyagjJAna-darzana- cAritrarUpasya bIjAni kAraNAni tAni cAmUi duHkhiteSu dayA'tyantamadveSo guNavatsu ca / aucityAsevanaM caiva sarvatraivAvizeSataH // 46 // [ yogadRSTi0 32] iti // gRha gRhastheSu evaMvidheSu kulakramAgatAnindyanyAyAnuSThAnAdiguNabhAjaneSu alaM svaphalAvandhyakAraNatvena atyarthaM rohanti dharmacintAdilakSaNAGkurAdimanti jAyante, uktaM ca vapanaM dharmabIjasya satprazaMsAdi tadgatam / taccintAdyaGkurAdi syAt phalasiddhistu nirvRtiH // 47 // [ cintA - sacchrutyanuSThAna - devamAnuSasaMpadaH / krameNAGkura-satkANDa-nAla - puSpasamA matAH // 48 // [ kIdRzAni santi rohantItyAha- vidhinA dezanArhabAlAdipuruSaucityalakSaNena uptAni nikSiptAni yatheti dRSTAntArtha: bIjAni zAli - godhUmAdIni satkSitau anupahatabhUmau vidhinoptAni santi, prAyograhaNAdakasmAdeva pakvatathAbhavyatve kvacinmarudevyAdau anyathAbhAve'pi na virodha iti ||7|| amumevArthaM vyatirekata Aha 1 1 nAza yathA'bhUmau praroho veha niSphalaH / tathA saddharmabIjAnAmapAtreSu vidurbudhAH ||8|| iti // bIjAza bIjocchedo yathA abhUmau USarAdirUpAyAm, praroha: aGkurAdyudbhedaH bIjasyaiva, vA iti pakSAntarasUcakaH, iha jagati niSphalo dhAnyAdiniSpattilakSaNaphalavikalaH, tathA saddharmabIjAnAM uktalakSaNAnAM guruNA anAbhogAdibhirnikSipyamANAnAm apAtreSu anItikAriSu lokeSu viduH jAnate budhA: nAzaM niSphalaM vA prarohamiti // 8 // Aha-kimityapAtreSu dharmabIjanAzo niSphalo vA praroha: saMpadyate ityAha dvitIyo'dhyAyaH 25
Page #99
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 26 dvitIyo'dhyAya: na sAdhayati yaH samyagajJaH svalpaM cikIrSitam / ayogyatvAt kathaM mUDhaH sa mahat sAdhayiSyati ? // 9 // iti / ___na naiva sAdhayati nirvarttayati yo jIvaH samyag yathAvat ajJaH hitAhitavibhAgAkuzala: svalpaM tucchaM cikIrSitaM kartumiSTaM nirvAhAdhanuSThAnAdyapi, kasmAnna sAdhayatItyAha- ayogyatvAt ajJatvenAnadhikAritvAt, yathoktam-mUrkhasya kvacidarthe nAdhikAra: [ ] iti, kathaM kena prakAreNa mUDho vaicintyamAgata: sa: pUrvokto jIva: mahat paramapuruSArthahetutayA bRhad dharmabIjarohaNAdi sAdhayiSyati?, sarSapamAtradharaNAsamarthasya merugiridharaNAsamarthatvAditi // 9 // iti saddharmadezanArha uktaH, idAnIM tadvidhimanuvarNayiSyAma: ||1||59||iti / iti evaM pUrvoktagRhasthadharmanirUpaNena saddharmadezanArho lokottaradharmaprajJApanAyogya: ukta: bhaNitaH , idAnIM samprati tadvidhi saddharmadezanAkramaM varNayiSyAmaH nirUpayiSyAmo vayamiti // 1 // tadyathA tatprakRti-devatAdhimuktijJAnam // 2 // 60 // iti / tasya saddharmadezanArhasya jantoH prakRti: svarUpaM guNavallokasaGgapriyatvAdikA, devatAdhimuktizca buddha-kapilAdidevatAvizeSabhaktiH, tayorjJAnaM prathamato dezakena kAryam, jJAtaprakRtiko hi pumAn rakto dviSTo mUDha: pUrvavyudyAhitazca cenna bhavati tadA kuzalaistathA tathA'nuvartya lokottaraguNapAtratAmAnIyate, viditadevatAvizeSAdhimuktizca tattaddevatApraNItamArgAnusArivacanopadarzanena tadUSaNena ca sukhameva mArge'vatArayituM zakyate iti // 2 // tathA sAdhAraNaguNaprazaMsA // 3 // 61 / / iti / sAdhAraNAnAM loka-lokottarayo: sAmAnyAnAM guNAnAM prazaMsA puraskAra: dezanArhasya agrataH vidheyA, yathApradAnaM pracchannaM gRhamupagate saMbhramavidhiH priyaM kRtvA maunaM sadasi kathanaM cApyupakRteH / anutseko lakSmyA nirabhibhavasArA: parakathA: zrute cAsaMtoSaH kathamanabhijAte nivasati ? // 49 // [nItiza0 57 ?] ||3|| tathAzvaicitya J.L. / vaicitya mu. // 2 vartayi' J.L. // + prathamo': sarvatra prastutAdhyAyasUtrakramAka: / dvitIyo': Adita Arabhya sUtrakramAGgaH / evaM sarvatrApi agre'vaseyam // 3 zloko'yaM bhartRhariviracite nItizatake vartate, kintu tatra 'satAM kenoddiSTaM viSamamasidhArAvratamidam' iti caturthaH pAdo vartate / / 26 Jain Education Internatinal For Private & Personal use only
Page #100
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 27 samyak tadadhikAkhyanam ||4 ||62 // iti / samyag aviparItarUpatayA tebhyaH sAdhAraNaguNebhyaH adhikA vizeSavantaH ye guNAH teSAmAkhyAnaM kathanam, yathApaJcaitAni pavitrANi sarveSAM dhrmcaarinnaam| ahiMsA satyamasteyaM tyAgo maithunavarjanam ||50// [hA0 aSTake 13 2] iti // 4 // tathA abodhe'pyanindA ||5|| 63|| iti / abodhe'pi anavagame'pi sAmAnyaguNAnAM vizeSaguNAnAM vA vyAkhyAtAnAmapyanindA 'aho mandabuddhirbhavAn ya itthamAcakSANeSvapi asmAsu na budhyate vastutattvam' ityevaM zrotustiraskAraparihArarUpA, nindito hi zrotA kiJcid bubhutsuH api san dUraM virajyata iti // 5 // tarhi kiMkartavyamityAha -- zuzrUSAbhAvakaraNam || 6 ||64|| iti / dharmazAstraM prati zrotumicchA zuzrUSA tallakSaNo bhAvaH pariNAmaH tasya karaNaM nirvartanaM zrotustaistairvacanairiti, zuzrUSAmanutpAdya dharmakathane pratyuta anarthasaMbhavaH, paThyate ca sa khalu pizAcakI vAtakI vA yaH pare'narthini vAcamudIrayati [nItivAkyA0 10/159] ||6|| tathAbhUyo bhUya upadeza: // 7 // 65 // iti / bhUyo bhUyaH punaH punaH upadizyate iti upadezaH upadeSTumiSTavastuviSayaH kathaJcidanavagame sati kAryaH, kiM na kriyante dRDhasaMnipAtarogiNAM punaH punaH kriyAtiktAdikvAthapAnopacArA iti // 7 // tathA bodhe prajJopavarNanam // 8 // 66 // iti / bodhe sakRdupadezena bhUyo bhUya upadezena vA upadiSTavastunaH parijJAne tasya zrotuH prajJopavarNanaM buddhiprazaMsanam, yathA nAlaghukarmANaH prANina evaMvidhasUkSmArthaboddhAro bhavantIti // 8 // tathA tantrAvatAraH || 9 ||67 // iti / tantre Agame avatAraH pravezaH AgamabahumAnotpAdanadvAreNa tasya vidheya:, AgamabahumAnazcaivamutpAdanIyaH dvitIyo'dhyAyaH 27
Page #101
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 28 dvitIyo'dhyAyaH paralokavidhau zAstrAt prAyo nAnyadapekSate / Asannabhavyo matimAn zraddhAdhanasamanvitaH // 51 // upadezaM vinA'pyarthakAmau prati paTurjanaH / dharmastu na vinA zAstrAditi tatrAdaro hitaH // 52 // arthAdAvavidhAne'pi tadabhAva: paraM nRNAm / dharme'vidhAnato'narthaH kriyodAharaNAt paraH // 53 // tasmAt sadaiva dharmArthI zAstrayatnaH prazasyate / loke mohAndhakAre'smin zAstrAlokaH pravartakaH // 54 // zAstrayala iti zAstre yatno yasyeti samAsaH, pApAmayauSadhaM zAstraM zAstraM puNyanibandhanam / cakSuH sarvatragaM zAstraM zAstraM sarvArthasAdhanam // 55 // na yasya bhaktiretasmiMstasya dharmakriyA'pi hi / andhaprekSAkriyAtulyA karmadoSAdasatphalA // 56 // yaH zrAddho manyate mAnyAn ahaGkAravivarjitaH / guNarAgI mahAbhAgastasya dharmakriyA parA // 57 // yasya tvanAdaraH zAstre tasya zraddhAdayo guNA: / unmattaguNatulyatvAnna prazaMsAspadaM satAm // 58 // malinasya yathA'tyantaM jalaM vastrasya zodhanam / anta:karaNaratnasya tathA zAstraM vidurbudhAH // 59 // zAstre bhaktirjagadvandyairmuktidUtI paroditA / atraiveyamato nyAyyA tatprAptyAsannabhAvataH // 60 // [yogabindau 221-30] atraiva iti muktau eva, iyamiti zAstrabhaktiH, tatprAptyAsannabhAvata iti muktiprAptisamIpabhAvAt iti // 9 // tathA prayoga AkSepaNyA: // 10 // 68 // iti / prayogo vyApAraNaM dharmakathAkAle AkSipyante AkRSyante mohAt tattvaM prati bhavyaprANinaH anayetyAkSepaNI, tasyAH kathAyAH, sA ca AcAra-vyavahAra-prajJapti-dRSTivAdabhedAccaturdhA, tatrAcAro locA-'snAnAdisAdhukriyArUpaH, vyavahAraH kathaJcidApanadoSavyapohAya prAyazcittalakSaNaH, prajJaptiH saMzayApannasya madhuravacanaiH prajJApanam, dRSTivAdazca zrotrapekSayA sUkSmajIvAdibhAvakathanamiti // 10 // tathA jJAnAdyAcArakathanam // 11 // 69 / / iti / jJAnasya zrutalakSaNasya AcAraH jJAnAcAra:, AdizabdAt darzanAcArazcAritrAcArastapaAcAro vIryAcArazceti / tato jJAnAdyAcArANAM kathanaM | 28 For Private & Personal use only
Page #102
--------------------------------------------------------------------------
________________ 29 dvitIyo'dhyAyaH savRttike | prajJApanamiti samAsaH / tatra jJAnAcAro'STadhA kAla-vinaya-bahumAnopadhAnA-'nihnava-vyaJjanA-'rtha-tadubhayabhedalakSaNaH, tatra kAla iti yo yasya aGgapraviSTAdeH dharmabindau zrutasya kAla uktaH tasminneva tasya svAdhyAyaH karttavyo nAnyadA tIrthakaravacanAt, dRSTaM ca kRSyAdeH kAlakaraNe phalam, viparyaye tu viparyaya iti 1 / tathA zrutagrahaNaM kurvatA gurovinaya: kAryaH, vinayo hyabhyutthAna-pAdadhAvanAdiH, avinayagRhItaM hi tadaphalaM bhavati 2 / tathA zrutagrahaNodyatena gurorbahumAnaH kAryaH, bahumAno nAmA''ntaro bhAvapratibandhaH 3, etasmin sati akSepeNAvikalaM zrutaM bhavati, atra ca vinayabahumAnayozcaturbhaGgI bhavati-ekasya vinayo na bahumAnaH 1, aparasya bahumAno na vinayaH 2, anyasya vinayo'pi bahumAno'pi 3, anyatarasya na vinayo nApi bahumAna 4 iti / tathA zrutagrahaNamabhIpsatopadhAnaM kAryam, upadadhAti puSNAti zrutamityupadhAnaM tapaH, taddhi yadyatrAdhyayane AgADhAdiyogalakSaNamuktaM tat tatra kAryam, tatpUrvakazrutagrahaNasyaiva saphalatvAt 4 / 'anivaH' iti gRhItazrutenAnihnavaH kArya:, yad yatsakAze'dhItaM tatra sa eva kathanIyo nAnyaH, cittakAluSyApatteriti 5 / tathA zrutagrahaNapravRttena tatphalamabhIpsatA vyaJjanabhedo'rthabheda ubhayabhedazca na kAryaH, tatra vyaJjanabhedo yathA- 'dhammo maMgalamukkiTheM' [dazavai. 111iti vaktavye 'puno kallANamukkosaM' ityAha, arthabhedastu yathA- 'AvaMtI keyAvaMtI logasi vipparAmasaMti' [AcA./5/147) ityatrA''cArasUtre yAvanta: kecana loke asmin pASaNDiloke viparAmRzanti' ityarthAbhidhAne 'AvantIjanapade keyA rajjU: vantA lokaH parAmRzati kUpe' ityAha, ubhayabhedastu dvayorapi yAthAtmyopamarde yathA- 'dharmo malamutkRSTaH ahiMsA parvatamastake' ityAdi,doSazcAtra vyaJjanabhede'rthabhedaH,tabhede kriyAyAH, kriyAbhede ca mokSAbhAvaH,tadabhAve ca nirarthikA dIkSeti / 1.ityAdi L.||2."vNjnnmbhiNdmaanno avaMtimAdapaNa atthe gurugo u.....||19|| vaMjaNaM sutaM, aNNahAkaraNaM bhedo, Na bhiMdamA abhiMdamANo. aviNAsaMto tti bhaNitaM hoti. tesu ceva vaMjaNesu aNNaM atthaM vikappayati, kaha? jahA avaMtimAdapaNe ti, avaMtI keyAvaMtI logaMsi samaNA ya mAhaNA ya viSparAmasaMti [AcA. 1 / 5 / 147 // ] tiavaMti NAma jaNavao, keyA raju, vaMtI NAma paDiyA kUve, loyaMsi NAyA jahA kUve keyA paDitA, tato dhAvaMti samaNA bhikkhugAi, mAhaNA dhijAiyA, te samaNamAhaNA kUve oyariu pANiyamajjhe vivihaM parAmusaMti" iti nizIthacUrNI pIThikAyAm pR.13|| "zrutapravRttena tatphalamabhIpsatA vyaJjanabhedo'rthabheda ubhayabhedazca na kArya iti / tatra vyaJjanabhedo yathA 'dhammo maMgalamuchiTTa' iti vaktavye 'puNNaM kallANamukkosaM' iti| arthabhedastu yathA-"AvaMtI keyAvaMtI logaMsi vippraamusNti"[aacaa.1|5|147] ityatrAcArasUtre 'yAvantaH kecana loke asmin pAkhaNDiloke viparAmRzanti' ityevaMvidhArthAbhidhAne 'avantijanapade keyA rajjurvAntA patitA lokaH parAmRzati kUpeM' ityAha / ubhayabhedastu dvayorapi yAthAtmyomardai yathA "dharmo mamalamutkRSTaH ahiMsA parvatamastake"ityAdi / doSazvAtra vyaJjanabhede'rthabhedaH, taddede kriyAyAH bhedaH, ta de mokSAbhAvaH, tadabhAve ca nirarthikA dIkSeti" iti dazavakAlikasUtrasya haribhadrasUriviracitAyAM vRttI tRtIyAdhyayane / / 3. kecano iti sarveSu hastalikhitAdarzaSu pAThaH ||4.nirrthkaa J.K.II Education Intern al
Page #103
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike | dharmabindau | darzanAcAro'pi ni:zaGkita-ni:kAzita-nirvicikitsA-'mUDhadRSTi-upabRMhA-sthirIkaraNa-vAtsalya-tIrthaprabhAvanAbhedAdaSTadhaiva, tatra ni:zaGkita iti / zaGkanaM zaGkitam, nirgataM zaGkitaM yato'sau niHzaGkitaH, deza-sarvazaGkArahita ityarthaH, tatra deze zaGkA 'samAne jIvatve kathameko bhavyaH, aparastu abhavyaH' iti zaGkate, sarvazaGkA tu 'prAkRtanibaddhatvAt sakalamevedaM parikalpitaM bhaviSyati' iti, na punarAlocayati yathA- bhAvA hetugrAhyA ahetugrAhyAzca, tatra hetugrAhyA jIvAstitvAdayaH, ahetugrAhyA bhavyatvAdayaH, asmadAdyapekSayA prakRSTajJAnagocaratvAt taddhetUnAmiti prAkRtanibandho'pi bAlAdisAdhAraNa iti, uktaM ca dvitIyo'dhyAyaH 1."nissaMkiya nikaMkhiya nimvitigicchA amUDhadiTThI ya / uvavaha thirIkaraNe vacchalla pabhAvaNe aTTha // nissaMkItyAdi / niHzaGkita ityatra zaGkA zaGkitam, nirgataM zadvitaM yato'sau niHzakti: deza-sarvazaGkArahita ityrthH| tatra dezazaGkA samAne jIvatve kathameko bhavyo'parastvabhavya iti zaGkate / sarvazaGkA tu 'prAkRtanibaddhatvAt sakalamevedaM parikalpitaM bhaviSyati' iti| na punarAlocayati yathA- bhAvA hetugrAhyA ahetugrAhyAzca, tatra hetugrAhyA jIvAstitvAdaya:, ahetugrAhyA bhavyatvAdaya:, asmadAdyapekSayA prakRSTajJAnagocaratvAt taddhetUnAmiti prAkRtanibandho'pi bAlAdisAdhAraNa iti / uktaM ca"bAla-strI-mUDha-mUrkhANAM nRNAM cAritrakAkSiNAm / anugrahArtha tattvajJaiH siddhAnta: prAkRta: smRtaH"[ // dRssttessttaaviruddhaacceti| udAharaNaM cAtra peyApeyako yathAvazyake / tatazca niHzaktio jIva evArhacchAsanapratipanno darzanAcaraNAt tatpradhAnavivakSayA darzanAcAra ucyate / anena darzana-darzaninorabhedamAha, tadekAntabhede tvadarzanina iva tatphalAbhAvAt mokSAbhAva iti / evaM zeSapadeSvapi bhAvanA kAryeti / tathA niSkAsito deza-sarvakAsArahitaH / tatra dezakAmA ekaM darzanaM kAti digambaradarzanAdi, sarvakAGkSA tu sarvANyeveti / nAlocayati SaDjIvanikAyapIDAmasatprarUpaNAM ca / udAharaNaM cAtra rAjAmAtyau yathAvazyaka iti / vicikitsA mativibhramaH, nirgatA vicikitsA mativibhramo yato'sau nirvicikitsaH, 'sAdhveva jinadarzanam, kintu pravRttasyApi sato mamAsmAt phalaM bhaviSyati, na bhaviSyati iti, kriyAyAH kRSIvalAdiSUbhayopalabdheH' iti vikalparahitaH, na vikala upAya upAyavastuparinApako na bhavatIti saMjAtanizcayo nirvicikitsa ucyate..... yadvA nirvijagapsa: saadhujugupsaarhitH,.....| tathA amUDhadRSTizca bAlatapasvitapovidyAtizayadarzanairna mUDhA svarUpAnna calitA dRSTiH samyagdarzanarUpA ysyaasaavmuuddhdRssttiH.....| etAvAn guNipradhAno darzanAcAranirdezaH, adhunA guNapradhAna: upabRMhaNa-sthirIkaraNe iti|.....upbRNhnnN nAma samAnadhArmikANAM sadguNaprazaMsanena tadvRddhikaraNam, sthirIkaraNaM tu dharmAd viSIdatAM satAM tatraiva sthApanam ...........vAtsalyaM samAnadhArmikaprItyupakArakaraNam, prabhAvanA dhrmkthaadibhistiirthkhyaapneti.....| guNapradhAnazcAyaM nirdezo guNaguNinoH kathaci dakhyApanArthaH, ekAntAbhede tannivRttau guNino'pi nivRtte: zUnyatApattiriti gAthArthaH / " iti dazavaikAlikasUtrasya haribhadrasUriviracitAyAM vRttau tRtiiyaadhyyne| 2.hetugrAhyA ahetugrAhyAzca tatra L.KmU. madhye nAsti / For Private & Personal use only
Page #104
--------------------------------------------------------------------------
________________ maddhAnta: prAkRtaH smRtaH ityucyate, anena bhArahitaH, tatra dezakAmaH savRttike dharmabindau 31 bAla-strI-mUDha-mUrkhANAM nRNAM cAritrakAziNAm / anugrahArthaM tattvajJaiH, siddhAnta: prAkRtaH smRtaH // 61 // [ ] dRSTeSTAviruddhatvAcca nAyaM parikalpanAgocaraH, tatazca ni:zaGkito jIva evArhacchAsanapratipanno darzanAcAra ityucyate, anena darzanadarzaninorabhedopacAramAha, tadekAntabhede tvadarzanina iva phalAbhAvAnmokSAbhAva iti, evaM zeSapadeSvapi bhAvanA kAryA 1 / tathA ni:kAGkSito dezasarvakAGkSArahitaH, tatra dezakAGkSA ekaM darzanaM kAGkSate digambaradarzanAdi, sarvakAGkSA tu sarvANyeveti, nAlokayati SaDjIvanikAyapIDAmasatprarUpaNAM ceti 2 / vicikitsA mativibhramaH, nirgatA vicikitsA yasmAdasau nirvicikitsaH, 'sAdhveva jinadarzanam, kintu pravRttasyApi sato mamAsmAt phalaM bhaviSyati vA na vA, dvitIyo'dhyAyaH kRSIvalAdikriyAsUbhayathA'pyupalabdhe:'iti kuvikalparahitaH, na hyavikala upAya upeyavastupariNApako na bhavatIti saJjAtanizcaya ityarthaH, yadvA nirvirjugupsa: sAdhujugupsArahita: 3, tathA amUDhadRSTiH, bAlatapasvitapovidyAdyatizayairna mUDhA svabhAvAnna calitA dRSTiH samyagdarzanarUpA yasyAsau amUDhadRSTiH 4, etAvAn guNipradhAno drshnaacaarnirdeshH| adhunA guNapradhAna:- upabRMhaNaM nAma samAnadhArmikANAM sadguNaprazaMsanena tadvRddhikaraNaM 5, sthirIkaraNaM dharmAdviSIdatAM tatraiva sthApanam 6, vAtsalyaM samAnadhArmikajanopakArakaraNam 7, prabhAvanA dharmakathAdibhistIrthakhyApaneti 8, guNapradhAnazcAyaM nirdezo guNaguNino: kathaJcidbhedakhyAnapanArtham, ekAntAbhede guNanivRttau guNino'pi nivRtteH zUnyatApattiriti / cAritrAcAro'pyaSTadhA paJcasamiti-triguptibhedAt, samiti-guptisvarUpaM ca pratItameva / tapaAcArastu dvAdazavigha: bAhyAbhyantaratapa:SaTkadvayabhedAt, tatra anazanamUnodaratA vRtteH saMkSepaNaM rasatyAgaH / kAyakleza: saMlInateti bAhyaM tapaH proktam // 62 // prAyazcittadhyAne vaiyAvRtyavinayAvathotsargaH / svAdhyAya iti tapa: SaTprakAramAbhyantaraM bhavati // 63 // [prazama. 175-176] 1. nirvijugupsa: L.J. | "vidukucchatti va bhaNNati sA punn.....||25||vidu sAhU kucchati garahati nindatItyarthaH, va iti bitiyakappadarisaNe, bhaNNai tti bhaNiyaM hoti / sA iti sA vidacchA, puNa saddo visesaNatthe dahanyo" iti nizIthacUNAM pIThikAyAm pR. 16 // "Agame tu vicikitsA vidvajagapsA vetyabhihita tadihApi sambhavatyeva / vidvAMsaH sAdhavo viditasaMsArasvabhAvAH parityaktasamastasaGgAH, teSAM jugupsA nindA "iti siddhasenagaNiviracitAyAM tattvArthavRttau 7|18|pR.99|| "athavA vidvajjugupsA, vidvAMsa: sAdhavo viditasaMsArasvabhAvA: parityaktasamastasakAH, teSAM jugupsA nindA" iti AvazyakasUtrasya SaSThe'dhyayane haribhadrasUriviracitAyAM vRttau // 2. vRttya L.II For Private & Personal use only
Page #105
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 32 vIryAcAra: puna: anidbhutabAhyAbhyantarasAmarthyasya sataH anantaroktaSaTtriMzadvidhe jJAna-darzanAdyAcAre yathAzakti pratipattilakSaNaM parAkramaNaM pratipattau / ca yathAbalaM pAlaneti // 11 / / tathA nirIhazakyapAlanA // 12 // 70 / / iti / nirIheNa aihika-pAralaukikaphaleSu rAjya-devatvAdilakSaNeSu vyAvRttAbhilASeNa zakyasya jJAnAcArAde: 'vihitamidam' iti buddhayA pAlanA kAryeti ca kathyate iti // 12 // tathA dvitIyo'dhyAyaH azakye bhAvapratipattiH // 13 // 71 / / iti / azakye jJAnAcArAdivizeSa eva kartumapAryamANe kuto'pi dhRti-saMhanana-kAla-balAdivaikalyAd bhAvapratipattiH, bhAvena aMta:karaNena pratipatti: anubandhaH, na punastatra pravRttirapi, akAlautsukyasya tattvata ArtadhyAnatvAditi // 13 // tathA pAlanopAyopadezaH // 14 // 72 // iti / etasmin jJAnAdyAcAre pratipanne sati pAlanAya upAyasya adhikaguNa-tulyaguNalokamadhyasaMvAsalakSaNasya nijaguNasthAnakocitakriyAparipAlanAnusmaraNasvabhAvasya copadezo dAtavya iti / / 14 / / phalaprarUpaNA ||15||73||iti / asyAcArasya samyakparipAlitasya sata: phalam ihaiva tAvadupaplavahAso bhAvaizvaryavRddhirjanapriyatvaM ca paratra ca sugatijanmottamasthAnalAbha: paramparayA nirvANAvAptizceti yat kAryaM tasya prarUpaNA prajJApanA vidheyeti // 15 // atraiva vizeSamAha devarddhivarNanam // 16 // 74 / / iti / devAnAM vaimAnikAnAm RddhaH vibhUte: rUpAdilakSaNAyA varNanaM prakAzanam, yathA tatrottamA rUpasaMpat sasthiti-prabhAva-sukha-dyuti-lezyAyogaH / 32 1:vidhajJAna saM. L. 2 anta:karaNapratipatti: Kmuu01|| For Private & Personal use only
Page #106
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 33 vizuddhendriyAvadhitvaM prakRSTAni bhogasAdhanAni divyo vimAnanivaha ityAdi vakSyamANameva // 16 // tathAsukulAgamanoktiH || 17 / / 75 / / iti / 'devasthAnAccyutAvapi viziSTe deze viziSTe kAle niSkalaGke anvaye udagre sadAcAreNAkhyAyikApuruSayukte anekamanorathApUrakam atyantaniravadyaM janma' ityAdirvakSyamANalakSaNaiva ||17|| tathA kalyANaparamparAkhyAnam ||18||76 / / iti / tataH sukulAgamanAduttaraM kalyANaparamparAyAH 'tatra sundaraM rUpam, Alayo lakSaNAnAm, rahitam Amayena' ityAdirUpAyAH atraiva dharmaphalAdhyAye vakSyamANAyAH AkhyAnaM nivedanaM kAryamiti // 18 // tathA asadAcAragarhA / / 19 // 77 // iti / asadAcAraH sadAcAravilakSaNo hiMsAnRtAdirdazavidhaH pApahetubhedarUpa:, yathoktam - hiMsAnRtAdayaH paJca tattvAzraddhAnameva ca / krodhAdayazca catvAra iti pApasya hetavaH ||64|| [ zAstravArtA. 4 ] tasya garhA asadAcAragarhA, yathA na mithyAtvasamaH zatrurna mithyAtvasamaM viSam / na mithyAtvasamo rogo na mithyAtvasamaM tamaH // 65 // dviSad - viSa- tamo - rogairdu: khamektra dIyate / mithyAtvena durantena jantorjanmani janmani // 66 // varaM jvAlAsskule kSipto dehinA''tmA hutaashne| na tu mithyAtvasaMyuktaM jIvitavyaM kadAcana // 67 // [ iti tattvAzraddhAnagarhA / evaM hiMsAdiSvapi garhAyojanA kAryA // 19 // tathA 1 tatsvarUpakathanam ||20 // 78 // iti / tasya asadAcArasya hiMsAde: svarUpakathanam, yathA pramattayogAt prANivyaparopaNaM hiMsA, asadabhidhAnaM mRSA, adattAdAnaM steyam, maithunamabrahma, 1,2. dRzyatAM saptame'dhyAye // / 3. saptame'dhyAye // / 4. ekatra ekasmin janmanItyarthaH / / 5 'prANavyaparopaNaM hiMsA, asadabhidhAnamanRtam' iti tattvArthasUtre saptame'dhyAye pAThaH // | prathamo'dhyAyaH 33
Page #107
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabandI 34 mUrcchA parigrahaH [ tattvArthasU. 7. / 8- 9-10-11-12] ityAdi // 23 // tathA svayaM parihAraH || 21 / / 79 / / iti / / svayam AcArakathakena parihAra: asadAcArasya saMpAdanIyaH, yataH svayamasadAcAramapariharato dharmakathanaM naTavairAgyakathanamivAnAdeyameva syAt, na tu sAdhyasiddhikaramiti // 21 // tathA RjubhAvA''sevanam // 22 // 80 // iti / RjubhAvasya kauTilyatyAgarUpasya Asevanam anuSThAnaM dezakenaiva kAryam, evaM hi tasminnavipratAraNakAriNi saMbhAvite sati ziSyastadupadezAnna kuto'pi dUravartI syAditi // 22 // tathA apAyahetutva dezanA || 23 // 81 // iti / apAyAnAm anarthAnAm ihaloka - paralokagocarANAM hetutvaM prastAvAdasadAcArasya yo hetubhAvaH tasya dezanA vidheyA, yathAyanna prayAnti puruSAH svargaM yacca prayAnti vinipAtam / tatra nimittamanAryaH pramAda iti nizcitamidaM me // 68 // [ pramAdazcAsadAcAra iti // 23 // apAyAneva vyaktIkurvannAha ] nArakaduHkhopavarNanam // 24 // / 82 / / iti / ] narake bhavA nArakA:, teSAm, upalakSaNatvAt tiryagAdInAM ca duHkhAni azarmANi teSAmupavarNanaM vidheyam, yathAtIkSNairasibhirdamaiH kuntairviSamaiH parazvadhaizcakraiH / parazu-trizUla mudgara- tomara - vAsI-muSaNDhIbhiH // 69 // [ saMbhinnatAluzirasazchinnabhujAzchinnakarNanAsauSThAH / bhinnahRdayodarAntrA bhinnAkSipuTAH suduHkhArttAH // 70 // nipatanta utpatanto viceSTamAnA mahItale dInAH / nekSante trAtAraM nairayikA: karmapaTalAndhAH // 71 // kSut - tRi - himAtyuSNa-bhayArditAnAM parAbhiyogavyasanAturANAm / aho tirazcAmatiduHkhitAnAM sukhAnuSaGgaH kila vArttametat // 72 // 1. karaNamiti L.K. II | prathamo'dhyAyaH 34 1
Page #108
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau prathamo'dhyAyaH mAnuSyake'pi dAridraya-roga-daurbhAgya-zoka-mauyANi / jAti-kulA-'vayavAdinyUnatvaM cAznute prANI // 73 // deveSu cyavana-viyogaduHkhiteSu krodheA -mada-madanAtitApiteSu / AryA ! nastadiha vicArya saGgirantu yat saukhyaM kimapi nivedanIyamasti / / 74 // [ ] iti / / 24|| tathA duSkulajanmaprazAstiH // 25 // 83 // iti / duSkuleSu zaka-yavana-zabara-barbarAdisaMbandhiSu yajjanma asadAcArANAM prANinAM prAdurbhAvaH tasya prazAstiH prajJApanA kAryA // 25 // tatra cotpannAnAM kimityAha duHkhaparamparAnivedanam // 26 // 84 / / iti / duHkhAnAM zArIra-mAnasAzamalakSaNAnAM yA paramparA pravAhaH tasyA nivedanaM prarUpaNam, yathA asadAcArapAravazyAjjIvA duSkuleSUtpadyante, tatra cAsundaravarNa-rasa-gandha-sparza-zarIrabhAjAM teSAM du:khanirAkaraNanibandhanasya dharmasya svapne'pyanupalambhAt hiMsA-'nRta-staiyAdyazuddhakarmakaraNapravaNAnAM narakAdiphala: pApakarmopacaya eva saMpadyate, tadabhibhUtAnAmiha paratra cAvyavacchinnAnubandhA duHkhaparamparA prasUyate, yaMdaucyatataiH karmabhiH sa jIvo vivaza: saMsAracakramupayAti / dravya-kSetrA-uddhA-bhAvabhinnamAvartate bahuzaH // 75 // [ ] // 26 // tathA upAyato mohanindA // 27 // 85 / / iti / upAyata: upAyena anarthapradhAnAnAM mUDhapuruSalakSaNAnAM prapaJcanarUpeNa mohasya mUDhatAyA nindA anAdaraNIyatAkhyApaneti, yathAamitraM kurute mitraM mitraM dveSTi hinasti ca / karma cArabhate duSTaM tamAhurmUDhacetasam // 76 // [mahAbhArate udyogaparvaNi 5 / 33 / 33] arthavantyupapannAni vAkyAni guNavanti ca / naiva mUDho vijAnAti mumUrSuriva bhaiSajam // 77 // [mahAbhArate udyogaparvaNi 5 / 132 // 3] saMprApta: paNDita: kRcchaM prajJayA pratibudhyate / mUDhastu kRcchramAsAdya zilevAmbhasi majjati // 78 // [ athavopAyato mohaphalopadarzanadvAralakSaNAt mohanindA kAryeti, 1. steyAdvizuddha muu.| steyAghazuddha sN.| 'steyAzuddhaL.K.| 2. yaducyate JsN.|| 3 arthavantyupapannAni vAkyAni guNavanti ca / naiva saMprApnuvanti tvAM mumUrSumiva bheSajam / / iti mahAbhArate paatthH|| For Private & Personal use only
Page #109
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau janma-mRtyu-jarA-vyAdhi-roga-zokAyupadrutam / vIkSamANA api bhavaM nodvijantyatimohataH // 79 // [yogadRSTi0 79] dharmabIjaM paraM prApya mAnuSyaM karmabhUmiSu / na satkarmakRSAvasya prayatante'lpamedhasaH // 80 // [yogadRSTi0 83] asyeti dhrmbiijsy| baDizAmiSavat tucche kusukhe dAruNodaye / saktAstyajanti sacceSTAM dhigaho dAruNaM tamaH / / 81 // [yogadRSTi0 84] ||27||iti / tathAsajjJAnaprazaMsanam // 28 // 86 / / iti / prathamo'dhyAyaH sad aviparyastaM jJAnaM yasya sa sajjJAna: paNDito jana: tasya, sato vA jJAnasya vivecanalakSaNasya prazaMsanaM puraskAra iti, yathAtannetrastribhirIkSate na girizo no padmajanmA'STabhiH skando dvAdazabhirna vA na maghavAMzcakSuHsahasreNa ca / sambhUyApi jagattrayasya nayanaistadvastu no vIkSyate pratyAhRtya dRza: samAhitadhiyaH pazyanti yat paNDitAH // 82 // [ ]iti / tathAnAprApyamabhivAJchanti naSTaM necchanti zocitum / Apatsu ca na muhyanti narA: paNDitabudvayaH / / 83 // [mahAbhArate udyogaparvaNi 5 / 33 / 23] na hRSyatyAtmano mAne nApamAne ca ruSyati / gAz2o hada ivAkSobhyo yaH sa paNDita ucyate // 84 // [mahAbhArate udyogaparvaNi 5 / 33 / 26] // 28 // tathA puruSakArasatkathA // 29 // 87 // iti / puruSakArasya ucchA(tsA)halakSaNasya satkathA mAhAtmyaprazaMsanam, yathA1. "maghavA bahulam paa4|128|| 'maghavan' zabdasya vA tu ityantAdeza: syAt / kra it / ugidacAM sarvanAmasthAne'dhAto: 170 // adhAtogito nalopino'sateca numAgamaH syAt sarvanAmasthAne pare / upadhAdIrghaH / maghavAn / iha diighe.....| tathA ca...... "havirjakSiti niHzako maghavAnasau" iti bhttttiH| mghvntau| mghvntH| mghvntm| mghvntau| mghvtH| mghvtaa| mghvdbhyaamityaadi| tRtvaabhaav| mghvaa| sandasIvanipau...../ antodAttaM...../ maghavAnau / mghvaanH| suTi rAjavat / " iti pANinIyavyAkaraNasya siddhaantkaumudyaam| "indro harihUM'cyavano'cyutAgrajo vajrI biDaujA madhavAn purandaraH / prAcInabarhiH puruhUtavAsavI sNkrndnaa''khnnddlmeghvaahnH||2|171|| pRtanApADugradhanvA marutvAn maghavA'sya tu / dviSaH pAko'drayo vRtraH pulomA namucirbalaH / / 2 / 17 / / " iti hemacandrAcAryaviracitAyAm abhidhAnacintAmaNinAmamAlAyAm // 2 "na hRSyatyAtmasaMmAne nAvamAnena (nApamAne ca-K1pratyantare) tapyate / gAno hada ivAkSobhyo ya: sa paNDita ucyate // " iti mahAbhArate pAThaH / / Far Private Personal Use Only
Page #110
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 37 durgA tAvadiyaM samudraparikhA tAvannirAlambanaM vyomaitannanu tAvadeva viSamaH pAtAlayAtrAgamaH / dattvA mUrddhani pAdamudyamabhido daivasya kIrtipriyaiH vIrairyAvadaho na sAhasatulAmAropyate jIvitam // 85 // [ vihAya pauruSaM karma yo daivamanuvarttate / tadbhi zAmyati taM prApya klIbaM patimivAnA // 86 // [ vIryarddhivarNanam ||30||88 // iti / : vIryaprakarSarUpAyAH zuddhAcArabalalabhyAyAH tIrthakaravIryaparyavasAnAyAH varNanamiti, yathAmeruM daNDaM dharAM chatraM yat kecit kartumIzate / tat sadAcArakalpadruphalamAhurmaharSayaH // 87 // [ pariNate gambhIradezanAyogaH ||31||89 / / iti / ] tathA ]iti / tathA ] // 30 // tathA asmin pUrvamuddiSTe upadezajAle zraddhAna- jJAnA 'nuSThAnavattayA pariNate sAtmIbhAvamupagate sati upadezArhasya jantoH gambhIrAyAH pUrvadezanApekSayA atyantasUkSmAyA AtmAstitva-tadbandha-mokSAdikAyA dezanAyAH yoga: vyApAraH kAryaH, idamuktaM bhavati yaH pUrvaM sAdhAraNaguNaprazaMsAdiH anekadhopadezaH prokta Aste sa yadA tadAvArakakarmahAsAtizayAdAzrIbhAvalakSaNaM pariNAmamupagato bhavati tadA jIrNe bhojanamiva gambhIradezanAyAmasau dezanArho'vatA yete iti ||31|| ayaM ca gambhIradezanAyogo na zrutadharmakathanamantareNopapadyate ityAha zrutadharmakathanam // 32 // 90 // iti / zrutadharmasya vAcanA- pracchanA-parAvartanA'nuprekSA-dharmakathanalakSaNasya sakalakuzalakalApakalpadrumavipulAlavAlakailpasya kathanaM kAryam, yathAcakSuSmantata eveha ye zrutajJAnacakSuSA / samyak sadaiva pazyanti bhAvAn heyetarAnnarAH // 88 // [ ayaM ca zrutadharmaH pratidarzanamanyathA'nyathA pravRtta iti nAsAvadyApi tatsamyagbhAvaM vivecayitumalamityAhabahutvAt parIkSAvatAraH ||33||11|| iti / tasya hi bahutvAcchrutadharmANAM 'zrutadharmaH' iti zabdasamAnatayA vipralabdhabuddheH parIkSAyAM trikoTiparizuddhilakSaNAyAM zrutadharmasambandhinyAmavatAra: 1. sAtmIyabhAva K. / / 2. tArya iti L. I 3. zrutakathana K. 4. pratiSu pAThAH kalpasya kathanaM yathA cakSu' K.LI kalpasya kathanaM kArya cakSu JsaM. kalpasya cakSu muu.|| ] // 32 // prathamo'dhyAyaH 37
Page #111
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 38 kArya:, anyatrApyavAci - taM zabdamAtreNa vadanti dharmaM vizve'pi lokA na vicArayante / sa zabdasAmye'pi vicitrabhedairvibhidyate kSIramivarcanIyaH // 89 // lakSmIM vidhAtuM sakalAM samarthaM sudurlabhaM vizvajanInamernam / parIkSya gRhNanti vicAradakSAH suvarNavad vaJcanabhItacittAH // 90 // [ parIkSopAyamevAha kaSAdiprarUpaNA ||34|| 92 // iti / yathA suvarNamAtrasAmyena tathAvidhalokeSvavicAreNaiva zuddhAzuddharUpasya suvarNasya pravRttau kaSa-ccheda-tApAH parIkSaNAya vicakSaNairAdriyante tathA'trApi zrutadharme parIkSaNIye kaSAdInAM prarUpaNeti // 34 // kaSAdInevAha vidhi - pratiSedhau kaSaH ||35|| 13|| iti / vidhiH aviruddhakartavyArthopadezakaM vAkyam, yathA 'svarga - kevalArthinA tapo dhyAnAdi kartavyam, samitiguptizuddhA kriyA' ityAdi, pratiSedhaH punaH na hiMsyAt sarvabhUtAni nAnRtaM vadet' ityAdiH, tato vidhizca pratiSedhazca vidhi- pratiSedhau, kimityAha- kaSaH suvarNaparIkSAyAmiva kaSapaTTake rekhA, idamuktaM bhavati -- yatra dharme uktalakSaNo vidhi: pratiSedhazca pade pade supuSkala upalabhyate sa dharmaH kaSazuddhaH, na punaH ] anyadharmasthitAH sattvA asurA iva viSNunA / ucchedanIyAsteSAM hi vadhe doSo na vidyate // 91 // [ ityAdivAkyagarbha iti ||35|| chedamAha ] iti // 33 // tatsambhava- pAlanAceSToktizchedaH ||36|| 94 // iti / tayoH vidhi-pratiSedhayoH anAvirbhUtayoH sambhavaH prAdurbhAvaH, prAdurbhUtayozca pAlanA ca rakSArUpA, tataH tatsambhava- pAlanArthaM yA ceSTA bhikSATanAdibAhyakriyArUpA tasyA ukti: chedaH, yathA kaSazuddhAvapyAntarAmazuddhimAzaGkamAnA: sauvarNikAH suvarNagolikAdezchedamAdriyante, tathA kaSazuddhAvapi dharmasya chedamapekSante, sa ca chedo vizuddhabAhyaceSTArUpa:, vizuddhA ca ceSTA sA yatrAsantAvapi vidhipratiSedhAvabAdhitarUpau svAtmAnaM labhete, labdhAtmAnau 1. rcanIyaM L.I 2. metam J || 3. ityAdi J.L.I prathamo'dhyAyaH 38
Page #112
--------------------------------------------------------------------------
________________ prathamo'dhyAyaH savRttike | cAtIcAralakSaNApacAravirahitau uttarottarAM vRddhimanubhavataH, sA yatra dharme ceSTA saprapaJcA procyate sa dharmazchedazuddha iti // 36 // dharmabindau ___ yathA kaSa-cchedazuddhamapi suvarNaM tApamasahamAnaM kAlikonmIlanadoSAnna suvarNabhAvamaznute, evaM dharmo'pi satyAmapi kaSa-cchedazuddhau tApaparIkSAmanirvahamANo na svabhAvamAsAdayatyata: tApaM prajJApayannAha ubhayanibandhanabhAvavAdastApaH // 37 // 95 / / iti / / ubhayoH kaSa-cchedayoH anantaramevoktarUpayo: nibandhanaM pariNAmirUpaM kAraNaM yo bhAvo jIvAdilakSaNa: tasya vAdaH prarUpaNA, kimityAha- tApo'tra zrutadharmaparIkSAdhikAre, idamuktaM bhavati- yatra zAstre dravyarUpatayA apracyutAnutpannaH paryAyAtmakatayA ca pratikSaNamaparAparasvabhAvAskandanena anityasvabhAvo jIvAdiravasthApyate syAt tatra tApazuddhiH, yataH pariNAminyevAtmAdau tathAvidhAzuddhaparyAyanirodhena dhyAnAdhyayanAdyaparazuddhaparyAyaprAdurbhAvAduktalakSaNaH kaSo bAhyaceSTAzuddhilakSaNazca cheda upapadyate, na punaranyatheti // 37 // eteSAM madhyAt ko balIyAn itaro vA iti prazne yat kartavyaM tadAha amISAmantaradarzanam // 38 // 96 / / iti / amISAM trayANAM parIkSAprakArANAM parasparamantarasya vizeSasya samarthAsamarthatvarUpasya darzanaM kAryamupadezakena // 38 // tadeva darzayati kaSa-cchedayorayalaH // 39 // 97 // iti / kaSa-cchedayo: parIkSA'kSamatvena AdaraNIyatAyAm ayatna: atAtparya matimatAmiti // 39 / / kuta ityAha tadbhAve'pi tApAbhAve'bhAvaH // 40 // 98 / / iti| tayoH kaSacchedayoH bhAva: sattA tadbhAvaH, tasmin, kiM punaratadbhAva ityapizabdArthaH, kimityAha- tApAbhAve uktalakSaNatApavirahe abhAva: paramArthataH asattaiva parIkSaNIyasya, na hi tApe vighaTamAnaM hema kaSa-cchedayoH satorapi svaM svarUpaM pratipattumalam, jAtisuvarNatvAt tasya / / 40 // etadapi kathamityAha1.uttarottaraM L. // 2 parIkSAkSamatvenAdaraNIyatAyAm iti pratiSu pAThaH / / 3.kuuttsuvrnntvaadityrthH|| For Privale & Personal use only
Page #113
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 40 prathamo'dhyAyaH tacchuddhau hi tatsAphalyam // 42 // 19 // iti / tacchuddhau tApazuddhau hi: yasmAt tatsAphalyaM tayoH kaSacchedayo: saphalabhAvaH, tathAhi-dhyAnAdhyayanAdiko'rtho vidhIyamAnaH prAgupAttakarmanirjaraNaphala:, hiMsAdikazca pratiSidhyamAno navakarmopAdAnanirodhaphala:, bAhyaceSTAzuddhizcAnayorevAnAvibhUtayo: AvirbhavanenAvirbhUtayozca paripAlanena phalavatI syAt, na cApariNAminyAtmanyuktalakSaNau kaSacchedau svakArya kartuM prabhaviSNU syAtAmiti tayoH tApazuddhAveva saphalatvamupapadyate na punaranyatheti // 41 // nanu phalavikalAvapi tau bhaviSyata ityAha phalavantau ca tau tau // 42 // 100 / / iti / uktalakSaNabhAjau santau puna: tau kaSacchedau tau vAstavau kaSacchedau bhavataH, svasAdhyakriyAkAriNo hi vastuno vastutvamuzanti sntH||42|| vipakSe bAdhAmAha anyathA yAcitakamaNDanam / / 43 // 101 / / iti / anyathA phalavikalau santau vastuparIkSAdhikAre samavatAritAvapi tau yAcitakamaNDanaM vartete iti, parakIyatvasambhAvanopahatatvAt kutsitaM yAcitaM yAcitakam , tacca tanmaNDanaM ca kaTaka-kuNDalAdirAbharaNavizeSo yAcitakamaNDanam, dvividhaM hyalakAraphalam- nirvAhe sati parizuddhAbhimAnikasukhajanikA svazarIrazobhA, kathaJcinirvahaNAbhAve ca tenaiva nirvaahH| na ca yAcitakamaNDane etad dvitayamapyasti parakIyatvAt tasya, tato yAcitakamaNDanamiva yAcitakamaNDanam, idamuktaM bhavati- dravyaparyAyobhayasvabhAve jIve kaSacchedau nirupacaritatayA sthApyamAnau svaphalaM pratyavandhyasAmarthyAveva syAtAm, nityAyekAntavAde tu svavAdazobhArthaM tadvAdibhiH kalpyamAnAvapyetau yAcitakamaNDanAkArau pratibhAsete na punaH svakAryakarAviti // 43 // Aha-avagataM yathA kaSacchedatApazuddhaH zrutadharmo grAhyaH, paraM kimpraNetRko'sau pramANamiti vyatirekata: sAdhayannAha nAtattvavedivAdaH samyagvAdaH // 44 // 102 / / iti / na naiva atattvavedinaH sAkSAdeva vastutattvamajJAtuM zIlasya puruSavizeSasya arvAgdarzina ityartha: vAdaH vastupraNayanam atattvavedivAdaH, kimityAha2.icchantItyarthaH // www.janelibrary.org
Page #114
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 41 samyagvAdo yathAvasthitArthavAdaH, sAkSAdavIkSamANena hi pramAtrA proktaM jAtyandhacitrakaranarAlikhitacitrakarmavadyathAvasthitarUpavisaMvAdena asamaJjasameva zAstra syAditi kathaM tadbhASitaM vastu aviparItarUpatAM pratipattumutsahate ? iti // 44 // samyagvAdatAyA evopAyamAha-- bandhamokSopapattitastacchuddhiH / / 45 / / 103 / / iti| bandho mithyAtvAdihetubhyo jIvasya karmapudgalAnAM ca vahnayaH piNDayoriva kSIra- nIrayoriva vA parasparamavibhAgapariNAmenAvasthAnam, mokSaH punaH samyagdarzana-jJAna-cAritrebhyaH karmaNAmatyantocchedaH, tato bandhazca mokSazca bandhamokSau tayoH upapattiH ghaTanA, tasyAH sakAzAt tacchuddhiH vastuvAdanirmalatA prathamo'dhyAyaH cintanIyA, idamuktaM bhavati yasmin siddhAnte bandhamokSayogya AtmA taistairvizeSairnirUpyate sa sarvavedipuruSapratipAdita iti kovidairnizcIyate iti // 45 // iyamapi bandhamokSopapattiryathA yujyate tathA''ha iyaM badhyamAna- bandhanabhAve ||46 ||104 || iti iyaM bandhamokSopapattiH badhyamAnasya bandhanasya ca vakSyamANasya bhAve sadbhAve sati bhavati // 46 // kuta ityAha kalpanAmAtramanyathA // 47|| 105 || iti / yasmAt kAraNAdiyaM kalpanaiva kevalA vitathArthapratibhAsarUpA, na punastatra pratibhAsamAno'rthopIti kalpanAmAtram anyathA mukhyabadhyamAna- bandhanayorabhAve varttate iti // 47 // badhyamAna- bandhane eva vyAcaSTe badhyamAna AtmA, bandhanaM vastusat karma || 48 || 106 / / iti| tatra badhyamAnaH svasAmarthyatirodhAnena pAravazyamAnIyamAnaH ka ityAha- AtmA caturdazabhUtagrAmabhedabhinno jIvaH pratipAdyate, tathA badhyate mithyAtvAdibhirhetubhirAtmA aneneti bandhanam, kimityAha -- vastusat paramArthato vidyamAnaM karma jJAnAvaraNAdi anantAnantaparamANupracayasvabhAvamata eva mUrttaprakRtIti / atrA''tmagrahaNena sAMkhyamatanirAsamAha, yatastatrocyate AtmA na badhyate nApi mucyate nApi saMsarati kazcit / saMsarati badhyate mucyate ca nAnAzrayA prakRtiH // // 92 // [ sAMkhyakArikA 62] 1 'tasmAnna badhyate iti sAMkhyakArikAyAM pAThaH // 41
Page #115
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 42 vastusadgrahaNena tu saugatamatasya, yatastatrApi paThyate cittameva hi saMsAro raagaadikleshvaasitm| tadeva tairvinirmuktaM bhavAnta iti kathyate // 93 // [ zAstravArttA0 404 ] rAgAdiklezavAsitamiti rAgAdiklezaiH sarvathA cittAdavyatiriktairvAsitaM saMskRtam / evaM hi badhyamAnAnna bhinnaM vastusatkarmetyabhyupagataM bhavati / tatra prakRtereva bandha-mokSAbhyupagame AtmanaH saMsArA- 'pavargAvasthayorabhinnaikasvabhAvatvena yoginAM yama-niyamAdyanuSThAnaM muktiphalatayoktaM yad yogazAstreSu tad vyarthameva syAt / bauddhasyApi cittAdavyatiriktakarmavAdino'vastusattvameva karmaNaH syAt, yato yadyato'vyatiriktasvarUpaM tat tadeva bhavati, na ca loke tadeva tenaiva badhyate iti pratItirasti, badhyamAna- bandhanayo: puruSa-nigaDAdirUpayoH bhinnasvabhAvayoreva loke vyavahriyamANatvAt / kiMca, cittamAtratve karmaNo'bhyupagamyamAne saMsArA-'pavargayorbhedo na prApnoti, cittamAtrasyobhayatrApyavizeSAt // 48 // bandha-mokSahetUnevAhahiMsAdayastadyogahetava:, taditare taditarasya // 49 / / 107 / / iti / hiMsAdaya iti hiMsAnRtAdayo jIvapariNAmavizeSAH, kimityAha - tadyogahetavaH, tasya bandhasya saMsAraphalatvena paramArthacintAyAM pApAtmakasyaiva hetava: AtmanA saha saMbandhakAraNabhAvamApannA vartante yadavAci hiMsAnRtAdayaH paJca tattvAzraddhAnameva ca / krodhAdayazca catvAra iti pApasya hetavaH // 94 // [ zAstravArttA. 4] tathA taditare tebhyo hiMsAdibhya itare'hiMsAdaya eva taditarasya tasmAt bandhAditaro mokSaH tasya, anurUpakAraNaprabhavatvAt sarvakAryANAmiti // 49 // bandhasyaiva svarUpamAha pravAhato'nAdimAn ||50 / / 108 / / iti / pravAhataH paramparAtaH anAdimAn AdibhUtabandhakAlavikalaH ||50|| atraivArthe upacayArthamAhakRtakatve'pyatItakAlavadupapatti: // 51 // 109 // iti / kRtakatve'pi svahetubhirniSpAditatve'pi bandhasyAtItakAlasyevopapattiH ghaTanA anAdimattvasya vaktavyA, kimuktaM bhavati ? pratikSaNaM kriyamANo'pi bandhaH pravAhApekSayA'tItakAlavadanAdimAneva // 51 // atha yatoM'zAdanayordRSTAnta - dASTantikabhAvo'bhUt taM sAkSAdeva darzayannAha prathamo'dhyAyaH 42
Page #116
--------------------------------------------------------------------------
________________ vRtti dharmabindau 43 varttamAnatAkalpaM kRtakatvam ||52 // 110 // iti / yAdRzI atItakAlasamayAnAM varttamAnatA sAmpratarUpatA tAdRzaM bandhasya kRtakatvaM kriyamANatvam, kriyAkAla-niSThAkAzca nizcayanayAbhiprAyeNAbhedAdevamupanyastam, anyathA varttamAnatAkalpaM kriyamANatvamityupanyasituM yuktaM syAt // 52 // yAdRzi cAtmani prAgupanyastA bandhahetavaH upapadyante tamanvaya - vyatirekAbhyAmAha - pariNAminyAtmani hiMsAdayaH, bhinnAbhinne ca dehAt / / 53 / / 111 / / iti / pariNamanaM pariNAmaH dravyarUpatayA'vasthitasyaiva vastunaH paryAyAntarapratipatti:, yathoktam pariNAmo hyarthAntaragamanaM na ca sarvathA vyavasthAnam / na ca sarvathA vinAzaH pariNAmastadvidAmiSTaH // 95 // [ 1 pariNAmo nityamasyAstIti pariNAmI, tatra Atmani jIve hiMsAdayaH prAg nirUpitA upapadyante, tathA bhinne pRthagrUpe abhinne ca tadviparIte, cakAro vizeSaNasamuccaye, kasmAdityAha - dehAt zarIrAt // 53 // atraivArthe vipakSe bAdhakamAhaanyathA tadayogaH ||54 / / 112 / / iti / yadi hi pariNAmI AtmA bhinnAbhinnazca dehAnneSyate tadA teSAM hiMsAdInAM bandhahetutayopanyastAnAmayogaH aghaTanA || 54|| kathamityAhanitya evAvikArato'saMbhavAt / / 55 / / 113 // iti / nitya eva apracyutAnutpannasthiraikasvabhAve Atmani-na tu paryAyanayAvalambanenAnityarUpe'pItyevakArArthaH - abhyupagamyamAne dravyAstikanayAvaSTambhataH avikArataH tilatuSatribhAgamAtramapi pUrvasvarUpAdapracyavamAnatvena asaMbhavAd aghaTanAt hiMsAyAH, yato hiMsA vivakSitaparyAyavinAzAdisvabhAvA zAstreSu gIyate, yathoktam ] // 55 // tathA tatparyAyavinAzo duHkhotpAdastathA ca saMklezaH / eSa vadho jinabhaNito varjayitavyaH prayatnena // 96 // [ 1. " tappajAyaviNAso dukkhuppAo a saMkileso y| esa vaho jiNabhaNio vajjeyavvo payatteNaM / / 191 // tatparyAyavinAzaH manuSyAdijIvaparyAyavinAzaH, duHkhotpAdazca vyApAdyamAnasya, cittasaMklezazca kliSTacittotpAdazca AtmanaH, eSa vadho vyastaH samasto vA oghato jinabhaNita: tIrthakarokto varjayitavyaH prayatnena upayogasAreNAnuSThAneneti / " iti saTIkAyAM zrAvakaprajJaptau // dvitIyo'dhyAyaH 43
Page #117
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI dvitIyo'dhyAyaH anitye cAparAhiMsanena // 56 // 114 // iti / anitye ca sarvathA pratikSaNabhaGgure punarAtmani abhyupagamyamAne sati apareNa kenacit lubdhakAdinA ahiMsanena avyApAdanena kasyacicchUkarAdehi~sA'saMbhavaH, pratikSaNabhaGguratvAbhyupagame hi sarveSvAtmasu svata eva svajanmalAbhakSaNAnantaraM sarvathA nivartamAneSu kaH kasya hiMsakaH ? ko vA kasya hiMsanIya: ? iti // 56 // tathA bhinna eva dehAnna spRSTavedanam // 57 // 115 / / iti / yadi hi bhinna eva vilakSaNa eva sarvathA dehAdAtmA tadA na naiva spRSTasya yoSiccharIra-zayanA-''sanAdeH kaNTaka-jvalanajvAlAdezca iSTAniSTarUpasya sparzanendriyaviSayasya dehena spRzyamAnasya vedanam anubhavanaM prApnoti bhoginaH puruSasya, na hi devadatte zayanAdIni bhogAGgAni spRzati sati viSNumitrasyAnubhavapratItirastIti // 57 // tathA nirarthakazzAnugrahaH // 58 // 116 / / iti / nirarthakaH puruSasaMtoSalakSaNaphalavikalaH, ca: samuccaye, anugrahaH sUk-candanA-'GganA-vasanAdibhirbhogAUrupaSTambho bhavet dehasya, dehAdAtmano'tyantabhinnatvAt, nigrahasyApyupalakSaNametat // 58 // evaM bhedapakSaM nirAkRtyAbhedapakSanirAkaraNAyAha abhinna evAmaraNaM vaikalyAyogAt // 59 // 117 / / iti / abhinna eva dehAt sarvathA nAnAtvamanAlambamAne Atmani sati caitanyaviziSTaH kAyaH puruSaH [ ] iti matAvalambinAM suraguruziSyANAmabhyupagamena, kimityAha- amaraNaM mRtyorabhAva: Apadyata AtmanaH, kuta ityAha- vaikalyasyAyogAd aghaTanAt, yato mRte'pi dehe na kiJcit pRthivyAdibhUtAnAM dehArambhakANAM vaikalyamupalabhyate / vAyostatra vaikalyamiti cenna, vAyumantareNa ucchUnabhAvAyogAt / tarhi tejasa: tatra vaikalyamastIti cenna, tejaso vyatirekeNa kuthitabhAvApratipatteriti kathaM dehAbhinnAtmavAdinAM maraNamupapannaM bhavediti // 59 // 1.'bhinne' iti saptamyantamatra padam, dRzyatAmagretanam 'abhinna evaM' iti sUtram // 2. pratiSu pAThA:- zayanAdeH K. / zayanAzanAde: L.J.| 3.. sati K.naasti|| 4. suraguruziSyA laukAyatikA: cArvAkAH // 4 For Private & Personal use only
Page #118
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau prAktanAvasthayorvAyu-tejasostatrAbhAvAt maraNamupapadyate iti ceducyate maraNe paralokAbhAvaH // 60 // 118 / / iti / maraNe abhyupagamyamAne paralokasyAbhAva: prasajyate, na hi dehAdabhinna evAtmanyabhyupagamyamAne kazcit paralokayAyI siddhayati, dehasyAtraiva tAvat pAtadarzanAt tadvyatiriktasya cAtmano'nabhyupagamAt, na ca vaktavyam-paraloka eva tarhi nAsti, tasya sarvaziSTaiH pramANopaSTambhopapannatvenAbhISTatvAt, pramANaM cedam-yo yo'bhilASaH sa so'bhilASAntarapUrvako dRSTaH, yathA yauvanakAlAbhilASo bAlakAlInAbhilASapUrvakaH, abhilASazca bAlasya tadaharjAtasya dvitIyo'dhyAyaH prasAritalocanasya mAtuH stanau nibhAlayata: stanyaspRhArUpaH, yacca tadabhilASAntaraM tanniyamAdbhavAntarabhAvIti // 60 // tathA dehakRtasyAtmanA'nupabhogaH // 6 // 119 / / iti / ekAntabhede dehAtmanorabhyupagate sAMkhyena dehena kRtasya pareSAM tADana-tarjana-hiMsanAdinA devatAnamana-stavanAdinA copAyenopAttasya zubhAzubharUpasya karmaNa: AtmanA anupabhogaH sukhadu:khAnubhavadvAreNAvedanamApadyate, na hi kazcidanyakRtaM zubhamazubhaMvA vedayitumarhati, kRtanAzA-'kRtAbhyAgamadoSaprasaGgAditi // 63 / / tathA AtmakRtasya dehena // 2 // 120 / / iti / yadi ca dehAn bhinna eva AtmetyabhyupagamaH tadA AtmakRtasya kuzalAdakuzalAdvA'nuSThAnAdAtmasamupArjitasya zubhasyAzubhasya ca karmaNa ihAmutra ca dehena kartA'nupabhoga: avedanaM prasajyate, anyakRtatvAt // 62 / / yadi nAmaivamApadyate tathApi ko doSa ityAha dRSTeSTabAdhA // 63||121 / / iti / dRSTasya sarvalokapratItasya dehakRtasyAtmanA AtmakRtasya ca dehena ya: sukhaduHkhAnubhava: tasya iSTasya ca zAstrasiddhasya bAdhA apahnavaH prApnoti, tathAhi-dRzyata evAtmA dehakRtAccaurya-pAradAryAdyanAryakAryAccArakAdau ciraM zoka-viSAdAdIni duHkhAni samupalabhamAnaH, zarIraM ca tathAvidhamana:saMkSobhAdApannajvarAdijanitavyathAmanubhavaditi, na ca dRSTeSTApalApitA yuktA satAm, nAstikalakSaNatvAt tasyAH // 63 // 1 hiMsAdinA K. // Jan Education Internal
Page #119
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI 46 itthaM sarvathA nityamanityaM ca tathA dehAd bhinnamabhinnaM cAtmAnamaGgIkRtya hiMsAdInAmasambhavamApAdyopasaMharannAhaato'nyathaitatsiddhiriti tattvavAdaH ||64|| 122 / / iti / ataH ekAntavAdAd anyathA nityAnityAdisvarUpe Atmani samabhyupagamyamAne etatsiddhiH hiMsAdisiddhiH, tatsiddhau ca tannibandhanA bandhamokSasiddhiH, iti Sa tattvavAdaH pratijJAyate, yo'tattvavedinA puruSena vedituM na pAryate iti ||64|| evaM tattvavAde nirUpite kiM kAryamityAhapariNAmaparIkSA ||65 / / 123 / / iti / pariNAmasya tattvavAdaviSayajJAna- zraddhAnalakSaNasya parIkSA ekAntavAdArucisUcanavacanasaMbhASaNAdinopAyena nirNayanaM vidheyam // 65 // tato'pi kiM kAryamityAha zuddhe bandhabhedakathanam ||66 // 124 // iti / zuddhe paramAM zuddhimAgate pariNAme bandhabhedakathanam bandhabhedasya mUlaprakRtibandharUpasyASTavidhasya uttaraprakRtibandhasvabhAvasya ca saptanavatipramANasya [5+9+2+28+42+4+2+5=97] kathanaM prajJApanaM kAryam, bandhazatakAdigranthAnusAreNeti // 66 // tathAvarabodhilAbhaprarUpaNA / / 67 / / 125 / / iti / varasya tIrthakaralakSaNaphalakAraNatayA zeSabodhilAbhebhyo'tizAyino bodhilAbhasya prarUpaNA prajJApanA, athavA varasya dravyabodhilAbhavyatirekiNaH pAramArthikasya bodhilAbhasya prarUpaNA hetutaH svarUpataH phalatazceti ||67 // tatra hetutastAvadAhatathAbhavyatvAdito'sau / / 68 / / 126 / / iti / bhavyatvaM nAma siddhigamanayogyatvamanAdipAriNAmiko bhAvaH Atmasvatattvameva, tathAbhavyatvaM tu bhavyatvameva kAlAdibhedenAtmanAM bIjasiddhibhAvAt nAnArUpatAmApannam, AdizabdAt kAla-niyati-karma-puruSaparigrahaH, tatra kAlo viziSTapudgalaparAvarttetsarpiNyAdiH tathAbhavyatvasya phaladAnAbhimukhyakArI, vasantAdivad vanaspativizeSasya, kAlasadbhAve'pi nyUnAdhikavyapohena niyatakAryakAriNI niyatiH, apacIyamAnasaMklezaM nAnAzubhAzayasaMvedanahetuH kuzalAnubandhi karma, samucitapuNyasaMbhAro mahAkalyANAzayaH pradhAnaparijJAnavAn prarUpyamANArthaparijJAnakuzalaH puruSaH, tatastathAbhavyatvamAdau yeSAM te tathA dvitIyo'dhyAyaH 46
Page #120
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike | tebhyaH, asau varabodhilAbha: prAdurasti, svarUpaM ca jIvAdipadArthazraddhAnamasya // 68 // atha phalata enamevAhadharmabindau granthibhede nAtyantasaMkleza: // 69 // 127 / / iti / iha granthiriva granthi: dRDho rAga-dveSapariNAma:, tasya granthe: bhede apUrvakaraNavajrasUcyA bhede vidAraNe sati labdhazuddhatattvazraddhAnasAmarthyAnnAtyantaM na prAgivAtinibiDatayA saMklezo rAgadveSapariNAmaH pravartate, na hi labdhavedhapariNAmo maNiH kathaJcinmalApUritarandhro'pi prAgavasthAM pratipadyata iti // 69 // etadapi kuta ityAha na bhUyastadvandhanam // 7 // 128 // iti / yato na bhUyaH punarapi tasya granthebandhanaM niSpAdanaM bhede sati saMpadyate iti, kimuktaM bhavati ? yAvatI granthibhedakAle sarvakarmaNAmAyurvarjAnAM sthitiranta:sAgaropamakoTIkoTilakSaNA'vaziSyate tAvatpramANAmevAsau samupalabdhasamyagdarzano jIvaH kathaJcit samyaktvApagamAt tIvrAyAmapi tathAvidhasaMklezaprAptau badhnAti, na punastaM bandhenAtikrAmatIti // 70|| | dvitIyo'dhyAya tathA asatyapAye na durgatiH // 71 / 129 / / iti / asati avidyamAne apAye vinAze samyagdarzanasya parizuddhabhavyatvaparipAkasAmarthyAnmatibhedAdikAraNAnavAptau na naiva durgatiH kudevatva-kumAnuSatva-tiryaktva-nArakatvaprApti: saMpadyate, kintu sudevatva-sumAnuSatve eva syAtAm, anyatra pUrvabaddhAyuSkebhya iti // 71|| tathA vizuddhezcAritram // 72 // 130 / / iti / vizuddheH parizuddhaniHzaGkitatattvAdidarzanAcAravAripUraprakSAlitazaGkAdirpaGkakalaGkatayA prakarSaprAptilakSaNAyAH samyagdarzanasatkAyAH sakAzAt, kimityAha-cAritraM sarvasAvadyayogaparihAra-niravadyayogasamAcArarUpaM saMpadyate, zuddhasamyaktvasyaiva cAritrarUpatvAt, tathA cAcArasUtram 1.bheda apUrva"K.J.|| 2.bhede L.lI.madhye nAsti // 3.pratipadyate K. // 4 paGkatayA J. vinA / / 5.pratipadyate K. // For Private & Personal use only
Page #121
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 48 | dvitIyo'dhyAya: jaM moNaM ti pAsahA taM sammaM ti pAsahA / jaM sammaM ti pAsahA taM moNaM ti pAsaha // 97 / / [AMcA0 1 / 5 / 3 sU0 161] tti // 72 / / tathA bhAvanAto rAgAdikSayaH // 73 // 131 // iti / bhAvyante mumukSubhirabhyasyante nirantarametA iti bhAvanA:, tAzcAnityatvA-'zaraNatvAdayo dvAdaza, yathoktambhAvayitavyamanityatvamazaraNatvaM tathaikatAnyatve / azucitvaM saMsAra: karmAzravasaMvaravidhizca // 98 // nirjaraNa- lokavistara-dharmasvAkhyAta-tattvacintAzca / bodheH sudurlabhatvaM ca bhAvanA dvAdaza vizuddhAH // 99 // [prazama. 149-150] tAbhyo rAgAdikSaya: rAga-dveSa-mohamalapralayaH saMjAyate, samyakcikitsAyA iva vAta-pittAdirogApagamaH pracaNDapavanAdvA yathA meghamaNDalavighaTanam, rAgAdipratipakSabhUtatvAd bhAvanAnAmiti // 73 // tato'pi kimityAha tadbhAve'pavargaH // 74 // 132 // iti / / tasya rAgAdikSayasya bhAve sakalalokAlokavilokanazAlino: kevalajJAna-darzanayoH labdhau satyAM nistIrNabhavArNavasya sato jantoH apavarga uktanirukta udbhavatIti / / 74 / / kiMlakSaNa ityAha sa Atyantiko duHkhavigama iti // 75 / / 133 // iti / / sa: apavargaH atyantaM sakaladuHkhazaktinirmUlanena bhavatIti Atyantiko duHkhavigamaH sarvazArIra-mAnasAzarmavirahaH sarvajIvalokAsAdhAraNAnandAnubhavazceti // 7 // itthaM dezanAvidhiM prapaJcyopasaMharanAha evaM saMvegakRddharma Akhyeyo muninA paraH / yathAbodhaM hi zuzrUSo vitena mahAtmanA // 10 // iti / evam uktanyAyena saMvegakRt saMvegakArI dezanAhaprANinaH, saMvegalakSaNaM cedam - 1. "jaM samma ti pAsahA taM moNaM ti pAsahA, jaM moNaM ti pAsahA taM sammaM ti pAsahA" iti AcArAgasUtre prathame zrutaskandhe paJcame'dhyayane tRtIya uddezake pAThaH sU0 161 // "jaM samma ti pAsaha ityAdi, samyagiti samyagjJAnaM samyaktvaM vA tatsahacaritam, anayo: sahabhAbAdekagrahaNe dvitIyagrahaNaM nyAyyam, yadidaM samyagjJAnaM samyaktvaM vetyetat pazyata tad munerbhAvo maunaM saMyamAnuSThAnamityetat pazyata, yacca maunamityetat pazyata tat samyagjJAnaM naizcayikasamyaktvaM vA pazyata, jJAnasya viratiphalatvAt samyaktvasya cAbhivyaktikAraNatvAt samyaktva-jJAna-caraNAnAmekatA'dhyavaseyeti bhAvArthaH" iti zIlAGkAcAryaviracitAyAm AcArAgasUtravRttau // 48 For Private & Personal use only
Page #122
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindo pratyutAnarthasamana muninetyAnatvAt, punarAvalodha: zroturUna !! Aha-dharmAlyAvahAnAdinibandhanatvAt, puranalyAyamAnadharmapratibaddhavA tathye dharme dhvastahiMsAprabandhe deve rAga-dveSa-mohAdimukte / sAdhau sarvagranthasaMdarbhahIne saMvego'sau nizcalo yo'nurArgaH // 10 // [ ]iti| | dharma uktalakSaNa; AkhyeyaH prajJApanIyo muninA gItArthena sAdhunA, anyasya dharmamupadeSTumanadhikAritvAt, yathoktaM nizIthe saMsAradukkhamahaNo vibohao bhaviyapuMDarIyANaM / dhammo jiNapannatto pakappajaiNA kaheyavvo // 101 // [bRhatkalpabhASye gA0 1135] prakalpayatinA iti adhItanizIthAdhyayaneneti / para: zeSatIrthAntarIyadharmAtizAyitayA prakRSTaH, kathamAkhyeya ityAha- yathAvabodhaM hIti yathAvabodhameva, anavabodhe dharmAkhyAnasyonmArgadezanArUpatvena pratyutAnarthasaMbhavAt, paThanti ca-na hyandhenAndha: samAkRSyamANaH samyagadhvAnaM pratipadyate [ ] iti dvitIyo'dhyAyaH / kIdRzasya sata ityAha - zuzrUSoH zrotumupasthitasya, kIdRzena muninetyAha-bhAvitena AkhyAyamAnadharmapratibaddhavAsanAvAsitena, bhAvAd bhAvaprasUti: [ ] iti vacanAt, bhAvitAkhyAnasya zrotuH tathAvidhazraddhAnAdinibandhanatvAt, punarapi kIdRzenetyAha-mahAtmanA, tadanugrahaikaparAyaNatayA mahAn prazasya AtmA yasya sa tathA teneti // 10 // Aha-dharmAkhyAne'pi yadA tathAvidhakarmadoSAnnAvabodhaH zroturutpadyate tadA kiMphalaM dharmAkhyAnamityAha abodhe'pi phalaM proktaM zrotRNAM munisattamaiH / kathakasya vidhAnena niyamAcchuddhacetasaH // 11 // iti / abodhe'pi anavagame'pi samyagdharmasya phalaM kliSTakarmanirjarAlakSaNaM proktam, keSAmanavabodhe ityAha zrotRNAM zrAvakANAm, kairuktamityAhamunisattamairbhagavadbhirarhadbhiH, kathakasya dharmadezakasya sAdhoH vidhAnena bAla-madhyamabuddhi-budharUpazrotRjanA pekSAlakSaNena niyamAd avazyaMtayA, kIdRzasya kathakasyetyAha-zuddhacetasaH parAnugrahapravRttipariNAmasyeti // 11 // Aha-prakArAntareNApi dezanAphalasya saMbhAvyamAnatvAdalamihaiva yatnenetyAzaGkayAha ___ nopakAro jagatyasmiMstAdRzo vidyate kvacit / yAdRzI duHkhavicchedAd dehinAM dharmadezanA // 12 // iti / naiva upakAraH anugraho jagati bhuvane asmin upalabhyamAne tAdRzo vidyate samasti kvacit kAle kSetre vA yAdRzI yAdRgrUpA duHkhavicchedAt zArIra-mAnasaduHkhApanayanAt dehinAM dezanArhANAM dharmadezaneti dharmadezanAjanito mArgazraddhAnAdirguNaH, tasya ni:zeSaklezalezAkalaGkamokSAkSepa pratyavandhyakAraNatvAditi // 12 // iti zrImunicandrasUriviracitAyAM dharmabinduvRttau dezanAvidhirnAma dvitIyo'dhyAyaH samAptaH // 2 // 1"saMvino bhavanirvedAdAtmaniHsaraNaM tu yaH / AtmArthasampravRtto'sau sadA syAnmuNDakevalI / / 290 / / saMvignaH "tathye dharme dhvastahiMsAprabandhe deve rAga-dveSa-mohAdimukte / sAdhau sarvagranthasaMdarbhahIne saMvego'sau nizcalo yo'nurAgaH / / 1 / / "[ ] evaMlakSaNasaMvegabhAk / " iti yogabinduvRttI uddhRto'yaM zlokaH / / 2. pekSayAlakSa K. // 3 samApta: nAsti J. || For Private & Personal use only
Page #123
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau tRtIya dharmopAnAtvA avagamya saMjAtecchasamvadharmasya saMpravartate samyakaprati ityAra atha tRtiiyo'dhyaayH| vyAkhyAto dvitIyo'dhyAyaH, atha tRtIya Arabhyate, tasya cedamAdisUtram saddharmazravaNAdevaM naro vigatakalmaSaH / jJAtatattvo mahAsattvaH paraM saMvegamAgataH // 13 // iti / saddharmazravaNAt pAramArthikadharmAkarNanAt evam uktanItyA naraH zrotA pumAn vigatakalmaSa: vyAvRttatattvapratipattibAdhakamithyAtvamohAdimAlinya: san, ata eva jJAtatattvaH karakamalatalakalitanistalasthUlAmalamuktAphalavacchAstralocanabalenAlokitasakalajIvAdivastuvAdaH, tathA mahat zuddhazraddhAnonmIlanena prazasyaM sattvaM parAkramo yasya sa tathA, paraM prakRSTaM saMvegam uktalakSaNamAgata: avatIrNaH san kiM karotItyAha ____dharmopAdeyatAM jJAtvA saMjAteccho'tra bhAvataH / dRDhaM svazaktimAlocya grahaNe saMpravarttate // 14 // iti / / dharmopAdeyatAm eka eva suhaddharmo mRtamapyanuyAti yaH / zarIreNa samaM nAzaM sarvamanyat tu gacchati // 102 // [ ] ityAdivacanAt dharmopAdeyabhAvaM jJAtvA avagamya saMjAteccha: labdhacikIrSApariNAma: atra dharme dRDham atisUkSmAbhogena svazaktiM svasAmarthyamAlocya vimRzya grahaNe vakSyamANayogavandanAdizuddhividhinA pratipattAvasyaiva dharmasya saMpravartate samyakpravRttimAdhatte, adRDhAlocane hi ayathAzakti dharmagrahaNapravRttau bhAsaMbhavena pratyutAnarthabhAva iti dRDagrahaNaM kRtamiti / nanu kimarthamasyaiva dharmagrahaNasaMpravRttirmaNyate ityAha yogyo hyevaMvidhaH prokto jinaiH parahitodyataiH / phalasAdhanabhAvena nAto'nyaH paramArthataH / / 15 / / iti / ___ yogyo arko bhavya iti yo'rthaH hiryasmAd evaMvidhaH 'saddharmazravaNAt' ityAdigranthoktavizeSaNayuktaH pumAn dharmapratipatteH proktaH, kairityAhajinaiH arhatiH parahitodyataiH sakalajIvalokakuzalAdhAnadhanaiH, kena kAraNenetyAha phalasAdhanabhAvena yogyasyaiva dharmagrahaNaphalaM prati sAdhakabhAvopapatteH, vyatirekamAha-na naiva ata: dharmagrahItuH anyaH pUrvazlokadvayoktavizeSaNavikala: paramArthataH tattvavRttyA yogya iti / iti saddharmagrahaNArha uktaH, sAmprataM tatpradAnavidhimanuvarNayiSyAmaH // 1 // 134 // iti / etat sugamameva // 1 // nanu dharmaH svacittaparizuddhayadhInaH, tatkimasyaivaM grahaNenetyAzaGkyAha dharmagrahaNaM hi satpratipattimadvimalabhAvakaraNam // 2 // 135 / / iti| 1'masyaiva L.lii.|| - Jain Education intomational
Page #124
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 51 dharmagrahaNam uktalakSaNaM hi yasmAt satpratipattimat dRDhazaktiparyAlocAdinA zuddhAbhyupagamavat kimityAha-vimalabhAvakaraNaM svaphalaprasAdhanAvandhyapariNAmanimittaM saMpadyate ityevamasya grahaNavidhirvaktumupakramyate iti // 2 // tadeva kathaM saMpadyate ityAhatacca prAyo jinavacanato vidhinA ||3|| 136 / / iti / tacca tat punaH satpratipattimaddharmagrahaNaM prAyo bAhulyena, marudevyAdau kvacidanyathApi saMbhavAt, jinavacanato vItarAgarAddhAntAt yo vidhi: vakSyamANaH tena saMpadyate iti // 3 // evaM sati yat saMjAyate tadAha iti pradAnaphalavattA ||24||137 // iti / iti evaM satpratipattimato vidhinA dharmagrahaNasya vimalabhAvanibandhanatAyAM satyAM pradAnasya vitaraNasya dharmagocarasya guruNA kriyamANasya zi phalavattA ziSyAnugraharUpaphalayuktatvamupapadyate, anyathoSa'ravasundharAbIjavapanamiva niSphalameva syAditi // 4 // prAgavizeSato dharmo grAhyatayoktaH, tatra ca prAyo'bhyastazrAvakadharmo yatidharmayogyo bhavatIti gRhasthadharmagrahaNamevAdau bibhaNiSuridamAhasati samyagdarzane nyAyyamaNuvratAdInAM grahaNam, nAnyathA ||5|| 138 // iti / sati vidyamAne samyagdarzane samyaktvalakSaNe nyAyyam upapannam aNuvratAdInAM aNuvrata - guNavrata- zikSAvratAnAM grahaNam abhyupagamaH, na naiva anyathA samyagdarzane asati, niSphalaprasaGgAt, yathoktam sasyAnIvovare kSetre nikSiptAni kadAcana / na vratAni prarohanti jIve mithyAtvavAsite // 103 // saMyamA niyamAH sarve nAzyante'nena paavnaaH| kSayakAlAnaleneva pAdapAH phalazAlinaH // 104 // [ samyagdarzanameva yathA syAt tathA''ha ] iti / jinavacanazravaNAdeH karmakSayopazamAditaH samyagdarzanam ||6|| 139 / / iti / 1. locanAdinA L. // / 2. ukhara K. / / tRtIyo'dhyAyaH 51
Page #125
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRtti dharmandau 52 jinavacanazravaNaM pratItarUpameva, AdizabdAt tathAbhavyatvaparipAkApAditajIvavIryavizeSalakSaNo nisargo gRhyate, tato jinavacanazravaNAdeH sakAzAt yaH karmakSayopazamAdiH karmaNa: jJAnAvaraNa-darzanAvaraNa- mithyAtvamohAdeH kSayopazamopazama-kSayalakSaNo guNaH tasmAt samyagdarzanaM tattvazraddhAnalakSaNaM viparyayavyAvRttikAri asadabhinivezazUnyaM zuddhavastuprajJApanAnugataM nivRttatIvrasaMklezaM utkRSTabandhAbhAvakRt zubhAtmapariNAmarUpaM samujjRmbhate, karmakSayAdirUpaM cetthamavaseyam khIrNA nivvAhuyAso vva chArapihiyavva uvasaMtA / daravijjhAyavihADiyajalaNovammA khaovasamA // 105 // [ vighATita iti itastato viprakIrNa iti / kIdRzamityAha ] prazama- saMvega - nirvedA-nukampA -''stikyAbhivyaktilakSaNaM tat ||7|| 140 // iti| prazamaH svabhAvata eva krodhAdikrUrakaSAM yaviSavikArakaTuphalAvalokanena vA tannirodhaH, saMvego nirvANAbhilASaH, nirvedo bhavAdudvejanam, anukampA duHkhitasattvaviSayA kRpA, AstikyaM tadeva satyaM niHzaGkaM yajjinai: praveditam' iti pratipattilakSaNam, tataH prazama-saMveganirvedA'nukampA ''stikyAnAmabhivyaktiH unmIlanaM lakSaNaM svarUpasattAkhyApakaM yasya tat tathA taditi samyagdarzanam ||7|| evaM samyagdarzanasiddhau yad guruNA vidheyaM tadAha uttamadharmapratipattya sahiSNostatkathanapUrvamupasthitasya vidhinA'NuvratAdidAnam ||8|| 141 / / iti / iha bhavyasya bhavabhIrordharmagrahaNodyamamavalambamAnasya guruNA prathamaM kSamA mArdavAdiryatidharmaH saprapaJcamupavarNya pradAtumupasthApanIyaH, tasyaiva sarvakarmarogavirecakatvAt / yadA cAsAvadyApi viSayasukhapipAsAdibhiruttamasya kSamA mArdavAderyatidharmasya pratipattiH abhyupagamaH tasyAmasahiSNuH akSamaH tadA tasya tatkathanapUrvaM svarUpa bhedAdibhisteSAm aNuvratAdInAM kathanaM prakAzanaM pUrvaM prathamaM yatra tat tathA, kriyAvizeSaNametat, upasthitasya grahItumabhyudyatasya, kimityAha - vidhinA vakSyamANenANuvratAdidAnaM karttavyamiti // 8 // anyathA pradAne doSamAha sahiSNoH prayoge'ntarAyaH || 9 || 142 / / iti / 1. zUnya K || 2 kSINA nirvAtahutAzana iva kSArapihitA ivopazAntAH / ISadvidhyAtavighATitajvalanaupamyAH kSayopazamAH // / 3. kaSAyavikAra ]. // / 4. " tameva saccaM NIsaMkaM jaM jiNehiM paveditaM" iti AcArAmasUtre 1/5/5, sU0 168 // tRtIyo'dhyAyaH 52
Page #126
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike tRtIyo'dhyAyaH sahiSNoH uttamadharmapratipattisamarthasya prayoge aNuvratAdipradAnavyApAraNe antarAyaH cAritrapratipatteH kRto guruNA bhavati, sa ca bhavAntare dharmabindau| AtmanazcAritradurlabhatvanimittamiti / / 9 / / atraivopacayamAha anumatizcetaratra // 10 // 143 / / iti / anumatiH anujJAdoSaH, cakAro dUSaNAntarasamuccaye, itaratra aNuvratAdipratipattau pratyAkhyAtasAvadyAMzAt yo'nya: apratyAkhyAta: sAvadyAMzaH tatrApadyate, tathA ca guroryAvajjIvaM sarvathA sAvadhaparihArapratijJAyA manAg mAlinyaM syAditi tatkathanapUrvakamityuktam // 10 // athaitadvyatireke doSamAha akathane ubhayAphala AjJAbhaGgaH // 11 // 144 / / iti / yadi uttamadharmapratipattyasahiSNo: aNuvratAdilakSaNaM dharma na kathayati guruH tadA akathane ubhayaM yati-zrAddhadharmalakSaNaM na phalaM yasyAsau ubhayAphala: AjJAbhaGgaH bhagavacchAsanavinAzanamatyantadurantaM jAyata iti / bhagavadAjJA ceyam zramamavicintyAtmagataM tasmAcchreyaH sadopadeSTavyam / AtmAnaM ca paraM ca hi hitopadeSTA'nugRhNAti // 106 // tattvArthakArikA 30] iti / nanu sarvasAvadyayogapratyAkhyAnAkSamasyANuvratAdipratipattau sAvadyAMzapratyAkhyAnapradAne kathamitaratrAMze nAnumatidoSaprasaGgo guroH ityAzaGkyAha bhagavadvacanaprAmANyAdupasthitadAne doSAbhAvaH // 12 // 145 / / iti / / upAsakadazAdau hi bhagavatA svayameva AnandAdizramaNopAsakAnAmaNuvratAdipradAnamanuSThitamiti zrUyate, na ca bhagavato'pi tatrAnumatiprasaGga iti preryam, bhagavadnuSThAnasya sarvAGgasundaratvenaikAntato doSavikalatvAt iti bhagavato vacanasya prAmANyAdupasthitasya grahItumudyatasya jantoraNuvratAdipradAne sAkSimAtrabhAvamavalambamAnasya sAvadyAMzAnirodhe'pi nAnumatiprasaGgo guroH, prAgeva tasya svayameva tatra pravRttatvAditi // 12 // kuta etaditi ceducyate - gRhapatiputramokSajJAtAt // 13 // 146 / / iti| gRhapate: vakSyamANakathAnakAbhidhAsyamAnanAmadheyasya zreSThina: rAjagRhAd yaH putrANAM mokSo vimocanaM tadeva jJAtaM dRSTAntaH tasmAt, bhAvArthazca kathAnakagamyaH, taccedam samasti sakalasurasundarImanoharavilAsopahAsapradAnapravaNasImantinIjana-kaTAkSacchaTAkSepopalakSyamANanikhilarAmaNIyakapradezo dezo 1kuta iti J. // an Education Integral For Private Personal Use Only
Page #127
--------------------------------------------------------------------------
________________ 54 tRtIyo'dhyAyaH savRttike | magadhAbhidhAna:,tatra ca tuSAragirizikharadhavalaprAsAdamAlAvimalakUTakoTibhirakAle'pi zaradabhralIlAM kurvANamiva babhUva vasantapuraM nAma nagaram,tasya ca dharmabindau pAlayitA sevAvasarasarabhasapraNatanikhilabhUpAlavimalamaulimukuTakoTIvilagnamANikyamayUkhavrAtAbhiraJjitakramakamalayugala: caNDadordaNDavyApAritamaNDalAgra khaNDitArAtimattamAtaGgakumbhasthalagalitamuktAphalaprakaraprasAritAzeSasaMgrAmamahImaNDala: samajAyata jitazatrunAmA nRpatiH, tasya ca sakalajananayanamanohAriNI pUrvabhavaparamparopArjitapuNyaprAgbhAranirmApitaphalasaMbandhAnukAriNI vibudhavadhUvilAsAvalepApahAriNI babhUva preyasI dhAriNI, tayA ca sArddhamasau mahIpatiH praNatAzeSakSitipati: dUrato nirAkRtanikRtirmanoharapaJcaprakArabhogAn bhuJjAno mahAntamanehasamanaiSIt / itazca tatraiva pure pracuratara dvipada-catuSpadA-'padahiraNya-suvarNa-dhana-dhAnya-zaGka-zilA-muktA-pravAla- padmarAga- vaiDUrya-candrakAntendranIla-mahAnIla-rAjapaTTaprabhRtipravarapadArtha- sArthaparipUrNasamRddhisamupahasitazrIkaNThasakhadarpodreko dInA-'nAthA-'ndha-paGgupramukhaprANipraNAzitAzeSa zoka: samajani samudradattAbhidhAno nikhilavaNigvargapradhAno guNagaNagariSThaH zreSThI, tasya cAzraya iva lAvaNyaguNAnAm, udAharaNamiva sarvazreyovastUnAm, mahAnidhAnamiva puNyaratnAnAm, bhUSaNamiva svakulasantate:, pAdapa iva saukumAryavanalatAyAH, samabhavat sumaGgalAbhidhAnA sadharmacAriNI, tasyAmasau nibiDabaddhAnurAgo jIvalokodbhavaprAjyavaiSayikazarmasAgarodaramadhyamagno'nalpaM kAlamativAhayAJcakAra, prastAve ca samajaniSata tayorvizadasamAcArasamAcaraNapavitrAH putrA: krameNa priyaGkara-kSemaGkara-dhanadeva-somadeva-pUrNabhadra-maNibhadranAmAna: SaT, te ca nisargata: eva gurujanavinayaparAyaNA: paramakalyANapradAnapravaNaparizuddhatrivargabaddhAnurAgA: anurAgabharasamAkRSyamANakIrtikAminIbADhopagUDhA: sakalasajjanamana:saMtoSakAtucchasamucchaladdayA-dAkSiNyaprAyaprAjyaguNAlaGkRtazarIrA: zarIrasaundaryotkarSatiraskRtamakaraketanalAvaNyadarpAtirekA: vaNigjanocitavyavahArasAratayA pitaramatidUramatikrAntakuTumbacintAbhAramakArSuH / __anyadA ca dhAriNI devI anta:purAnta: narapatau paTupaTahapravAdanapravRtte anekakaraNabhaGgasaMsaGgasundaraM rAjahRdayAnandAtirekadAyakaM nRtyavidhiM vyadhAt, tata: saMtoSabharataralitamanA: mahIpati: priyAyai varaM prAyacchat, sA covAca yathA- deva ! adyApi tavAntika eva varastiSThatu, prastAve yAciSye iti, evaM ca gacchati kAle samAyayau anyadA kAmukalokavilAsollAsasAhAyyakArI kaumudIdivasaH, vijJaptazca devyA vasundharAdhipatiH - deva ! kriyatAM vareNa prasAdaH yathA'dya karpUrapUrapratibhazazadharakaranikaraparipUritanikhilAzAyAM nizAyAmimAM nagarI garIyasA svaparivAreNa zeSAnta:pureNa ca parikaritA satI trika1. prasAdhitA' J. vinA / / 2. nirAkRti' J. ||3.yaacissyt iti L / / 54 For Private & Personal use only
Page #128
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 55 catuSkAdiramaNIyapradezasaundaryAvalokanakutUhalenAskhalitaprasarA paribhramAmIti, tadanveva rAjA sarvatra nagare paTahapradAnapUrvakaM sakalapuruSavyaktInAM rajaninagaranirvAsanAjJAmudghoSayAmAsa tataH prAtaH kSaNAdArabhya yathAsaMvAhaM sarveSvapi puruSeSu nagarAd bahirgantuM pravRtteSu samucitasamaye svayameva mahIpatirmantripramukhanagarapradhAnanaraparikaraparikarito nagarAd bahiraizAnadigbhAgavarttini manoramodyAne jagAma, te ca SaDapi zreSThisUnavo lekhyakakaraNavyagrA 'aite vrajAma ete vrajAma:' iti nibiDanibaddhAbhisandhayo'pi sandhyAsamayaM yAvadApaNa eva tasthuH / itazcAstAcalacUDAmalaJcakAra sahasrakaraH, te ca tvarAparigatA yAvadAyAnti gopurasamIpe tAvat tajjIvitAzayeva sahobhayakapATapuTasaGghaTanena niruddhAni pratolIdvArANi, tadanu cakitacakitA: kenApyalakSyamANAste pratyAvRtya haTTAntargataguptabhUmIgRhaikadeze nililyire, dhAriNyapi rAtrau kRtodArazRGgArA'ntaH pureNa saha nirgatanare nagare yathAbhiprAyamabhireme, saMjAte ca prAtaH samaye, samutthite kamalakhaNDaprabodhapradAnapravaNe kiMzukakusumasamacchAyAtucchocchaladrAgaraJjitadigmaNDale jagadekanetre mitre, nagarAbhyantaramapraviSTaiSveva puruSeSu mahIpAlo nagarArakSakAnAdideza yathA- nibhAlayata nagaram mA na kazcidasmadAjJAbhaGgakArI mAnavaH samajanIti / samyag gaveSayadbhizca taiH kRtAntadUtairiva prApire zreSThinandanAH niveditAzca tatsamayameva rAjJaH, tato'sau kupitakRtAntabhISaNabhRkuTibhaGgasaGgilalATapaTTamAdhAya tacchreSThiputravadhAya tAn vyApArayAJcakAra, atrAntare samAkarNyAkANDe eva mudgarAghAtapAtasadRzarmetaM vRttAntaM zreSThI zrAnta iva bhrAnta iva pIDita iva karimakaranikarakarAsphAlanasamucchaladbahalajalakallolAkulitamahAjalanidhimadhyasaMbhinnayAnapAtrAntarlIyamAnamAnava iva kiMkarttavyatAmUDhaH kSaNaM kAmapyavasthAM dAruNAmanvabhUt, tadanu nirAkRtya kAtaranaravilasitam, apAsya strIjanocitaM zokAvegam, samAlambya dhIranarocitaM dhairyam, avagaNayya dInabhAvam, nagaraprardhA nAnyalokasahAyaH pravararatnabhRtabhAjanavyagrapANiH sahasaiva rAjJo vijJApanAyopatasthau, vijJaptavAMzca yathA- deva ! na kuto'pi cittadoSAdamI matputrA nagarAdanirgamabhAjo babhUvuH, kintu tathAvidhalekhyakavyagratayA nirgantumapArayatAmAdityAstamayasamayAgame ca pracalitAnAmapyamISAM pratolIdvArapidhAnavazena nirgamo nAbhUt, ataH kSamyatAmeko'parAdhaH kriyatAM priyaputrajIvitavyapradAnena prasAda, evaM ca punaH punaH bhaNyamAno'pi rAjA avandhyakopamAtmAnaM manyamAno yadA na moktumutsahate tadA tatkopaniryApaNAyaikaputropekSaNena paJca mocayitumArabdhAH, yadA tAnapi na muJcati tadA dvayorupekSaNenaiva catvAraH, evaM tadamocane'pi trayo dvau yAvaccheSopekSaNena eko jyeSTha iti, tataH saMnihitAmAtya-purohitAdyatyantAbhyarthanena nirmUlakulocchedo mahate pApAyeti paryAlocena ca manAg mandIbhUtakopodreko mahIpatirjyeSThaM 1. ete vrajAma iti nibiDa K. L. 2. nililyuH KI niliyire L. lIM. JsN.| nililyure J || 3. viSTeSu puru KsaM / viSTheva puru KmU / 4. menaM K. L. 15. avigaNayya 6. pradhAnya K. JmU./ prAdhAnAnya' L. lIM. // 7. game calitA K. // tRtIyo'dhyAyaH 55
Page #129
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 56 kNce| ayamantrArthopanayaH - yathA tadbasantapuraM nagaraM tathA saMsAraH, yathA rAjA tathA zrAvakaH, yathA sa zreSThI tathA guruH, yathA ca SaT putrAstathA'mI SaT jIvanikAyAH, yathA ca tasya pituH zeSaputropekSaNenaikaM putraM mocayato'pi na zeSaputravadhAnumatiH evaM gururnijaputraprAyAn SaDapi jIvanikAyAMstaistaiH pravrajyotsAhanopAyairgRhasthatayA tadvadhapravRttAt zrAvakAt mocayati, yadA cAsau nAdyApi tAn moktumutsahate tadA jyeSThaputraprAyaM trasakAyaM zeSopekSaNena gurorna zeSakAyavadhAnumatidoSa iti ||13|| vidhinA'NuvratAdipradAnamityuktaM prAgatastameva darzayati yoga- vandana - nimitta digAkArazuddhirvidhiH || 14 || 147 / / iti / iha zuddhizabdaH pratyekamabhisaMbadhyate, tato yogazuddhirvandanazuddhirnimittazuddhirdikzuddhirAkArazuddhizca vidhiH aNuvratAdipratipattau bhavati, tatra yogAH kAya-vAG-manovyApAralakSaNA:, teSAM zuddhiH sopayogAtvaragamana niravadyabhASaNa- zubhacintanAdirUpA, vandanazuddhiH askhalitAmilitapraNipAtAdidaNDaka - samuccAraNA-saMbhrAntakAyotsargakaraNalakSaNA, nimittazuddhiH tatkAlocchalitazaGkha- paNavAdininAdazravaNa- pUrNakumbha- bhRGgAra-cchatra-dhvajacAmarAdyavalokana- zubhagandhAghrANAdisvabhAvA, dikzuddhiH prAcyudIcI- jina-jinacaityAdyadhiSThitAzAsamAzrayaNasvarUpA, AkArazuddhistu rAjAdyabhiyogAdipratyAkhyAnApavAdamuktIkaraNAtmiketi ||34|| tathA -- ucitopacArazca / / 15 / / 148 / / iti / deva-guru-sAdharmika-svajana- dInA nAthAdInAmupacArArhANAM yo yasya yogya upacAro dhUpa- puSpa-vastra- vilepanA -''sanadAnAdigauravAtmakaH, sa ca vidhirityanuvarttata iti // 15 // athANuvratAdInyeva krameNa darzayannAha sthUlaprANAtipAtAdibhyo viratiraNuvratAni paJca // 16 / / 149 / / iti / iha prANAtipAtaH pramattayogAt prANivyaparopaNarUpaH, sa ca sthUlaH sUkSmazca, tatra sUkSmaH pRthivyAdiviSayaH, sthUlazca dvIndriyAditrasagocaraH, sthUlazcAsau prANAtipAtazceti sthUlaprANAtipAtaH, AdizabdAt sthUlamRSAvAdA 'dattAdAnA 'brahma-parigrahAH parigRhyante, te ca prAyaH pratItarUpA eva, tatastebhyaH 1.. yathA zreSThI L. lIM. // 2.3 / 8 / / 3 muktIkAraNA J // tRtIyo'dhyAyaH 56
Page #130
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 57 sthUlaprANAtipAtAdibhyaH paJcabhyo mahApAtakebhyo virati: viramaNam, kimityAha- sAdhuvratebhyaH sakAzAt aNUni laghUni vratAni niyamarUpANi aNuvratAni, kiyantItyAha- paJceti paJcasaMkhyAni paJcANuvratAnIti, bahuvacananirdeze'pi yad viratirityekavacananirdezaH sa sarvatra viratisAmAnyApekSayeti // 7 // tathA digvrata-bhogopabhogamAnA - 'narthadaNDaviratayastrINi guNavratAni ||17|| 150 / / iti / dizo hyanekaprakArAH zAstre varNitA:, tatra sUryopalakSitA pUrvA, zeSAzca pUrvadakSiNAdikA: sapta, tathA Urdhvamadhazca dve, evaM dazasu dikSu viSaye tRtIyo'dhyAyaH gamanaparimANakaraNalakSaNaM vrataM niyamo digvratam, bhujyate sakRdevAsevyate yadazanAdi tadbhogaH, punaH punarbhujyate vasana - vilayA di yat tadupabhogaH, ta bhogazcopabhogazca bhogopabhogau tayormAnaM parimANaM bhogopabhogamAnam, arthaH prayojanaM dharma - svajanendriyagatazuddhopakArasvarUpam, tasmai athArya daNDaH sAvadyAnuSThAnarUpaH, tatpratiSedhAdanarthadaNDaH, sa ca caturddhA -- apadhyAnAcarita pramAdAcarita - hiMmrapradAna- pApakarmopadezabhedAt, tasya viratiranarthadaNDaviratiH, tataH divrataM ca bhogopabhogamAnaM cAnarthadaNDaviratizceti samAsaH, kimityAha- trINi trisaMkhyAni guNavratAni guNAya upakArAya vratAni bhavanti, guNavratapratipattimantareNANuvratAnAM tathAvidhazuddhayabhAvAditi // 17 // tathA sAmAyika- dezAvakAza-poSadhopavAsA - 'tithisaMvibhAgazcatvAri zikSApadAni / / 18 / / 151 / / iti // samAnAM mokSasAdhanaM prati sadRzasAmarthyAnAM samyagdarzana - jJAna cAritrANAmAyo lAbhaH samasya vA rAgadveSAntarAlavarttitayA madhyasthasya sataH Aya: samyagdarzanAdilakSaNaH samAya:, sAmno vA sarvajIvamaitrIbhAvalakSaNasya Aya: sAmAyaH, sarvatra svArthikekaNpratyayopAdAnAt sAmAyikaM sAvadyayogaparihAra- niravadyayogAnuSThAnarUpo jIvapariNAmaH / deze vibhAge prAkpratipannadivratasya yojanazatAdiparimANarUpasya avakAzo gocaro yasya pratidinaM pratyAkhyeyatayA tat tathA, poSaM dhatte poSadhaH aSTamI - caturdazyAdiH parvadivasaH, upeti saha apavRttadoSasya sato guNairAhAraparihArAdirUpairvAsa: upavAsaH, yathoktam avRttasya doSebhyaH samyagvAso guNaiH saha / upavAsaH sa vijJeyo na zarIravizoSaNam ||107 // [brahmaprakaraNe 241] iti | 1. vanitAdi ityarthaH / / 2. tato nAsti J.K. // / 3. apAvR KmU. / upAvRL. // dRzyatAmagretanaM TippaNam // / 4. upA NL mudrite AcAryazrIharibhadrasUriviracite 'brahmasiddhAntasamuccaya' iti kalpitAbhidhe brahmaprakaraNe 'upAvRttasya' iti pATha iti dhyeyam // 57
Page #131
--------------------------------------------------------------------------
________________ vRtta dharmabindau 58 tataH poSadheSUpavAsa: poSadhopavAsa: / atithayo vItarAgadharmasthAH sAdhavaH sAdhvyaH zrAvakAH zrAvikAzca teSAM nyAyAgatakalpanIyAdivizeSaNAnAmannapAnAdInAM saMgatavRttyA vibhajanaM vitaraNaM atithisaMvibhAgaH, tathA ca umAsvAtivAcakaviracitazrAvakaprajJaptisUtraM yathA - atithisaMvibhAgo nAma atithayaH sAdhavaH sAdhvyaH zrAvakAH zrAvikAzca, eteSu gRhamupAgateSu bhaktyA'bhyutthAnA-''sanadAna- pAdapramArjananamaskArAdibhirarcayitvA yathAvibhavazakti anna-pAna-vastrauSadhA ''layAdipradAnena saMvibhAgaH kAryaH [ ] iti, tataH sAmAyikaM ca dezAvakAzaM ca poSadhopavAsazcAtithisaMvibhAgazceti samAsaH, catvArIti catu:saMkhyAni, kimityAha - zikSApadAni, zikSA sAdhudharmAbhyAsaH, tasya padAni sthAnAni bhavanti // 9 // tatazca etadAropaNaM dAnaM yathA'rha, sAkalya-vaikalyAbhyAm / / 19 / / 152 / / iti / iha teSAmaNuvratAdInAM prAguktalakSaNe dharmArha prANini yadAropaNaM uktavidhinaiva nikSepaNam, tat kimityAha- dAnaM prAgupanyastamabhidhIyate, kathamityAhayathArhaM yathAyogyam, kAbhyAmityAha- sAkalya-vaikalyAbhyAm, sAkalyena samastANuvrata - guNavrata - zikSApadAdhyAropalakSaNena vaikalyena vA aNuvratAdInAmanyatamAropaNeneti // 19 // evaM samyaktvamUlakeSvaNuvratAdiSu samAropiteSu yat karaNIyaM tadAha gRhIteSvanaticArapAlanam ||20|| 153 / / iti / gRhIteSu pratipanneSu samyagdarzanAdiSu guNeSu, kimityAha- niraticArapAlanamiti, aticAro virAdhanA dezabhava ityeko'rthaH, avidyamAno'ticAro yeSu tAni anaticArANi teSAm anupAlanaM dharaNaM kAryam, aticAradoSopaghAtena hi kuvAtopahatasasyAnAmiva svaphalaprasAdhanaM pratyasamarthatvAdamISAmiti ||20|| anaticArapAlanamityuktam, athAticArAnevAha zaGkA - kAGkSA - vicikitsA 'nyadRSTiprazaMsA - saMstavAH samyagdRSTeratIcArAH / / 21 / / 154 / / iti / iha zaGkA kAGkSA vicikitsA ca jJAnAdyAcArakathanamiti sUtravyAkhyoktalakSaNA eva, anyadRSTInAM sarvajJapraNItadarzanavyatiriktAnAM zAkya-kapila - kaNAdA-'kSapAdAdipraNItamatavarttinAM pASaNDinAM prazaMsA-saMstavau anyadRSTiprazaMsA-saMstavau, tatra 'puNyabhAja ete' 'sulabdhameSAM janma' 1 dRzyatAm 2 / 11 / / tRtIyo'dhyAyaH 58
Page #132
--------------------------------------------------------------------------
________________ tRtIyo'dhyAyaH savRttike | 'dayAlava ete' ityAdikA prazaMsA, saMstavaceha saMvAsajanita: paricaya: vasana-bhojanadAnA-''lApAdilakSaNaH parigRhyate, na stavarUpaH, tathA ca loke garmabindI | pratIta eva saMpUrva: stauti: paricaye, asaMstuteSu prasabhaM bhayeSu[ ] ityAdAviveti, tataH zaGkA ca kAGkSA vicikitsA ca anyadRSTiprazaMsA-saMstavau ceti samAsa:, kimityAha- samyagdRSTeH samyagdarzanasya atIcArA virAdhanAprakArA: saMpadyante, zuddhatattvazraddhAnabAdhAvidhAyitvAditi // 21|| tathA vratazIleSu paJca paJca yathAkramam // 22 // 155 / / iti / vrateSu aNuvrateSu zIleSu ca guNavrata-zikSApadalakSaNeSu paJca paJca yathAkramaM yathAparipATi atIcArA bhavantIti sarvatrAnuvartate iti // 22 // tatra prathamANuvrate - bandha-vadha-cchavicchedA-'tibhArAropaNA-'nnapAnanirodhAH // 2 // 156 / / iti / / sthUlaprANAtipAtaviratilakSaNasyANuvratasya bandho vadha: chavicchedo'tibhArAropaNamannapAnanirodhazcetyatIcArAH, tatra bandho rajjudAmakAdinA saMyamanam, vadha: kazAdibhirhananam, chavi: tvak, tadyogAccharIramapi chavi:, tasya chedaH asiputrikAdibhiH pATanam, tathA'tIva bhAro'tIbhAraH prabhUtasya pUgaphalAdergavAdipRSThAdAvAropaNam, tathA anna-pAnayoH bhojanodakayonirodhaH vyavacchedaH annapAnanirodhaH, ete ca krodhalobhAdikaSAyamalakalaGkitAnta:karaNasya prANiprANaprahANanirapekSasya sato jantoraticArA bhavanti, sApekSasya tu bandhAdikaraNe'pi sApekSatvAnnAticAratvameSAmiti / atra cAyamA vazyakacUAdhukto vidhiH - bandho dvipadAnAM catuSpadAnAM vA syAt, so'pyAyAnarthAya vA, tatrAnaya tAvannAsau vidhAtuM yujyate, arthAya punarasau dvividha: syAt, sApekSo nirapekSazca, tatra nirapekSo nAma yannizcalamatyarthaM badhyate, sApekSa: punaryad dAmagranthinA yazca baddhaH san zakyate pradIpanakAdiSu vimocayituM vA chettuM vA, evaM tAvaccatuSpadAnAM bandhaH / dvipadAnAM punarevam - dAso vA dAsI vA cauro vA pAThA dipramattaputro vA yadi badhyate tadA savikrameNaiva bandhanIyo rakSaNIyazca tathA yathA'gnibhayAdiSu na vinazyati / tathA te kila dvipada-catuSpadAH zrAvakeNa saMgrahItavyA: ye abaddhA evAsata iti 11 vadho'pi tathaiva, navaraM nirapekSavadho nirdayatADanA, sApekSavadhaH punarevam - Adita eva bhItaparSadA zrAvakeNa bhavitavyam, yadi punarna karoti ko'pi vinayaM tadA taM marmANi muktvA latayA davarakeNa vA sakRd dvirvA tADayediti 2 / chavicchedo'pi tathaiva, navaraM nirapekSo hasta-pAda-karNa-nAsikA 1. pramattaH putro LsN.lii.|| For Private Personal Use Only
Page #133
--------------------------------------------------------------------------
________________ tRtIyo'dhyAyaH savRttike | yannirdayaM chinatti, sApekSa: punaryad gaNDaM vA'rurvA chindyAdvA dahedveti 3 / tathA'tibhAro nAropayitavyaH, pUrvameva hi yA ca dvipadAdivAhanena jIvikA dharmabindau sA zrAddhena moktavyA, athAnyA'sau na bhavet tadA dvipado yaM bhAraM svayamutkSipatyavatArayati ca taM vAhyate, catuSpadasya tu yathocitabhArAdasau kiJcidUna: kriyate, hala-zakaTAdiSu punarucitavelAyAmasau mucyata iti 4 / tathA bhakta-pAnavyavacchedo na kasyApi karttavyaH, tIkSNabubhukSo hyanyathA mriyate, 60 so'pyarthAnarthAdibhedo bandhavat draSTavyaH, navaraM sApekSo rogacikitsArthaM syAt, aparAdhakAriNi ca vAcaiva vadet 'adya te na dAsyate bhojanAdi', zAntinimittaM vopavAsaM kArayet 5 / kiM bahunA?, yathA mUlaguNasya prANAtipAtaviramaNasyAticAro na bhavati tathA sarvatra yatanayA yatitavyamiti / nanu prANAtipAta eva vatinA pratyAkhyAtaH, tato bandhAdikaraNe'pi na doSo, viraterakhaNDitatvAt / atha bandhAdayo'pi pratyAkhyAtAstadA tatkaraNe vratabhaGga eva, viratikhaNDanAt / kiJca, bandhAdInAM pratyAkhyeyatve vivakSitavrateyattA vizIryeta, prativrataM paJcAnAmaticAkhatAnAmAdhikyAdityevaM na bandhAdInAmaticArateti, atrocyate, satyam, prANAtipAta eva pratyAkhyAto na bandhAdayaH, kevalaM tatpratyAkhyAne'rthataste'pi pratyAkhyAtA iva draSTavyAH, tadupAyatvAt teSAm, na ca bandhAdikaraNe'pi vratabhaGgaH, kiM tvaticAra eva, katham ?, iha dvividhaM vratam- antarvRttyA bahirvRttyA ca, tatra mArayAmIti vikalpAbhAvena yadA kopAdyAvezAt paraprANaprahANamavigaNayan bandhAdau pravartate na ca prANaghAto bhavati tadA dayAvarjitatayA viratyanapekSapravRttitvena antarvRttyA vratasya bhaGgaH, prANighAtAbhAvAcca bahirvRttyA pAlanamiti dezasya bhaJjanAt dezasyaiva ca pAlanAdaticAravyapadeza: pravartate, taduktam na mArayAmIti kRtavratasya vinaiva mRtyuM ka ihAticAra: ? / nigadyate yaH kupito vadhAdIn karotyasau syAnniyame'napekSaH // 10 // mRtyorabhAvAnniyamo'sti tasya kopAd dayAhInatayA tu bhaGgaH / dezasya bhaGgAnupAlanAcca pUjyA atIcAramudAharanti // 109 // [ ] iti / yaccoktaM 'vrateyattA vizIryate' iti, tadayuktam, vizuddhAhiMsAdiviratisadbhAve hi bandhAdInAmabhAva eveti, tadevaM bandhAdayo'ticArA eveti, bandhAdigrahaNasya copalakSaNatvAnmantra-tantraprayogAdayo'nye'pyevamatrAticAratayA dRzyA iti // 23 // atha dvitIyasya mithyopadeza- rahasyAbhyAkhyAna-kUTalekhakriyA-nyAsApahAra-svadAramantrabhedAH // 24 // 157 // iti| mithyopadezazca rahasyAbhyAkhyAnaM ca kUTalekhakriyA ca nyAsApahArazca svadAramantrabhedazceti samAsa: / tatra mithyopadezo nAma alIkavAdaviSaya 1.bhAro vA nAropa J. / / 2.yaduktam K. / / For Private & Personal use only
Page #134
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 61 upadeza: - 'idamevaM caivaM ca brUhi' ityAdikamasatyAbhidhAnazikSaNam 1 / rahasyAbhyAkhyAnaM rahaH ekAntastatra bhavaM rahasyaM rahonimittaM tacca tadabhyAkhyAnaM ceti samAsaH, etaduktaM bhavati - rahasi mantrayamANAnavalokyAbhidhatte 'ete hi idaM cedaM ca rAjAdiviruddhaM mantrayante' iti 2 / kUTalekhasya asadbhUtArthasUcakAkSaralekhanasya karaNaM kUTalekhakriyA 3 / nyAsApahAra iti, nyAsaH paragRhe rUpakAdernikSepaH, tasya apahAra: apalApaH 4| svadAramantrabheda iti, svadArANAm upalakSaNatvAnmitrAdInAM ca mantrasya guptabhASitasya bhedo bahiH prakAzanam iti 5 / atra ca mithyopadezo yadyapi 'mRSA na vAdayAmi' ityatra, 'na vadAmi na vAdayAmi' ityatra vA vrate bhaGga eva, 'na vadAmi' iti vratAntare tu na kiJcana, tathApi sahasAkArA - 'nAbhogAbhyAmatikrama-vyatikramA - 'ticArairvA tRtIyo'dhyAyaH mRSAvAde parapravarttanavratasyAticAro'yam, athavA vratasaMrakSaNabuddhayA paravRttAntakathanadvAreNa mRSopadezaM yacchato'ticAro'yam, vratasavyapekSatvAnmRSAvAde parapravarttanAcca bhagnAbhagnarUpatvAd vratasyeti / nanu rahasyAbhyAkhyAnamasaddoSAbhidhAnarUpatvena pratyAkhyAtatvAd bhaGga eva, na tvaticAra iti, satyam, kintu yadA paropaghAtakamanAbhogAdinA'bhidhatte tadA saMklezAbhAvena vratAnapekSatvAbhAvAnna vratasya bhaGgaH, paropaghAtahetutvAcca bhaGga iti bhaGgAbhaGgarUpo'ticAraH, yadA punastIvrasaMklezAdabhyAkhyAti tadA bhaGgo vratanirapekSatvAt, Aha ca saMhasAbhakkhANAI jANato jar3a karei to bhNgo| jai puNa'NAbhogAIhiMto to hoi aiyAro // 110 // [ ] kUTalekhakaraNaM tu yadyapi 'kAyena mRSAvAdaM na karomi' ityasya 'na karomi na kArayAmi' ityasya vA vratasya bhaGga eva, vratAntare tu na kiJcana, tathApi sahasAkArAdinA'tikramAdinA vA'ticAraH, athavA mRSAvAda iti mRSAbhaNanaM mayA pratyAkhyAtamidaM punarlekhanamiti bhAvanayA mugdhabuddhervratasavyapekSasyAticAra iti / nyAsApahAre punaradattAdAnaM sAkSAdeva bhavati, mRSAvAdavratAticAratvaM cAsya na tvadIyaM mama samIpe kiJcidapi ityanAbhogAdinA'pahnuvAnasya syAditi / svadAramantrabhedaH punaranuvAdarUpatvena satyatvAt yadyapi nAticAro ghaTate tathApi mantritArthaprakAzanajanitalajjAditaH svadArAdermaraNAdisaMbhavena 61 1. sahasAbhyAkhyAnAdi jAnan yadi karoti tato bhaGgaH / yadi punaranAbhogAdibhiH tato bhavatyaticAra: / / 2. mRSAbhaSaNaM Jmuu.| mRSAbhASaNaM JsaM.
Page #135
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike | paramArthatastasyAsatyatvAt kathaJcid bhaGgarUpatvAdaticAra eveti // 24 // atha tRtIyasyadharmabindau stenpryog-tdaahRtaadaan-viruddhraajyaatikrm-hiinaadhikmaanonmaan-prtiruupkvyvhaaraaH||25||158||iti| stenaprayogazca tadAhRtAdAnaM ca viruddharAjyAtikramazca hInAdhikamAnonmAnAni ca pratirUpakavyavahArazceti samAsaH / tatra stenA: caurAsteSAM prayogo vyApAraNaM harata yUyam' ityanujJApradAnam 1 / tathA tairAhRtasya kuGkumAdidravyasyA''dAnaM saMgraha: 2 / viruddhaH svakIyasya rAjJaH pratipanthI, tasya rAjyaM kaTakaM dezo vA, tatrAtikrama: svarAjabhUmisImAtilaGghanena kramaNaM praveza: viruddharAjyAtikrama: 3 / hIne svabhAvApekSAyA nyUne adhike vA mAnonmAne kuDavA ditulArUpe bhavato hInAdhikamAnonmAne 4 // zuddhena vrIhyAdinA ghRtAdinA vA pratirUpakaM sadRzaM palajyAdi vasAdi vA dravyaM tena vyavahAro vikrayarUpa: sa pratirUpakavyavahAra iti 5 / iha stenaprayogo yadyapi 'cauryaM na karomi na kArayAmi' ityevaMpratipannavratasya bhaGga eva tathApi 'kimadhunA yUyaM nirvyApArAstiSThaya? yadi vo bhaktakAdi nAsti tadA'haM dadAmi, bhavadAnItamoSasya ca yadi vikrAyako na vidyate tadA'haM vikreSyAmi' ityevaMvidhavacanaizcaurAn vyApArayata: svakalpanayA tadvyApAraNaM pariharato vratasApekSasyAsAvatIcAra:1 / tathA stenAhRtaM kANakakrayeNa lobhadoSAt pracchannaM gRhNazcauro bhavati, yadAha caurazcaurApako mantrI bhedajJa: kaannkkryii| annadaH sthAnadazcaiva caura: saptavidhaH smRtaH // 111 // [ ] ___tatazcauryakaraNAd vratabhaGgaH, 'vANijyameva mayA vidhIyate, na caurikA' ityadhyavasAyena ca vratAnapekSatvAbhAvAd na bhaGga iti bhaGgAbhagarUpo'ticAra: 2 / viruddharAjyAtikramastu yadyapi svasvAminA'nanujJAtasya parakaTakAdipravezasya sAmI-jIvAdattaM titthayareNaM taheva ya gurUhiM [navapadapraka0 38] ityadattAdAnalakSaNayogena viruddharAjyAtikramakAriNAM ca cauryadaNDayogenAdattAdAnarUpatvAd bhaGga eva tathApi viruddharAjyAtikramaM kurvatA 'mayA vANijyameva kRtam na cauryam' iti bhAvanayA vratasApekSatvAt loke ca cauro'yamiti vyapadezAbhAvAdaticAro'yamiti 3 // tathA hInAdhikamAnonmAnavyavahAra: pratirUpakavyavahArazca paravyaMsanena paradhanagrahaNarUpatvAd bhaGga eva, kevalaM kSatrakhananAdikameva cauryam, kUTatulAdivyavahAra-tatpratirUpavyavahArau tu vaNikkalaiva' iti svakIyakalpanayA vratarakSaNodyatatayA'ticAra iti 4-5 / athavA stenaprayogAdaya: paJcApyamI vyaktacauryarUpA eva, kevalaM sahasAkArAdinA atikrama1:vAdirUpe JmU0 / 'vAditulAdirUpe JsaM0 // 2:rUpeNa bhavato K. // 3 pulaMjyAdi K. // 4 kANakrayeNa J. vinA / / 5: mino'nanu K.J. // 6.svAmi-jIvAdattaM tIrthakareNa tathaiva ca gurubhiH|| For Private & Personal use only
Page #136
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 63 vyatikramAdinA vA prakAreNa vidhIyamAnA atIcAratayA vyapadizyante iti / na caite rAjasevakAdInAM na saMbhavanti, tathAhi - AdyayoH spaSTa eva teSAM saMbhavaH, viruddharAjyAtikramastu yadA sAmantAdiH svasvAmino vRttimupajIvati tadviruddhasya ca sahAyIbhavati tadA tasyAticAro bhavati, kUTatulAdayastu yadA bhANDAgAradravyANAM vinimayaM kArayati tadA rAjJo'pyaticArAH syuriti // 25 // atha caturthANuvratasya svadArasaMtoSalakSaNasya paradAraparihArarUpasya cAtIcArA: paravIvAhakaraNetvaraparigRhItA 'parigRhItAgamanA - 'naGgakrIDA - tIvrakAmAbhilASAH / / 26 / / 159 / / iti / itvaraparigRhItA cAparigRhItA ca itvaraparigRhItAparigRhIte, tayorgamane itvaraparigRhItA - 'parigRhItAgamane, tataH paravIvAhakaraNaM ca itvaraparigRhItA-'parigRhItAgamane cAnaGgakrIDA ca tIvrakAmAbhilASazceti samAsaH, iha pareSAM svApatyavyatiriktAnAM janAnAM vIvAhakaraNaM kanyAphalalipsayA snehasaMbandhAdinA vA pariNayanavidhAnaM paravIvAhakaraNam, iha ca svApatyeSvapi saMkhyAbhigraho nyAyya:, tathA itvarI ayanazIlA bhATIpradAnena stokakAlaM parigRhItA itvaraparigRhItA vezyA, tathA aparigRhItA vezyaiva gRhItAnyasatkabhATiH kulAGganA ca anAtheti, tayorgamanam Asevanam itvaraparigRhItA - 'parigRhItAgamanam, tathA aGgaM dehAvayavo'pi maithunApekSayA yonirmehanaM ca tadvyatiriktAni anaGgAni kuca - kakSoru - vadanAdIni, teSu krIDA ramaNam anaGgakrIDA, athavA anaGgaH kAmaH, tasya tena vA krIDA anamakrIDA svaliGgena niSpannaprayojanasyAhAryaizcarmAdighaTitaprajananairyoSidavAcyadezAsevanamityarthaH, tathA kAme kAmodayajanye maithune athavA 'sUcanAt sUtram' iti nyAyAt kAmeSu kAma bhogeSu tatra kAmau zabda-rUpe, bhogA gandha-rasa-sparzAH, teSu tIvrAbhilASaH atyantatadadhyavasAyitvaM yato vAjIkaraNAdinA'navaratasuratasukhArthaM madanamuddIpayatIti etAn samAcarannaticarati caturthANuvratamiti / iha ca dvitIya tRtIyAticArau svadArasaMtoSiNa eva netarasya zeSAstu dvayorapIti, etadeva ca sUtrAnupAti, yadAhasaMdArasaMtosassa ime paMca aiyArA [ upAsaka0 ] ityAdi / bhAvanA ceyamatra - bhATIpradAnenetvarakAlasvIkAreNa svakalatrIkRtya vezyAM bhuJjAnasya svakIyakalpanayA svadAratvena vratasApekSacittatvAnna bhaGgaH alpakAlaparigrahAcca vastuto'svakalatratvAdbhaGga iti bhaGgAbhaGgarUpo'ticAraH, aparigRhItAgamanaM tvanAbhogAdinA'tikramAdinA vA'tIcAraH / paradAravarjino naitAvatIcArI, itvarakAlaparigRhItA - 'parigRhItayorvezyAtvenAnAthakulAGganAyAstvanAtha1. 'rAja- rAjasevakAdInAm' iti paJcAzakavRttyAdau pAThaH / / 2. svadArasantoSasya ime paJca aticArAH / "sadArasaMtosassa ime paMca aiyArA jANiyavvA na samAyariyanvA" iti upAsakadazAGgasUtre || * tRtIyo'dhyAyaH 63
Page #137
--------------------------------------------------------------------------
________________ tRtIyo'dhyAyaH savRttike | tayaivAparadAratvAditi / / dharmabindau __ apare tvAhuH- itvaraparigRhItAgamanaM svadArasaMtoSavato'ticAraH, aparigRhItAgamanaM tu paradAravarjinaH, tatra prathamabhAvanA pUrvavat, dvitIyabhAvanA tvevamaparigRhItA nAma vezyA, tAM yadA gRhItAnyasatkabhATikAmabhigacchati tadA paradAragamanajanyadoSasaMbhavAt kathaJcit paradAratvAcca bhaGgo vezyAtvAccAbhaGgo bhaGgAbhaga ityticaarH| anye punaranyathA prAhuH - paradAravajjiNo paMca honti tinni u sadArasaMtuDhe / itthIe tinni paMca va bhaMgavirgappehiM nAyavvaM // 11 // [sambodhaprakaraNe 741] iha bhAvanA-pareNa itvarakAlaM yA parigRhItA vezyA tadgamanamaticAraH paradAravarjinaH, kathaJcit tasyAH paradAratvAt, tathA aparigRhItAyAH anAthakulAGganAyA eva yad gamanaM tadapi tasyaivAticAraH, loke paradAratvena tasyA rUDhatvAt, tatkAmukakalpanayA ca parasya bhatradirabhAvenAparadAratvAt / zeSAstUbhayorapi syuH, tathAhi- svadArasaMtoSiNa: svakalatre'pi taditarasya tu vezyA-svakalatrayorapi yadanagarataM tat sAkSAdapratyAkhyAtamapi na vidheyam, yato'sAvatyantapApabhIrutayA brahmacarya cikIrSurapi yadA vedodayAsahiSNutayA tadvidhAtuM na zaknoti tadA yApanAmAtrArthaM svadArasaMtoSAdi pratipadyate, maithunamAtreNaiva ca yApanAyA: saMbhavAdanagaratamarthataH pratyAkhyAtameva, evaM paravivAha-tIvrakAmAbhilASAvapIti, ata: kathaJcit pratyAkhyAteSu pravRtteratIcAratA teSAm / anye tvanaGgakrIDAmevaM bhAvayanti- sa hi nidhuvanameva vrataviSaya iti svakIyakalpanayA tat pariharan svadArasaMtoSI vezyAdau paradAravarjakastu paradAreSvAliGganAdirUpAmanaGgakrIDAM kurvan kathaJcidevAticarati vrataM vratasApekSatvAditi / tathA svadArasaMtoSavatA svakalatrAd itareNa ca svakalatra-vezyAbhyAmanyatra mano-vAk-kAryamaithunaM na kAryaM na ca kAraNIyamityevaM yadA pratipannaM vrataM bhavati tadA paravivAhakaraNata: tatkAraNamarthato'nuSThitaM bhavati, tavratI ca manyate 'vivAha evAyaM mayA vidhIyate, na maithunam' iti tato vratasApekSatvAdaticAra iti / nanu paravivAhakaraNe kanyAphalalipsA kAraNamuktaM tatra kiM samyagdRSTirasau vratI mithyAdRSTiA ?, yadi samyagdRSTistadA tasya na sA saMbhavati, samyagdRSTitvAdeva, atha mithyAdRSTistadA mithyAdRSTeraNuvratAni na bhavantyeveti kathaMsA paravivAhakaraNalakSaNAticArakAraNamiti, satyam, kevalamavyutpannAvasthAyAM 1.paradAravarjinaH paJca bhavanti trayastu svadArasantuSTe / striyA: trayaH paJca vA bhAvikalpaiH jJAtavyam // 2.ppehiM aiyArA // iti navapadaprakaraNe 54 tamagAthAyAM pAThaH, ayameva ca yogazAstravRttAvapi uddhRtaH 293, pR0533 / / For Private & Personal use only
Page #138
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 65 sA'pi saMbhavati, kiM ca yathAbhadrakasya mithyAdRzo'pi sanmArgapravezanAyAbhigrahamAtraM dadatyapi gItArthAH, yathA AryasuhastI raGkasya sarvaviratiM dattavAn / idaM ca paravivAhavarjanaM svApatyavyatirikteSveva nyAyyam, anyathA'pariNItA kanyA svacchandacAriNI syAt, tataH zAsanopaghAtaH syAd, vihitavivAhA tu kRtavratabandhatvena na tathA syAditi, yaccoktaM 'svApatyeSvapi saMkhyAbhigraho nyAyyaH' taccintakAntarasadbhAve sutasaGkhyApUrvau vA'patyAntarotpattiparihAropAyata iti / apare tvAhuH- paraH anyo yo vivAhaH, Atmana eva viziSTasaMtoSAbhAvAt yoSidantarANi prati vivAhAntarakaraNaM tat paravivAhakaraNam, ayaM tRtIyo'dhyAyaH ca svadArasaMtoSiNa iti / striyAstu svapuruSasaMtoSa- parapuruSavarjanayorna bhedaH, svapuruSavyatirekeNAnyeSAM sarveSAM parapuruSatvAt, tataH paravivAhakaraNA-'naGgakrIDA-tIvrakAmAbhilASAH svadArasaMtoSiNa iva svapuruSaviSaye syuH / dvitIyastu yadA svakIyapatiH sapatnyA vArakadine parigRhIto bhavati tadA sapatnIvArakamatikramya taM paribhuJjAnAyA aticAraH / tRtIyastvatikramAdinA parapuruSamabhisarantyAH samavaseyaH, brahmacAriNastvatikramAdinA'ticAra iti ||26|| atha paJcamANuvratasya kSetravAstu - hiraNyasuvarNa - dhanadhAnya- dAsIdAsa- kupyapramANAtikramAH / / 27 / / 160 // iti // kSetra - vAstunoH hiraNya - suvarNayoH dhana-dhAnyayoH dAsI dAsayoH kupyasya ca pramANAtikramaNa iti samAsaH, tatra kSetraM sasyotpattibhUmiH, tacca setu-ketUbhayabhedAt trividham, tatra setukSetram araghaTTAdisekyam, ketukSetraM tu AkAzodakaniSpAdyam, ubhayakSetraM tu tadubhayaniSpAdyam / vAstu punaragAraM grAma-nagarAdi ca, tatrAgAraM trividham- khAtamucchritaM khAtocchritaM ca tatra khAtaM bhUmigRhAdi, ucchritam ucchrayeNa kRtam, ubhayaM bhUmigRhasyopari prAsAdaH, etayozca kSetra-vAstunoH pramANasya kSetrAntarAdimIlanena atikramo'ticAro bhavati, tathAhi -- kilaikameva kSetraM vAstu vetyabhigrahavato'dhikatara di sati vratabhaGgabhayAt prAktanakSetrAdipratyAsannaM tad gRhItvA pUrveNa saha tasyaikatvakaraNArthaM vRtyAdyapanayanena tat tatra yoja'yato vratasApekSatvAt kathaJcidviratibAdhanAccAticAra iti 1 / tathA hiraNyaM rajatam, suvarNaM hema, etat parimANasya anyavitaraNenAtikramo'ticAro bhavati, yathA nApa caturmAsAdyavadhinA hiraNyAdiparimANaM vihitam, tatra ca tena tuSTarAjAdeH sakAzAt tadadhikaM tallabdham, taccAnyasmai vratabhaGgabhayAt pradadAti 'pUrNe'vadhau 1. pR0 63 paM08 / / 2. vRttyA K. J.I " vATe prAcInAveSTakau vRtiH" iti abhidhAnacintAmaNI zlo0 982 / 3. prayojayato K. J. II 65
Page #139
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabandI 4 66 grahISyAmi' iti bhAvanayeti vratasApekSatvAdaticAra iti 2 / tathA dhanaM gaNima-dharima-meya- paricchedyabhedAccaturvidham, tatra gaNimaM pUgaphalAdi, dharimaM guDAdi, meyaM ghRtAdi, paricchedyaM mANikyAdi, dhAnyaM vrIhyAdi, etatpramANasya bandhanato'tikramo'ticAro bhavati, yathA hi kila kRtadhanAdiparimANasya ko'pi labhyamanyadvA dhanAdi dadAti, tacca vratabhaGgabhayAccaturmAsyAdiparato gRhagatadhanAdivikraye vA kRte grahISyAmIti bhAvanayA bandhanena niyantraNena rajjvAdisaMyamanena satyaGkAradAnAdirUpeNa vA svIkRtya tadgeha eva sthApayatItyato'ticAraH 3 / tathA dAsIdAsapramANAtikrama iti, sarvadvipada- catuSpadopalakSaNametat, tatra dvipadaM putra-kalatradAsI-dAsa-karmakara-zuka-sArikAdi, catuSpadaM gavoSTrAdi, teSAM yat parimANaM tasya garbhAdhAnavidhApanenAtikramo'ticAro bhavati, yathA kila kenApi saMvatsarAdyavadhinA dvipada-catuSpadAnAM parimANaM kRtam, teSAM ca saMvatsaramadhya eva prasave adhikadvipadAdibhAvAd vratabhaGgaH syAditi tadbhayAt kiyatyapi kAle gate garbhagrahaNaM kArayato garbhasthadvipadAdibhAvena bahirgatatadabhAvena ca kathaJcid vratabhaGgAdaticAraH 4 / tathA kupyam Asana - zayanAdigRhopaskaraH, tasya yanmAnaM tasya paryAyAntarAropaNenAtikramo'ticAro bhavati, yathA kila kenApi 'daza karoTakAni' iti kupyasya parimANaM kRtam, tatasteSAM kathaJcid dviguNatve bhUte sati vratabhaGgabhayAt teSAM dvayena dvayena ekaikaM mahattaraM kArayataH paryAyAntarakaraNena saMkhyApUraNAt svAbhAvikasaMkhyAbAdhanAccAticAraH / anye vAhuH tadarthatvena vivakSitakAlAvadheH parato'hametat karoTakAdi kupyaM grahISyAmyato nAnyasmai deyam' iti parApradeyatayA vyavasthApayata iti 5 / yathAzrutatvena caiSAmabhyupagame bhaGgAticArayorna vizeSaH syAditi tadvizeSopadarzanArthaM mIlana - vitaraNAdinA bhAvanA darziteti / yacca kSetrAdiparigrahasya navavidhatvena navasaGkhyAticAraprAptau paJcasaGghayatvamuktaM tat sajAtIyatvena zeSabhedAnAmatraivAntarbhAvAt, ziSyahitatvena ca prAya: sarvatra madhyamagatervivakSitatvAt paJcakasaGkhyayaivAticAraparigaNanam, ataH kSetravAstvAdisaGkhyayA'ticArANAmagaNanamupapannamiti ||27|| atha prathamaguNavratasya UrdhvAdhastiryagvyatikrama - kSetravRddhi - smRtyantardhAnAni / / 28 / / 161 / / iti / UrdhvAdhastiryagvyatikramAzca kSetravRddhizca smRtyantardhAnaM ceti samAsaH, tatra UrdhvAdhastiryakkSetravyatikramalakSaNAstrayo'tIcArAH, ete ca Anayane vivakSitakSetrAt parataH sthitasya vastunaH parahastena svakSetraprApaNe, preSaNe vA tataH pareNa, ubhaye vA AnayanapreSaNalakSaNe sati saMpadyante, ayaM cAnayanAdAvatikramo 1. vratasApekSatvAt kathaMcid viratibAdhanAccAticAra: LII 2. madhyagate J // tRtIyo'dhyAyaH 66
Page #140
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabandI 67 'na kArayAmi' ityevaMvihitadivratasyaiva saMbhavati, tadanyasya tu AnayanAdAvanatikrama eva, tathAvidhapratyAkhyAnAbhAvAditi 1-2-3 tathA kSetrasya pUrvAdidezasya digvrataviSayasya hrasvasya sato vRddhiH varddhanam, pazcimAdikSetrAntaraparimANaprakSepeNa dIrghIkaraNaM kSetravRddhiH, kila kenApi pUrvAparadizo: pratyekaM yojanazataM gamanaparimANaM kRtam, sa cotpannaprayojana ekasyAM dizi navatiM vyavasthApyAnyasyAM tu dazottaraM yojanazataM karoti, ubhAbhyAmapi prakArAbhyAM yojanazatadvayarUpasya parimANasyAvyAhatatvAdityevamekatra kSetraM varddhayato vratasApekSatvAdaticAraH 4 / tathA kathaJcidativyAkulatva-pramAditva-matyapATavAdinA smRteH smaraNasya yojanazatAdirUpadikparimANaviSayasyAntardhAnaM bhraMzaH smRtyantardhAnamiti 5 / iha vRddhasaMpradAyaH UrdhvaM yat pramANaM gRhItaM tasyopari parvatazikhare vRkSe vA markaTaH pakSI vA vastramAbharaNaM vA gRhItvA vrajet, tatra tasya na kalpate gantum, yadA tu tat patitamanyena vA''nItaM tadA kalpate grahItum, etat punaraSTApadojjayantAdiSu bhavet, evamadhaH kUpAdiSu vibhASA, tathA yat tiryakpramANaM gRhItaM tat trividhena karaNena nAtikramitavyam, kSetravRddhizca na karttavyA, katham ?, asau pUrveNa bhANDaM gRhItvA gato yAvat tat parimANam, tataH parato bhANDamarcaM labhate itikRtvA apareNa yAni yojanAni tAni pUrvadikparimANe kSipati, yadi ca smRtyantardhAnAt parimANamatikrAnto bhavet tadA jJAte nivartitavyaM paratazca na gantavyam, anyo'pi na visarjanIyaH, athAnAjJayA ko'pi gato bhavet tadA yat tena labdhaM svayaM vismRtya gatena vA tanna gRhyate iti // 28 // atha dvitIyasya saMcitta saMbaddha - saMmizrA - 'bhiSava - duSpakvAhArAH ||29|| 162 || iti / sacittaM ca saMbaddhaM ca saMmizraM ca abhiSavazca duSpakvAhArazceti samAsaH / iha ca sacittAdau nivRttiviSayIkRte'pi pravRttAvaticArAbhidhAnaM vratasApekSasyAnAbhogA-'tikramAdinibandhanapravRttyA draSTavyam, anyathA bhaGga eva syAt / tatra sacittaM kanda-mUla-phalAdi, tathA saMbaddhaM pratibaddhaM sacittavRkSeSu gundAdi pakvaphalAdi vA, tadbhakSaNaM hi sAvadyAhAravarjakasya sAvadyAhArapravRttirUpatvAdanAbhogAdinA'ticAraH, athavA'sthikaM tyakSyAmi tasyaiva sacetanatvAt kaTAhaM tu bhakSayiSyAmi tasyAcetanatvAditi, tathA saMmizram arddhapariNatajalAdi sadyaH piSTakaNikkAdi vA, abhiSavaH surAsandhAnAdi, duSpakvAhArazca arddhasvinnapRthukAdi, ete'pi atIcArA anAbhogAdatikramAdinA vA sammizrAdyupajIvanapravRttasya bhavanti, anyathA punarbhaGga eveti / iha bhogopabhogamAnalakSaNaM guNavratamanyatra bhojanato guNavrataM yaducyate tadapekSayaivAticArA upanyastAH, zeSavratapaJcapaJcAticArasAdharmyAd, 1. saccitta K1. 1. tRtIyo'dhyAyaH 67
Page #141
--------------------------------------------------------------------------
________________ 68 tRtIyo'dhyAyaH savRttike | anyathA'nyatrAvazyakaniyuktyAdau karmato'pIdamabhidhIyate, tatra karma jIvikArthamArambhastadAzritya kharakarmAdInAM nistriMzajanocitakaThorArambhANAM dharmabindau koTTapAla-guptipAlatvAdInAM varjanaM parimANaM vA kAryamiti / atra cAGgArakarmAdaya: paJcadazAticArA bhavanti, taduktam iMgAle vaNa- sADI- bhADI-phoDIsu vajjae kammaM / vANijjaM ceva ya daMta-lakkha-rasa-kesa-visavisayaM // 113 // evaM khu jaMtapIlaNakammaM nelaMchaNaM ca davadANaM / sara-daha-talAyasosaM asaIposaM ca vajjejjA // 114 // [zrA vakaprajJaptau 287-288] bhAvArthastu vRddhasaMpradAyAdavaseyaH, sa cAyam- aGgArakarmeti aGgArAn kRtvA vikrINIte, tatra SaNNAM jIvanikAyAnAM vadha: syAt tatastanna kalpate 1 / vanakarma yadvanaM krINAti tatastacchittvA vikrIya mUlyena jIvati, evaM patrAdInyapi pratiSiddhAni bhavanti 2 / zakaTIkarma yacchAkaTikatvena jIvati, tatra gavAdInAM vadha-bandhAdayo doSAH syu:3 / bhATIkarma yadbhATakamAdAya svakIyena zakaTAdinA parabhANDaM vahatyanyeSAM vA zakaTa-balIvAdInarpayatIti 4 // sphoTIkarma oDatvam, yadvA halena bhUmeH sphoTanam 5 / dantavANijyaM yat pUrvameva pulindrANAM mUlyaM dadAti 'dantAnme yUyaM dadyAta' iti, tataste hastino ghnanti 'acirAdasau vANijaka eSyati' iti kRtvA, evaM karmakarANAM zaGkhamUlyaM dadAti, pUrvAnItAMstu krINAti 6 / lAkSAvANijyamapyevameva, doSastu tatra kRmayo bhavanti 7 / rasavANijyaM kalpapAlatvam, tatra surAdAvaneke doSA: mAraNA-''kroza-vadhAdaya: 8/ kezavANijyaM yad dAsyAdIn gRhItvA'nyatra vikrINIte, atrApyaneke doSAH paravazitvAdaya: 9 / viSavANijyaM viSavikrayaH, sa ca na kalpate, yatastena bahUnAM jIvAnAM virAdhanA syAt 10 / yantrapIDanakarma tilekSuyantrAdinA tilAdipIDanam 11 / nirlAJchanakarma gavAdInAM varddhitakakaraNam 12 / davadAnakarma yadvanadavaM dadAti kSetrarakSaNanimittaM yathottarApathe, dagdhe hi tatra taruNaM tRNamuttiSThati, tatra ca sattvazatasahasrANAM vadha: syAt 13 // saro-hada-taDAgaparizoSaNaM yat sara:prabhRtIni zoSayati 14 // asatIpoSaNaM yad yonipoSakA dAsI: poSayanti tatsaMbandhiI ca bhArTI gRhNanti yathA gollaviSaya iti 15 / diGmAtradarzanaM caitat bahusAvadyAnAM karmaNAmevaMjAtIyAnAm, na punaH parigaNanamiti / iha caivaM viMzatisaMkhyAticArAbhidhAnamanyatrApi paJcAticArasaGkhyayA tajjAtIyAnAM vratapariNAmakAluSyanibandhanavidhInAmapareSAM saMgraho draSTavya iti jJApanArtham, tena smRtyantardhAnAdayo yathAsaMbhavaM sarvavrateSvaticArA dRzyA iti / nanvaGgArakarmAdaya: kasmin vrate'ticArA: ? kharakarmavrata iti cettarhi vrataviSayasyAticArANAM ca ka: parasparaM vizeSa:? kharakarmarUpatvAdaGgArakarmAdInAm, atrocyate, kharakarmAdaya 1.baMdhAdaya: LmU.lI. // 2 vazatvA LsN0|| Far Private & Personal use only
Page #142
--------------------------------------------------------------------------
________________ tRtIyo'dhyAyaH savRttike | evaite'ta: kharakarmAdivatinA parihAryAH, yadA punareteSvevAnAbhogAdinA pravartate tadA kharakarmavratAticArA bhavanti, yadA tvAkuTTyA tadA bhaGgA eveti // 29 // dharmabindau atha tRtIyasya kndrp-kautkucy-maukhryaa-usmiikssyaadhikrnnopbhogaadhiktvaani||30||163|| iti| 69 kandarpazca kautkucyaM ca maukhaya cAsamIkSyAdhikaraNaM copabhogAdhikatvaM ceti samAsaH, tatra kandarpa: kAmaH, taddheturviziSTo vAkprayogo'pi kandarpa eva, mohoddIpakaM vAkkarmeti bhAvaH, iha ca sAmAcArI-zrAvakasyATTahAso na kalpate kartum, yadi nAma hasitavyaM tadeSadeveti / tathA kutkuca: kutsitasaMkocanAdikriyAyuktaH, tadbhAva: kautkucyam anekaprakAramukha-nayanAdivikArapUrvikA parihAsAdijanitA bhaNDAnAmiva viDambanakriyetyarthaH, atra sAmAcArI-tAdRzAni bhaNituM na kalpante yaadRshailoksy hAsa utpadyate, evaM gatyA gantuM sthAnena vA sthAtumiti / etau ca kandarpakautkucyAkhyAvaticArau pramAdAcaritavratasyAvaseyau, pramAdarUpatvAt tayoH 2 / tathA mukhamasyAstIti mukharastadbhAva: karma veti maukharya dhASTyaprAyamasabhyAsatyAsaMbaddhAlApitvam, ayaM ca pApopadezavratasyAticAro, maukharye sati pApopadezasaMbhavAt 3 / tathA asamIkSyaiva tathAvidhakAryamaparyAlocyaiva pravaNatayA yad vyavasthApitamadhikaraNaM vAsyudUkhala-zilAputraka-godhUmayantrakAdi tadasamIkSyAdhikaraNam / atra sAmAcArI-zrAvakeNa na saMyuktAni zakaTAdIni dhArayitavyAnIti, ayaM ca hiMmrapradAnavratasyAtIcAra:41 tathA upabhogasya upalakSaNatvAd bhogasya ca uktanirvacanasyAdhikatvam atiriktatA upabhogAdhikatvam, ihApi sAmAcArI-upabhogAtiriktAni yadi bahUni tailAmalakAni gRhNAti tadA tallaulyena bahavaH snAtuM taDAgAdau vrajanti, tatazca pUtarakAdivadho'dhika: syAda, evaM tAmbUlAdiSvapi vibhASA, na caivaM kalpate, tataH ko vidhirupabhoge ? tatra snAne tAvad gRhe eva snAtavyam, nAsti cettatra sAmagrI tadA tailAmalakai: ziro gharSayitvA tAni ca sarvANi jhATayitvA taDAgAdInAM taTe niviSTo'Jjalibhi: snAti, tathA yeSu puSpAdiSu kunthvAdayaH santi tAni pariharatIti, ayaM ca pramAdAcaritavrata eva, viSayAtmakatvAdasya 5 / apadhyAnAcaritavrate tvAnAbhogAdinA apaghyAne pravRttiraticAra iti svayamabhyUhyam, kandarpAdaya AkuTTyA kriyamANA bhaGgA evAvaseyA iti // 30 // atha prathamazikSApadasya1.vA karmeti JF.L.|| 2.syAdityevaM J. // Jan Education ideatonal Far Privale & Personal use only
Page #143
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabandau 70 yogaduSpraNidhAnA - 'nAdara - smRtyanupasthApanAni // 31 // 164 / / iti / yogaduSpraNidhAnAni ca anAdarazca smRtyanupasthAnaM ceti samAsaH / tatra yogAH mano-vacana-kAyAH, teSAM duSpraNidhAnAni sAvadye pravarttalakSaNa yogaduSpraNidhAnAni, ete trayo'ticArAH, anAdaraH punaH prabalapramAdAdidoSAd yathAkathaJcit karaNaM kRtvA vA'kRtasAmAyikakAryasyaiva tatkSaNameva pAraNamiti, smRtyanupasthApanaM punaH smRteH sAmAyikakaraNAvasaraviSayAyAH kRtasya vA sAmAyikasya prabalapramAdadoSAdanupasthApanam anavatAraNam, etaduktaM bhavati'kadA mayA sAmAyikaM karttavyam, kRtaM mayA sAmAyikaM na vA' ityevaMrUpasya smaraNasya bhraMza iti / nanu manoduSpraNidhAnAdiSu sAmAyikasya nirarthakatvAdabhAva tRtIyo'dhyAyaH eva pratipAdito bhavati, aticArazca mAlinyarUpo bhavatIti kathaM sAmAyikAbhAve ? ato bhaGgA evaite nAticArAH, satyam, kintvanAbhogato'ticAratvamiti / nanu dvividhaM trividhena sAvadyapratyAkhyAnaM sAmAyikam, tatra ca manoduSpraNidhAnAdau pratyAkhyAnabhaGgAt sAmAyikAbhAva eva tadbhaGgajanitaM prAyazcittaM ca syAt, manoduSpraNidhAnaM ca duSparihAryam, manaso'navasthitatvAd, ataH sAmAyikapratipatteH sakAzAt tadapratipattireva zreyasIti, naivam, yataH sAmAyikaM dvividhaM trividhena pratipannam, tatra manasA sAvadyaM na karomItyAdIni SaT pratyAkhyAnAni ityanyatarabhaGge'pi zeSasadbhAvAnna sAmAyikasyAtyantAbhAvaH, mithyAduSkRtena manoduSpraNidhanamAtrazuddhezca, sarvaviratisAmAyike'pi tathA'bhyupagatatvAt, yato guptibhaGge mithyAduSkRtaM prAyazcittamuktam, yadAha -- bIo u asamio mi tti kIsa sahasA agutto vA [Ava0ni01439] dvitIyo'ticAraH samityAdibhaGgarUpo'nutApena zuddhayatItyarthaH, iti na pratipatterapratipattirgarIyasIti |kinyc, sAticArAnuSThAnAdapyabhyAsataH kAlena niraticAramanuSThAnaM bhavatIti sUrayaH / yadAha- abhyAso'pi prAyaH prabhUtajanmAnugo bhavati zuddhaH [ SoDazaka0 13/13] // 31 // atha dvitIyasya Anayana-preSyaprayoga-zabda-rUpAnupAta - pudgalakSepAH ||32|| 165 / / iti / AnayanaM ca preSyazca AnayanapreSyau, tayoH prayogAvAnayana-preSyaprayogau, tathA zabda-rUpayoranupAtau zabda-rUpAnupAtau, Anayana-preSyaprayogau ca zabda-rUpAnupAtau ca pudgalakSepazceti samAsaH, tatrAnayane vivakSitakSetrAd bahirvarttamAnasya sacetanAdidravyasya vivakSitakSetraprApaNe prayogaH svayaM gamane 1. dhAnazuddhezca J. vinA / dRzyatAM paJcAzakavRttau 1|26|| 2. yadAha nAsti J.I 70
Page #144
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabandI 71 vratabhaGgabhayAdanyasya svayamevA'gacchataH saMdezAdinA vyApAraNamAnayanaprayogaH, tathA preSyasya Adezyasya prayogo vivakSitakSetrAd bahiH prayojanAya svayaM gamane vratabhaGgabhayAdanyasya vyApAraNaM preSyaprayogaH, tathA zabdasya kAsitAde rUpasya svazarIrAkArasya vivakSitakSetrAdbahirvyavasthitasyAhvAnIyasyAhnAnAya zrotre dRSTau cAnupAtaH avatAraNamiti yo'rthaH, ayamatra bhAvaH - vivakSitakSetrAd bahirvarttamAnaM kaJcana naraM vratabhavabhayAdAhvAtumazaknuvan yadA kAzitAdizabdazrAvaNa-svakIyarUpasaMdarzanadvAreNa tamAkArayati tadA vratasApekSatvAcchabdAnupAta-rUpAnupAtAvaticArAviti, tathA pudgalasya zarkarAderniyamitakSetrAd bahirvarttino janasya bodhanAya tadabhimukhaM prakSepa: pudgalaprakSepaH, dezAvakAzivrataM hi gRhyate mA bhUd gamanAgamanAdivyApArajanitaH prANyupamarda ityabhiprAyeNa, sa ca svayaM kRto'nyena vA kArita iti na kazcit phale vizeSa:, pratyuta guNaH, svayaM gamane IryApathavizuddheH, parasya punaranipuNatvAt tadazuddhiriti / iha cAdyadvayamavyutpannabuddhitvena sahasAkArAdinA vA antyatrayaM tu vyAjaparasyAticAratAM yAtIti / ihAhurvRddhA:-- digvratasaMkSepakaraNamaNuvratAdisaMkSepakaraNasyApyupalakSaNaM draSTavyam, teSAmapi saMkSepasyAvazyaM karttavyatvAt, prativrataM ca saMkSepakaraNasya bhinnavratatvena dvAdaza vratAnIti saGkhyAvirodhaH syAditi / atra kecidAhuH - digvratasaMkSepa eva dezAvakAzikam, tadaticArANAM digvratAnusAritayaivopalambhAd, atrocyate, yathopalakSaNatayA zeSavratasaMkSepakaraNamapi dezAvakAzikamucyate tathopalakSaNatayaiva tadaticArA api tadanusAriNo draSTavyAH, athavA prANAtipAtAdisaMkSepakaraNeSu bandhAdaya evAticArA ghaTate, digvratasaMkSepe tu saMkSiptatvAt kSetrasya zabdAnupAtAdayo'pi syuriti bhedena darzitAH, na ca sarveSu vratabhedeSu vizeSato'ticArA darzanIyAH, rAtribhojanAdivratabhedeSu teSAmadarzitatvAditi // 32 // atha tRtIyasya apratyupekSitApramArjitotsargA-''dAnanikSepa saMstAropakramaNA'nAdara - smRtyanusthApanAni / / 33 / / 166 / / iti| iha pade'pi padasamudAyopacArAd apratyupekSitapadenApratyupekSitaduSpratyupekSitaH sthaNDilAdibhUmidezaH parigRhyate, apramArjita evApramArjitaduSpramArjita iti, tathA utsargazcAdAna-nikSepau ceti utsargAdAnanikSepAH, tato'pratyupekSitApramArjite sthaNDilAdAvutsargAdAnanikSepAH apratyupekSitApramArjitotsargAdAnanikSepAH, tataste ca saMstAropakramaNaM cAnAdarazca smRtyanupasthApanaM ceti samAsaH, tatrApratyupekSite prathamata eva locanAbhyAmanirIkSite duH pratyupekSite tu pramAdAd bhrAntalocanavyApAreNa na samyag nirIkSite tathA apramArjite mUlata eva vastrAJcalAdinA aparAmRSTe duSpramArjite tvarddhapramArjite sthaNDilAdau yathArhamutsargo mUtra - purISAdInAmujjhanIyAnAm, AdAna- nikSepau ca pauSadhopavAsopayogino dharmopakaraNasya tRtIyo'dhyAyaH 71
Page #145
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 72 tRtIyo'dhyAyaH pITha-phalakAdevatIcArau syAtAmetAviveti 1-2 // iha saMstAropakramaNam iti saMstArakazabdaH zayyopalakSaNam, tatra zayyA zayanaM sarvAGgINaM vasatirvA saMstAraka: arddhatRtIyahastaparimANaH, tataH saMstArakasya prastAvAdapratyupekSitasyApramArjitasya copakramaH upabhogaH atIcAro'yaM tRtIya: 3 / anAdarasmRtyanupasthAne punI caturtha-paJcamAvatIcArau4-5 sAmAyikAticArAviva bhaavniiyaaviti| iha saMstAropakrame iyaM vRddhasamAcArI-kRtapauSadhopavAso nApratyupekSitAM zayyAmArohati, saMstArakaM vA poSadhazAlAM vA sevate, darbhavastraM vA zuddhavastraM vA bhUmyAM saMstRNAti, kAyikAbhUmezcAgataH punarapi saMstArakaM pratyupekSate'nyathA'ticAra: syAt, evaM pIThAdiSvapi vibhASeti // 33 // atha caturthasya scittnikssep-pidhaan-prvypdesh-maatsry-kaalaatikrmaa:||34||167|| iti| sacittanikSepapidhAne ca paravyapadezazca mAtsaryaM ca kAlAtikramazceti samAsaH, tatra sacitte sacetane pRthivyAdau nikSepaH sAdhudeyabhaktAdeH sthApana sacittanikSepaH, tathA sacittenaiva bIjapUrAdinA pidhAnaM sAdhudeyabhaktAdereva sthaganaM sacittapidhAnam / tathA parasya Atmavyatiriktasya vyapadeza: parakIyamidamannAdikamityevamaditsAvata: sAdhusamakSa bhaNanaM paravyapadezaH, tathA matsaraH asahanaM sAdhubhiryAcitasya kopakaraNam, tena raGkeNa yAcitena dattamahaM tu kiM tato'pi hIna ityAdivikalpo vA, so'syAstIti matsarI, tadbhAvo mAtsaryam, tathA kAlasya sAdhUcitabhikSAsamayasyAtikramaH aditsayA'nAgatabhojana-pazcAdbhojanadvAreNollaGghanaM kAlAtikramo'ticAra iti / bhAvanA punarevam- yadA'nAbhogAdinA'tikramAdinA vA etAnAcarati tadA'ticAro'nyadA tu bhaGga iti // 34 // evamaNuvrata-guNavrata-zikSApadAni tadaticArAMzcAbhidhAya prastute yojayannAha etadrahitANuvratAdipAlanaM vizeSato gRhasthadharmaH // 35 // 168 / / iti / etai: aticArai rahitAnAmaNuvratAdInAmupalakSaNatvAt samyaktvasya ca pAlanam, kimityAha- vizeSato gRhasthadharmo bhavati yaH zAstrAdau prAk sUcita AsIditi // 35|| Aha - uktavidhinA pratipanneSu samyaktvA-'NuvratAdiSvaticArANAmasaMbhava eva, tatkathamuktametadrahitANuvratAdipAlanamityAzaGkyAha kliSTakarmodayAdatIcArA: // 36 // 169 / / iti / 1.vyapadezaH paravyapadezaH parakIya K. // 2 itaH paraM trayodaza patrANi K madhye na santi / For Private Personal use only
Page #146
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 73 kliSTasya samyaktvAdipratipattikAlotpannazuddhiguNAdapi sarvathA'vyavacchinnAnubandhasya karmaNo mithyAtvAderudayAd vipAkAt sakAzAdatIcArA: zaGkAdayo vadha-bandhAdayazca saMpadyante, idamuktaM bhavati- yadA tathAbhavyatvaparizuddhivazAdatyantamananubandhIbhUteSu mithyAtvAdiSu samyaktvAdi pratipadyate tadA'ticArANAmasaMbhava eva, anyathA pratipattau tu syurapyaticArA iti // 36 // tarhi kathameSAM nivAraNamityAzaGkyAha vihitAnuSThAnavIryatastajayaH // 37 // 170 / / iti / vihitAnuSThAnaM pratipatrasamyaktvAdernityAnusmaraNAdilakSaNaM tadeva vIryaM jIvasAmarthya tasmAt, kimityAha- tajayaH, teSAm aticArANAM jayaH yA tRtIyo'dhyAyaH abhibhavaH saMpadyate, yato vihitAnuSThAnaM sarvAparAdhavyAdhivirecanauSadhaM mahaditi // 37 // etadviSayamevopadezamAha ata eva tasmin yatnaH // 38 // 171 // iti / ata eva vihitAnuSThAnavIryasyAticArajayahetutvAdeva tasmin vihitAnuSThAne yatna: sarvopAdhizuddha udyamaH kArya iti // anyatrApyuktamtamhA niccasaIe bahumANeNaM ca ahigayaguNami / paDivakkhaduguMchAe pariNaiAloyaNeNaM ca // 115 / / titthaMkarabhattIe susAhujaNapajjuvAsaNAe ya / uttaraguNasaddhAe ya ettha sayA hoi jaiyavvaM // 116 // evamasaMto vi imo jAyai jAo ya Na paDai kyA vi / tA etthaM buddhimayA apamAo hoi kA yavco // 117 // paJcA. 1136-37-38] ti|| sAmprataM samyaktvAdiguNeSvalabdhalAbhAya labdhaparipAlanAya ca vizeSataH zikSAmAha sAmAnyacaryA'sya // 39 // // 172 / / iti / sAmAnyA pratipannasamyaktvAdiguNAnAM sarveSAM prANinAM sAdhAraNA sA cAsau caryA ca ceSTA sAmAnyacaryA, asya pratipannavizeSagRhasthadharmasya jantoriti // 39 // kIdRzItyAha samAnadhArmikamadhye vAsaH // 40 // 173 / / iti / samAnA: tulyasamAcAratayA sadRzAH upalakSaNatvAdadhikAzca te dhArmikAzceti samAsaH, teSAM madhye vAsa: avasthAnam, tatra cAyaM guNa:- yadi 1:daticArA: J. // 2.kaiyAvi L.II For Privale & Personal use only
Page #147
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 74 kazcit tathAvidhadarzanamohodayAddharmAccyavate tatastaM sthirIkaroti, svayaM vA pracyavamAnaH taiH sthirIkriyate, paThyate cayadyapi nirgatabhAvastathApyasau rakSyate sadbhiranyaiH / veNurvilUnamUlo'pi vaMzagahane mahIM naiti // 118 // [ ]||40|| tathA vAtsalyameteSu ||41 / / 174 / / iti / vAtsalyam anna-pAna-tAmbUlAdipradAna glAnAvasthApratijAgaraNAdinA satkaraNaM eteSu sAdharmikeSu kAryam, tasya pravacanasAratvAt, ucyate cajinazAsanasya sAro jIvadayA nigrahaH kaSAyANAm / sAdharmikavAtsalyaM bhaktizca tathA jinendraannaam|| 119 // [ ] tathAdharmacintayA svapanam ||42 || 175 / / iti / ] ityAdi zubhabhAvanArUpayA dharmacintayA dhanyAste vandanIyAste taistrailokyaM pvitritm| yaireSa bhuvanaklezI kAmamallo vinirjitaH // 120 // [ svapanaM nidrAGgIkAraH, zubhabhAvanAsupto hi tAvantaM kAlamavasthitazubhapariNAma eva labhyata iti // 42 // tathAnamaskAreNAvabodhaH ||43|| 176 / / iti namaskAreNa sakalakalyANapuraparamazreSThibhiH parameSThibhiradhiSThitena namo arahaMtANamityAdipratItarUpeNa avabogho nidrAparihAraH, parameSThinamaskArasya mahAguNatvAt, paThyate ca ] iti / tathA eSa paJcanamaskAraH sarvapApapraNAzanaH / maGgalAnAM ca sarveSAM prathamaM bhavati maGgalam // 121 // [ prayatnakRtAvazyakasya vidhinA caityAdivandanam ||44|| 177 / / iti / prayatnena prayatnavatA kRtAnyAvazyakAni mUtrapurISotsargA-maprakSAlana- zuddhavastragrahaNAdIni yena sa tathA tasya vidhinA puSpAdipUjAsaMpAdanamudrAnyasanAdinA prasiddhena caityavandanaM prasiddharUpameva, AdizabdAnmAtApitrAdiguruvandanaM ca yathoktam ] ityAdIti // 44 // tathA caityavandanataH samyak zubho bhAvaH prajAyate / tasmAt karmakSayaH sarvaM tataH kalyANamaznute // 122 // [ samyak pratyAkhyAnakriyA || 45 || 178 || iti / 1. uktaM ca- caityavandanataH .......maznute // [ ] ityAdi" iti lalitavistarAyAm // tRtIyo'dhyAyaH 74
Page #148
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabandI 75 samyagiti kriyAvizeSaNam, tataH samyag yathA bhavati tathA mAna-krodhA 'nAbhogAdidoSaparihAravazAt pratyAkhyAnasya mUlaguNagocarasyottaraguNagocarasya ca kriyA grahaNarUpA, parimitasAvadyAsevane'pi aparimitaparihAreNa pratyAkhyAnasya mahAguNatvAt, yathoktamparimitamupabhuJjAno hyaparimitamanantakaM pariharaMzca / prApnoti paraloke hyaparimitamanantakaM saukhyam // 123 // [ ] iti // 45 // tathA yathocitaM caityagRhagamanam / / 46 / / 179 / / iti / yathocitaM yathAyogyaM caityagRhagamanaM caityagRhe jinabhavanalakSaNe arhadvimbavandanAya pratyAkhyAnakriyAnantarameva gamanamiti, iha dvividha: zrAvako bhavatiRddhimAMstaditarazca, tatrarddhimAn rAjAdirUpaH, sa sarvasvaparivArasamudAyena vrajati, evaM hi tena pravacanaprabhAvanA kRtA bhavati, taditaro'pi svakuTumbasaMyogenaiti, samudAyakRtAnAM karmaNAM bhavAntare samudAyenaivopabhogabhAvAt // 46 // tathA vidhinA'nupravezaH || 47 / / 180 / / iti / vidhinA vidhAnena caityagRhe pravezaH kAryaH, anupravezavidhizcAyam- saccittANaM davvANaM viussaraNayAe 1, acittANaM davvANaM aviussaraNayAe 2, egasADieNaM uttarAsaMgeNaM 3, cakkhuphAse aMjalipaggaheNaM 4, maNaso egattIkaraNeNaM 5 [ bhagavatIsUtre 2/5, jJAtAdharmakathA prathamAdhyayane pR. 42, paM. 17 ] ti // 47 // tatra ca - ucitopacArakaraNam // 48 // 189 // iti / ucitasya arhabimbAnAM yogyasya upacArasya puSpa-dhUpAdyabhyarcanalakSaNasya karaNaM vidhAnam ||48|| tato bhAvata: stavapATha: / / 49 / / 182 / / iti / daridranidhilAbhAdisaMtoSopamAnopameyAd bhAvato bhAvAt saMtoSalakSaNAt stavAnAM gammIrAbhidheyAnAM sadbhUtaguNodbhAvanApradhAnAnAM namaskArastotralakSaNAnAM pAThaH samucitena dhvaninA samuccAraNam ||49 // tataH caitya-sAdhuvandanam // 50 // 183 // iti / 1. prApnoti ca mu. // / 2. naiti mu.|| tRtIyo'dhyAyaH 75
Page #149
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 76 caityAnAm arhabimbAnAmanyeSAmapi bhAvArhatprabhRtInAM sAdhUnAM ca vyAkhyAnAdyarthamAgatAnAM vandanIyAnAM vandanam abhiSTavanaM praNipAtadaNDakAdipAThakrameNa dvAdazAvarttavandanAdinA ca prasiddharUpeNaiveti // 50 // tataH gurusamIpe pratyAkhyAnAbhivyaktiH || 51 || 184 / / iti tathAvidhazuddhasamAcArasAdhusamIpe prAgeva gRhAdau gRhItasya pratyAkhyAnasya abhivyakti: guroH sAkSibhAvasaMpAdanAya pratyuccAraNam // 51 // tato jinavacanazravaNe niyogaH || 52|| 185 / / iti / 'saMprAptasamyagdarzanAdiH pratidinaM sAdhujanAt sAmAcArIM zrRNoti' iti zrAvaka ityanvarthasaMpAdanAya jinavacanazravaNe niyogo niyamaH kAryaiti // 52 // tataH samyak tadarthAlocanam / / 53 / / 186 / / iti / samyak saMdeha-viparyayA-'nadhyavasAyaparihAreNa tadarthasya vacanAbhidheyasya punaH punarvimarzanam, anyathA vRthA zrutamacintitam [ vacanAt na kazcicchravaNaguNaH syAditi // 53 // tataH - ] iti AgamaikaparatA // 54 // / 187 / / iti| Agamo jinasiddhAntaH sa evaiko na punaranyaH kazcit sarvakriyAsu paraH pradhAno yasya sa tathA, tasya bhAvaH AgamaikaparatA, sarvakriyAsvAgamamevaikaM puraskRtya pravRttiriti bhAva iti // 54 // tata: zrutazakyapAlanam ||55 / / 188 / / iti / zrutasya AgamAdupalabdhasya zakyasya anuSThAtuM pAryamANasya pAlanam anuzIlanaM sAmAyika pauSadhAderiti // 54 // tathAazakye bhAvapratibandhaH || 56 || 189 / / iti / azakye pAlayitumapAryamANe tathAvidhazakti sAmagryabhAvAt sAdhudharmAbhyAsAdau bhAvena antaHkaraNena pratibandhaH Atmani niyojanam, tasyApi 1.abhistavanaM J. / "upasargAt suga-suva-so-stu-stubho'Tayapyadvitve || 2|3|39||" iti siddhahemazabdAnuzAsane // 2 tasyApi sadanuSThAna mu.|| tRtIyo'dhyAyaH 76
Page #150
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 77 tadanuSThAnaphalatvAt, yathoktam nAryA yathA'nyasaktAyAstatra bhAve sadA sthite: (te) / tadyoga: pApabandhAya tathA dharme'pi dRzyatA m // 124 // [yogabindau 204] tadyoga iti anyaprasaktanArIvyApAraH svakuTumbaparipAlanAdirUpa iti // 56 // tathA tatkarttRSu prazaMsopacArau // 57 // 190 // iti / tatkarttRSu AtmAnamapekSyAzakyAnuSThAnavidhAyiSu puruSasiMheSu prazaMsopacArau, prazaMsA muhurmuhurguNagaNotkIrttanarUpA, upacArazca taducitAnnapAnavasanAdinA tRtIyo'dhyAyaH sAhAyyakaraNamiti // 57 // tathA nipuNabhAvacintanam ||58 / / 191 / / iti / nipuNAnAm atisUkSmabuddhigamyAnAM bhAvAnAM padArthAnAmutpAda-vyaya- dhrauvyasvabhAvAnAM bandha-mokSAdInAM vA'nuprekSaNam, yathAanAdinidhane dravye svaparyAyAH pratikSaNam / unmajjanti nimajjanti jalakallolavajjale // 125 // [ ] tathA snehAbhyaktazarIrasya reNunA zliSyate yathA gAtram / rArgadveSAklinnasya karmabandho bhavatyevam // 126 // [prazama.55 ] ityAdIti // 58 // tathA gurusamIpe praznaH // 59 // 192 // iti / yadA punarnipuNaM cintyamAno'pi kazcidbhAvo'tigambhIratayA svayameva nizcetuM na pAryate tadA guroH saMvignagItArthasya vRttasthasya ca samIpe prazno vizuddhavinayavidhipUrvakaM paryanuyogaH kAryaH, yathA 'bhagavan ! nAvabuddho'yamartho'smAbhiH kRtayatnairapi, tato'smAn bodhayitumarhanti bhagavantaH' iti // 59 // tathA nirNayAvadhAraNam ||60 / / 193 / / iti / nirNayasya nizcayakAriNo vacanasya gurUNA nirUpitasya avadhAraNaM dattAvadhAnatayA grahaNam / bhaNitaM cAnyatrApi - sammaM viyAriyavvaM aTThapayaM bhaavnnaaphaannennN| visae ya ThAviyavvaM bahusuyaguruNo sayAsA o // 127 // [paJcava0865] tti / tathA 1. dveSAt klinnasya J // 2 vizuddhavizuddhavinayavidhipUrvakaM L || 3. bahussayagurussayAsAo J.II 77
Page #151
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 78 glAnAdikAryAbhiyogaH // 61 // 194 // iti / glAnAdInAM glAna-bAla-vRddhA-''gamagrahaNodyata-prAghUrNakAdilakSaNAnAM sAdhu-sAdharmikANAM yAni karmANi pratijAgaraNauSadhA'nna-pAna-vastrapradAna-pustakAdisamarpaNopAzrayanirUpaNAdilakSaNAni, teSvabhiyogo dattAvadhAnatA vidheyeti // 61 / / tathA kRtAkRtapratyupekSA // 62 // 195 / / iti / kRtAnAmakRtAnAMca caityakAryANAM glAnAdikAryANAM ca pratyupekSA nipuNAbhogavilocanavyApAreNa gaveSaNam, tatra kRteSu karaNAbhAvAdakRtakaraNAyodyamo tRtIyo'dhyAyaH vidheyaH, anyathA niSphalazaktikSayaprasaGgAditi // 62 / / tatazca ucitavelayA''gamanam // 6||196 / / iti| ucitavelayA haTTavyavahAra-rAjasevAdiprastAvalakSaNayA AgamanaM caityabhavanAd gurusamIpAd vA gRhAdAviti // 63|| tato dharmapradhAno vyavahAraH // 64||197 / / iti / kulakramAgatamityA disUtroktAnuSThAnarUpo vyavahAraH kArya: // 64|| tathA dravye santoSaparatA // 65 // 198 / / iti / dravye dhana-dhAnyAdau viSaye santoSapradhAnatA, parimitenaiva nirvAhamAtahetunA dravyeNa santoSavatA dhArmikeNa bhavitavyamityarthaH, asantoSasyAsukhahetutvAt / yaducyate - atyuSNAt saghRtAdannAdacchidrAta sitvaassH| aparapreSyabhAvAcca zeSamicchan patatyadhaH // 128 // [ ] iti| tathAsantoSAmRtatRptAnAM yat sukhaM zAntacetasAm / kutastaddhanalubdhAnAmitazcetazca dhAvatAm ? // 129 // [ ] iti // 65 // tathA dharme dhanabuddhiH // 66 // 199 / / iti / dharme zruta-cAritrAtmake sakalAbhilaSitAvikalasiddhimUle dhanabuddhiH 'matimatAM dharma eva dhanam' iti pariNAmarUpA nirantaraM nivezanIyeti // 66|| 1 dRzyatAM 133 pR. 5 // 2.dhArmikeNaiva bhavi L. || 78
Page #152
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau tathA 79 tRtIyo'dhyAyaH zAsanonnatikaraNam // 67 // 200 / / iti / zAsanasya nikhilaheyopAdeyabhAvAvirbhAvena bhAskarakalpasya jinanirUpitavacanarUpasya unnati: uccairbhAvastasyAH karaNaM samyagnyAyavyavaharaNayathocitajanavinayakaraNa-dInAnAthAbhyuddharaNa-suvihitayatipuraskaraNa-parizuddhazIlapAlana-jinabhavanavidhApana- yAtrAsnAtrAdinAnAvidhotsavasampAdanAdibhirupAyaiH, tasyAtimahAguNatvAditi / paThyate cakartavyA connatiH satyAM zaktAviha niyogataH / avandhyaM kAraNaM hyeSA tIrthakRnAmakarmaNaH // 130 // [hA aSTake 23 / 8] iti // 67 // tathA vibhavocitaM vidhinA kSetradAnam // 68 // 201 // iti / vibhavocitaM svavibhavAnusAreNa vidhinA anantarameva nirdekSyamANena kSetrebhyo nirdekSyamANebhya eva dAnaM anna-pAnauSadha-vastra-pAtrAdhucitavastuvitaraNam // 68 / / vidhi kSetraM ca svayameva nirdizannAha satkArAdirvidhiniHsaGgatA ca // 69 / 202 / / iti / satkaraNaM satkAra: abhyutthAnA-''sanapradAna-vandanarUpo vinayaH, sa Adiryasya dezakAlArAdhana-vizuddhazraddhAviSkaraNa-dAnakramAnuvartanAdeH kuzalAnuSThAnavizeSasya sa tathA, kimityAha- vidhirvartate, niHsaGgatA aihika-pAralaukikaphalAbhilASavikalatayA sakalaklezalezAkalaGkitamuktimAtrAbhisandhitA, cakAra: smuccy||69|| vItarAgadharmasAdhavaH kSetram // 7 // 203 / / iti / vItarAgasya jinasya dharmaH uktaniruktaH, tatpradhAnA: sAdhavo vItarAgadharmasAdhavaH kSetraM dAnAha~ pAtramiti, tasya ca vizeSalakSaNamidamkSAnto dAnto mukto jitendriyaH satyavAgabhayadAtA / proktastridaNDavirato vidhigrahItA bhavati pAtram // 131 // [ // 70 // tathA duHkhiteSvanukampA yathAzakti dravyato bhAvatazca // 71 / / 204 / / iti / 1. pradhAnaM kAraNam' iti aSTake pAThaH / / 2:bhisambandhitA J. // For Privale & Personal use only
Page #153
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 80 duHkhiteSu bhavAntaropAttapApapAko pahitAtitIvraklezAvezeSu dehiSvanukampA kRpA kAryA yathAzakti svasAmarthyAnurUpam, dravyataH tathAvidhagrAsAdeH sakAzAt, bhAvato bhISaNabhavabhramaNavairAgyasampAdanAdirUpAt, caH samuccaye, duHkhitAnukampA hi tadupakAratvena dharmaikahetuH / yathoktam anyopakArakaraNaM dharmAya mahIyase ca bhavatIti / adhigataparamArthAnAmavivAdo vAdinAmatra // 132 // [ ] iti // 71 // tathA lokApavAdabhIrutA // 72 // 205 // iti / lokApavAdAt sarvajanAparAgalakSaNAt bhIrutA atyantabhItabhAvaH, kimuktaM bhavati ? nipuNamatyA vicintya tathA tathocitavRttipradhAnatayA satatameva tRtIyo'dhyAyaH pravartitavyaM yathA yathA sakalasamIhitasiddhividhAyi janapriyatvamujjRmbhate, na punaH kathaJcidapi janApavAdaH, tasya maraNAnnirviziSyamANatvAt, tathA cAvAcivacanIyameva maraNaM bhavati kulInasya lokamadhye'smin / maraNaM tu kAlapariNatiriyaM ca jagato'pi sAmAnyA // 133 // [ ] iti // 72 // tathAgurulAghavApekSaNam // 73 // / 206 / / iti / sarvaprayojaneSu dharmArthakAmarUpeSu tattatkAlAdibalAlocanena prArabdhumiSTeSu prathamata eva matimatA guroH bhUyaso guNalAbhapakSasya doSalAbhapakSasya ca laghozca taditararUpasya bhAvo gurulAghavaM tasya nipuNatayA apekSaNam AlocanaM kAryamiti / tataH kimityAha bahuguNe pravRttiH // 74 // 207 // iti / prAyeNa hi prayojanAni guNa-doSalAbhamizrANi, tato bahuguNe prayojane pravRtti: vyApAraH, tathA cArSam - appeNa bahumesejjA, eyaM paMDiyalakkhaNaM / savvAsu paDisevAsu, eyaM aTThapayaM viU // 134 // [ caityAdipUjApuraHsaraM bhojanam / / 75 / / 208 / / iti / prApte bhojanakAle caityAnAm arhadvimbalakSaNAnAm AdizabdAt sAdhu-sAdharmikANAM ca pUjA pUSpa-dhUpAdibhiranna - pAnapradAnAdibhizcopacaraNaM sA puraHsarA yatra taccaityAdipUjApuraHsaraM bhojanam annopajIvanam, yato'nyatrApi paThyate jiNa ociyANaM pariyaNasaMbhAlaNA uciyakiccaM / ThANuvaveso ya tahA paccakkhANassa saMbharaNaM // 135 // [ ] // 75 // tathA 1. pahA ]. // / 2. alpena bahu eSeta etat paNDitalakSaNam / sarvAsu pratisevAsu etadarthapadaM viduH / 3. jinapUjocitadAnaM parijanasmaraNamucitakRtyam / sthAnopavezazca tathA pratyAkhyAnasya saMsmaraNam // ] // 74 // tathA 80
Page #154
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau tRtIyo'dhyAyaH tadanveva pratyAkhyAnakriyA 76 / 209 / / iti / tadanveva bhojanAnantarameva pratyAkhyAnakriyA dvividhAdyAhArasaMvaraNarUpA // 76 // tathA zarIrasthitau prayatnaH // 77 // 210 / / iti / zarIrasthitau ucitAbhyA-saMvAhana-snAnAdilakSaNAyAM yatna: Adara:, tathA ca paThyatedharmArthakAmamokSANAM zarIraM kAraNaM yataH / tato yatnena tadrakSyaM yathoktairanuvartanaiH // 136 // [ ] iti // 166 / / tathA taduttarakAryacintA // 78211 / / iti / tasyAH zarIrasthiteruttarANi uttarakAlabhAvIni yAni kAryANi vyavahArakaraNAdIni teSAM cintA taptirUpA kAryA iti // 78|| tathA kuzalabhAvanAyAM prabandhaH // 79 // 212 // iti / kuzalabhAvanAyAm sarve'pi santu sukhinaH, sarve santu nirAmayAH / sarve bhadrANi pazyantu, mA kazcit pApamAcaret // 137 // [ ] ityAdizubhacintArUpAyAM prabandhaH prakarSavRttiH ||79|tthaa ziSTacaritazravaNam // 8 // 213 / / iti / ziSTacaritAnAM 'ziSTacaritaprazaMsA' iti prathamAdhyAyasUtroktalakSaNAnAM zravaNaM nirantaramAkarNanam, tacchravaNe hi tadgatAbhilASabhAvAnna kadAcid labdhaguNahAniH sampadyata iti // 80 // tathA sAndhyavidhipAlanA // 811 / 214 / / iti / sAndhyasya sandhyAkAlabhavasya vidhe: anuSThAnavizeSasya dinASTamabhAgabhojanavyavahArasaGkocAdilakSaNasya pAlanA anusevanamiti // 81 / / enAmeva vizeSata Aha yathocitaM tatpratipattiH // 8 // 215 / / iti / 1.prabandha iti prakarSavRtti: J // 2 dRzyatAM 1 / 14 // 3.yathocitatatpra' J.L. || Jan Education International
Page #155
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 82 tRtIyo'dhyAyaH yathocitaM yathAsAmarthyaM tatpratipatti: sAndhyavidhipratipattiriti // 82 / / kIdRzItyAha pUjApurassaraM caityAdivandanam // 8 // 216 / / iti / tatkAlocitapUjApUrva caityavandanaM gRhacaitya-caityabhavanayoH, AdizabdAd yativandanaM mAtA-pitRvandanaM ca // 83 // tathA sAdhuvizrAmaNakriyA // 84 // 217 // iti / sAdhUnAM nirvANArAdhanayogasAdhanapravRttAnAM puruSavizeSANAMsvAdhyAya-dhyAnAdyanuSThAnaniSThopahitazramANAM tathAvidhavizrAmakasAdhvabhAve vizrAmaNakriyA, vizrAmyatAM vizrAmaM labhamAnAnAM karaNaM vizrAmaNA , sA cAsau kriyA ceti samAsaH // 84 tathA yogAbhyAsaH ||85||218||iti| yogasya sAlambana-nirAlambanabhedabhinnasyAbhyAsa: puna: punaranuzIlanam, uktaM ca sAlambano nirAlambanazca yoga: paro dvidhA jJeyaH / jinarUpadhyAnaM khalvAdhastattattvagastvaparaH // 138 // [ssodd014|1] tattattvaga iti nirvRtajinasvarUpapratibaddha iti // 85 / / tathA namaskArAdicintanam / / 86 // 219 // iti / namaskArasya, AdizabdAttadanyasvAdhyAyasya ca cintanaM bhAvanam // 86 / / tathA prazastabhAvakriyA // 87 // 220 / / iti / tathA tathA krodhAdidoSavipAkaparyAlocanena prazastasya prazaMsanIyasya bhAvasya anta:karaNarUpasya kriyA karaNam, anyathA mahAdoSabhAvAt, yaducyatecittaratnamasaMkliSTamAntaraM dhanamucyate / yasya tanmuSitaM doSaistasya ziSTA vipattayaH // 139 // [hA0aSTake 24 / 7] iti / / 87|| tathA bhavasthitiprekSaNam / / 88 // 221 // iti / 1:dhanapravRttAnAM puruSANAM J vinA / / 2.tattattvaga mu0 // 3. jinruup.|| JanEducation international For Private & Personal use only
Page #156
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 83 tRtIyo'dhyAya: bhavasthite: saMsArarUpasya prekSaNam avalokanam, yathAyauvanaM naganadIsyadopamaM, zAradAmbudavilAsi jIvitam / svapnalabdhadhanavibhramaM dhanaM sthAvaraM kimapi nAsti tattvataH // 140 // vigrahA gadabhujaGgamAlayA:, saGgamA vigamadoSadUSitAH / sampado'pi vipadA kaTAkSitA, nAsti kiJcidanupadravaM sphuTam // 141 // [zrAvakA0 14 / 1-2] ityAdIti // 8 // tadanu tannairguNyabhAvanA // 89 // 222 // iti / tasyA bhavasthite: nairguNyabhAvanA ni:sAratvacintanam, yathAita: krodho gRdhraH prakaTayati pakSaM nijamitaH zrRgAlI tRSNeyaM vivRtavadanA dhAvati puraH / ita: krUraH kAmo vicarati pizAcazciramaho zmazAnaM saMsAra: ka iha patita: sthAsyati sukham ? // 142 // etAstAvadasaMzayaM kuzadalaprAntodabindUpamA, lakSmyo bandhusamAgamo'pi na cirasthAyI khalaprItivat / yaccAnyat kila kizcidasti nikhilaM tacchAradAmbhodharacchAyAvaccalatAM bibharti yadata: svasmai hitaM cintyatAm // 14 // iti // 89|| tathA apavargAlocanam // 90 // 223 // iti / apavargasya mukte: AlocanaM sarvaguNamayatvenopAdeyatayA paribhAvanam, yathAprAptAH zriyaH sakalakAmadudhAstataH kim? dattaM padaM zirasi vidviSatAM tataH kim?| sampUritAH praNayino vibhavaistataH kim? kalpaM sthitaM tanubhRtAM tanubhistataH kim ? // 144 // [vairAgyaza067) tasmAdanantamajaraM paramaM prakAzam, taccitta ! cintaya kimebhirasadvikalpaiH ? yasyAnuSaGgiNa ime bhuvanAdhipatya'-bhogAdayaH kRpaNajantumatAM bhavanti // 145/ [vairAgyaza0 69] // 10 // tathA1.digambarAcAryeNa amitagatinA viracite zrAvakAcAre / / 2. saMmAnitAH' iti mudrite vairAgyazatake / / 3."paramaM vikAsi, tad brahma cintaya ... | ... kRpaNalokamatA bhavanti" iti mudrite vairAgyazatake // 4 patyayogAdaya: L. || Jain E cation International Far Private Personal Use Only
Page #157
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 84 tRtIyo'dhyAyaH zrAmaNyAnurAgaH // 91 / 224 / / iti / zrAmaNye zuddhasAdhubhAve anurAgo vidheyaH, yathA jaina munivratamazeSabhavAttakarmasantAnatAnavakara svayamabhyupetaH / kuryAM taduttarataraM ca tapaH kadA'ham, bhogeSu niHspRhatayA parimuktasaGgaH // 146 // [ ] iti // 91 // tathA yathocitaM guNavRddhiH // 9 // 225 / / iti / yathocitaM yo yadA varddhayitumucitastasya samyagdarzanAderguNasya darzanapratimA-vratapratimAbhyAsadvAreNa vRddhiH puSTIkaraNaM kAryA // 12 // tathA sattvAdiSu maitryAdiyoga iti // 9 // 226 / / iti / sattveSu sAmAnyataH sarvajantuSu AdizabdAdduHkhita-sukhita-doSadUSiteSu maitryAdInAm AzayavizeSANAM yogo vyApAra: kArya:, maitryAdilakSaNaM cedam - __parahitacintA maitrI paraduHkhavinAzinI tathA karuNA / parasukhatuSTirmuditA paradoSopekSaNamupekSA // 147 // [SoDa0 4 / 15] iti: parisamAptau / / 93 / / sampratyupasaMharanAha vizeSato gRhasthasya, dharma ukto jinottamaiH / evaM sadbhAvanAsAraH, paraM cAritrakAraNam // 16 / / iti / vizeSata: sAmAnyagRhasthadharmavailakSaNyena gRhasthasya gRhamedhino dharmaH ukto nirUpito jinottamaiH arhadbhiH evam uktanItyA sadbhAvanAsAraH paramapuruSArthAnukUlabhAvanApradhAna: bhAvabhAvakadharma ityarthaH, kIdRzo'sAvityAha- param avandhyamiha bhavAntare vA cAritrakAraNaM sarvaviratihetuH // 16 // nanu kathaM paraM cAritrakAraNamasAvityAzajhyAha padaMpadena medhAvI, yathArohati parvatam / samyak tathaiva niyamAddhIrazcAritraparvatam // 17 // iha padaM padikocyate, tataH padena padena yadArohaNaM tannipAtanAt padaMpadenetyucyate, tataH padaMpadena medhAvI buddhimAn yatheti dRSTAntArtha: Arohati 2.K. madhye ita ArambhaH / / 2.kAryam LJ. || For Privale & Personal use only
Page #158
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike | dharmabindau AkrAmati parvatam ujjayantAdikaM samyak hasta-pAdAdizarIrAvayavabhaGgAbhAvena tathaiva tenaiva prakAreNa niyamAd avazyantayA dhIro niSkalaGkAnupAlitazramaNopAsakasamAcAra: cAritraparvataM sarvaviratimahAzailamiti // 17 // nanu etadapi kathamitthamityAha stokAn guNAn samArAdhya, bahUnAmapi jAyate / yasmAdArAdhanAyogyastasmAdAdAvayaM mataH // 18 // iti // stokAn tucchAn guNAn zramaNopAsakAvasthocitAn samArAdhya pAlayitvA bahUnAM suzramaNocitaguNAnAM 'stokAnAmArAdhanAyogyo jAta evaM'iti apizabdArthaH, jAyate bhavati yasmAt kAraNAdArAdhanAyogyaH paripAlanocita: avikalAlpaguNArAdhanAbalapralInabahuguNalAbhabAdhakakarmakalakatvena tadguNalAbhasAmarthyabhAvAt tasmAt kAraNAdAdau prathamata eva ayam anantaprokto gRhasthadharmo mataH sudhiyAM sammata: iti / puruSavizeSApekSo'yaM nyAyaH, anyathA tathAvidhAdhyavasAyasAmarthyAttadA evAbalIbhUtacAritramohAnAM sthUlabhadrAdInAmetatkramamantareNApi parizuddhasarvaviratilAbhasya zAstreSu zrUyamANatvAt // 19 // iti zrI municandrasUriviracitAyAM dharmabinduvRttau vizeSato gRhasthadharmavidhistRtIyo'dhyAyaH smaapt:| tRtIyo'dhyAyaH 1 ita Arabhya 127-128 iti patradvayaM K madhye nAsti / Far Private Personal use only
Page #159
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtho'dhyAyaH atha cturtho'dhyaayH| vyAkhyAtastRtIyo'dhyAyaH, sAmprataM caturtha Arabhyate, tasya cedamAdisUtram - evaM vidhisamAyukta: sevamAno gRhAzramam / cAritramohanIyena, mucyate pApakarmaNA // 19 // iti / evam uktarUpeNa vidhinA sAmAnyato vizeSatazca gRhasthadharmalakSaNena samAyuktaH sampanna: sevamAna: anuzIlayan gRhAzramaM gRhavAsam, kimityAhacAritramohanIyena pratItarUpeNa mucyate parityajyate pApakarmaNA pApakRtyAtmakena // 1 // etadapi kathamityAha sadAjJArAdhanAyogAd bhAvazuddherniyogataH / upAyasampravRttezca samyakcAritrarAgataH // 20 // iti / san akalaGkito ya AjJArAdhana(nA?)yogo 'yatidharmAbhyAsAsahenAdau zrAvakadharmaH abhyasanIya:' ityevaMlakSaNo jinopadezasambandhaH, tasmAd yakA bhAvazuddhiH manonirmalatA, tasyA: niyogata: avazyantayA, tathA upAyasampravRtteca, upAyena zuddhahetvaGgIkaraNarUpeNa pravRtte: ceSTanAt, cakAro hetvantarasamuccaye, iyamapi kuta ityAha-samyakcAritrarAgata: nirvyAjacAritrAbhilASAt, idamuktaM bhavati- sadAjJArAMdhanAyogAt yakA bhAvazuddhiH yA ca samyakcAritrAnurAgata: upAyasampravRttiH aNuvratAdipAlanarUpA tAbhyAmubhAbhyAmapi hetubhyAM cAritramohanIyena mucyate, na punaranyatheti / / Aha-idamapi kathaM siddhaM yathetthaM cAritramohanIyena mucyate tataH paripUrNapratyAkhyAnabhAg bhavatItyAzaGkayAha vizuddhaM sadanuSThAnaM stokamapyarhatAM matam / tattvena tena ca pratyAkhyAnaM jJAtvA subahvapi // 21 // iti / vizuddhaM niraticAraM ata eva sat sundaraM anuSThAnaM sthUlaprANAtipAtaviramaNAdi stokamapi anyatamaikabhaGgakapratipattyA alpam, bahu tAvanmatamevetyapizabdArthaH, arhatAM pAragatAnAM matam abhISTam, kathamityAha- tattvena tAttvikarUpatayA, na punaraticArakAluSyadUSitaM balapyanuSThAnaM sundaraM matam, tena ca tena punarvizuddhAnuSThAnena karaNabhUtena stokenApi kAlena pratyAkhyAnam AzravadvAranirodhalakSaNaM jJAtvA gurumUle zrRMtadharmatayA samyagavabudhya pratyAkhyAnasya phalaM hetuM ca subahapi sarvapApasthAnaviSayatayA bhUyiSThamapi karotIti gamyate, stokaM tAvadanuSThAnaM sampannamevetyapizabdArthaH, ayamabhiprAya:1.ita: K praterArambhaH / / 2.zrutamUladharmatayA J //
Page #160
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 87 stokAdapyanuSThAnAdatyantavizuddhAt saMkAzAt kAlena pratyAkhyAnasvarUpAdi jJAturbhUyiSThamapi pratyAkhyAnaM sampadyata iti // 21 // iti vizeSato gRhasthadharma uktaH, sAmprataM yatidharmAvasara iti yatimanuvarNayiSyAmaH ||1||227||iti| pratItArthameva // 1 // yatyanuvarNanamevAha arhaH arhasamIpe vidhipravrajito yatiH // 2 // 228 // iti / arhaH pravajyAjhe vakSyamANa eva arhasya pravrajyAdAnayogyasya vakSyamANaguNasyaiva guroH samIpe pArthe vidhinA vakSyamANenaiva pravrajita: gRhItadIkSaH caturtho'dhyAyaH yati: munirityucyate iti // 2 // yathoddezaM nirdezaH' iti nyAyAt pravrajyAhamevAbhidhitsurAha atha pravrajyAhaH - AryadezotpannaH1, viziSTajAti-kulAnvita:2, kSINaprAyakarmamala:3, tata eva vimalabuddhiH 4, 'durlabhaM mAnuSyam, janma maraNanimittam, sampadazcapalAH, viSayA duHkhahetavaH, saMyoge viyogaH, pratikSaNaM maraNam, dAruNo vipAkaH' ityavagatasaMsAranairguNya:5, tata eva tadvirakta:6, pratanukaSAya: 7, alpahAsyAdiH8, kRtajJaH9, vinIta:10, prAgapi rAjA-'mAtya-paurajanabahumata:11, adrohakArI 12, kalyANAGga:13, zrAddha:14, sthira:15, samupasampanna 16 zceti // 3 // 229 // iti / etat sarvaM sugamam, param athetyAntaryArthaH, pravrajanaM pApebhyaH prakarSaNa zuddhacaraNayogeSu vrajanaM gamanaM pravrajyA, tasyA arhaH yogyaH pravrajyAhoM jIva:, kIdRzaH ityAha- Aryadezotpanna: magadhAdyardhaSaDviMzatimaNDalamadhyalabdhajanmA, tathA viziSTajAti-kulAnvita: vizuddhavaivAhyacaturvarNAntargatamAtR-pitRpakSarUpajAti-kulasampannaH, tathA kSINaprAyakarmamalaH, kSINaprAyaH utsannaprAya: karmamalo jJAnAvaraNa-mohanIyAdirUpo yasya sa tathA, tata eva vimalabuddhiH yata eva kSINaprAyakarmamala: tata eva hetorvimalabuddhiH nirmalImasamatiH, pratikSaNaM maraNamiti samayaprasiddhAvIcimaraNApekSayeti, paThya te ca1.sakAzAt nAsti J.LI For Privale & Personal use only
Page #161
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau yA meva rAtriM prathamAmupaiti garne vasatyai naravIra ! lokaH / tataH prabhRtyaskhalitaprayANa: sa pratyahaM mRtyusamIpameti // 148 // [ naravIra iti vyAsena yudhiSThirasya sambodhanamiti / dAruNo vipAko maraNasyaiveti gamyate, sarvAbhAvakAritvAttasyeti / prAgapi iti pravrajyApratipattipUrvakAla eveti / sthira iti prArabdhakAryasyApAntarAla eva na parityAgakArI / samupasampanna iti samiti samyagvRttyA sarvathA''tmasamarpaNarUpayA upasampanna: sAmIpyamAgata iti // 3 // itthaM pravrajyAhamabhidhAya pravrAjakamAha gurupadArhastu itthambhUta eva -vidhipratipannapravrajya:1, samupAsitagurukula:2, askhalitazIla:3, samyagadhItAgama:4, caturtho'dhyAyaH tata eva vimalatarabodhAttattvavedI 5, upazAnta:6, pravacanavatsala: 7, sattvahitarata: 8, Adeya: 9, anuvartaka: 10, gambhIra: 11, aviSAdI 12, upazamalabdhyAdisampanna:13, pravacanArthavaktA 14, svagurvanujJAtagurupada 15 zceti // 4 // 230 / / iti / ___gurupadArhaH pravrAjakapadayogyaH, tuH pUrvasmAd vizeSaNArtha:, itthambhUta eva pravrajyAhaguNayukta eva san na punaranyAdRzo'pi, tasya svayaM nirguNatvena pravrAjyajIvaguNabIjanikSepakaraNAyogAt, kimityAha- vidhipratipannapravrajya: vakSyamANakramAdhigatadIkSaH, samupAsitagurukula: vidhivadArAdhitaguruparivArabhAvaH, askhalitazIla: pravrajyApratipattiprabhRtyevAkhaNDitavrataH, samyagadhItAgama: sUtrArthobhayajJAnakriyAdiguNabhAjo gurorAsevanenAdhigatapAragatagaditAgamarahasyaH, yata: paThyate titthe suttatthANaM gahaNaM vihiNA u tattha titthamidaM / ubhayannU ceva gurU vihI u viNayAio citto // 149 // ubhayannU vi ya kiriyAparo daDhaM pavayaNANurAgI ya / sasamayaparUvago pariNao ya panno ya accatthaM // 150 // [upadezapade 851-852] tti / tata eva samyagadhItAgamatvAdeva hetoryo vimalataro bodha: zeSAn samyagadhItAgamAnapekSya sphuTataraH prajJonmIla: tasmAt sakAzAt tattvavedI jIvAdivastuvijJAtA, upazAnta: manovAkkAyavikAravikalaH, pravacanavatsalaH yathAnurUpaM sAdhu-sAdhvI-zrAvaka-zrAvikArUpacaturvarNazramaNasaGghavAtsalyavidhAyI, sattvahitarata: tattacitropAyopAdAnena sAmAnyena sarvasattvapriyakaraNaparAyaNaH, AdeyaH pareSAM grAhyavacanaceSTaH, anuvartakaH citrasvabhAvAnAM 1.mahAbhArate zAntiparvaNi 169 tame'dhyAye // 11 // ' zlokAnantaraM 'yAmeva rAtriM prathamA garbho bhajati mAtaram / tAmeva rAtriM prasthAti maraNAyAnivartakaH / / ' iti pratyantare pAThaH / / For Private & Personal use only
Page #162
--------------------------------------------------------------------------
________________ 89 caturtho'dhyAyaH savRttike || prANinAM guNAntarAdhAnadhiyA'nuvRttizIlaH, gambhIra: roSa-toSAdyavasthAyAmapyalabdhamadhyaH, aviSAdI na parISahAdyabhibhUta: kAyasaMrakSaNAdau dainyamupayAti, dharmabindau upazamalabdhyAdisampannaH, upazamalabdhi: paramupazamayituM sAmarthyalakSaNA, AdizabdAdupakaraNalabdhiH sthirahastalabdhizca gRhyate, tatastAbhiH sampanna: samanvitaH pravacanArthavaktA yathAvasthitAgamArthaprajJApakaH, svagurvanujJAtagurupadaH, svaguruNA svagacchanAyakenAnujJAtagurupadaH samAropitAcAryapadavIkaH, cakAro vizeSaNasamuccaye, itizabdo guruguNeyattAsUcakaH / atra SoDaza pravrajyAhaguNAH, paJcadaza punarguruguNA nirUpitA iti ||4|| utsargapakSazcAyam, athAtraivApavAdamAha pAdArddhaguNahInau madhyamA-'varau // 5 // 231 // iti / / pAdena caturthabhAgena arddhana ca pratItarUpeNa prastutaguNAnAM hInau nyUnau pravrAjya-pravrAjako madhyamA-'varau madhyama-jaghanyau krameNa yogyau syAtAmiti // 5 // athaitasminnevArthe paratIrthikamatAni daza svamataM copadarzayitumicchu: 'niyama evAyamiti vAyuH' ityAdikaM bhavanti alpA api guNA: kalyANotkarSasAdhakAH' ityetatparyantaM sUtrakadambakamAha niyama evAyamiti vAyuH / / 6 / 232 / / iti / niyama eva avazyambhAva eva ayaM yaduta paripUrNaguNo yogyo nApara: pAdapramANAdihInaguNa: syAdityevaM vAyuH vAyunAmA pravAdivizeSaH, prAheti sarvatra kriyA gamyate // 6 / / kuta ityAha samagragaNasAdhyasya tadarddhabhAve'pi tatsiyasambhavAda // 7 // 233 // iti / ___ samagraguNasAdhyasya kAraNarUpasamastaguNaniSpAdyasya kAryasya tadardhabhAve'pi teSAM guNAnAmarddhabhAve upalakSaNatvAt pAdahInabhAve ca tatsiyasambhavAt, tasmAd guNArdhAt pAdonaguNabhAvAdvA yA siddhiH niSpattiH tasyA asambhavAd aghaTanAt, anyathA kAryakAraNavyavasthoparamaH prasajyata iti / / 7 / / 1.SaDjIvanikAyasaMrakSaNAdAvityarthaH / / 2. sambhavAditi L // 3.tasmAt guNAd guNArdhAt JII For Privale & Personal use only
Page #163
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 90 naitadevamiti vAlmIkiH ||8|| 234|| iti / naiva tat vAyUktamiti etat prAha vAlmIkiH valmIkodbhavaH RSivizeSaH // 8 // kuta ityAhanirguNasya kathaJcittadguNabhAvopapatteH || 9 || 235 || iti / nirguNasya sato jIvasya kathaJcit kenApi prakAreNa svagatayogyatAvizeSalakSaNena prathamaM tadguNabhAvopapatteH teSAM samagrANAM pravrAjyaguNAnAM pravrAjakaguNAnAM vA bhAvopapatteH ghaTanAsambhavAt, tathAhi - yathA nirguNo'pi san janturviziSTakAryahetUn prathamaM guNAn labhate tathA yadi tadguNAbhAve'pi caturtho'dhyAyaH kathaJcidviziSTameva kAryaM lapsyate tadA ko nAma virodhaH syAt ?, dRzyate ca daridrasyApi kasyacidakasmAdeva rAjyAdivibhUtilAbha iti // 9 // akAraNametaditi vyAsaH ||10|| 236 / / iti | akAraNam aprayojanaM niSphalamityarthaH etad vAlmIkinirUpitaM vAkyam ityetad brUte vyAsaH kRSNadvaipAyanaH // 10 // kuta ityAhaguNamAtrasiddha guNAntarabhAvaniyamAbhAvAt // 11 // 237 // iti / guNamAtrasya svAbhAvikasya tucchasyApi guNasya prathamamasiddhau satyAM guNAntarasya anyasya guNavizeSasya bhAvaH utpAda: guNAntarabhAvaH, tasya niyamAd avazyantayA abhAvAd asattvAt, svAnurUpakAraNapUrvako hi kAryavyavahAraH, yataH paThyate ] nAkAraNaM bhavet kAryam, nAnyakAraNakAraNam / anyathA na vyavasthA syAt kAryakAraNayoH kvacit // 151 // [ nAnyakAraNakAraNamiti na naiva anyasya Atmavyatiriktasya kAraNamanyakAraNam, anyakAraNaM kAraNaM yasya tat tathA, paTAdeH kAraNaM sUtrapiNDAdirghaTAdeH kAraNaM na bhavati iti bhAvaH ||11|| 1. yojakaM L // naitadevamiti samrAT || 12 || 238 / / iti / naitadevamiti prAgvat samrAT rAjarSivizeSaH prAha // 12 // kuta ityAha sambhavAdeva zreyastvasiddheH ||13|| 239|| iti / 90
Page #164
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtho'dhyAyaH sambhavAdeva yogyatvAdeva, na punarguNamAtrAdeva kevalAt sambhavavikalAt, zreyastvasiddheH sarvaprayojanAnAM zreyobhAvaniSpatteH, idamuktaM bhavatiguNamAtre satyapi yAvadadyApi pravrAjyAdi vo vivakSitakArya prati yogyatAM na labhate na tAvattattenArabdhamapi sidhyati, anadhikAritvAttasya, anadhikAriNazca sarvatra kArye pratiSiddhatvAt, ato yogyataiva sarvakAryANAM zreyobhAvasampAdiketi // 13|| yatkiJcidetaditi naardH||14||240|| iti / yatkiJcit na kiJcidityarthaH etat samrADuktamiti nArado vakti // 14 // kuta ityAha guNamAtrAd guNAntarabhAve'pyutkarSAyogAt // 15 // 241 // iti / guNamAtrAt yogayatAmAtrarUpAt guNAntarasya tathAvidhasya bhAve'pyutkarSAyogAt utkRSTAnAM guNAnAmasambhavAt, anyathA yogyatAmAtrasya prAyeNa sarvaprANinAM sambhavAdutkRSTaguNaprasaGgena na kazcit sAmAnyaguNa: syAt, ato viziSTaiva yogyatA guNotkarSasAdhiketi siddhamiti // 15|| so'pyevameva bhavatIti vsuH||16||242|| iti / so'pi guNotkarSaH, kiM punarguNamAtrAd guNAntarasiddhirityapizabdArthaH, evameva pUrvaguNAnAmuttarottaraguNArambhakatvena bhavati niSpadyate, nirbIjasya kasyacit kAryasya kadAcidapyabhAvAdityetad vasuH samayaprasiddho rAjavizeSo nigadati, eSa ca manAg vyAsamatAnusArIti // 16 // ayuktaM kArSApaNadhanasya tadanyaviDhapane'pi koTivyavahArAropaNamiti kSIrakadambaH // 17 // 243 / / iti| __ ayuktam aghaTamAnakaM kArSApaNadhanasya atijadhanyarUpakavizeSasarvasvasya vyavahAriNo lokasya tadanyaviDhapane'pi, tasmAt kArSApaNAdanyeSAM kArSApaNAdInAM viDhapane upArjane, kiM punastadanyAviDhapane ityapizabdArthaH, koTivyavahArAropaNaM koTipramANAnAM dInArAdInAM vyavahAre Atmana AropaNamiti, yato'tibahukAlasAdhyo'yaM vyavahAraH, na ca tAvantaM kAlaM vyavahAriNAM jIvitaM sambhAvyate / evaM ca kSIrakadamba-nAradayorna kazcinmatabhedo yadi paraM vacanakRta eveti // 17 // na doSo yogyatAyAmiti vizvaH // 18 // 244 / / iti / 1.zreyastvayogyatvAdeva L||2:kssitN kArya L.||3.yatkiJcidetadityarthaH etatsamrADuktamiti K.II wow.jainelibrary.org
Page #165
--------------------------------------------------------------------------
________________ vRtti dharmabindau 92 na naiva doSaH aghaTanAlakSaNaH kazcit yogyatAyAM kArSApaNadhanasyApi tathAvidhabhAgyodayAt pratidinaM zataguNasahasraguNAdikArSApaNopArjanena koTivyavahArAropaNocitatvalakSaNAyAm, zrUyante ca kecit pUrvaM tucchavyavahArA api tathAvidhabhAgyavazena svalpenaiva kAlena koTivyavahAramArUDhA ityetat vizvo vizvAmA pravAdI prAheti, ayaM ca manAk samrANmata manusaratIti // 18 // anyataravaikalye'pi guNabAhulyameva sA tattvata iti suraguruH ||19|| 245 || iti / anyatarasya kasyacid guNasya vaikalye'pi kiM punaravaikalye ityapizabdArthaH, guNabAhulyameva guNabhUyastvameva sA pUrvasUtrasUcitA yogyatA caturtho'dhyAyaH tattvata: paramArthavRttyA vartate, ato na pAdaguNahInAdicintA kAryetyetat suraguruH bRhaspatiruvAceti ||19|| sarvamupapannamiti siddhasenaH ||20|| 246 || iti / samasteSvapi dharmArthakAmamokSavyavahAreSu puruSaparAkramasAdhyeSu viSaye yad yadA upapannaM ghaTamAnaM nimittatayA buddhimadbhirutprekSyate tat sarvamakhilaM satyanuvartate upapannatvasya yogyatAyA abhinnatvAditi siddhaseno nItikAra: zAstrakRdvizeSo jagAda ||20|| itthaM daza paratIrthikamatAnyupadarzya svamatamupadarzayannAha bhavanti tvalpA api asAdhAraNA guNAH kalyANotkarSasAdhakA iti // 21 // 247 // bhavanti na na bhavanti, tuH pUrvamatebhyo'sya vaiziSTyakhyApanArthaH, alpA api parimitA api kiM punaranalpA ityapizabdArthaH, guNA AryadezotpannatAdayaH asAdhAraNAH sAmAnyamAnaveSvasambhavantaH kalyANotkarSasAdhakAH pravrajyAdyutkRSTakalyANaniSpAdakAH, asAdhAraNaguNAnAM niyamAditaraguNAkarSaNAvandhyakAraNatvAditi yuktamuktamAdau yaduta pAdArddhaguNahIno madhyamAvarau yogyAviti 1 atra vAyu- vAlmIki - vyAsa samrAD-nArada-vasu-kSIrakadambamatAnAM kasyacit kenApi saMvAde'pyanyatareNa nirAkriyamANatvAdanAdaraNIyataiva, vizva-suragurusiddhasenamateSu ca yadyasAdhAraNaguNAnA daraNena yogyatAGgIkriyate tadA na samyak, tasyAH paripUrNakAryAsAdhakatvAt, athAnyathA tadA'manva taiH zabdAntareNa kRtaH syAt, na punaH svamatasthApanaM kiJcit iti // 21 // ityuktau pravrAjya pravrAjakau, adhunA pravrajyAdAnavidhimabhidhitsurAha1. svalpenaiva vyavahArakAlena J // / 2. yogyataiva ityarthaH ] madhye TippaNe sUcitaH // 3 raNaguNA: JKL|| 4 dRzyatAM 4|5|| 5. nAdareNa L|| 6. na tu svamata J 92
Page #166
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 93 upasthitasya praznA-sscArakathana- parIkSAdirvidhiH ||22|| 248 // iti / upasthitasya svayaM pravrajyAM grahItuM samIpamAgatasya, praznazca AcArakathanaM ca parIkSA ca praznAcArakathanaparIkSA: tA Adiryasya sa tathA, AdizabdAt kaNThataH sAmAyikAdisUtrapradAnatathAvidhAnuSThAnAbhyAsagrahaH, vidhiH kramaH pravrajyApradAne pUrvasUtrasUcita eSaH, idamuktaM bhavati - saddharmakathAkSiptatayA pravrajyAbhimukhyamAgato bhavyajantuH pRcchanIya: yathA 'ko vatsa ! tvam, kiMnimittaM vA pravrajasi ?' tato yadyasau kulaputrakaH tagarAnagarAdisundarakSetrotpannaH 'sarvAzubhodbhavabhavavyAdhikSayanimittamevAhaM bhagavan ! pravrajitumudyataH' ityuttaraM kurute tadA'sau praznazuddhaH / tato'sya 'duranucarA pravrajyA kApuruSANAm, ArambhanivRttAnAM punariha parabhave ca paramaH kalyANalAbha:, tathA yathaiva jinAnAmAjJA samyagArAdhitA mokSaphalA tathaiva virAdhitA saMsAraphaladuHkhadAyinI, tathA yathA kuSThAdivyAdhimAn kriyAM prAptakAlAM pratipadyApathyamAsevamAno apravRttAdadhikaM zIghraM ca vinAzamApnoti evameva bhAvakriyAM saMyamarUpAM karmavyAdhikSayanimittaM prapadya pazcAdasaMyamApathyasevI adhikaM karma samupArjayati' ityevaM tasya sAdhvAcAraH kathanIya iti 2 / evaM kathite'pi sAdhvAcAre nipuNamasau parIkSaNIya:, yataH - asatyAH satyasaGkAzAH, satyAzcAsatyasannibhAH / dRzyante vividhA bhAvAstasmAdyuktaM parIkSaNam // 152 // [mahAbhArate zAntiparvaNi 12 / 192 / 61 ] aMtathyAnyapi tathyAni, darzayantyatikauzalAH / citre nimnonnatAnIva citrakarmavido janAH || 153 || [mahAbhArate anuzAsanaparvaNi ] parIkSA ca samyaktva - jJAna cAritrapariNativiSayA taistairupAyairvidheyA, parIkSAkAlazca prAyataH SaNmAsA:, tathAvidhapAtrApekSayA tu alpo bahu syAt 3 | tathA sAmAyikasUtram akRtopadhAnasyApi kaNThato vitaraNIyam, anyadapi sUtraM pAtratAmapekSyAdhyApayitavyaH 4||22|| tathA gurujanAdyanujJA ||23|| 249 / / iti / gurujano mAtA-pitrAdilakSaNaH, AdizabdAt bhaginI - bhAryAdizeSasambandhilokaparigrahaH, tasya anujJA 'pravraja tvam' ityanumatirUpA vidhirityanuvartate // 23 // yadA punarasau tattadupAyato'nujJApito'pi na muJcati tadA yad vidheyaM tadAha - 1. phalA duHkha 1. / tulanA - paJcava0 119 / / 2. yathAhi LII 3. ityevaM ca tasya LII 4. satyAzcAsatyadarzinaH (darzanAH iti pratyantare) iti mahAbhArate pAThaH // 5. steSu yuktaM ityapi mahAbhArate kvacit pustake pAThaH / 6. atathyAnyapi tathyAni darzayantyapi pezalAH / same nimnonnatAnIva citraM (tra) karmavido janAH / / " iti mahAbhArate anuzAsanaparvaNi 150 tamAdhyAyAnantaraM 87 tamaH zlokaH, dRzyatAm anuzAsanaparvaNi Appendix 20, lines 173-174 // 7. sa pravrAjya iti bhAvaH // caturtho'dhyAyaH 93
Page #167
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 94 caturtho'dhyAyaH tathA tathopadhAyogaH // 24 // 250 // iti / tathA tathA tena tena prakAreNa sarvathA parairanupalakSyamANena upadhAyoga: mAyAyAH prayojanam / / 24 / / kathamityAha duHsvapnAdikathanam // 25 // 251 / / iti / duHsvapnasya kharoSTra-mahiSAdyArohaNAdidarzanarUpasya AdizabdAnmAtRmaNDalAdiviparItAlokanAdigrahaH, tasya kathanaM gurvAdinivedanamiti // 25 / / tathA viparyayaliGgasevA // 26 // 252 // iti / viparyaya: prakRtiviparItabhAvaH, sa eva maraNasUcakatvAt liGgam, tasya sevA niSevaNaM kArya yena sa gurvAdijana: saMnihitamRtyurayamityavabudhya pravrajyAmanujAnIte iti // 26 / / viparyayaliGgAni teSu svayamevAbudhyamAneSu kiM kRtyamityAha daivajJaistathA tathA nivedanam // 27 // 253 // iti / daivajJaiH nimittazAstrapAThakaiH tathA tathA tena tena nimittazAstrapAThAdirUpeNopAyena nivedanaM gurvAdijanasya jJApanaM viparyayaliGgAnAmeva kAryamiti // 27 // nanvevaM mAyAvinaH pravrajyApratipattAvapi ko guNaH syAdityAzaGkayAha na dharme mAyA // 28 // 254 / / iti / na naiva dharme sAdhye mAyA kriyamANA mAyA vaJcanA bhavati, paramArthato'mAyAtvAttasyAH // 28 // etadapi kuta ityAha ubhayahitametat // 29 // 255 / / iti / ubhayasya svasya gurvAdijanasya ca hitaM zreyorUpam etad evaM pravrajyAvidhau mAyAkaraNam, etatphalabhUtAyA: pravrajyAyA: svaparopakArakatvAt, paThacate ca amAyo'pi hi bhAvena mAyyeva tu bhavet kvacit / pazyet svaparayoryatra sAnubandhaM hitodayam // 154 // [ ] iti / athetthamapi kRte taM vinA gurvAdijano nirvAhamalabhamAno na taM pravrajyArthamanujAnIte tadA kiM vidheyamityAzaGkayAha 94 For Private & Personal use only
Page #168
--------------------------------------------------------------------------
________________ . savRttike dharmabindau 95 caturtho'dhyAyaH yathAzakti sauvihityApAdanam // 30 // 256 / / iti / yathAzakti yasya yAvatI zaktiH zatasahasrAdipramANanirvAhahetudravyAdisamarpaNarUpA tayA sauvihityasya sausthyasyApAdanaM vidhAnam, yena pravrajite'pi tasminnasau na sIdati tasya nirvAhopAyasya karaNamiti bhAvaH, evaM kRte kRtajJatA kRtA bhavati, karuNA ca mArgaprabhAvanAbIjam, tatastenAnujJAtaH pravrajediti // 30 // athaivamapi na taM moktumasAvutsahate tadA glAnauSadhAdijJAtAttyAgaH // 31 // 257 / / iti / / glAnasya tathAvidhavyAdhibAdhAvazena glAnimAgatasya guvdiloksy auSadhAdijJAtAt auSadhasya AdizabdAt svanirvAhasya ca grahaH, tasya gaveSaNamapi auSadhAdItyucyate, tato glAnauSadhAdyeva jJAtaM dRSTAntaH, tasmAt, tyAgaH kAryo gurvaadriti| idamuktaM bhavati- yathA kazcit kulaputrakaH kathaJcidapAraM kAntAraM gato mAtA-pitrAdisameta: tatpratibaddhazca tatra vrajet, tasya ca gurvAdaH tatra vrajato niyamaghAtI vaidyauSadhAdirahitapuruSamAtrAsAdhya: tathAvidhauSadhAdiprayogayogyazca mahAnAtaGkaH syAt, tatra cAsau tatpratibandhAdevamAlocayati- yathA na bhavati niyamAdeSa gurujano nIruk auSadhAdikamantareNa, auSadhAdibhAve ca saMzayaH kadAcit syAt kadAcineti, kAlasahazcAyam, tata: saMsthApya tathAvidhacitravacanopanyAsena taM tadauSadhAdinimittaM svavRttihetozca tyajan sannasau sAdhureva bhavati, eSa hi tyAgo'tyAga eva, ya: punaratyAgaH sa paramArthatastyAga eva, yataH phalamatra pradhAnam,dhIrAzcaitaddarzina eva bhavanti,tata auSadhasampAdanena taM jIvayedapIti sambhavAt stpurussocitmett| evaM zuklapAkSiko mahApuruSaH saMsArakAntArapatito mAtA-pitrAdisaGgato dharmapratibaddho viharet, teSAM ca tatra niyamavinAzako'prAptasamyaktvabIjAdinA puruSamAtreNa sAdhayitumazakyaH, sambhavatsamyaktvAdyauSadho darzanamohAdyudayalakSaNa: karmAtaGka: syAt, tatra sa zuklapAkSika: puruSo dharmapratibandhAdevaM samAlocayati, yaduta- vinazyantyetAnyavazyaM samyaktvAdyauSadhaviraheNa, tatsampAdane vibhASA, kAlasahAni cemAni vyavahAratastato yAvad gRhavAsaM nirvAhAdicintayA tathA saMsthApya teSAM samyaktvAdyauSadhanimittaM svacAritralAbhanimittaM ca svakIyaucityakaraNena tyajan sannabhISTasaMyamasiddhyA sAdhureva, eSa tyAgo'tyAgastattvabhAvanAtaH, atyAga eva ca tyAgo mithyAbhAvanAtaH, tattvaphalamatra pradhAnaM budhAnAm, 1.tathA tathA saMsthApya Kmuu0|| Jan Education International
Page #169
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike | yato dhIrA etaddarzina AsannabhavyAH, evaM ca tAni samyaktvAdyauSadhasampAdanena jIvayedAtyantikam apunarmaraNe[5]maraNAvandhyabIjayogena, sambhavAt supuruSocitametad, yato duSpratikArau niyamAnmAtApitarau zeSazca yathocitaM svajanalokaH, eSa dharma: sajjanAnAm, bhagavAnatra jJAtaM pariharannakuzalAnubandhimAtA-pitrAdizokamiti // 31 // tathA gurunivedanam // 32 // 258 // iti / tatheti vidhyantarasamuccayArthaH, gurunivedanaM sarvAtmanA guroH pravrAjakasyAtmasamarpaNaM kAryamiti // 32 / / itthaM pravrajyAgataM vidhimabhidhAya pravrAjakagatamAha anugrahadhiyA'bhyupagamaH // 33 // 259 // iti| guruNA anugrahadhiyA samyaktvAdiguNAropaNabuddhayA abhyupagama: 'pravrAjanIyastvam' ityevaMrUpa: kAryaH, na puna: svapariSatpUraNAdibuddhayeti // 33 / / caturtho'dhyAyaH tathA nimittaparIkSA // 34 // 260 // iti| nimittAnAM bhAvikAryasUcakAnAM zakunAdInAM parIkSA nizcayanaM kAryam, nimittazuddheH pradhAnavidhitvAt iti // 34|| tathA ___ ucitakAlApekSaNam // 35 // 261 / / iti| ucitasya pravrajyAdAnayogyasya kAlasya viziSTatithi-nakSatrAdiyogarUpasya gaNividyAnAmakaprakIrNakanirUpitasyApekSaNam AdaraNamiti, yatastatra paThyate tihiM uttarAhiM taha rohiNIhiM kujjA u sehanikkhamaNaM / gaNivAyae aNunA mahabvayANaM ca AruhaNA // 155 // [paJcava0 112] tathAcAuddasiM pannarasiM vajejjA aTThamiM ca navamiM ca / chaDiM ca cautthiM bArasiM ca doNhaM pi pakkhANaM // 156 // [gaNividyA0 7] ityAdi ||35||tthaa upAyata: kAyapAlanam / / 36 // 262 / / iti / 1.pratiSu pAThA:-apunarmaraNAmaraNAvandhyabIjayogena K, ayamapi pAThaH kathaJcit saMgacchata eva / apunarmaraNe maraNAvasyabIjayogena J.LmUgA apunarbharaNenAmaraNAdanthyabIjayogena LsN.| tulanArtha dRzyatAM caturthe pariziSTe / / 2.'zrIvIra: dRSTAntaH' iti L TippaNe'sya arthaH spssttiikRtH|| / 96 For Private & Personal use only
Page #170
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtho'dhyAyaH upAyata: upAyena niravadyAnuSThAnAbhyAsarUpeNa kAyAnAM pRthivyAdInAM pAlanaM rakSaNaM pravivrajiSuH prANI kAryata iti // 36 // tathA bhAvavRddhikaraNam // 37 // 263 // iti / bhAvasya pravrajyAbhilASalakSaNasya vRddhiH utkarSaH, tasyAH taistai: pravrajyAphalaprarUpaNAdivacanaiH karaNaM sampAdanaM tasya // 37 // tathA anantarAnuSThAnopadezaH // 38 // 264 / / iti / anantarAnuSThAnasya pravrajyAgrahaNAnantarameva karaNIyasya 'gurvantevAsitA-tadbhaktibahumAnAdeH' anantarAdhyAye eva vakSyamANasyopadezaH tasya kAryaH // 38 // tathA zaktitastyAga-tapasI // 39 // 265 / / iti / zaktita: zaktimapekSya tyAgaM ca arthavyayalakSaNaM deva-guru-saGghapUjAdau viSaye tapazca anazanAdi kAraNIyaH sa iti // 39 // tathA kSetrAdizuddhau vandanAdizuddhayA zIlAropaNam // 40 // 266 / / iti| kSetrasya bhUmibhAgalakSaNasya AdizabdAddizazca zuddhau satyAM vandanAdizuddhayA caityavandana-kAyotsargakAraNasAdhunepathyasamarpaNAdisamAcAracArutArUpayA zIlasya sAmAyikapariNAmarUpasya karemi bhaMte! sAmAyikamityAdidaNDakoccAraNapUrvakamAropaNaM pravrajyA nyasanaM guruNA kAryamiti / tatra kSetrazuddhiH ikSuvanAdirUpA, yathoktam ucchavaNe sAlivaNe paumasare kusumie va vaNasaMDe / gaMbhIrasANuNAe payAhiNajale jiNahare vA // 157 // tathApuvvAbhimuho uttaramuhobva dijjA'havA paDicchejjA / jAe jiNAdao vA disAe jiNaceiyAI vA // 158 // [vize0 3404, 3406]||iti| zIlameva vyAcaSTe1.kArya iti L // 2.5/3,4||3."ikssuvnnaadiinaaN samIpe dadyAt sAmAyikam, na tu bhagnadhyAmitagRhAdipradeze / drAkSA-candanalatAdyAcchAditapradezo gambhIraH, yatra jalpatAM pratizabda uttiSThate sa pradeza: sAnunAda iti" iti vizeSAvazyakabhASyasya maladhArihemacandrasUriviracitAyAM vRttau / / 4. mie vaNa' mUo KI 'mie ya vaNa' sN0|| 5.ikSuvaNe zAlivane padyasarasi kusumite vA vanaSaNDe gambhIre sAnunAde pradakSiNajale jinagRhe vA / / pUrvAbhimukha uttaramukho vA dadyAdathavA pratIcchet / yasyAM jinAdayo vA dizi jinacaityAni vA / / For Private & Personal use only
Page #171
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau asaGgatayA samazatrumitratA zIlam // 41 // 267 / / iti / asaGgatayA kvacidapi arthe pratibandhAbhAvena samazatrumitratA zatrau mitre ca samAnamanaskatA zIlamucyata iti // 42 / / nanu svapariNAmasAdhyaM zIlaM tat kimasya kSetrAdizuddhayAropaNenetyAzaGkyAha ato'nuSThAnAttadbhAvasambhavaH // 42 // 268 // iti / ata: asmAd anuSThAnAd uktarUpazIlAropaNalakSaNAttaddhAvasya zIlapariNAmalakSaNasya sambhava: samutpAdaH prAgasato'pi jAyate, satazca caturtho'dhyAyaH sthirIkaraNamiti / / 42 / / tathA tapoyogakAraNaM ceti // 43 // 269 / / iti / sa evaM vidhipravrajita: san guruparamparayA''gatamAcAmlAditapoyogaM kAryata iti // 43 / / athopasaMhAramAha __ evaM yaH zuddhayogena parityajya gRhAzramam / saMyame ramate nityaM sa yati: parikIrtitaH ||22||iti / evam uktarUpeNa yo bhavyavizeSa: zuddhayogena samyagAcAravizeSeNa parityajya hitvA gRhAzramaM gRhAsthAvasthAM saMyame hiMsAdiviramaNarUpe ramate AsaktimAn bhavati sa evaMguNo yati: uktaniruktaH parikIrtita iti / atraivAbhyuccayamAha etattu sambhavatyasya sadupAyapravRttitaH / anupAyAttu sAdhyasya siddhiM necchanti paNDitAH // 23 // iti| etat puna: yatitvaM sambhavatyasya pravrajitasya sata:, kuta ityAha- sadupAyapravRttitaH, satA sundareNa upAyena arko'haMsamIpe' ityAdyuktarUpeNa pravRtte: ceSTanAt, atraiva vyatirekamAha- anupAyAttu upAyaviparyAt punaH siddhiM sAmAnyena sarvasya kAryasya niSpattiM necchanti na pratipadyante paNDitA: kAryakAraNavibhAgakuzalAH, yata: paThanti-nAkAraNaM bhavet kAryam [ ] ityAdi / uktaviparyaye doSamAha yastu naivaMvidho mohAcceSTate zAstrabAdhayA / sa tAdRgliGgayukto'pi na gRhI na yatirmataH ||24||iti / yastu ya: punaradyApyatucchIbhUtabhavabhramaNazakti: na naiva evaMvidha: kintu uktavidhiviparIta: mohAd ajJAnAt ceSTate pravartate zAstrabAdhayA 1.iti nAsti J.K. || 2. 4 // 2 // 98
Page #172
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike | zAstrArthollaGghanena sa prANI tAdRgliGgayukto'pi zuddhayatitulyanepathyasanAtho'pi, kiM punaranyathAbhUtanepathya ityapizabdArthaH, na gRhI gRhasthAcArarahitatvAt, - dharmabindau na yati: bhAvacAritravirahitatvAditi // 49 // iti zrImunicandrasUriviracitAyAM dharmabinduvRttau yatividhi: caturtho'dhyAyaH samAptaH / 99 caturtho'dhyAyaH For Privale & Personal use only
Page #173
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 100 atha paJcamo'dhyAyaH vyAkhyAtazcaturtho'dhyAyaH atha paJcamo vyAkhyAyate, tasya cedamAdisUtram bAhubhyAM dustaro yadvat krUranakro mahodadhiH / yatitvaM duSkaraM tadvadityAhustattvavedinaH / / 25 / / iti| bAhubhyAM bhujAbhyAM dustaraH kRcchreNa tarItuM zakyaH yadvaditi dRSTAntArthaH, krUranakraH, krUrA bhISaNA nakrA jalajantuvizeSA upalakSaNatvAt matsya-makara-susumArAdayazca yatra sa tathA, mahodadhiH mahAsamudraH, yatitvaM zrAmaNyaM duSkaraM duranuSTheyaM tadvaditi dArzantikArthaH, ityetadAhuH uktavantaH, ke ityAha- tattvavedinaH pravrajyAparamArthajJAtAra iti ||1|| asyaiva duSkaratve hetumAha apavargaH phalaM yasya janma-mRtyvAdivarjitaH / paramAnandarUpazca duSkaraM tanna cAdbhutam // 26 // iti| apavargoM mokSaH phalaM kAryaM yasya yatitvasya janma-mRtyvAdivarjitaH janma-maraNa - jarAdisaMsAravikAravirahitaH, tathA paramAnandarUpaH sarvopamAtItAnandasvabhAvaH, cakAro vizeSaNasamuccaye, duSkaraM kRcchreNa kartuM zakyaM tat yatitvam, na ca naivAdbhutam Azcaryametat, atyantamahodayAnAM vidyA - mantrauSadhAdisAdhanAnAmihaiva duSkaratvopalambhAt iti // 2 // evaM tarhi kathamatiduSkaraM yatitvaM kartuM zakyaM syAdityAzaGkayAhabhavasvarUpavijJAnAttadvirAgAcca tattvataH / apavargAnurAgAcca syAdetannAnyathA kvacit // 27 // iti / bhavasvarUpasya indrajAla-mRgatRSNikA - gandharvanagara-svapnAdikalpasya vijJAnAt samyakzrutalocanena avalokanAt prAk, tadanu tadvirAgAt taptalohapadanyAsodvijananyAyena bhavasvarUpodvegAt, cakAro hetvantarasamuccaye, tattvataH nirvyAjavRttyA, tathA apavargAnurAgAt paramapadaspRhAtirekAt, cazabdaH prAgvat, syAd bhavedetad yatitvam, nAnyathA nAnyaprakAreNa kvacit kSetre kAle vA samyagupAyamantareNopeyasya kadAcidabhAvAditi // 3 // ityukto yati:, adhunA'sya dharmamanuvarNayiSyAmaH, yatidharmo dvividhaH - sApekSayatidharmo nirapekSayatidharmazca ||1|| 270||iti| pratItArthameva paraM guru- gacchAdisAhAyyamapekSamANo yaH pravrajyAM paripAlayati sa sApekSaH, itarastu nirapekSo yatiH, tayordharmo'nukrameNa gacchavAsalakSaNo jinakalpAdilakSaNazceti // 1 // tatra sApekSayatidharmaH ||2|| 271 / / iti / paJcamo'dhyAyaH 100
Page #174
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 101 paJcamo'dhyAyaH tatra tayoH sApekSa-nirapekSayatidharmayormadhyAt sApekSayatidharmo'yaM bhaNyate // 2 // yathA gurvntevaasitaa||3||272|| iti| guroH pravrAjakAcAryasya antevAsitA ziSyabhAvaH yAvajjIvamanuSTheyA, tacchiSyabhAvasya mahAphalatvAt, paThyate canANassa hoi bhAgI thirayarao daMsaNe caritte ya / dhaNNA AvakahAe gurukulavAsaM na muMcaMti // 159 // [bRhatkalpabhASye 5713] tathA tadbhakti-bahumAnau // 4 // 273 / / iti| tasmin gurau bhakti: samucitAnnapAnAdinivedana-pAdaprakSAlanAdirUpA bahumAnazca bhAvapratibandhaH // 5 // tathA sadAjJAkaraNam // 5 // 274 / / iti| sadA sarvakAlam ahri rAtrau cetyarthaH AjJAyAH gurUpadiSTasvarUpAyA: karaNam // 6 / / tathA vidhinA pravRttiH // 6 // 275 / / iti| vidhinA zAstroktena pravRttiH pratyupekSaNA-pramArjanA-bhikSAcaryAdiSu sAdhusamAcAreSu vyApAraNam / / 6 / / tathA AtmAnugrahacintanam // 7 // 276 / / iti| kvacidapyarthe gurvAjJAyAM AtmAnugrahasya upakArasya cintanaM vimarzanam, yathAdhanyasyopari nipatatyahitasamAcaraNadharmanirvApI / guruvadanamalayanisRto vacanasarasacandanasparzaH // 160 // [prazama070] iti / tathA vratapariNAmarakSA // 8 // 277 / / iti / vratapariNAmasya cAritralakSaNasya tattadupasarga-parISahAdiSu svabhAvata eva vratabAdhAvidhAyiSu satsu rakSA cintAmaNi-mahauSadhyAdirakSaNodAharaNena paripAlanA vidheyA / / 8 / / tathA ArambhatyAgaH // 9 // 278 / / iti / 1.gAtheyaM paJcavastuke 1358, upadezapade 682 cApyasti // 2.kacidarthe / vinA // Jan Education Internal
Page #175
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 102 paJcamo'dhyAyaH Arambhasya SaTkAyopamardarUpasya tyAgaH // 9 // etadupAyamevAha pRthivyAdyasaGghaTTanam // 10 // 279 // iti / pRthivyAdInAM jIvanikAyAnAm asaGghaTTanam, saGghaTTanaM sparzanam, tatpratiSedhAdasaTTanam, upalakSaNatvAdagADha-gADhaparitApanA-upadrAvaNAnAM ca parihAra iti // 10 // tathA vidheryAzuddhiH // 11 // 280 / / iti / / tridhA UrdhvAdhastiryagdigapekSayA IryAyA: caGkramaNasya zuddhiH yugamAtrAdidRSTinivezarUpA // 11 // tathA bhikSAbhojanam // 12 // 281 / / iti / iha tridhA bhikSA sarvasampatkarI pauruSaghnI vRttibhikSA ceti / tallakSaNaM cedamyatirdhyAnAdiyukto yo gurvAjJAyAM vyavasthitaH / sadA'nArambhiNastasya sarvasampatkarI matA // 16 // vRddhAdyarthamasaGgasya bhramaropamayATataH / gRhi-dehopakArAya vihiteti zubhAzayAt // 162 // pravrajyAM pratipanno yastadvirodhena vartate / asadArambhiNastasya pauruSaghnI prakIrtitA // 163 // [hA0 aSTake 5/2,3,4] ni:svA-'ndha-paGgavo ye tu, na zaktA vai kriyAntare / bhikSAmaTanti vRttyarthaM vRttibhikSeyamucyate // 164 // [hA0aSTake 5/6] iti| tato bhikSayA prastAvAt sarvasampatkarIlakSaNayA piNDamutpAdya bhojanaM vidheyamiti // 12 // tathA AghAtAdyadRSTiH // 13 // 282 // iti / AghAtyante hiMsyante jIvA asminniti AghAta: sUnAdisthAnam, AdizabdAt dyUta-khalAdizeSapramAdasthAnagrahaH, tata: AghAtAderadRSTiH anavalokanaM kAryam, tadavalokane hi anAdibhavAbhyastatayA pramAdAnAM tatkautukAt kopAdidoSaprasaGgAt iti // 13 / / tathA tatkathA'zravaNam / / 14 / / 283 / / iti / 1.ita Arabhya SaT patrANi K madhye na santi ||2.shuunaa L.IN 102 For Private & Personal use only
Page #176
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike / dharmabindau teSAm AghAtAdInAM kathAyA: parairapi kathyamAnAyA: azravaNam anAkarNanam, tacchravaNe'pi doSaH prAgvat // 14 // tathA araktadviSTatA // 15 // 284 / / iti / sarvatra priyakAriNyaraktena arAgavatA taditarasmiMzcAdviSTena adveSavatA bhAvyam, yataH paThyaterAMga-dveSau yadi syAtAM tapasA kiM prayojanam ? // 165||15|| [ ] iti / tathA 103 prayojanam ?||165||15tiH // 16 // 285 / / iti / niH samucitAna-pAnAdisa paJcamo'dhyAyaH glAno jvarAdirogAturaH, AdizabdAd bAla-vRddha-bahuzruta-prAghUrNakAdigrahaH, teSAM pratipattiH samucitAnna-pAnAdisampAdanarUpaM vaiyAvRttyam, mahAphalatvAttasya, paThyate ca paDibhagNassa mayassa va nAsai caraNaM suaM aguNaNAe / no veyAvarcaciyaM suhodayaM nAsaI kammaM // 166 // [oghani0 535] tathAjaha bhamara-mahuariMgaNA nivayaMtI kusumiyammi vaNasaMDe / iya hoi nivaiyavvaM gelaNNe kaiyavajaDheNa // 167 // [nizIthabhASye 2971]16 // tathA parodvegAhetutA // 17 // 286 // iti / pareSAm AtmavyatiriktAnAM svapakSagatAnAM parapakSagatAnAM ca gRhastha-pASaNDirUpANAmukeMgasya aprItirUpasyA'hetutA ahetubhAva:, yathoktam dhammatthamujjaeNaM savvassApattiyaM na kAyavvaM / iya saMjamo'vi seo ettha ya bhayavaM udAharaNaM // 16 // so tAvasAsamAo tesiM appattiyaM muNeUNaM / paramaM abohibIaMtao gao haMta'kAle vi // 169 // iya anneNa vi sammaM sakkaM appattiyaM sai jaNassa / niyamA parihariyavvaM iyarammi satattaciMtA u||170|| [paJca01114-5-6 paJcA0 714-16] iyarammi satattaciMtA u itarasmin azakyapratIkAre'prItike svatattvasya svAparAdharUpasya cintA kAryA, yathA mamaivAyaM doSo yadaparabhave nArjitamaho zubhaM yasmAlloko bhavati maMyaki priithRdyH| 1.rAgadveSau yadi syAtAM tapasA kiM pryojnm?| syAtAM ced rAga-dveSau na, tapasA kiM pryojnm?||-mu0|| 2.prAghuNakAdi L.||3.vaiyaavRtyN LI| 4. vaccakiyaM L.15.kaIyava Li6.gAtheyaM bRhatkalpabhASye'pi 1873 / / 7.mayaki prIti || 10 For Private & Personal use only
Page #177
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 104 | paJcamo'dhyAyaH apApasyaivaM me kathamaparathA matsaramayaM jano yAti svArthaM prati vimukhatAmetya shsaa?||171|| [ ] etadevAha bhAvata: prayatnaH // 18 // 287 / / iti / bhAvata: cittapariNAmalakSaNAt prayatna: parodvegAhetutAyAmudyama: kArya: iti, ayamatra bhAva:- yadi kathaJcit tathAvidhapraghaTTakavaiSamyAt kAyato vacanato vA na parodvegahetubhAva: parihartuM pAryate tadA bhAvato'rucilakSaNAt parodvegaM parihartuM yatna: kArya:, bhAvasyaiva phalaM prati avandhyahetutvAt / uktaM caabhisandheH phalaM bhinnamanuSThAne same'pi hi / paramo'ta: sa eveha vArIva kRSikarmaNi // 172 // [yogadRSTi0 118] iti / / 18|| tathA azakye bahizzAraH // 19 // 288 / / iti / azakye kuto'pi vaiguNyAt samAcaritumapAryamANe tapovizeSAdau kvacidanuSThAne bahizcAro bahirbhAvalakSaNa: tasmAt kArya:, azakyaM nArabdhavyamityarthaH, azakyArambhasya klezaikaphalatvena sAdhyasiddharanaGgatvAt // 19 // tathA asthAnAbhASaNam // 20 // 289 / / iti / asthAne bhASitopayogAyogyatvenAprastAve abhASaNaM kasyacit kAryasyAbhaNanam, evameva sAdho SAsamitatvazuddhiH syAditi // 20 // tathA skhalitapratipattiH // 21 / / 290 // iti / / kuto'pi tathAvidhapramAdadoSAt skhalitasya kvacinmUlaguNAdAvAcAravizeSe skhalanasya virAdhanAlakSaNasya jAtasya pratipatti: svataH pareNa vA preritasya sato'bhyupagamaH tatroditaprAyazcittAGgIkAreNa kAryaH, skhalitakAladoSAd anantaguNatvena dAruNapariNAmatvAt tadapratipatteH, ata evoktam uppaNNA uppaNNA mAyA aNumagNao nihaMtavvA / AloaNaniMdaNagarihaNAhi na puNo vi bIyaM ti // 173|| [paJcava0 464] aNAyAraM parakkamma neva gUhe na niNhave / suI sayA viyaDabhAve asaMsatte jiiMdie // 174 // [dazavai0 8 / 32] // 21 // tathA pAruSyaparityAgaH // 22 // 291 / / iti / pAruSyasya tIvrakopakaSAyodayavizeSAt paruSabhAvalakSaNasya tathAvidhabhASaNAdeH svapakSa-parapakSAbhyAmasaMbandhayogyatAhetoH parityAga: kAryaH, 1.paraparuSa / 104 For Private & Personal use only
Page #178
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike apAruSyarUparvizvAsamUlatvAt sarvasiddhInAm, yaducyate dharmabandI 105 siddhervizvAsitA mUlaM yadyathapatayo gajAH / siMho mRgAdhipatye'pi na mRgairanugamyate ||175 || [ ]||22||iti / sarvatrApizunatA / / 23 / / 292 / / iti / sarvatra svapakSe parapakSe ca parokSaM doSANAmanAviSkaraNam, paradoSagrAhitAyAM hi Atmaiva doSavAn kRtaH syAt, paThyate ca-- loo parassa dose hatthAhatthiM guNe ya giNhaMto / appANamappaNo cciya kuNai sadomaM ca saguNaM ca // 176 // [ vikathAvarjanam ||24|| 293 / / iti / vikathAnAM strI-bhakta-deza-rAjagocarANAM svabhAvata evAkuzalAzayasamunmIlananibandhanAnAM varjanam, etatkathAkaraNe hi kRSNa - nIlAdyupAdhiriva sphaTikamaNirAtmA kathyamAnastryAdiceSTAnAmanurUpatAM pratipadyate ||24|| tathA ] ||23|| tathA upayoga pradhAnatA / / 25 / / 294 / / iti / upayogaH pradhAnaM purassaraH sarvakAryeSu yasya sa tathA tasya bhAvastattA vidheyA, nirupayogAnuSThAnasya dravyAnuSThAnatvAt, anupayogo dravyam ] iti vacanAt // 25 // tathA nizcitahitoktiH // 26 / / 295 / / iti / nizcitasya saMzaya-viparyayA 'nadhyavasAyabodhadoSaparihAreNa nirNItasya hitasya ca pariNAmasundarasyoktiH bhASaNam, ata eva paThyatekudRSTaM kuzrutaM caiva kujJAtaM kuparIkSitam / kubhAvajanakaM santo bhASante na kadAcana // 177 // [ pratipannAnupekSA ||27||296 / / iti / ] // 26 // pratipannasya abhyupagatasya guruvinaya- svAdhyAyAdeH sAdhusamAcAravizeSasyAnupekSA anavadhIraNA, avadhIrito hi samAcAro janmAntare'pi durlabhaH syAt // 27 // tathA 1. vizvAsahetutvAt J. / / 2. appANa appaNA cciya J || "svayamo'rthe appaNo na vA ||2| 209 // svayamityasyArthe appaNo vA prayoktavyam" iti haime svopajJavRttisahite prAkRtavyAkara / / 3. lokaH parasya doSAn hastAhasti guNAMzca gRhNan / AtmAnaM svayameva karoti sadoSaM ca saguNaM ca // 4. "aNuvaogo davvamiti kaTTu" iti anuyogadvArasUtre, sU0 14,482,561 / paJcamo'dhyAyaH 105
Page #179
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 106 paJcamo'dhyAyaH asatpralApAzruti : // 28 // 297 / / iti / asatAM khelaprakRtInAM pralApA anarthakavacanarUpA asatpralApA: teSAmazrutiH anavadhAraNam, zrutikAryadvaSAkaraNena anugrahacintanena ca, yathoktamnirAkariSNuryadi nopalabhyate bhaviSyati kSAntiranAzrayA katham ? / yadAzrayAt kSAntiphalaM mayA''pyate sa satkRti kAmiva nAma nArhati // 178 // [ ] // 28 / / tathAabhinivezatyAgaH // 29 // 298 // iti / abhinivezasya mithyAgraharUpasyA'prajJApanIyatAmUlabIjasya sarvakAryeSu tyAga iti // 29 / / tathA anucitAgrahaNam // 30 // 299 / / iti / anucitasya sAdhujanAcArabAdhAvidhAyitayA'yogyasya azuddhapiNDa-zayyA-vastrAderdharmopakaraNasya bAla-vRddha- napuMsakAdezcApravrAjanIyasya agrahaNam anupAdAnaM kAryamiti / yathoktam piMDa sejaM ca vatthaM ca cautthaM pAyameva ya / akappiyaM na icchejjA paDigAheja kappiyaM // 179 // [dazavai0 6 / 47] ahArasa purisesuM vIsaM itthIsu dasa napuMsesu / pabvAvaNAaNarihA panattA vIyarAgehi // 180 // te cAmIbAle1 vujhera napuMse3 ye jar3e 4 kIve 5 ya vAhie 6 / teNe 7 rAyAvagArI 8 ya ummatte 9 ya adaMsaNe // 181 // dAse11 duDhe12 ya mUDhe13 ya aNatte14 jaMgie15 i ya / obaddhae16 ya bhayage17 sehanippheDiyA18 i ya // 18 // 1.khalapratItAnAM ||2rUpatayA'prajJA L // 3."aTThArasa purisesuM vIsaM itthIsu dasa napuMsesu / pavvAvaNAaNarihA iti aNalA ittiyA bhaNiyA ||3505 / / bAle vuDhe NapuMse ya jo kIve ya vAhie / teNe rAyavakArI ya ummatte ya adaMsaNe // 3506 / / dAse duDhe ya mUDhe ya aNatte juMgie i ya / obaddhae ya bhayae sehaNippheDiyA i ya // 3507 // gubviNI bAlavacchA ya pavvAveuM Na kappatI / eesiM tu parUvaNA kAyacA dupayasaMjuttA ||3508||....pNdde vAtie kIve kuMbhI issAlue ti ya / sauNI takkammasevI ya pakkhiyApakkhite tti ya // 3561 // sogaMdhie ya Asitte vaddhie cippite ti ya / maMtosahi uvahate isisatte devasatte ya // 3562 / / " iti nizIthabhASye ekAdaze uddezake || "aTThArasa purisesuM vIsaM itthIsu dasa napuMsesuM / pabvAvaNAaNarihA taha viyalaMgassarUvA ya // 25 // " iti pravacanasAroddhAre // 4."bAle vujhe......||790|| dAse duDhe ya ..... sehanippheDiyA iya // 79 // " iti pravacanasAroddhAre // 5.ya kIve jaDDe ya vAhie L. || 106 For Private & Personal use only
Page #180
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 107 guvviNI bAlavacchA ya pavvAveDaM na kappai // 183 // [nizItha0] ti // tathA paMDe 1 kI 2 vA 3 kuMbhI 4 IsAlu 5 sauNI ya 6 / takkammasevi 7 pakkhiyamapakkhie 8 taha sugaMdhi 9 Asitte 10 // 184 [nizItha0 ]tti / etatsvarUpaM ca nizIthAdhyayanAt jJAtavyam // 30 // tathA ucite anujJApanA ||31||300 // iti / ucite anucitavilakSaNe piNDAdau anujJApanA anujAnato'numanyamAnasya svayameva guMrostaddravyasvAmino vA prayojanam, yathA- anujAnIta yUyaM mama grahItumetaditi, anyathA adattAdAnaprasaGgAt // 31 // tathA nimittopayogaH ||32|| 301 // iti / nimitte ucitAhArAdergrahItumabhilaSitasya zuddhayazuddhisUcake zakune upayogakAraNe sAdhujanaprasiddhe, pravRtte sati gamyate, upayogaH AbhogaH kAryaH, atra ca nimittAzuddhau caityavandanAdikuzalakriyApUrvakaM nimittAntaramanveSaNIyam, evaM yadA trIn vArAn nimittazuddhirna syAt tadA taddine na tena kiJcid grAhyam, yadi paramanyAnItaM bhoktavyamiti // 32 // nimittazuddhAvapi ayogye'grahaNam ||33|| 302 || iti / ayogye upakArAkArakatvenAnucite piNDAdAvagrahaNam anupAdAnaM kAryamiti ||33|| tathAanyayogyasya grahaH ||34|| 303 || iti / anyasya Atmavyatiriktasya guru-glAna- bAlAdeH yad yogyam upaSTambhakatvenocitaM tasya graho vidheya iti ||34|| evaM ca gRhItasya kiM kAryamityAha vedam ||35||34|| iti / 1. "paMDae 1 vAie 2 kI 3 kuMbhI 4 IsAlu ya tti ya 5 / sauNI 6 takkammasevI ya 7 pakkhiyApakkhie i ya || 793 || sogaMdhie ya 9 Asatte 10 dasa ete npuNsgaa| saMkiliha ti kAUNaM pavvAve akappiyA || 794||" iti pravacanasAroddhAre / / 2. gurordravya L. // / 3. upayogakaraNe LI | paJcamo'dhyAyaH 107
Page #181
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabandI 108 hastazatAd bahirgRhItasyeryApratikramaNa-gamanA ''gamanAlocanApUrvakaM hastazatamadhye tu evameva guroH nivedanaM dAyakahastamAtravyApAraprakAzana jJApana samarpaNaM ca kAryamiti // 35 // ata eva - svayamadAnam || 36 || 305 || iti / svayam AtmanA'dAnaM labdhasyAnyasmai avitaraNam, gurvAyattIkRtatvAt tasya ||36|| tato yadi guruH svayameva kasmaicit bAlAdikAya kiJcid dadyAt tat sundarameva, atha kuto'pi vyagratayA na svayaM dadAti kintu tenaiva dApayati tadAtadAjJayA pravRttiH ||37||306 / / iti / tasya gurorAjJayA niropeNa pravRttirdAne kAryA // 37 // tatra caucitacchandanam ||38||307 || iti / ucitasya samAnasaMbhogasya bAlAdeH sAdhoH, na punaranyasya taM prati dAnAnadhikAritatvAt tasya chandanaM chandasya abhilASasya annAdigrahaNaM pratyutpAdanaM kAryam // 38 // tato dattAvaziSTasyAnnAdeH dharmAyopabhogaH ||39|| 308 || iti / dharmAya dharmAdhArazarIrasaMdhAraNadvAreNa dharmArthameva ca, na punaH zarIravarNa-balAdyarthamapi, upabhogaH upajIvanam tathA cArSam veyaNa 1 veyAvacce 2 iriyaTThAe 3 ya saMyamaTThAe 4 / taha pANavattiyAe 5 chaTuM puNa dhammaciMtAe 6 || 185 // [ uttarA0 26 / 33] ||39|| tathAviviktavasatisevA ||40|| 309 || iti / viviktAyA: strI- pazu - paNDakavivarjitAyAH vasate: Azrayasya sevA paribhogo vidheyaH, aviviktAyAM hi vasatau vratinAM brahmacaryavratavilopaprasaGga iti // 40 // ata eva brahmacaryavrataparipAlanAya etaccheSaguptIrabhidhAtuM 'strIkathAparihAra:' ityAdi vibhUSAparivarjanam' itiparyantaM sUtrASTakamAha / tatrastrIkathAparihAraH || 41 ||310|| iti / 1. sambhogyabAlAdeH L // 2. kAritatvAt iti pATho yadyapi hastalikhitAdarzeSUpalabhyate tathApi kAritvAt ityapi pATho'tra kadAcit saMbhAvyeta // / 3. itaH punaH K. praterArambhaH // / 4. gAtheyam oghaniryuktau 580, piNDaniryuktau 62, paJcavastuke 365 cApyupalabhyate // paJcamo'dhyAyaH 108
Page #182
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 109 paJcamo'dhyAyaH strINAM kathA strIkathA, sA ca caturvidhA- jAti1 kulara rUpa3 nepathya4 bhedAt, tatra jAti: brAhmaNAdikA, tatkathA yathA dhik brAhmaNIrdhavAbhAve yA jIvanti mRtA iva / dhanyAH zUdrIjane manye patilakSe'pyaninditAH // 186 // [ ] kulaM caulukya-cAhumAnAdi, tatkathA aho caulukyaputrINAM sAhasaM jagato'dhikam / vizantyapnau mRte patyau yAH premarahitA api // 187 // [ ] rUpaM zarIrAkAraH, tatkathA aho andhrapurandhrINAM rUpaM jagati varNyate / yatra yUnAM dRzo lagnA na manyante parizramam // 188 // [ ] nepathyaM vastrAdiveSagrahaH, tatkathA dhig nArIraudIcyA bahuvastrAcchAditAlatikatvAt / yadyauvanaM na yUnAM cakSurmodAya bhavati sadA // 189 // [ ] tasyAH parihAra iti // 41 // niSadyAnupavezanam // 42 // 311 / / iti / niSadyAyAM strInivezasthAne paTTa-pIThAdau muhUrta yAvat strISutthitAsvapi anupavezanaM kAryam, sadya eva strIniSadyopavezane sAdhostaccharIrasaMyogasaMkrAntoSmasparzavazena manovizrotasikAdoSasaMbhavAt // 42 / / indriyAprayogaH // 43 // 312 / / iti / __indriyANAM cakSurAdInAM kathaJcid viSayabhAvApanneSvapi guhyoru-vadana-kakSA-stanAdiSu strIzarIrAvayaveSu aprayoga: avyApAraNaM kAryam, punastannirIkSaNAdyarthaM na yatnaH kAryaH // 43 // kuDyAntaradAmpatyavarjanam // 44 // 313 / / iti / kuDyaM bhittistadantaraM vyavadhAnaM yasya tat tathA, dAmpatyaM dayitA-patilakSaNaM yugalam, kuDyAntaraM ca tad dAmpatyaM ceti samAsaH, tasya varjanam, 1.na punastannirIkSaNAya prayatna: kArya: K. // 2 kSaNArtha na L || 102
Page #183
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 110 vasatau svAdhyAyasthAnAdau ca na tatra sthAtavyaM yatra kuDyAntaraM dAmpatyaM bhavatIti // 44 // pUrvakrIDitAsmRtiH / / 45 / / 314 / / iti / pUrvaM pravrajyApratipattikAlAt prAk krIDitAnAM prauDhapramodapradapramadAprasaGgaprabhRtivilasitAnAmasmRti: asmaraNam, ayaM ca bhuktabhogAn pratyupadeza iti // 45 // praNItAbhojanam ||46 || 315 / / iti / praNItasya atisnigdhasya galatsnehabindulakSaNasyAhArasyAbhojanam anupajIvanamiti // 46 // atimAtrAbhogaH ||47 || 316 / / iti / apraNItasyApyAhArasyAtimAtrasya dvAtriMzatkavalAdizAstrasiddhapramANAtikrAntasyAbhogaH abhojanam ||47|| vibhUSAparivarjanam ||48 / / 317 / / iti / vibhUSAyAH zarIropakaraNayoH zRGgAralakSaNAyAH parivarjanamiti / eteSAM ca strIkathAdInAM navAnAmapi bhAvAnAM mohodrekahetutvAt niSedhaH kRta iti // 48 // tathA tattvAbhinivezaH // 49 // 318 / / iti / tattve samyagdarzana - jJAna cAritrAnusAriNi kriyAkalApe abhiniveza: zakyakoTimAgate kartumatyantAdaraparatA, anyathA tu manaH pratibandha eva kAryaH // 49 // tathA yuktopadhidhAraNA ||50 // 319 // iti / yuktasya zAstraprasiddhapramANasamanvitasya lokaparivAdAviSayasya svaparayo rAgAnutpAdakasya upadheH vastrapAtrAdilakSaNasya dhAraNA upabhoga:, upalakSaNatvAt paribhogazca gRhyate, yathoktam paJcamo'dhyAyaH 110
Page #184
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau dhAraNayA uvabhogo pariharaNA hoi paribhogo // 190 // (bRhatkalpabhASye 2367,2372] // 50 // tathA mUrhotyAgaH // 51 // 320 / / iti / mUrchAyA abhiSvaGgasya sarvatra bAhye'rthe'bhyantare ca zarIrabalAdau varjanam // 51 // tathA apratibaddhaviharaNam // 52 // 321 // iti / apratibaddhena deza-grAma-kulAdAvamUrcchitena viharaNaM vihAra: kAryaH // 52 / / tathA paJcamo'dhyAyaH parakRtabilavAsaH // 53 // 322 / / iti / paraiH AtmavyatiriktaiH kRte svArthameva niSpAdite bila iva bile asaMskaraNIyatayA upAzraye vAsaH // 53 // tathA avagrahazuddhiH // 54 // 323 // iti / avagrahANAM devendra-rAja-gRhapati-zayyAtara-sAdharmikAbhAvyabhUbhAgalakSaNAnAM zuddhiH tadanujJayA paribhogalakSaNA kAryA // 54 // mAsAdikalpaH // 55||324 // iti| mAsaH pratItarUpa eva, AdizabdAccaturmAsI gRhyate, tato mAsakalpazcaturmAsIkalpazca kAryaH // 55 // yadA tu durbhikSa-kSitipativigraha-javAbalakSayAdibhirnimittaiH kSetravibhAgena mAsAdikalpa: kartuM na pAryate tadA kiM karttavyamityAha ekatraiva takriyA // 56||325 / / iti / ekasminneva mAsakalpAdiyogye kSetre vasatyantaravibhAgena vIthyantaravibhAgena ca sarvathA niravakAzatAyAM saMstArakabhUmiparivartena takriyA mAsAdikalpakriyeti, ata eva paThyatesaMthAraparAvattaM abhiggahaM ceva cittarUvaM tu / etto carittiNo iha vihAra-paDimAisu karaMti // 191 // [ ] // 56 // tatra ca sarvatrAmamatvam // 57 // 326 / / iti / 1.dhAraNatA upabhoga: pariharaNA bhavati paribhogaH / / 2.parihariNA mu0 vinA sarveSu hastalikhitAdarzeSu / / 3.saMstArakaparAvartam abhigrahaM caiva citrarUpaM tu / ita: cAritriNa iha vihAnatimAdiSu / 111 kurvanti // For Private & Personal use only
Page #185
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau sarvatra pIThaphalakAdau nityavAsopayogini anyasmiMzcAmamatvam amamIkAra iti // 57 / / tathA nidAnaparihAraH // 58 // 327 / / iti / nitarAM dIyate lUyate samyagdarzanaprapaJcabahalamUlajAlo jJAnAdiviSayavizuddhavinayavidhisamuddharaskandhabandho vihitAvadAtadAnAdibhedazAkhopazAkhAkhacito niratizayasuranarabhavaprabhavasukhasaMpattiprasUnAkIrNo'nabhyarNIkRtanikhilavyasanavyAlakulazivAlayazarmaphalolbaNo dharmakalpatarUranena surarddhayAdyAzaMsanapariNAmaparazuneti nidAnaM tasya parihAraH, atyantadAruNapariNAmatvAt tasya, yathoktam paJcamo'dhyAyaH ya: pAlayitvA caraNaM vizuddha karoti bhogAdinidAnamajJaH / hI varddhayitvA phaladAnadakSaM sa nandanaM bhasmayate varAkaH // 188 // [ ]iti / / 58 // tarhi kiM karttavyamityAha vihitamiti pravRttiH // 59 // 328 // iti / vihitaM kartavyatayA bhagavatA nirUpitametaditi evaM sarvatra dharmakArye pravRttiH // 59 / / tathA vidhinA svAdhyAyayogaH // 60||329 / / iti / vidhinA kAla-vinayAdyArAdhanarUpeNa svAdhyAyasya vAcanAderyogo vyApAraNamiti // 60 / / tathA AvazyakAparihANiH // 6 // 330 / / iti / AvazyakAnAM svakAle niyamAt karttavyavizeSANAM pratyupekSaNAdInAM aparihANi: abhraMzaH, iyaM ca pradhAnaM sAdhuliGgam, tathA ca dazavakAlikaniyukti: saMvego nivveo visayavivego susIlasaMsaNI / ArAhaNA tavo nANadaMsaNacarittaviNao ya // 19 // khaMtI ya maddava'jjava vimuttayA'dINayA titikkhA ya / AvassagaparisuddhI ya bhikkhuliMgAI eyAI // 193 / / [daza.ni. 348-349] tathA yathAzakti tapa:sevanam // 62 // 331 / / iti / yathAzakti tapasa: anazanAdeH sevanam AcaraNam, yathoktam For Privale & Personal use only
Page #186
--------------------------------------------------------------------------
________________ T savRttike dharmabindau 113 kAyo na kevalamayaM paritApanIyo miSTai rasairbahuvidhairna ca lAlanIyaH / cittendriyANi na caranti yathotpathena vazyAni yena ca tadAcaritaM jinAnAm || 194|| [ ]//62// tathA parAnugrahakriyA || 63 ||332|| iti / pareSAM svapakSagatAnAM parapakSagatAnAM ca jantUnAM mahatyA karuNAparAyaNapariNAmitayA anugrahakaraNaM jJAnAdyupakArasaMpAdanamiti // 63 // tathAguNadoSanirUpaNam ||64|| 333 || iti / sarvatra vihArAdau karttavye guNadoSayornirUpaNaM kAryam // 64 // tathA bahuguNe pravRttiH ||65 ||334|| iti / yad bahuguNam upalakSaNatvAt kevalaguNamayaM vA kAryamAbhAsate tatra pravarttitavyam, nAnyatheti // 65 // tathAkSAntirmArdavamArjavamalobhatA || 66 || 335 || iti / ete kSAntyAdayazcatvAro'pi kaSAyacatuSTayapratipakSabhUtAH sAdhudharmamUlabhUmikAsvarUpAH nityaM kAryA iti ||66|| ataeva krodhAdyanudayaH ||67 | | 336 // iti / krodhAdInAM caturNAM kaSAyANAmanudayo mUlata evAnutthAnam ||67|| tathA vaiphalyakaraNam // 68 // 337 // iti / vaiphalyasya viphalabhAvasya kathaJcidudayaprAptAnAmapi krodhAdInAM karaNam, krodhAdInAmudaye yaccintitaM kAryaM tasyAkaraNena krodhAdyudayo niSphalaH kArya iti bhAvaH evaM ca kRte pUrvoktAH kSAntyAdaya AsevitA bhavanti // 68 // krodhAdyanudayArthinA ca yat kAryaM tadAhavipAkacintA || 69 | | 338|| iti / vipAkasya krodhAdikaSAyaphalasya cintA vimarzo vidheya:, yathA krodhAt prItivinAzaM mAnAd vinayopaghAtamApnoti / zAThyAt pratyayahAniM sarvaguNavinAzanaM lobhAt || 195 // [prazama. 25 ] iti // 69 // tathA paJcamo'dhyAyaH 113
Page #187
--------------------------------------------------------------------------
________________ vRtta dharmabindau 114 dharmottaro yogaH ||70 ||339 / / iti / dharmottaro dharmaphalaH sarva eva yogo vyApAro vidheyaH, na punaraTTaTTahAsa - kelikilatvAdiH pApaphala iti // 70 // tathA -- AtmAnuprekSA / / 71 ||340 // iti / Atmana: svasya anuprekSA paryAlocanA bhAvapratyupekSArUpA, yathA kiM kayaM kiM vA sesaM kiM karaNijjaM tavaM ca na karemi / puvvAvarattakAle jAgarao bhAvapaDilehA // 196 // [ogha ni0263] tti / evamAtmanyanuprekSite yat kRtyaM tadAha ucitapratipattiH // 72 / / 341 / / iti / ucitasya guNabRMhakasya pramAdanigrAhiNazcAnuSThAnasya pratipattiH abhyupagama iti // 72 // tathApratipakSAsevanam ||73|| 342 / / iti / yo hi yadA yena doSeNa bAdhyamAno bhavati tena tadA tatpratipakSabhUtasya guNasyAsevanaM kAryam, himapAtapIDitenevAneriti // 73 // tathAAjJAnusmRtiH ||74 || 343 / / iti / AjJAyA bhagavadvacanasya pade pade hRdaye'nusmRtiH kAryA bhavagadvacanAnusmaraNasya bhagavatsmaraNarUpatvena mahAguNatvAt, yaduktam-- asmin hRdayasthe sati hRdayasthastattvato munIndra iti / hRdayasthite ca tasmin niyamAt sarvArthasaMsiddhiH || 197 // [ SoDa0 2 / 14] iti / tathAsamazatru mitratA // 75 // 344 / / iti / zatrau mitre ca samAnapariNAmatA, eko hi tatra nirbhartsanAdibhiranyastu stuti-vandanAdibhiH svacittasaMtoSaM ghaTayantau mAM nimittamAtramavalambya pravRttau dvAvapi na tu matkAryaM kiJcaneti, tataH ko'nayorUno'dhiko vA mameti bhAvanayA // 75 // tathAparISahajayaH ||76 || 345 // iti / 1. tayaM ca na ] // paJcamo'dhyAyaH 114
Page #188
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike | dharmabindau 115 paJcamo'dhyAyaH parISahANAM kSutpipAsAdInAM dvAviMzaterapi jaya: abhibhavaH, tatra darzanaparISahasya mArgAcyavanArthaM zeSANAM ca karmanirjarArthaM kArya iti, yathoktam-mArgAcyavana-nirjarArthaM pariSoDhavyA: parISahAH [tttvaa09|8] iti // 76 / / tathA upasargAtisahanam // 77 // 346 / iti / upasRjyante pIDApariMgataivedyante ye te upasargAH, te ca divya-mAnuSa-tairazcA-''tmasaMvedanIyabhedAccaturdhA, teSAmatisahanam abhibhavanam, anyathA vyasanamayatvena saMsArasya teSAmanatisahane mUDhamatitvaprasaGgAt, yathoktam saMsAravartyapi samudvijate vipadbhayo yo nAma mUDhamanasAM prathamaH sa nUnam / ambhonidhau nipatitena zarIrabhAjA saMsRjyatAM kimaparaM salilaM vihAya // 198 // [ ] iti / tathA sarvathA bhayatyAgaH // 78 // 347 / / iti / sarvathA sarvaiH prakArairihaloka-paralokabhayAdibhirbhayasya bhItestyAgaH parityAgaH, niraticArayatisamAcAravazopalabdhasamutkRSTopaSTambhatayA mRtyorapi nodvijitavyam, kiM punaranyabhayasthAnebhya iti, ata evoktamanyatraprAyeNAkRtakRtyatvAnmRtyorudvijate janaH / kRtakRtyAH pratIkSante mRtyu priyamivAtithim // 199 // [ ||78|| tathA tulyAzma-kAJcanatA // 79 // 348 / / iti / tulye samAne abhiSvaGgAviSayatayA azma-kAJcane upala-suvarNe yasya sa tathA, tadbhAvastattA // 79 / / tathA abhigrahagrahaNam / / 80||349 / / iti / abhigrahANAM dravya-kSetra-kAla-bhAvabhedabhinnAnAm levaDamalevaDaM vA amugaM davvaM ca ajja ghecchAmi / amugeNa va davveNa va aha davvAbhigNaho esa // 200 // [paJca0 298] ityAdizAstrasiddhAnAM grahaNam abhyupagama: kAryaH / / 80 // tathA vidhivat pAlanam ||8||350||iti / For Private & Personal use only
Page #189
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 116 vidhivad vidhiyuktaM yathA bhavati, pAlanamabhigrahANAmiti // 81 // tathAyathArhaM dhyAnayogaH ||82|| 351 / / iti / yathArhaM yo yasya yogyastadanatikrameNa dhyAnayogo dhyAnayordharma (rmya) zuklalakSaNayoryogaH, athavA yathArhamiti yo dezaH kAlo vA dhyAnasya yogyastadanullaneneti // 82 // tathA ante saMlekhanA ||83 || 352 / / iti / ante AyuHparyante vijJAte sati saMlekhanA zarIra kaSAyayostapovizeSa- bhAvanAbhyAM kRzIkaraNam // 83 // paramatrasaMhananAdyapekSaNam ||84|| 353 / / iti / saMhananasya zarIrasAmarthyalakSaNasya AdizabdAt cittavRtteH sahAyasampattezca apekSaNam AzrayaNaM kAryam, saMhananAdyapekSya saMlekhanA vidheyeti bhAva iti // 84 // nanvanayordravyasaMlekhanA - bhAvasaMlekhanayoH kA'tyantamAdaraNIyetyAha bhAvasaMlekhanAyAM yatnaH ||85 || 354 || iti / bhAvasaMlekhanAyAM kaSAyendriyavikAratucchIkaraNarUpAyAM yatnaH AdaraH kAryaH, dravyasaMlekhanAyA api bhAvasaMlekhanArthamupadezAt, ayamatra bhAvaHiha mumukSuNA bhikSuNA pratyahaM maraNakAlaparijJAnayatnapareNa stheyam, maraNakAlaparijJAnopAyAzca Agama-devatAvacana- supratibhA- tathAvidhAniSTasvapnadarzanAdayo'neke zAstra - lokaprasiddhA iti, tato vijJAte maraNakAle pUrvameva dvAdaza varSANi yAvadutsargata: saMlekhanA kAryA, tatra ca cattAri vicittAiM vigaInijjUhiyAiM cattAri / saMvacchare ya doNNi u egaMtariyaM ca AyAmaM // 201 || nAivigiTTho ya tavo chammAse parimiyaM ca AyAmaM / anne vi ya chammAse hoi vigiTThaM tavokammaM // 202 // vAsaM koDIsahiyaM AyAmaM kAumANupuvIe / girikaMdaraM tu gaMtuM pAyavagamaNaM aha karei ||203 // [paJca01574-5-6] yadA tu kuto'pi saMhananAdivaiguNyAnna zakyate iyAn saMlekhanAkAlaH sAdhayituM tadA mAsavarSaparihANyA jaghanyato'pi SaNmAsAn yAvat saMlekhanA kAryA, asaMlikhitazarIrakaSAyo hi bhikSuranazanamadhiSThitaH sahasA dhAtukSaye samupasthite na sugatiphalaM tathAvidhaM samAdhimArAdhayituM sAdhIyAn syAditi paJcamo'dhyAyaH 116
Page #190
--------------------------------------------------------------------------
________________ vizathApi atyantadurdharatvayAtake vA viSa-vizAdhanA dehatyAga iti paJcamo'dhyAyaH savRttike | // 85 // tathAdharmabindau vizuddhaM brahmacaryam // 86 // 355 / / iti / vizeSeNa atinibiDabrahmacaryaguptividhAnarUpeNa zuddhaM brahmacarya pratItameva vidheyam, yadatra saMlekhanAdhikAre vizuddhabrahmacaryopadezanaM tadvedodayasya 117 kSINazarIratAyAmapi atyantadurdharatvakhyApanArthamiti // 86 // atha saMlekhanAnantaraM AzughAtake vA viSa-vizUcikAdau doSe sati yadvidheyaM tadAha vidhinA dehatyAga iti // 87||356 / / iti / vidhinA Alocana-vratoccAra-parakSAmaNA-'nazana-zubhabhAvanA-paJcaparameSThismaraNalakSaNena dehasya tyAgaH parityajanam, paNDitamaraNArAdhanamityarthaH, itizabda: parisamAptI, ityuktaH sApekSayatidharmaH // 87 / / atha dvitIyadharmaprastAvanAyAha nirapekSayatidharmastu / / 88 // 357 / / iti / nirapekSayatInAM dharmaH punarayaM vakSyamANaH // 88 / tamevAha vacanagurutA // 89 // 358 / / iti / vacanameva Agama eva guruH sarvapravRttau nivRttau copadezakatvena yasya sa tathA, tadbhAvastattA / / 89 / / tathA alpopadhitvam ||90||359||iti / alpa: sthavirApekSayA upadhi: vastra-pAtrAdirUpo yasya sa tathA, tadbhAvastattvam, upadhipramANaM ca vizeSazAstrAdavaseyam // 90 / / tathA niSpratikarmazarIratA // 9 // 360 / / iti / niSpratikarma tathAvidhaglAnAdyavasthAyAmapi pratIkAravirahitaM zarIraM yasya sa tathA, tadbhAvastattvam // 91 / / ata eva apavAdatyAgaH // 9 // 361 / / iti / apavAdasya utsargApekSayA'pakRSTavAdasya tyAga: kAryaH, na hi nirapekSo yati: sApekSayatiriva utsargAsiddhAvapavAdamapi samAlambya alpadoSaM Jan Education Internal
Page #191
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike / dharmabindau 118 paJcamo'dhyAyaH bahuguNaM ca kAryamArabhate kintUtsargapathaprAptaM kevalaguNamayameveti // 92 / / tathA grAmaikarAtrAdiviharaNam // 9 // 362 / / iti / / grAme pratItarUpe upalakSaNatvAnnagarAdau ca ekA cAsau rAtrizcetyekarAtraH, AdizabdAt dvirAtrasya mAsakalpasya ca grahaH, tena viharaNam, kimuktaM bhavati? yadA pratimAkalparUpo nirapekSo yatidharmaH pratipanno bhavati tadA Rtubaddhe kAle grAme jJAtaH san sa ekarAtram ajJAtazca ekarAtraM dvirAtraM vA vasati, yathoktam-nAegarA yavAsI egaM va dugaM va annaae| [paJcA0 1858] jinakalpika-yathAlandakalpika-zuddhaparihArikA jJAtA ajJAtAzca mAsamiti // 93 / / tathA niyatakAlacaritA // 94 // 363 // iti / niyate tRtIyapauruSIlakSaNe kAle bhikSAdyarthaM saJcaraNam, yathoktam-bhikkhA paMtho ya taiyAe // 204 // [bRhatkalpabhASye gA0 1414,1430] iti / tathA prAya prasthAnam // 95 // 364 / / iti / prAyo bAhulyena UrdhvasthAnaM kAyotsargaH // 15 // tathA dezanAyAmaprabandhaH // 96||365 / / iti / dezanAyAM dharmakathArUpAyAM dharmaM zrotumupasthiteSvapi tathAvidhaprANiSu aprabandhaH abhUribhAvaH, eMgavayaNaM duvayaNaM vo [ ] iti vacanaprAmANyAt // 96 // tathA sadA'pramattatA // 97||366 / / iti / sadA divA rAtrau cApramattatA nidrAdipramAdaparihAraH // 97 / tathA1.jAte ekarAtravAsI ekaM vA dvikaM vA ajJAte // 2.bhikSA panthAzca tRtIyasyAm / / 3.urddha sthAnaM ||4.ekvcn dvivacanaM vA (?ca) // 5.atra 'veti vacana iti pATha upalabhyate hastalikhitAdarzaSu / atra ceti ityapi paThituM zakyate, tataH 'ca' [ ] iti pATho'pyatra syAt / / 118 For Private & Personal use only
Page #192
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 119 paJcamo'dhyAyaH dhyAnakatAnatvamiti // 98 // 367 / / iti / dhyAne dharmadhyAnAdAveka eva tAna: cittaprasarpaNarUpo yasya sa tathA, tadbhAvastattvam, itizabda: samAptau // athopasaJjihIrSurAha samyag yatitvamArAdhya mahAtmAno yathoditam / samprApnuvanti kalyANamihaloke paratra ca // 28 // iti / samyag yatitvam uktarUpamArAdhya samAsevya mahAtmAno janA yathoditaM yathA zAstre nirUpitam, kimityAha- samprApnuvanti labhante kalyANaM bhadram, kvetyAha- ihaloke paratra ceti pratItarUpameva // 1 // etadeva vivarISurAha kSIrAzravAdilabdhyoghamAsAdya paramAkSayam / kurvanti bhavyasattvAnAmupakAramanuttamam // 29 / / iti / / kSIraM dugdhaM zrotRjanakarNapuTeSu Azravati kSarati bhASamANo yasyAM labdhau sA kSIrAzravA, AdizabdAnmadhvAzravA sarpirAzravA amRtAzravA cetyAdiko yo labyogho labdhisaGghAtaH tam AsAdya upalabhya paramAkSayaM paramaM sarvasundaraM akSayaM ca anekadA upajIvyamAnamapi anuparamasvabhAvam, kimityAhakurvanti vidadhati bhavyasattvAnAm upakartuM yogyAnAm upakAraM samyaktva-jJAna-cAritralAbhalakSaNam anuttamaM nirvANaikaphalatvena anyopakArAtizA yinamiti // 2 // tathA * mucyante cAzu saMsArAdatyantamasamaJjasAt / janma-mRtyu-jarA-vyAdhi-roga-zokAdyupadrutAt // 30 // iti / / mucyante parihIyante, ca: samuccaye, Azu zIdhra saMsArAt bhavAt, kIdRzAdityAha- atyantam atIva, saGgataM yuktam aJjaH svarUpaM yasya sa tathA, tatpratiSedhAdasamaJjasastasmAt, ata eva janma-mRtyu-jarA-vyAdhi-roga-zokAdyupadrutAt, janmanA prAdurbhAvena mRtyunA maraNena jarayA sthavirabhAvalakSaNayA vyAdhinA kuSThAdirUpeNa zokena iSTaviyogaprabhavamanoduHkhavizeSeNa AdizabdAcchIta-vAtAdibhirupadravairupadrutAt vihvalatAmAnItAditi ||3|| iti zrI municandrasUriviracitAyAM dharmabinduvRttau yatidharmavidhiH paJcamo'dhyAyaH samAptaH / / 5 / / 1:tizAyanamiti K // For Privale & Personal use only
Page #193
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 120 SaSTo'dhyAyaH atha SaSTho'dhyAyaH vyAkhyAtaH paJcamo'dhyAyaH,adhunA SaSTho vyAkhyAyate, tasya cedamAdisUtram AzayAdhucitaM jyAyo'nuSThAnaM sUrayo viduH / sAdhyasiddhayaGgamityasmAdyatidharmo dvidhA mataH // 31 // Azayasya cittadhRtilakSaNasya AdizabdAt zrutasampatte: zarIrasaMhananasya paropakArakaraNazaktezca ucitaM yogyaM jyAya: atiprazasyamanuSThAnaM jinadharmasevAlakSaNaM sUrayaH samayajJAH viduH jAnanti, kIdRzamityAha- sAdhyasiddhayaGgam, sAdhyasya sakalaklezakSayalakSaNasya siddhayaGgaM niSpattikAraNam iti asmAt kAraNAd yatidharmo dvidhA mata: sApekSayatidharmatayA nirapekSayatidharmatayA ceti // 1 // sAdhyasiddhyaGgatvameva bhAvayati - samagrA yatra sAmagrI tadakSepeNa siddhayati / davIyasA'pi kAlena vaikalye tu na jAtucit // 32 // samagrA paripUrNA yatra kArye sAmagrI samagrasaMyogalakSaNA bhavati tat kAryam akSepeNa avilambana siddhayati niSpadyate, anyathA sAmagrIsamagratA'yogAt, atraiva vyatirekamAha- davIyasA'pi aticirarUpatayA dUrataravartinA'pi kAlena vaikalye tu sAmagrikAyA vikalatAyAM punarna jAtucit na kadAcidapIti // 2 / / evaM sati yat kartavyaM tadAha tasmAd yo yasya yogya: syAt tattenAlocya sarvathA / ArabdhavyamupAyena samyageSa satAM nayaH // 33 // tasmAt kAraNAd yo yati: yasya sApekSayatidharma-nirapekSayatidharmayoranyatarAnuSThAnasya yogya: samucita: syAd bhavet tad anuSThAnaM tena yogyena Alocya nipuNohApohayogena paribhAvya sarvathA sarvairupAdhibhirArabdhavyam ArambhaNIyam upAyena tadgatenaiva samyag yathAvat, eSa yogyArambhalakSaNa: satAM ziSTAnAM nayo nItiriti // 3 // ityukto yatidharmaH, idAnImasya vissyvibhaagmnuvrnnyissyaamH||1||368|| iti / pratItArthameveti // 1 // 1.tasya cedamAdisUtram nAsti K.J.|| 2.cittavRti"K | cittavRtti / / 120 For Private & Personal use only
Page #194
--------------------------------------------------------------------------
________________ / dharmabindau / savRttike 121 tatra kalyANAzayasya zrutaratnamahodadheH upazamAdilabdhimataH parahitodyatasya atyantagambhIracetasaH pradhAnapariNatervidhUtamohasya paramasattvArthakartuH sAmAyikavata: vizuddhayamAnAzayasya yathocitapravRtteH sAtmIbhUtazubhayogasya zreyAn sApekSayatidharma eva // 2 // 369 / / iti| ___ tatreti viSayavibhAgAnuvarNanopakSepe kalyANAzayasya bhAvArogyarUpamuktipuraprApakapariNAmasya, zrutaratnamahodadheH pravacanamANikyaparamanIranidheH, upazamAdilabdhimata: uktalakSaNopazamAdilabdhisamanvitasya, parahitodyatasya sarvajagajjIvajAtahitAdhAnadhanasya, atyantagambhIracetasaH SaSTo'dhyAyaH harSa-viSAdAdAvatinipuNairapyanupalabdhacittavikArasya, ata eva pradhAnapariNate: sarvottamAtmapariNAmasya, vidhUtamohasya samuttIrNamUDhabhAvatandrAmudrasya, paramasattvArthakartuH nirvANAvandhyabIjasamyaktvAdisattvaprayojanavidhAtuH, sAmAyikavata: mAdhyasthyaguNatulAropaNavazasamatApanItasvajana-parajanAdibhAvasya, vizuddhayamAnAzayasya valakSapakSakSapApatimaNDalasyeva pratikalamavadAyamAnamAnasasya, yathocitapravRtte: prastAvaprAyogyaprArabdhaprayojanasya, ata eva sAtmIbhUtazubhayogasya aya:piNDasyeva vahninA zubhayogena saha samAnIbhUtAtmano yativizeSasya zreyAn atiprazasya: sApekSayatidharma eva, netara iti // 2 // kuta ityAha vacanaprAmANyAt // 3 // 370 / / iti / bhagavadAjJApramANabhAvAt // 3 // etadapi kuta ityAha sampUrNadazapUrvavido nirapekSadharmapratipattipratiSedhAt // 4 // 371 / / iti / sugamameva, pratiSedhazca gacche cciya nimmAo jA puvvA dasa bhave asaMpuNNA / navamassa taiyavatthU hoi jahano suAbhigamo // 205 // [paJcA0 18.5] iti vacanAdavasIyate // 4 // eSo'pi kimarthamityAha parArthasampAdanopapatteH ||5||372||iti / 1.prArabdhasvaprayojanasya L // 121 Jain Education Inm For Private & Personal use only onal
Page #195
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 122 parArthasya paropakAralakSaNasya sampAdanaM karaNaM tadupapatteH, sa hi dazapUrvadharastIrthopaSTambhalakSaNaM parArthaM sampAdayituM yasmAdupapadyata iti // 5 // yadi nAmaivaM tato'pi kimityAha tasyaiva ca gurutvAt // 6 // 373 // iti / tasya parArthasampAdanasya eva, cetyavadhAraNe, gurutvAt sarvadharmAnuSThAnebhya uttamatvAt // 6 // etadapi kathamityAhasarvathA duHkhamokSaNAt ||7|| 374 // iti / sarvathA sarvaiH prakAraiH svasya pareSAM cetyarthaH duHkhAnAM zArIra-mAnasarUpANAM mocanAt // 7 // tathAsantAnapravRtteH ||8|| 375 / / iti / parArthasampAdanAt santAnasya ziSya-praziSyAdipravAharUpasya pravRtteH // 8 // tathAyogatrayasyApyudagraphalabhAvAt / / 9 / / 376 / / iti / yogatrayasyApi manovAkkAyakaraNavyApArarUpasya parArthasampAdane kriyamANe, na punarekasyaivetyapizabdArthaH, udagraphalabhAvAt, udagrasya prakArAntareNAnupalabhyamAnatvenAtyuttamasya phalasya karmanirjarAlakSaNasya bhAvAt nahi yathA dezanAyAM sarvAtmanA vyApriyamANaM manovAkkAyatrayaM phalamApnoti tathA'nyatra kRtyAntara iti // 9 // tathA nirapekSadharmocitasyApi tatpratipattikAle paraparArthasiddhau tadanyasampAdakAbhAve pratipattipratiSedhAcca ||10||377|| iti / nirapekSadharmocitasyApi, kiM punastadanucitasyetyapizabdArthaH, tatpratipattikAle nirapekSadharmAtrIkaraNasamaye paraparArthasiddhau pareSAM parArthasya samyagdarzanAdeH pradhAnaprayojanasya siddhau sAdhyAyAM viSaye tadanyasampAdakAbhAve tasmAt nirapekSayatidharmocitAdanyasya sAdhoH parArthasiddhisampAdakasyAbhAve pratipattipratiSedhAd aGgIkaraNanivAraNAt, cakAro hetvantarasamuccaye, tasyaiva ca gurutvam [sU0 373]iti saNTaka iti // 10 // itthaM sApekSayatidharmayogyamuktvA nirapekSayatidharmayogyaM vaktumAha navAdipUrvadharasya tu yathoditaguNasyApi sAdhuziSyaniSpattau sAdhyAntarAbhAvataH sati kAyAdisAmarthye sadvIryAcArAsevanena tathA SaSTo'dhyAyaH 122
Page #196
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike | dharmabindau 123 SaSTo'dhyAyaH pramAdajayAya samyagucitasamaye AjJAprAmANyatastathaiva yogavRddhaH prAyopavezanavaccheyAnnirapekSayatidharmaH // 11 // 378 // iti / navAdipUrvadharasya tu yathoditaguNasyApi 'taMtra kalyANAzayasya' ityAdisUtranirUpitaguNasya, kiM punastadanyaguNasyetyapizabdArthaH, sAdhuziSyaniSpattI AcAryopAdhyAya-pravarti-sthavira-gaNAvacchedakalakSaNapadapaJcakayogyatayA sAdhUnAM ziSyANAM niSpattau satyAM sAdhyAntarAbhAvata: sAdhyAntarasya nirapekSadhamapikSayA AryAparipAlanAdirUpasya abhAvata: abhavanena sati vidyamAne kAyAdisAmarthya vajrarSabhanArAcasaMhananazarIratayA vajrakuDyasamAnadhRtitayA ca mahati kAya-manasoH samarthabhAve sati sadvIryAcArAsevanena, sato viSayapravRttatayA sundarasya vIryAcArasya sAmarthyAgopanalakSaNasya niSevaNena, tathA pramAdajayAya, tathA tena nirapekSayatidharmapratipattiprakAreNa yaH pramAdasya nidrAde: jaya: abhibhavastadarthaM samyak zAstroktanItyA tapaH-sattva-sUtraikatva-balalakSaNAbhiH paJcabhistulanAbhirAtmAnaM tolayitvA ucitasamaye tithi-vAra-nakSatra-yoga-lagnazuddhilakSaNe AjJAprAmANyataH AjaivAtrArthe pramANamiti pariNAmAt tathaiva pratipitsitanirapekSayatidharmAnurUpatayaiva yogavRddhaH samyagdarzana-jJAnacAritralakSaNadharmavyApAravRddheH prAyopavezanavat, prAyopavezanam anazanam, tadvat paryantakAlakaraNIyAnazanakriyAtulya ityarthaH, zreyAn atiprazasya: nirapekSayatidharmo jinakalpAdirUpaH kalpAdigranthaprasiddhasvarUpo vartata iti // 11 // tathA tatkalpasya ca parArthalabdhivikalasya // 12 // 379 / / iti / ___ tatkalpasya nirapekSayatidharmapratipattisamarthapuruSavizeSatulyasya anyasyApi, cazabdaH samuccaye, paraM kevalaM parArthalabdhivikalasya tathAvidhAntarAyAdikarmapAratantryadoSAt parArthalabdhyA sAdhuziSyaniSpAdanAdisAmarthyalakSaNayA vikalasya, zreyAn nirapekSayatidharma ityanuvartate // 12 // atra hetumAha ucitAnuSThAnaM hi pradhAnaM karmakSayakAraNam // 13 // 380 // iti / ucitAnuSThAnaM hi yasmAt pradhAnam utkRSTa karmakSayakAraNamiti // 12 // etadapi kuta ityAha udagravivekabhAvAd ratnatrayArAdhanAda // 14||381 / / iti / 2.dRzyatAM 6 / 2 / / 2.AdhasaMhananatrayayuktatayA saM0 LI 123 For Private & Personal use only
Page #197
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 124 udagrasya utkaTasya vivekasya vidheyAvidheyavastuvibhAgavijJAnalakSaNasya bhAvAt sakAzAt, kimityAha- ratnatrayArAdhanAt, ratnatrayasya samyagdarzanAde: ArAdhanAt niSpAdanAt, ucitAnuSThAne hi prArabdhe niyamAd ratnatrayArAdhaka udagro viveko vijRmbhate ityetat pradhAnaM karmakSayakAraNamiti // 14 // atraiva vyatirekamAha ananuSThAnamanyadakAmanirjarAGgamuktaviparyayAt // 15||382 / / iti / ananuSThAnam anuSThAnameva na bhavati anyat vilakSaNaM ucitAnuSThAnAt, tarhi kIdRzaM tadityAha- akAmanirjarAGgam, akAmasya nirabhilASasya SaSTo'dhyAyaH tathAvidhabalIvardAderiva yA nirjarA karmakSapaNA tasyA aGgaM nimittam, na tu muktiphalAyA nirjarAyAH, kuta ityAha- uktaviparyayAt udagravivekAbhAvena ratnatrayArAdhanAbhAvAditi // 15 / / etadeva bhAvayannAha nirvANaphalamatra tattvato'nuSThAnam / 16||383 / / iti / nirvANaphalaM muktikAryam atra jinavacane tattvata: paramArthavRttyA, anuSaGgataH svargAdiphalabhAve'pi, anuSThAnaM samyagdarzanAdyArAdhanArUpaM procyata iti / / 16 / / yadi nAmaivaM tato'pi kimityAha na cAsadabhinivezavattat // 17 // 384 / / iti / na ca naiva asundarAgrahayuktaM tat nirvANaphalamanuSThAnam, asadabhinivezo hi niSThure'pi anuSThAne mokSaphalaM pratibadhnAtIti tadvayavacchedArthamuktaM na cAsadabhinivezavattaditi // 17 // nanvanaucitye'pyanuSThAnaM ca bhaviSyati mithyAbhinivezarahitaM cetyAzaGkyAha anucitapratipattau niyamAdasadabhinivezo'nyatrAnAbhogamAtrAt // 18 // 385 / / iti / anucitasyAnuSThAnasya pratipattau abhyupagame niyamAd avazyaMtayA asadabhiniveza: uktarUpaH, asadabhinivezakAryatvAdanucitAnuSThAnasya, apavAdamAha- anyatra anAbhogamAtrAditi, anyatra vinA'nAbhoga eva aparijJAnameva kevalam abhinivezazUnyamanAbhogamAtram, tasmAdanAbhogamAtrAdanucitapratipattAvapi nAsadabhiniveza iti bhAva iti // 18 // evaM sati kiM siddhamityAha1.L.JmU0 vinA-nivezabhAva iti saM0/niveza iti // tyAmAdasadabhinivezo'nyatrAbhinivezaH uktarUpA, balam abhinivezazUnya For Private & Personal use only
Page #198
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 125 sambhavati tadvato'pi cAritram // 19 // 386 / / iti / sambhavati jAyate tadvato'pi anAbhogamAtrAnucitapratipattimato'pi, kiM punastadanyasyetyapizabdArthaH, cAritraM sarvaviratirUpam // 19 // atraiva vizeSamAha anabhinivezavAMstu tadyukta: khalvatattve // 20 // 387 / / iti / anabhinivezavAn nirAgrahaH punastadyuktazcAritrayukto jIvo'nAbhoge'pi khalu nizcayena atattve pravacanabAdhitArthe / / 20 / / etadapi kuta ityAha svasvabhAvotkarSAt // 21 // 388 / / iti / svasya anaupAdhikatvena nijasya svabhAvasya Atmatattvasya utkarSAt vRddhaH, cAritriNo hi jIvasya chadmasthatayA kvacidarthe anAbhoge'pi gautamAdimahAmunInAmiva tathAvidhAtyantikabAdhakakarmAbhAvena svasvabhAva: samyagdarzanAdirUpo nApakarSa pratipadyata iti // 21 // ayamapi kuta ityAha mArgAnusAritvAt // 22 // 389 // iti / mArgasya samyagdarzanAdermuktipathasyAnuvartanAt // 22 // tadapi __ tathArucisvabhAvatvAt ||23||390||iti / tathA tatprakArA mArgAnurUpatvena yA ruciH zraddhA tadrUpatvAt // 23 // etadapi zravaNAdau pratipatteH // 24 // 391 // iti| svayameva zAstrazravaNe AdizabdAdanyena vA preraNAyAM kRtAyAM pratipatte: anAbhogena vihitaM mayedamasundaramanuSThAnamityaGgIkaraNAt / / 24 // iyamapi asadAcAragarhaNAt // 25 // 392 // iti / asadAcArasya anucitAnuSThAnasya garhaNAt taducitaprAyazcittapratipattyA nindanAt // 25 / / atha prastutameva nigamayannAha ityucitAnuSThAnameva sarvatra zreyaH // 26 // 393 // iti / iti evaM anucitAnuSThAne niyamAdasadabhinivezabhAvAt ucitAnuSThAnameva sarvatra gRhasthadharmapratipattau yatidharmapratipattau ca zreyaH prazasyaM vartate // 26 // 125 Main Education International For Private & Personal use only
Page #199
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 126 kuta ityAha bhAvAnAsAratvAttasya // 27 // 394 / / iti| bhAvanA nirupAdhiko jIvavAsakaH pariNAma:, tato bhAvanA sAraM pradhAnaM yatra tattathA, tadbhAvastattvaM tasmAt, tasya ucitAnuSThAnasya // 27 // bhAvanAmeva puraskurvanAha- iyameva pradhAnaM niHzreyasAGgam ||28||395||iti / SaSTo'dhyAyaH iyameva bhAvanA pradhAnaM niHzreyasAGgaM nirvANahetuH // 28 // etadapi kuta ityAha etatsthairyAddhi kuzalasthairyopapatteH // 29 // 396 / / iti / etasyA bhAvanAyA: sthairyAt sthirabhAvAt hiH sphuTaM kuzalAnAM sakalakalyANAcaraNAnAM sthairyasya upapatte: ghaTanAt / / 29 // iyamapi kuta ityAha . bhAvanAnugatasya jJAnasya tattvato jJAnatvAt // 30 // 397 / / iti / iha trINi jJAnAni-zrutajJAnaM cintAjJAnaM bhAvanAjJAnaM ceti, tallakSaNaM cedam - vAkyArthamAtraviSayaM koSThakagatabIjasaMnibhaM jJAnam / zrutamayamiha vijJeyaM mithyAbhinivezarahitamalam // 206 // yattu mahAvAkyArthajamatisUkSmasuyukticintayopetam / udaka iva tailabindurvisarpi cintAmayaM tat syAt / / 207 / / aidamparyagataM yad vidhyAdau yatnavat tathaivoccaiH / etattu bhAvanAmayamazuddhasadratnadIptisamam // 208 // [So Da0 11 / 7,8,9] tato bhAvanAnugatasya bhAvanAnuviddhasya jJAnasya bodhavizeSasya tattvata: pAramArthikavRtyA jJAnatvAd avabodhatvAt // 30 // etadeva vyatirekata: sAdhayannAha na hi zrutamayyA prajJayA bhAvanAdRSTajJAtaM jJAtaM nAma // 31 // 398 / / iti / na naiva hi: yasmAt zrutamayyA prathamajJAnarUpayA prajJayA buddhayA kartRbhUtayA karaNabhUtayA vA, bhAvanAdRSTajJAtam bhAvanayA bhAvanAjJAnena dRSTaM sAmAnyena jJAtaM ca vizeSeNa bhAvanAdRSTajJAtaM vastu jJAtam avabuddhaM bhavati, nAmeti vidvajjanaprakaTametat, ayamabhiprAya:- yAdRzaM bhAvanAjJAnena vastu | 126 For Private Personal use only
Page #200
--------------------------------------------------------------------------
________________ uparAgamAtram, tanAvavabAhanAma, va tvantataH // 3 // SaSTo'dhyAyaH savRttike | dRzyate jJAyate ca na tathA zrutajJAneneti // 31 // kuta ityAhadharmabindau uparAgamAtratvAt // 32 // 399 // iti / uparAga eva kevala uparAgamAtram, tadbhAvastattvaM tasmAt, yathA hi sphaTikamaNerjapAkusumAdisaMnidhAnata uparAga eva, na punastadbhAvapariNati: 127 sampadyate, evaM zrutamayyAM prajJAyAM Atmano bodhamAtrameva bahiraGgam, na tvnt:prinntiriti||32|| etadapi kuta ityAha dRSTavadapAyebhyo'nivRtteH // 33 // 400 / / iti / yathA bhAvanAjJAnena dRSTebhya upalakSaNatvAd jJAtebhyazcAnarthebhyo nirvatate evaM zrutamayaprajJApravRttAvapyapAyebhyo'nivRtte: anivartanAt // 33 // nanu bhAvanAjJAne'pyapAyebhyo nivRttirasambhavinItyAha etanmUle ca hitAhitayoH prvRtti-nivRttii||34||401|| iti / etanmUle ca bhAvanAjJAnapUrvika eva, cakArasyaivArthatvAt, hitAhitayoH pratItayoH yathAsaMkhya pravRtti-nivRttI vidhi-pratiSedharUpe bhavata: matimatAm, nAnyajJAnamUle iti // 34 // idamevopacinvannAha ata eva bhAvanAdRSTajJAtAda viparyayAyogaH // 35 // 402 / / iti / ata eva bhAvanAmUlatvAdeva hitAhitapravRttinivRttyoH bhAvanAdRSTajJAtAd bhAvanayA dRSTaM jJAtaM ca vastu prApya viparyayAyoga: viparyAsApravRttilakSaNo jAyate, yato na mativiparyAsamantareNa puMso hiteSvapravRttirahiteSu ca pravRttiH syAt, na cAsau bhAvanAjJAne samastIti // 35 / / etadapi kathaM siddhamityAha tadvanto hi dRSTApAyayoge'pyadRSTApAyebhyo nivartamAnA dRzyanta evAnyarakSAdAviti // 36 // 403 / / iti / tadvanto bhAvanAjJAnavantaH pramAtAro hiH yasmAt dRSTApAyayoge'pi pratyakSopalabhyamAnamaraNAdyapAyaprAptI, kiM punastadaprAptAvityapizabdArthaH, adRSTApAyebhyo narakAdigatiprApaNIyebhyo nivartamAnA: suvarNamayayavabhakSikrauJcajIvAkathakAcarmaziroveSTanAviSTasuvarNakArArabdhamAraNamahAmunimetArya ivAdyApi mahAsattvA: kecana dRzyante eva na na dRzyante anyarakSAdau, anyasya svavyatiriktasya rakSAyAM maraNAditrANarUpAyAm, AdizabdAdupakAre ca mArgazraddhAnAdhAropaNarUpe, itizabdo vAkyaparisamAptau // 36 // nigamayannAha 127 Jan Education International For Private Personal use only
Page #201
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 128 SaSTo'dhyAyaH iti mumukSoH sarvatra bhAvanAyAmeva yatnaH zreyAn // 37 // 404 / / iti| iti evamuktayukte: mumukSoH yate: sarvatra kRtye bhAvanAyAmeva uktalakSaNAyAM yala: Adara: zreyAn prazasya: / / 38|| kuta ityAha - tadbhAve nisargata eva sarvathA doSoparatisiddheH // 38 // 405 / / iti / taddhAve bhAvanAbhAve nisargata eva svabhAvAdeva sarvathA sarvaiH prakArairdoSANAM rAgAdInAm uparatisiddheH // 38 / / atha bhAvanAyA eva hetumAha ___ vacanopayogapUrvA vihitapravRttiryonirasyAH // 39 // 406 / / iti / vacanopayoga: zAstre idamitthaM cetthaM coktamityAlocanArUpa: pUrvo mUlaM yasyAH sA tathA, kA ityAha- vihite pratyupekSaNAdau pravRttirvihitapravRttiH yoni: utpattisthAnam asyA: bhAvanAyA bhAvanAjJAnasyetyarthaH // 39 / / kuta ityAha mahAguNatvAd vacanopayogasya // 40 // 407 / / iti| atyantopakAritvAd vacanopayogasya uktarUpasya // 40 // etadeva bhAvayannAha tatra hyacintyacintAmaNikalpasya bhagavato bahumAnagarbha smaraNam ||41||408||iti / tatra vacanopayoge sati hiH yasmAdacintyena cintayitumazakyaprabhAvena cintAmaNinA maNivizeSeNa kalpasya tulyasya bhagavata: pAragatasya bahumAnagarbha prItisAraM smaraNam anudhyAnaM jAyate // 41 // kathamityAha bhagavataivamuktamityArAdhanAyogAt // 42 // 409 // iti / bhagavatA arhatA evaM kriyamANaprakAreNa uktaM nirUpitaM pratyupekSaNAdi iti anena rUpeNa ArAdhanAyogAd anukUlabhAvajananeneti // 42 / / evaM sati yat siddhaM tadAha ___ evaM ca prAyo bhagavata eva cetasi samavasthAnam // 43 // 410 // iti / evaM ca etasmiMzca bahumAnagarbhe bhagavatsmaraNe sati prAyo bAhulyena bhagavata eva cetasi samavasthAnaM nivezanam, prAyograhaNaM ca kriyAkAle 1.bhAvabhajaneneti || 'bhAjananeneti KmU0, bhAvajananeneti KsaM0 / / 12 For Private & Personal use only
Page #202
--------------------------------------------------------------------------
________________ 129 SaSTo'dhyAyaH savRttike | kriyAyAmeva cittAvasthAnaM vidheyam, anyathA tatkriyAyA dravyatvaprasaGgAditi sUcanArthamiti // 43 // nanu taduktakaraNAt kiM nAma sidhyatItyAhadharmabindau tadAjJArAdhanAcca tadbhaktireva // 44 // 411 / / iti / tasya bhagavata AjJArAdhanAt punaH tadbhaktireva bhagavadbhaktireveti // 44 // etadeva bhAvayitumAha __upadezapAlanaiva bhagavadbhaktiH , nAnyA, kRtakRtyatvAt ||45||412||iti / prakaTArthametaditi // 45 // evaM tarhi kathamasya puSpAdipUjAvidhirityAzaGkyAha ___ ucitadravyastavasyApi tadrUpatvAt / / 46 / / 413 / / iti / ucitasya dravyastavasya kAle suibhUeNaM visiThThapupphAiehiM vihiNA u / sArathuithottagaruI jiNapUyA hoi kAyavvA // 209 // [paJcA. 413] ityAdivacanoktarUpasya, kiM punarbhAvastavasyeti apizabdArthaH, sA upadezapAlanA rUpamasya, tadbhAvastattvam, tasmAt // 46 // kuta ityAha bhAvastavAGgatayA vidhAnAt // 47 // 414 // iti / zuddhayatidharmakAraNatayA vidhAnAd dravyastavasya, yadA hi viSayapipAsAdibhiH kAraNaiH sAdhudharmamandarazikharamAroDhumakSamo dharmaM ca cikIrSuH prANI tadA mahataH sAvadyAntarAt nivRtterupAyamanyamapazyan bhagavAn arhan sadArambharUpaM dravyastavamupadideza, yathA jinabhavanaM jinabimbaM jinapUjAM jinamataM ca yaH kuryAt / tasya narAmarazivasukhaphalAni karapallavasthAni // 210 // [ ] iti / evaM ca dravyastavo'pi bhagavadupadezapAlanArUpa eveti bhAvaH // 47 // atha bhagavati cittAvasthite phalamAha hRdi sthite ca bhagavati kliSTakarmavigamaH // 48 // 415 / / iti / pratItArthameva, paraM kliSTaM karma taducyate yat saMsAravAsaikanibandhanamiti // 48 // etadapi kuta ityAha jalAnalavadanayorvirodhAt // 49 // 416 / / iti / 1.etadapi bhAvayitumAha J // 2: guruI K.L.II 129 an Education Integral
Page #203
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 130 vAri-vaizvAnarayoriva anayo: bhagavaccittAvasthAna-kilaSTakarmaNo: virodhAt parasparabAdhanAt // 49 // punarapi prakRtopasaMhAramAha ityucitAnuSThAnameva sarvatra pradhAnam // 50 // 417 / / iti| etat prAgvat // 50 // kathametadityAha prAyo'ticArAsaMbhavAt // 51 // 418 // iti / yo hi svocitaM karma kartumArabhate na tasya tatrAticAra: saMbhavati, prAyograhaNena cedamAha- tathAvidhAnAbhogadoSAt nikAcitakliSTakarmodayAdvA | kadAcit kasyacit tathAvidhasanmArgayAyinaH pathikasyeva kaNTaka-jvara-digmohasamAno'tIcAra: syAdapIti // 51 // etadapi kathamityAha ___ yathAzakti pravRtteH ||52||419||iti / yathAzakti yathAsAmarthya sarvakAryeSu pravRtteH // 52 / / iyamapi katham ? ucyate sadbhAvapratibandhAt // 53 // 420 / / iti| sadbhAve zakyatayA satyarUpe kRtye'rthe cittasya pratibandhAt pratibaddhatvAt // 53 // viparyaye bAdhakamAha itarathA''rtadhyAnApattiH // 54 // 421 // iti / itarathA anucitArambhe ArtadhyAnasya pratItarUpasya ApattiH prasanaH syAt / / 54aa kathamityAha - ArtadhyAnavAla cikIrSitakAryArambhAprastAve yAyasya tattvatastattvAt mAyAha - akAle cikIrSitakAryArambhAprastAve yadautsukyaM tatkAlocitakAryAntaraparihAreNa tIvracikIrSAlakSaNaM tasya tattvata: paramArthataH tattvAt ArtadhyAnatvAt, vyavahAratastu dharmadhyAnatvamapi iti tattvagrahaNamiti // 55 // nanu anutsuka: pravRttikAlamapi kathaM lapsyate ityAzaGkyAha nedaM pravRttikAlasAdhanam // 56 // 423 / / iti / na naivedam autsukyaM pravRttikAlasAdhanaM kAryasya ya: pravRttikAla: prastAvalakSaNa: tasya sAdhanaM hetuH, anavasaropahatatvAt, nahi atyantaM bubhukSavo'pi puruSA aprastAve bhojanaM labhante, kintu prastAva eveti // 56 // ata: kiM vidheyamityAha 130 For Privale & Personal use only
Page #204
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 131 iti sadocitam // 57 // 424 // iti / iti evaM sadA sarvakAlamucitamArabdhavyaM nirutsukena satA // 57 // kuta ityAha tadA tadasattvAt // 58 // 425 / / iti / tadA pravRttikAle tasya autsukyasyA'sattvAd abhAvAt, nahi samyagupAyapravRttA matimantaH kAryoMtsukyamavalambante, sadupAyasya kAryamaprasAdhyoparamAbhAvAt, tato yo yasya sAdhanabhAvena vyApriyate sa tatkAryapravRttikAle niyamAt svasattvamAdarzayati, yathA mRtpiNDAdirghaTasya, nAdarzayati SaSTo'dhyAyaH cAtmAnamautsukyaM kAryapravRttikAle matimatAmiti kathaM tat tatsAdhanabhAvaM labdhumarhatIti, ata eva paThyate'nyatra atvarApUrvakaM sarva gamanaM kRtyameva vA / praNidhAnasamAyuktamapAyaparihArataH // 211 // [yo gadRSTi0 51] iti // 58 // yadi nautsukyaM pravRttikAlasAdhanaM tarhi kiM sAdhanamityAzajhyAha prabhUtAnyeva tu pravRttikAlasAdhanAni // 59 // 426 / / iti / prabhUtAnyeva tu bahUnyeva na punarekaM kiJcana pravRttikAlasAdhanAni santIti // 59 // kuta ityAha nidAnazravaNAderapi keSAJcit pravRttimAtradarzanAt // 60 // 427 / / iti / iha nidAnazabda: kAraNamAtraparyAya:, yathA kimatra roge nidAnamityAdau prayoge, tato nidAnasya bhogAdiphalatvena dAnAdeH zravaNAd dezanAyAm, yathA bhogA dAnena bhavanti dehinAM suragatizca zIlena / bhAvanayA ca vimuktistapasA sarvANi sidhyanti // 212 // [ ] AdizabdAt tathAvidhazrutAdilipsA-svajanoparodha-balAtkArAdeH kAraNAt keSAJcit govindavAcaka-sundarInandA-''ryasuhastidIkSitadramaka-bhavadeva-karoTakagaNiprabhRtInAM pravRttimAtrasya pravRttareva kevalAyAH tAttvikopayogazUnyAyAH prathamaM pravrajyAyAM darzanAt zAstrakArairavalokanAt // 60 // nanu kathaM tatpravRttimAtraM sadbhAvapravrajyApratipattikAlaheturityAzaGkayAha tasyApi tathApAramparyasAdhanatvam // 11 // 428 / / iti / 1.eteSAM kathAnakAni SaSThe pariziSTe draSTavyAni // 131 For Privale & Personal use only
Page #205
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike tasyApi pravRttimAtrasya, kiM punaranyasya bhavavairAgyAderityapizabdArthaH, tathApAramparyeNa tatprakAraparamparayA sAdhanatvaM sAdhanabhAvaH, zrUyate hi kecana dharmabindau | pUrva tathAvidhabhogAbhilASAdinA''lambanena dravyapravrajyAM pratipadya pazcAt tadabhyAsenaiva vyAvRttAtitIvracAritramohodayA bhAvapravrajyApratipattikAlArAdhakA: saMjAtA:, yathA amI eva govindAdaya iti // 61|| tarhi pravRttimAtramapi karttavyamApannamityAha132 yatidharmAdhikArazcAyamiti pratiSedhaH // 62 // 429 / / iti / yatidharmAdhikAraH zuddhasAdhudharmaprastAvaH punarayaM prakAntaH iti etasmAddhetoH pratiSedho nivAraNaM pravRttimAtrasya, nahi yathA kathaJcit pravRtta: sarvo'pi SaSTo'dhyAyaH prANI bhAvadharmapravRttikAlArAdhako bhavati, kintu ghuNAkSaravRttyA kazcideveti sarvatraucityena pravartitavyam // 62 / / abhyuccayamAha na caitat pariNate cAritrapariNAme // 63 / / 430 / / iti / na ca naiva etad akAlautsukyaM pariNate aGgAGgIbhAvamAgate cAritrapariNAme // 63 / / kuta ityAha tasya prasannagambhIratvAt // 64 // 431 / / iti / tasya cAritrapariNAmasya prasannatvAt, zAradasamayasara:salilavat, tathA gambhIratvAt mahAsamudramadhyavat // 64 / / etadapi kathamityAha hitAvahatvAt // 65 // 432 / / iti| ekAntenaiva hitakAritvAt // 65 // Aha- yadi pariNatazcAritrapariNAmaH prasanno gambhIrastathA hitAvahazca tat kathaM taistairvacanaistatpratipattAvapi sAdhUnAmanuzAsanaM zAstreSu nirUpyate? yathA gurukulavAso gurutaMtayAya uciyaviNayassa karaNaM ca / vasahIpamajjaNAisu jatto taha kAlavikkhAe // 21 // anigRhaNA balamI savvattha pavattaNaM pasaMtIe / niyalAbhaciMtaNaM sai aNuggaho mitti guruvayaNe // 2141 // saMvaranicchiuttaM suddhaMchajjIvaNaM suparizuddhaM / vihisajjhAo maraNAdavekkhaNaM jaijaNuvaeso // 215 // [yo gazatake 33,34,35] 1.puNAkSaravRtyA K. / / 2.hitakArakatvAt L.J.|| 132
Page #206
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 133 ityAzaGkyAha tatsAdhanAnuSThAnaviSayastUpadezaH, pratipAtyasau, karmavaicitryAt ||66 ||433 // iti| cAritriNAM pariNatacAritrANAM tasya cAritrapariNAmasya sAdhanAni yAnyanuSThAnAni gurukulavAsAdIni tAni viSayo yasya sa tathA, tuH punararthe, upadezaH pravarttakavAkyarUpo ya: zAstreSu gIyate saH / pratipAtI pratipatanazIlo yato'sau cAritrapariNAmo varttate, kuta ityAha- karmavaicitryAt, vicitrANi hi karmANi tatastebhyaH kiM na saMbhAvyate ?, yataH paThyate kammAI nUNaM ghaNacikkaNAI kaDhiNAI vajjasArAI / NANaDDhayaM pi purisaM paMthAo uppahaM neti // 216 // [ 1 tataH patito'pi kadAcit kasyacit cAritrapariNAmaH tathAvidhAkarSavazAt punarapi gurukulavAsAdibhyaH samyakprayuktebhyaH pravarttata iti tatsAdhanopadezo jyAyAniti // 66 // -- tatsaMrakSaNAnuSThAnaviSayazca cakrAdipravRttyavasAnabhramAdhAnajJAtAt ||67||434|| iti| tasya cAritrapariNAmasya labdhasya yat saMrakSaNaM pAlanaM tadarthaM yadanuSThAnaM tadviSayaH, caH samuccaye, upadeza: vajjejjA saMsaggiM pAsatthAIhiM pAvamittehiM / kujjA u appamatto suddhacarittehiM dhIrehiM ||217||[paJca. 730] ityAdirUpo yaH sa cakrasya kulAlAdisaMbandhinaH AdizabdAdaraghaTTayantrAdezca yA pravRttiH bhramaNarUpA tasyA avasAne mandatArUpe yad bhramAdhAnaM punarapi daNDayogena tIvratvamAdhIyate yathA tathA ca (cA) ritravato'pi jantoH tathAvidhavIryahAsAt pariNAmamandatAyAM tattIvratA''dhAnArthamupadezaH pravartyata iti // 67 // athopadezaniSphalatvamabhidhAtumAha mAdhyasthye tadvaiphalyameva || 68 || 435 || iti / mAdhyasthye madhyasthabhAve apravRtti - pravRttyavasAnayormadhyabhAgarUpe, pravRttau satyAmityarthaH, asya upadezasya vaiphalyaM viphalabhAvaH ||68|| ityAha 1. triNAM tasya J // 2. karmANi nUnaM ghanacikkaNAni kaThinAni vajrasArANi / jJAnADhyamapi puruSaM patha utpathaM nayanti 3. yathA Jio vinA nAsti // / 4. pravarttate mu. // 5 tasya mu.|| SaSTo'dhyAyaH 133
Page #207
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 134 svayaMbhramaNasiddheH // 69 // 436 / / iti / svayam Atmanaiva bhramaNasiddheH cakrabhramatulyapravRttisiddheH // 69 // etadeva bhAvayannAha bhAvayatirhi tathAkuzalAzayatvAdazakto'samaJjasapravRttAvitarasyAmivetaraH // 7 // 437 / / iti / bhAvayati: paramArthasAdhuH hiH yasmAt tathA tatprakArazcAritravRddhiheturityarthaH kuzala: parizuddha: Azaya: cittamasya, tadbhAvastattvam, tasmAda, azakta: asamartho'samaJjasapravRttI anAcArasevArUpAyAm, dRSTAntamAha- itarasyAmiva bhAvataH samaJjasapravRttAviva itaraH abhAvayatirviDambakaprAyaH SaSTo'dhyAyaH 69 / / atraiva kaJcivizeSamA patto anAcArasevArUpAyAm, dRSTAntamarityarthaH kuzalaH parizuddhaH Azaya iti nidarzanamAtram // 71 // 438 / / iti / iti etaditarasyAmivetara iti yaduktaM tannidarzanamAtraM dRSTAnta eva kevalaH // 71 / / ata evAha na sarvasAdharmyayogena ||7439 / / iti / na naiva sarvasAdharmyayogena sarvaiH dharma: sAdhamrya sAdRzyaM tadyogena // 72 / / etatkuta ityAha yatestadapravRttinimittasya garIyastvAt // 73 // 440 // iti|| yate: sAdhoH tatra asamaJjase apravRttI nimittasya samyagdarzanAdipariNAmasya garIyastvAt asamaJjasapravRttinimittAnmithyAtvAdestathAvidhakarmodayajanyAt ata eva jIvAsvabhAvabhUtAt sakAzAdatigurutvAt // 73 // etadeva bhAvayati vastuta: svAbhAvikatvAt // 74 / 441 // iti / vastutaH paramArthavRttyA svAbhAvikatvAt jIvasvabhAvamayatvAt samyagdarzanAdeH samaJjasapravRttinimittasya // 74aa tathA sadbhAvavRddheH phalotkarSasAdhanAt ||75||442||iti / sadbhAvasya zuddhapariNAmarUpasya yA vRddhiH utkarSastasyAH phalotkarSasAdhanAt utkRSTaphalarUpamokSaniSpAdanAt / vRddhiprApto hi zuddho bhAva: samyagdarzanAdirmokSaM sAdhayati, na tu mithyAtvAdiH kadAcanApi, ata: paramaphalasAdhakatvena mithyAtvAdibhyo'sau garIyAniti // 75 / /
Page #208
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 135 SaSTo'dhyAyaH etadapi kuta ityAha upaplavavigamena tathAvabhAsanAditi // 76 // 443 / / iti / upaplavavigamena rAgadveSAdyAntaropadravApagamena tathAvabhAsanAt, tathA asamaJjasasyApravRttiyogyatayA'vabhAsanAt pratIte:, bhAvayateH kartuH, itItarasyAmivetara iti nidarzanamAtramiti sthitam, iti: vAkyaparisamAptau // 76 // athopasaMharanAha evaMvidhayateH prAyo bhAvazuddhermahAtmanaH / vinivRttAgrahasyoccairmokSatulyo bhavo'pi hi // 34 // iti / evaMvidhasya svAvasthocitAnuSThAnArambhiNo yate: sAdhoH prAyo bAhulyena bhAvazuddhaH sakAzAt mahAtmana: uktarUpasya vinivRttAgrahasya uparatazarIrAdigocaramUrchAdoSasya uccaiH atyarthaM mokSatulyo nirvANakalpo bhavo'pi, mokSastAvanmokSa evetyapizabdArthaH, hiH sphuTam, yadavAci nirjitamada-madanAnAM vAkAyamanovikArarahitAnAm / vinivRttaparAzAnAmihaiva mokSaH suvihitAnAm [prazama0 238] ||218||iti / atropapattimAha saddarzanAdisaMprApte: saMtoSAmRtayogataH / bhAvaizvaryapradhAnatvAt tadAsannatvatastathA // 35 / / iti / / saddarzanAdInAm adha:kRtacintAmaNi-kalpadruma-kAmadhenUpamAnAnAM samyagdarzana-jJAna-cAritrANAM saMprApne: lAbhAt ya: saMtoSAmRtayogastasmAt, mokSatulyo bhavo'pi hIti saMbandhaH, upapattyantaramAha-bhAvaizvaryapradhAnatvAt, bhAvaizvaryeNa kSamA-mArdavAdinA pradhAna: uttamastaddhAvastattvaM tasmAt sakAzAt tadAsannatvato mokSAsanabhAvAt, tatheti hetvantarasUcaka iti // etadeva samarthayannAha uktaM mAsAdiparyAyavRddhayA dvAdazabhiH param / tejaH prApnoti cAritrI sarvadevebhya uttamam // 36 / / iti| uktaM nirUpitaM bhagavatyAm, kimityAha-mAsAdiparyAyavRddhayA mAsena dvAbhyAM tribhirityAdikrameNa paryAyasya vRddhau satyAM yAvad dvAdazabhirmAsai: paraM prakRSTaM tejaH cittasukhalAbhalakSaNaM prApnoti adhigacchati cAritrI viziSTacAritrapAtraM pumAn, paratvameva vyanakti-sarvadevebhyo bhavanavAsiprabhRtibhyo1 dRzyatAm 6/70 // Jan Education International For Private Personal Use Only
Page #209
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 136 'nuttarasurAvasAnebhyaH sakAzAduttamaM sarvasurasukhAtizAyIti bhAvaH, bhagavatIsUtraM cedam je ime ajjattAe samaNA niggaMdhA ete NaM kassa teullesaM vItIvayaMti ? mAsapariyAe samaNe niNaMthe vANamaMtarANaM devANaM teullesaM vIivayai, evaM dumAsapariyAe samaNe niggaM asuriMdavajjiyANaM bhavaNavAsINaM devANaM teulesaM vItIvayai, timAsapariyAe samaNe niggaMthe asurakumAridANaM devANaM teulesaM vItIvayai, caumAsapariyAe samaNe niNaMthe caMdima riyavajjiyANaM gahagaNa-nakkhatta-tArArUvANaM jotisiyANaM teulesaM vIIvayai, paMcamAsapariyAe samaNe niNaMthe caMdima-sUriyANaM joisiyANaM teulesaM vItIvayai, chammAsapariyAe samaNe niNaMthe sohammIsANANaM teulesaM vItIvayai, sattamAsapariyAe samaNe nigaMthe saNaMkumAra-mAhiMdANaM teulesaM vIivayai, aTThamAsapariyAe samaNe niggaMthe baMbhaloga-laMtagadevANaM teulesaM [vIivayai), navamAsapariyAe samaNe niNaMthe mahAsukka-sahassArANaM devANaM teulesaM [vIIvayai), dasamAsaparivAe samaNe [niNaMthe] ANaya-pANaya-AraNa-accuANaM devANaM teulesaM [vIivayai], ekkArasamAsapariyAe samaNe (nigaMthe] gevejANaM devANaM [teulesaM vIivayai], bArasamAsapariyAe [samaNe niNaMthe] aNuttarovavAiyANaM devANaM teulesaM (vIivayai) teNa paraM sukke sukkAbhijAtI bhavittA sijjhai bujjhai muccai parinivvAi savvadukkhANamaMtaM karei / / 219 // [bhagavatI0 14 / 9 / 537] SaSTo'dhyAyaH tti // - iti zrImunicandrasUriviracitAyAM dharmabinduvRttau yatidharmaviSayavidhiH SaSTho'dhyAyaH samAptaH / 1:sUrimaba' KJ.I'sUramava'L|| 136 Jan Education International For P e rsonal Use Only
Page #210
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 137 saptamo'dhyAyaH atha sptmo'dhyaayH| vyAkhyAtaH SaSTho'dhyAyaH / atha saptamo vyAkhyAyate, tasya cedamAdisUtram phalapradhAna Arambha iti sallokanItitaH / saMkSepAduktamasyedaM vyAsata: punarucyate // 37 // iti| phalaM pradhAnaM yasyeti sa tathA Arambho dharmAdigocarA pravRttiH iti asyAH sallokanItita: ziSTajanasamAcArAt, kimityAha-saMkSepAt parimitarUpatayA uktamasya dharmasyedaM phalaM dhanado dhanArthinAM prokta: [pR03] iti zlokena zAstrAdau, vyAsato vistareNa punarucyate idamidAnImiti // 1 // nanu yadi vyAsata: punaridAnIM vakSyate tat kimiti saMkSepAt pUrva phalamuktamityAzaGkyAha pravRttyaGgamadaH zreSThaM sattvAnAM prAyazazca yat / Adau sarvatra tadyuktamabhidhAtumidaM punaH // 38 // iti / pravRttyaGgaM pravRttikAraNam adaH phalaM zreSThaM jyAyaH sattvAnAM phalArthinAM prANivizeSANAM prAyazaH prAyeNa, cakAro vaktavyAntarasamuccaye, yad yasmAd Adau prathamaM sarvatra sarvakAryeSu tat tasmAd yuktaM ucitam abhidhAtuM bhaNituM saMkSepAdAdAviti, AdAveva vistareNa phalabhaNane zAstrArthasya ativyavadhAnena zrotustatra nIrasabhAvaprasa nAnAdara eva syAditi / idaM punariti yat punarvyAsata: phalaM tadidaM vakSyamANam // 2 // yathA viziSTaM devasaukhyaM yacchivasaukhyaM ca yatparam / dharmakalpadrumasyedaM phalamAhurmanISiNaH / / 39 / / iti / viziSTaM saudharmAdidevalokasaMbandhitayA zeSadevasaukhyAtizAyi devasaukhyaM surazarma yadihaiva vakSyamANam, zivasaukhyaM muktizarma, ca: samuccaye, yaditi prAgvat, paraM prakRSTam, tat kimityAha dharmakalpadrumasya bhAvadharmakalpapAdapasya idaM pratItarUpatayA prathamAnaM phalaM sAdhyamAhuH uktavanta: manISiNaH sudharmasvAmiprabhRtayo mahAmunaya iti // 3 // ityukto dharmaH, sAmpratamasya phalamanuvarNayiSyAmaH // 1 // 444 / / iti / sugamameva // 1 // dvividhaM phalam-anantara-paramparabhedAt // 2 // 445 / / iti / 1.maharSaya: K.L.J. kintu K1J1. madhye vRttau ca manISiNaH ityeva dRzyate, ata: manISiNaH iti pATho'trAsmAbhirAvRtaH // 2. paraMparAbhedAt 1KmUra.vinA / / For Private & Personal use only
Page #211
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 138 saptamo'dhyAyaH dvividhaM dvirUpaM phalaM dharmasya, kathamityAha-anantara-paramparabhedAt AnantaryeNa paramparayA ca // 2 // tatrAnantaraphalamupaplavahrAsaH // 3 // 446 // iti / tatra tayormadhye'nantaraphalaM darzyate, tadyathA upaplavahrAsaH, upaplavasya rAgadveSAdidoSodrekalakSaNasya hrAsaH parihANiH // 3 // tathA bhAvaizvaryavRddhiH // 4 // 447 / / iti / bhAvaizvaryasya audArya-dAkSiNya-pApajugupsAdiguNalAbhalakSaNasya vRddhiH utkarSaH // 4 // tathA janapriyatvam / / 5 / / 448 / / iti / sarvalokacittAlAdakatvam / / 5 / / paramparAphalaM tu sugatijanmottamasthAnaparamparAnirvANAvAptiH // 6 // 449 / / iti / yat sugatijanma yaccottamasthAnaparamparayA karaNabhUtayA nirvANaM tayoravApti: puna: paramparAphalamiti // 6 // atha svayamevaitat sUtraM bhAvayati sugatirviziSTadevasthAnam // 7 // 450 / / iti / sugatiH kimucyate ityAha-viziSTadevasthAnaM saudharmAdikalpalakSaNam // 7 // tatrottamA rUpasaMpat, satsthitiprabhAvasukhadyutilezyAyogaH, vizuddhendriyAvadhitvam, prakRSTAni bhogasAdhanAni, divyo vimAnanivahaH, manoharANyudyAnAni, ramyA jalAzayAH, kAntA apsarasaH, atinipuNA: kiGkarAH, pragalbho nATyavidhiH, caturodArA bhogAH, sadA cittAhAdaH, anekasukhahetutvam, kuzalAnubandhaH, mahAkalyANapUjAkaraNam, tIrthakarasevA, saddharmazrutau ratiH, sadA sukhitvam // 8 // 451 // iti / tatra devasthAne uttamA prakRSTA rUpasaMpat zarIrasaMsthAnalakSaNA 1, satyaH sundarA yAH sthiti-prabhAva-sukha-dyuti-lezyAstAbhiryoga: samAgamaH, tatra sthiti: palyopama-sAgaropamapramANAyuSkalakSaNA, prabhAvo nigrahA-'nugrahasAmarthyam, sukhaM cittasamAdhilakSaNam, dyutiH zarIrA-''bharaNAdiprabhA, lezyA 1 paraMparAbhedAt J.K.L. | 2. kapU siM0 // dRzyatAM pR.142 paM06, pR017 paM0 13 // 138 For Private & Personal use only
Page #212
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike | tejolezyAdikA iti 2, vizuddhAni svaviSayAviparyastajJAnajananena nirmalAnIndriyANi avadhizca yasya sa tathA, tadbhAvastattvam 3, prakRSTAni prakarSavanti dharmabindau bhogasAdhanAni bhogopakaraNAni 4, tAnyeva darzayati-divyo nijaprabhAmaNDalaviDambitAzeSatejasvicakro vimAnanivahaH vimAnasaMghAta: 5, manoharANi: mana:pramodapradAni azoka-campaka-punnAga-nAgaprabhRtivanaspatisamAkulAni udyAnAni vanAni 6, ramyA rantuM yogyA: jalAzayA: vApI-hRda-sarovaralakSaNA: 7, kAntA: kAntibhAja: apsaraso devya: 8, atinipuNA: parizuddhavinayavidhividhAyina: kiGkarA pratItarUpA eva 9, pragalbhaH prauDho nATyavidhi: tIrthakarAdicaritapratibaddhAbhinayalakSaNa: 10, caturodArA: caturA: jhaTityevendriyacittAkSepadakSA udArAzca uttamA: bhogAH zabdAdayaH zrotrAdIndriyaviSayAH saptamo'dhyAyaH 11, sadA satataM cittAhAdo mana:prasAdarUpa: 12, anekeSAM svavyatiriktAnAM devAdInAM tattannAnAvidhasamucittAcArasamAcaraNacAturyaguNena sukhahetutvaM saMtoSanimittabhAva: 13, kuzala: pariNAmasundaro'nubandhaH sarvakAryANAm 14, mahAkalyANakeSu jinajanma-mahAvratapratipattyAdiSu pUjAyA: snAtra-puSpAropaNa-dhUpavAsapradAnAdinA prakAreNa karaNaM nirmApaNam 15, tIrthakarANAM nijaprabhAvAvarjitajagattrayajantumAnasAnAM amRtameghAsArAkArasarasadezanAvidhinihatabhavyabhavikajanamana:saMtApAnAM puruSaratnavizeSANAM sevA vandana-namana-paryupAsana-pUjanAdinA''rAdhanA 16, sata: pAramArthikasya dharmasya zruta-cAritralakSaNasya zrutau AkarNane ratiH svargaprabhavatumburuprabhRtigAndharvikArabdhapaJcamasvaragItazravaNaraterapi sakAzAdadhikasaMtoSalakSaNA 17, sadA sarvakAlaM sukhitvaM bAhyazayanA-''sana-vastrA-'laGkArAdijanitazarIrasukhayuktatvam 18 // 8 // tathA taccyutAvapi viziSTe deze viziSTa eva kAle sphIte mahAkule niSphalale'nvayena udagresadAcAreNa AkhyAyikApuruSayukte anekamanorathApUrakamatyantaniravadhaM janma // 1 // 452 // iti| taccyutAvapi devalokAdavatAre, kiM punastatra sukhamevetyapizabdArthaH, viziSTe deze magadhAdau, viziSTa eva kAle suSamaduSSamAdau sphIte parivArAdisphItimati mahAkule ikSvAkkAdau niSkalake asadAcArakalaGkapaGkavikale anvayena pitR-pitAmahAdipuruSaparamparayA, ata eva udane udbhaTe, kenetyAha- sadAcAreNa deva-guru-svajanAdisamucitapratipattilakSaNena, AkhyAyikA kathA tatpratibaddhA ye puruSAstathAvidhAnyAsAdhAraNAcaraNaguNena tairyukte saMbaddhe, kimityAha- anekamanorathApUrakaM svajana-parajana-parivArAdimano'bhilaSitapUraNakAri, atyantaniravacaM zubhalagna-zubhagrahAvalokanAdi1.saddezanA' For Private & Personal use only
Page #213
--------------------------------------------------------------------------
________________ saptamo'dhyAyaH savRttike | viziSTaguNasamanvitatvena ekAntato nikhiladoSavikalaM janma prAdurbhAva iti // 9 // tatra ca yadbhavati tadAhadharmabindau sundaraM rUpam, Alayo lakSaNAnAm, rahitamAmayena, yuktaM prajJayA, saMgataM kalAkalApena // 10 // 453 / / iti| sundaraM zubhasaMsthAnavattayA rUpam AkAra:, Alayo lakSaNAnAM cakra-vajra-svastika-mIna-kalaza-kamalAdInAm, rahitaM parityaktaM Amayena 140 jvarA-'tIsAra-bhagandarAdinA rogena, yuktaM saMgataM prajJayA bahu-bahuvidhAdivizeSaNagrAhikayA vastubodhazaktyA, saMgataM saMbaddhaM kalAnAM lipizikSAdInAM zakunarutaparyavasAnAnAM kalApena samudAyena // 10 // tathA guNapakSapAta: 1, asadAcArabhIrutA 2, kalyANamitrayoga: 3, satkathAzravaNam 4, mArgAnugo bodha: 5, sarvocitaprApti:-hitAya sattvasaMghAtasya, paritoSakarI gurUNAm, saMvarddhanI guNAntarasya, nidarzanaM janAnAm 6, atyudAraH Azaya: 7, asAdhAraNA viSayAH, rahitA: saMklezena, aparopatApina:, amaGgulAvasAnA: 8 // 11 // 454 // iti| guNAH ziSTacaritavizeSA asajjanAnabhyarthanAdayaH, tathA ca paThantiasanto nAbhyarthyA: suhRdapi na yAcyastanudhanaH priyA vRttiAyyA malinamasubhaGge'pyasukaram / vipadyuccaiH stheyaM padamanuvidheyaM ca mahatAM satAM kenoddiSTaM viSamamasidhArAvratamidam // 220 // [nItiza. 18] teSAM pakSaH abhyupagamaH, tatra pAta: avatAra iti, ata eva asadAcArabhIrutA caurya-pAradAryAdyanAcArAdvyAdhi-viSa-pradIpanakAdibhya iva dUra bhIrubhAva:, kalyANamitraiH sukRtabuddhinibandhanairjanoga: saMbandhaH, satAM sadAcArANAM gRhiNAM yatInAM ca kathAzravaNaM caritAkarNanam, mArgAnugo muktipathAnuvartI bodho vastuparicchedaH, sarveSAM dharmArthakAmAnAmArAdhanaM pratyucitAnAM vastUnAM prAptiH lAbha: sarvocitaprAptiH, kIdRzyasAviti vizeSaNacatuSTayenAha-hitAya kalyANAya sattvasaMghAtasya jantujAtasya, paritoSakarI pramodadAyinI gurUNAM mAtA-pitrAdilokasya, saMvarddhanI vRddhikAriNI guNAntarasya svapareSAM guNavizeSasya, nidarzanaM dRSTAntabhUmisteSu teSvAcaraNavizeSeSu janAnAM ziSTalokAnAm, tathA'tyudAra: atitIvraudAryavAn Azayo mana:pariNAma:, 1. priyA nyAyyA vRttirmalinamasubhane'pyasukara tvasanto nAbhyarthyA: suhRdapi na yAcyaH kRzadhanaH' iti gujarAtIprinTiMgapresamudrite bhartRhariviracite niitishtke|| 2.itaH paraM hitAya sattvasaMghAtasya paritoSakarI gurUNAM saMvarddhanI guNAntarasya nidarzanaM janAnAm ityadhikaH pAThaH LsaM. ||3.jnaanaaN viziSTalokAnAM K. || 140 For Private Personal use only
Page #214
--------------------------------------------------------------------------
________________ saptamo'dhyAyaH savRttike | asAdhAraNA: anyairasAmAnyAH zAlibhadrAdInAmiva viSayAH zabdAdayaH, rahitA: parihINA: saMklezena atyantAbhiSvakrena, aparopatApina: dharmabindau | paroparodhavikalA:, amalAvasAnAH pathyAnabhoga iva sundarapariNAmAH // 11 // tathA kAle dharmapratipattiH // 12 // 455 / / iti / 141 kAle viSayavaimukhyalAbhAvasaralakSaNe dharmapratipatti: sarvasAvadyavyApAraparihArarUpA // 12 // tatra ca gurusahAyasaMpat // 13 // 456 // iti / gurvI sarvadoSavikalatvena mahatI sahAyAnAM gurugacchAdInAM saMpat saMpattiH // 13 / / tatazca sAdhu saMyamAnuSThAnam // 14 // 457 / / iti / sAdhu sarvAticAraparihArataH zuddhaM saMyamasya prANAtipAtAdipApasthAnaviramaNarUpasya anuSThAnaM karaNam // 14 // tato'pi parizuddhArAdhanA // 15||458 / iti / parizuddhA nirmalImasA ArAdhanA jIvitAntasaMlekhanAlakSaNA // 15 // tatra ca vidhivaccharIratyAgaH // 16 // 459 / / iti / zAstrIyavidhipradhAnaM yathA bhavati evaM kaDevaraparimokSaH // 16 // tato viziSTataradevasthAnam // 17 // 460 // iti| viziSTataraM prAglabdhadevasthAnApekSayA sundarataraM sthAnaM vimAnAvAsalakSaNamasya syAt // 17 // tataH sarvameva zubhataraM tatra // 18 // 461 // iti / sarvameva rUpasaMpadAdi zubhataraM prAcyApekSayA'tIva zubhaM tatra sthAne // 18 // paraM gatizarIrAdihInam // 19 // 462 / / iti / 1.taraM deva L.IN
Page #215
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabandI 142 gati: dezAntarasaMcArarUpA, zarIraM dehaH, AdizabdAt parivAra- pravIcArAdiparigrahastairhInaM tucchaM syAt, uttarottaradevasthAneSu pUrvapUrvadevasthAnebhyo gatyAdInAM hInatayA zAstreSu pratipAdanAt // 19 // tathA rahitamautsukyaduHkhena // 20 // 463 // iti / tyaktaM cittavAkkAyatvarArUpavyAbAdhayA || 20 || punarapi kIdRgityAha ativiziSTAhlAdAdimat ||21|| 464 / / iti / ativiziSTA atyutkarSabhAjo ye AhlAdAdaya AhlAda - kuzalAnubandha- mahAkalyANapUjAkaraNAdayaH sukRtavizeSAH tadyuktam // 21 // tataHtaccyutAvapi viziSTadeza ityAdi samAnaM pUrveNa // 22 // 465 / / iti / sugamameva / navaraM pUrveNa iti pUrvagranthena, sa ca viziSTe deze viziSTa eva kAle sphIte mahAkule [sU0452] ityAdirUpa iti // 22 // vizeSamAha viziSTataraM tu sarvam ||23||466 / / iti / prAguktAdativiziSTaM punaH sarvam atyantaniravadyaM janma [sU0452] sundararUpAdi [sU0453 ] // 23 // kuta etadityAhakliSTakarmavigamAt ||24||467 // iti / daurgatya - daurbhAgya - duSkulatvAdiparyAyavedyakarmavirahAt ||24|| ayamapi zubhatarodayAt || 25 ||468 / / iti / zubhatarANAm atiprazastAnAM karmaNAM paripAkAt ||25|| asAvapi jIvavIryollAsAt ||26|| 469 / / iti / jIvIryasya parizuddhasAmarthyalakSaNasya ullAsAd udrekAt // 26 // eSo'pi pariNativRddheH ||27|| 470 // iti / saptamo'dhyAyaH 142
Page #216
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 143 pariNateH tasya tasya zubhAdhyavasAyasya vRddheH utkarSAt ||27|| iyamapi tattathAsvabhAvatvAt ||28||471 / / iti / tasya jIvasya tathAsvabhAvatvAt pariNativRddhisvarUpatvAt, paripakke hi bhavyatve pratikSaNaM varddhanta eva jIvAnAM zubhatarAH pariNataya iti // 28 // kiJca, prabhUtodArANyapi tasya bhogasAdhanAni, ayatnopanatatvAt prAsaGgikatvAdabhiSvaGgAbhAvAt kutsitApravRtteH zubhAnubandhitvAdudArasukhasAdhanAnyeva bandhahetutvAbhAvena ||29||472 / / iti / prabhUtAni pracurANi udArANi udagrANi, kiM punaranyathArUpANIti apizabdArthaH, tasya pUrvoktajIvasya bhogasAdhanAni pura-parivArA 'ntaH purAdIni, udArasukhasAdhanAnyevetyuttareNa yoga:, kuta ityAha- ayatnopanatatvAt, ayatnena atyudgADhapuNyaprakarSodayaparipAkAkSiptatvAt tathAvidhapuruSakArAbhAvena upanatatvAd DhaukitatvAt, tadapi kuta ityAha- prAsaGgikatvAt kRSikaraNe palAlasyeva prasaGgotpannatvAt, etadapi abhiSvaGgAbhAvAt, bharatAdInAmiva nibiDagRddhyabhAvAt, ayamapi kutsitApravRtteH kutsiteSu nItimArgottIrNeSu bhogasAdhaneSvapravRtteH, iyamapi zubhAnubandhitvAt mokSaprAptinimittAryadeza-dRDhasaMhananAdikuzalakAryAnubandhavidhA yakatvAt kimityAha udArasukhasAdhanAnyeva, udArasya anyAtizAyinaH sukhayaiva zarIra-cittAhlAdarUpasya sAdhanAni janakAni na tvihaloka - paralokayorapi duHkhasya, atraiva tAttvikaM hetumAha-- bandhahetutvAbhAvena, bandhasya kugatipApahetorazubhakarmaprakRtilakSaNasya hetutvaM hetubhAvaH prakrAntabhogasAdhanAnAmeva tasyAbhAvena, idamuktaM bhavati -- prabhUtodArANyapi bhogasAdhanAni bandhahetutvAbhAvAdudArasukhasAdhanAnyeva tasya bhavanti, bndhhetutvaabhaavshcaaytnopnttvaadikaaduttrottrhetubiijbhuutaaddhetupnyckaaditi|| 29 // bandhahetutvAbhAvameva vizeSato bhAvayannAha azubha pariNAma eva hi pradhAnaM bandhakAraNam, tadaGgatayA tu bAhyam ||30||473 / / iti / azubha pariNAma eva hi yasmAt pradhAnaM mukhyaM bandhakAraNaM narakAdiphalapApakarmabandhanimittaM na tu anyat kiJcit, tadaGgatayA tu azubha 1. vidhAyitvAt L. // 2. duHkhasyeti atraiva LII saptamo'dhyAyaH 143
Page #217
--------------------------------------------------------------------------
________________ saptamo'dhyAyaH savRttike | pariNAmakAraNatayA punarbAhyam antaHpura-purAdi bandhakAraNamiti // 30 // kuta ityAhadharmabindau tadabhAve bAhyAdalpabandhabhAvAt / / 31 // 474 // iti / tadabhAve azubhapariNAmAbhAve bAhyAt jIvahiMsAdeH alpabandhabhAvAt tucchabandhotpatteH // 31 // 144 etadapi kathamityAha vacanaprAmANyAt / / 3 / / 475 / / iti / vacanasya Agamasya prAmANyAt pramANabhAvAt // 32 // etadeva bhAvayannAha bAjhopamarde'pyasaMjJiSu tathAzruteH // 33 // 476 / / iti / bAhyaH zarIramAtrajanyaH sa cAsAvupamardazca bahutamajIvopaghAtarUpa: tatrApi, kiM punastadabhAve iti apizabdArthaH, asaMziSu saMmU chainajamahAmatsyAdiSu tathA alpatayA bandhasya zruteH assannI khalu paDhama [bRhatsaM0 284] ityAdervacanasya siddhAnte samAkarNanAt, tathAhi- asaMjJino mahAmatsyAdayo yojanasahasrAdipramANazarIrA: svayaMbhUramaNamahAsamudramanavaratamAloDamAnA: pUrvakoTyAdijIvino'nekasattvasaMghAtasaMhArakAriNo'pi ratnaprabhApRthivyAmeva utkarSataH palyopamAsaMkhyeyabhAgajIviSu caturthaprataravartinArakeSu janma labhante na parataH, tandulamatsyastu bAhyopamardAbhAve'pi nirnimittamevA''pUritAtitIvraraudradhyAno'ntarmuhUrtamAyuranupAlya saptamanarakapRthivyAM trayastriMzatsAgaropamAyurika utpadyate iti pariNAma eva pradhAnaM bandhakAraNamiti siddhaM bhavatIti // 33 // evaM sati yadanyadapi siddhimAskandati tad darzayati evaM pariNAma eva zubho mokSakAraNamapi // 34 // 477 / / iti / evaM yathA azubhabandhe, pariNAma evaM zubhaH samyagdarzanAdi: mokSakAraNamapi muktiheturapi, kiM punarbandhasyeti apizabdArthaH // 34 // kuta ityAha1.samULaja' K. // 2. loDayamAnA L.KsN0|| 3.evaM sN.|| 4.zubhasamya' J.M For Private Personal Use Only
Page #218
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau tadabhAve samagrakriyAyoge'pi mokSAsiddheH ||35||478||iti / tasya zubhapariNAmasyAbhAve samagrakriyAyoge'pi paripUrNazrAmaNyocitabAhyAnuSThAnakalApasaMbhave'pi, kiM punastadabhAve iti apizabdArtha: mokSAsiddheH nirvANAniSpatteriti // 35 / / etadapi kuta ityAha sarvajIvAnAmevAnantazo graiveyakopapAtazravaNAt ||36||479||iti / sarvajIvAnAmeva sarveSAmapi vyavahArArhANAM prANinAm anantazaH anantAn vArAn graiveyakeSu vimAnavizeSeSUpapAtasya utpatteH zravaNAt zAstre saptamo'dhyAyaH samAkarNanAt // 36 / / yadi nAmaivaM tataH kiM siddhamityAha samagrakriyA'bhAve tadaprApteH ||37||480||iti / samagrakriyA'bhAve paripUrNazrAmaNyAnuSThAnAbhAve tadaprApte: navagraiveyakopapAtAprApteH, tathA cAvAciA NoheNANaMtA mukkA gevejjagesu ya sriiraa| na ya tatthA'saMpuNNAe sAhukiriyAe uvvaao|| [pnycaa.14|48] tti||221|| upasaMharannAha ityapramAdasukhavRddhyA tatkASThAsiddhau nirvANAvAptiriti // 38 // 481 / / iti / iti evamuktanItyA'pramAdasukhasya apramattatAlakSaNasya vRddhyA utkarSeNa tasya cAritradharmasya kASThAsiddhau prakarSaniSpattau zailezyavasthAlakSaNAyAM nirvANasya sakalaklezalezavinirmuktajIvasvarUpalAbhalakSaNasyAvApti: lAbha iti: parisamAptAviti // 41 // yatkiJcana zubhaM loke sthAnaM tatsarvameva hi / anubandhaguNopetaM dharmAdApnoti mAnavaH ||40||iti / yatkiJcana sarvamevetyarthaH zubhaM sundaraM loke trijagallakSaNe sthAnaM zakrAdyavasthAsvabhAvaM tatsarvameva hi: sphuTam, kIdRzamityAha-anubandhaguNopetaM jAtyasvarNaghaTitaghaTAdivat uttarottarAnubandhasamanvitaM dharmAd uktaniruktAd Apnoti labhate mAnava: pumAn, mAnavagrahaNaM ca tasyaiva paripUrNadharmasAdhanasahatvAditi // 1 // tathA dharmazcintAmaNiH zreSTho dharmaH kalyANamuttamam / hita ekAntato dharmo dharma evAmRtaM param ||41||iti / 1.gevejjagesU sarIrA L. J.| gevejjagesu sarIrA KmU. / gevejjagesu ya sarIrA KsaM. // Jan Education International
Page #219
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike | etannigadasiddhameva, paraM yat punaH punardharmazabdopAdAnaM taddharmasyAtyantAdaraNIyatAkhyApanArthamiti // 2 // tathAdharmabindau caturdazamahAratnasaddhogAnRSvanuttamam / cakravartipadaM proktaM dharmahelAvijRmbhitam ||42||iti / caturdazAnAM mahAralAnA senApati-gRhapati-purohita-gaja-turaga-varddhaki-strI-cakra-cchatra-carma-maNi-kAkiNI-khA-daNDalakSaNAnAM saddhogAt 146 parAnapekSitayA sundarAd bhogAt nRSu nareSu madhye anuttamaM sarvapradhAnam, kiM tadityAha- cakravartipadaM cakradharapadavI proktaM pratipAditaM siddhAnte dharmahelAvijRmbhitaM dharmalIlAvilasitamiti||3|| iti zrImunicandrasUriviracitAyAM dharmabinduvRttau dharmaphalavidhiH saptamo'dhyAyaH samAptaH // saptamo'dhyAyaH Jain Education Internal For Private Personal Use Only
Page #220
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 147 aSTamo'dhyAya: 'atha aSTamo'dhyAyaH vyAkhyAtaH saptamo'dhyAyaH / adhunA'STama Arabhyate, tasya cedamAdisUtram kiM ceha bahunoktena tIrthakRttvaM jagaddhitam / parizaddhAdavApnoti dharmAbhyAsAnnarottamaH ||4||iti / kiJca ityabhyuccaye, iha dharmaphalacintAyAM bahunA pracureNoktena dharmaphalena? yata: tIrthakRttvaM tIrtha kara]padalakSaNaM jagaddhitaM jagajjantujAtahitAdhAnakara parizuddhAdamalImasAd avApnoti labhate dharmAbhyAsAt pratItarUpAt narottamaH svabhAvata eva sAmAnyAparapuruSapradhAnaH, tathAhi-tIrthakarapadaprAyogyajantUnAM sAmAnyato'pi lakSaNamidaM zAstreSU Syate yathA ete AkAlaM parArthavyasanina: upasarjanIkRtasvArthAH ucitakriyAvanta: adInabhAvA: saphalArambhiNa: adRDhAnuzayAH kRtajJatApataya: anupahatacittAH devagurubahumAninaH tathA gambhIrAzayA: [lalita.] iti // 1 // nanu yadi tIrthakRttvaM dhamadivApnoti tathApi kathaM tadeva prakRSTaM dharmaphalamiti jJAtuM zakyamityAha nAtaH paraM jagatyasmin vidyate sthAnamuttamam / tIrthakRttvaM yathA samyak svaparArthaprasAdhakam // 44 // iti / na naiva ata: tIrthakRttvAt param anyat jagatyasmin upalabhyamAne carAcarasvabhAve vidyate samasti sthAnaM padam uttama prakRSTaM tIrthakRttvam uktarUpaM yathA yena prakAreNa samyag yathAvat svaparArthaprasAdhakaM svapakhayojananiSpAdakam // 2 // etadeva bhAvayati paJcasvapi mahAkalyANeSu trailokyazaGkaram / tathaiva svArthasaMsiddhayA paraM nirvANakAraNam // 45 // iti / paJcasvapi, na punarekasminneva kvacit, mahAkalyANeSu garbhAdhAna-janmadinAdiSu trailokyazaGkaraM jagatrayasukhakAri, tIrthakRttvamityanuvartate, itthaM parArthasAdhakatvamuktvA svArthasAdhakatvamAha-tathaiva trailokyasukhakaraNaprakAreNa svArthasaMsiddhayA kSAyikasamyagdarzana-jJAna-cAritraniSpattyA paraM pradhAna nirvANakAraNaM muktiheturiti // 2 // ityuktaprAya dharmaphalam, idAnIM taccheSameva udagramanuvarNayiSyAmaH ||11||482||iti / 1.karapadayogya'KA karanAyogya L. 2.sukhakaraNaprakA' Kmuu.| 'sukhakaraNakA KsN.|| 147 For Private & Personal use only !
Page #221
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 148 aSTamo'dhyAyaH sugamameva, paraM taccheSam iti dharmaphalazeSam // 1 // etadeva darzayati tecca sukhaparamparayA prakRSTabhAvazuddhaH sAmAnyacaramajanma tathA tIrthakRttvaM ca ||2||48||iti / tacca tat punardharmazeSaphalamudagraM paramparayA uttarottarakrameNa prakRSTabhAvazuddhaH sakAzAt, kimityAha- sAmAnyacaramajanma, sAmAnya tIrthakarA-'tIrthakarayo: samAnaM caramajanma apazcimadehalAbhalakSaNam tatheti pakSAntaropakSepe tIrthakRttvaM tIrthakarabhAvalakSaNam, ca: samuccaye // 2 // tatrAkliSTamanuttaraM viSayasaukhyam, hInabhAvavigamaH, udagratarasampat, prabhUtopakArakaraNam, AzayavizuddhiH,dharmapradhAnatA, avandhyakriyatvam ||3||484||iti / tatra sAmAnyatazcaramajanmani akliSTaM pariNAmasundaram anuttaraM zeSabhogasaukhyebhyaH pradhAnaM viSayasaukhyaM zabdAdisevAlakSaNam, hInabhAvavigama: jAti-kula-vibhava-vayo-'vasthAdinyUnatArUpahInatvavirahaH, udagratarA prAgbhavebhyo'tyantoccA sampat dvipada-catuSpadAdisamRddhiH, tasyAM ca prabhUtasya atibhUyiSThasya upakArasya svaparagatasya karaNaM vidhAnam, ata eva Azayasya cittasya vizuddhiH amAlinyarUpA, dharmapradhAnatA dharmaikasAratvam, atinipuNavivekavazopalabdhayathAvasthitasamastavastutattvatayA avandhyA aniSphalA kriyA dharmArthAdyArAdhanarUpA yasya tadbhAvastattvam / / 3 / / tathAvizuddhayamAnApratipAticaraNAvAptiH, tatsAtmyabhAvaH, bhavyapramodahetutA, dhyAnasukhayogaH, atishyrddhipraaptiH||4||485||iti vizuddhacamAnasya saMklizyamAnavilakSaNatayA apratipAtinaH kadAcidapyabhraMzabhAjaH caraNasya cAritrasya avApti: lAbhaH, tatazca tena vizuddhyamAnApratipAtinA caraNena sAtmyaM samAnAtmatA tatsAtmyam, tena sahakIbhAva ityarthaH, tena bhAvo bhavanaM pariNatiriti, bhavyapramodahetutA dhyAnasukhayogaH bhavyajanasaMtoSakAritvaM dhyAnasukhasya zeSasukhAtizAyinaH cittanirodhalakSaNasya yogaH, atizayarddhiprAptiH atizayaHH AmauSadhyAdirUpAyA: prAptiH // // tatazca kAlena ___ apUrvakaraNam, kSapakazreNiH, mohasAgarottAraH, kevalAbhivyaktiH , paramasukhalAbhaH ||5|486||iti / 1.pratiSu pAThA:-tacca sukhaparaMparayA Ko RK.L | tacca sukhaM paraMparayA // tacca paraMparayA KsaM01 // 2.tarA sampat KmU01 : tarasampat KsaM01 // 3. kriyAtvam 1 vinA ||4.bhvyprmodhetutaa bhavyajanasaMtoSakAritvaM pyAnasukhasya LJI bhavyapramodahetutA bhavyajanasaMtoSakAritvaM pyAnasukhayoga: dhyAnasukhasya mu0|| Far Private Personal use only
Page #222
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau aSTamo'dhyAyaH apUrvANAM sthitighAta-rasaghAta-guNazreNi-guNasaMkramA-'pUrvasthitibandhalakSaNAnAM paJcAnAmarthAnAM prAcyaguNasthAneSvaprAptAnAM karaNaM yatra tadapUrvakaraNam aSTamaguNasthAnakam, tatazca kSapakasya ghAtikarmaprakRtikSayakAriNo yate: zreNi: mohanIyAdiprakRtikSayakramarUpA saMpadyate, kSapakazreNikramazcAyam- iha paripakvasamyagdarzanAdiguNo jIvazcaramadehavartI avirata-dezavirata-pramattApramatta-saMyatAnyataraguNasthAnakasthaH pravRddhatIvrazuddhadhyAnAdhInamAnasa: kSapakazreNimArurukSurapUrvaguNasthAnakamavApya prathamata: caturo'nantAnubandhinaH krodhAdIn yugapat kSapayitumArabhate, tataH sAvazeSeSveteSu mithyAtvaM kSapayitumupakramate, tatastadavazeSe mithyAtve ca kSINe samyagmithyAtvaM samyaktvaM ca krameNocchinatti, tadanantaramevAbaddhAyuSko'nivRttikaraNaM nAma sakalamohApohaikasahaM navamaguNasthAnakamadhyArohati, tatra ca tathaiva pratikSaNaM vizuddhayamAnaH kiyatsvapi saMkhyAteSu bhAgeSu gateSvaSTau kaSAyAn apratyAkhyAnAvaraNa-pratyAkhyAnAvaraNasaMjJitAn krodhAdIneva kSapayitumArabhate, kSIyamANeSu ca teSvetAH SoDaza prakRtIradhyavasAyavizeSAt nidrAnidrA pracalApracalA 2 styAnagRddhi3 narakagati4 narakAnupUrvI5 tiryagati6 tiryagAnupUrvI7 ekendriya8 dvIndriya9 trIndriya 10 caturindriyajAtinAma 11 AtapanAma 12 udyotanAma 13 sthAvaranAma 14 sAdhAraNanAma 15 sUkSmanAma 16 lakSaNA: kSapayati, tato'STakaSAyAvazeSakSaye yadi puruSa: pratipattA tato napuMsakavedaM tataH strIvedaM tato hAsyAdiSaTkaM tataH puna: puruSavedaM kSapayati, yadi punarnapuMsakaM strI vA tadA puruSavedasthAne svavedamitaravedadvayaM ca yathAjaghanyaprathamatayA kSapayati, tataH krameNa krodhAdIn saMjvalanAn trIn bAdaralobhaM cAtraiva kSapayitvA sUkSmasaMparAyaguNasthAne ca sUkSmam, sarvathA vinivRttasakalamohavikArAM kSINamohaguNasthAnAvasthAM saMzreyate, tatra ca samudraprataraNazrAntapuruSavat saMgrAmAGgaNanirgatapuruSavadvA mohanigrahanizcalanibaddhAdhyavasAyatayA parizrAntaH sannantarmuhUrta vizramya tadguNasthAnakadvicaramasamaye nidrApracale caramasamaye ca jJAnAvaraNAntarAyaprakRtidazakaM darzanAvaraNAvaziSTaM prakRticatuSkaM ca yugapadeva kSapayati / baddhAyu: punaH saptakakSayAnantaraM vizramya yathAnibaddhaM cAyuranubhUya bhavAntare kSapakazreNiM samarthayata iti / yazcAtrApUrvakaraNopanyAsAnantaraM kSapakazreNerupanyAsa: sa saiddhAntikapakSApekSayA, yato darzanamohasaptakasyApUrvakaraNastha eva kSayaM karotIti tanmatam, na tu yathA kArmagranthikAbhiprAyeNa aviratasamyagdRSTyAdyanyataraguNasthAnakacatuSTayastha iti / tato mohasAgarottAraH, moho mithyAtvamohAdiH sa eva sAgaraH svayaMbhUramaNAdipArAvAra: mohasAgaraH, tasmAduttAraH parapAraprAptiH, tataH kevalAbhi1.trInata: baadr'K.|| 2.saMzrayati KII Jan Education Internal For Private Personal Use Only
Page #223
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike | dharmabindau 150 aSTamo'dhyAyaH vyaktiH , kevalasya kevalajJAna-kevaladarzanalakSaNasya jIvaguNasya jJAnAvaraNAdighAtikarmoparatAvabhivyaktiH AvirbhAvaH, tata: paramasukhalAbhaH, paramasya prakRSTasya devAdisukhAtizAyinaH sukhasya lAbha: prAptiH, uktaM cayacca kAmasukhaM loke yacca divyaM mahAsukham / vItarAgasukhasyedamanantAMzo na vartate // 222 // [ ] iti // 5 // atraiva hetumAha sadArogyApteH // 6 // 487 / / iti / sadArogyasya bhAvArogyarUpasya Apte: lAbhAt // 6 // iyamapi kuta ityAha bhAvasaMnipAtakSayAt ||7||488||iti / bhAvasaMnipAtasya pAramArthikarogavizeSasya kSayAd ucchedAt / / 7 / saMnipAtameva vyAcaSTe rAga-dveSa-mohA hi doSAH, tathA tathA''tmadUSaNAt ||8||489||iti / rAga-dveSa-mohA vakSyamANalakSaNA: hiH sphuTaM doSA bhAvasaMnipAtarUpA, atra hetumAha- tathA tathA tena tena prakAreNa abhiSvaGgakaraNAdinA Atmano jIvasya dUSaNAd vikAraprApaNAt / / 8 / / tattva-bheda-paryAyairvyAkhyeti nyAyAd rAgAdIneva tattvata Aha aviSaye'bhiSvaGgakaraNAd rAgaH ||9||490||iti / aviSaye prakRtivizarArutayA matimatAmabhiSvAnarhe stryAdau vastuni abhiSvaGgakaraNAt cittapratibandhasaMpAdanAt, kimityAha- rAgo doSaH MhiH sphuTaM doSA bhAta nyAyAd raagaadiin||9||490||iti // 9 // tatraivAgnijvAlAkalpamAtsaryApAdanAd dveSaH ||10||491||iti / tatraiva kvacidarthe'bhiSvaka sati agnijvAlAkalpasya samyaktvAdiguNasarvasvadAhakatayA mAtsaryasya parasampattyasahiSNubhAvalakSaNasya ApAdanAd vidhAnAt deSo doSaH // 10 // 1."yacca kAmasukhaM loke yacca divyaM mahat sukham / tRSNAkSayasukhasyaite nArhataH SoDazI kalAm ('tRSNAkSayasukhasyaitat kalAM nArhati SoDazIm' iti pratyantare) // " iti mahAbhArate zAntiparvaNi 12 / 168 / 36,12617151,12 / 268 / 6 / / 2.paraM pratyasahiSNu // 150 Jain Education Intern donal For Private & Personal use only
Page #224
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau aSTamo'dhyAyaH heyetarabhAvAdhigamapratibandhavidhAnAnmohaH ||11||492||iti / ___ iha nizcayanayena heyAnAM mithyAtvAdInAm itareSAM ca upAdeyAnAM samyagdarzanAdInAM bhAvAnAM vyavahAratastu viSa-kaNTakAdInAM sak-candanAdInAM ca adhigamasya avabodhasya pratibandhavidhAnAt skhalanakaraNAt moho dossH||11|| athaiteSAM bhAvasaMnipAtatvaM samarthayannAha satsveteSu na yathAvasthitaM sukham, svadhAtuvaiSamyAt ||12||493||iti / satsveteSu rAgAdiSu na naiva yathAvasthitaM pAramArthikaM sukhaM jIvasya, atra hetu:- svadhAtuvaiSamyAt dadhati dhArayanti jIvasvarUpamiti dhAtavaH samyagdarzanAdayo guNAH, svasya Atmano dhAtavaH, teSAM vaiSamyAt yathAvasthitavastusvasvarUpaparihAreNAnyathArUpatayA bhavanaM tasmAt, yathA hi vAtAdidoSopaghAtAddhAtuSu rasAsRgAdiSu vaiSamyApaneSu na dehino yathAvasthitaM kAmabhogajaM mana:samAdhijaM vA zarma kiJcana labhante tathA amI saMsAriNa: sattvAH rAgAdidoSavazAt samyagdarzanAdiSu malImasarUpatAM prApteSu na rAga-dveSa-mohopazamajaM zarma samAsAdayantIti // 12 // amumevArthaM vyatirekata Aha kSINeSu na duHkham, nimittAbhAvAt ||13||494||iti / kSINeSu rAgAdiSu na duHkhaM bhAvasaMnipAtajaM samutpadyate, kuta iti ceducyate- nimittAbhAvAt nibandhanavirahAditi // 13 // tarhi kiM syAdityAha AtyantikabhAvarogavigamAt paramezvaratA''ptestattathAsvabhAvatvAt paramasukhabhAva iti // 14 // 495 / / iti / AtyantikaH punarbhAvAbhAvena bhAvarogANAM rAgAdInAM yo vigama: samucchedaH, tasmAt yA paramezvaratAyAH zakra-cakrAdhipAdyaizvaryAtizAyinyAH kevalajJAnAdilakSaNAyA Apti: prAptiH tasyAH, paramasukhabhAva ityuttareNa yoga:, kuta ityAha- tattathAsvabhAvatvAt, tasya paramasukhalAbhasya tathAsvabhAvatvAt paramezvaratArUpatvAt, paramasukhabhAva: saMpadyate, iti: vAkyaparisamAptAviti // 14 // itthaM tIrthakarAtIrthakarayoH sAmAnyamanuttaraM dharmaphalamabhidhAya sAmprataM tIrthakRttvalakSaNaM tadabhidhAtumAha devendraharSajananam ||15||49||iti / 1.samarthayamAna L. // samarthamAna J.||2.pAtavaH / teSAM mu. / a'dhAtavaH svadhAtavaH' iti 2 Aisya likhane tAtparya bhAti ||3:sthitsvsvruup' J0 / 'sthitasvarUpa sN0L.|| | 151 For Private & Personal use only
Page #225
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 152 aSTamo'dhyAyaH devendrANAM carmara-candra-zakrAdInAM harSasya saMtoSasya jananaM sNpaadnmiti||15|| tathA puujaanugrhaanggtaa||16||497||iti / pUjayA janmakAlAdArabhyA''nirvANaprAptestattannimittena niSpAditayA amaragirizikharamajjanAdirUpayA yo'nugraho nirvANabIjalAbhabhUto jagattrayasyApyupakAraH tasyAGgatA kAraNabhAva:, bhagavato hi pratItya tattannibandhanAyA bhaktibharanirbharAmaprabhuprabhRtiprabhUtasattvasaMpAditAyAH pUjAyAH sakAzAt bhUyasAM bhavyAnAM mokSAnuguNo mahAnupakAraH saMpadyate iti // 16 // tathA prAtihAryopayogaH // 17 // 498 / / iti / pratihArakarma prAtihAryam, tacca azokavRkSAdi, yadavAci azokavRkSaH surapuSpavRSTirdivyo dhvanizcAmaramAsanaM ca / bhAmaNDalaM dundubhirAtapatraM satprAtihAryANi jinezvarANAm // 223 // [ ] tasyopayoga: upjiivnmiti||17|| tataH paraM parArthakaraNam // 18 // 499 // iti / paraM prakRSTaM parArthasya paraprayojanasya sarvasattvasvabhASApariNAminyA pIyUSapAnasamadhikAnandadAyinyA sarvato'pi yojanamAnabhUmibhAgayAyinyA vANyA anyaizca taistaizcitrairupAyaiH karaNaM niSpAdanamiti // 18 // etadeva 'avicchedena' ityAdinA 'iti paraM parArthakaraNam' etadantena sUtrakadambakena sphuTIkurvannAha avicchedena bhUyasAM mohAndhakArApanayanaM hRdyairvcnbhaanubhiH||19||500||iti / avicchedena yAvajjIvamapi bhUyasAm anekalakSakoTipramANAnAM bhavyajantUnAM mohAndhakArasya ajJAnAndhatama[sa]syApanayanam apasAraH hRdyaiH hRdayaGgamaiH vacanabhAnubhiH vaakykirnnaiH||19|| mohAndhakAre cApanIte yat syAt prANinAM tadAha sUkSmabhAvapratipattiH // 20 // 501 // iti / 1.camarazakrAdInAM K. // 2L. vinA- tHtntrib'J.| tattaniba'K. || 152 For Private Personal use only
Page #226
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 153 sUkSmANAm anipuNabuddhibhiragamyAnAM bhAvAnAM jIvAdInAM pratipatti: avabodhaH // 20 // tata: zraddhAmRtAsvAdanam ||21||502||iti / sUkSmabhAveSveva yA zraddhA ruci: saivAmRtaM tridazabhojanaM tasyAsvAdanaM hRdayajihvayA smupjiivnmiti||21|| tataH sadanuSThAnayogaH ||22||503||iti / sadanuSThAnasya sAdhu-gRhasthadharmAbhyAsarUpasya yogaH smbndhH||22|| tata: aSTamo'dhyAyaH prmaapaayhaaniH||23||504||iti / paramA prakRSTA apAyahAni: naarkaadikugtiprveshlbhyaanrthsaarthocchedH||23|| tato'pi upakriyamANabhavyaprANinAM yat syAt tadAha sAnubandhasukhabhAva uttarottaraH prakAmaprabhUtasattvopakArAya avandhyakAraNaM nirvRteH||24||505||iti / sAnubandhasukhabhAvaH uttarottara: uttareSu pradhAneSUtara: pradhAnaH prakAmaH prauDhaH prabhUta: atibahuH yaH sattvopakAraH tasmai saMpadyate, sa ca avandhyakAraNam avandhyo hetu: nirvRte: nirvANasya // 24 // nigamayannAha iti paraM parArthakaraNam ||25||506||iti / iti evaM yathA prAguktaM paraM parArthakaraNaM tasya bhagavata iti // 25 // sAmprataM punarapyubhayo: sAdhAraNaM dharmaphalamAha bhavopagrAhikarmavigamaH // 26 // 507 / / iti / paripAlitapUrvakoTyAdipramANasayogakevaliparyAyayorante bhavopagrAhikarmaNAM vedanIyA-''yurnAma-gotrarUpANAM vigamo nAzo jAyate // 26 // tataH nirvANagamanam // 27 // 508 / / iti / nirvAnti dehino'sminniti nirvANaM siddhikSetraM jIvasyaiva svarUpAvasthAnaM vA tatra gamanam avatAraH // 27 // tatra ca1.hajilayA L. // 2. "narakastu nArakaH syAnnirayo durgatizca saH // " iti abhidhAnacintAmaNau 5 / 2 / 1359 // "narakasya bAhulakAd dIrghatve nArakaH , nAraM kAyatyatra vA" iti / 153 svopajJavRttau / / 2.litadezUnapUrva' sN.|| For Privale & Personal use only
Page #227
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI 154 punarjanmAdyabhAvaH ||28||509 // iti / punaH dvitIyatRtIyAdivAsyA janmAdInAM janma-jarA-maraNaprabhRtInAmanarthAnAm abhAva: aatyntikocchedH||28|| atra hetuH-- bIjAbhAvato'yam / / 29 / / 510 / / iti / bIjasya anantarameva vakSyamANasyAbhAvAt ayaM punarjanmAdyabhAva iti ||29|| bIjameva vyAcaSTekarmavipAkastat ||30||511 // iti / karmaNAM jJAnAvaraNAdInAM vipAka: udayaH tat punarjanmAdibIjamiti // 30 // na ca vaktavyameSo'pi nirvANagato jIvaH sakarmA bhaviSyati ityAhaakarmA cAsau ||31|| 512 / / iti / akarmA ca karmavikalaca asau nirvANazaraNo jIvaH // 31 // bhavatu nAma akarmA, tathApi punarjanmAdyasya bhaviSyatItyAhatadvata eva tadgrahaH / / 32 / / 513 / / iti / tadvata eva karmavata eva tadgrahaH punrjnmaadilaabhH||32|| nanu kriyamANatvena karmaNa AdimattvaprasaGgena kathaM sarvakAlaM karmavata eva tadgraha ityAzaGkayAhatadanAditvena tathAbhAvasiddheH ||33||514 / / iti / tasya karmaNaH kRtakatve'pyanAditvena dvitIyAdhyAyaprapaJcitayuktyA tathAbhAvasya tadvata eva tadgraharUpasya siddheH niSpatteriti // 33 // nanu jJAnino dharmatIrthasya kattAraH paramaM padam / gatvA''gacchanti bhUyo'pi bhavaM tIrthanikArataH // 224 // [ ] iti vacanaprAmANyAt kathaM nAkarmaNo'pi janmAdigraha ityAzaGkyAha sarvavipramuktasya tu tathAsvabhAvatvAnniSThitArthatvAnna tadgrahaNe nimittam ||34|| 515 / / iti / sarveNa karmaNA vipramuktasya punastathAsvabhAvatvAt tatprakArarUpatvAt kimityAha -- niSThitArthatvAt niSpannaniH zeSaprayojanatvAddhetoH naiva tadgrahaNe janmAdigrahaNe nimittaM hetu: samastIti, ayamabhiprAyaH -- yo hi sarvaiH karmabhiH sarvathApi vipramukto bhavati na tasya janmAdigrahaNe kiJcinnimittaM samasti, niSThitArthatvena janmAdigrAhakasvabhAvAbhAvAt, yazca tIrthanikAralakSaNo hetuH kaizcit parikalpyate so'pyanupapannaH kaSAyavikArajanyatvAt tasyeti | aSTamo'dhyAyaH 154
Page #228
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 155 ||34|| evaM ca sati yat siddhaM tadAha nAjanmano jarA ||35||516 / / iti / na naiva ajanmanaH utpAdavikalasya jarA vayohAnilakSaNA saMpadyate ||35|| evaM ca na maraNabhayazaktiH || 36 ||517|| iti / neti pratiSedhe maraNabhayasya pratItarUpasya sabandhinI zaktiH bIjarUpeti // 36 // tathAna cAnya upadravaH // 37 // 518 / / iti // na ca naiva anyaH tRSNA-bubhukSAdiH upadravo vyasanam ||37||tarhi kiM tatra syAdityAzaGkyAhavizuddhasvarUpalAbhaH // 38 // 519 / / iti / vizuddhaM nirmalImasaM yat svasrUpaM tasya lAbhaH prAptiH||38|| tathA AtyantikI vyAbAdhAnivRttiH ||39|| 520|| iti / atyantaM bhavA AtyantikI vyAbAdhAnivRttiH zArIra mAnasavyathAvirahaH ||39|| tAmeva vizinaSTisA nirupamaM sukham ||40||521 // iti / sA AtyantikI vyAbAdhAnivRtti: nirupamam upamAnAtItaM sukham ||40|| atra hetu:sarvatrApravRtteH // 41 // 522 // iti / sarvatra heye upAdeye ca vastuni apravRtteH avyaaprnnaat|| 41 // iyamapi kathamityAhasamAptakAryatvAt // 42 // 523 / / iti / samAptAni niSThitAni kAryANi yasya sa tathA tadbhAvastattvaM tsmaat|| 42 // atraivAbhyuccayamAha 1. pamasukham 11. J. L / / 2. avyApAraNAt K. // aSTamo'dhyAyaH 155
Page #229
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 156 aSTamo'dhyAyaH na caitasya kvacidautsukyam ||43||524||iti / na naiva ca: samuccaye etasya nirvRtasya jantoH kvacidarthe autsukyaM kAGkSArUpam // 43 / / nanu kimityetanniSidhyata ityAha duHkhaM caitat svaasthyvinaashnen||44||525||iti / duHkhaM punaretad autsukyam, kathamityAha- svAsthyavinAzanena svAsthyasya sarvasukhamUlasyApanayanena // 44 // yadi nAmautsukyAt svAsthyavinAzastathApi kathamasya duHkharUpatetyAzaGkyAha duHkhshktyudrekto'svaasthysiddheH||45||526||iti / duHkhazakte: duHkhabIjarUpAyA udrekata: udbhavAt sakAzAd asvAsthyasya svAtmanyevAsvasthatArUpasya siddheH sNbhvaat||45|| asvAsthyasiddhirapi kathaM gamyA ityAha hitapravRttyA ||46||527||iti hitapravRttyA, hiteSu duHkhazaktyudrekavazasaMjAtAsvAsthyanivartakeSu vastuSu mana:prItipradapramadAdiSu pravRttyA cessttnenaa|46|| atha svAsthyasvarUpamAha svAsthyaM tu nirutsukatayA prvRtteH||47||528||iti / svAsthyam asvAsthyavilakSaNaM punaH nirutsukatayA autsukyaparihAreNa pravRtteH srvkRtyessu||47|| evaM ca sati yatsiddhaM tadAha paramasvAsthyahetutvAt paramArthata: svAsthyameva ||48||529||iti / paramasvAsthyahetutvAt cittaviplavaparihAreNa prakRSTasvAvasthAnanimittatvAt paramArthata: tattvavRttyA svAsthyameva 'nirutsukatayA pravRtteH' iti saMbadhyate, sA ca bhagavati kevalini samasti iti siddhaM yaduta na tasya kvacidautsukyamiti // 48 // nanubhave'pavarge caikAntato niHspRhasya kathaM vihitetarayorarthayorasya pravRtti-nivRttI svAtAmiti, ucyate, dravyata eva pUrvasaMskAravazAt kulAlacakrabhramavat syAtAm / etat bhAvayannAha1.kimetani LIR.aatmnyevaa'K.|| 156 For Private & Personal use only . ... . w
Page #230
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI 157 bhAvasAre hi pravRttyapravRttI sarvatra pradhAno vyavahAraH // 49 / / 530 // iti / bhAvasAre mAnasavikalpapuraHsare, hizabdaH pUrvoktabhAvanArthaH, pravRttyapravRttI sarvatre vihitetarayorarthayorviSaye, kimityAha -- pradhAno bhAvarUpaH vyavahAro lokAcArarUpaH, idamuktaM bhavati yaiva manaHpraNidhAnapUrvikA kvacidarthe pravRttirnivRttirvA tAmeva tAttvikIM tattvavedino vadanti, na punaranyAm, yato'nAbhogAdibhiH paripUrNazrAmaNyakriyAvanto'pi abhavyAdayo na tAttvikazrAmaNyakriyAvattayA samaye vyavahRtAH, tathA saMmUrcchanajamatsyAdayaH saptamanarakapRthvIprAyogyAyurbandhanimittamahArambhAdipApasthAnavarttino'pi tathAvidhabhAvavikalatvAnna tadAyurbandhaM prati pratyalIbhavanti evaM sayogakevalino'pi | aSTamo'dhyAyaH sarvatra niHspRhamanasaH pUrvasaMskArAdvihitetarayorarthayoH pravRtti - nivRttI kurvanto'pi na bhAvatastadvanto vyavahriyante // 49 // atraivAbhyuccayamAhapratItisiddhazcAyaM sadyogasacetasAm ||50 ||531 / / iti / pratItisiddhaH svAnubhavasaMveditaH caH samuccaye, ayaM pUrvokto'rthaH sadyogena zuddhadhyAnalakSaNena ye sacetasaH sacittAH teSAm, saMpannadhyAnarUpAmalamAnasAH mahAmunayaH svayamevAmumarthaM pratipadyante, na punaratra paropadezamAkAGkSante iti // 50 // atha prastutamevAhasusvAsthyaM ca paramAnandaH || 51 // 532 // iti / nirutsukapravRttisAdhyasvAsthyAd yadadhikaM svAsthyaM tat susvAsthyamucyate, tadeva paramAnando mokSasukhalakSaNaH // 51 // kuta ityAhatadanyanirapekSatvAt // 52 // 533 // iti / tasmAd AtmanaH sakAzAdanyastadanyaH svavyatiriktaH tannirapekSatvAt // 52 // nanvanyApekSA kiM duHkharUpA yadevamucyate ityAhaapekSAyA duHkharUpatvAt / / 53 / / 534 / / iti / pratItArthameva // 53 // etadeva bhAvayati arthAntaraprAptyA hi tannivRttirduH khatvenAnivRttireva // 54||535||iti / arthAntarasya indriyArtharUpasya prAptyA lAbhena hi: yasmAt tannivRttiH kimityAha- duHkhatvenArthAntaraprApteranivRttireva duHkhasyeti // 54 // || 1. sarvatra hitetarayodeg ] // / 2. mokSalakSaNaH LJ.I 157
Page #231
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 158 athainAM nirvRtau nirAkurvannAha na cAsyArthAntarAvAptiH ||55 || 536 || iti / na ca na punaH asya siddhasya arthAntarAvAptiH svavyatiriktabhAvAntarasaMbandhaH || 55 // etadeva bhAvayati -- svasvabhAvaniyato sau vinivRttecchAprapaJcaH // 56 // 537 // iti / svasvabhAvaniyataH svakIyasvarUpamAtrapratiSThitaH, hi: yasmAd, asau bhagavAn atyantanivRttasarvArthagocaraspRhAprabandhaH // 56 // AkAzenApi saha tasya saMbandhaM nirAkurvannAha - ato'kAmatvAt tatsvabhAvatvAnna lokAntakSetrAptirAptiH ||57 ||538 / / siddho ato vinivRttecchAprapaJcatvAt yad akAmatvaM nirabhilASatvaM tasmAt yat tatsvabhAvatvam arthAntaranirapekSatvaM tasmAt na lokAntakSetrAptiH siddhikSetrAvasthAnarUpA AptiH arthAntareNa saha saMbandhaH // 57 // etadapi bhAvayati -- vinivRttecchAprapaJcaH aSTamo'dhyAyaH autsukyavRddhirhi lakSaNamasyAH, hAnizca samayAntare / / 58 / / 539 / / iti / autsukyasya vRddhiH prakarSaH, hiH yasmAt, lakSaNaM svarUpamasyAH arthAntaraprApteH, hAnizca autsukyasyaiva bhraMzaH samayAntare prAptisamayAdagretanasamaya lakSaNe // 58 // nanu kimidamautsukyalakSaNaM siddhe nAsti ? ata Aha na caitat tasya bhagavataH, AkAlaM tathAvasthite: / / 59 / / 540 / / iti / na ca naiva etad arthAntaraprAptilakSaNamanantaroktaM tasya siddhasya bhagavataH, AkAlaM sarvamapyAgAminaM kAlaM yAvat tathAvasthite: prathamasamayAdArabhya tathA tenaiva prathamasamayasaMpannenaikena niSThitArthatvalakSaNena svarUpeNAvasthAnAt // 59 // etadapi kuta ityAha karmakSayAvizeSAt // 60 // 541 / / iti / karmakSayasya kArtsnyena sirddhatvaprathamakSaNa eva saMjAtasya sarvakSaNeSu avizeSAt abhedAt // 60 // / evaM sati yatsiddhaM tadAha-- 1. pUrvaM 'nivRttI' iti likhitam, pazcAttu saMzodhya 'nirvRtI' iti kRtaM JKL. madhye iti aspaSTaM kathaJcid bhAti // 2. rUpA yA AptiH J // / 3. siddhaprathama K 158
Page #232
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRtti dharmabindau 159 iti nirupamasukhasiddhiH ||61 ||542 // iti / iti evamautsukyAtyantikanivRtternirupamasukhasiddhiH siddhAnAM zraddheyA // // 61 // athopasaMharannAha-- saddhyAnavahninA jIvo dagdhvA karmendhanaM bhuvi / sadbrahmAdipadairgItaM sa yAti paramaM padam // 46 // iti / saddhyAnavahninA zukladhyAnalakSaNajvalajjvalanena karaNabhUtena jIvo bhavyajantuvizeSa; dagdhvA pralayamAnIya karmendhanaM bhavopagrAhikarmalakSaNaM bhuvi manuSyakSetralakSaNAyAm, kimityAha -- sadbrahmAdipadaiH, sadbhiH sundaraiH brahmAdipadaiH brahma- lokAntAdibhirdhvanibhirgItaM zabditaM saH ArAdhitazuddhasAdhudharmo aSTamo'dhyAyaH jIvo yAti pratipadyate paramaM padam iti // 1 // na ca vaktavyam - akarmaNaH kathaM gatirityAha pUrvAvedhavazAdeva tatsvabhAvatvatastathA / anantavIryayuktatvAt samayenAnuguNyataH ||47||iti / pUrvAvedhavazAt, pUrvaM saMsArAvasthAyAM ya AvedhaH Avezo gamanasya tasya vazaH, tasmAt evazabdo'vadhAraNe, tatsvabhAvatvataH, saH UrdhvagamanalakSaNo bandhanamuktatvenairaNDabIjasyeva svabhAvo yasya sa tathA tadbhAvastattvam, tasmAt, tatheti hetvantarasamuccaye, anantavIryayuktatvAd apArasAmarthyasaMpannatvAt samayenaikena AnuguNyataH zailezyavasthAvaSTabdhakSetramapekSya samazreNitayA, paramapadaM yAtItyanuvarttata iti // 2 // sa tatra duHkhavirahAdatyantasukhasaMgataH / tiSThatyayogo yogIndravandyastrijagatIzvaraH // 48 // iti / // iti dharmavindau [zeSa ] dharmaphalavidhiH aSTamo'dhyAyaH samAptaH // // kRtirAcArya [ zrI] haribhadrasyeti // maGgalaM mahAzrIH // saH anantarokto jIvaH tatra siddhikSetre duHkhavirahAt zArIra-mAnasabAdhAvaidhuryAt, kimityAha--- atyantasukhasaMgataH AtyantikaikAntikazarmasAgarodaramadhyamanastiSThati ayogo mano-vAk- kAyavyApAravikalaH yogIndravandyo yogipradhAnamAnanIya:, ata eva trijagatIzvaraH dravya-bhAvApekSayA sarvalokoparibhAgavarttitayA jagattrayaparamezvara iti // 2 // iti zrImunicandrasUriviracitAyAM dharmabinduprakaraNavRttau vizeSato dharmaphalavidhiraSTamo'dhyAyaH samAptaH // 1. pATho'yaM K 1 madhye eva vartate, J.K.L.madhye nAsti / iti dharmabindau zeSaphalapradarzanavidhiraSTamo'dhyAyaH D | J1 madhye tvatredRzaH pAThaH iti dharmabindau zeSaphalapradarzane aSTamo'dhyAyaH samAptaH / samAptaM cedaM dharmabindvAkhyaM prakaraNam / kRtirAcAryazrIharibhadrasya / / maGgalaM mahAzrIH / / - J.1 / / rivate & Personal Use Only 159
Page #233
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau 160 aSTamo'dhyAyaH nAvi:kartumudAratAM nijadhiyo vAcAM na vA cAturImanyenApi ca kAraNena na kRtA vRttirmayA'sau param / tattvAbhyAsarasAdupAttasukRto'nyatrApi janmanyahaM sarvAdInavahAnito'malamanA bhuuyaasmuccairiti||1|| // iti zrImunicandrasUriviracitA dharmabinduprakaraNavRttiH samAptA / pratyakSaraM nirUpyAsyA granthamAnaM vinizcitam / anuSTabhAM sahasrANi trINi pUrNAni budhyatAm // 2 // 1vRtti: samAptaH / graMthAgraM sahasa 3000 / saMvat 1181 vaizAkha badi 15... pArasadevena likhitamiti.....lekhakapAThakayoH zubhaM bhUyAt ||-K.vRttiH samAptaH // // pratyakSaraM graMtha 3000 / -J.. 'vRttiH samAptAH // pratyakSa nirUpyAsyA granthamAnaM vinizcitam / anuSTumA sahasrANi trINi pUrNAni budhyatAm // graMthAnam 3000 / zubhaM bhavatsarvasaMghasya ||L. || 2.zloko'yaM J.K.madhye nAsti ||3.itH paraM madhye IdrazaH pAThaHsadA navapravAlazrIvaMzo'styukezasaMjJakaH / yasyAhAryasthitiM dRSTvA kasya na prIyate manaH // 1 // devAnAgAbhidhaH zrAddhastatrA'bhUdharmakarmabhUH / tasyA'pi dUakanAmA tuk jajJe yajJe viraktadhIH / / 2 / / tasyApi bhuvaNiga-sumati-lUNiga-padmAbhidhAzca catvAraH / dharmArthakAmamokSaprasAdhanArtha dhruvaM sutA januH // 3 // mahendradhIdA dhaNadevinAmnI patnI sapatnIkRtakRSNakAntA / tatrAdimasyeha yathA vRSasyA'bhUt sadgatiH sAtanikhAtakalpA // 4 // zrI tIrthanAthapadapakajabhAgibhAla: sasphUrtikIrtisitapadyavanImarAlaH / dhairyAdilakSaNaguNA'bhayavAsazAlastasyAH sutaH samudapAdi kumArapAlaH // 5 // dvitIyaH sumatinAmA'bhUda yaH parIkSya kssmaatle| zrImajjinapati sUri gurubuddhacA nyaSevata // 6 // jagamatagaNinI putrI zrIjinapatisUribhirdidIkSe'sya / putrazca jinezvarasUribhiriha jayasenanAmarSiH // 7 // mAtRzreyohetoH kumArapAla: pradhAnapustikayoH / paJcanamaskAravivaraNa-dharmabinduvivRtI alekhayata // 8 // adodipustikAvyAjAd bhvydrshnshuddhye| kRte kumArapAlena sudhAJjanazalAkike // 9 // tatazcayatkIrtyA dhavalIkRte tribhuvane kailAsalIlAn nagAMcchrIkaNThAniva tadguNAMstata itaH prekSyAMbikA vismitA / rudrAnaM svasatItvakhaNDanabhiyA tyaktvA himAdrAvagAt tatrAsyAnupalakSaNAkulatayA brUte hahA kiM cidam // 10 // zrIjinezvarasUrINAM teSAM bhaktipurassaram / datte kumArapAlena te ca dve api pustike // 11 // yAvad vyomakaTitraketana itaH sraSTreva yAnAdarAt kSiptAnRkSavalakSitAkSatakaNAn bhoktuM paribhrAmyataH / pakSadvandavikAzanapratidine dvau rAjahaMsau mudA tAvad dve api pustike budhajanaiH stAM vAcyamAne ime // 12 // svaguruvacaHsArasvatamantradhyAnAt prazastimakRtemAm / sugurujinezvararerantevAsI prabodhacandragaNiH // 13 // 7 / / 160 For Private & Personal use only
Page #234
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabandI prathamaM pariziSTam 161 pariziSTAni / prathamaM pariziSTam / // zrI dharmabindusUtrANi // [atrAdAvevedamavadheyam- AcAryazrIharibhadrasUriviracitadharmabindusUtrANAM pAThadvayamupalabhyate-- eka AcAryazrImunicandrasUriviracitavRttyantargato'ta eva ca vRttikRtsvIkRtaH sUtrapAThaH, apara: J1 K1 D. madhye vidyamAnaH sUtrapAThaH / prathamaH sUtrapAThaH savRttike dharmabindI [pR0 1- 160] asmAbhirmukhyatayA upanyastaH, dvitIyastu atra prathame pariziSTe pAThabhedaiH saha upanyastaH / yadyapi pAThadvaye prAyaH samAnatvameva, tathApi kvacit kiJcid vaiziSTyamapi vidyate, tadapi sUkSmadhiyA''locanIyam / ] OM namaH sarvajJAya // // atha prathamo'dhyAyaH // praNamya paramAtmAnaM samuddhRtya zrutArNavAt / dharmabinduM pravakSyAmi toyabindumivodadheH ||1|| dhanado dhanArthinAM proktaH kAminAM sarvakAmadaH / dharma evApavargasya pAramparyeNa sAdhakaH ||2|| vacanAdyadanuSThAnamaviruddhAdyathoditam / maitryAdibhAvasaMyuktaM taddharma iti kIrtyate // 3 // so'yamanuSThAtRbhedAt dvividhaH - gRhasthadharmo yatidharmazca 1 / gRhasthadharmo'pi dvividhaH - sAmAnyato vizeSatazca 2 / tatra sAmAnyato gRhasthadharmaH kulakramAgatamanindyaM vibhavAdyapekSayA nyAyato'nuSThAnam 3 / nyAyopAttaM hi vittamubhayalokahitAya 4 / anabhizaGkanIyatayA paribhogAd vidhinA tIrthagamanAcca 5 / ahitAyaivAnyat 6 / tadanapAyitve'pi matsyAdigalAdivadvipAkadAruNatvAt 7 / nyAya eva hyarthAptyupaniSat pareti samayavidaH 8 / tato hi niyamata: pratibandhakakarmavigamaH 9 / satyasminnAyatyAmarthasiddhiH 10 / ato'nyathA'pi pravRttau pAkSiko'rthalAbho niHsaMzayastvanartha iti 11 / samAnakulazIlAdibhiragotrajairvaivAhyamanyatra bahuviruddhebhyaH 12 I dRSTAdRSTabAdhAbhA 13 1 ziSTacaritaprazaMsanam 14 | ariSaDvargatyAgenAviruddhArthapratipattyendriyajayaH 15 / upaplutasthAnatyAgaH 16 / svayogyasyA''zrayaNam 17 / pradhAnasAdhuparigrahaH 18 / sthAne gRhakaraNam 19 / atiprakaTAtiguptamasthAnamanucitaprAtivezyaM ca 20 / lakSaNopetagRhavAsaH 21 / nimittaparIkSA 22 / anekanirgamAdivarjanam 23 / vibhavAdyanurUpo dharmabindusUtrapATha: 161
Page #235
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau prathamaM pariziSTam 162 veSo viruddhatyAgena 24 / Ayocito vyayaH 25 / prasiddhadezAcArapAlanam 26 / garhiteSu gADhamapravRttiH 27 / sarveSvavarNavAdatyAgo vizeSato rAjAdiSu 28 / asadAcArairasaMsargaH 29 / saMsargaH sadAcArai: 30 / mAtApitRpUjA 31 / AmuSmikayogakAraNam, tadanujJayA pravRttiH, pradhAnAbhinavopanayanam, tadbhoge bhogo'nyatra tadanucitAt 32 / anudverjanI pravRttiH 33 / bhartavyabharaNam 34 / yathocitaM viniyogaH 35 / tatprayojaneSu baddhalakSatA 36 | apAyaparirakSodyogaH 37 / garhye jJAnasvagauravarakSe 38 / devAtithidInapratipattiH 39 / tadaucityAbAdhanamuttamanidarzanena 40 / sAtmyataH kAlabhojanam 41 / laulyatyAgaH 42 / ajIrNe abhojanam 43 / balApAye pratikriyA 44 / adezakAlacaryAparihAraH 45 / yathocitaM lokayAtrA 46 / hIneSu hInakramaH 47 / atisaGgavarjanam 48 / vRttasthajJAnavRddhasevA 49 / parasparAnupaghAtenAnyonyAnubaddhatrivargapratipattiH 50 / anyatarabAdhAsaMbhave mUlAbAdhA 51 / balAbalApekSaNam 52 / anubandhe prayatnaH 53 / kAlocitApekSA 54 / pratyahaM dharmazravaNam 55 / sarvatrAnabhinivezaH 56 | guNapakSapAtitA 57 / UhApohAdiyoga iti 58 / evaM svadharmasaMyuktaM sad gArhasthyaM karoti yaH / lokadvaye'pyasau dhImAn sukhamApnotyaninditam ||4|| durlabhaM prApya mAnuSyaM vidheyaM hitamAtmanaH / karotyakANDa eveha mRtyuH sarvaM na kiJcana ||5|| satyetasminnasArAsu saMpatsvavihitAgrahaH / paryantadAruNAsUccairdharmaH kAryo mahAtmabhiH ||6|| dharmabinda sAmAnyato gRhasthadharmavidhiH prathamo'dhyAyaH samAptaH // // atha dvitIyo'dhyAyaH // prAyaH saddharmabIjAni gRhiSvevaMvidheSvalam / rohanti vidhinoptAni yathA bIjAni satkSitau // 7 // bIjanAzo yathA'bhUmau praroho veha niSphalaH / tathA saddharmabIjAnAmapAtreSu vidurbudhAH ||8|| na sAdhayati yaH samyag ajJaH svalpaM cikIrSitam / ayogyatvAt kathaM mUDhaH sa mahat sAdhayiSyati ? // 9 // iti saddharmadezanArha uktaH, idAnIM tadvidhimanuvarNayiSyAmaH 1 (59) / tatprakRti- devatAdhimuktijJAnam 2 (60) / sAdhAraNaguNaprazaMsA 3 (61) / 1. janIyA pravRtti: J. K. L. D. K1saM0 // 2. baddhalakSyatA J. K. L // 3. sAmAnyato gRhasthadharme dharmabindI prathamo'dhyAya: J1 || 4. samApta: D. nAsti // * atra prathamo'GkaH prastutAdhyAyasya sUtrAH, dvitIya ( ) etAdRzacihnAntargato'Gga Adita Arabhya dharmabindusUtrAGkaH / evaM sarvatrApyavaseyam // dharmabindusUtrapATha: 162
Page #236
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau prathama pariziSTam dharmabindusUtrapAThaH 163 samyak tadadhikAkhyAnam 4(62) / abodhe'pyanindA 5(63) / zuzrUSAbhAvakaraNam 6(64) / bhUyo bhUya upadeza: 7(65) / bodhe prajJopavarNanam 8(66) / tantrAvatAra:9(67) / prayoga AkSepaNyA: 10(68) / jJAnAdyAcArakathanam 11(69) / nirIhazakyapAlanA 12(70) / azakye bhAvapratipatti: 13(71) / pAlanopAyopadeza: 14(72) / phalaprarUpaNA 15(73) / devarddhivarNanam 16(74) / sukulAgamanokti: 17(75) / kalyANaparamparAkhyAnam 18(76) / asadAcAragardA 19(77) / tatsvarUpakathanam 20(78) / svayaM parihAra: 21(79) / RjubhAvA''sevanam 22(80) / apAyahetutvadezanA 23(81) / nArakaduHkhopavarNanam 24(82) / duSkulajanmaprazAsti: 25(83) / duHkhaparamparAnivedanam 26(84) / upAyato mohanindA 27(85) / sajjJAnaprazaMsanam 28(86) / puruSakArasatkathA 29(87) / vIryarddhivarNanam 30(88) / pariNate gambhIradezanAyoga: 31(89) / zrutadharmakathanam 32(90) / bahutvAt parIkSAvatAra: 33(91) / kaSAdiprarUpaNA 34(92) / vidhipratiSedhau kaSa: 35(93) / tatsambhavapAlanAceSToktizcheda: 36(94) / ubhayanibandhanabhAvavAdastApa: 37(95) / amISAmantaradarzanam 38(96) / kaSacchedayorayatna: 39(97) / tadbhAve'pi tApAbhAve'bhAva: 40(98) / tacchuddhau hi tatsAphalyam 41(99) / phalavantau ca tau tau 42(100) / anyathA yAcitakamaNDanam 43(101) / nAtattvavedivAda: samyamvAdaH 44(102) / bandhamokSopapattitastacchuddhiH 45(103) / iyaM badhyamAna-bandhanabhAve 46(104) / kalpanAmAtramanyathA 47(105) / badhyamAna AtmA, bandhanaM vastusat karma 48(106) / hiMsAdayastadyogahetavaH , taditare taditarasya 49(107) / yoga: pravAhato'nAdimAn 50(108) / kRtakatve'pyatItakAlavadupapatti: 51(109) / vartamAnatAkalpaM kRtakatvam 52(110) / pariNAminyAtmani hiMsAdayaH , bhinnAbhinne ca dehAt 53(111) / anyathA tadayoga: 54(112) / nitya evAvikArato'saMbhavAt 55(113) / anitye cAparAhiMsanena 56(114) / bhinna eva dehAnna spRSTavedanam 57(115) / nirarthakazcAnugrahaH 58(116) / abhinna evAmaraNaM vaikalyAyogAt 59(117) / maraNe paralokAbhAva: 60(118) / dehakRtasyAtmanAunupabhoga: 61(119) / AtmakRtasya dehena 62(120) / dRSTeSTabAdhA 63(121) / ato'nyathaitatsiddhiriti tattvavAdaH 64(122) / pariNAmaparIkSA 65(123) / zuddhe bandhabhedakathanam 66(124) / varabodhilAbhaprarUpaNA 67(125) / tathAbhavyatvAdito'sau 68(126) / granthibhede nAtyantasaMkleza: 69(127) / na bhUyastadvandhanam 70(128) / asatyapAye na durgatiH 71(129) / vizuddhezcAritram 72(130) / bhAvanAto rAgAdikSaya: 73(131) / tadbhAve'pavarga: 1.pratiSu pAThA:- yogaH // pravAhato 1 / yoga: pravAhato D. I yogaH / pravAhato K10 / yoga: K1saM0 J.K.L. madhye nAsti / Jan Education International For Private & Personal use only
Page #237
--------------------------------------------------------------------------
________________ dharmabindusUtrapAThaH savRttike | 74(132) / sa Atyantiko duHkhavigama iti 75(133) / dharmabindau evaM saMvegakRddharma Akhyeyo muninA paraH / yathAbodhaM hi zuzrUSo vitena mahAtmanA // 10 // prathama abodhe'pi phalaM proktaM zrotRRNAM munisattamaiH / kathakasya vidhAnena niyamAcchuddhacetasaH // 11 // pariziSTam nopakAro jagatyasmiMstAdRzo vidyate kvacit / yAdRzI du:khavicchedAddehinAM dharmadezanA // 12 // iti dharmabindau dezanAvidhirdvitIyo'dhyAyaH samAptaH / ||ath tRtiiyo'dhyaayH|| 164 saddharmazravaNAdevaM naro vigatakalmaSaH / jJAtatattvo mahAsattvaH paraM saMvegamAgataH // 13 / / dharmopAdeyatAM jJAtvA saMjAteccho'tra bhAvataH / dRDhaM svazaktimAlocya grahaNe saMpravartate // 14 // yogyo hyevaMvidhaH prokto jinaiH parahitodyataiH / phalasAdhanabhAvena nAto'nyaH paramArthataH // 15 // iti saddharmagrahaNArha uktaH , sAmprataM tatpradAnavidhimanuvarNayiSyAmaH 1(134) / dharmagrahaNaM hi satpratipattimadvimalabhAvakaraNam 2(135) / tacca prAyo jinavacanato vidhinA 3(136) / iti pradAnaphalavattA 4(137) / sati samyagdarzane nyAyyamaNuvratAdInAM grahaNam , nAnyathA 5(138) / jinavacanazravaNAdeH karmakSayopazamAditaH samyagdarzanam 6(139) / prazamasaMveganirvedAnukampAstikyAbhivyaktilakSaNaM tat 7(140) / uttamadharmapratipattyasahiSNostatkathanapUrvamupasthitasya vidhinA'NuvratAdidAnam 8(141) / sahiSNo: prayoge'ntarAya: 9(142) / anumatizcetaratra 10(143) / akathana ubhayAphala AjJAbhaGgaH 11(144) / bhagavadvacanaprAmANyAdupaM sthitadAne doSAbhAva: 12(145) / gRhapatiputramo kSajJAtAt 13(146) yogavandananimittadigAkArazuddhirvidhiH 14(147) / ucitopacArazca 15(148) / sthUlaprANAtipAtAdibhyo viratiraNuvratAni paJca 16(149) / digvratabhogopabhogamAnAnarthadaNDaviratayastrINi guNavratAni 17(150) / sAmAyikadezAvakA zapauSadhopavAsAtithisaMvibhAgAzcatvAri zikSApadAni 18(151) / etadAropaNaM 1.iti dharmabindau dvitIyo'dhyAyaH samApta: 1 // 2.samApta: D.nAsti / / 3.saMjAtAstho'tra 1 // 4.yogyo'pyevaM J1L || 5.sAdhakamA 1 // 6.saddhArha uktaH / sAmprataM tatpradAnavidhiH / dharmagrahaNaM satprati 1 // 7. vacanaprAnetaM(?)vidhitA 1 // 8: zravaNagrahaNAdeH 1||9.ubhyphlaajnyaabhNg: J1||10:psthitsy dAne 1L // 11: mokSasthAnAt 1 // 12: viratistrINi 1 // 13: kAzapoSadhoM'J.K.L. || | 164 For Private & Personal use only
Page #238
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau prathama pariziSTam dharmabindusUtrapAThaH 165 dAnaM yathA'haM sAkalyavaikalyAbhyAm 19(152) / gRhIteSvanaticArapAlanam 20(153) / zaGkA 1 kAGkSA 2 vicikitsA 3 'nyadRSTiprazaMsA-saMstavA: 4-5 samyagdRSTaratIcArA: 21(154) / vratazIleSu paJca paJca yathAkramam 22(155) / bandha 1 vadha 2 cchavicchedA 3 tibhArAropaNA 4'nna-pAnanirodhA: 5 23(156) / mithyopadeza 1 rahasyAbhyAkhyAna 2 kUTalekhakriyA 3 nyAsApahAra 4 svadAramantrabhedA: 5 24(157) / stenaprayoga 1 tadAhRtAdAna 2 viruddharAjyAtikrama 3 hInAdhikamAnonmAna 4 pratirUpakavyavahArA: 5 25(158) / paravivAhakaraNe 1 tvaraparigRhItA 2 'parigRhItAgamanA 3 'naGgakrIDA 4 tIvrakAmAbhilASA: 5 26(159) / kSetravAstu 1 hiraNyasuvarNa 2 dhanadhAnya 3 dAsIdAsa 4 kupyapramANAtikramA: 5 27(160) / UrdhvAdhastiryagvyatikrama 3 kSetravRddhi 4 smRtyantardhAnAni 5 28(161) / saccitta 1 saMbaddha 2 sanmizrA 3 'bhiSava 4 duSpakvAhArA: 5 29(162) / kandarpa 1 kautkucya 2 maukharyA 3 samIkSyAdhikaraNo 4 pabhogAdhikatvAni 5 30(163) / yogaduSpraNidhAnA 3 'nAdara 4 smRtyanupasthApanAni 5 31(164) / Anayana 1 preSyaprayoga 2 zabda 3 rUpAnupAta 4 pudgalakSepA: 5 32(165) / apratyupekSitApramArjitotsargA 1 ''dAnanikSepa 2 saMstAropakramaNA 3 'nAdara 4 smRtyanupasthApanAni 5 33(166) / sacittanikSepa 1 pidhAna 2 paravyapadeza 3 mAtsarya 4 kAlAtikramA: 5 34(167) / etadrahitANuvratAdipAlanaM vizeSato gRhasthadharmaH 35(168) / kliSTakarmodayAdatIcArA: 36(169) / vihitAnuSThAnavIryatastajjayaH 37(170) / ata eva tasmin yatnaH 38(171) / sAmAnyacaryA'sya 39(172) / samAnadhArmikamadhye vAsa: 40(173) / vAtsalyameteSu 41(174) / dharmacintayA svapanam 42(175) / namaskAreNAvabodha: 43(176) / prayatnakRtAvazyakasya vidhinA caityAdivandanam 44(177) / samyak pratyAkhyAnakriyA 45(178) / yathocitaM caityagRhagamanam 46(179) / vidhinA'nupraveza: 47(180) / ucitopacArakaraNam 48(181) / bhAvataH stavapATha: 49(182) / caityasAdhuvandanam 50(183) / gurusamIpe pratyAkhyAnAbhivyakti: 51(184) / jinavacanazravaNe niyogaH 52(185) / samyak tadarthAlocanam 53(186) / AgamaikaparatA 54(187) / zrutazakyapAlanam 55(188) / azakye bhAvapratibandha: 56(189) / tatkartRSu prazaMsopacArau 57(190) / nipuNabhAvacintanam 58(191) / gurusamIpe prazna: 59(192) / nirNayAvadhAraNam 60(193) / glAnAdikAryAbhiyoga: 61(194) / kRtAkRtapratyupekSA 62(195) / ucitavelayA''gamanam 63(196) / dharmapradhAno vyavahAraH 64(197) / dravye saMtoSaparatA 65(198) / dharme dhanabuddhiH 66(199) / zAsanonnatikaraNam 67(200) / vibhavocitaM vidhinA kSetradAnam 68(201) / satkArAdividhini:saGgatA ca 69(202) / vItarAgadharmasAdhavaH kSetram 70(203) / duHkhiteSvanukampA yathAzakti 1.vadha-bandha 1K1 mU0 // 2: bhinivezA: 1 // 3.sacitta DJ.K.L. || 165 wow.jainelibrary.org
Page #239
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau prathamaM pariziSTam 166 dravyato bhAvatazca 71 (204) / lokApavAdabhIrutA 72 (205) / gurulAghavApekSaNam 73 (206 ) | bahuguNe pravRttiH 74 (207 ) / caityAdipUjApuraHsaraM bhojanam 75 (208) / tadanveva pratyAkhyAnakriyA 76 ( 209) / zarIrasthitau prayatnaH 77 (210 ) / taduttarakAryacintA 78 (211) / kuzalabhAvanAyAM prabandhaH 79 (212) / ziSTacaritazravaNam 80 (213) / sAndhyavidhipAlanA 81 (214) / yathocitaM tatpratipattiH 82 (215) / pUjApurassaraM caityAdivandanam 83(216) / sAdhuvizrAmaNakriyA 84 (217) / yogAbhyAsaH 85 (218) / namaskArAdicintanam 86 (219 ) / prazastabhAvakriyA 87 (220 ) / bhavasthitiprekSaNam 88(221) / tadanu tannairguNyabhAvanA 89 (222) / apavargAlocanam 90 (223) / zrAmaNyAnurAgaH 99 (224) / yathocitaM guNavRddhiH 92(225) / sattvAdiSu maitryAdiyoga iti 93 (226) / vizeSato gRhasthasya dharma ukto jinottamaiH / evaM sadbhAvanAsAraH paraM cAritrakAraNam ||16|| padapadena medhAvI yathA''rohati parvatam / samyak tathaiva niyamAddhIrazcAritraparvatam ||17|| stokAn guNAn samArAdhya bahUnAmapi jAyate / yasmAdArAdhanAyomyastasmAdAdAvayaM mataH // 18 // iti dharmabindau vizeSato gRhasthadharmavidhistRtIyo'dhyAyaH samAptaH // // atha caturthaH adhyAyaH // evaM vidhisamAyuktaH sevamAno gRhAzramam / cAritramohanIyena mucyate pApakarmaNA // 19 // sadAjJA''rAdhanAyogAdbhAvazuddherniyogataH / upAyasaMpravRttezca samyakcAritrarAgataH // 20 // vizuddhaM sadnuSThAnaM stokamapyarhatAM matam / tattvena tena ca pratyAkhyAnaM jJAtvA subahvapi // 21 // , iti vizeSato gRhasthadharma uktaH, sAmprataM yatidharmAvasara iti yatimanurvarNayiSyAmaH 1 ( 227) / arhaH arhasamIpe vidhipravrajito yatiH 2 (228) / atha pravrajyArhaH- AryadezotpannaH 1, viziSTajAti- kulAnvitaH 2, kSINaprAyakarmamalaH 3, tata eva vimalabuddhiH 4, durlabhaM mAnuSyaM janma maraNanimittaM saMpadazcapalAH, viSayA du:khahetavaH saMyoge viyoga:, pratikSaNaM maraNam dAruNo vipAkaH ityavagatasaMsAranairguNyaH 5, tata eva tadviraktaH 6, pratanukaSAyaH 7, alpahAsyAdiH 8 kRtajJaH 9, vinIta : 10, prAgapi rAjAmAtyapaurajanabahumataH 11, adrohakArI 12, kalyANAna: 13, zrAddhaH 14, 1. pratibandha: J1D || 2.vizeSagRhasthadharmavidhi N J1 / vizeSato gRhasthavidhi K1 / 3. yatidharmama 1 // 4. varttayi J.D. // / 5. viziSTakulAnvitaH 11 // " dharmabindusUtrapAThaH 166
Page #240
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike | dharmabindau prathama pariziSTam 167 sthiraH 15, samupasaMpanna 16, zceti 3(229) / gurupadArhastu itthaMbhUta eva-vidhipratipannapravrajya: 1, samupAsitagurukula: 2, askhalitazIla: 3, | samyagadhItAgamaH 4, tata eva vimalatarabodhAt tattvavedI 5, upazAnta: 6, pravacanavatsalaH 7, sattvahitarata: 8, Adeya: 9, anuvartaka: 10, gambhIra: 11, aviSAdI 12, upazamalabthyAdisaMpannaH 13, pravacanArthavaktA 14, svagurvanujJAtagurupada 15 zceti 4(230) / pAdArddhaguNahInI madhyamAvarau 5(231) | niyama evAyamiti vAyuH 6(232) / samagraguNasAdhyasya tadarddhabhAve'pi tatsiddhyasaMbhavAt 7(233) / naitadevamiti vAlmIki: 8(234) / nirguNasya kathaJcittadguNabhAvopapatte: 9(235) / akAraNametaditi vyAsa: 10(236) / guNamAtrAsiddhau guNAntarabhAvaniyamAbhAvAt 11(237) / naitadevamiti samrAT 12(238) / saMbhavAdeva zreyastvasiddheH 13(239) / yatkiJcidetaditi nAradaH 14(240) / guNamAtrAd guNAntarabhAve'pyutkarSAyogAt 15(241) dhrmbindu| so'pyevameva bhavatIti vasuH 16(242) / ayuktaM kArSApaNadhanasya tadanyaviDhapane'pi koTivyavahArAropaNamiti kSIrakadambaka: 17(243) / na doSo sUtrapAThaH yogyatAyAmiti vizva: 18(244) / anyataravaikalye'pi guNabAhulyameva sA tattvata iti suraguru: 19(245) / sarvamupapannamiti siddhasena: 20(246) / bhavanti tvalpA api asAdhAraNaguNA: kalyANotkarSasAdhakA iti 21(247) / upasthitasya praznA-''cArakathanaparIkSAdividhi: 22(248) / gurujanAdyanujJA 23(249) / tathA tathopadhAyogaH 24(250) / duHsvapnAdikathanam 25(251) / viparyayalinasevA 26(252) / daivajJaistathA tathA nivedanam 27(253) / na dharme mAyA 28(254) / ubhayahitametat 29(255) / yathAzakti sauvihityApAdanam 30(256) / glAnauSadhAdijJAtAtyAga: 31(257) / tathA gurunivedanam 32(258) / anugrahadhiyA'bhyupagama: 33(259) / nimittaparIkSA 34(260) / ucitakAlApekSaNam 35(261) / upAyata: kAyapAlanam 36(262) / bhAvavRddhikaraNam 37(263) / anantarAnuSThAnopadezaH 38(264) / zaktitastyAgatapasI 39(265) / kSetrAdizuddhau vandanAdizuddhayA zIlAropaNam 40(266) / asantayA samazatrumitratA zIlam 41(267) / ato'nuSThAnAt tdbhaavsmbhv:42(268)| tapoyogakAraNaM ceti 43(269) / evaM yaH zuddhayogena parityajya gRhAzramam / saMyame ramate nityaM sa yati: parikIrtitaH // 22 // etattu saMbhavatyasya sadupAyapravRttitaH / anupAyAttu sAdhyasya siddhiM necchanti paNDitAH // 23 // 167 yastu naivaMvidho mohAt ceSTate zAstrabAdhayA / sa tAdRgliAyukto'pi na gRhI na yatimataH // 24 // iti dharmabindau yatividhizcaturtho'dhyAyaH samAptaH // 1.sA J1nAsti / / 2.yatidharmazcaturtho 1 / yatidharmavidhizcaturthoM D. // 3.samAsa: D.nAsti // For Private Personal use only
Page #241
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau prathama pariziSTam dharmabindusUtrapAThaH 168 // atha paJcamaH adhyaayH|| bAhubhyAM dustaro yadvat krUranakro mahodadhiH / yatitvaM duSkaraM tadvat ityAhustattvavedinaH // 25 // apavarga: phalaM yasya janmamRtyvAdivarjitaH / paramAnandarUpazca duSkaraM tat na cAdbhutam // 26 // bhavasvarUpavijJAnAt tadvirAgAcca tattvataH / apavargAnurAgAcca syAdetannAnyathA kvacit // 27 // ityukto yatiH , adhunA'sya dharmamanuvarNayiSyAmaH , yatidharmo dvividha: sApekSayatidharmo nirapekSayatidharmazca 1(270) / tatra sApekSayatidharma: 2(271) / gurvantevAsitA 3(272) / tadbhakti-bahumAnau 4(273) / sadA''jJAkaraNam 5(274) / vidhinA pravRtti: 6(275) / AtmAnugrahacintanam 7(276) / vratapariNAmarakSA 8(277) / ArambhatyAga: 9(278) / pRthivyAdyasaMghaTTanam 10(279) / vidheryAzuddhiH 11(280) / bhikSAbhojanam 12(281) / AghAtAdyadRSTiH 13(282) / tatkathA'zravaNam 14(283) / araktadviSTatA 15(284) / glAnAdipratipatti: 16(285) / parodvegAhetutA 17(286) / bhAvataH prayatnaH 18(287) / azakye bahizcAra: 19(288) / asthAnAbhASaNam 20(289) / skhalitapratipatti: 21(290) / pAruSyaparityAgaH 22(291) / sarvatrApizunatA 23(292) / vikathAvarjanam 24(293) / upayogapradhAnatA 25(294) / nizcitahitokti: 26(295) / pratipannAnupekSA 27(296) / asatpralApAzruti: 28(297) abhinivezatyAga: 29(298) / anucitAgrahaNam 30(299) / ucite anujJApanA 31(300) / nimittopayoga: 32(301) / ayogye'grahaNam 33(302) / anyayogyasya grahaH 34(303) / guronivedanam 35(304) / svayamadAnam 36(305) / tadAjJayA pravRtti: 37(306) / ucitacchandanam 38(307) / dharmAyopabhoga: 39(308) / viviktavasatisevA 40(309) / strIkathAparihAra: 41(310) / niSadyAnupavezanam 42(311) / indriyAprayogaH 43(312) / kuDyAntaradAmpatyavarjanam 44(313) / pUrvakrIDitAsmRti: 45(314) / praNItAbhojanam 46(315) / atimAtrAbhoga: 47(316) / vibhUSAparivarjanam 48(317) / tattvAbhiniveza: 49(318) / yuktopadhidhAraNA 50(319) / mUrchAtyAga: 51(320) / apratibaddhaviharaNam 52(321) / parakRtabilavAsa: 53(322) / avagrahazuddhiH 54(323) / mAsAdikalpa: 55(324) / ekatraiva tatkriyA 56(325) / sarvatrAmamatvam 57(326) / nidAnaparihAra: 58(327) / vihitamiti pravRtti: 59(328) / vidhinA svAdhyAyayogaH 60(329) / AvazyakAparihANiH 61(330) / yathAzakti tapa:sevanam 62(331) / parAnugrahakriyA 63(332) / guNadoSanirUpaNam 64(333) / bahuguNe pravRttiH 65(334) / 1:gaH / viSayAnupavezanam / 1 / 40-4 sUtre nAsti J1 // 2: dampatya 1 // 3: bilanivAsa: J1 // 168 For Private & Personal use only Wwwsnelibrary.org
Page #242
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI prathamaM pariziSTam 169 kSAntirmArdavamArjavamalobhatA 66 (335) / krodhAdyanudaya: 67 (336) / vaiphalyakaraNam 68 (337) / vipAkacintA 69 (338) / dharmottaro yoga : 70 (339) / AtmAnuprekSA 71 ( 340 ) / ucitapratipattiH 72 (349 ) / pratipakSAsevanam 73 (342) / AjJAnusmRti: 74 (343) / samazatrumitratA 75 (344) / parISahajayaH 76 (345) / upasargAtisahanam 77 (346) / sarvathA bhayatyAgaH 78 (347) / tulyAzmakAJcanatA 79 (348) / abhigrahagrahaNam 80 (349) / vidhivatpAlanam 81 (350) / yathA'haM dhyAnayoga : 82 ( 351) / ante saMlekhanA 83 (352) / saMhananAdyapekSaNam 84 (353) / bhAvasaMlekhanAyAM yatnaH 85 (354) / vizuddhaM brahmacaryam 86 ( 355) / vidhinA dehatyAga iti 87 (356) / nirapekSayatidharmastu 88 ( 357) / vacanagurutA 89 (358) | alpopadhitvam 90 (359) / niSpratikarmazarIratA 91 (360 ) / apavAdatyAga: 92 (361) / grAmaikarAtrAdiviharaNam 93 (362 ) / niyatakAlacAritA 94(363) / prAya UrdhvasthAnam 95 (364) / dezanAyAmaprabandha: 96 (365 ) | sadA'pramattatA 97 (366) / dhyAnaikatAnatvamiti 98 (367) / samyamyatitvamArAdhya mahAtmAno ythoditm| saMprApnuvanti kalyANamihaloke paratra ca // 28 // kSIrAzravAdilabdhyoghamAsAdya paramAkSayam / kurvanti bhavyasattvAnAmupakAramanuttamam // 29 // mucyante cAzu saMsArAd atyantamasamaJjasAt / janmamRtyujarAvyAdhirogazokAdyupadrutAt ||30|| iti dharmavindau yatidharmavidhiH paJcamo'dhyAyaH samAptaH // // atha SaSTho'dhyAyaH // AzayAdyucitaM jyAyo'nuSThAnaM sUrayo viduH / sAdhyasiddhayamityasmAd yatidharmo dvidhA mataH ||31|| samagrA yatra sAmagrI tadakSepeNa siddhyati / davIyasA'pi kAlena vaikalye tu na jAtucit ||32|| tasmAdyo yasya yogyaH syAt tattenAlocya sarvathA / ArabdhavyamupAyena samyageSa satAM nayaH // 33 // ityukto yatidharmaH, idAnImasya viSayavibhAgamanuvarNayiSyAmaH 1 (368 ) / tatra kalyANAzayasya zrutaratnamahodadheH upazamAdilabdhimataH parahitodyatasya atyantagaMbhIracetasaH pradhAnapariNatervidhUtamohasya paramasattvArthakartuH sAmAyikavataH vizuddhayamAnAzayasya yathocitapravRtteH sAtmIbhUtazubhayogasya zreyAn sApekSayatidharma eva 2 (369 ) / vacanaprAmANyAt 3 ( 370 ) / saMpUrNadazapUrvavido nirapekSadharmapratipattipratiSedhAt 4 (371) / parArthasaMpAdanopapatteH 5 (372) / 1. yati 11 nAsti // | dharmabindu sUtrapATha: 169
Page #243
--------------------------------------------------------------------------
________________ / savattike dharmabindau prathama pariziSTam / dharmabindusUtrapAThaH 170 tasyaiva ca gurutvAt 6 (373) / sarvathA duHkhamokSaNAt7 (374) / saMtAnapravRtte: 8(375) / yogatrayasyApyudagraphalabhAvAt 9 (376) / nirapekSadharmocitasyApi tatpratipattikAle paraparArthasiddhau tadanyasaMpAdakAbhAve pratipattipratiSedhAcca 10 (377) / navAdipUrvadharasya tu yathoditaguNasyApi sAdhuziSyaniSpattau sAdhyAntarAbhAvataH sati kAyAdisAmarthya sadvIryAcArAsevanena tathA pramAdajayAya samyagucitasamaye AjJAprAmANyatastathaiva yogavRddheH prAyopavezanavacchreyAnnirapekSayatidharma: 11 (378) / tatkalpasya ca parArthalabdhivikalasya 12 (379) / ucitAnuSThAnaM hi pradhAnaM karmakSayakAraNam 13 (380) / udayavivekabhAvAdratnatrayArAdhanAt 14 (381) / ananuSThAnamanyadakAmanirjarAGgamuktaviparyayAt 15 (382) / nirvANaphalamatra tattvato'nuSThAnam 16 (383) / na cAsadabhinivezavattat 17 (384) / anucitapratipattau niyamAdasadabhinivezo'nyatrAnAbhogamAtrAt 18 (385) / saMbhavati tadvato'pi ni tato'pi cAritram 19 (386) / anabhinivezavAMstu tadyukta: khelvatattve 20 (387) / svasvabhAvotkarSAt 21 (388) / mArgAnusAritvAt 32 (389) / tathArucisvabhAvatvAt 23 (390) / zravaNAdau pratipatte: 24 (391) / asadAcAragarhaNAt 25 (392) / ityucitAnuSThAnameva sarvatra zreya: 26 (393) / bhAvanAsAratvAttasya 27 (394) / iyameva pradhAnaM niHzreyasAgam 28 (395) / etatsthairyAddhi kuzalasthairyopapatte: 29 (396) / bhAvanAnugatasya jJAnasya tattvato jJAnatvAt 30 (397) / na hi zrutamayyA prajJayA bhAvanAdRSTajJAtaM jJAtaM nAma 31 (398) / uparAgamAtratvAt 32 (399) / dRSTavadapAyebhyo'nivRtte: 33 (400) / etanmUle ca hitAhitayoH pravRtti-nivRttI 34 (401) / ata eva bhAvanAdRSTajJAtAdviparyayAyogaH 35 (402) / tadvanto hi dRSTApAyayoge'pyadRSTApAyebhyo nivartamAnA dRzyanta evAnyarakSAdAviti 46 (403) / iti mumukSoH sarvatra bhAvanAyAmeva yatnaH zreyAn 37 (404) / tadbhAve nisargata eva sarvathA doSoparatisiddheH 38 (405) / vacanopayogapUrvA vihitapravRttionirasyA: 39 (406) / mahAguNatvAdvacanopayogasya 40 (407) / tatra hyacintyacintAmaNikalpasya bhagavato bahumAnagarbha smaraNam 41 (408) / bhagavataivamuktamityArAdhanAyogAt 42 (409) / evaM ca prAyo bhagavata eva cetasi samavasthAnam 43 (410) / tadAjJA''rAdhanAcca tadbhaktireva 44 (411) / upadezapAlanaiva bhagavadbhaktiH , nAnyA , kRtakRtyatvAt 45 (412) / ucitadravyastavasyApi tadrUpatvAt 46 (413) / bhAvastavAtayA vidhAnAt 47 (414) / hRdi sthite ca bhagavati kliSTakarmavigama: 48 (415) / jalAnalavadanayorvirodhAt 49 (416) / ityucitAnuSThAnameva sarvatra pradhAnam 50 (417) / prAyo'ticArasaMbhavAt 51 (418) / yathAzakti 1.para nAsti 1 // 2: vivekAdibhAvA' 5 // 3: nAtamAtrAt 1 // 4.bhavati D // 5.khalu tattve 1 // 6.ityanuSThA 1 // 7.idameva 1 // 8 upagamamAtrA 1 / itaH paraM 430 tamaM sUtraM yAvat ekam 59 tamaM patraM nAsti 1 // For Private & Personal use only
Page #244
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabandI prathamaM pariziSTam 171 pravRtteH 52 (419 ) / sadbhAvapratibandhAt 53 (420 ) / itarathA''rttadhyAnApatti: 54 (421) / akAlautsukyasya tattvatastattvAt 55 (422 ) / nedaM pravRttikAlasAdhanam 56 (423) / iti sadocitam 57 (424) / tadA tadasattvAt 58 (425) / prabhUtAnyeva tu pravRttikAlasAdhanAni 59 (426) / nidAnazravaNAderapi keSAMcitpravRttimAtradarzanAt 60 (427) / tasyApi tathApAramparyasAdhanatvam 61 (428) / yatidharmAdhikArazcAyamiti pratiSedhaH 62 (421) / na caitat pariNate cAritrapariNAme 63 (430 ) / tasya prasannagambhIratvAt 64 (431) / hitAvahatvAt 65 (432) / tatsAdhanAnuSThAnaviSayastUpadezaH pratipAtyasau, karmavaicitryAt 66 (433) / tatsaMrakSaNAnuSThAnaviSayazca cakrAdipravRttyavasAnabhramAdhAnajJAtAt 67 (434) / mAdhyasthye tadvaiphalyameva 68 (435) / svayaMbhramaNasiddheH 69 (436) / bhAvayatirhi tathA kuzalAzayatvAdazakto'samaJjasapravRttAvitarasyAmivetaraH 70 (437) / iti nidarzanamAtram dharmabindu71 (438) / na sarvasAdharmyayogena 72 (439) / yatestadapravRttinimittasya garIyastvAt 73 (440 ) / vastutaH svAbhAvikatvAt 74 (441) / sadbhAvavRddheH phalotkarSasAdhanAt 75 (442) / upaplavavigamena tathAvabhAsanAditi 76 (443) / 1 sUtrapATha: evaMvidhayateH prAyo bhAvazuddhermahAtmanaH / vinivRttAgrahasyoccairmokSatulyo bhavo'pi hi ||34|| saddarzanAdisaMprApteH saMtoSAmRtayogataH / bhAvaizvaryapradhAnatvAt tadAsannatvatastathA // 35 // uktaM mAsAdiparyAyavRddhayA dvAdazabhiH param / tejaH prApnoti cAritrI sarvadevebhya uttamam ||36|| iti dharmabandI yatidharmaviSayavidhiH SaSTho'dhyAyaH samAptaH // // atha saptamo'dhyAyaH // phalapradhAna Arambha iti sallokanItitaH / saMkSepAduktamasyedaM vyAsataH punarucyate ||37|| pravRttyanamadaH zreSThaM sattvAnAM prAyazazca yat / Adau sarvatra tadyuktamabhidhAtumidaM punaH ||38|| viziSTaM devasaukhyaM yat zivasaukhyaM ca yatparam / dharmakalpadrumasyedaM phalamAhurmanISiNaH ||39|| ityukto dharmaH, sAmpratamasya phalamanuvarNayiSyAmaH 1 (444) dvividhaM phalam anantaraparamparabhedAt 2 (445) / tatrAnantaraphalamupaplavahAsaH 3 (446) / bhAvaizvaryavRddhiH 4 (447) / janapriyatvam 5 (448 ) / paramparAphalaM tu sugatijanmottamasthAnaparamparAnirvANAvAptiH 6 (449) / 1. samApta : D. nAsti / 2. phalamupava J1 // 171
Page #245
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau prathamaM pariziSTam 172 sugatirviziSTadevasthAnam 7 (450 ) / tatrottamA rUpasaMpat, saMtsthitiprabhAvasukhadyutilezyAyogaH, vizuddhendriyAvadhitvam, prakRSTAni bhogasAdhanAni divyo vimAnanivahaH, manoharANyudyAnAni ramyA jalAzayAH kAntA apsarasaH, atinipuNAH kiGkarAH, pragalbho nATyavidhiH, caturodArA bhogAH sadA cittAhlAdaH, anekasukhahetutvam, kuzalAnubandhaH, mahAkalyANapUjAkaraNam, tIrthakarasevA saddharmazrutau ratiH, sadA sukhitvam 8 (451) / taccyutAvapi viziSTe deze viziSTa eva kAle sphIte mahAkule niSkalaGke'nvayena udagre sadAcAreNa AkhyAyikApuruSayukte anekamanorathApUrakamatyantaniravadyaM janma 9 (452) / sundaraM rUpam, Alayo lakSaNAnAm, rahitamAmayena, yuktaM prajJayA, saMgataM kalAkalApena 10 (453) / guNapakSapAta: 1, asadAcArabhIrutA 2, kalyANamitrayogaH 3, satkathAzravaNam 4, mArgAnugo bodha: 5, sarvocitaprAptiH, hitAya sattvasaMghAtasya, paritoSakarI gurUNAm saMvarddhanI guNAntarasya, nidarzanaM janAnAm 6, atyudAra Azaya: 7, asAdhAraNA viSayAH, rahitA: saMklezena, aparopatApina:, amaGgulA 8 11 (454) / kAle dharmapratipatti: 12 (455) / gurusahAyasaMpat 13 ( 456 ) / sAdhu saMyamAnuSThAnam 14 (457) / parizuddhArAdhanA 15 (458) | vidhivaccharIratyAgaH 16 ( 459) / viziSTataraM devasthAnam 17 ( 460 ) / sarvameva zubhataraM tatra 18 (461) / gati - zarIrAdihInam 19 (462) | rahitamautsukyaduHkhena 20 (463) / ativiziSTAhlAdAdimat 21 (463) / taccyutAvapi viziSTadeza ityAdi samAnaM pUrveNa 22 (465) / viziSTataraM tu sarvam 23 (466) / kliSTakarmavigamAt 24 (467) / zubhatarodayAt 25 (468 ) / jIvavIryollAsAt 26 (469) / pariNativRddheH 27 (470) / tattathAsvabhAvatvAt 28 (471) / prabhUtodArANyapi tasya bhogasAdhanAni, ayatnopanatatvAt prAsanikatvAdabhiSvaGgAbhAvAt kutsitApravRtteH zubhAnubandhitvAdudArasukhasAdhanAnyeva bandhahetutvAbhAvena 29 (472) / azubhapariNAma eva hi pradhAnaM bandhakAraNam, tadaGgatayA tu bAhyam 30 (473) / tadabhAve bAhyAdalpabandhabhAvAt 31 (474) / vacanaprAmANyAt 32 (475) / bAhyopamarde'pyasaMjJiSu tathAzruteH 33 (476) / evaM pariNAma eva zubho mokSakAraNamapi 34 (477) / tadabhAve samagrakriyAyoge'pi mokSAsiddheH 35 (478) / sarvajIvAnAmevAnantazo graiveyakopapAtazravaNAt 36 (479) / samagrakriyA'bhAve tadaprApteH 37 (480 ) / ityapramAdasukhavRddhayA tatkASThAsiddhau nirvANAvAptiriti 38 (481 ) / yatkiJcana zubhaM loke sthAnaM tatsarvameva hi / anubandhaguNopetaM dharmAdApnoti mAnavaH // 40 // 1.saMsthiti N J1 // 2. daH / bandhaH / anekauM 1 // / 3. evaM taccyutAvapi viziSTakAle mahAkule J1 // dharmabindu sUtrapAThaH 172
Page #246
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau prathama pariziSTam dharmabindusUtrapAThaH 173 dharmacintAmaNiH zreSTho dharmaH kalyANamuttamam / hita ekAntato dharmo dharma evAmRtaM param // 41 / / caturdazamahAlasabhogAntRSvanuttamam / cakravartipadaM proktaM dharmahelAvijRmbhitam / / 4 / / iti dharmabindau dharmaphalavidhiH saptamo'dhyAyaH samAptaH / / ||ath aSTamaH adhyaayH|| kiM ceha bahunoktena tIrthakRttvaM jagaddhitam / parizuddhAdavApnoti dharmAbhyAsAnnarottamaH / / 4 / / nAtaH paraM jagatyasmin vidyate sthAnamuttamam / tIrthakRttvaM yathA samyak svaparArthaprasAdhakam // 44 // paJcasvapi mahAkalyANeSu trailokyazaGkaram / tathaiva svArthasaMsiddhyA paraM nirvANakAraNam / / 45|| ityuktaprAyaM dharmaphalam , idAnIM taccheSameva udagramanuvarNayiSyAmaH 1 (482) / tacca sukhaparamparayA prakRSTabhAvazuddheH sAmAnyacaramajanma tathA tIrthakRttvaM ca 2 (483) / tatrAkliSTamanuttaraM viSayasaukhyam , hInabhAvavigamaH , udagratarasampat , prabhUtopakArakaraNam , AzayavizuddhiH , dharmapradhAnatA , avandhyakriyatvam 3 (484) / vizuddhayamAnApratipAticaraNAvAptiH , tatsAtmyabhAvaH , bhavyapramodahetutA , dhyAnasukhayogaH , atizayaddhiprApti: 4(485) / apUrvakaraNam , kSapakazreNiH , mohasAgarottAraH , kevalAbhivyaktiH , paramasukhalAbha: 5 (486) / sadArogyApte: 6 (487) / bhAvasaMnipAtakSayAt 7 (488) / rAgadveSamohA hi doSAH , tathA tathA''tmadUSaNAt 8 (489) / aviSaye'bhiSvaGgakaraNAdrAga: 9 (490) / tatraivAmijvAlAkalpamAtsaryApAdanAd dveSaH 10 (491) / heyetarabhAvAdhigamapratibandhavidhAnAnmohaH 11 (492) / satsveteSu na yathAvasthitaM sukham , svadhAtuvaiSamyAt 12 (493) / kSINeSu tu na duHkham , nimittAbhAvAt 13 (494) / AtyantikabhAvarogavigamAt paramezvaratA''pprestattathAsvabhAvatvAt paramasukhabhAva iti 14 (495) / devendraharSajananam 15 (496) / pUjAnugrahAtA 16 (497) / prAtihAryopayoga: 17 (498) / paraM parArthakaraNam 18 (499) / avicchedena bhUyasAM mohAndhakArApanayanaM hRdyairvacanabhAnubhiH 19 (500) / sUkSmabhAvapratipatti: 20 (501) / zraddhAmRtAsvAdanam 21 (502) / sadanuSThAnayoga: 22 (503) / paramApAyahAni: 23 (504) / sAnubandhasukhabhAva uttarottaraH prakAmaprabhUtasattvopakArAya avandhyakAraNaM nivRte: 24 (505) / iti paraM parArthakaraNam ratnavatsalonRNvanuttaram 1 // 2.samApta: D.nAsti // 3.sAmAnya carama 1||4kriyaatvm 1 vinA / / 5.tu 1 K1 vinA nAsti // 6.zuddhA // 7.paraM nAsti 1 // vigamAt paramezvaratA yathAvasthitaM sukham , yAta tA 16 (417) pAyahAniH 23 pavacanabhAnubhiH 19 173 For Private & Personal use only
Page #247
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI prathamaM pariziSTam 174 25 (506) / bhavopagrAhikarmavigamaH 26 (507 ) / nirvANagamanam 27 (508 ) / punarjanmAdyabhAvaH 28 (509) / bIjAbhAvato'yam 29 (510) / karmavipAkatastat 30 (511) / akarmA cAsau 31 (512) / tadvata eva tadgraha: 32 (513) / taMdanAditvena tathAbhAvasiddheH 33 (514) / sarvavipramuktasya tu tathAsvabhAvatvAnniSThitArthatvAnna tadgrahaNe nimittam 34 (515) / nAjanmano jarA 35 (516) / na maraNabhayazaktiH 36 (517) / na cAnya upadravaH 37 (518) / vizuddhasvarUpalAbha: 38 (519) / AtyantikI vyAbAdhAnivRtti: 39 (520 ) / sA nirupamaM sukham 40 (521) / sarvatrApravRtteH 41 (522) / samAptakAryatvAt 42 (523) / na caitasya kvacidautsukyam 43 (524) / duHkhaM caitat svAsthyavinAzanena 44 (525) / duHkhazaktyudrekato'svAsthyasiddheH 45 (526) / hitapravRttyA 46 (527) / svAsthyaM tu nirutsukatayA pravRtteH 47 (528) / paramasvAsthyahetutvAt paramArthataH svAsthyameva 48 (529 ) / bhAvasAre hi pravRttyapravRttI sarvatra pradhAno vyavahAraH 49 (530 ) / pratItisiddhazcAyaM sadyogasacetasAm 50 (531) / susvAsthyaM ca paramAnanda: 51 (532 ) / tadanyanirapekSatvAt 52 (533 ) / apekSAyA duHkharUpatvAt 53 (534) / arthAntaraprAptyA hi tannivRttirduHkhatvenAnivRttireva 54 (535 ) / na cAsyArthAntarAvApti: 55 (536 ) / svasvabhAvaniyato hyasau vinivRttecchAprapaJcaH 56 (537) / ato'kAmatvAttatsvabhAvatvAnna lokAntakSetrAptirApti: 57 (538) / autsukyavRddhirhi lakSaNamasyA:, hAnizca samayAntare 58 (539) / na caitattasya bhagavataH, AkAlaM tathAvasthite: 59 (540 ) | karmakSayAvizeSAt 60 (541) / iti nirupamasukhasiddhiH 61 (542) / saddhyAnavahninA jIvo dagdhvA karmendhanaM bhuvi / saddbrahmAdipadairgItaM sa yAti paramaM padam ||46|| pUrvAvedhavazAdeva tatsvabhAvatvatastathA / anantavIryayuktatvAt samayenAnuguNyataH ||47|| sa tatra du:khavirahAdanantasukhasaMgataH / tiSThatyayogo yogIndravandyastrijagatIzvaraH ||48|| iti bindI [Sa] dharmaphalavidhiH aSTamo'dhyAyaH samAptaH // kRtirAcArya [ zrI] haribhadrasyeti / maGgalaM mahAzrIH // 1. pAkastat 1 vinA // / 2. tadannabhinnena tathAbhAvasiddheH 1 // 3 bhAvatvAtadgrahaNe 31 // 4 pravRttau 1 // 5 taHsvAsthyameva nAsti 1 || 6. zcAyamakliSTacetasAm J1 / / 7. tannivRtteH saMyogaduHkhatvena nivRttireva J1 / tannivRtteH saMyogaduHkhatvenAnivRttireva K1 | K1 pATho'pi samIcIno bhAti / tannivRttireva D // 8. cArthAntarA N 1 // 9 prapaJcaH svAsthyameva ato'kAmatvA 11 || 10. duHkhavigamAda 1 || 11 datyantasukha J1 K1 vinA // 12. dharmabindau zeSaphalapradarzane aSTamo'dhyAyaH samAptaH / samAptaM cedaM dharmabindvAkhyaM prakaraNam / kRtirAcArya zrIharibhadrasya / maMgalaM mahAzrIH / -J.1 // iti dharmabindau zeSaphalapradarzanavidhiraSTamo'dhyAyaH D. / / 13. zeSa K1 madhye nAsti // .. dharmabindusUtrapAThaH 174
Page #248
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI dvitIyaM pariziSTam 175 dharmabindusUtrAkArAdikramaH dvitIyaM pariziSTam // dharmabindugatasUtrAdyakArAdikramaH // [atredamavadheyam-dharmabinduprakaraNaM gadya-padyAtmakam, pratyadhyAyaM traya Adau trayazcAnte ityevaM SaT zlokAH teSAM madhye ca gadyarUpANi sUtrANi vartante / zlokAnAM gadyarUpANAM sUtrANAM ca aDAH pRthak pRthagasmAbhirnirdiSTAH / atra zlokAH 48 vartante, sUtrANi tu 542 vartante / tatra ye zlokAH teSAM purastAt ||1||pR02] ityAdirUpeNa zlokAGka: pRSThAva nirdiSTaH, yAni tu sUtrANi teSAM kevalam 1 ityAdirUpeNa sUtrAhA eva atra nirdiSTAH // ] akathana ubhayAphala0144 / ato'nyathaitasiddhiH 122 / anekanirgamAdivarjanam 23 / akarmA cAsau 512 / atha pravrajyAhaH 229 / ante saMlekhanA 352 / akAraNametaditi 236 / adeshkaalcryaapri045| anyatarabAdhAsambhave 51 / akAlautsukyasya 422 / ananuSThAnamanyad 382 / anyataravaikalye'pi 245 / ajIrNe'bhojanam 43 / anantarAnuSThAne0 264 / anyathA tadayoga: 112 / ata eva tasmin yatna0 171 / anabhinivezavAMstu 387 / anyathA yAcitakamaNDanam 101 / ata eva bhAvanAdRSTa0 402 / anabhizakanIyatayA 5 / anyayogyasya graha: 303 / atiprakaTAtiguptam 20 / anitye cAparAhiMsanena 114 / apavarga:phalaM ysy[||26||pR0100] atimAtrAbhoga: 316 / anugrahadhiyA'bhyupa0 259 / apavargAlocanam 223 / ativiziSTAhAdAdi0 464 / anucitapratipattau 385 / apavAdatyAga: 361 / atisAvarjanam 48 / anucitAgrahaNam 299 / apAyaparirakSodyoga 37 / ato'kAmatvAt tat 538 / anudvejanIyA pravRtti: 33 / apAyahetutvadezanA 81 / ato'nuSThAnAttadbhAva0 268 / anubandhe prayatna: 53 / apUrvakaraNaM kSapakazreNi: 486 / ato'nyathA'pi pravRttau 11 / * anumatizcetaratra 143 / apekSAyA duHkharUpatvAt 534 / 175 For Privale & Personal use only
Page #249
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau dvitIyaM pariziSTam 176 dharmabindusUtrAkArAdikramaH apratibaddhaviharaNam 321 / apratyupekSitApramArjita0 166 / abodhe'pi phalaM proktaM [||11||pR049] abodhe'pyanindA 63 / abhigrahagrahaNam 349 / abhinivezatyAga: 298 / abhinna evAmaraNaM 117 / amISAmantaradarzanam 96 / ayuktaM kArSApaNadhanasya 243 / ayogye'grahaNam 302 / araktadviSTatA 284 / ariSaDvargatyAgena 15 / arthAntaraprAptyA hi 535 / arhaH arhasamIpe 228 / alpopadhitvam 359 / avagrahazuddhiH 323 / avicchedena bhUyasAM 500 / aviSaye'bhiSvAkara0 490 / azakye bahizcAra: 288 / azakye bhaavprtiptti:71| azakye bhAvapratibandha: 189 / azubhapariNAma eva 473 / asatayA samazatru0 267 / asatpralApA zruti: 297 / asatyapAye na 129 / asadAcAragarhaNAd 392 / asadAcAragardA 77 / asadAcArairasaMsarga: 29 / asthAnAbhASaNam 289 / ahitapravRttyA 527 / ahitAyaivAnyat 6 / AgamaikaparatA 187 / AghAtAdyadRSTiH 282 / AjJA'nusmRti: 343 / AtmakRtasya dehena 120 / AtmAnuprekSA 340 / AtyantikabhAvaroga0 495 / AtyantikI vyAbAdhA0 520 / ... AnayanapreSyaprayoga0 165 / AmuSmikayogakAraNaM 32 / Ayocito vyaya: 25 / ArambhatyAga: 278 / AvazyakAparihANi: 330 / AzayAdhucitaM jyAya: [||31||pR0 120] itarathA''rtadhyAnopapatti: 421 / iti nidarzanamAtram 438 / iti nirupamasukhasiddhi: 542 / iti paraM parArthakaraNam 596 / iti pradAnaphalavattA 137 / iti mumukSoH sarvatra 404 / iti vizeSato gRhastha0 227 / iti sadocitam 424 / iti saddharmagrahaNArha ukta: 134 / iti saddharmadezanAI ukta: 59 / 176 For Privale & Personal use only
Page #250
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau dvitIyaM pariziSTam 177 dharmabindusUtrAkArAdikramaH ityapramAdasukhavRddhyA 481 / ityuktaprAyaM dharmaphalam 482 / ityukto dharmaH , sAmpratama0 444 / ityukto yati: 270 / ityukto yatidharma: 368 / ityucitAnuSThAnameva 393 / ityucitAnuSThAnameva 417 // indriyAprayoga: 312 / iyaM badhyamAnabandhana0 104 / iyameva pradhAnaM 395 / uktaM mAsAdiparyAya0 [ // 36 // 50 135] ucitakAlApekSaNam 261 // ucitacchandanam 307 / ucitadravyastavasyApi 413 / ucitapratipatti: 341 / ucitavelayA''gamanam 196 / ucitAnuSThAnaM hi 380 / ucite'nujJApanA 300 / ucitopacArakaraNam 181 / ucitopacArazca 148 / uttamadharmapratipattyasahiSNoH 141 / udagravivekabhAvAd 381 / upadezapAlanaiva 412 / upayogapradhAnatA 294 / upaplavavigame ca 443 / upaplutasthAnatyAga016 / uparAgamAtratvAd 399 / upasargAtisahanam 346 / upasthitasya praznAcAra0 248 / upAyata: kAyapAlanam 262 / upAyato mohanindA 85 / ubhayanibandhanabhAva0 95 / ubhayahitametat 255 / uurdhvaadhstiryg058| UhApohAdiyoga0 161 / RjubhAvA''sevanam 80 / ekatraiva tatkriyA 325 / etatsthairyAddhi kuzalasthairyopapate:396) etattu saMbhavatyasya [||23||pR098] etadAropaNaM dAnaM 152 / etadrahitANuvratAdi 168 / etanmUle ca hitA0 401 / evaM ca prAyo bhagavata 410 / evaM pariNAma eva zubhaH 470 / evaM yaH zuddhayogena [||22||pR098] / evaMvidhayate: prAyo [||34||pR0135] / evaM vidhisamAyukta: [||19||pR086] / evaM saMvegakRddharma [||10||pR048] / evaM svadharmasaMyuktaM [||4||pR023] / autsukyavRddhirhi lakSaNa0 539 / kandarpakautkucya0 163 / karmakSayAvizeSAt 541 / karmavipAkastat 511 / kalpanAmAtramanyathA 105 / Jan Education International
Page #251
--------------------------------------------------------------------------
________________ | savRttike dharmabindau dvitIyaM pariziSTam 178 / dharmabindusUtrAkArAdikramaH kalyANaparamparAkhyAnam 76 / kaSacchedayorayatna: 97 / kaSAdiprarUpaNA 92 / kAle dharmapratipattiH 455 / kAlocitApekSA 54 / kiM ceha bahunoktena [||43||pR0147] / kuDyAntaradAmpatyavarjanam 313 / kuzalabhAvanAyAM prabandha0 212 / kRtakatve'pyatItakAla0 109 / kRtAkRtapratyupekSA 195 / krodhAdyanudaya: 336 / kliSTakarmavigamAd 467 / kliSTakarmodayAdatIcArA: 169 / kSAntirdivamArjava0 335 / kSINeSu na duHkhaM 494 / kSIrAzravAdilabthyoghamA0 [||29||pR0119] / kSetravAstuhiraNyasuvarNa0 160 kSetrAdizuddhau vandanAdizuddhayA0 266 / gatizarIrAdihInam 462 / garhiteSu gADhamapravRtti: 27 / gardai jJAnasvagauravarakSe 38 // guNadoSanirUpaNam 333 / guNapakSapAta: asadAcAra0 454 / guNapakSapAtitA 57 / guNamAtrAd guNAntarabhAve 241 / guNamAtrAsiddhau 237 / gurujanAdyanujJA 249 / gurunivedanam 258 / gurupadArhastu itthambhUta eva 230 / gurulAghavApekSaNam 206 / gurusamIpe prtyaakhyaan0184|| gurusamIpe prazna: 192 / gurusahAyasampat 456 / gurornivedanam 304 / gurvantevAsitA 272 / gRhapatiputramokSajJAtAd 146 / gRhIteSvanaticArapAlanam 153 | granthibhedenAtyantasaMkleza0 127 / grAmaikarAtrAdi0 362 / glAnAdikAryAbhiyoga0 194 / glAnAdipratipatti: 285 / glAnauSadhAdijJAtAt 257 / caturdazamahAratnasad [||42||pR0146] / caityasAdhuvandanam 183 / caityAdipUjApuraHsaraM 208 / janapriyatvam 448 / jalAnalavadanayoH 416 / jinavacanazravaNAdeva 139 / jinavacanazravaNe 185 / jIvavIryollAsAt 469 / jJAnAdyAcArakathanam 69 / tacca prAyo jinavacanata: 136 / tacca sukhaparamparayA 483 / taccyutAvapi viziSTe 465 / Jan Education International For Private & Personal use only
Page #252
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau dvitIyaM pariziSTam * 179 tacchuddhau hi tatsAphalyam 99 / tato vizuddhaM brahmacaryam 355 // tato hi niyamataH 9 / tatkathAzravaNam 283 / tatkartRSu prazaMsopacArau 190 / tatkalpasya ca 379 / tattathAsvabhAvatvAt 471 / tattvAbhiniveza: 318 | tatprakRtidevatAdhimukti0 60 / tatprayojaneSu 35 / tatsambhavapAlanAceSTokti 0 94 / tatsAdhanAnuSThAna 433 | tatsaMrakSaNAnuSThAna0 434 / tatsvarUpakathanam 78 / tatra kalyANazayasya 369 / tatra ca gRhasthadharmo'pi 2 / tatra sApekSayatidharma0 271 / tatra sAmAnyato gRhasthadharma: 3 / lajn Education International tatrAkliSTamanuttaraM 484 / tatrAnantaraphalamupaplavahrAsaH 446 / tatra hAcintyacintAmaNi0 408 / tatraivAgnijvAlA0 491 / tatrottamA rUpasampat 451 / tathA tathopadhAyogaH 250 / tathArucisvabhAvatvAt 390 / tadanapAyitve'pi 7 / tadanAditvena 514 / tadanu tannairguNyabhAvanA 222 / tadanyanirapekSatvAd 533 / tadanveva pratyAkhyAnakriyA 209 / tadabhAve bAhyAdalpa0 474 | tadabhAve samagrakriyAyoge'pi 478 / tadAjJayA pravRttiH 306 | tadAjJA''rAdhanAcca 411 / tadA tadasattvAt 425 / taduttarakAryacintA 211 / tadaucityAbAdhanam 40 / tadbhaktibahumAnatA 273 | tadbhAve nisargata eva 405 / tadbhAve'pavargaH 132 / tadbhAve'pi tApAbhAve 98 / tadvata eva tadgrahaH 513 / tadvanto hi dRSTApAyayoge 40 3 / tantrAvatAraH 67 / tapoyogakAraNaM 269 / tasmAdyo yasya yogya: [||33||pR0120] / tasya prasannagambhIratvAd 431 / tasya yathocitaM viniyoga0 35 / tasyApi tathA pAramparya0 428 / tasyaiva ca gurutvAd 373 // tulyAzmakAJcanatA 348 | tridheryAzuddhiH 280 // divratabhogopabhogamAna0 150 / durlabhaM prApya mAnuSyaM [ || 5 ||pR0 24 ] | dharmabindusUtrAkArAdikramaH 179
Page #253
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike | dharmabindau dvitIyaM pariziSTam 180 dharmabindusUtrAkArAdikramaH duSkulajanmaprazasti: 83 / duHkhaparamparAnivedanam 84 / duHkhazaktyudrekata: 526 / duHkhaM caitat svAsthya0525 / duHkhiteSvanukampA 204 / duHsvapnAdikathanam 251 / dRSTavadapAyebhya: 400 / dRSTAdRSTabAdhAbhItatA 13 / dRSTeSTabAdhA 121 / devarddhivarNanam 74 / devAtithidInapratipatti: 39 / devendraharSajananam 496 / dezanAyAmaprabandha: 365 / dehakRtasyAtmanA'nupabhogaH 119 / devajaistathA tathA nivedanaM 253 / dravye santoSaparatA 198 / dvividhaM phalam 445 // dhanado dhanArthinAM prokta: [||2||pR03] dharmagrahaNaM hi satpratipattimat 135 / dharmacintayA svapnam 175 / dharmapradhAno vyavahAra: 197 / . dharmacintAmaNiH zreSTha: [||41||pR0145] dharmAyopabhoga: 308 / dharme dhanabuddhi: 199 / dharmottaro yoga: 339 / dharmopadeyatAM jJAtvA [||14aapR050] / dhyAnaikatAnatvamiti 367 // na cAnya updrv0518| na cAsadabhiniveza0 384 / na cAsyArthAntarAvApti: 536 / na caitattasya bhagavata: 540 / na caitat pariNate 430 / na caitasya kvacidautsukyam 524 / na doSo yogyatAyAm 244 / na dharme mAyA 254 / na bhUyastadbandhanam 128 / na maraNabhayazakti: 517 / namaskArAdicintanam 219 / namaskAreNAvabodha: 176 / navAdipUrvadharasya tu 378 / na sarvasAdharmyayogena 439 / na sAdhayati yaH samyagajJaH [||9||pR026]| nahi zrutamayyA prajJayA 398 / nAjanmano jarA 516 / nAtaH paraM jagatyasmin [||44aapR0147] / nAtattvavedivAda: 102 / nArakaduHkhopavarNanam 82 / nitya evAvikArata: 113 / nidAnaparihAra: 327 / nidAnazravaNAderapi 427 / nipuNabhAvacintanam 191 / nimittaparIkSA 22 / nimittopayoga: 301 / niyatakAlacaritA 363 / For Privale & Personal use only
Page #254
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau dvitIyaM pariziSTam 181 dharmabindusUtrA kArAdikramaH niyama evAyam 232 / nirapekSadharmocitasyApi 377 / nirapekSayatidharma: 357 / nirarthakazcAnugraha: 116 / nirIhazakyapAlanA 70 / nirguNasya kathaJcit 235 / nirNayAvadhAraNam 193 / nirvANaphalamatra 383 | nirvANagamanam 508 / nizcitahitoktiH 295 / niSadyAnupavezanam 311 / niSpratikarmazarIratA 260 / nedaM pravRttikAlasAdhanam 423 / naitadevamiti vAlmIki: 234 / naitadevamiti samrAT 238 / nopakAro jagatyasmin [||12||pR049] / nyAya eva hyAptyupaniSat 8 / nyAyopAttaM hi vittamubhaya0 4 // paJcasvapi mahAkalyANeSu [||45||pR0147] / padaM padena medhAvI [||17||pR084] / parakRtabilavAsa: 322 / paramasvAsthyahetutvAt 529 / paramApAyahAni: 504 / paramparAphalaM tu 449 / paramparArthakaraNaM 499 / paravivAhakaraNetvara0 159 / parasparAnupaghAtena 50 / parAnugrahakriyA 332 // parArthasampAdanopapatte0 372 / pariNativRddheH 470 / pariNate gambhIradezanAyoga: 89 / pariNAmaparIkSA 123 / pariNAminyAtmani 111 / parizuddhArAdhanA 458 / parISahajaya: 345 / parodvegAhetutA 286 / pAdAIguNahInau 231 / pAruSyaparityAga: 291 / pAlanopAyopadeza: 72 / punrjnmaadybhaav0509| puruSakArasatkathA 87 / pUjAnugrahAtA 497 / pUjApurassaraM caityAdivandanam 216 / pUrvakrIDitAsmRtiriti 314 / pUrvAvedhavazAdeva [||47||pR0159] / pRthivyAdyasaMghaTTanam 279 / praNamya paramAtmAnaM [||1||pR02] / praNItAbhojanam 315 / pratipakSAsevanam 342 / pratipannAnupekSA 296 / pratItisiddhazcAyaM 531 / pratyahaM dharmazravaNam 55 / pradhAnasAdhuparigrahaH 18 // prabhUtAnyeva tu 426 / For Private & Personal use only
Page #255
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau dvitIyaM pariziSTam 182 dharmabindusUtrAkArAdikramaH prabhUtodArANyapi 472 / prayatnakRtAvazyakasya 177 / prayoga AkSepaNyA: 68 / pravAhato'nAdimAn 108 / pravRtyaGgamadaH zreSThaM [||38||pR0137] / prasiddhadezAcArapAlanam 46 / prazamasaMveganirvedAnukampA0 140 / prazastabhAvakriyA 220 / prAtihAryopayoga0 498 / prAya UrdhvasthAnam 364 / prAyo'ticArAsambhavAd 418 / prAyaH saddharmabIjAni [||7||pR025] / phalapradhAna ArambhaH [||37||pR0137] / phalaprarUpaNA 73 / phalavantau ca tau tau 100 / badhyamAna AtmA bandhanam 106 / / bandhamokSopapattitaH 103 / bandhavadhacchavicchedA0 156 / balApAye pratikriyA 44 / balAbalApekSaNam 52 / bahuguNe pravRttiH 207 / bahuguNe pravRttiH 334 / bahutvAt parIkSAvatAraH 91 / bAhubhyAM dustaro yadvat [||25||pR0100] / bAhyopamarde'pyasaMjJiSu 476 / / bIjanAzo yathA'bhUmau [|8||pR025] / bIjAbhAvato'yam 510 / bodhe prajJopavarNanam 66 / bhagavataivamuktamityArAdhana0 409 / bhagavadvacanaprAmANyAd 145 / / bhartavyabharaNam 34 / bhavanti tvalpA api 247 / bhavasthitiprekSaNam 221 / bhavasvarUpavijJAnAt [||27||pR0100] / bhavopagrAhikarmavigama: 507 / bhavyatvAdito'sau 126 / bhAvata: prayatnaH 287 / bhAvata: stavapATha: 182 / bhAvanAto rAgAdikSaya: 131 / bhAvanAnugatasya 397 / bhAvanAsAratvAt 394 / bhAvayatirhi tathA kuzala0 437 / bhAvavRddhikaraNam 263 / bhAvasaMlekhanAyAM yatnaH 354 / bhAvasannipAtakSayAt 488 / bhAvasAre hi prvRtty0530| bhAvastavAGgatayA 414/ . bhAvaizvaryavRddhiH 447 / bhikSAbhojanam 281 / bhinna eva dehAnna 115 / bhUyo bhUya upadeza: 65 / madhyasthe tadvaiphalyam 435 / maraNe paralokAbhAva iti 118 / / mahAguNatvAd vacanopayoga 407 / / 182 For Private & Personal use only
Page #256
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau dvitIyaM pariziSTam 183 dharmabindusUtrAkArAdikramaH mAtApitRpUjA 31 / mArgAnusAritvAt 389 / mAsAdikalpa: 324 / mithyopadezarahasyA0 157 / mucyante cAzu saMsArAd [||30||pR0119] / mUrhotyAgaH 320 / yatidharmAdhikArazca 429 / yatestadapravRtti0 440 / yat kiJcidetat 240 / yat kiJcana zubhaM loke [||40||pR0145] / yathA'haM dhyAnayoga: 351 / yathAzakti tapa:sevanam 331 / yathAzakti pravRtteH 419 / yathAzakti sauvihityApAdanam 256 / yathocitaM guNavRddhi: 225 / yathocitaM caityagRhagamanam 179 / yathocitaM tatpratipatti: 215 / yathocitaM lokayAtrA 46 / yastu naivaMvidho mohAt [||24||pR098] / yuktopadhidhAraNA 319 / yogatrayasyApyudagra0 376 // yogaduSpraNidhAnAdara0 164 / yogavandananimittadigAkAra0 147 / yogAbhyAsa: 218 / yogyo hyevaMvidhaH prokta: [||15||pR050] / rahitamautsukyaduHkhena 463 / rAgadveSamohA hi doSA: 489 / lakSaNopetagRhavAsa: 21 / lokApavAdabhIrutA 205 / laulyatyAga: 42 / vacanagurutA 358 / vacanaprAmANyAt 475-370 / vacanAdyanuSThAnama0 [||shaapR03] / vacanopayogapUrvA 406 / vidhivaccharIratyAga: 459 / varabodhilAbhaprarUpaNA 125 / vartamAnatAkalpaM 110 / vastuta: svAbhAvika0 441 / vAtsalyameteSu 174 / vikathAvarjanam 293 / vidhinA'nupravezaH 180 / vidhinA dehatyAga: 356 / vidhinA pravRttiH 275 / vidhinA svAdhyAyayoga: 329 / vidhipratiSedhau kaSa: 93 / vidhivat pAlanam 350 / viparyayaliGgasevA 252 / vipAkacintA 338 / vibhavAdyanurUpo veSo 24 // vibhavocitaM vidhinA 201 / vibhUSAparivarjanam 317 / viviktavasatisevA 309 / viziSTaM devasaukhyaM [||39||pR0137] / viziSTataraM tu sarvam 466 / | 183 For Private & Personal use only
Page #257
--------------------------------------------------------------------------
________________ dharmabindusUtrAkArAdikramaH savattike | vizivataraM devasthAnamA viziSTataraM devasthAnam 460 / dharmabindau vizuddhaM sadanuSThAnaM [||21||pR086] / dvitIyaM vizuddhasvarUpalAbha: 519 / pariziSTam vizuddhezcAritram 130 / vizuddhyamAnApratipAti0 485 / vizeSato gRhasthasya [||16||pR084] / 184 vihitamiti pravRtti: 328 / vihitAnuSThAna0 170 / vItarAgadharmasAdhavaH kSetram 203 / vIryarddhivarNanam 88 / vRttasthajJAnavRddhasevA 49 / vaiphalyakaraNaM 337 / vratapariNAmarakSA 277 / vratazIleSu paJca paJca 155 / zaktitastyAgatapasI 265 / zAkAhAvicikitsA0 154 / zarIrasthitau prayatna: 210 / zAsanonnatikaraNaM 200 / ziSTacaritaprazaMsanam 14 / ziSTacaritazravaNam 213 / zuddhe bandhabhedakathanam 124 / zubhatarodayAt 468 / zuzrUSAbhAvakaraNam 64 / zraddhAmRtAsvAdanam 502 / zravaNAdau pratipatteH 391 / zrAmaNyAnurAga: 224 / zrutadharmakathanam 90 / zrutazakyapAlanam 188 / sa Atyantiko duHkhavigama: 133 / sacittanikSepapidhAna0 167 / sacittasaMbaddha0 162 / sajjJAnaprazaMsanam 86 / sa tatra duHkhavirahAd [48|pR0159] / sati samyagdarzane 138 / satkArAdividhini:santA 202 / sattvAdiSu maitryAdiyoga: 226 / satsveteSu na yathAvasthitaM 493 / satyetasminnasArAsu [||6||pR024] / sadanuSThAnayoga: 503 / sadAjJA''karaNam 274 / sadAjJA''rAdhanAyogAd [||20||pR086] / sadA'pramattatA 366 / sadAromyApte: 487 / sadarzanAdisamprApte: [||35||pR0135|| sadhyAnavahninA jIva: [||46||pR0159] / saddharmazravaNAdevaM [||13||pR050] / sadbhAvapratibandhAd 420 / sadbhAvavRddheH phalotkarSa0 442 / santAnapravRtte: 375 / samagrakriyA'bhAve 480 / samagraguNasAdhyasya 233 / samagrA yatra sAmagrI [||32||pR0120] / samazatrumitratA 344 / smaankulshiilaadi012|
Page #258
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau dvitIyaM pariziSTam 185 dharmabindusUtrAkArAdikramaH samAnadhArmikamadhye 173 / samAptakAryatvAt 523 / sampUrNadazapUrvavidaH 371 / sambhavAdeva zreyastvasiddheH 239 / sambhavati tadvato'pi 386 / samyak tadarthAlocanam 186 / samyak tadadhikAkhyAnam 62 / samyak pratyAkhyAnakriyA 178 / samyagyatitvamArAdhya [||28||pR0119] / sarvajIvAnAmeva 479 / sarvatrApizunatA 292 / sarvatrApravRtteH 522 / sarvatrAbhiniveza: 56 / sarvatrAmamatvam 326 / sarvathA duHkhamokSaNAt 374 / sarvathA bhayatyAgaH 347 / sarvamupapannam 246 / sarvameva zubhataraM 461 / sarvavipramuktasya 515 / sarveSvavarNavAdatyAgo 28 / sahiSNoH prayoge'ntarAya: 142 / saMsargaH sadAcAraH 30 / saMhananAdyapekSaNam 353 / sAtmyata: kAlabhojanam 41 / sAdhAraNaguNaprazaMsA 61 / sAdhuvizrAmaNAkriyA 217 / sAdhusaMyamAnuSThAnam 457 / sA nirupamaM sukham 521 / sAnubandhasukhabhAva0 505 / sAndhyavidhipAlanA 214 / sAmAnyacaryA'sya 172 / sAmAyikadezAvakAza0 151 / sukulAgamanoktiH 75 / sugativiziSTadevasthAnam 450 / sundaraM rUpam AlayaH 453 / susvAsthyaM ca paramAnanda: 532 / sUkSmabhAvapratipati: 501 // so'pyevameva bhavati 242 / so'yamanuSThAtRbhedAt 1 / skhalitapratipatti: 290 / strIkathAparihAra: 310 / stenaprayogatadAhRtA0 158 / stokAn guNAn samArAdhya [||18||pR085] / sthAne gRhakaraNam 19 / sthUlaprANAtipAtAdibhyaH 149 / svayamadAnam 305 / svayaM parihAra: 79 / svayogyasyAzrayaNam 17 / svayaM bhramaNasiddheH 436 / svasvabhAvaniyato hyasau 537 / svasvabhAvotkarSAt 388 / svAsthyaM tu nirutsukatayA 528 / hiMsAdayastadyogahetavaH 107 / hitAvahatvAt 432 / hIneSu hInakramaH 47 / heyetarabhAvAdhigama0 492 / hRdi sthite ca bhagavati 415 // 185 For Private & Personal use only
Page #259
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau tRtIyaM pariziSTam ajIrNaprabhavA rogA:... 19 186 aTThArasa purisesuM ... 106 [nizItha0 3505] aNAyAraM parakkamma ... 104 [dazavai0 8 / 32] atathyAnyapi tathyAni ... 93 [mahAbhArate anu0] atithisaMvibhAgo nAma ... 58 [zrAvakaprajJaptisUtre atiparicayAdavajJA ...20 / tRtIyaM prishissttm| atha dharmabinduvRttAvuddhRtAnAM pAThAnAmakArAdikrameNa sUciH / / [ uddhRtapAThasya agre yaH aGkaH sa sarvatra pRSThasaMkhyAsUcaka iti dhyeyam ] [yogadRSTi0 51] [brahmaprakaraNe 241] appeNa bahumesejjA ... 80 anazanamUnodaratA ... 31 uddhRtAnAM pAThAnA[prazamarati0 ] abhisandheH phalaM bhinnaM ... 104 . makArAdikramaH anAdinidhane dravye ... 77 [yogadRSTi0 118] abhyAso'pi prAya: ...70 anigRhaNA balammi ... 132 [SoDazaka0 13 / 13] [yogazatake 34] abhyutthAnAdiyogazca ... 15 anupayogo dravyam ... 105 [yogabindu0 112] [anuyogadvArasUtre ] amAyo'pi hi bhAvena ... 94 anyadharmasthitA: sattvA: ... 38 amitraM kurute mitraM ... 35 anyopakArakaraNaM ...80 [mahAbhArate udyoga0 5/33333] arthavantyupapannAni ... 35 186 - apavRttasya doSebhyaH ... 57... [mahAbhArate udyog05|13|3] | atyuSNAt saghRtAdanA0 ...78 / atvarApUrvakaM sarvaM ... 131 For Private & Personal use only
Page #260
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau tRtIyaM pariziSTam 187 arthAdAvavidhAne'pi ... 28 [ yogabindu0 223 ] 8 avazyameva bhoktavyam .... [ azokavRkSaH surapuSpavRSTi0 [ asaMstuteSu prasabhaM bhayeSu ... 1 152 1 59 [ asatyAH satyasaMkAzAH .. 93 ] [mahAbhArate zAnti0 12 112261] asadvayayaparityAgaH ...10 [yogabindu0 / 29] asanto nAbhyarthyAH .. 140 [nItizatake 18] asmin hRdayasthe sati ... 114 [ SoDazaka0 2 / 14 ] assannI khalu paDhamaM... 144 [bRhatsaMgrahaNI 284] aho andhrapurandhrINAM [ aho caulukyaputrINAM ... 109 [ ANoheNANatA... 145 [ paJcAzaka0 14 |48 ] Ame tu dravagandhitva ... 19 [ ] AtmA na badhyate 41 [ sAMkhyakArikA 62 ] 14 ] AyavyayamanAlocya ... 109 [ AyAdardhaM niyuJjIta ... 13 [ AvaMtI keyAvaMtI ... 29 ] ] ] [ AcArA0 115 | 147 ] iMgAle vaNasADI... 68 [sAvayapaNNattI 287] itaH krodho gRdhraH prakaTayati ... 83 ] [ iya antreNa vi ... 103 [paJcAzaka0 7 16, paJcava0 1116] icchuvaNe sAlivaNe ... 97 [vizeSAvazyaka0 3404] upadezaM vinApyartha ... 28 [yogabindu0 222] upadeza: zubho nityaM ... 20 [zAstravArtA0 7] uppannA uppannA mAyA...104 [ paJcava0 464 ] ubhayannU vi ya kiriyA ... 88 [upadezapada0 852] ] ] eka eva suhRd dharmaH ... 50 [ egavayaNaM duvayaNaM ca... 118 [ uddhRtAnAM pAThAnAmakArAdikramaH 187
Page #261
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau tRtIyaM pariziSTam 188 etAstAvadasaMzayaM ... 83 [ te AkAlaM parArthavyasaninaH [lalitavistarA evaM khu jaMtapIllaNa ... 68 evamasaMto vi imo ... 73 [sAvayapaNNattI 288] eSa paJcanamaskAraH [ aimparyagataM yad vidhyAdau [paJcAzaka0 1138 ] 74 aucityamekamekatra... 18 ] ... 147 126 [ SoDazaka0 119] ] ] [ AvazyakasUtre ] [ kammAI nUNaM ghaNa.... [ 133 karemi bhaMte sAmAyikaM .... ] ] kartavyA connatiH satyA: ... 79 [hA0 aSTake 238 ] kaH kAlaH kAni mitrANi ... 22 [ ] kAyo na kevalamayaM... 113 [ 1 ... 129 [ paJcAzaka0 4 3 ] sesaM / kAle suibhUSaNaM kiM kayaM kiM vA dRSTaM zrutaM caiva ... 114 [oghani0 263 ] 105 [ krodhAt prItivinAzaM .... 114 [prazamarati0 25] 1 ] klAntamupojjhati khedaM ... 22 [ kSAnto dAnto mukto mu [ ] ... 79 kSutRhimAtyuSNa ... 34 [ khaMtI ya maddava ajjava ... 112 [ dazavaikAlikani0 349 ] khINA nivvAhuyAsaNo vva ... 51 ] [ / gacche cciya nimmAo ] 121 [ paJcAzaka0 18/5 ] ] ] [ gurukulavAso gurutaMtayAya ... 132 [ yogazataka0 33] guvviNI bAlavacchA ya... 107 [nizIthabhASye 3508 ] cakSuSmantasta eveha ... 37 [ ] guNavAniti prasiddhiH .. 11 [ guNeSu yatnaH kriyatAM ... 10 uddhRtAnAM pAThAnAmakArAdikramaH 188
Page #262
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau tRtIyaM pariziSTam 189 cattAri vicittAI ... 116 [ paJcavastuka0 3574 ] catvAri te tAta gRhe ... 16 [mahAbhArate udyoga0 5 / 33 / 59] cAuddasiM pannarasiM... 96 [gaNividyA0 7 ] cittameva hi saMsAro...42 [ zAstravArtA0 404] cittaratnamasaMkliSTa ... 82 [hA0 aSTake 24/7 ] 25 cintA - sacchrutyanuSThAna [ caitanyaviziSTaH kAyaH puruSaH [ ... caityavandanataH samyak .... 74 [ cauracaurApako mantrI... 62 [ ] 44 1 jaM moNaM ti pAsahA... 48 [AcArAGgasU0 1|5|3|168 ] janma - mRtyu - jarA - vyAdhi0 ... 36 [ yogadRSTi 0 79 ] jaha bhamaramahuarigaNA ... 103 [nizIthabhASye 2971, bRhatkalpabhA0 1873 ] jiNapUociyANaM ... 80 ] [ jinabhavanaM jinabimbaM .129 [ jinazAsanasya sAro... 74 I jIvanti zatazaH prAjJAH .. 23 [ je ime ajjattAe... 136 ] [bhagavatIsUtre 14 / 9 / 537] ] jainaM munivratamazeSa ... 84 [ jJAnino dharmatIrthasya 154 [ 1 taM zabdamAtreNa vadanti dharmaM ... 38 [ ] tatkArI syAt sa niyamAt ... 4 [ yogabindu0 240 ] tatparyAyavinAzo 43 ... [ ] tathye dharme dhvastahiMsAprabandhe ... 49 ] ] [ tatraistribhirIkSate ... 36 I tamhA niccasaIe ... 73 [ paJcAzaka0 1136 ] tasmAt sadaiva dharmArthI ... 28 [yogabindu0 224] tasmAdanantamajaram... 83 [ vairAgyazataka0 69 ] uddhRtAnAM pAThAnAmakArAdikramaH 189
Page #263
--------------------------------------------------------------------------
________________ dharmazcennAvasIdeta ... 21 savRttike dharmabindau / tRtIyaM pariziSTam titthaMkarabhattIe ...73 [paJcAzaka0 1137] titthe suttatthANaM ... 88 [upadezapade 851] tithiparvotsavAH sarve ... 17 duHkhiteSu dayAtyantaM ... 25 [yogadRSTi0 32] durgA tAvadiyaM samudra ... 37 dharmArthakAmamokSANA ...81 deveSu cyavana-viyoga ... 35 190 dviSadviSatamorogaiH ... 33 tihiM uttarAhiM ...96 [paJcavastuke 112] tIkSNairasibhirdIpta ... 34 dhAraNayA uvabhogo... 111 bRhatkalpabhASye 2367, 2372] uddhRtAnAM pAThAnAdhig nArIraudIcyA: ... 109 makArAdikramaH dhig brAhmaNIrdhavAbhAve ... 109 / dhanyasyopari nipatatya ... 101 prazamarati070] dhanyAste vandanIyAste ...74 taiH karmabhiH sa jIvo ... 35 darpaH zramayati nIcAn ... 22 na kulaM vRttahInasya ... 14 [mahAbhArate udyoga0 5/34 // 39] na paraparivAdAdanya ...14 [nItivAkyA0 16.12] na mArayAmIti kRtavratasya ...60 dAse duDhe ya mUDhe... 106 [nizIthabhASye 3507] dIG kSaye ... 17 [pA0dhA0 1159] dhammatthamujjaeNaM ... 103 / / [paJcAzaka0 714, paJcavastuke 1114] dhammo maMgalamukkiDaM ... 29 [dazavai0 121] dharmabIjaM paraM prApya ... 36 [yogadRSTi0 83] na mithyAtvasamaH zatruH ... 33 190 For Private & Personal use only
Page #264
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau tRtIyaM namo arahaMtANaM ...74 [namaskAra mahAmantra na yasya bhaktiretasmin ... 28 [yogabindu0 226] na hRSyatyAtmano mAne ... 36 [mahAbhArate udyoga0 5 / 33 / 26] na hyandhenAndha: samA0 ... 49 nAryA yathAnyasaktAyA ...77 [yogabindu0 204] niHsvAndhapaGgavo ye tu ... 102 [hA0aSTake 5/6]] nipatanta utpatanto ... 34 pariziSTam paJcaitAni pavitrANi ... 27 [hA0aSTake 1332] paDibhamgassa mayassa ... 103 [oghani0535] paradAravajjiNo ... 64 [sambodhaprakaraNe 741] paralokavidhau zAstrAt ... 28 [yogabindu0 221] parahitacintA maitrI ... 84 [SoDazaka0 4115] pariNAmo hyarthAntaragamanaM ... 43 191 uddhRtAnAM pAThAnAmakArAdikramaH nipAnamiva maNDUkA: ... 7,14 [ nirAkariSNuryadi nAma ... 106 ] nAivigiTTho ya tavo ... 116 [paJcavastuke 1575] nAegarAyavAsI ... 118 [paJcAzaka0 188] nAkAraNaM bhavet kAryam ... 90 nirjaraNa-lokavistara ... 48 [prazamarati0 150] nirjitamadamadanAnAM ... 135 [prazamarati0 238] nodanvAnarthitAmeti ...7 parimitamupabhuJjAno ... 75 nANassa hoi bhAgI ... 101 [bRhatkalpabhASye 5713] nAprApyamabhivAJchanti ... 36 [mahAbhArate udyoga0 5 / 33 / 23] pAtre dInAdivarge ca ...6 [yogabindu0 121] pAdamAyAnnidhiM kuryAt ... 13 paMDe kIve vAiya ... 107 [nizIthabhASye 3561]] For Private & Personal use only
Page #265
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike pAnAhArAdayo yasya ... 18 dharmabindI bhAvayitavyamanitya ... 48 [prazamarati0 149] bhAvAd bhAvaprasUti: ...49 tRtIyaM pariziSTam pApAmayauSadhaM zAstra ... 28 [yogabindu0 225]] pApenaivArtharAgAndhaH ...7 prastAve bhitabhASitva ... 10 . [yogabindu0 128]] prAptAH zriyaH sakalakAma ... 83 1 [vairAgyazataka0 67] prAyazcittadhyAne ... 31 [prazamarati0 176] prAyeNAkRtakRtyatvAt ... 15 bhikkhA paMtho ya taiyAe ... 118 bRhatkalpabhASye 1414,1430] uddhatAnAM pAThAnAbhogA dAnena bhavanti ... 131 makArAdikramaH mamaivAyaM doSaH ... 103 - baDizAmiSavattucche ... 36 [yogadRSTi0 84] balamUlaM hi jIvitam ... 19 mala-vAtayorvigandhaH ... 19 piMDaM sijjaM ca vatthaM ca ... 106 [dazavai0 6/47] puvvAbhimuho uttaramuho... 97 [vizeSAvazyaka0 3406] pUjanaM cAsya vijJeyaM ...15 [yogabindu0 111] pradAnaM pracchannaM ... 26 nItizatake ?] | pramattayogAt prANivyaparopaNaM... 33 [tattvArthasUtre 78,9,10,11] pravrajyAM pratipannaH ... 302 [hA aSTake 5/4] bAla-strI-mUDha-mUrkhANAM ... 31 . bAle vuDhe napuMse ya ... 106 [nizIthabhASye 3506] bIo u asamio ...70 [Avazyakani0 1439] malinasya yathAtyantaM ... 28 [yogabindu0 229] mAtA pitA kalAcArya ... 15 [yogabindu0 110] mAnuSyake'pi dAridrya ... 35 [... ] - Jain Education intomational For Private Personal use only
Page #266
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike / dharmabindau / rAga-dveSau yadi syAtAM ... 103 mArgAcyavananirjarArthaM ... 115 [tattvArthasUtre 98] mUrkhasya kvacidarthe nAdhikAraH ... 26 tRtIyaM yatirdhyAnAdiyukto ya: ... 102 [hA0aSTake 5 / 2] yattu mahAvAkyArtha ... 126 [SoDazaka0 11 / 8] yadi satsaGganirato ... 15 rAjadaNDabhayAt pApaM ...8 pariziSTam lakSmI vidhAtuM sakalAM samarthaM ... 38 mUrchA pralApo vamathuH ... 19 [suzrutasaMhitA 1146504] mRtyorabhAvAnniyamaH ... 60 193 yadyapi nirgatabhAvaH ...74 uddhRtAnAM pAThAnAmakArAdikramaH levaDamalevaDaM vA ... 115 / [paJcavastuke 298] loo parassa dose ... 105 meruM daNDaM dharAM chatraM ... 37 / yadyapi sakalAM yogI ... 14 ya: kAkiNImapyapathaprapannAM ... 22 yanna prayAnti puruSAH ... 34 ya: pAlayitvA caraNaM vizuddhaM ... 112 yasya tvanAdara: zAstre ... 28 [yogabindu0 228] yAmeva rAtriM prathamAmupaiti ... 88 . lokaH khalvAdhAraH sarveSAM ... 20 [prazamarati0 131] lokAcArAnuvRttizca ... 10 [yogabindu0 130] lokApavAdabhIrutvaM ... 10 [yogabindu. 126] vacanIyameva maraNaM ...80 ya: zrAddho manyate ... 28 [yogabindu0 227] yacca kAmasukhaM loke ... 150 [ ] 923 yauvanaM naganadIsyadopamaM ... 83 [amita0 zrAvakAcAre 1431] Jain Education Intematonal
Page #267
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau saMprAptaH paNDita: kRcchre ... 35 | vajjejjA saMsagiM... 133 [paJcavastuke 730] vapanaM dharmabIjasya ... 25 tRtIyaM saMbhinnatAluzirasa: ... 34 pariziSTam varaM jvAlAkule kSipto ... 33 saMyamA niyamAH sarve ... 51 vRddhAdyarthamasanasya ... 102 hA aSTake 5/3] vRddhau ca mAtApitarau ... 16 __ [manusmRtau 1111] veyaNa veyAvacce ... 108 [uttarA0 26 // 33, oghani0 580, piNDani0 62, paJcakalpabhASye, paJcavastuke 365] / zAstre bhaktirjagadvandyai ... 28 [yogabindu0 230] zuddhAH prasiddhimAyAnti ... 10 uddhRtAnAM pAThAnA makArAdikramaH 194vAkyArthamAtraviSayaM ... 126 [SoDazaka0 117 vAsaM koDIsahiyaM ... 116 [paJcavastuke 1576] vigrahA gadabhujaMgamAlayA ... 83 [amita0 zrAvakAcAre 1412] vittIvoccheyaMmI ...5 [paJcAzaka0 47] viSaM vyAdhirupekSitaH ... 19 saMvaranicchiddattaM ... 132 [yogazatake 35] saMvego nivveo... 112 dazavaikAlikaniyukti 348] saMsargajA doSa-guNA bhavanti ... 12 saMsAradukkhamahaNo ... 49 [bRhatkalpabhASye 1135] saMsAravartyapi samudvijate ... 115 zramamavicintyAtmagataM ... 53 [tattvArthakArikA 30] zrIrmagalAt prabhavati ... 13 [mahAbhArate udyoga0 5 / 35/44] saMthAraparAvattaM abhiggahaM ... 111 [ ] vRthA zrutamacintitam ... 76 sa khalu pizAcakI ... 27 [nItivAkyA0 10 / 159] For Private & Personal use only
Page #268
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI tRtIyaM pariziSTam sacittANaM davvANaM... 75 [bhagavatIsUtre 25, jJAtAdharmakathA prathamAdhyayane] sadArasaMtosassa ... 63 [upAsakadazA ] 1 [paJcavastuke 865 ] sarvatra nindAsantyAgo ... 10 [yogabindu0 127] santoSAmRta tRptAnAM ... 78 [ 195 sammaM viAriavvaM ... 77 sarve'pi santu sukhinaH .. 81 [ ] sasyAnIvoSare kSetre... 51 1 [ sahasAbhakkhANAI... 61 F ] sAmI-jIvAdattaM 62 [ navapadaprakaraNe 38 ] sAlambano nirAlambanazca...82 [ SoDazaka0 1481] siddhervizvAsitA mUlaM [ ... 105 } so tAvasAsamAo.... 103 [ paJcAzaka0 7 15, paJcavastuke 1115 ] snehAbhyaktazarIrasya... 70 [prazamarati0 55 ] svAmimUlAH sarvAH prakRtaya: 11 [ - hiMsAnRtAdayaH paJca... 33,42 [ zAstravArtA0 4] 1 uddhRtAnAM pAThAnA makArAdikramaH 195
Page #269
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 196 viziSTAni TippaNAni caturthaM pariziSTam / katipayAni viziSTAni TippaNAni / pR04609||"ttkaarii syAtsa niyamAt tadveSI ceti yo jddH| AgamArthe tamullaMghya, tata eva pravartate // 240 // tatkArI tatkaraNazIlaH, syAd bhavet, sa niyamAd avazyaMbhAvena, tadveSI ca svayameva kriyamANavastudveSavA~zca ityetadrUpaH sampadyate yaH kazcit jaDo mandaH AgamArthe Agamavihite caityavandanAdau vidhAtumiSTe tamAgamam ullaMghya atikramya tata evAgamAdeva, pravartate, AgamanirUpitavidhinirapekSatayA''gamArthamanutiSThannapi na tadbhakta: kiM tu tadviSTa eva, dveSamantareNa tadullaGghanAbhAvAditi bhAvaH // 240 // " iti vRttisahite yogbindau|| pR0 4 paM0 11 / tulanA- "yato'bhyudaya-ni:neyasasiddhiH sa dharmaH" iti vaizeSikasUtre 1 / 1 / 2 // . pR05501/tulanA-"nitya-naimittikAnuSThAnastho gRhasthaH // 18 // yo nitya-naimittikAnuSThAnaM karoti sa gRhasthaH, nAnyo nitya-naimittikavarjitaH / atra nityAni svAdhyAya-pitRtarpaNa-vAsudevapUjana-snAna-dAnapUrvANi / naimittikAni saMkrAnti-vaidhRti-vyatIpAta-candrakSayapUrvANi / tathA ca bhAguriHnitya-naimittikapara: zraddhAyA parayA yutaH / gRhasthaH procyate sadbhirazRGgaH pazuranyathA // 1 // [ ] / atha nityAnuSThAnasya lakSaNamAhabrahma-deva-pitratithi-bhUtayajJA hi nityamanuSThAtam / / 19 // yat svazaktyA brahmaNa: pUjA kriyate, tathA abhISTadevatAcarnam, tathA pitRtarpaNam, tathA kAlaprAptabrAhmaNatarpaNam, tathA bhUtayajJaH, bhUtazabdena vaizvadevabalipradAnamucyate / etAni kurvANo gRhastho nityAnuSThAnI bhavati / tathA ca varga:pitR-deva-manuSyANAM pUjanaM brAhmaNaiH saha / balipradAnasaMyuktaM nityAnuSThAnamucyate // 1 // [ ] / atha naimittikAnuSThAnasya lakSaNamAhadarza-paurNamAsyAdyAzrayaM naimittikam // 20 // darzazabdenAmAvAsyA procyate / paurNamAsI prasiddhA / ete dve api Adye prathame yAsAM tithInAM tA darza-paurNamAsyAdyAH, tAsu tithiSu devatAsamuddezena yat kriyate dharmaphalaM tanaimittikam |...............ath yatilakSaNamAha- yo dehamAtrArAmaH samyagvidyAnaulAbhena tRSNAsarittaraNAya yogAya yatate sa yatiH // 28 // yo dehamAtrArAmaH zarIramAtreNAtmAnaM ramate, nAnyat kiJcidAnandArthaM vilokayati / samyagvidyAzabdena jJAnamabhidhIyate sA eva nauryAnapAtraM tAmabhyasyan saMsAranadIpAragamanAya yo yogastadarthaM yatate yatnaM karoti sa yatiH / tathA ca hArIta:- AtmArAmo bhavedyastu vidyAsevanatatparaH / saMsArataraNArthAya yogabhAg yatirucyate // 1 // [ ]" iti somadevasUriviracite naimittikam ||20||dishaannsNvtN nityAnuThAnamucyate paratAni kurvANo gRhastho matyAdvAra Jain Education Intestinal For Private & Personal use only
Page #270
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike 197 viziSTAni TippaNAni | nItivAkyAmRte paJcame vidyAvRddhasamuddeze ttiikaashite| dharmabindau pR05 paM07-pR0 23 // asya sarvasyApi granthasya AcAryazrIhemacandrasUriviracitena svopajJavRttisahitenAvazyaM tulanA draSTavyA, tathAhicaturtha "nyAyasampannavibhava: ziSTAcAraprazaMsakaH / kula-zIlasamaiH sArdhaM kRtodvAho'nyagotrajaiH // 47 // pApabhIru: prasiddhaM ca dezAcAraM samAcaran pariziSTam / avarNavAdI na kvApi rAjAdiSu vizeSataH // 48 // anativyaktagupte ca sthAne suprAtivezmike / anekanirgamadvAravivarjitaniketanaH // 49 // kRtasaGgaH sadAcArairmAtApitrozca pUjakaH / tyajannupaplutaM sthAnamapravRttazca garhite // 50 // vyayamAyocitaM kurvan veSaM vittAnusArataH / aSTabhirdhIguNairyuktaH zRNvAno dharmamanvaham // 51 // ajIrNe bhojanatyAgI kAle bhoktA ca sAtmyataH / anyonyApratibandhena trivargamapi sAdhayana // 52 // yathAvadatithau sAdhau dIne ca pratipattikRt / sadA'nabhiniviSTazca pakSapAtI guNeSu ca // 53 // adezA-'kAlayozcaryAM tyajan jAnan balA-'balam / vRttasthajJAnavRddhAnAM pUjakaH poSyapoSakaH // 54 // dIrghadarzI vizeSajJaH kRtajJo lokavallabhaH / salajja: sadaya: saumyaH paropakRtikarmaThaH // 55 // antaraGgAriSaDvargaparihAraparAyaNaH / vazIkRtendriyagrAmo gRhidharmAya kalpate // 56 // dazabhiH kulakam / svAmidroha-mitradroha-vizvasitavaJcana-cauryAdigArthopArjanaparihAreNArthopArjanopAyabhUtaH svasvavarNAnurUpa: sadAcAro nyAyaH, tena sampanna utpanno vibhava: sampad yasya sa tathA / nyAyasampanno hi vibhava ihalokahitAya, azaGkanIyatayA svazarIreNa tatphalabhogAd mitra-svajanAdau saMvibhAgakaraNAcca / yadAha - "satra zucayo dhIrAH svakarmabalagarvitAH / kukarmanihatAtmAnaH pApA: sarvatra zaGkitAH // 1 // "[ ], paralokahitAya ca, satpAtreSu viniyogAddInAdau kRpayA vitaraNAcca / anyAyopAttastu lokadvaye'pyahitAyaiva, ihaloke hi lokaviruddhakAriNo vadha-bandhAdayo doSAH, paraloke narakAdigamanAdayaH / yadyapi kasyacit pApAnubandhipuNyakarmavazAdaihalaukikI vipanna dRzyate tathApyAyatyAmavazyambhAvinyeva / yadAha - "pApenaivArtharAgAndhaH phalamApnoti yat kvacit / baDizAmiSavat tat tamavinAzya na jIryati // 1 ], nyAya eva ca paramArthato'rthopArjanopAyopaniSat / "nipAnamiva maNDUkA: sara: puurnnmivaannddjaaH| zubhakarmANamAyAnti vivazA: srvsmpdH|| ], vibhavavattvaM ca gArhasthye pradhAna kAraNamityAdau nyAyasampannavibhava ityuktam 1 // tathA ziSTAcAraprazaMsakaH / ziSyante sma ziSTA vRttastha-jJAnavRddhasevopalabdhavizuddhazikSA: puruSavizeSAH, teSAmAcArazcaritam / yathA - gAdInAdau kRpayA vitaraNA svakarmabalagarvitAH / kukarmanihatAya, azaGkhanIyatayA svazarIrasvavarNAnurUpaH sadAcAro nyAyakam / 197 Jain Education international For Private Personal use only www.nelibrary.org
Page #271
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam "lokApavAdabhIrutvaM dInAbhyuddharaNAdaraH / kRtajJatA sudAkSiNyaM sadAcAraH prakIrttitaH // " [yogabi0 126 ] ityAdi / tasya prazaMsakaH yathA - "vipadyuccaiH stheyaM padamanuvidheyaM ca mahatAM priyA nyAyyA vRttirmlinmsubhngge'pysukrm| asanto nAbhyarthyAH suhRdapi na yAcyastanudhanaH satAM kenoddiSTaM viSamamasidhArAvratamidam "" [ 1 198 tathA kulaM pitR-pitAmahAdipUrvapuruSavaMzaH, zIlaM madya-mAMsa-nizAbhojanAdiparihArarUpaH samAcAra:, tAbhyAM samAstulyAH samakula- zIlA ityarthaH / gotraM nAma tathAvidhaikapuruSaprabhavo vaMzaH, tatra jAtA gotrajAH, tebhyo'nye'nyagotrajAH, taiH sArdhaM kRtodvAho vihitavivAhaH / agnidevAdisAkSikaM pANigrahaNaM vivAhaH / sa ca loke'STavidhaH / tatrAlaGkRtya kanyAdAnaM brAhmo vivAhaH 1 / vibhavaviniyogena kanyAdAnaM prAjApatyaH 2 / gomithunadAnapUrvakamArSa: 3 / yatra yajJArthamRtvijaH kanyApradAnameva dakSiNA sa daivaH 4 / ete dharmyA vivAhAzcatvAraH / mAtuH piturbandhUnAM cAprAmANyAt parasparAnurAgeNa mithaH samavAyAd gAndharvaH 5 / paNabandhena kanyApradAnamAsuraH 6 / prasahya kanyAgrahaNAd rAkSasaH 7 / supta - pramattakanyAgrahaNAt paizAcaH 8 / ete catvAro'pyadharmyAH / yadi vadhU-varayoH parasparaM rucirasti tadA adharmyA api dharmyAH / zuddhakalatralAbhaphalo vivAhaH / tatphalaM ca vadhUrakSaNamAcarataH sujAtasutasantatiranupahatA cittanirvRtirgRhakRtyasuvihitatvamAbhijAtyAcAravizuddhatvaM devA - 'tithi - bAndhavasatkArAnavadyatvaM ceti / vadhUrakSaNopAyAstvete gRhakarmaviniyogaH parimito'rthasaMyogo'svAtantryaM sadA ca mAtRtulyastrIlokAvarodhanamiti 3 / pApAni dRSTA 'dRSTApAyakAraNAni karmANi, tebhyo bhIruH / tatra dRSTApAyakAraNAni caurya pAradArikatva - dyUtaramaNAdIni ihaloke'pi sakalalokaprasiddhaviDambanAsthAnAni / adRSTApAyakAraNAni madya-mAMsasevanAdIni zAstranirUpitanarakAdiyAtanAphalAni 4 / - prasiddhaH tathAvidhAparaziSTasammatatayA dUraM rUDhimAgataH, dezAcAro bhojanA ''cchAdanAdicitrakriyAtmakaH sakalamaNDalavyavahAraH, taM samyagAcaran, tadAcArAtilaGghane hi taddezavAsijanatayA virodhasambhAvanAdakalyANalAbhaH syAt 5 / avarNo'zlAghA, taM vadatItyevaMzIlo'varNavAdI na kvApi jaghanyottamamadhyamabhedeSu jantuSu / parAvarNavAdo hi bahudoSaH / yadAha - "paraparibhavaparivAdAdAtmotkarSAcca badhyate karma / nIcairgotraM pratibhavamanekabhavakoTidurmocam // " [prazama0 100 ] tadevaM sakalajanagocaro'pyavarNavAdo na zreyAn / kiM punA rAjA-mAtya purohitAdiSu bahujanamAnyeSu / rAjAdyavarNavAdAddhi vitta - prANanAzanAdirapi doSaH syAt ||6|| viziSTAni TippaNAni 198
Page #272
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturthaM pariziSTam 199 tathA anekaM bahu yannirgamadvAram upalakSaNatvAttadeva ca pravezadvAraM tena vivarjitaM niketanaM yasya sa tathA / bahuSu hi nirgama-pravezadvAreSvanupalakSyamANanirgama-pravezAnAM duSTalokAnAmApAte strI-draviNAdiviplava: syAt / atra cAnekadvAratAyA: pratiSedhena vidhirAkSipyate / tataH pratiniyatadvArasurakSitagRho gRhastha: syAditi labhyate / tathAvidhamapi niketanaM sthAna eva nivezayituM yuktaM nAsthAne / sthAnaM tu zalyAdidoSarahita bahaladUrvA-pravAla-kuzastamba-prazastavarNagandhamRttikA-susvAdujalodgamaM nidhAnAdimacca / sthAnaguNa-doSaparijJAnaM ca zakuna-svapnopazrutiprabhRtinimittAdibalena / sthAnameva vizinaSTi-ativyaktamatiprakaTamatiguptamatipracchannam, tanniSedhAdanativyaktaguptam, tatra ativyakte hyasannihitagRhAntaratayA paripArzvato nirAvaraNatayA caurAdayo'bhibhaveyuH / atigupte ca sarvato gRhAntarairniruddhatvAnna svazobhAM labhate, pradIpanakAdyupadraveSu viziSTAni ca duHkhanirgama-pravezaM gRhaM bhavati / punaH kathaMbhUte sthAne ? suprAtivezmike, zobhanA: zIlAdisampannA: prAtivezmikA yatra / kuzIlaprAtivezmikatve TippaNAni hi tadAlApazravaNa-tacceSTAdarzanAdivazAt svataH saguNasyApi guNahAniH syAt / duSprAtivezmikAstvete zAstrapratiSiddhAH - "khariyA tirikkhajoNI-tAlAyara-samaNa-mAhaNa-susANA / vaNuria-vAha-gummia-hariesa-puliMda-macchaMdhA // " [oghani0 767] 7 // tathA kRtaH sano yena sa kRtasaGgaH san zobhana AcAra ihaparalokahitA pravRttiryeSAM te sadAcArAstaiH, na tu kitava-dhUrta-viTa-bhaTTa-bhaNDa-naTAdibhiH, tatsaGge hi sadapi zIlaM vilIyeta / yadAha - "yadi satsaGganirato bhaviSyasi bhaviSyasi / athAsajjanagoSThISu patiSyasi patiSyasi // 1 // saGgaH sarvAtmanA tyAjya: sa cet tyaktuM na zakyate / sa sadbhiH saha kartavyaH santa: saGgasya bheSajam // 2 // "[ ] iti ca 8 // tathA mAtA jananI, pitA janakaH, tayoH pUjakastrisandhyaM praNAmakaraNena paralokahitAnuSThAnaniyojanena sakalavyApAreSu tadAjJayA pravRttyA varNa-gandhAdipradhAnarUpapuSpa-phalAdivastuna upaDhaukanena tadbhoge bhogena cAnnAdInAmanyatra tadanucitAditi / mAtA ca pitA ca mAtApitarau, A dvandve [si0 332239] ityAtvaM mAtuzcAbhyarhitatvAt pUrvanipAtaH / yanmanuH - "upAdhyAyA dazAcArya AcAryANAM zataM pitA / sahasraM tu piturmAtA gauraveNAtiricyate // " [mnusmRti|145] 9 / / tathA tyajan pariharan upaplutaM svacakra-paracakravirodhAd durbhikSa-mArIti-janavirodhAdezcAsvasthIbhUtaM yat sthAnaM grAma-nagarAdi / atyajyamAne hi tasmin dharmA-'rtha-kAmAnAM pUrvArjitAnAM vinAzena navAnAM cAnupArjanenobhayalokabhraMza eva syAt 10 / / bheSajam // 2 // athAsajjanagoSTI pAkatava-pUrta-viTa-bhaTTa 199 For Private & Personal use only
Page #273
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau catarthaM pariziSTam 200 tathA garhitaM deza-jAti-kulApekSayA ninditaM karma, tatrApravRttaH / dezagarhitaM yathA-sauvIreSu kRSikarma, lATeSu madyasandhAnam / jAtyapekSayA yathA-brAhmaNasya surApANaM tila-lavaNAdivikrayazca / kulApekSayA yathA-caulukyAnAM madyapAnam / garhitakarmakAriNo hi zeSamapi dharmya karmopahAsAya bhavati 11 // ___ tathA vyayo bharttavyabharaNa-svabhoma-devatA-'tithipUjanAdiprayojane dravyaviniyogaH / AyaH kRSi-pAzupAlya-vANijya-sevAdijanito dravyalAbha:, tasyocitamanurUpaM vyayaM kurvan / yadAha - lAbhociadANe lAbhociabhoge lAbhociyaparivAre lAbhocianihikare siyaa| [paJcasU0 2], Ayocitazca vyayazcaturbhAgAditayA kaizciducyate, yadAha - "pAdamAyAnnidhiM kuryAt pAdaM vittAya khaTTayet / dharmopabhogayoH pAdaM pAdaM bharttavyapoSaNe // 1 // "[ ] viziNAni kecittvAhuH - "AyAdarddha niyuJjIta dharme samadhikaM tataH / zeSeNa zeSaM kurvIta yatnatastucchamaihikam // 1 // " ] AyAnucito hi vyayo TippaNAni roga iva zarIraM kRzIkRtya vibhavasAramakhilavyavahArAsamarthaM puruSaM kurvIta / uktaM ca - "AyavyayamanAlocya yastu vaizravaNAyate / acireNaiva kAlena so'tra vai zravaNAyate // 12 // [ . ] tathA veSo vastrAlaGkaraNAdibhogaH / vittaM vibhavaH, upalakSaNAd vayo-'vasthA-deza-kAla-jAtyAdigrahaH / tadanusAreNa tadAnurUpyeNa kurvaniti sambadhyate / vibhavAdyanusAreNa veSaM kurvato janopahasanIyatA-tucchatvA-'nyAyasambhAvanAdayo doSAH / athavA vyayamAyocitaM kurvanneva veSaM vittAnusAreNa kurvannevetyaparo'rthaH / yo hi satyapyAye kArpaNyAd vyayaM na karoti,satyapi vitte kucelatvAdidharmA bhavati,sa lokagarhito dharme'pyanadhikArIti 13 // ___ tathA aSTabhirdhIguNairyuktaH / dhiyo buddherguNA: zuzrUSAdayaH / te tvamI - "zuzrUSA zravaNaM caiva grahaNaM dhAraNaM tathA / Uho'poho'rthavijJAnaM tattvajJAnaM ca dhIguNAH // 1 // " [abhidhAnacintAmaNi0 310-311], tatra zuzrUSA zrotumicchA / zravaNamAkarNanam / grahaNaM zAstrArthopAdAnam / dhAraNamavismaraNam / Uho vijJAtamarthamavalambyAnyeSu tathAvidheSu vyAptyA vitarkaNam / apoha ukti-yuktibhyAM viruddhAdarthAd hiMsAdikAt pratyapAyasambhAvanayA vyAvarttanam / athavA Uha: sAmAnyajJAnam, apoho vizeSajJAnam / arthavijJAnamUhApohayogAd moha-sandeha-viparyAsavyudAsena jJAnam / tattvajJAnam UhApohavijJAnavizuddham idamitthameva' iti nizcayaH / zuzrUSAdibhirhi upAhitaprajJAprakarSaH pumAnna kadAcidakalyANamApnoti / ete ca buddhiguNA yathAsambhavaM draSTavyA: 14 / tathA zRNvAnastAcchIlyena dharmamabhyudaya-ni:zreyasahetuM zRNvan anvahaM pratidinam, dharmazravaNaparo hi mana:khedApanodAdikamApnoti / yadAha - 200 For Private & Personal use only
Page #274
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 201 ___ "klAntamapojjhati khedaM taptaM nirvAti budhyate mUDham / sthiratAmeti vyAkulamupayuktasubhASitaM ceta: // 1 // "[ ], pratyahaM dharmazravaNaM cottarottaraguNapratipattisAdhanatvAt pradhAnamiti zravaNamAtrAd buddhiguNAdasya bhedaH 15 // tathA ajIrNe ajaraNe pUrvabhojanasya, athavA ajINe paripAkamanAgate pUrvabhojane navaM bhojanaM tyajatItyevaMzIla: / ajIrNabhojane hi sarvarogamUlasyAjIrNasya vRddhireva kRtA bhavati / yadAha - "ajIrNaprabhavA rogaaH| ] iti / ajIrNaM ca liGgato jJAtavyam / yadAha - "mala-vAtayorvigandho viDbhedo gAtragauravamarucyam / avizuddhazcodgAra: SaDajIrNavyaktiliGgAni // 1 // " ] 16 // tathA kAle bubhukSAsamaye bhoktA annAdyupajIvakaH / bhokteti sAdhau tRn, tena laulyaparihAreNa yathAgnibalaM mitaM bhuJjIta / atiriktabhojanaM viziSyAni hi vamana-virecana-maraNAdinA na sAdhu bhavati, yo hi mitaM bhuGkte sa bahu bhuGkte / akSudhitena hyamRtamapi bhuktaM bhavati viSam / tathA kSutkAlAtikramAdannadveSo TippaNAni dehasAdazca bhavati, vidhyAte'gnau kiM nAmendhanaM kuryAditi ? / "pAnA-''hArAdayo yasya viruddhAH prakRterapi / sukhitvAyAvakalpante tat sAtmyamiti giiyte|| ] evaMlakSaNAt sAtmyAt / Ajanma sAtmyena bhuktaM viSamapi pathyaM bhavati / paramasAtmyamapi pathyaM seveta, na punaH sAtmyaprAptamapyapathyam / sarvaM balavata: pathyamiti matvA na kAlakUTaM khAdet / suzikSito'pi viSatantrajJo mriyata eva kadAcidviSAt 17 // _ tathA trivargo dharmArthakAmA: / tatra yato'bhyudaya-niHzreyasasiddhiH sa dharmaH / yata: sarvaprayojanasiddhiH so'rthaH / yata AbhimAnikarasAnuviddhA sarvendriyaprItiH sa kAmaH / tato'nyonyasya parasparaM yo'pratibandho'nupaghAtastena trivargamapi na tvekaikam, sAdhayan / yadAha - "yasya trivargazUnyAni dinAnyAyAnti yAnti ca / sa lohakArabhasneva zvasannapi na jIvati // 1 ], tatra dharmA-'rthayorupaghAtena tAdAtvikaviSayasukhalubdho vanagaja iva ko nAma na bhavatyAspadamApadAm / na ca tasya dhanaM dharma: zarIraM vA yasya kAme'tyantAsaktiH / dharma-kAmAtikramAddhanamupArjitaM pare'nubhavanti, svayaM tu paraM pApasya bhAjanam, siMha iva sindhuravadhAt / artha-kAmAtikrameNa ca dharmasevA yatInAmeva dharmo na gRhasthAnAm / na ca dharmabAdhayA'rtha-kAmau seveta / bIjabhojina: kuTumbina iva nAstyadhArmikasyAyatyAM kimapi kalyANam / sa khalu sukhI yo'mutrasukhAvirodhena ihalokasukhamanubhavati / evamarthabAdhayA dharma-kAmau sevamAnasya RNAdhikatvam / kAmabAdhayA dharmA-'rtho sevamAnasya gArhasthyAbhAvaH syAt / evaM ca tAdAtvika-mUlahara-kadaryeSu dharmA-'rtha-kAmAnAmanyonyabAdhA sulabhaiva / tathAhi-ya: kimapyasaJcityotpannamarthamapavyeti sa tAdAtvikaH / yaH pitR-paitAmahamarthamanyAyena bhakSayati sa | 'evaMlakSaNAt sAtmyAt / ATHANto'pi viSatantrajJo niyata eva kadAciodanAsaniH so'rthaH / yata Adi | 201 For Private & Personal use only
Page #275
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturthaM pariziSTam 202 mUlaharaH / yo bhRtyA-''tmapIDAbhyAmarthaM saJcinoti, na tu kvacidapi vyayate, sa kadaryaH / tatra tAdAtvika-mUlaharayorarthabhraMzena dharma-kAmayorvinAzAnAsti kalyANam / kadaryasya tvarthasaMgraho rAja-dAyAda-taskarANAM nidhirna tu dharmakAmayorheturiti / anena ca trivargabAdhA gRhasthasya kartumanuciteti pratipAditam / yadA tu daivavazAd bAdhA sambhavati, tadottarottarabAdhAyAM pUrvasya pUrvasya bAdhA rakSaNIyA / tathAhi-kAmabAdhAyAM dharmA-'rthayorbAdhA rakSaNIyA, tayoH sato: kAmasya sukarotpAdatvAt / kAmA-'rthayostu bAdhAyAM dharmo rakSaNIyaH, dharmamUlatvAdartha-kAmayoH / uktaM ca - "dharmazcennAvasIdeta kapAlenApi jIvata: / ADhyo'smItyavagantavyaM dharmavittA hi sAdhavaH // 1 // ] 18 // tathA na vidyate satatapravRttAtivizadaikAkArAnuSThAnatayA tithyAdidinavibhAgo yasya so'tithiH / yathoktam- "tithiparvotsavAH sarve tyaktA yena viziSyAni mahAtmanA / atithiM taM vijAnIyAccheSamabhyAgataM viduH // 1 // [ ], sAdhuH ziSTAcArarata: sakalalokAvigItaH / dIno dIGc kSaye haimadhA0 TippaNAni 1244] iti vacanAt kSINasakaladharmA-'rtha-kAmArAdhanazaktiH / teSu pratipattikRt, pratipattirupacAro'nna-pAnAdirUpaH / katham ? yathAvat, aucityAnatikrameNa / yadAha - "aucityamekamekatra guNAnAM koTirekataH / viSAyate guNagrAma aucityaparivarjitaH // 1 // ] 19|| tathA anabhiniviSTo'bhinivezarahitaH / abhinivezazca nItipathamanAgatasyApi parAbhibhavapariNAmena kAryasyArambhaH / sa ca nIcAnAM bhavati / yadAha - "darpaH zramayati nIcAnniSphalanayaviguNaduSkarArambhaiH / srotovilomataraNavyasanibhirAyasyate mtsyaiH||1||"[ ], anabhiniviSTatvaM ca kAdAcitkaM zAThyAnIcAnAmapi sambhavatyata Aha-sadeti 20 / ___ tathA guNeSu saujanyaudArya-dAkSiNya-sthairya-priyapUrvaprathamAbhibhASaNAdiSu sva-parayorupakArakAraNeSvAtmadharmeSu pakSapAtI / pakSapAtastu guNabahumAna-tatprazaMsA-sAhAyyakaraNAdinA anukUlA pravRtti / guNapakSapAtino hi jIvA avandhyapuNyabIjaniSekeNehAmutra ca guNagrAmasampadamArohanti 21 // tathA pratiSiddho dezo'dezaH, pratiSiddhaH kAlo'kAlaH, tayoradezAkAlayozcaryA caraNam, tAM tyajan pariharan, adezakAlacArI hi caurAdibhyo'vazyamupadravamApnoti 22 / tathA jAnan vidan balaM zaktiM svasya parasya vA dravya-kSetra-kAla-bhAvakRtaM sAmarthyam / abalamapi tathaiva / balAbalaparijJAne hi sarva: saphala 202 ArambhaH, anyathA tu viparyayaH / yadAha - "sthAne zamavatAM zaktyA vyAyAme vRddhirajinAm / ayathAbalamArambho nidAnaM kSayasampadaH // 1 // ] pratikrameNa / yadAha - "aucityamekamakAmArAdhanazaktiH / teSu pratipattikRta, prAtaH sakalalokAvigItaH / dIno dAha Jan Education International www.ainelibrary.org
Page #276
--------------------------------------------------------------------------
________________ / savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 203 viziSTAni TippaNAni iti 23 // tathA vRttamanAcAraparihAra: samyagAcAraparipAlanaM ca, tatra tiSThantIti vRttasthAH / jJAnaM heyopAdeyavastuvinizcayaH, tena vRddhA mahAntaH / vRttasthAzca te jJAnavRddhAzca, teSAM pUjakaH / pUjA ca sevA-'JjalyAsanA-'bhyutthAnAdilakSaNA / vRttastha-jJAnavanto hi pUjyamAnA niyamAt kalpatarava iva sadupadezAdiphalaiH phalanti 24 / tathA poSyA avazyabharttavyA mAtR-pitR-gRhiNyapatyAdayaH, tAn yoga-kSemakaraNena poSayatIti poSakaH 25 / tathA dIrghakAlabhAvitvAddIrghamarthamanarthaM ca pazyati paryAlocayatItyevaMzIlo dIrghadarzI 26 // tathA vastvavastunoH kRtyA-'kRtyayoH sva-parayorvizeSamantaraM jAnAti nizcinotIti vizeSajJaH, avizeSajJo hi puruSa: pazo tiricyate / athavA vizeSamAtmana eva guNa-doSAdhirohalakSaNaM jAnAtIti vizeSajJaH / yadAha - "pratyahaM pratyavekSeta narazcaritamAtmanaH / kiM nu me pazubhistulyaM kiM nu satpuruSairiti" // [ ] 27|| tathA kRtaM paropakRtaM jAnAti na ninute kRtajJaH, evaM hi tasya kuzalalAbho yadupakArakAriNo bahu manyate, kRtaghnasya tu niSkRtireva nAsti / yadAha-"kRtaghne nAsti niSkRtiH // " ] iti 28 // tathA lokAnAM viziSTajanAnAM vinayAdiguNairvallabhaH priyaH / ko hi guNavataH prati prIto na bhavati / yastu na lokavallabhaH sa na kevalamAtmAnaM svasya dharmAnuSThAnamapi parairdUSayan pareSAM bodhilAbhabhraMzaheturbhavati 29 // tathA lajjA vaiyAtyAbhAvaH, saha lajjayA salajjaH / lajjAvAn hi prANaprahANe'pi na pratijJAtamapajahAti / yadAha - lajjAM guNaughajananI jananImivAryAmatyantazuddhahRdayAmanuvartamAnAH / tejasvinaH sukhamasUnapi santyajanti satyasthitivyasanino na punaH pratijJAm ||1||[niitish.]" // 30 // tathA saha dayayA duHkhitajantuduHkhatrANAbhilASeNa vartata iti sadayaH / "dharmasya dayA mUlam" [prazama0 168] iti hyAmananti / tadavazyaM dayAM kurvIta / yadAha - "prANA yathAtmano'bhISTA bhUtAnAmapi te tathA / Atmaupamyena bhUtAnAM dayAM kurvIta mAnavaH // 1 // " ] 31 // tathA saumyo'krUrAkAraH, krUro hi lokasyodvegakAraNam 32 / 203 Jan Educati onal
Page #277
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 204 viziSTAni TippaNAni tathA paropakRtau paropakAre karmaTha: karmazUraH karmaNi ghaTate, tatra ghaTate karmaNaSThaH [si0 71 / 137] iti ThaH, paropakAraparo hi pumAn sarvasya netrAmRtAJjanam 33 // tathA antaraGgazcAsAvariSaDvargastasya parihAro'nAsevanaM parAyaNastatparaH / tatrA'yuktitaH prayuktA: kAma-krodha-lobha-mAna-mada-harSAH ziSTagRhasthAnAmantarako'riSaDvargaH / tatra paraparigRhItAsvanUDhAsu vA strISu durabhisandhiH kAma: / parasyAtmano vA apAyamavicArya kopakaraNaM krodhaH / dAnArheSu svadhanApradAnaM niSkAraNaM paradhanagrahaNaM ca lobhaH / durabhinivezAroho yuktoktAgrahaNaM vA mAnaH / kula-balaizvarya-rUpa-vidyAdibhirahaGkArakaraNaM paradharSanibandhanaM vA madaH / nirnimittaM paraduHkhotpAdanena svasya dyUta-pAparddhayAdyanarthasaMzrayeNa vA mana:pramodo harSaH / eteSAM ca parihAryatvamapAyahetutvAt / yadAha - "dANDakyo nAma bhojaH kAmAd brAhmaNakanyAmabhimanyamAnaH sabandhu-rASTro vinanAza karAlazca vaidehaH 1 / krodhAjjanamejayo brAhmaNeSu vikrAntastAlajanazca bhRguSu 2 / lobhAdailazcAturvarNyamatyAhArayamANa: sauvIrazcAjabinduH 3 / mAnAdrAvaNaH paradArAnaprayacchan duryodhano rAjyAdazaM ca / madAd dambhodbhavo bhUtAvamAnI haihayazcArjuna: 5 / harSAd vAtApiragastyamabhyAsAdayan vRSNisaGghazca dvaipAyanam 6 / [ko0 a0 1 / 6] iti 34 // tathA vazIkRtaH svacchandatAM tyAjita indriyagrAmo hRSIkasamUho yena sa tathA / atyantAsaktiparihAreNa sparzanAdIndriyavikAranirodhakaH / indriyajayo hi puruSANAM paramasampade bhavati / yadAha - "ApadAM kathitaH panthA indriyANAmasaMyamaH / tajjayaH sampadA mArgo yeneSTaM tena gamyatAm // 1 // indriyANyeva tat sarvaM yat svarga-narakAvubhau / nigRhIta-visRSTAni svargAya narakAya ca // 2 // 1 ], sarvathendriyanirodhastu yatInAmeva dharmaH, iha tu zrAvakadharmocitagRhasthasvarUpamevAdhikRtamityevamuktam 35 // evaMvidhaguNasamagro manuSyo gRhidharmAya kalpate adhikRto bhavatIti 56 // " iti svopajJavRttisahite yogazAkhe prathamaprakAze pR0 144-160 // pR05 paM016 // "vittivoccheyammi ya gihiNo sIyaMti svvkiriyaao| niravekkhassa u jutto saMpuNNo saMjamo ceva // 4 // 7 // vRttivyavacchede jIvikAvidhAte vRttikriyAviruddhapUjAkAlAzrayaNe kRte, cazabdo vizeSadyotakaH puna:zabdArthaH, tasya caivaM bhAvanAvRttikriyAviruddhakAlAzrayaNe vRttivyavacchede punaH kimityAha-gRhiNo gRhasthasya sIdanti na pravartante sarvakriyA dharma-lokAzritAH samastavyApArA: Far Private Personal use only
Page #278
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturthaM pariziSTam 205 " / atha sIdantu tAH sakalakalpaSavimoSaparaparamamunipatipadapaGkajapUjanapravRttasya kiM tAbhirityatra Aha-nirapekSasya tu vRttiniHspRhasya punaH puruSasya yuktaH saMgato vidheyatayA saMpUrNaH sarvaviratirUpatayA paripUrNaH saMyamazcaiva sAdhudharma eva sAdhoriva, anyathA sarvathA nirapekSatvAsiddheriti gaathaarthH||" iti abhayadevasUriviracitavRttiyukte paJcAzake // "vyatireke doSamAha - vittI0 gaahaa| vRttivyavacchede ca jIvanopAyavyavacchittau ca gRhiNo gRhasthasya sIdanti na pravartante sarvakriyA dharma-lokavyavahAragatAH / nirapekSasya tu 'sarvakriyAsu' iti gamyate yukta upapannaH saMgata: saMpUrNaH saMyama eva sAdhudharma eva sAdhuvadanyathA sarvathA nirapekSatvAsiddheH " iti yazobhadrasUriviracitavRttiyukte paJcAzake / pR0 6 paM0 11 // " pAtre dInAdivarge ca dAnaM vidhivadiSyate / poSyavargA'virodhena, na viruddhaM svatazca yat // 121 // pAtre dAyakalokarakSAkare nirdikSyamANalakSaNe dInAdivarge ca bhaNiSyamANarUpa eva dAnaM svavibhavAtisargarUpam vidhivad vidhiyuktam iSyate matimadbhiH, kathamityAha-poSyavargAvirodhena mAtApitrAdipoSaNIyalokasya vRtteranucchedanena / na viruddhaM na dAyaka grAhakayordharmabAdhAkArI halodUkhalAdivat, svatazca svAtmanA ca yat dIyamAnamiti ||121|| " iti vRttisahite yogabindau || pR0 8 paM0 10, 17 / tulanA - "samavibhavAbhijanayorasamagotrayozca vivAhasambandhaH ||20|| mahataH kanyA pituraizvaryAdalpamavagaNayati // 21 // alpasya kanyA piturdaurbalyAt mahatA'vajJAyate ||22|| alpasya mahatA saMvyavahAre mahAn vyayo'lpazcAyaH ||23|| iti nItivAkyAmRte ekatriMze vivAhasamuddeze // pR0 9 paM0 6-15 / tulanA- "atha vivAhasamuddezo vyAkhyAyate / tatrAdAveva puMso vyavahArasamayamAha - dvAdazavarSA strI SoDazavarSaH pumAn prAptavyavahArau ||1|| atra vyavahArazabdena suratopacAraH kathyate / kasmin ? yadA strI dvAdazavarSA bhavati tathA puruSaH SoDazavArSikazca tadA tayorvyavahAradharmo'nurAgAya bhavati / tathA ca rAjaputraH - yadA dvAdazavarSA syAnnArI SoDazavArSikA / puruSaH syAt tadA raGgastAbhyAM maithunajaH paraH ||1|| 1 [ atha strIpuruSayoryathA vyavahArAt kulavRddhirbhavati tadAha - vivAhapUrvI vyavahArazcAturvarNyaM kulInayati // 2 // kulInayati santAnaM kulInaM karoti / ko'sau ? vivAhaH pariNayanam / kiMviziSTam ? cAturvarNyaM varNyamanulakSyIkRtya / etaduktaM bhavati - anuvarNyaM brAhmaNa-kSatriya vaizya - zUdrANAM varNatayA viziSTAni TippaNAni 205
Page #279
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau catarthaM pariziSTam 206 yo'sau vivAhastrata (ya) santAnaM bhavati tat svakuladharmeNa vartate iti na kadAcid vyabhicarati / tathA ca jaiminiH - suvarNA (rNA ?) kanyakA (kAM?) yastu vivAhayati dharmataH / santAnaM tasya zuddhaM syAnnAkRtyeSu pravartate // 1 // [ ] / atha vivAhasya lakSaNamAha - yuktito varaNavidhAnamagnidevadvijasAkSikaM ca pANigrahaNaM vivAhaH ||3|| etadguNaviziSTaM yat pANigrahaNaM hastagrahaNaM sa vivAha ucyate / yuktito varaNavidhAnam agnideva dvijasAkSikaM ca yat kulakrameNa kanyAyA varairvaraNaM saMpradAnaM vidhAnaM bhavati / kiMviziSTam ? agnideva dvijasAkSikaM pratyakSam / tathA ca bhAradvAjaH - varaNaM yuktito yacca vahni-brAhmaNasAkSikam / vivAhaH procyate zuddho yo'nyasya syAcca viplavaH // 1 // [ ] / athASTavidhasya vivAhasya lakSaNamAha - brAhmo daivastathaivArSa: prAjApatyastathA'paraH / gandharvazcAsurazcaiva paizAco rAkSasastathA // 1 // atha brAhmavivAhasya lakSaNamAha se brAhmo vivAho yatra varAyAlaGkRtya kanyA pradIyate ||4|| sa daivo vivAho yatra yajJArthamRtvijaH kanyApradAnameva dakSiNA // 5 // tathA ca guruH samAptau dakSiNAM kanyAM daivaM vaivAhikaM hi tat // 1 // [ ] athArSalakSaNamAha - gomithunapuraHsaraM kanyApradAnAdArSaH || 6 || kanyAM dattvA punardadyAd yatra gomithunaM param / varAya dIyate so'tra vivAhazcArSasaMjJitaH ] - kRtvA yajJavidhAnaM tu yo dadAti ca RtvijaH / // 1 // [ atha prAjApatyasya lakSaNamAha- tvaM bhavAsya mahAbhAgyasya sadharmacAriNIti viniyogena kanyApradAnAt prAjApatyaH // 7 // tathA ca guruH dhanino dhaninaM yatra viSaye (?) kanyakAmiha / santAnAya sa vijJeyaH prAjApatyo manISibhiH // 1 // [ ] 1. mumbaInagare mANikacandradigambara jaina granthamAlAyAM 1979 tame vaikrame varSe prakAzite nItivAkyAmRte'nena krameNa sUtrapAThaH, kintu pATaNanagare zrI hemacandrAcAryajainajJAnamandire vidyamAne saMghavIpADAsatkabhANDAgAre vikramasaMvat 1290 varSe tAlapatroparilikhite nItivAkyAmRte'tra IdRzaH sUtrapAThaH- "sa brAhmo vivAho yatra varAyAlaGkatya kanyA pradIyate / tvaM bhavAsya mahAbhAgyasya sahacAriNIti viniyogena kanyApradAnAt prAjApatyaH / gomithunapurassaraM kanyApradAnAdArSa: / sa daivo vivAho yatra RtvijaH kanyApradAnameva dakSiNA / ete catvAro dharmyA vivAhAH / mAtuH piturbandhUnAM cAprAmANyAt parasparAnurAgeNa mithaH samavAyAd gAndharvaH / paNabandhena kanyApradAnAdAsuraH / kanyAyAH prasAdAnAd rAkSasaH / supta-matta-pramattakanyApradAnAt paizAcaH / ete catvAro'dharmyA api nAdharmyaM yadyasti vadhUvarayoranapavAdaM parasparabhAvyatvam / " pR0 85B -86 A viziSTAni TippaNAni 206
Page #280
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI caturtha pariziSTam 207 ete catvAro dhardhyA vivAhAH // 8 // atha gAndharvasya lakSaNamAha - mAtuH piturbandhUnAM cAprAmANyAt parasparAnurAgeNa mithaH samavAyAd gAndharvaH // 9 // tathA ca guru : - | pitarau samatikramya yat kanyA bhajate patim / sAnurAgA sarakaM ca sa gAndharva iti smRtaH // 9 // [ athAsuravivAhasya svarUpamAha - paNabandhena kanyApradAnAdAsuraH / / 10 / / tathA ca guru: - mUlyaM sAraM gRhItvA ca pitA kanyAM ca lobhata: / surUpAmatha vRddhAya vivAhazcAsuro mataH // 1 // [ atha paizAcasya lakSaNamAha - suptapramattakanyAdAnAt paizAcaH // 11 // tathA ca guru:- suptAM vAtha pramattAM vA yo matvAtha vivAhayet / kanyakAM viziSTAni so'tra paizAco vivAha: parikIrtitaH // 12 // [ | TippaNAni atha rAkSasavivAhasya svarUpamAha - kanyAyA: prasahyAdAnAd rAkSasa: // 12 // rudatAM ca bandhuvargANAM haThAd gurujanasya ca / gRhNAti yo varAta(vara:?) kanyAM sa vivAhastu rAkSasaH ||shaa [ ] . ete catvAro'dhA api nAdhA yadyasti vadhUvarayoranapavAda parasparabhAvyatvam // 13 // ........ dharmasantatiranupahatA ratirgRhavArtAsuvihitatvamAbhijAtyAcAravizuddhatvaM deva-dvijA-'tithi-bAndhavasatkArAnavadyatvaM ca dArakarmaNaH phlm||30|| gRhiNI gRhamucyate, na punaH kuDya-kaTasaMghAtaH // 31 // gRhakarmaviniyogaH, parimitArthatvam, asvAtantryam, sadA ca mAtRvyaJjanastrIjanAvarodha iti kulavadhUnAM rakSaNopAyAH // 32 // rajakazilA-kurkurakarparasamA hi vezyAH / kastAsu abhijAto'bhirajyeta // 33 // dAne daurbhAgyam, satkRtau paropabhogyatvam, Asaktau paribhavo maraNaM vA, mahopakAre'pi nAtmIyatvam, bahukAlasambandhe'pi tyaktAnAM tadaiva puruSAntaragAmitvamiti vezyAnAM kulAgato dharmaH // 34 // etAni gatArthAni / " iti somadevasUriviracite nItivAkyAmRte ekatriMze saTIke vivaahsmuddeshe| pR0 9 paM07 // "brAhmo daivastathaivArSaH prAjApatyastathA''suraH / gAndharvo rAkSasaJcaiva paizAcazcASTamo'dhamaH // 3 // 21 // .... AcchAdya cArcayitvA ca zrutizIlavate svayam / AhUya dAnaM kanyAyA brAhmo dharmyaH prakIrtitaH // 3 / 27|| yajJe tu vitate samyagRtvije karma kurvate / alaGkRtya sutAdAnaM daivaM dhayaM pracakSate // 3 // 28 // ekaM gomithunaM ve vA varAdAdAya dharmataH / kanyApradAnaM vidhivadArSo dharmyaH sa ucyate // 3 // 29 // sahobhau caratAM dharmamiti yAH // 32 // rajA , mahopakAre'pi nAvacita nItivAkyAmRtA rAkSasazcaiva pai | 207 Jan Education International For Private Personal Use Only
Page #281
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturthaM pariziSTam 208 vAcA'nubhASya ca / kanyApradAnamabhyarcya prAjApatyo vidhi: smRtaH || 3|30|| jJAtibhyo draviNaM dattvA kanyAyai caiva zaktitaH / kanyA''pradAnaM svAcchandyAdAsuro dharma ucyate ||3|31|| icchayA'nyonyasaMyogaH kanyAyAzca varasya ca / gAndharvaH sa tu vijJeyo maithunyaH kAmasambhavaH || 3|32|| hatvA chittvA ca bhittvA ca krozantIM rudatIM gRhAt / prasahya kanyAharaNaM rAkSaso vidhirucyate // 3 // 33 // suptAM mattAM pramattAM vA raho ytropgcchti| sa pApiSTho vivAhAnAM paizAcazcASTamo'dhamaH ||3|34||" iti manusmRtau // "aSTau vivAhA varNAnAM saMskArAkhyAH prakIrtitAH / brAhmastu prathamasteSAM prAjApatyastathaiva ca // ArSazcaivAtha devazca gAndharvo'thAsurastathA / rAkSaso'nantarastasmAt paizAcazcASTamo'dhamaH // saMkhyAgrahaNaM parigaNanArtham varNAnAM saMbhavata: saMskArAkhyAH upanayanasthAnIyAH / zeSo gatArthaH / satkRtyAhUya kanyAM tu brAhmo dadyAt svalaGkRtAm / saha dharmaM caretyuktvA prAjApatyo vidhIyate // aSTAnAM lakSaNamucyate / satkRtya pUjayitvA AhUya varaM tasmai kanyAM dadyAt, eSa brAhmaH / AhUya kanyAdAnamAtram / yathAvibhavamalaGkRtA / saha patyA dharmaM caretyuktvA dadyAdityevameSa prAjApatyaH / vastragomithune dattvA vivAhastvArSa ucyate / antarvedyAM tu daivaH syAdRtvije karma kurvate // vastrayugaM ca goyugaM ca dattvA vivAhaH / vivAhayediti tvApratyayopapattiH / eSa ArSaH / antarvedyAM tu yajJamadhye Rtvije karma kurvate, alaGkRtyetyAdi sarvatra tulyaM dadyAt sa daivaH / icchantImicchate prAhurgAndharvo nAma paJcamaH / vivAhastvAsuro jJeyaH zulkasaMvyavahArataH // kAmayamAnAM kAmayamAnAya dadyAt, gAndharvo nAma saH / AsuraH zulkapaNApaNaparicchedena dravyaM gRhItvA dAnamAsuraH / daive tu gRhItvA dravyaM pitA tasyA eva dadyAt, apatyavikrayapratiSedhAt / iha tu vikraya eva / prasahya haraNAdukto vivAho rAkSasaH smRtaH / suptamattopagamanAt paizAcazcASTamo'dhamaH // pramathya haraNAd rAkSasaH / suptAM mattAM vopagacchati, sa paizAcaH / adhamaH pApaH sarvebhyaH / viziSTAni | TippaNAni 208
Page #282
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 209 eSAM tu dhAzcatvAro brAhmAdhAH samudAhRtAH / sAdhAraNa: syAd gAndharvastrayo'dhAstvata: pare / eSAmaSTAnAM madhye catvAro dhA: brAhmaprAjApatyArSadaivAH / sAdhAraNo gAndharvaH na dho nApyadharmyaH / ata: pare trayo'pyadhAH , krayAdapaharaNAdajJAtasaMgamAcca / eSAM vistaro dAnApatyaphalaM ca bhRgusaMhitAyAM vyAkhyAtam / vistareNa tata evopalabdhavyam / " iti bhASyasahitAyAM nAradasaMhitAyAm / "vivAhasaMyuktam / vivAhapUrvo vyavahAraH / kanyAdAnaM kanyAmalaGkRtya brAhmo vivAhaH / sahadharmacaryA prAjApatyaH / gomithunAdAnAdArSaH / antarvedyAmRtvije dAnAd daivaH / mithassamavAyAd gAndharvaH / zulkAdAnAdAsuraH / prasahyAdAnAd rAkSasa: / suptAdAnAt paizAca: / pitRpramANAzcatvAraH / | viziSTAni pUrve dhAH , mAtApitRpramANAH, zeSAH / tau hi zulkaharau duhituH / anyatarAbhAve'nyataro vA // " iti kauTilIye'rthazAstre / TippaNAni "vivAhasaMyuktasya prathamaM nirUpaNe hetuM nirdizati- vivAhapUrvo vyavahAra iti / vyavahAra iti jAtAvekavacanaM, sarve vyavahArA: vivAhamUlA: / vivAhapUrvatvaM copapAditam / vivAhabhedAMstallakSaNapradarzanapUrvamAha- kanyAdAnamiti / kanyAmalaGkRtya yat tasyAH pradAnaM, sa vivAho brAhma ityucyate / sahadharmacaryeti saha dharmazcaryatAmityetAvaduktvA samantrakaM yat kanyA dIyate sa prAjApatyAkhyaH / gomithunAdAnAditi varasakAzAd godvayaM gRhItvA yat kanyA dIyate, sa ArSaH / antarvedyAmiti / yajJavedimadhye sthitAya Rtvije yaddIyate, sadaivaH / mithassamavAyAditi kanyAvarayornijecchayAnyonyasaMyogAd gAndharvo vivAho bhavati / zulkAdAnAditi / AtmArthe kanyArthe ca varAcchulkaM gRhItvA yat kanyAdAnaM sa AsurAkhyaH / prasahyAdAnAditi balAtkAreNa kanyAharaNAd rAkSasavivAho bhavati / suptAdAnAditi suptAyA haraNAt paizAcAkhyo vivAhaH / pitRpramANA iti eteSvaSTasu vivAheSu pUrve brAhmAdayazcatvAraH pitRpramANA: dhAH pitRpramANatvAd dharmayuktAH / anye tvadhA ityarthasiddham / mAtApitRpramANA iti mAtA pitA cetyubhau pramANabhUtau yeSAM te tathAbhUtAH, zeSAH gaandhrvaadyH| kasmAnmAtApitRpramANakatvamityAha-tau hiityaadi| mAtApitarau hi zulkaharau duhituH, kanyAzulkaM gRhNIta: / anyatarAbhAve anyataro vA mAtA pitA vA zulkaM harati / evaM vivAhadharma uktaH // " iti kauTilIyArthazAstrasya zrImUlAyAM TIkAyAm / / pR0 9 paM0 8 / atra manusmRti-nItivAkyAmRtAdigranthAnusAreNeyaM vAkyayojanA'smAbhiH vihitA, kintu I.K.L. pratiSu yathA aGkA 209 likhitAstadanusAreNAtra idRzI vAkyayojanA bhavati-pradIyate- tvaM bhavAsya mahAbhAgasya sadharmacAriNIti 1, viniyogena vibhavasya kanyApradAnAt For Private & Personal use only
Page #283
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 210 prAjApatya: 2, / pR0 10 paM0 7-11 // "lokApavAdabhIrutvaM, dInAbhyuddharaNAdaraH / kRtajJatA sudAkSiNyaM, sadAcAraH prakIrtitaH // 126 // lokApavAdabhIrutvaM yataH kuto'pi lokApavAdAnmaraNAnnirviziSyamANAd bhItabhAvaH / dInAbhyuddharaNAdara upalakSaNatvAddInAnAthopakAraprayatnaH prakIrtitaH prajJaptaH // 126 // sarvatra nindAsantyAgo, varNavAdazca sAdhuSu / ApadyadainyamatyantaM tadvatsampadi namratA // / 127 / / sarvatra jaghanyamadhyamottamajaneSu nindAsantyAgaH parivAdApanodaH varNavAdazca prazaMsArUpa:, sAdhuSu sadAcAreSu janeSu, Apadi vyasane adainyamadInabhAvaH viziSTAni atyantamatIva tadvadApadyadainyavat sampadi vibhavasamAgame namratA aucityena namanazIlatA // 127 // TippaNAni prastAve mitabhASitvamavisaMvAdanaM tathA / pratipannakriyA ceti, kuladharmAnupAlanam // 128 // prastAve bhASaNAvasara upalabdhe, mitabhASitvaM mitahitabhASaNazIlatA, avisaMvAdanaM visaMvAdavataH svavacanasyAkaraNam / tathA pratipannakriyA ceti pratipannasya vrataniyamAdeH kriyA nirvAhaNaM, itiH pada (ri) samAptau / kuladharmAnupAlanaM aviruddhasvakulAcArAnuvartanam // 128 // asadvayayaparityAgaH, sthAne caitatkriyA sadA / pradhAnakArye nirbandhaH pramAdasya vivarjanam / / 129 / / asadvyayaparityAgo'sataH puruSArthAnupayogitvenAsundarasya vyayasya vittaviniyogarUpasya parityAgaH, sthAne ca sthAna eva devapUjAnAdau etatkriyA vyayakriyA sadA sarvakAlam pradhAnakArye viziSTaphaladAyini prayojane nirbandha : AgrahaH, pramAdasya madyapAnAdirUpasya vivarjanamujjhanam ||129 // * lokAcArAnuvRttizca sarvatraucityapAlanam / pravRttirgarhite neti, prANaiH kaNThagatairapi // 130 // lokAcArAnuvRttizca bahujanarUDhAvirodhilokavyavahArAnupAlanarUpA, sarvatra svapakSe parapakSe ca aucityapAlanaM samucitAcArarUpam, pravRttirhite kutsite kuladUSaNAdauna naiva / iti: prAgvat / prANairucchvAsarUpaiH kaNThagatairapi galasthAnaprAptaiH, kiM punaH svabhAvasthairityapizabdArthaH ||130||"iti vRttisahite yogabindau || pR0 10 paM0 15 / tulanA - " tasmAdariSaDvargatyAgena indriyajayaM kurvIta " iti kauTilIye'rthazAstre saptame'dhyAye // 210
Page #284
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturthaM pariziSTam 211 pR0 10 paM0 16 / tulanA - "atha bhUpatInAM zarIrasthaH zatruSaDvargo yathA bhavati tathAha- ayuktitaH praNItAH kAma-krodha-lobha mAnanada- harSAH kSitIzAnAmantaraGgo'riSaDvargaH ||1|| ayuktyAsnyAyena sevitAH santaH kAma-krodha-lobha- mAna-mada-harSAH, eteSAM SaNNAM vargaH saMghAto'ntaraGgaH zarIrastha: zatruSaDvargo vairilakSaNo jJeyaH / keSAM ? kSitIzAnAm / ko'rthaH yacchatravaH kupitA vaMcitA ete ityarthaH / atha yathA kAmo durabhisandhirbhavati tadAha - paraparigRhItAsvanUDhAsu vA strISu durabhisandhiH kAmaH ||2|| parairanyairyAH parigRhItA vezyAdayaH, tathA yA anUDhAH kumArikAstAsu viSaye yaH kAmaH sa durabhisandhirna sukhado bhavati / tathA ca gautamaH anyAzritAM ca yo nArIM kumArIM vA niSevate / tasya kAmaH praduHkhAya bandhAya maraNAya ca // 1 // [ ] atha krodho yathAriH saMjAyate tadAha- avicArya parasyAtmano vA'pAyahetuH krodhaH ||3|| yaH parasya zatroH zaktiM na jAnAti Atmano vA vicAraM na karoti tasyApAyasya vinAzasya hetuH kAraNaM sa krodhaH / tathA ca bhAguriH - avicAryAtmanaH zaktiM parasya ca samutsukaH / yaH yAti bhUpAlaH sa vinAzaM pragacchati // 1 // [ ] atha lobho yathA bhavati tadAha - dAnArheSu svadhanApradAnam akAraNaM paradhanagrahaNaM vA lobhaH // 4 // yad dAnayogyeSu na dIyate sa lobhaH kasmAt?yato vittakSatirbhavati sa tAvad vittalobhaH / tathA paradhanaM yaccauryAdibhirgRhyate lobhaH sa eva / tathA cAtri: - parasvaharaNaM yattu taddhanADhyaH samAcaret / tRSNayArheSu cAdAnaM sa lobhaH parikIrtitaH // 1 // [ 1 atha mAno yathA bhavati tadAha- durabhinivezAmokSo yuktoktAgrahaNaM vA mAnaH ||5|| yo durabhinivezo'vyavahAro na ziSTAcAraH tasya yo'sau amokSo'parityAgaH sa mAnaH / tathA yathoktAgrahaNaM vA mAnaH yathoktaM zAstre ziSTairyathA proktaM tanna gRhyate sa mAnaH / tathA ca vyAsaH - pApakRtyAparityAgo yuktoktaparivarjanam / yat tanmAnAbhidhAnaM syAd yathA duryodhanasya ca // 1 // [ ] atha mado yathA bhavati tadAha - [ jAti- tAlapatre ] kulabalaizvaryarUpavidyAdibhirAtmAhaMkArakaraNaM parapradharSanibandhanaM vA madaH ||6|| yaccAtmanA kulena balena vApyaizvaryeNa rUpeNa vidyayA vA ahaMkArakaraNaM ahaMkAraH kriyate / athavaiteSAM paJcAnAmekatamenApi parasyAnyasya pradharSaNaM kriyate / nibandhanaM viziSTAni TippaNAni 211
Page #285
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturthaM pariziSTam 212 nirAkaraNaM ca samadaH / tathA ca jaiminiH - kulavIryasvarUpArthairyo garyo jJAnasambhavaH / sa madaH procyate'nyasya yena vA dharSaNaM bhavet // 1 // atha harSo yathA bhavati tathAha - nirnimittamanyasya duHkhotpAdanena svasyAnarthasaMzayena vA manaH prItijanano harSaH ||7|| nirnimittamanyasya duHkhotpAdanaM kriyate tatra yA prItiH so'pi harSa iti / tathA ca bhAradvAjaH - prayojanaM vinA duHkhaM yo dattvAnyasya hRSyati / AtmAno'narthasaMdehaiH sa harSaH procyate budhaiH ||1||" iti saTIke nItivAkyAmRte caturthe'riSaDsargasamuddeze // pR0 11 paM0 3 / "iSTe'rthe'nAsaktiH viruddhe cApravRttirindriyajayaH ||8|| " iti nItivAkyAmRte tRtIye kAmasamuddeze // pR0 11 paM0 10 / "svAmimUlAH sarvAH prakRtayo bhavantyabhipretaprayojanAya nAsvAmikAH ||3|| asvAmikAH prakRtayaH samRddhA api nistarItuM na zaknuvanti ||4|| [tAlapatre caturthaM sUtraM nAsti] amUleSu taruSu kiM kuryAt puruSaprayatnaH ||5||" iti nItivAkyAmRte saptadaze svAmisamuddeze // pR0 13 paM0 14 / tulanA - "bhadramitraH pAdamAyAnnidhiM kuryAt pAdaM vittAya kalpayet / dharmopabhogayoH pAdaM pAdaM bhartavyapoSaNe // iti puNyazlokAH zlokArthamavadhArya vicArya ca ...... suvarNadvIpamanusasAra / " iti yazastilakacampUkAvye saptame AzvAse pR0 345 // ****... pR 14 paM0 1 // "mumukSuH zramaNo yatiH // 75 // zrAmyati tapaseti zramaNaH, zravaNo'pi, nandyAditvAdanaH" iti svopajJavRttisahitAyAm abhidhAnacintAmaNinAmamAlAyAm |"bhdrkRd bhadrakaro'pi zramaNaH zravaNo'pi ca // "..||5|| iti haimanAmamAlAziloJche prathamakANDaziloJche | pR0 14 paM0 13 / " na paraparivAdAt paraM sarvavidveSaNabheSajamasti ||12||" iti nItivAkyAmRte SoDaze vyasanasamuddeze // pR0 15 paM0 6-8 / / "mAtA pitA kalAcArya eteSAM jJAtayastathA / vRddhA dharmopadeSTAro, guruvargaH satAM mataH // 110 // mAtA jananI pitA janakaH kalAcAryoM lipyAdikalAzikSaNopAdhyAyaH eteSAM mAtRprabhRtInAM jJAtayo bhrAtRbhaginyAdaya:, tathA iti samuccaye vRddhAH zrutavayovRddhalakSaNAH ; kIdRzA ityAha- dharmopadeSTAraH dharmopadezapravartakAH / kimityAha-guruvarga: gauravyalokasamudAyarUpaH satAM ziSTAnAM mataH abhISTa iti // 110 // pUjanaM cAsya vijJeyaM trisaMdhyaM namanakriyA / tasyAnavasare'pyuccaizcetasyAropitasya tu // 111 // pUjanaM ca pUjanaM punaH asya guruvargasya vijJeyam avagantavyam, kimityAha- trisaMdhyaM saMdhyAtrayArAdhanena, namanakriyA praNAmarUpA / yadi viziSTAni TippaNAni 212
Page #286
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 213 kathaMcitsAkSAdasau praNantuM na pAryate tadA kiM kRtyamityAha-tasya guruvargasya anavasare'pi tathAvidhapraghaTTakavazAt, kiM punaravasare ityapizabdArthaH, uccaiH | atyarthaH, cetasi manasi Aropitasya tu pUrvavad guruvargasya pUjanamiti // 111 / / abhyutthAnAdiyogazca, tadante nibhRtAsanam / nAmagrahazca nA'sthAne, nAvarNazravaNaM kvacit // 112 / / ____abhyutthAnAdiyogo'bhyutthAnA-''sanapradAna-sthitaparyupAsanAdivinayavyApArarUpaH, ca: samuccaye, tadante guruvargAnte nibhRtAsanam apragalbhatayAvasthAnam, nAmagrahazca nAmoccAraNarUpa: na naiva asthAne mUtrapurISotsargAdisthAnarUpe / na naiva avarNazravaNam avarNavAdAkarNanam kvacit parapakSamadhyAvasthAne'pIti // 112 / / " iti vRttisahite yogbindau|| viziSTAni pR0 16 paM03 / tulanA - "trINyavazyaM bhartavyAni - mAtA, kalatram, aprAptavyavahArANi cApatyAni // 2 // avazyaM nizcayena trINyetAni TippaNAni vakSyamANAni bhartavyAni poSaNIyAni ekA tAvanmAtA, dvitIyaM kalatram, tRtIyamapatyAni, kiMviziSTAni ? AprAptavyavahArANi, yAni vyavahAraM kartuM na jAnanti / tathA ca guru: - mAtaraM ca kalatraM ca garbharUpANi yAni ca / aprAptavyavahArANi sadA puSTiM nayed budhaH // 1 // iti nItivAkyAmRte saptaviMze vyavahArasamuddeze saTIke // pR0 17 paM0 9 // "kimetasmAdevAsanataraH samAdhirbhavati / athAsya lAbhe bhavatyanyo'pi kazcidupAyo na veti -- IzvarapraNidhAnAdvA // 23 // praNidhAnAdbhaktivizeSAdAvarjita IzvarastamanugRhNAtyabhidhyAnamAtreNa / tadabhidhyAnamAtrAdapi yogina Asannatara: samAdhilAbhaH samAdhiphalaM ca bhavatIti // 23 // ___ atha pradhAnapuruSavyatiriktaH ko'yamIzvaro nAmeti ? klezakarmavipAkAzayairaparAmRSTaH puruSavizeSa IzvaraH // 24 // avidyAdayaH klezAH, kuzalAkuzalAni karmANi, tatphalaM vipAkaH, tadanuguNA vAsanA AzayAH / te ca manasi vartamAnA: puruSe vyapadizyante, sa hi tatphalasya bhokteti / yathA jayaH parAjayo vA yoddhRSu vartamAna: svAmini vyadizyate / yo hyanena bhogenAparAmRSTaH sa puruSavizeSa IzvaraH / kaivalyaM prAptAstarhi santi ca bahavaH kevalina:, te hi trINi bandhanAni cchittvA kaivalyaM prAptAH / Izvarasya ca tatsaMbandho na bhUto na bhAvI / yathA muktasya pUrvA bandhakoTiH prajJAyate, naivamIzvarasya / yathA vA prakRtilInasyottarA bandhakoTi: saMbhAvyate, naivamIzvarasya / sa tu sadaiva mukta: sadaivezvara iti / yo'sau prakRSTasattvopAdAnAdIzvarasya zAzvatika utkarSaH sa kiM sanimitta Ahosvininimitta iti ? tasya zAstre nimittam / zAstraM puna: kiMnimittam ? prakRSTasattvanimittam / etayo: 21 For Private & Personal use only Wwwsnelibrary.org
Page #287
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 214 zAstrotkarSayorIzvarasattve vartamAnayoranAdiH sambandhaH / etasmAdetadbhavati sadaivezvaraH sadaiva mukta iti / tacca tasyaizvarya sAmyAtizayavinirmuktam, na tAvadaizvaryAntareNa tadatizayyate / yadevAtizayi syAttadeva tatsyAt / tasmAdyatra kASThAprAptiraizvaryasya sa IzvaraH / na ca tatsamAnamaizvaryamasti / kasmAt ? dvayostulyayorekasminyugapatkAmite'rthe navamidamastu purANamidamastvityekasya siddhAvitarasya prAkAmyavidhAtAdUnatvaM prasaktam / dvayozca tulyayoryugapatkAmitArthaprApti sti, arthasya viruddhatvAt / tasmAdyasya sAmyAtizayairvinirmuktamaizvaryaM sa evezvaraH sa puruSavizeSa iti // 24 // ___kiJca - tatra niratizayaM sarvajJabIjam // 25| yadidamatItAnAgapratyutpannapratyekasamuccayAtIndriyagrahaNamalpaM bahniti sarvajJabIjametaddhi vardhamAnaM yatra niratizayaM sa sarvajJaH / sa ca puruSavizeSa iti| sAmAnyamAtropasaMhAre ca kRtopakSayamanumAnaM na vizeSapratipattau samartham, iti tasya saMjJAdivizeSapratipattirAgamataH viziSyAni paryanveSyA / tasyAtmAnugrahAbhAve'pi bhUtAnugrahaH prayojanam, jJAnadharmopadezena kalpapralayamahApralayeSu saMsAriNaH puruSAnuddhariSyAmIti / tathA TippaNAni coktam-AdividvAnnirmANacittamadhiSThAya kAruNyAdbhagavAnparamarSirAsuraye jijJAsamAnAya tantraM provAceti // 25 // sa eSa: pUrveSAmapi guru: kAlenAnavacchedAt // 26 // pUrve hi guravaH kAlenAvacchidyante / yatrAvacchedArthena kAlo nopAvartate sa eSa pUrveSAmapi guruH / yathAsya sargasyAdau prakarSagatyA siddhastathAtikrAntasargAdiSvapi pratyetavyaH // 26 // " iti vyAsabhASyasahite pAtaJjalayogadarzane // pR0 17 paM0 9 // "IzvarapraNidhAnAdvA / 1 / 23 / kleza-karma-vipAkA-''zayairaparAmRSTaH puruSavizeSa IzvaraH / 1 / 24 // tatra niratizayaM sarvajJabIjam / 1 / 25 / sa eSa pUrveSAmapi guru: kAlenA'navacchedAt / 1 / 26 / tasya vAcakaH prnnvH|1|27| tajjapastadarthabhAvanam / 1 / 28 / " iti pAtaJjalayogadarzane pR0 18 paM06 // tulanA- "sAtmyAni tu deza-kAla-jAtyutu-roga-vyAyAmodaka-divAsvapnarasaprabhRtIni prakRtiviruddhAnyapi yAnyabAdhakarANi bhavanti // 39 // yo rasa: kalpate yasya sukhAyaiva niSevitaH / vyAyAmajAtamanyadvA tat sAtmyamiti nirdizet // 40 // " iti suzrutasaMhitAyAM prathame sUtrasthAne 35 tame'dhyAye / " sAtmyaM nAma tad yadAtmanyupazete, sAtmyArtho hyupazayArthaH" iti carakasaMhitAyAM tRtIye vimAnasthAne prathame'dhyAye // pR0 18 paM07-14 / tulanA - "bubhukSAkAlo bhojanakAlaH // 29 // akSudhitena amRtamapyupabhuktaM bhavati viSam / / 30 / / jaTharAgniM vajrAgniM kurvan bhojanAdau sadaiva vajrakaM kavalayet // 31 / / nirannasya sarvaM dravadravyamagniM nAzayati // 32 // ..... sakRd bhUrinIropayogo vahnimavasAdayati // 35 // kSutkAlAtikramAdannaddeSo dehasAdazca bhavati // 36 // vidhyAte vahnau kiM nAmendhanaM kuryAt // 37 // yo mitaM bhuGkte sa bahu bhuGkte // 38 // amitamasukhaM 214 For Private & Personal use only
Page #288
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturthaM pariziSTam 215 viruddhamaparIkSitamasAdhupAkamatItarasamakAlaM cAnnaM nAnubhavet ||39|| ..... / tathA bhuJjIta yathA sAyamanyedyuzca na vipadyate vahniH // 40 // na bhuktiparimANe siddhAnto'sti ||41|| vahnyabhilASAyattaM hi bhojanam // 42 // atimAtrabhojI dehamagniM ca vidhurayati ||43|| dIpto vahnirlaghubhojanAnad balaM kSapayati ||44|| atyaziturdukhenAnnapariNAmaH || 45 // zramArtasya pAnaM bhojanaM ca jvarAya chardiSe vA // 46 // na jihatsurna prasrotumicchurnAsamaJjasamanA nAnapanIya pipAsodrekamaznIyAt ||47|| bhuktvA vyAyAma-vyavAyau sadyo vipattikAraNam ||48|| Ajanma sAtmyena viSamapi pathyam ||49|| asAtmyamapi pathyaM seveta, na punaH sAtmyamapya (pya - tAlapatre nAsti ) pathyam // 50 // sarvaM balavataH pathyamiti matvA na kAlakUTaM khAdet // 51 // suzikSito'pi viSatantrajJo mriyata eva kadAcid viSAt // 52 // " iti nItivAkyAmRte saptaviMze divasAnuSThAnasamuddeze // pR0 18 paM0 20 / tulanA - "sAtmyaM ca sukhibhAvasAdhanalakSaNam / yathoktam - pAnAhArAdayo yasya viruddhAH prakRterapi / sukhittvAyAvakalpante tat sAtmyamiti gadyate // " [ ] iti anekAntajayapatAkAsvopajJavRtau pR0 7 / "sAtmyaM ca sukhibhAvasAdhanalakSaNamiti / samAnaH sadRza ucitatvena AtmA yasya sa sAtmA, tasya bhAvaH sAtmyam, cakAraH samuccaye, sukhibhAvasAdhanalakSaNam, sukhibhAvasya sukhitvasya sAdhanaM nimittaM tadeva lakSaNaM yasya tat tathA / idamuktaM bhavati - kartumiSTena AsevitumiSTena vA yadA''tmano yogyatvena samAnatA sampannA bhavati tadA tat sAtmyamucyate / tasmiMzca sati prakRtiviruddhasnAna-pAnA - SShAra-vihArAdikriyAkalApopanipAte'pi sati jantoH sukhitvamevotpadyata iti / " iti anekAntajayapatAkAyA municandrasUriviracite vivaraNe pR0 7 // pR0 19 paM0 2 // tulanA- " AmaM vidagdhaM viSTabdhaM kapha-pittA - 'nilaistribhiH / ajIrNaM kecidicchanti caturthaM rasazeSataH // 499||" iti suzrutasaMhitAyAM prathame sUtrasthAne 46 tame'dhyAye // pR0 19 paM0 6 // "mUrcchA cetanAcyutiH, pralApaH asaMbaddhabhASaNam, vamathuH chardiH, sadanam aGgaglAni:, anye tu sphuTanamivAGgAnAm' iti vadanti, bhramaH cakrArUDhasyeva" iti DalhanaviracitAyAM suzrutasaMhitATIkAyAm || vastunA | viziSTAni TippaNAni 215
Page #289
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam pR0 20 paM0 13 // "upadeza: zubho nityaM darzanaM dharmacAriNAm / sthAne vinaya ityetat sAdhusevAphalaM mahat // 7 // upadezaHzubhaH kuzalasAdhako nityaM tathA darzanaM dharmacAriNAM pavitrasAdhUnAmeva, tathA sthAne vinaya iti tadvandanAdineti, etat evaMbhUtaM sAdhusevAphalaM mahat dharmAGgasAdhanamiti // 7 // " iti zAstravArtAsamuccaye svopajJavRttisahite / / pR0 20 paM0 15 / tulanA - "atha dharmArthakAmaphalAya rAjyAya namaH / yato'bhyudaya-niHzreyasasiddhiH sa dharmaH // 1 // abhyudayazabdenAtra svarga: procyate, yato yasmAt svargaprAptirbhavati tathA niHzreyasasya mokSasya siddhirbhavati sa dharmaH / na punarya: kaulanAstikairuktaH strIsevA-madyapAnAdilakSaNa: / " iti nItivAkyAmRte prathame dhrmsmuddeshe| _ "yata: sarvaprayojanasiddhiH so'rthaH // 1 // kathyate, nAnyo ya: kRpaNairgarteSu sthApitastiSThati // " iti nItivAkyAmRte dvitIye'rthasamuddeze TIkAsahite 216 "ya. viziSTAni TippaNAni "AbhimAnikarasAnuviddhA yata: sarvendriyaprItiH sa kAmaH // 1 // kAmazabdena striyAmabhilASa: kathyate / yato yasmAdabhilASAt sarvendriyaprItiH jAyate sa kAmaH, na kevalaM ratilakSaNa: / kiMviziSTA sarvendriyaprIti: ? AbhimAnikarasAnuvidhA / AbhimAnikarasazabdena nirargalatA procyate, tayAnuviddhA yA'sau snehalakSaNasarvendriyaprIti: kAmAbhilASo bhavati, tadAha - yasyAH nAyikAyA: kalazabdaM zrutvA karNAbhyAM nirargalA prItirjAyate, tasyAH sukomalAGgasparzena ca nirargalA prItirbhavati / tathA yasyA rUpAvalokanena netrayonirargalA prItiH / tathA yasyAH parimalADhyAnasyA''ghrANAt ghrANasya nirargalA prItiH / tathA tasyA adharapAnAt jihvAyA amRtapAnAdiva nirargalA prItirbhavati sa kAma: paJcaprakAreNa naikenApi hIyate / tathA ca rAjaputra: - sarvendriyAnurAga: syAt yasyAH saMsevanena ca / sa ca kAmaH parijJeyo yattadanyadviceSTitam // 1 // " iti saTIke nItivAkyAmRte tRtIye kAmasamuddeze 216 pR0 20 paM017 - pR0 21 paM03 / "vanagaja iva tAdAtvika tadAtva-tAlapatre]sukhalabdha: ko nAma na bhavatyAspadamApadAm // 41 // atra tadAtvasukhazabdena parastrIsparzaH tAtkAlikasukhamabhidhIyate / tatra yo lubdhaH puruSaH ko nAma aho kAsAmApadAM vyasanalakSaNAnAM nAspadaM sthAnaM bhavati ? ka iva ? vanagaja iva araNyahastIva, yathA vanahastI dRSTvA kAmairAnItAM vanakareNukAM sparzamAtraM sukhamanubhavan bandhanamApnoti tadvat puruSo'pi yasmAt parastrIsparzamAtraM sukhaM labhate / tathA ca nAradaH - kariNIsparzasaukhyena pramattA vanahastinaH / bandhamAyAnti tasmAcca tadAtvaM varjayet sukham For Private & Personal use only
Page #290
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 217 viziSTAni TippaNAni ||shaa[ __ atha dharmAtikrameNa yad bhavati tadAha - dharmAtikramAd dhanaM pare'nubhavanti, svayaM tu paraM pApasya bhAjanaM siMha iva sindhuravadhAt // 42 // dharmAtikrameNa cauryAdibhirakRtyairyad dhanaM prApyate tadapare putra-kalatrAdayo bhakSayanti, upArjakastu kevalam utkRSTa pApasya bhAjanaM pApasthAnaM bhavati / ka iva ? siMhavat, yathA siMha: sindhuraM gajaM hatvA anyeSAM zRgAlAdInAM bhojyaM karoti kevalaM svayaM pApavAn bhavati tathA puruSo'pi / tathA ca vidura: - ekAkI kurute pApaM phalaM bhuGkte mahAjanaH / bhoktAro vipramucyante kartA doSeNa lipyate // 1 // [ athAdhArmikasya yad bhavati tadAha - bIjabhojinaH kuTumbina iva nAstyadhArmikasyAyatyAM kimapi zubham // 43 / / atrAyatizabdena pariNAma ucyate, tasmin pariNAme puruSasya na kiJcicchubhaM bhavati / kiMviziSTasya puruSasya ? adhArmikasya / kasyeva ? kuTumbina iva karSakasyeva / kiMviziSTasya ? bIjabhojino vaptuM yogyasya bhakSakasya na kiJcidannaM bhavati AyatyAM zaradi vasante vA / tathA ca bhAguri: - pApAsaktasya no saukhyaM paraloke prajAyate / bIjAzihAlikasyeva vasante zaradi sthite // 1 // [ ] .................... atha kAmArthatyAgena kevalaM dharmAzritasya yad bhavati tadAha - yaH kAmArthAvupahatya dharmamevopAste sa pakvaM kSetraM parityajyAraNyaM kRSati // 44 // ........ sa khalu sukhI (sudhI: - TIkA) yo'mutrasukhAvirodhena sukhamanubhavati // 45 // sa puruSaH khalu nizcayena sudhI: sumatirvijJeyaH, ya: kiM karoti ? yo'nubhavati sevate, kiM tat ? sukham, kena kRtvA ? amutrasukhAvirodhena, amutrazabdena paraloko'bhidhIyate, tasya yena sukhenAnubhUtena virodho na bhavati tathA tadanubhavitavyam / yat puna: paradAracauryAdikaM tena paraloke virodha: syAt, narakapAto bhavatItyarthaH / " iti saTIke nItivAkyAmRte prathame dharmasamuddeze // pR0 21 paM0 3 / "tAdAtvika-mUlahara-kadaryeSu nAsulabhaH pratyavAyaH // 6 // eteSAM tAdAtvika-mUlahara-kadaryANAM saMjJA AgAmikasUtreSu vadiSyati / kiM bahunA ? eteSAM dhaninAM pratyavAyo'rthanAza: sadaiva bhavatIti / tathA ca zukra:- acinti(asaJci)tArthamaznAti yo'nyopArjitabhakSaka: / kRpaNazca trayo'pyete pratyavAyasya mandiram // [ ] / atha tAdAtvikalakSaNamAha- ya: kimapyasaMcityotpannamarthamapavyeti sa tAdAtvikaH // 7 // ya upArjanAM kRtvA anuritaM vyayati, ko'rthaH ? asadvyayaM karoti, na jAnAti mamaitatprayojanamarthena bhaviSyati / Agaterapyadhika 217 For Private & Personal use only
Page #291
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturthaM pariziSTam 218 11311 dadAtItyarthaH / sa dhanI tAdAtvika ucyate / tathA va zukraH - Agame yasya catvAro nirgame sArdhapaJcamaH / tasyArthAH prakSayaM yAnti suprabhUto'pi cetsthitaH atha mUlaharalakSaNamAha- yaH pitRpaita (maha (hopAtta - tAlapatre ) marthamanyAyena bhakSayati sa mUlaharaH // 8 // yaH punardhanI pitRpaitAmahamarthamanya dyUtavezyAdinA vyayati nAnyadupArjayati sa mUlaharaH procyate / tathA ca guruH pitRpaitAmahaM vittaM vyasanairyastu bhakSayet / anyannopArjayet kiMcit sa daridro bhaved dhruvam // 1 // - atha kadaryalakSaNamAha- yo bhRtyAtmapIDAbhyAmarthaM saMcinoti sa kadaryaH || 9 || yaH punarbhRtyAnAtmAnaM ca pIDayati, vibhave vidyamAne'pi bhRtyebhyo na prayacchati, na ca svayaM bhakSayati sa kadaryaH / sa ca trayANAmapyadhamaH / tasya dravyaM rAjA taskarA vA haranti / tathA ca hArIta: atha tAdAtvika mUlaharayoryadbhavati tadAha- tAdAtvikamUlaharayorAyatyAM nAsti kalyANam // 10 // Ayatizabdena pariNAma ucyte| tasyAmAyatyAM pariNAme kalyANaM zubhaM na bhavati / kayoH ? tAdAttrika mUlaharayoH / etaduktaM bhavati, yanmUlahara: pitRpaitAmahamarthamanyAyena bhakSayati yacca tAdAtviko'nucitaM vyayaM karoti tattayorapi dvayordaridratA bhavati, dvau dauHsthyaM vrajataH / tathA ca kapiputraH - AgamAbhyadhikaM kuryAdyo vyayaM yazca bhakSati / pUrvajopArjitaM nAnyadarjayecca sa sIdati // 1 // atha kadaryasya yadbhavati tadAha- kadaryasyArthasaMgraho rAjadAyAdataskarANAmanyatamasya nidhiH // 11 // kadaryasya tu punaryo dhanasaMcayaH sa kiMviziSTaH ? nidhiH / keSAm ? rAjadAyAdataskarANAmanyanyatamasya ekasya / etaduktaM bhavati - bhUpena gotrajena taskareNa vAhiyate iti / tathA ca vallabhadevaHdAnaM bhogo nAzastistro gatayo bhavanti vittasya / yo na dadAti na bhuMkte tasya tRtIyA gatirbhavati // 1 // tathA ca zukraH- zeSo dhArayate pRthvIM sannidhAnAM sadoSmaNAM / kRpaNairnihitAni ca tasya zaktirna cAnyathA || 1||" iti nItivAkyAmRte dvitIye'rthasamuddeze // pR0 21 paM0 6 / "nAjitendriyasya kApi kAryasiddhirasti ||7|| ajitendriyANAM puruSANAM kApi svalpApi kAryasiddhirna vidyate / katham ? yo gItalAlaso bhavati sa gItaM zRNvan svakRtyeSu vilambaM karoti, vilambe kRte kAryaniSphalatA syAt / ........ na kAmAsaktasyAsti kiJcit cikitsitam / / 11 / / nAsti na vidyate / kiM tat, cikitsitaM zubhakarmopadezaH / kasya ? kAmAsaktasya puruSasya / ko'rthaH ? na kiMciddhitaM zRNa viziSTAni TippaNAni 218
Page #292
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturthaM pariziSTam 219 .......... na tasya dhanaM dharmaH zarIraM vA yasyAsti strISvatyAsaktiH ||12|| yasya puruSasya strIviSaye'tyAsaktirbhavati tasya tAvaddhanaM na bhavati tasyAmAsaktervyavasAyaM na karoti tena vinA daridratA bhavati / ...... viruddhakAma[pra-tAlapatre]vRttiH samRddho'pi na ciraM nandati // 13 // yaH pumAn viruddhavRttiH sa samRddho'pi lakSmIvAnapi cirakAlaM na nandati, na punarlakSmIvAn bhavati / viruddhakAmazabdena paradArasevA kathyate tayA yo vartata iti / ...... dharmArthakAmAnAM yugapatsamavAye pUrvapUrvI garIyAn // 14 // dharmArthakAmAnAmeteSAM trayANAM ya: pUrva : prathamaH sa garIyAn gurutaraH / etaduktaM bhavatiarthAddharmaH prathamaM proktaH sa tasmAt pradhAnataraH, tasmAt krameNa te sevyAstrayo'pi gRhasthena / kathaM satribhAgaM praharaM yAvat dharmacintA kartavyA, tataH satribhAgaM praharaM yAvadarthacintA, tataH kAmacintA / " iti nItivAkyAmRte tRtIye kAmasamuddeze // pR0 23 paM0 5 / "zuzrUSA-zravaNa- grahaNa -dhAraNA-vijJAnohApoha - tattvAbhinivezA buddhiguNAH || 44|| zrotumicchA zuzrUSA ||45 // zravaNa // 46 // grahaNaM zAstrArthopAdAnam ||47|| dhAraNamavismaraNam // 48 // moha-sandeha viparyAsavyudAsena jJAnaM vijJAnam // 49 // vijJAtamarthamavalambyAnyeSu vyAptyA tathAvidha vitarkaNamUhaH // 50 // uktiyuktibhyAM viruddhAdarthAt pratyavAyasaMbhAvanayA vyAvartanamapohaH // 51 // athavA sAmAnyajJAnamUho vizeSajJAnamapohaH // 52 // vijJAnohApohAnugamavizuddhamidamitthameveti nizcayastattvAbhinivezaH || 53||" iti nItivAkyAmRte paJcame vidyAvRddhasamuddeze // pR0 25 paM0 5 // "duHkhiteSu dayAtyantamadveSo guNavatsu ca / aucityAtse (tyAse) vanaM caiva, sarvatraivAvizeSataH ||32|| duHkhiteSu zArIrAdinA duHkhena, dayAtyantaM sAnubandhetyarthaH, adveSo'matsaraH, keSvityAha- guNavatsu ca vidyAdiguNayukteSu, aucityAtse (tyAse) vanaM caiva zAstrAnusAreNa, sarvatraiva dInAdau, avizeSataH sAmAnyena // 32 // " iti svopajJavRttisahite yogadRSTisamuccaye // " pR0 25 paM0 8 // "uktaM ca- vidhinoptAd yathA bIjAdaGkarAdyudayaH kramAt / phalasiddhistathA dharmabIjAdapi vidurbudhAH ||1|| vapanaM dharmabIjasya ....... // 2 // cintA - sacchrutyanuSThAnaM devamAnuSasampadaH / // 3 // " iti caityavandanasUtravRttau llitvistraayaam| "vapanamityAdi zlokaH / vapanaM nikSepaNaM dharmasya zruta cAritrarUpasya bIjaM phalaniSpattihetuH dharmabIjam, tasya, 'AtmakSetre' iti gamyam / kiM tadityAha - satprazaMsAdi / sat saMzuddham, taccetthaMlakSaNam- 'upAdeyadhiyAtyantaM saMjJAviSkambhaNAnvitam / phalAbhisandhirahitaM saMzuddhaM hyetadIdRzam ||' [ yogadRSTisamuccaye 25], viziSTAni TippaNAni 219
Page #293
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabandI catarthaM pariziSTam 220 prazaMsAdi varNavAda-kuzalacitta ucitakRtyakaraNalakSaNam, tadvratam dharmagatam / taccintAdi, tasya dharmasya cintA abhilASaH, AdizabdAt sacchrutyAdi vakSyamANam, aGkarAdi aGkura - satkANDAdi vakSyamANameva / phalasiddhistu nirvRtiriti pratItArtham / cintA ityAdizloko bhAvitArtha eva / " iti municandrasUriviracitAyAM lalitavistarApaJjikAyAm // pR027 paM0 3 // " paJcaitAni pavitrANi sarveSAM dharmacAriNAm / ahiMsA satyamasteyaM tyAgo maithunavarjanam || 13|2|| paJca iti saGkhyA, etAni vakSyamANAni pavitrANi pAvanAni sarvasammatatvAdeSAm, sarveSAM samastAnAM jainasAGkhyabauddhavaizeSikAdInAM, dharmacAriNAm, kAni tAnItyAha- ahiMsA prANivadhaviratiH, satyam Rtam, asteyam acauryam, tyAgaH sarvasaGgatyarjanam, maithunavarjanam abrahmaviratiriti / sarvasammatatvaM caiSAmevam | jainaistAvadetAni mahAvratAnyabhidhIyante / sAGkhyairvyAsamatAnusAribhizca yamAH, yataste AhuH - paJca yamAH, paJca niyamAH / tatra yamA:- ahiMsA satyamasteyaM brahmacaryamavyavahArazceti // niyamAstu akrodho guruzuzrUSA zaucamAhAralAghavam apramAdazceti || pAzupataistu dharmazabdenoktAni, yataste daza dharmAnAhuH tadyathA - ahiMsA satyavacanamastainyaM cApyakalpanA || brahmacaryaM tathA'krodho hyArjavaM zaucameva ca || saMtoSo guruzuzrUSA ityete daza kIrtitAH // 1 // bhAgavataistu vratazabdenocyante, yadAhuste- "paJca vratAni paJcopavratAni, tatra vratAni yamAH, upavratAni tu niyamAH " // bauddhaiH punaretAni kuzaladharmA uktAH, yadAhaste- daza kuzalAni, tadyathA "hiMsAsteyAnyathAkAmapaizunyaM paruSAnRtam / sambhinnAlApavyApAdamabhidhyAM dRgviparyayam // pApaM karmeti dazadhA kAyavAGmAnasaistyajet " // 1 // " atra cAnyathAkAmaH pAradAryam, sambhinnAlApo'sambaddhabhASaNam, vyApAdaH parapIDAcintam, abhidhyA dhanAdiSvasantoSaH parigraha iti tAtparyam, dRgviparyayo mithyAbhinivezaH, etadviparyayAzca daza kuzaladharmA bhavantIti // vaidikaistu brahmazabdenaitAnyabhihitAnIti // 2 // " iti jinezvarasUriviracitaTIkAsahite haribhadrasUriviracite trayodaze aSTake || pR0 27 paM0 10 / "sa khalu pizAcakI vAtakI vA yaH pare'narthini vAcamudIrayati ||10|159|| pare jane'nardhini azrotukAme ya udIrayati vadati, kAm ? vAcaM vANIm, sa kiMviziSTo janairmanyate ? khalu pizAcakI saMjAtabhUtagrahaH vAtakI vA sannipAtayukto vA / tasmAdazrotuH purato viduSA na vaktavyam / " iti saTIke nItivAkyAmRte dazame mantrisamuddeze // pR0 28 paM0 1-11 // "paralokavidhau zAstrAt, prAyo nAnyadapekSate / Asannabhavyo matimAn, zraddhAdhanasamanvitaH // 229 // viziSTAni TippaNAni 220
Page #294
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 221 viziSTAni TippaNAni paralokavidhau paralokaphale prayojane kartavye zAstrAdukttaniruktAt prAyo bAhulyena na naiva anyallokarUDhyAdi apekSate Alambate / ka ityAha- AsannabhavyaH dUrabhavyavyavacchedArthametat matimAn mArgAnusArI prajJaH tathA zraddhAdhanasamanvitaH zraddhAnuSThAnAbhilASarUpadhanasamanvitaH // 221 / / ____ upadezaM vinApyarthakAmau prati paTurjanaH / dharmastu na vinA zAstrAditi tatrAdaro hitaH // 222 // upadezaM zAstraprajJApanam vinApyantareNApi, kiM punaritarathetyapizabdArtha: arthakAmau pratItarUpAveva pratItyAzritya paTurjanaH, lokarUDhiprAmANyAdapi tatsiddhisambhavAt / dharmastu dharmaH punaruktanirukta: na vinA zAstrAt ityasmAddheto: tatra zAstre Adaro yatnaH kalyANarUpaH sampadyate iti // 222 / / ___ arthAdAvavidhAne'pi, tadabhAvaH paraM nRNAm / dharme'vidhAnato'nartha:, kriyodAharaNAtparaH // 223 / / arthAdAvarthakAmalakSaNaviSaye avidhAne'pyavidhAvapi kriyamANe 'vidhau tAvatsarvAnarthAbhAvaH' ityapizabdArthaH tadabhAvo'rthAdyabhAva paraM kevalam, nAnyaH kazcidanarthaH nRNAM puMsAM sampadyata iti / dharme dharmaviSaye avidhAnato'vidhAnAt anartho'kalyANam kriyodAharaNAccikitsAdRSTAntAt paraH prakRSTaH / yathoktam- paDivajjiUNa kiriyaM tIe viruddhaM nisevai jo u / apavattagAu ahiyaM, sigdhaM ca saMpAvai viNAsaM // [ ] // 223 / / ___ tasmAtsadaiva dharmArthI, zAstrayala: prazasyate / loke mohAndhakAre'smin zAstrAlokaH pravartakaH // 224 // tasmAddharme'vidhAnata: parAnarthabhAvAt sadaiva sarvakAlameva dharmArthI dharmAbhilASukaH zAstrayala: zAstrAdarapara: prazasyate zlAghyate / kutaH ? yata: loke jagati moha evAndhakArastamo yatra sa tathA tatra, zAstrAlokaH zAstraprakANaH, pravartakaH pravartayitA paralokakriyAsu // 224 / / pApAmayauSadhaM zAstraM zAstraM puNyanibandhanam / cakSuH sarvatragaM zAstra zAstraM sarvArthasAdhanam // 225 / / pApAmayauSadhaM pApavyAdhizamanIyaM zAstram / tathA zAstraM puNyanibandhanaM pavitrakRtyanimittam / cakSurlocanaM sarvatragaM sUkSmabAdarAdAvarthe gacchati yattatsarvatragaM zAstram, zAstraM sarvArthasAdhanaM sarvaprayojananiSpattihetuH / / 225 // na yasya bhaktiretasmiMstasya dharmakriyApi hi / andhaprekSAkriyAtulyA, karmadoSAdasatphalA // 226 / / - na yasya dharmArthina: bhakti: bahumAnarUpA etasmin zAstre, tasya dharmakriyApi hi devavandanAdirUpA, kiM punaranyarUpetyapihizabdArtha: andhaprekSAkriyAtulyA andhasyAvalokanakRte yA prekSaNakakriyA tattulyA karmadoSAt tathAvidhamohodayAt asatphalA avidyamAnAbhipretArthA sampadyata taNanibandhanam / canA prakANaH, pravartakaH pravAzAstrAdaraparaH prazasyate / 221 For Private & Personal use only
Page #295
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 222 iti // 226 // yaH zrAddho manyate mAnyAnahaGkAravivarjitaH / guNarAgI mahAbhAgastasya dharmakriyA parA // 227 // yaH zrAddhaH sanmArgazraddhAluH manyate bahumAnaviSayIkurute mAnyAn devatAdIn ahaGkAravivarjito muktAbhimAnaH / ata eva guNarAgI guNAnurAgavAn mahAbhAgaH prazasyAcintyazaktiH, kimityAha- tasya zAstraparatantratayA mAnyamantuH dharmakriyA uktarUpA parA prakRSTeti // 227|| yasya tvanAdaraH zAstre, tasya zraddhAdayo guNAH / unmattaguNatulyatvAnna prazaMsAspadaM satAm // 228 // yasya tvanAdaro'gauravarUpaH zAstre, tasya zraddhAdayaH zraddhA-saMvega-nirvedAdayo guNAH, kimityAhatathAvidhagrahAvezAtsonmAdapuruSazauryaudAryAdiguNasadRzatvAt, na prazaMsAspadaM na zlAghAsthAnaM satAM vivekinAmiti // 228 // malinasya yathAtyantaM jalaM vastrasya zodhanam / antaH karaNaratnasya, tathA zAstraM vidurbudhAH // 229 // malinasya malavata:, yathAtyantam atIva jalaM pAnIyam vastrasya pratItarUpasya zodhanaM zuddhihetuH, antaHkaraNaralasya antaHkaraNaM manaH, tadeva ratnam tasya cintAratnAdibhyo'pyatizAyinaH tathA zAstraM vidurjAnate zodhanaM budhAH buddhimantaH || 229|| unmattaguNatulyatvAt zAstre bhaktirjagadvandyairmukterdUtI paroditA / atraiveyamato nyAyyA, tatprAptyAsannabhAvataH || 230 / / zAstre bhaktiruktarUpA jagadvandyairjagattrayapUjanIyaistIrthakRdbhiH mukterdUtI avazIbhUtamuktiyoSitsamAgamavidhAyinI parA prakRSTA uditA nirUpitA atraiva zAstra eva iyaM bhaktiH ato muktidUtIbhAvAdeva hetoH nyAyyA samatA kuta ityAha- tatprAptyAsannabhAvata: muktiprApterAsannabhAvAt / na hi muktiprApteranAsannaH zAstrabhaktimAnsampadyate, ataH zAstra eveyaM nyAyyeti // 230 // " iti vRttisahite yogabindau || pR0 33 paM0 10 / "hiMsA'nRtAdayaH paJca tattvAzraddhAnameva ca / krodhAdayazca catvAra iti pApasya hetavaH // 4 // hiMsA nRta- steyA'brahma-parigrahAH, AdizabdAdavarodhe'pyanRtagrahaNaM prAdhAnyakhyApanArtham, tattvAzraddhAnameva ca mithyAbhiniveza iti bhAva:, krodhAdayazca catvAraH krodhamAnamAyAMlobhAH iti evaM ta evaMprakArA vA pApasya hetavaH, azubhakarmmabandhajanakA ityarthaH ||4|| " iti svopajJavRttisahite zAstravArtAsamuccaye // viziSTAni TippaNAni 222
Page #296
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 223 pR0 36 paM0 1-3 // "janmamRtyujarAvyAdhirogazokAdyupadrutam / vIkSamANA api bhavaM nodvijante'timohataH // 79 // janma prAdurbhAvalakSaNam, mRtyuH prANatyAgasvarUpaH, jarA vayohAnyAtmikA, vyAdhiH kuSThAdilakSaNaH, rogo vizucikAdyAtaGkaH, zoka iSTaviyogAdijo manovikAraH, AdizabdAd grahAdiparigrahaH, ebhirupadrutaM kadarthitaM vIkSamANA api pazyanto'pi santaH bhavaM saMsAraM nodvijante'smAditi prakramaH, atimohato hetoriti // 79 // ___dharmabIjaM paraM prApya, mAnuSyaM karmabhUmiSu / na satkarmakRSAvasya, prayatante'lpamedhasaH // 83 // dharmabIjaM dharmakAraNaM paraM pradhAnaM prApyA''sAdya, kiM tadityAha- mAnuSyaM mAnuSatvaM / kvetyAha-karmabhUmiSu bharatAdyAsu / kimityAha-na satkarmakRSau vibhina dharmabIjAdhAnAdirUpAyAm asya dharmabIjasya prayatante'lpamedhasaH alpamataya ityarthaH / / 83 // TippaNAni baDizAmiSavattucche, kusukhe dAruNodaye / saktAstyajanti sacceSTAM, dhigaho dAruNaM tamaH // 84 / / baDizAmiSavaditi nidarzanam, matsyagalamAMsavat tucche alpe kusukhe duSTabhogaje dAruNodaye raudravipAke, samayaparibhASeyam, saktA gRddhAH,kimityAha- tyajanti sacceSTAM dharmasAdhanam, karmadoSo'yamityAha- dhigaho dAruNaM tamaH kaSTamajJAnamiti yo'rthaH // 84 // " iti svopajJavRttisahite yogdRssttismuccye|| pR041 paM0 17 // "tasmAnna badhyate nApi mucyate nApi saMsarati kazcit / saMsarati badhyate mucyate ca nAnAzrayA prakRtiH // 6 // puruSo na badhyate, kasmAt ? sarvagatatvAdavikAritvAd niSkriyatvAt akartRtvAcca / yasmAcca na badhyate tasmAcca na mucyate, mukta eva saH / abaddha: kuto mucyate ? kasya muktena vizva(kasyAbhuktena viSUcikA) syAt / na ca saMsarati sarvagatatvAt / sarvagatasya bandhamokSau kutaH ? aprAptaprApaNArthaM gamanamityupadizyate, tena ca puruSeNa sarvaM prAptam / ye puruSaM na vidanti ta evaM vadanti-puruSo baddhaH puruSo muktaH puruSaH saMsaratIti / atrAha-yadi puruSasya na mokSaH, saMsAro'pi kasya tarhi? taducyate- saMsarati badhyate mucyate ca nAnAzrayA prakRti: / prakRtirevAtmAnaM badhnAti mokSa(ca)yati saMsaratIti / yat tat sUkSmazarIraM pUrvamuktaM tanmAtrikaM trayodazavidhena saMyuktaM trividhena bandhena baddhaM saMsarati ca prakRti nAzrayA deva-mAnuSa-tiryagyonizarIrANAmAzrayabhUtetyarthaH / evaM yat pradhAnaM tat sUkSmazarIraM tat pradhAnaM prakRtirityanarthAntaram / tatra yo brUte 'puruSo muktaH puruSaH saMsarati' iti tad mithyA" iti vRttisahitAyAM sAMkhyasaptatau // / 223 .... ForPrivatePersonal use Only
Page #297
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturthaM pariziSTam 224 pR0 42 paM0 2 // "cittameva hi saMsAro, raagaadikleshvaasitm| tadeva tairvinirmuktaM bhavAnta iti kathyate // 404 // yaduditaM tadAha- cittamityAdinA / cittameva hi vijJAnameva saMsAra:, kiMbhUtaM cittamityAha - rAgAdiklezavAsitaM yuktam, tadeva cittaM rAgAdiklezairvinirmuktaM sat bhavAnta iti kathyate, apavarga ityarthaH // 404|| iti zAstravArtAsamuccaye svopajJavRttisahite zloko'yamuddhRto vyAkhyAtazca // pR042 11 // "hiMsA -'nRtAdayaH paJca tattvAzraddhAnameva ca / krodhAdayazca catvAra iti pApasya hetavaH ||4|| hiMsA - nRta- steyA'brahma-parigrahAH, AdizabdAdavarodhe'pyanRtagrahaNaM prAdhAnyakhyApanArtham, tattvAzraddhAnameva ca mithyAbhiniveza iti bhAvaH, krodhAdayazca catvAraH krodha-mAna-mAyA lobhAH iti evaM ta evaMprakArA vA pApasya hetavaH, azubhakarmmabandhajanakA ityarthaH // 4 // " iti svopajJavRttisahite zAstravArtAsamuccaye // pR0 49 paM0 3 // yathoktaM nizIthe / atredaM dhyeyam gAtheyaM nizIthabhASye samprati nopalabhyate, kintu bRhatkalpabhASye upalabhyate / tadyathA"saMsAradukkhamahaNo vibohao bhaviyapuMDarIyANaM / dhammo jiNapannatto pakappajaiNA kayavva // 1135 // saMsAra eva janma-jarA-maraNAdi duHkhanibandhanatvAd duHkham, saMsArasya vA duHkhAni zArIra mAnasikalakSaNAni, tasya teSAM vA mathana: vinAzakaH, tathA bhavyA eva vinayAdivimalaguNaparimalayogAd jJAnAdilakSmInivAsayogyatayA ca puNDarIkANi zvetasaroruhANi teSAM vizeSeNa mithyAtvAdinidrAvidrAvaNalakSaNena bodhakaH samyagdarzanAdivikAzakArI, IdRzo jinaprajJapto dharma: prakalpayatinA nizIthAdhyayanasUtrArthadhAriNA sAdhunA kathayitavyaH, sa hi saMvignagItArthatayA utsargA - 'pavAdapadAni svasthAne svasthAne viniyuJjAno na viparItaprarUpaNayA AtmAnaM paraM vA dIrghabhavabhramaNabhAjanamAtanotIti // 1135 || " iti kSemakIrtisUriviracitavRttisahite bRhatkalpabhASye pR0 354 // pR0 57 paM0 6 / / " upabhogaparibhogavratam, taccAnekarUpameva, kuta ityAha- AhArAdi- vilayA-dvipAdi azana - tAmbUla - strI hastipramukhaM citraM yato bhaNitam" iti navapadaprakaraNabRhadvRttau gA0 75, pR0 195 // " vanitAyA vilayA 2 / 128 / / vanitAzabdasya vilayA ityAdezo vA bhavati, vilayA vnniaa| vilayeti saMskRte'pIti kecit // " iti svopajJavRttisahite haime prAkRtavyAkaraNe // viziSTAni TippaNAni 224
Page #298
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 225 pR0 59 paM0 7-pR072|| abhayadevasUriviracitavRttisahitena paJcAzakena saha asya sarvasyApi granthasya tulanA avazyaM draSTavyA, tathAhi - "baMdhavahaM chavicheyaM ar3abhAraM bhattapANavoccheyaM / kohAidUsiyamaNo go-maNuyAINa No kuNai // 10 // varjayatImAnaticArAnityuktaM, atha tAneva akaraNIyatayA pratiSedhayannAha - baMdhavahaM0 gAhA, bandhazca rajjudAmakAdibhiH saMyamanaM vadhazca kazAdibhirhananam, bandhavadhamiti samAhAradvandvaH, tanna karotIti sambandhaH, chaviH tvak tadyogAccharIramapi chavistasyAH chedaH asiputrikAdibhiH pATanaM chavicchedastam, baMdhavadhachavicchedamiti pAThAntaraM vyaktaM ca, vahatti vyadhamityanye, tathA bharaNaM bhAraH atIva bhAro'tibhAraH prabhUtasya pUgaphalAdergavAdipRSThAdAvAropaNamatastam, tathA bhaktapAnayoH bhojanodakayorvyavacchedo nirodho bhaktapAnavyavacchedastam, iha samuccayArthazcazabdo lupto draSTavyaH, evamavizeSeNa bandhAdInAmakaraNIyatayopadeze sati priyaputrAdervinayagrAhaNarogacikitsAdyarthAnAmapi teSAM vratamAlinyanimittatA prasajyate, tatastatparihArArthamAha-krodhAdidUSitamanAH kopalobhAdikaSAyakalaGkitAntaHkaraNaH, prANiprANaprahANanirapekSa ityarthaH, sApekSasya tu bandhAdikaraNe'pi sadayatvAnnAticAra ityuktaM bhavati, anena ca yaduktaM prAg bhAvArthasaGgatamiti tadupadarzitam, yata Agame nirvizeSaNA evAmI darzitA itIha gamyam, go-manuSyAdInAM balIvarda - naraprabhRtInAm, AdizabdAtkari - karabha-rAsabhAdiparigrahaH, no naiva karoti vidadhAti, etatkaraNe hi vratasya mAlinyaprApteriti, yacca varjayatIti kriyAyAmanuvartamAnAyAmapi na karotItyuktaM tadeteSAmatyarthaM parihArArthamiti, atra cAyamAvazyakacUrNyAdyukto vidhiH-bandho dvipadAnAM catuSpadAnAM vA syAt, so'pyarthAyAnarthAya vA, tatrAnarthAya tAvannAsau vidhAtuM yujyate, arthAya punarasau dvividhaH syAt - sApekSo nirapekSazca, tatra nirapekSo nAma yannizcalamatyarthaM badhyate, sApekSaH punaryaddAmagranthinA, yazca baddhaH san zakyate pradIpanakAdiSu vimocayituM vA chetuM vA, evaM tAvaccatuSpadAnAM bandhaH, tathA dvipadAnAmapi dAso vA dAsI vA cauro vA pAThAdipramattaH putro vA yadi badhyate tadA savikrameNaiva bandhanIyo rakSaNIyazca tathA yathA'gnibhayAdiSu na vinazyati, tathA te kila dvipadacatuSpadAH zrAvakeNa saMgrahItavyA ye'baddhA evAsata iti, vadho'pi tathaiva, navaraM nirapekSavadho nirdayatADanA, sApekSavadhaH punarevam-Adita eva bhItaparSadA zrAvakeNa bhavitavyam, yadi punarna karoti ko'pi vinayaM tadA taM marmANi muktvA latayA davarakeNa vA sakRd dvirvA tADayediti, chavicchedo'pi tathaiva, navaraM nirapekSo hastapAdakarNanAsikAdi yannirdayaM chinatti, sApekSaH punaryadgaNDaM vA'rurvA chindyAdvA dahedveti, tathA'tibhAro nAropayitavyaH, pUrvameva hi yA dvipadAdivAhanena jIvikA sA zrAddhena moktavyA, athAnyA'sau na bhavettadA dvipado yaM bhAraM svayamutkSipatyavatArayati ca taM vAhyate, catuSpadasya tu yathocitabhArAdau kiJcidUna: kriyate, halazakaTAdiSu punarucitavelAyAmasau mucyata iti / tathA bhaktapAnavyavacchedo na kasyApi kartavyaH, tIkSNabubhukSo viziSTAni TippaNAni 225
Page #299
--------------------------------------------------------------------------
________________ dAsyate savRttike dharmabindau caturthaM pariziSTam bhavati tathA sarvatra yatanayA bandhAdInAmaticArateti, apanA pratyAkhyeyatve'pi vivaratarakhaNDitatvAt, atha bAla 226 | hyanyathA mriyate, so'pyAnarthAdibhedo bandhavad draSTavyaH, navaraM sApekSo rogacikitsArthaM syAt, aparAdhakAriNi ca vAcaiva vadet-'adya te na dAsyate bhojanAdi', zAntinimittaM vopavAsaM kArayet, kiM bahunA ?, yathA mUlaguNasya prANAtipAtaviramaNasyAticAro na bhavati tathA sarvatra yatanayA yatitavyamiti / nanu prANAtipAta eva pratyAkhyAtastato bandhAdikaraNe'pi na doSaH, viraterakhaNDitatvAt, atha bandhAdayo'pi pratyAkhyAtAstadA tatkaraNe vratabhaGga eva, viratikhaNDanAt, kiMca-bandhAdInAM pratyAkhyeyatve'pi vivakSitavrateyattA vizIryeta, prativrataM paJcAnAmaticAravatAnAmAdhikyAt, ityevaM na bandhAdInAmaticArateti, atrocyate-satyam, prANAtipAta eva pratyAkhyAto, na bandhAdayaH, kevalaM tatpratyAkhyAne'rthataste'pi pratyAkhyAtA iva draSTavyAH, tadupAyatvAtteSAm, na ca bandhAdikaraNe'pi vratabhaGgaH, kiM tu aticAra eva, katham ?, iha dvividhaM vratam-antarvRttyA bahirvRttyA ca, tatra mArayAmIti viziSTAni vikalpAbhAvena yadA kopAdyAvezAt paraprANaprahANamavigaNayan bandhAdau pravartate, na ca prANaghAto bhavati, tadA dayAvarjitatayA viratyanapekSapravRttitvenAntarvRttyA | TippaNAni vratasya bhaGgaH, prANighAtAbhAvAcca bahirvRttyA pAlanamiti dezasya bhaJjanAddezasyaiva ca pAlanAdaticAravyapadeza: pravartate, taduktam "na mArayAmItikRtavratasya, vinaiva mRtyuM ka ihAticAra: ? | nigadyate yaH kupito vadhAdIn, karotyasau syAnniyame'napekSaH // 1 // mRtyorabhAvAnniyamo'sti tasya, kopADyAhInatayA tu bhagnaH / dezasya bhaGgAdanupAlanAcca, pUjyA atIcAramudAharanti // 2 // "[ ] iti / yaccoktaM 'vrateyattA vizIryata' iti tadayuktam, vizuddhahiMsAdiviratisadbhAve hi bandhAdInAmabhAva eveti, tadevaM bandhAdayo'ticArA eveti, bandhAdigrahaNasya copalakSaNatvAnmantratantraprayogAdayo'nye'pyevamatrAticAratayA dRzyA iti gAthArthaH // 10 // uktaM sAticAraM prathamANuvratam, atha dvitIyamAha thUlamusAvAyassa ya viraI so paMcahA samAseNaM / kaNNAgobhomAliya NAsaharaNakUDasakkhijje // 11 / / / thUla0 gAhA, sthUla: paristhUlavastuviSayo'tiduSTavivakSAsamudbhavaH sa cAsau mRSAvAdazca anRtavadanaM sthUlamRSAvAdastasya, na tu sUkSmasya, mahAvrataviSayatvAttasya / cazabdaH punararthaH / tasyaivaM prayoga:-sthUlaprANavadhasya viratiH prathamANuvratam, sthUlamRSAvAdasya punarvirati: nivRttirdvitIyamaNuvratam, bhavatIti gamyate, sa iti sthUlamRSAvAdaH, paJcadhA paJcabhiH prakAraiH, katham ? samAsena saMkSepeNa, kanyAlIkAdibhirupalakSaNavacanaiH sakalamRSAvAdabhedAnAM saMgrahAt, paJcavidhatvamevAha-kanyA ca kumArI, gauzca bahulA, bhUmizca bhUriti dvandvaH, tAsu viSaye'lIkam anRtaM kanyAgobhUmyalIkam, ihAnusvArasyAzravaNamalIkazabde ca hasvatvazrutiH prAkRtazailIvazAt, tathA nyasyate rakSaNAyAnyasmai samarpyata iti nyAso rUpakAdistasya haraNaM nyAsaharaNaM 226 For Private & Personal use only
Page #300
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI caturtha pariziSTam 227 ca(ca nAsti / 1), tacca kUTasAkSyaM ca vyaMsakasatyatvaM nyAsaharaNakUTasAkSyaM tatra ca viSaye, sthUlamRSAvAdo bhavatIti paJcavidhatvam, athavA nyAsaharaNe kUTasAkSye ca yadalIkaM tattadeveti, kanyAgobhUmyalIkaM ca nyAsaharaNaM ca kUTasAkSyaM ceti samAhAradvandvaH, prathamaikavacanasthAne caikArazrutiH prAkRtatvAt 'kayare tuma'mityAdivat / tatra kanyAlIkamabhinnakanyAmitarAM vakti, viparyayaM vA, idaM ca sarvakumArAdidvipadaviSayAlIkopalakSaNam, gavAlIkaM punaralpakSIrAM gAM bahukSIrAM viparyayaM vA vakti, idamapi sarvacatuSpadaviSayAlIkopalakSaNam, bhUmyalIkaM tu parasatkAmapyAtmAdisatkAM bhuvaM vakti, idaM ca zeSapRthivyAdyapadadravyaviSayAlIkopalakSaNam, atha dvipadacatuSpadApadagrahaNameva kasmAnna kRtam ?, atrocyate, kanyAdyalIkAnAM loke'tigarhitatvena . rUDhatvAditi, nyAsaharaNaM tusteyasvarUpam, tatra cApalApavacanaM mRSAvAdaH, idaM caitenaiva vizeSeNa pUrvAlIkebhyo bhedenopAttam, kUTasAkSyaM tUtkocA-matsarAdyabhibhUtaH viziSTAni pramANIkRtaH san kUTaM vakti yathA'syAhamatra sAkSI, asya ca parakIyapApasamarthakatvalakSaNaM vizeSamAzritya pUrvebhyo bhedenopanyAsa iti gAthArthaH // 11 // ra etasyaivAticArAnAha iha sahasabhakkhANaM rahasA ya sadAramaMtabheyaM ca / mosovaesayaM kUDalehakaraNaM ca vajje // 12 // iha sahasa0 gAhA / iha sthUlamRSAvAdaviratau sahasA anAlocyAbhyAkhyAnam asadoSAdhyAropaNam, yathA caurastvaM pAradAriko vetyAdi, tadvarjayatIti yogaH, tathA rahasA ekAntena hetunA'bhyAkhyAnamiti vartate, etaduktaM bhavati-rahasi mantrayamANAnabhidhatte-ete hIdaM cedaM ca rAjaviruddhAdikaM mantrayanta iti, cazabdo rahasetyasyAbhyAkhyAnazabdena saMbandhanArthaH, tathA svadAramantrabhedaM svakalatravizrabdhabhASitAnyakathanam, dAragrahaNaM ceha mitrAdyupalakSaNArtham, cazabda: samuccaye, tathA mRSA alIkavadanaviSaya upadezo yasya sa tathA tadbhAvastattA tAM mRSopadezatAm, athavA mRSopadeza eva mRSopadezakaH, idamevaM caivaM ca bRhItyAdikamasatyAbhidhAnazikSaNamatastam, tathA kUTalekhasya asadbhUtArthasUcakAkSaralekhanasya karaNaM vidhAnaM kUTalekhakaraNaM tacca, cazabdaH samuccaye, varjayati pariharati mRSAvAdabatI, yata etAni samAcarannaticarati dvitIyANuvratamiti / nanvAdyayoraticArayorna parasparaM vizeSo'saddoSAropaNasyobhayatrApi tulyatvAt, satyam, kevalaM raho'bhyAkhyAnaM rahonimittavitarkamAtrapUrvakaM saMbhavino'bhyAkhyeyArthasyAbhidhAnam itarattvavitarkapUrvakameveti vizeSaH, nanvabhyAkhyAnamasaddoSAbhidhAnarUpatvena pratyAkhyAtatvAdbhaGga eva, na tvaticAra iti, satyam, kiMtu yadA paropaghAtakamanAbhogAdinA'bhidhatte tadA saMklezAbhAvena vratAnapekSatvAbhAvAna vratasya bhanaH paropaghAtahetutvAcca bhana iti bhaGgAbhaGgarUpo'ticAraH, yadA punastIvrasaMklezAdabhyAkhyAti tadA bhaGga eva, vratanirapekSatvAt, | 227 Janoducation in wow.jainelibrary.org
Page #301
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI caturtha pariziSTam 228 viziSTAni TippaNAni Aha ca-"sahasabbhakkhANAIjANato, jai karejja to bhNgo| jai puNa'nAbhogAIhito to hoiaiyaaro||1||"[ ],svadAramaMtrabhedaH punaranuvAdarUpatvena satyatvAt yadyapi nAticAro ghaTate tathApi mantritArthaprakAzanajanitalajjAditaH svadArAdermaraNAdisaMbhavena paramArthataH tasyAsatyatvAt kathaMcidbhaGgAbhaGgarUpatvAdaticAra eva, tathA mRSopadezo yadyapi mRSA na vAdayAmItyatra na vadAmi na vAdayAmItyatra vA vrate bhaga eva, na vadAmIti vratAntare tu na kiJcana, tathApi sahasAkArAnAbhogAbhyAmatikramavyatikramAticArairvA mRSAvAde parapravartane vratasyAticAro'yaM, athavA vratasaMrakSaNabuddhyA paravRttAntakathanadvAreNa mRSopadezaM yacchato'ticAro'yam, vratasavyapekSatvAt mRSAvAde parapravartanAcca bhanAbhagnarUpatvAd vratasyeti, kUTalekhakaraNaM tu yadyapi kAyena mRSAvAdaM na karomItyasya na karomi na kArayAmItyasya vA vratasya bhaGga eva vratAntare tu na kiJcana tathApi sahasAkArAdinA'tikramAdinA vA'ticAra:, athavA mRSAvAda iti mRSAbhaNanaM mayA pratyAkhyAtamidaM punarlekhanamiti bhAvanayA mugdhabuddhertRtasavyapekSasyAticAra iti gAthArthaH // 12 // uktaM sAticAraM dvitIyamaNuvratam, adhunA tRtIyamAha thUlAdattAdANe viraI taM duvihamo u NididaM / saccittAcittesuM lavaNahiraNNAivatthugayaM // 13 // thUla0 gAhA, sthUlaM ca tadadattasya avitIrNasya dravyasyAdAnaM ca grahaNaM sthUlAdattAnam, ihAdattaM dvividhaM sthUlaM sUkSmaM ca, tatra paristhUlavastuviSayaM cauryAropaNahetutvena prasiddha sthUlam, tadviparItaM tu sUkSmam, tatra sthUlAdattAdAne tadviSayA viratiH nivRttistRtIyamaNuvratamiti prakramaH, tattu tat punaradattAdAnaM dvividhaM dviprakAram, 'oM' iti 'moM' iti vA nipAta: pAdapUraNArthaH, tuzabdaH punarartho bhinnakramaJca, tattu ityevaM yojita eva, nirdiSTaM kathitamAgama iti gamyate, duvihamo viNiddiTuM iti pAThAntaram, dvaividhyamevAha-saccittAcittesu / vidyamAnacaitanyAcaitanyeSu vastuSu, etadviSayamityarthaH, etadevodAharannAha-lavaNaM ca kSAravizeSo hiraNyaM ca suvarNamAdiryeSAM tAni, tathA tAni ca tAni vastUni ca teSu gatam avasthitaM lavaNahiraNyAdivastugatam, tatra lavaNazabdena saccittAdattAdAnamudAhRtam, hiraNyazabdenAcittAdattAdAnam, AdizabdAccAzva-vastrAdiparigrahaH, mizrAdattAdAnaM tvanayorevAntarbhUtatvAnna pRthagvivakSitam, saMkSepasyaiva prastutatvAditi gAthArthaH // 13 // ihAticArAnAha ___ vajjai iha teNAhaDatakkarajogaM viruddharajjaM ca / kUDatulakUDamANaM tappaDirUvaM ca vavahAraM // 14 // vajjai0 gAhA, varjayati pariharate, iha adattAdAnaviratau, stenA: caurAstairAhRtam AnItaM kiJcit kuGkumAdi stenAhRtam, taskarA: caurAsteSAM 228 For Private & Personal use only
Page #302
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI caturtha pariziSTam 229 yogo haraNakriyAyAM preraNaM harata yUyam' ityabhyanujJA taskarayogaH, stenAhRtaM ca taskarayogazceti samAhAradvandvastat, tathA viruddhaH svakIyasya rAjJaH pratipanthI tasya rAjyaM kaTakaM dezo vA viruddharAjyam, tadvarjayati, gamanata iti zeSaH, cazabda: samuccaye, tathA kUTA prasiddhasvabhAvApekSayA nyUnA'dhikA vA tulA pratItA kUTatulA, sA ca mAnaM ca nyUnamadhikaM vA kuDavAdi kUTatulAkUTamAnaM tad varjayatIti yogaH, tathA tenAdhikRtena vrIhyAdinA ghRtAdinA vA pratirUpaM sadRzaM palaMjyAdi vasAdi vA dravyaM yatra vyavahAre sa tatpratirUpaH, tatpratirUpeNa vA suvarNAdisadRzena yuktisuvarNAdinA dravyeNa yo vyavahAra: sa tadabhedopacArAttatpratirUpa evocyate, atastaM tatpratirUpam, cazabdaH samuccaye, vyavahAraM vikrayaM varjayati, yata etAni samAcarannaticarati tRtIyANuvratam, aticArabhAvanA caivam-stenAhRtaM kANakrayeNa lobhadoSAt pracchannaM gRhNazcauro bhavati, yadAha-caurazcaurApako maMtrI, bhedajJa: kANakakrayI / annadaH sthAnadazcaiva, viziSTAni caura: saptavidhaH smRtaH // 1 // [ ], tatazcauryakaraNAd vratabhako vANijyameva mayA vidhIyate na coriketyadhyavasAyena ca vratAnapekSatvAbhAvAdabhA TippaNAni iti bhakAbhArUpo'ticAraH, taskaraprayogastu yadyapi cauryaM na karomi na kArayAmItyevaMpratipannavratasya bhaGga eva, tathApi 'kimadhunA yUyaM nirvyApArAstiSThatha ? yadi vo bhaktakAdi nAsti tadAhaM taddadAmi, bhavadAnItamoSasya vA yadi vikrAyako na vidyate tadA'haM vikreSye' ityevaMvidhavacanaizcaurAn vyApArayata: svakalpanayA tadvyApAraNaM pariharato vratasApekSasyAsAvatIcAra iti, viruddharAjyAtikramastu yadyapi svasvAminA'nanujJAtasya parakaTakAdipravezasya "sAmIjIvAdattaM titthayareNaM taheva ya gurUhi / ] ityadattAdAnalakSaNayogena viruddharAjyAtikramakAriNAM ca cauryadaNDayogenAdattAdAnarUpatvAna eva tathApi viruddharAjyAtikramaM kurvatA mayA vANijyameva kRtam, na cauryamiti bhAvanayA vratasApekSatvAt loke ca cauro'yamiti vyapadezAbhAvAdaticAro'yamiti, tathA kUTatulAdivyavahArastatpratirUpakavyavahArazca paravyaMsanena paradhanagrahaNarUpatvAdbhaGga eva, kevalaM kSatrakhananAdikameva caurya kUTatulAdivyavahAratatpratirUpavyavahArau tu vaNikkalaiveti svakIyakalpanayA vratarakSaNodyatatayA'ticAra iti, athavA stenAhRtagrahaNAdayaH paJcApyamI vyaktacauryarUpA eva, kevalaM sahasAkArAdinA'tikrama-vyatikramAdinA vA prakAreNa vidhIyamAnA atIcAratayA vyapadizyanta iti, na caite rAjarAjasevakAdInAM na saMbhavanti, tathAhi-AdyayoH spaSTa eva teSAM saMbhavaH, viruddharAjyAtikramastu yadA sAmantAdiH svasvAmino vRttimupajIvati tadviruddhasya ca sahAyIbhavati tadA tasyAticAro bhavati, kUTatulAdayastu yadA bhANDAgAradravyANAM vinimayaM kArayati tadA rAjJo'pyaticArA: syuriti gAthArthaH // 14 // uktaM sAticAraM tRtIyANuvratam, sAmprataM caturthamAha 229 Jan Education International For Private&Personal use Only
Page #303
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabandI caturthaM pariziSTam 230 paradArassa ya viraI orAlaveuvvabheyao duvihaM / eyamiha muNeyavvaM sadArasaMtosa mo ettha ||15|| na paradAra0 gaahaa| pare AtmavyatiriktAH puruSAstathA manuSyajAtyapekSayA devAstiryaJcazca, teSAM dArAH pariNIta-saMgRhItabhedAni kalatrANi devItirazcyazceti paradArAH, yadyapyaparigRhItadevyastirazcyazca kAzcitsaMgrahItuH pariNetuzcAbhAvAdvezyAkalpA bhavanti tathApi prAyaH parajAtIyabhomyatvAtparadArA eva tAH, atasteSAM paradArANAm, iha viratizabdayoge paJcamIprAptAvapi SaSThInirdeza: prAkRtatvAt, tata eva ca dArazabdasyaikavacanAntatAM, tatazca parakalatrasyaiva virati: nivRttiH, tu vezyAyA apItyarthaH, caturthANuvrataM bhavatIti prakramaH, cazabdaH samuccaye, sa ca svadArasantoSazcetyevaM draSTavyaH, athavA'nuktasamuccaye cazabdaH, tena sarvastrINAM ca parapuruSasya ca puruSasAmAnyasya ca viratizcaturthANuvratamiti syAt, orAlaviuvvabheyaotti orAlaM snAyumAMsAsthibaddhaM zarIraM samayaparibhASayovyate, yadAha - "maMsaTThiNhArubaddhaM orAlaM samayaparibhAsA ], tatpunaraudArikameva, tathA vikurvadhAturvikriyArthaH sAmayiko'stIti gamyate, vikurvaNA vaikurvikamityAdiprayogadarzanAt, tatazca vikurvyata iti vikurvyaM vaikriyazarIram, tata orAlavikurvyayostAbhyAM vA bhedo vizeSa orAlavikurvyabhedastasmAdaudArikavaikriyazarIrabhedAdityarthaH, duvihaM eyaMti dvividhA dviprakArAH, etaditi ete paradArAH, prAkRtatvena cAtra 'napuMsakali maikatvAbhyAM nirdezaH, tatraiaudArikA nAryastirazcyazca vaikriyA vidyAdharyo devyazca, iha paradAraviratiprakrame, muNeyavvaMti jJAtavyAH, tathA svasya AtmanaH sve vA AtmIyA dArAH svadArAH svakalatraM taiH saMtoSa: saMtuSTi : maithunAsevanaM prati, vezyAderapi varjanamiti svadArasaMtoSa:, sa ca caturthANuvratamiti yojitameva, iha ca prathamaikavacanalopaH prAkRtatvAt, 'mo' iti nipAtaH pAdapUraNArtha:, atreti caturthANuvrate, varjayatItyuttareNa yoga:, iti gAthArthaH // 15 // asyaivAticArAnAha vajja ittari apariggahiyAgamaNaM aNaMgakIDaM ca / paravIvAhakkaraNaM kAme tivvAbhilAsaM ca // 16 // vajjai0 gAhA / varjayati pariharate, kim ? itvarI ayanazIlA, bhATIpradAnena stokakAlaM parigRhItA vezyA, tathA'parigRhItA vezyaivAgRhItAnyasatkabhATiH kulAGganA vA anAtheti tayorgamanaM AsevanamitvaryaparigRhItAgamanam, tathA'GgaM dehAvayavo maithunApekSayA yonirmehanaM ca, tadvyatiriktAnyanaGgAni kuca - kakSoru - vadanAdIni teSu krIDA ramaNamanaGgakrIDA, athavA'naGgaH kAmastasya tena vA krIDA'naGgakrIDA, svaliGgena niSpannaprayojanasyAhAryaizcarmAdighaTitaprajananairyoSidavAcyadezAsevanamityarthaH, atastAm, cazabdaH samuccaye, tathA pareSAM svApatyavyatiriktAnAM janAnAM viziSTAni TippaNAni 230
Page #304
--------------------------------------------------------------------------
________________ savattike dharmabindau catarthaM pariziSTam 231 vivAhakaraNaM kanyAphalalipsayA snehasambandhAdinA vA pariNayanavidhAnaM paravivAhakaraNam, iha ca svApatyeSvapi saGkhyAbhigraho nyAyyaH, tathA kAme kAmodayajanye maithune, athavA 'sUcanAtsUtra' miti nyAyAt kAme kAmabhogeSu, tatra kAmau zabdarUpe bhogAH gandharasasparzAsteSu tIvrAbhilASaH atyantatadadhyavasAyitvam, yato vAjIkaraNAdinA'navaratasuratasukhArthaM madanamuddIpayatItyatastam, cazabdaH samuccaye, etAni samAcarannaticarati caturthANuvratamata etAn varjayatIti, iha cAdyAvaticArau svadArasaMtoSiNa eva, netarasya zeSAstu dvayorapIti haribhadrasUrimatam, etadeva ca sUtrAnupAti, yadAha - "sadArasaMtosassa ime paMca aiyArA" [ ] ityAdi, bhAvanA caivam atra bhATIpradAnenetvarakAlasvIkAreNa svakalatrIkRtya vezyAM bhuJjAnasya svakIyakalpanayA svadAratvena vratasApekSacittatvAnna bhaGgaH alpakAlaparigrahAcca vastuto'svakalatratvAdbhaGga iti bhaGgAbhaGgarUpo'ticAraH, aparigRhItAgamanaM tvanAbhogAdinA'tikramAdinA vA'ticAra:, paradAravarjino naitAvaticArau, itvarakAlaparigRhItAparigRhItayorvezyAtvenAnAthakulAGganAyAstvanAthatayaivAparadAratvAditi, apare tvAhuH - itvaraparigRhItAgamanaM svadArasaMtoSavato'ticAraH, aparigRhItAgamanaM tu paradAravarjinaH, tatra prathamabhAvanA pUrvavat, dvitIyabhAvanA tvevam- aparigRhItA nAma vezyA, tAM yadA gRhItAnyasatkabhATikAmabhigacchati tadA paradAragamanajanyadoSasaMbhavAtkathaMcitparadAratvAcca bhaGgaH vezyAtvAccAbhaGga ityaticAra iti, anye punaranyathA prAhuH- "paradAravajjiNo paMca hoMti tinni u sadArasaMtuTThe / itthIe tinni paMca va bhaMgavigappehiM nAyavvaM // 1 // " [ ], iha bhAvanA-pareNetvarakAlaM yA parigRhItA vezyA tadgamanamaticAraH paradAravarjinaH, kathaMcittasyAH paradAratvAt, tathA'parigRhItAyA anAthakulAGganAyA yadgamanaM tadapi tasyaivAticAraH, loke paradAratvena tasyA rUDhatvAt, tatkAmukakalpanayA ca parasya bhartrAderabhAvenAparadAratvAt, zeSAstUbhayorapi syuH, tathAhi - svadArasaMtoSiNaH svakalatre'pi taditarasya tu vezyAsvakalatrayorapi yadanaGgarataM tatsAkSAdapratyAkhyAtamapi na vidheyam, yato'sAvatyantabhIrutayA brahmacaryaM cikIrSurapi yadA vedodayAsahiSNutayA tadvidhAtuM na zaknoti tadA yApanAmAtrArthaM svadArasaMtoSAdi pratipadyate, maithunamAtreNaiva ca yApanAyAH saMbhavAdanaGgaratamarthataH pratyAkhyAtameva evaM paravivAhatIvrakAmAbhilASAvapItyataH kathaJcitpratyAkhyAtapravRtteratIcAratA teSAm, anye tvanaGgakrIDAmevaM bhAvayanti - sa hi nidhuvanameva vrataviSaya iti svakIyakalpanayA tat pariharan svadAra saMtoSI vezyAdau paradAravarjakastu paradAreSvAliGganAdirUpAmanaGgakrIDAM kurvan kathaJcidevAticarati vrataM vratasApekSatvAditi, tathA svadArasaMtoSavatA svakalatrAditareNa ca svakalatravezyAbhyAmanyatra manovAkkAyaimaithunaM na kAryaM na ca kAraNIyamityevaM yadA pratipannaM vrataM bhavati tadA paravivAhakaraNatastatkAraNamarthato'nuSThitaM viziSTAni TippaNAni 231
Page #305
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturthaM pariziSTam ra tathA syAdilitarikteSveva nyAyyam, anyathASAyAbhigrahamAtraM dadatyapi gItAdhArakAraNamiti ?, satyam, 232 viziSTAni TippaNAni bhavati, tad vratI ca manyate 'vivAha evAyaM mayA vidhIyate, na maithuna'miti, tato vratasApekSatvAdaticAra iti / nanu paravivAhakaraNe kanyAphalalipsA kAraNamuktaM tatra kiM samyagdRSTirasau vratI mithyAdRSTiA ?, yadi samyagdRSTistadA tasya na sA saMbhavati, samyagdRSTitvAdeva, atha mithyAdRSTistadA mithyAdRSTeraNuvratAni na bhavantyeveti kathaM sA paravivAhakaraNalakSaNAticArakAraNamiti ?, satyam, kevalamavyutpannAvasthAyAM sA'pi saMbhavati, kiMca-yathAbhadrakasya mithyAdRzo'pi sanmArgapravezanAyAbhigrahamAtraM dadatyapi gItArthAH, yathA''ryasuhastI rakasya sarvaviratiM dattavAn, idaM ca paravivAhakaraNavarjanaM svApatyavyatirikteSveva nyAyyam, anyathA'pariNItA kanyA svacchandacAriNI syAt, tatazca zAsanopaghAta: syAt, vihitavivAhA tu kRtavratabandhatvena na tathA syAditi, yaccoktaM 'svApatyeSvapi saGkhyAbhigraho nyAyyaH' taccintakAntarasadbhAve nyAyyaM sutasaGkhyApUrtI cApatyAntarotpattiparihAropAyata iti, apare punarAhu:-para: anyo yo vivAhaH Atmana eva viziSTasaMtoSAbhAvAdyoSidantarANi prati vivAhAntarakaraNaM tat paravivAhakaraNam, ayaM ca svadArasaMtoSiNa iti, striyAstu svapuruSasaMtoSaparapuruSavarjanayorna bhedaH, svapuruSavyatirekeNAnyeSAM sarveSAM parapuruSatvAt, tato'naGgakrIDAdayastrayaH svadArasaMtoSiNa iva svapuruSaviSaye syuH, Adyastu yadA svakIyapatiH sapatnyA vArakadine parigRhIto bhavati tadA sapatnIvArakamatikramya taM paribhujAnAyA aticAsa, dvitIyastvatikramAdinA parapuruSamabhisarantyAH samavaseya:, brahmacAriNastvatikramAdinA'ticAra iti gAthArthaH // 16 // uktaM sAticAraM caturthamaNuvratamadhunA paJcamamAha- . icchAparimANaM khalu asayAraMbhaviNivittisaMjaNagaM / khettAivatthuvisayaM cittAdavirohao cittaM // 17 / / icchA0 gAhA / icchA parigrAhyavastuviSayA vAJchA tasyAstayA vA parigrAhyavastUnAM parimANam iyattA icchAparimANam / khalukyAlaGkAre, paJcamANuvrataM bhavatIti prakramaH, taccecchAparimANaM kiMphalamityAha-asadArambhavinivRttisaMjanakam asundarArambhApravRttinibandhanam, bhavati hIcchAparimANe kRte icchAviSayIkRtakatipayapadArthAnAM kiJcicchubhavyApArarapi prApterasundaretaravyApArebhyo vinivRttiH, yataH prabhUtArthaprAptyarthameva bhUtaghAtAdyasundaravyApAreSu prAya: prANinaH pravartanta iti, tacca kSetrAdivastuviSayam kSetrAdIni bhUvizeSaprabhRtIti vastUni artho viSayo gocaro'syeti vigrahaH, taduktam-dhaNaM dhannaM khettaM vatthu ruppaM suvaNNaM kuviyaM duppayaM cauppayaM ca [ ityAdi, atra cAdizabdaH prakAravacanaH, kSetrAdayaH kSetraprakArA dhanAdaya ityarthaH, cittaM mana AdiryeSAM vitta-deza-vaMzAdInAM te tathA teSAmavirodha: AnukUlyamAnurUpyaM cittAdyavirodhastasmAccittAdyavirodhataH, vittAdavirohaotti pAThAntaram, | 232
Page #306
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 233 tatra ca vittAdyavirodhato vRttyAdyavirodhato veti vyAkhyeyam, kimityAha-citraM bahuprakArametam, tathAhi-kazciniHsvo'pi vipulacitto bhavati, anyastvanyathA, tathA kasyacidbhari vittamanyasya stokam, tathA kvaciddeze'tyantaM dhAnyacatuSpadAdisaGgraho vidhIyate anyatra tu na tathA, tathA ko'pi rAjavaMzyo'nyo brAhmaNavaNigvaMzyAdiH tasya ca prAyo rAjyAdisaMbhavAsaMbhavau sta:, ityevaM svacittavittAdInAmavirodhenAnekavidhapuMbhistadvidhIyamAnamanekadhA bhavatIti gAthArtha: // 17 // atrAticArAnAha - khettAihiraNNAIdhaNAidupayAikuppamANakame / joyaNapayANabaMdhaNakAraNabhAvehiM No kuNai // 18 // khetta0 gAhA / kSetrAdihiraNyAdidhanAdidvipadAdikupyamAnakramAn, kSetrAdiSu viSayeSu yadgRhItaM parimANaM tadatikramAnityarthaH, viziSTAni yojanapradAnabandhanakAraNabhAvaiH, ebhiryojanAdibhiryathAsaGkhyaM na karoti na vidhatte iti samudAyArthaH, tatra kSetraM sasyotpattibhUmiH, tacca setuketUbhayabhedAt vipaNana trividham, tatra setukSetramaraghaTTAdisekyam, ketukSetraM punarAkAzodakaniSpAdyam, ubhayakSetraM tu tadubhayaniSpAdyam, AdizabdAdvAstugrahaH, vAstu ca agAraMgrAmanagarAdi ca, tatrAgAraM trividham-khAtamucchritaM khAtocchritaM ca, tatra khAtaM bhUmigRhAdi, ucchritamucchrayeNa kRtam, ubhayaM bhUmigRhasyopari prAsAdaH, etayozca kSetravAstunoH pramANasya yojanena kSetrAntarAdimIlanenAtikrama: aticAro bhavati, tathAhi-kilaikameva me kSetraM vAstu vetyabhigrahavato'dhikataratadabhilASe sati vratabhaGgabhayAt prAktanakSetrAdipratyAsannaM tad gRhItvA pUrveNa saha tasyaikatvakaraNArthaM vRtyAdyapanayanena tat tatra yojayato vratasApekSatvAt, kathaJcidviratibAdhanAccAticAra iti, tathA hiraNyaM rajatam AdizabdAtsuvarNam, tatparimANasya pradAnena vitaraNenAtikrama: aticAro bhavati, yathA kenApi caturmAsAdyavadhinA hiraNyAdiparimANaM vihitam, tatra ca tena tuSTarAjAdeH sakAzAttadadhikaM tallabdham, taccAnyasmai vratabhaGgabhayAtpradadAti pUrNe'vadhau grahISyAmIti bhAvanayeti vratasApekSatvAdaticAraH, tathA dhanaM gaNima-dharima-meya-paricchedyabhedAccaturvidham, tatra gaNimaM pUgaphalAdi, dharimaM guDAdi, meyaM ghRtAdi, paricchedyaM mANikyAdi, AdizabdAddhAnyaM vrIhyAdi, etatpramANasya bandhanato'tikramaH aticAro bhavati, yathA hi kila kRtadhanAdiparimANasya ko'pi labhyamanyadvA dhanAdi dadAti, tacca vratabhamabhayAccaturmAsyAdiparato gRhagatadhanAdivikraye vA kRte grahISyAmIti bhAvanayA bandhanena niyantraNena rajjvAdisaMyamanena satyakAradAnAdirUpeNa vA svIkRtya tadneha eva tat sthApayato'ticAraH, tathA dvipadaM putra-kalatra-dAsI-dAsa-karmakara-zuka-sArikAdirUpam, AdizabdAdravAdicatuSpadaparigrahaH, teSAM yat parimANaM tasya kAraNena garbhAdhAnavidhApanenAtikramaH aticAro bhavati, yathA kila kenApi saMvatsarAdyavadhinA dvipada-catuSpadAnAM parimANaM kRtam, Jan Education International .
Page #307
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 234 teSAM ca saMvatsaramadhya eva prasave'dhikadvipadAdibhAvAd vratabhaGgaH syAditi tadbhayAt kiyatyapi kAle gate garbhagrahaNaM kArayato garbhasthadvipadAdibhAvena bahirgatatadabhAvena ca kathaJcid vratabhaGgAdaticAraH, tathA kupyam Asana-zayanAdigRhopaskarastasya yanmAnaM tasya bhAvena tatparyAyAntararUpeNAtikramo'ticAro bhavati, yathA kila kenApi daza karoTakAnIti kupyasya parimANaM kRtam, tatasteSAM kathaJcid dviguNatve sati vratabhaGgabhayAtteSAM dvayena dvayenaikaikaM mahattaraM kArayata: paryAyAntarakaraNena saGkhyAbAdhanAccAticAraH, anye tvAH- bhAvena tadarthitvalakSaNena vivakSitakAlAvadhe: parato'hametad grahISyAmyato nAnyasmai deyamiti parApradeyatayA vyavasthApayata iti, ete cAticArA mUlasUtra evamadhIyante-khettavatthupamANAikkame hiraNNasuvaNNappamANAikkame[ ] ityAdi, yathAzrutatvena caiSAmabhyupagame bhaGgAticArayorna vizeSa: syAditi tadvizeSopadarzanArthamAcAryeNa yojanapradAnetyAdi bhAvanA darzitA, ayameva cAsau bhAvArthoM viziSTAni yatsaMgataM zrAvakadharmaM vakSya ityAdyagAthAyAM vaktavyatvena pratijJAtaH, etadbhAvanopadarzanAdevAnyeSAM sahasAbhyAkhyAnAdInAmaticArANAmanupadarzitabhAvanAnAmapi TippaNAni bhAvanotprekSaNIyA, sA ca yathobodhaM keSAJciddarzitaivAsmAbhirdarzayiSyate ceti, yacca kSetrAdiparigrahasya navavidhatvena tatsaGkhyAticAraprAptau paJcasaGkhyAtvamuktaM tatsajAtIyatvena zeSabhedAnAmatraivAntarbhAvAt, ziSyahitatvena ca prAyaH sarvatra madhyamagatervivakSitatvAt paJcakasaGkhyayaivAticAraparigaNanam, atazcatuHSaDAdisaGkhyayA'- ticArANAmagaNanamupapannamiti gAthArthaH // 18 // uktAnyaNuvratAni, athaiteSAmevottaraguNAnAmavasaraH, te ca guNavratazikSAvratarUpAH, tatra prathamaguNavratAbhidhitsayA tAvadAha - udAhotiriyadisaM cAummAsAikAlamANeNa / gamaNaparimANakaraNaM guNavvayaM hoi vinneyaM // 19 // uDAho0 gaahaa|uurdhvaa ca upari parvatAdiviSaye'dhazca UrdhvaviparItA kUpAdau tiryakca pUrvAdi: UrdhvAdhastiryak, tacca taddikca UrdhvAdhastiryagdik, / tatastAmAzritya gamanaparimANakaraNamiti sambandhaH, athavA gamanaparimANakaraNasyaiva vizeSaNametat, UrdhvAdhastirazcyo dizo viSayabhUtA yatreti samAsAt, UrdhvAdhastiryagdizIti vA, sarvadikSvityarthaH, anusvArazcAlAkSaNika iti, caturNA mAsAnAM samAhArazcaturmAsam, tadeva cAturmAsyam, tadAdi yatkAlamAnaM kAlaparimANaM tattathA, tena cAturmAsyAdikAlamAnena, gamanasya gate: parimANakaraNam iyata: kSetrAtparato na gantavyamityevaM mAnavidhAnaM gamanaparimANakaraNam, guNAya aNuvratAnAmupakArAya vrataM guNavratam, bhavati hyaNuvratAnAM guNavratebhya upakAraH, vivakSitakSetrAdibhyo'nyatra hiMsAdiniSedhAditi, bhavati vartate, | 234 vijJeyaM jJAtavyam, prathamamiti gamyata iti gAthArthaH // 19 // / For Private & Personal use only
Page #308
--------------------------------------------------------------------------
________________ mastam, anena tyocArA bhavanti, anyathA pravRttAnaM ubhayaM ca uktadvayamakA vAta dvandvaH, tairvizaddha mAtyavavihitadivratasyaiva saMvatvaya gamanata: AnayanAdibhi viziSTAni TippaNAni cava tti tathaiva tenaiva vajjai uhAikkamamANayaNappesaNobhayavisuddhaM / taha ceva khettavujhiM kahiMci saiaMtaraddhaM ca // 20 // savattike | vajjai0 gAhA / varjayati pariharate, UrdhvAdikramamiti UrdhvAdiSu-UrdhvAdhastirazcISu dikSu kramaH kramaNam, vivakSitakSetrAt parata iti gamyate, dharmabindau ata UrdhvAdikramastam, anena trayo'ticArAH pratipAditAH, tadyathA-udisipamANAikkame ahodisipamANAikkame tiriyadisipamANAikkame caturthaM [ ], ete cAnAbhogAtikramAdibhirevAticArA bhavanti, anyathA pravRttau tu bhaGgA eva, etaM cordhvAdidigatikramaM kathaM varjayatItyAha-AnayanaM pariziSTam ca vivakSitakSetrAtparata: sthitasya vastunaH pareNa svakSetre prApaNaM preSaNaM ca tataH pareNa nayanaM ubhayaM ca uktadvayamapyekadaiveti dvandvaH, tairvizuddhaM nirdoSamAnayanapreSaNobhayavizuddhaM tadyathA bhavatIti kriyAvizeSaNam, vivakSitakSetrAtparata: svayaM gamanata: AnayanAdibhizca prakArairdikaparimANAtikramaM varjayatIti bhAvanA, ayaM cAnayanAdAvatikramo na kArayAmItyevaMvihitadigvratasyaiva saMbhavati, tadanyasya tvAnayanAdAvanatikrama eva, tathAvidhapratyAkhyAnAbhAvAditi, 235 taha ceva tti tathaiva tenaiva prakAreNa gamanAnayanAdivizuddhatAlakSaNena kSetrasya pUrvAdidezasya divrataviSayasya hasvasya sato vRddhiH vardhanaM pazcimAdikSetrAntaraparimANaprakSepeNa dIrdhIkaraNaM kSetravRddhistAm, kila kenApi pUrvAparadizoH pratyekaM yojanazataM gamanaparimANaM kRtam, sa cotpannaprayojana ekasyAM dizi navati vyavasthApyAnyasyAM tu dazottaraM yojanazataM karoti, ubhAbhyAmapi prakArAbhyAM yojanazatadvayarUpasya parimANasyAvyAhatatvAt, ityevamekatra kSetraM vardhayato vratasApekSatvAdaticAra iti, tathA kathaJcit kenApi prakAreNAtivyAkulatvapramAditvamatyapATavAdinA smRteH smaraNasya yojanazatAdirUpadikparimANaviSayasyAntardhA bhraMzaH smRtyantardhA tAm, cazabda: samuccaye, kenacit kli pUrvasyAM dizi yojanazatarUpaM parimANaM kRtamAsIt, gamanakAle ca spaSTatayA na smarati-kiM zataM parimANaM kRtamuta paJcAzat ?, tasya caivaM paJcAzatamatikrAmato'ticAraH, zatamatikrAmato bhagaH, sApekSatvAnirapekSatvAcceti gAthArthaH, iha vRddhasampradAya:-UrdhvaM yatpramANaM gRhItaM tasyopari parvatazikhare vRkSe vA markaTa: pakSI vA vastramAbharaNaM vA gRhItvA vrajet, tatra tasya na kalpate gantum, yadA tu tatpatitamanyena vA''nItaM tadA kalpate grahItum, etatpunaraSTApadojjayantAdiSu bhavet, evamadha: kUpAdiSu vibhASA, tathA tiryak yatpramANaM gRhItaM tatrividhena karaNena nAtikramitavyam, kSetravRddhizca na kartavyA, katham ?, asau pUrveNa bhANDaM gRhItvA gato yAvattatparimANam, tataH parato bhANDamaghu labhata iti kRtvA apareNa yAni yojanAni tAni pUrvadikparimANe kSipati, yadyanAbhogAt parimANamatikrAnto bhavettadA nivartitavyam, jJAte vA na gantavyam, anyo'pi na visarjanIyaH, anAjJayA ko'pi gato bhavettadA yattena labdhaM svayaM vismRtya gatena vA tanna gRhyata iti // 20 // uktaM sAticAraM prathamaM guNavrataM, adhunA dvitIyamAha - / 235 For Private & Personal use only ww
Page #309
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 236 vajjaNamaNaMtaguMbariacvaMgANaM ca bhogao mANaM / kammayao kharakammAiyANa avaraM imaM bhaNiyaM // 21 // vajjaNa gAhA / idaM kila dvitIyaguNavratamupabhogaparibhogavratAbhidhAnaM dvidhA bhavati-bhojanata: karmatazca, tatra upeti sakRdantarvA bhojanamupabhoga: azanAdInAM bhogaH, upabhujyata iti vopabhoga: azanAdireva, pari AvRttyA bahirvA bhojanaM paribhogo vastrAdibhogaH, paribhujyata iti vA paribhogo vastrAdireva, tatropabhogaparibhogayorAsevAvizeSayorvastuvizeSayoH tadupAdAnabhUtakarmaNAM vopacArAdupabhogAdizabdavAcyAnAM vratamupabhogaparibhogavratam, tatra pUrvArdhena bhojanatastAvadidamAha-varjanaM pariharaNaM anantakamiti anantakAya: pravacanaprasiddhaH, yathA-savvA ya kaMdajAI sUraNakaMdo ya vajjakaMdo ya / allahaliddA ya tahA allaM taha allakaccUro // 1 // [ ] ityAdi, uduMbarIti vaTapippalodumbarappakSakadumbaraphalAni samayabhASayocyante, tathA'tyakSAnIti viziSTAni atizAyIni bhogasya kAraNAnyavayavA vA madhumadyamAMsAdIni rAtribhojanamrakcandanAGganAdIni vA, eteSAM ca dvandvaH, atasteSAmanantakodumbaryatyaGgAnAm, TippaNAni upalakSaNatvAccaiSAM samastAzanAdidravyANAM ceti dRzyam, cazabdasyottaratra sambandhaH, bhogato bhojanata upabhogaparibhogAvAzrityAparaM vratamiti yogaH, tathA mAnaM ca, na kevalamanantakAyAdInAM varjanaM bhojanato vratam, mAnaM ca parimANaM ca teSAM vratamiti, atha karmatastedavAha-kammayautti karma jIvikArtha ArambhaH, karmaiva karmakam, tasmAt karmakata:, tadAzritya kharakarmAdInAM nistriMzajanocitakaThorArambhANAM koTTapAlaguptipAlakarmAdInAM, AdizabdAdaGgArakarmAdInAMca varjanaM ceti prakrama:, aparaManyad dvitIyamidaMguNavrataMbhaNitaMpratipAditaM, pUrvAcAriti gamyate, tathA ca vRddhasampradAya:-bhojanata: zrAvaka utsargeNa prAsukameSaNIyamAhAramAhArayet, tasyAsadbhAve'neSaNIyamapi sacittavarjam, tadasattve'nantakAya-bahubIjakAni pariharet, tatrAzane / Ardraka-mUlaka-mAMsAdi, pAne mAMsarasa-madyAdi, khAdime punarudumbarapaJcakAdi, svAdime tu madhvAdi, evaM paribhoge'pi vastrAdau, tatra sthUladhavalAlpamUlyAni parimitAni ca vastrANi paribhuJjIta, zAsanaprabhAvanArthaM vA varANi varatarANi yAvaddevadUSyANyapi, navaraM bhoge parimANaM kuryAditi / karmato'pi yadyakarmA na zaknoti jIvituM tadA'tyantasAvadhAni pariharet, atrApi sakRdeva yatkriyate karma praharavyavaharaNAdi vivakSayA tadupabhogo'bhidhIyate, pauna:punyena yatpunastatparibhoga iti, anye punaH karmapakSe upabhogaparibhogayojanaM na kurvanti, upabhogaparibhogavrate karmaNa: punarupanyAsa upabhogAdikAraNabhAveneti gAthArtha: // 21 // ubhayarUpe'pyatrAticArAnAha saccittaM paDibaddhaM apauladupaolatucchabhakkhaNayaM / vajjai kammayao'vi ya itthaM aMgAlakammAI // 22 // 236 Jain Education international For Private & Personal use only
Page #310
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 237 saccittaM gaahaa| zrAvakeNa hi bhojanata: kilotsargato niravadyAhAreNa bhAvyam, karmatazca prAyo niravadyakarmAnuSThAnena, atastadapekSayA yathAsaMbhavamamI aticArA dRzyAH, tatra ca bhojanatastAvadAha-sacittaM sacetanaM kandAdi, iha ca sarvatra nivRttiviSayIkRtapravRttAvapyaticArAbhidhAnaM vratasApekSasyAnAbhogAtikramAdinibandhanapravRttyA draSTavyam, anyathA bhaGga eva syAt, atastanivRttiviSayIkRtaM bhakSyatayA varjayatIti yogaH, tathA pratibaddhaM saMbaddhaM sacittavRkSeSu guMdAdi pakvaphalAdi vA, tadbhakSaNaM hi sAvadyAhAravarjakasya sAvadyAhArapravRttirUpatvAdanAbhogAdinA'ticAraH, athavA'sthikaM tyakSyAmi, tasyaiva sacetanatvAt, kaTAhaM tu bhakSayiSyAmi, tasyAcetanatvAt, iti buddhayA pakvaM khajUrAdiphalaM mukhe prakSipata: sacittavarjakasya sacittapratibaddhAhAro'ticAraH, tathA apaulatti apakvaM ca agninA'saMskRtaM duppaulatti duSpakvaM ca ardhasvinnaM, tucchatti tucchaM ca ni:sAramiti dvandvaH, teSAm, dhAnyAnAmiti gamyam, viziSTAni bhakSaNam adanaM tadeva svArthika kapratyaye satyapakvaduSpakvatucchabhakSaNakam, nanvapakvauSadhayo yadi . sacetanAstadA TippaNAni sacittamityAdyapadenaivoktArthatvAtpunarvacanamasaMgatam, athAcetanAstadA ko'ticAra: ?, niravadyatvAttadbhakSaNasyeti, satyam, kiMtvAdyAvaticArau sacetanakandaphalAdiviSayau itare tu zAlyAdyoSadhiviSayA: iti viSayakRto bhedaH, ata eva mUlasUtre-apauliosahibhakkhaNayA[ .. ] ityAdyuktam, tato'nAbhogAtikramAdinA apakvauSadhibhakSaNamaticAraH, athavA kaNikkAderapakvatayA saMbhavAtsacittAvayavasya piSTatvAdinA'cetanamidamiti buddhayA bhakSaNaM vratasApekSatvAdaticAraH, duSpakvauSadhibhakSaNaM tu pRthukAderduSpakvatayA saMbhavAtsacetanAvayavasya pakvatvAdacetanamiti buddhyA bhuJAnasyAticAraH, nanu tucchauSadhayo'pakvA duSpakvA: samyak pakvA vA syuH?, yadyAdyau pakSau tadA tRtIyacaturthAticArAbhyAmevAsyoktatvAtpunaruktatvadoSaH, atha samyak pakvAstadA niravadyatvAdeva kA'ticAratA tadbhakSaNasyeti ?, satyam, kiMtu yathA''dyadvayasyottaradvayasya ca sacittatve samAne'pyanoSadhyoSadhikRto vizeSa:, evamatra sacetanatvauSadhitvAbhyAM samAnatve'pyatucchatvatucchatvakRto vizeSo dRzya:, tatra ca komalamugAdiphalIrviziSTatRptyakArakatvena tucchA: sacetanA evAnAbhogAtikramAdinA bhuJAnasya tucchauSadhibhakSaNamaticAraH, athavA'tyantAvadyabhIrutayA'cittAhAratA'bhyupagatA, tatra ca yattRptikArakaM tadacetanIkRtyApi bhakSayatu, sacetanasyaiva varjanIyatvAbhyupagamAt, yatpunastRptisaMpAdanAsamarthA apyoSadhIlaulyenAcetanIkRtya bhuGkte tattucchauSadhibhakSaNamaticAraH, tatra bhAvato viratevirAdhitatvAd dravyatastu pAlitatvAditi, evaM rAtribhojanamAMsAdivrateSvapyanAbhogAtikramAdibhiraticArA bhAvanIyAH, atha karmavratAticArAnAha-varjayati 237 pariharate, kammayao vi yatti karmakataH, iha kapratyaya: svArthiko gAthApUraNArthaH, tena karmata: karmAzritya, apiceti puna:zabdArthaH,, kvacit kammayao'vi For Private & Personal use only
Page #311
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 238 hutti pAThaH, tatrApizabdaH punarartha eva, huzabdaH pUraNe, tatazca bhojanato'tra vrate sacittabhakSaNAdi varjayati, karmata: punaratra dvitIye guNavrate'GgArakarmAdi varjayatIti yogaH, karmato hi dvitIyaguNavrate paJcadazAticArA bhavanti, taduktamiMgAle 1 vaNa 2 sADI 3 bhADI 4 phoDIsu 5 vajjae kammaM / vANijjaM ceva ya daMta 1 lakkha 2 rasa 3 kesa 4 visa 5 visayaM // 1 // evaM khu jaMtapIlaNakammaM 1 nIlaMchaNaM ca 2 davadANaM 3 / saradahatalAyasosaM 4 asaIposaM ca 5 vajjejjA ||2||[saavypnnnnttii 287] bhAvArthastu vRddhasampradAyAdavaseyaH, sa cAyam-aGgArakarmeti aGgArAn kRtvA vikrINIte, tatra SaNNAM jIvanikAyAnAM vadha: syAttatastanna kalpate 1, vanakarma yadvanaM krINAti, tatastacchittvA vikrIya mUlyena jIvati, evaM patrAdInyapi pratiSiddhAni bhavanti 2, zakaTIkarma yacchAkaTikatvena jIvati, vijiti tatra gavAdInAM bandhavadhAdayo doSAH syuH 3, bhATIkarma yat svakIyena tantreNa bhATakena parakIyaM bhANDaM vahatyanyeSAM vA zakaTabalIvadInarpayatIti 4 TippaNAni sphoTIkarma upatvaM yadvA halena bhUmeH sphoTanam 5, dantavANijyaM yatpUrvameva pulindrANAM mUlyaM dadAti dantAnme yUyaM dadyAteti, tataste hastino ghnanti, acirAdasau vANijaka eSyatIti kRtvA, evaM karmakarANAM zaMkhamUlyaM dadAti, pUrvAnItAMstu krINAti 6, lAkSAvANijyamapyevameva, doSastu tatra kRmayo bhavanti 7, rasavANijyaM kalpapAlatvam, tatra ca surAdAvaneke doSA mAraNAkrozavadhAdayaH 8, kezavANijyaM yaddAsyAdIn gRhItvA'nyatra vikrINIte, atrApyaneke doSA: paravazitvAdaya: 9, viSavANijyaM viSavikraya:, sa ca na kalpate, yatastena bahUnAM jIvAnAM virAdhanA syAt 10, yantrapIDanakarma tilekSuyantrAdinA tilAdipIDanam 11, nirlAJchanakarma gavAdInAM varddhitakakaraNam 12 davAgnikarma yadvanadavaM dadAti kSetrarakSaNanimittaM yathottarApathe, dagdhe hi tatra taruNaM tRNamuttiSThati, tatra ca sattvazatasahasrANAM vadha: syAt 13, saro-hada-taDAgaparizoSaNaM yatsara:prabhRtIni zoSayati, tatra ca dhAnyamupyate 14, asatIpoSaNaM yadyonipoSakA dAsI: poSayanti, tatsambandhinI ca bhATIM gRhNanti, yathA gollaviSaya iti 15, diGmAtrapradarzanaM caitad bahusAvadyAnAM karmaNAmevaMjAtIyAnAM, na punaH parigaNanamiti, iha caivaM viMzatisaGkhyAticArAbhidhAnamanyatrApi paJcAticArasaMkhyayA tajjAtIyAnAM vratapariNAmakAluSyanibandhanavidhInAmapareSAM saMgraho draSTavya iti jJApanArtham, tena smRtyantardhAnAdayo yathAsaMbhavaM sarvavrateSvaticArA dRzyA iti / nanvaGgArakarmAdayaH kasmin vrate'ticArA: ?, kharakarmAdivrata iti cettarhi vrataviSayasyAticArANAM ca kaH parasparaM vizeSa: ?, kharakarmAdivatinA ete parihAryAH, yadA punareteSvanAbhogAdinA pravartante tadA kharakarmavratAticArA bhavanti, yadA tvAkuTTyA tadA bhaGgA eveti gAthArthaH // 22 // uktaM sAticAraM dvitIyaM guNavratamidAnIM tRtIyamAha - 238 For Private Personal use a
Page #312
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 239 taha'NatthadaMDaviraI aNNaM sa caubviho avjjhaanne| pamayAyarie hiMsappayANapAvovaese ya // 23 // taha0 gAhA / tathA tenaiva prakAreNa bhogavratamivANuvratopakAritvalakSaNena, artha: prayojanaM tatpratiSedho'narthaH, daNDyata AtmA'neneti daNDo nigrahaH, anarthena daNDo'narthadaNDaH, ihalokaprayojanamaGgIkRtya niSprayojanabhUtopamardainAtmano nigraha ityarthaH, tasmAttasya vA virati: uparamo'narthadaNDavirati:, kimityAha-anyat dvitIyaguNavratApekSayA'param, tRtIyaM guNavrataM bhavatIti hRdayam, sa iti sa cAnarthadaNDazcaturvidhaH catuSprakAro bhavati, cAturvidhyamevAha-apadhyAne niSprayojanaduSTadhyAnaviSaya ityarthaH ?, athavaikArAntazabdasya prathamaikavacanAntatvena darzanAdapadhyAnam, taccaivam-kaiyA vaccati sattho ! kiM bhaMDaM ? kattha ? kettiyA bhUmI ! / ko kayavikkayakAlo ? nivisaye kiM ? kahiM ? keNa ? // 1 // [ ] ityAdi 1, tathA viziSTAni pamayAyarietti iha chandobhaGgabhayAt 'pamAya' iti vAcye 'pamaya' ityuktam, tatra pramAdo madyaviSayakaSAyanidrAvikathAlakSaNa: tena tasya vA Acaritam TippaNAni anuSThAnaM pramAdAcaritaM tasmin viSaye, pramAdAcaritameva vA, anarthadaNDatA cAsyoktazabdArthadvAreNa svabuddhayA dRzyA, athavA pramAdAcaritam AlasyopahatakRtyam, taccAsthagitatailaghRtabhAjanadhAraNAdi sattvopaghAtahetubhUtamiti 2, tathA hiMsanadharmakaM hiMsaM hiMsAhetutvAdvA hiMsA AyudhAnalahalaviSAdi, tasya pradAnam anyasmai samarpaNaM hiMmrapradAnaM hiMsApradAnaM vA 3, tathA pApaM pApahetubhUtaM kRSyAdikarma tasyopadezaH pravartanaM pApopadezaH, anayozca samAhAradvandve hiMsrapradAnapApopadezaM tatra viSaye, hiMmrapradAnapApopadezameva vA, anarthadaNDa iti hRdayam, cazabda: samuccayArthaH / evaM caturvidho'narthadaNDa iti gAthArthaH // 23 // atrAticArAnAha kaMdappaM kukkuiyaM mohariyaM saMjuyAhiMgaraNaM ca / uvabhogaparIbhogAiregayaM cettha vajjei // 24 // kaMdappaM0 gAhA / kaMdarpa: kAmastaddhetuviziSTo vAkprayogo'pi kaMdarpa eva, mohoddIpakaM vAkkarmeti bhAvaH, taM varjayatIti yogaH, iha ca sAmAcArI-zrAvakasyAdRTTahAso na kalpate kartum, yadi nAma hasitavyaM tadeSadeveti 1, tathA kutkuca: kutsitasaMkocanAdikriyAyuktastadbhAva: kautkucyam-anekaprakArA mukhanayanAdivikArapUrvikA parihAsAdijanitA(kA) bhANDAnAmiva viDambanakriyetyarthaH, atra sAmAcArI tAdRzAni bhaNituM na kalpante yaadRshailoksy hAsa utpadyate, evaM gatyA gantuM sthAnena vA sthAtumiti, etau ca kaMdarpakautkucyAkhyAvaticArau pramAdAcaritavratasyAvaseyau, 239 pramAdarUpatvAttayoH, tathA mukhamasyAtIti mukharastadbhAva: karma veti maukhayaM dhASTaprAyamasatyAsambaddhapralApitvam, ayaM ca pApopadezavratasyAticAraH, maukharye Vain Education International
Page #313
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI caturtha pariziSTam 240 | viziSTAni TippaNAni pApopadezasaMbhavAt 3, tathA'dhikriyate narakAdiSvanenAtmetyadhikaraNaM vAsyudUkhala-zilAputraka-godhUmayantrakAdi, saMyutaM saMyuktamarthakriyAkaraNayogyaM tacca tadadhikaraNaM ceti saMyutAdhikaraNaM, tatra sAmAcArI-zrAvakeNa na saMyuktAni zakaTAdIni dhArayitavyAnIti, ayaM ca hiMmrapradAnavratasya, tathopabhogaparibhogayoH uktanirvacanayoH atirekatA AdhikyamupabhogaparibhogAtirekatA tAM ca, cazabda: samuccaye, atra anarthadaNDaviratau varjayati pariharate, ihApi sAmAcArI-upabhogAtiriktAni yadi bahUni tailAmalakAni gRhNAti tadA tallaulyena bahavaH snAtuM taDAgAdau vrajanti, tatazca pUtarakApkAyAdivadho'dhika: syAt, evaM tAmbUlAdiSvapi vibhASA, na caivaM kalpate, tataH ko vidhirupabhoge?, tatra snAne tAvadha eva snAtavyam, nAsti cettatsAmagrI tadA tailAmalakaiH ziro gharSayitvA tAni ca sarvANi sATayitvA taDAgAdInAM taTe niviSTo'Jjalibhi: snAti, tathA yeSu puSpAdiSu kunthvAdaya: santi tAni pariharatIti, ayaM ca pramAdAcaritavrata eva, viSayAtmakatvAdasya, apadhyAnAcaritavrate tvanAbhogAdinA'padhyAne pravRttiraticAraH, kaMdarpAdaya AkuTyA kriyamANA bhaGgA evAvaseyA iti gAthArthaH // 24 // ___ uktaM sAticAraM tRtIyaM guNavratam, taduktAvuktAni guNavratAni, adhunA zikSAvratAnyucyante, tatra zikSA abhyAsastatpradhAnAni vratAni zikSAvratAni punaH punarAsevArhANItyarthaH, tAni ca sAmAyikAdIni catvAri, tatra tAvatsAmAyikamAha - sikkhAvayaM tu etthaM sAmAiyamo tayaM tu viNNeyaM / sAvajjeyarajogANa vajjaNAsevaNArUvaM // 25 // __sikkhA0 gAhA / zikSAvratamuktazabdArtham, athavA zikSA grahaNAsevArUpA paramapadasAdhikA viziSTaceSTA, tatpradhAnaM vrataM tasyA vA padaM zikSApadaM zikSAvrataM vA, tuzabda: punararthaH, tasya caivaM prayoga:-guNavrataM tAvaddivratAdi, zikSAvrataM punaratra zrAvakadharme sAmAyikamiti, samasya rAgadveSaviyuktasya jIvasyAyo lAbha: samAyaH, samo hi pratikSaNamapUrvainidarzanacAritraparyAyanirupamasukhahetubhiradha:kRtacintAmaNikalpadrumopamaiyujyate, samAyaH prayojanamasya kriyAnuSThAnasyeti sAmAyikam, o iti nipAta: pAdapUraNe, anye tvavibhaktikanirdezaM kRtvA mo nipAta iti vyAkhyAnti, takaM tu tatpuna: sAmAyika vijJeyaM jJAtavyam, sAvadyetarayogAnAM sapApaniSpApavyApArANAM yathAsaGkhyaM varjanAsevanarUpaM parihArAnuSThAnasvabhAvaM, vivikSitakAlAvadhineti gamyate, tasmin gRhIte dvividhaMtrividheneti vikalpanArambhAdiparihAra: svAdhyAyAdividhizca vidheya iti bhAvanA / iha ca kecinmanyante-pratipannasAmAyikasya jinasnapanapUjAdi kurvato'pi na doSo, niravadyayogatvAttasya, yata: sAvadhayogalakSaNamidam-kammamavajjaM jaMgarahiyaMti kohAiNo ya cttaari| saha tehi jo u jogo paccakkhANaM 240 For Private & Personal use only
Page #314
--------------------------------------------------------------------------
________________ savattike dharmabindau caturtha pariziSTam 241 bhave tassa // 1 // [Ava0ni0 1051] iti, na ca jinasnapanAdi garhitakarmeti, atrocyate, evaM tarhi sAdhorapi tatkaraNaprasaGgaH, yato na sAvadyalakSaNasya sAdhuzrAvakAvAzritya bhedo'bhihitaH, tathA sAmAiyaMmi u kae samaNo iva sAvao havai jmhaa| eeNa kAraNeNaM bahuso sAmAiyaM kujjA ||1|| [Ava0ni0 801] ityetaddrAthoktaM sAmAyikavataH sAdhunA saha sAdRzyaM snapanAdividhau nopapadyate, sAdhUnAM tatrAnadhikArAt, tathA snapanAdi kRtadehavibhUSeNa karttavyam, sAmAyikaM tu vibhUSAvimuktena, tathA bhAvastavArUDhasya dravyastavena na kiJcana, tadarthameva tasyeSTatvAt, kiMca yathA tasya snapanAdi vidheyaM tathA caityasatkArAmakarSaNasecanagAnanRttAdyapyavigAnena vidheyaM prApnoti, bhavannItyA niravadyatvAvizeSAt na ca sAmAyikasAmAcAryAmetadetatsUcakaM vA vacanamupalabhyate, sAdhusamAnatA tUpalabhyata iti, atra punaH sAmAcArI - iha zrAvako dvividhaH - RddhiprApto'nRddhikazca yo'sAvanRddhika: sa caityagRhe sAdhusamIpe vA gRhe vA pauSadhazAlAyAM vA yatra vA vizrAmyati nirvyApAro vA''ste tatra sarvatra tatkaroti, caturSu sthAneSu punarniyamAtkaroti, tadyathA caityagRhe sAdhusamIpe pauSadhazAlAyAM svagRhe vA''vazyakaM kurvANaH, tatra yadi sAdhusamIpe karoti tadA'yaM vidhiH- yadi paraMparabhayaM nAsti, yadi kenApi samaM vivAdo nAsti, yadi kasyApi dravyaM na dhArayati mA bhUttatkRtAkarSApakarSikA, yadi ca dhAraNakaM dRSTvA na gRhNAti mA bhUdbhaGgaH, yadi ca vyApAraM na karoti, tadA svagRha eva sAmAyikaM kRtvA vrajati paJcasamitastriguptaH IryAyAmupayuktaH yathA sAdhuH, bhASAyAM sAvadyaM pariharan, eSaNAyAM kASThaM vA leSTuM vA'nujJApya pratyupekSya pramRjya ca gRhNan, evamAdAne nikSepe ca, tathA khelasiMghANAdInna vivecayati, vivecayaMzca sthaNDilaM pratyupekSate pramArSTi ca yatra tiSThati tatrApi guptinirodhaM karoti, anena vidhinA gatvA trividhena sAdhUnnatvA sAmAyikaM karoti - "karemi bhaMte ! sAmAiyaM sAvajjaM jogaM paccakkhAmi jAva sAhU pajjuvAsAmi duvihaM tiviNa" ityAdyuccAraNataH, tata IryApathikAyAH pratikrAmati, pazcAdAlocya vandate AcAryAdIn yathArAtnikatayA, punarapi guruM vanditvA pratyupekSya niviSTaH pRcchati vA paThati vA, evaM caityeSvapi, yadA tu svagRhe pauSadhazAlAyAM vA tadA gamanaM nAsti, yaH punaH RddhiprAptaH sa sarvadurSyA yAti, tena janasyAsthA bhavati, ATTatAzca sAdhavaH supuruSaparigraheNa bhavanti, yadi tvasau kRtasAmAyika eti tadA'zva hastyAdibhiradhikaraNaM syAt, tacca na vartate kartumityasau tanna karoti, tathA kRtasAmAyikena pAdAbhyAmevAgantavyamiti ca tanna karoti, tathA yadyasau zrAvakastadA taM na ko'pyabhyuttiSThati, atha yathAbhadrakastadA pUjA kRtA bhavatviti pUrvaracitamAsanaM kriyate, AcAryAzcotthitA evAsate, motthAnAnutthAnakRtA doSA bhUvan, pazcAdasAvRddhiprAptazrAvaka: sAmAyikaM karoti, katham ? "karemi bhaMte ! sAmAiyaM sAvajjaM jogaM paccakkhAmi duvihaM tiviheNaM jAva niyamaM pajjuvAsAmi" ityAdi, evaM sAmAyika viziSTAni TippaNAni 241
Page #315
--------------------------------------------------------------------------
________________ savattike | dharmabindau caturtha pariziSTam 242 kRtveyA~ pratikrAnto banditvA pRcchati vA paThati vA, sa ca kila sAmAyikaM kurvan mukuTaM kuNDale nAmamudrAM cApanayati, puSpatAmbUlaprA(pra.)vArAdikaM ca vyutsRjatItyeSa vidhi: sAmAyikasyeti gAthArthaH // 25 / / asyaivAticArAnAha - ___maNavayaNakAyaduppaNihANaM iha jattao vivajjei / saiakaraNayaM aNavaTThiyassa taha karaNayaM ceva // 26 // maNa0 gaahaa| manovacanakAyAnAM mAnasavAkzarIrANAM duSpraNidhAnaM sAvadye pravartanaM manovacanakAyaduSpraNidhAnam, iha sAmAyike yatnata: AdareNa vivarjayati pariharata iti trayo'mI aticArAH, tathA smRteH smaraNasya sAmAyikaviSayAyA akaraNamevAkaraNakam anAsevanaM smRtyakaraNakam, etaduktaM bhavati-prabalapramAdAnnaivaM smarati yadutAsyAM velAyAM mayA sAmAyikaM kartavyam, kRtaM na kRtaM veti, smRtimUlaM ca mokSAnuSThAnamiti, tathA'navathitasya tathA'navAthatasya viziSTAni asthirasvarUpasya sAmAyikasya tathA tenaiva prakAreNa prabalapramAdAdilakSaNena karaNameva karaNakam Asevanam, yaH sAmAyikaM karaNAnantarameva tyajati TippaNAni / yathAkathaJcidvA karoti tasyAnavasthitakaraNabhityamidhIyate, caivazabdaH samuccaye, apicetyAdizabdavat, ayameSAM bhAvArtha: sAmAiyaM tu kAuM gharaciMtaM jo ya ciMtae so| aTTavasaTTovagao niratthayaM tassa sAmaiyaM // 1 // kaDasAmaio pugviM buddhIe pehiUNa bhAsejjA / sai niravajja vayaNaM annaha sAmAiyaM na bhave // 2 // anirikkhiyApamajjiya thaMDille ThANamAi sevNto| hiMsAbhAve'vi na so kaDasAmaio pamAyAo // 3 // na-saraha pamAyajutto jo sAmaiyaM kayA u kAyavvaM ? / kayamakayaM vA ? tassa hu kayaMpi vihalaM tayaM neyaM // 4 // kAUNa takkhaNaM ciya pArei kareMi vA jahicchAe / aNavaDiyasAmaiyaM aNAyarAo na taM suddhaM // 5 // [ ] nanu manoduSpraNidhAnAdiSu sAmAyikasya nirarthakatvAdipratipAdanena vastuto'bhAva eva pratipAditaH, aticArazca mAlinyarUpa eva bhavatIti sa kathaM sAmAyikAbhAve?, ato bhakA evaite, nAticArAH, satyam, kiMtvanAbhogato'ticArA iti bhAvanA / nanu dvividhaMtrividhena sAvadhapratyAkhyAnaM sAmAyikam, tatra ca manoduSpraNidhAnAdau pratyAkhyAnabhannAt sAmAyikAbhAva eva tadbhAjanitaM prAyazcittaM ca syAt, manoduSpraNidhAnaM ca duSparihAryam, manaso'navasthitatvAt, ata: sAmAyikapratipatteH sakAzAttadapratipattireva zreyasIti, naivam, yataH sAmAyikaM dvividhaMtrividhena pratipannam, tatra ca manasA sAvadyaM na karomItyAdIni SaT pratyAkhyAnAnItyekatapratyAkhyAnabhane'pi zeSasadbhAvAnna sAmAyikasyAtyantAbhAvaH, midhyAduSkRtena manoduSpraNidhAnamAtrazuddhezca, sarvaviratisAmAyike'pi Jan Education International For Private & Personal use only
Page #316
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI caturthaM pariziSTam 243 tathA'bhyupagatatvAt, yato guptibhane [ 'pi S.] mithyAduSkRtaM prAyazcittamuktam, yadAha - "bIo u asamio mi tti kIsa ? sahasA agutto vA ? ' [ Avazyaka 1439], dvitIyo'ticAra: samityAdibhaGgarUpaH, anutApena zudhyatItyarthaH, iti na pratipatterapratipattirgarIyasIti, kiMca- sAticArAnuSThAnAdapyabhyAsataH kAlena niraticAramanuSThAnaM bhavatIti sUrayo, yadAhuH - abhyAso'pi prAyaH prabhUtajanmAnugo bhavati zuddhaH [ SoDazaka0 ] iti, tathA yadihoktaM pauSadhazAlAyAM sAmAyika karoti, tatraikAkina eva pauSadhazAlAyAM praveza iti kecana manyante 'ege abIe' [ ] ityA[dyAs.] gamavacanazravaNAt, tatrocyate, nAyamekAntaH, vacanAntarasyApi zravaNAt, tathA hi vyavahArabhASye'bhihitam - rAyasuyAI paMca vi posahasAlAe saMmiliyA [ ] ityalaM prasaMgeneti gAthArthaH // 26 // uktaM sAticAraM prathamaM zikSAvratam, adhunA dvitIyamAha - disivayagahiyassa disAparimANasseha paidiNaM jaM tu / parimANakaraNameyaM avaraM khalu hoi viNNeyaM // 27 // disivaya0 gAhA / digvratamuktasvarUpaM tatra gRhItam abhyupagataM digvratagRhItaM tasya, dikparimANasya UrdhvAdidiggamanapramANasya, dIrghakAlikasyeti gamyam, iha zikSAvrateSu, pratidinam anudivasam, etaccopalakSaNaM praharAdeH, yattu yatpunaH parimANakaraNaM saMkSiptataradik pramANagrahaNamityarthaH, etad evaMvidhaM parimANakaraNam, aparaM prathamAdanyat dvitIyaM zikSAvrataM dezAvakAzikaM deze digvratagRhItaparimANasya vibhAge'vakAzaH avasthAnaM dezAvakAzastena nirvRttaM dezAvakAzikam, sa vA yatrAsti taddezAvakAzikamiti, khalurvAkyAlaGkAre, bhavati vartate, vijJeyaM jJAtavyamiti gAthArthaH ||27|| atrAticArAnAha vajjai iha ANayaNappaoga pesappaogayaM ceva / saddANurUvavAyaM taha bahiyA poggalakkhevaM // 28 // vajjai0 gAhA / varjayati pariharate, iha dvitIyazikSAvrate, Anayane vivakSitakSetrAd bahirvartamAnasya sacetanAdidravyasya vivakSitakSetraprApaNe prayogaH svayaMgamane vratabhaGgabhayAdanyasya saMdezakAdinA vyApAraNamAnayanaprayogo'tastam, iha ca prAkRtatvAdanusvArasyAzravaNam, tathA preSyasya Adezyasya prayogo vivakSitakSetrAd bahiH prayojanAya svayaMgamane vratabhaGgabhayAdanyasya vyApAraNaM preSyaprayogaH, sa eva preSyaprayogako'tastam, caivazabdaH samuccaye, saddANurUvavAyaMti zabdANUnAM rUpasya ca pAtaH AhvAnIyasya zrotre dRSTau ca pAtanaM zabdANurUpapAtastam, athavA prAkRtatvAcchandobhaGgabhayAdevaM nirdezaH, anyathA 'saddarUvANuvAyaM' iti vAcyaM syAt, tatra zabdasya kAsitAde rUpasya ca svazarIrasambandhino'nupAto vivakSitakSetrAd bahiH sthitasyAhvAnIyasya zrotre dRSTau ca pAtanaM zabdarUpAnupAto'tastam, vivakSitakSetrAd bahiH sthitaM kaJcana naraM vratabhaGgabhayAdAhvAtumazaknuvan yadA kAsitAdizabdazrAvaNasvakIyarUpasaMdarzanavyAjena viziSTAni TippaNAni 243
Page #317
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRtti dharmabindau caturthaM pariziSTam 244 tamAkArayati tadA vratasApekSatvAcchabdAnupAto rUpAnupAtazcAticAra iti, tathA tenaiva prakAreNa vivakSitajanasyAgamanArthatAlakSaNena bahiyatti bahistAdvivakSitakSetrAt putralakSepaM zarkarAdiprakSepam, dezAvakAzikavrataM hi gRhyate mA bhUgamanAgamanAdivyAparajanita: prANyupamarda ityabhiprAyeNa sa ca svayaM kRto'nyena vA kArita iti na kazcit phale vizeSaH, pratyuta guNaH svayaMgamane, IryApathavizuddheH, parasya punaranipuNatvAttadazuddhiriti, iha cAdyadvayamavyutpannabuddhitvena sahasAkArAdinA vA, antyatrayaM tu vyAjaparasyAticAratAM yAtIti, ihAhurvRddhA: - digvratasaMkSepakaraNaM aNuvratAdisaMkSepakaraNasyApyupalakSaNaM draSTavyam, teSAmapi saMkSepasyAvazyaM kartavyatvAt, prativrataM ca saMkSepakaraNasya bhinnavratatvena dvAdaza vratAnIti saMkhyAvirodhaH syAditi, atra kecidAhuH - divratasaMkSepa eva dezAvakAzikam, tadaticArANAM divratAnusAritayaivopalambhAt, atrocyate, yathopalakSaNatayA zeSavratasaMkSepakaraNamapi dezAvakAzikamucyate tathopalakSaNatayaiva tadaticArA api tadanusAriNo draSTavyAH, athavA prANAtipAtAdisaMkSepakaraNeSu bandhAdaya evAticArA ghaTante, digvratasaMkSepe tu saMkSiptatvAt kSetrasya zabdAnupAtAdayo'pi syuriti bhedena darzitAH, na ca sarveSu vratabhedeSu vizeSato'ticArA darzanIyAH, rAtribhojanAdivratabhedeSu teSAmadarzitatvAditi gAthArthaH // 28 // uktaM sAticAraM dvitIyaM zikSAvrataM, sAmprataM tRtIyamucyate - AhAradehasakkArabaMbhavAvAraposaho ya'nnaM / dese savve ya imaM carame sAmAiyaM NiyamA // 29 // AhAra0 gAhA / poSaM puSTiM prakramAddharmasya dhatte karotIti poSadhaH parvadinAnuSThAnaM, AhArazca azanAdirdehasatkArazca zarIrabhUSA brahma ca brahmacaryamavyApArazca Arambhavarjanamiti dvandvasteSu viSaye tairvA nimittabhUtaiH poSadha AhAradehasatkArabrahmAvyApArapoSadhaH, AdyayorvarjanamantyayozcAsevanamityarthaH cazabdaH punararthaH, anyad dezAvakAzikAdaparaM tRtIyaM zikSAvratam, idaM ca caturvidhamapi dvidhetyAha-deze AhArAdInAM dezaviSaye savvetti sarvasmin niravazeSe AhArAdau cazabdaH samuccayArthaH, imaMti idaM poSadhavrataM bhavatIti gamyam, tatra ca carame aMtime bhede sarvato'vyApArapoSadhAkhye kRte sati sAmAyikaM prathamaM zikSAvrataM niyamAd avazyaMbhAvena, kartavyaM bhavati iti gamyam, anyathA sAmAyikaphalalAbhAbhAvaH syAt, iha ca bhAvArtho vRddhokto'yam AhArapoSadho dvividho-dezasarvabhedAt, tatra deze vivakSitavikRte [ravikRte 1 2 saM0 ]rAcAmAmlasya vA sakRdeva dvireva vA bhojanamiti, sarvatastu caturvidhasyApyAhArasyAhorAtraM yAvatpratyAkhyAnam, zarIrasatkArapoSadhastu snAnodvartanavarNakavilepanapuSpagandhaviziSTavastrAbharaNaparityAgaH, so'pi dezasarvabhedAd dvidhA, tatra deze kasyApi zarIrasatkAravizeSasyAkaraNam, sarvatastu sarvasyApi tasyAkaraNam, brahmacaryapoSadho'pi dezataH sarvatazca tatra deze divaiva rAtrAveva vA sakRdeva dvireva vA'brahmAsevanaM, sarvatastvahorAtraM yAvad brahmacaryapAlanam, avyApArapoSadho'pi dezataH sarvatazca tatra dezata ekatarasya kasyApi vyApArasyAkaraNam, sarvatastu sarveSAmapi viziSTAni TippaNAni 244
Page #318
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturthaM pariziSTam 245 vyApArANAM halazakaTagRhakarmAdInAmakaraNam, tatra cAvyApAraviSayo yo dezata: poSadhaM karoti sa sAmAyikaM karoti vA na vA, yastu sarvata: poSadhaM karoti sa niyamAt sAmAyikaM karoti, yadi na karoti tadA tatphalena vaJcyate, tacca kva kathaM vA karotIti ?, ucyate, caityagRhe vA sAdhumUle vA gRhe vA poSadhazAlAyAM vA, unmuktamaNisuvarNo vyapagatamAlAvarNakavilepanAharaNaH, tatra ca kRte paThati pustakaM vA vAcayati, dharmadhyAnaM vA dhyAyati, yathaitAn sAdhuguNAnahaM na samarthoM mandabhAgyo dhArayitumityAdivibhASeti, iha ca yadyAhArazarIrasatkArabrahmacaryapoSadhavadavyApArapoSadhamapi anyatrAnAbhogena'ityAdyAkAroccAraNapUrvakaM pratipadyate tadA sAmAyikamapi sArthakaM bhavati, sthUlatvAtpoSadhapratyAkhyAnasya sUkSmatvAcca sAmAyikasyeti, tathA poSadhavatA'pi sAvadhavyApArA na kAryA eva, tata: sAmAyikamakurvaMstallAbhAt bhrazyatIti, yadi puna: sAmAcArIvizeSAt sAmAyikamiva dvividhaMtrividhenetyevaM poSadhaM viziSTAni pratipadyate tadA sAmAyikArthasya poSadhenaiva gatatvAnna sAmAyikamatyantaM phalavat, yadi paraM poSadhasAmAyikalakSaNaM vratadvayaM pratipannaM mayeti bhAvAtphalavaditi TippaNAni gAthArthaH // 29 // atrAticArAnAha - appaDiduppaDilehiya'pamajjasejjAi vajjaI ettha / saMmaM ca aNaNupAlaNamAhArAIsu savvesu // 30 // appaDi0 gaahaa| iha sUcanAtsUtra'miti nyAyAt padAvayaveSu padasamudAyopacArAdvA appaDitti apratyupekSitam, duppaDilehiyaMti duSpratyupekSitaM ca apamajjatti apramArjitaM duSpramArjitaM ca yacchayyAdi tadapratyupekSitApramArjitaduSpramArjitazayyAdi, AdizabdAtsaMstArakoccAraprazravaNabhUmiparigrahaH, tadvarjayati pariharate, atra tRtIyazikSAvrate, anena gAthArthena catvAro'ticArA darzitAH, tadyathA-appaDilehiyaduppaDilehiyasejjAsaMthArae 1 appamajjiyaduppamajjiyasejjAsaMthArae 2 appaDilehiyaduppaDilehiyauccArapAsavaNabhUmI 3 appamajjiyaduppamajjiyauccArapAsavaNabhUmI 4[ ] iti, vyaktAzca navaramapratyupekSita: cakSuSA na nirIkSitaH, duSpratyupekSito vibhrAntacetasA nirIkSitaH, zayyAsaMstArakaH zayanArthaH saMstAraka: pauSadhikopayogI darbhakuzakambalIvastrAdiH, athavA zayyA zayanaM sarvAGgINaM vasatirvA, saMstAraka: ardhatRtIyahastaparimANaH, asmiMzca pakSe samAhAradvandvo vyAkhyeya:, upalakSaNaM caitatpIThakAdeH, tathA'pramArjito rajoharaNAdinA duSpramArjito'nupayuktatayeti, nanu kiM pauSadhikasya rajoharaNamasti ?, astIti brUmaH, yataH sAmAyikasAmAcArI bhaNatA''vazyakacUrNIkRtoktaM-raoharaNeNaM pamajjai, jao sAhUNaM uggahiyaM raoharaNamatthi taM maggati, asati pottassa aMteNaM [ ]ti, uccAraprazravaNabhUmi: purISamUtrotsargasthaNDilamiti, iha punarvRddhoktA sAmAcArI-kRtapoSadho nApratyupekSitAM zayyAmArohati saMstArakaM vA poSadhazAlAM vA / | 245 For Private & Personal use only
Page #319
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 246 sevate, darbhavastraM vA zuddhavastraM vA bhUmyAM saMstRNAti, kAyikAbhUmezcAgata: punarapi saMstArakaM pratyupekSate, anyathA'ticAra: syAt, evaM pIThAdiSvapi vibhASeti, ete catvAro'pyaticArA: sarvato'vyApArapoSadha eva bhavanti, aticAratA caiSAM spaSTaiveti, tathA samyak yathA''gamam, cazabdaH samuccaye, ananupAlanam anAsevanam, AhArAdiSviti viSayaviSayiNoH SaSThIsaptamyozcAbhedAhArapoSadhaprabhRtInAM sarveSAM samastAnAmavyApArapoSadhaparyavasAnAnAmiti, bhAvanA cAsyaivam-kRtapoSadho'sthiracittaH sannAhAre tAvatsarvamAhAraM taddezaM vA prArthayate, dvitIyadivase cAtmArthamAdaraM kArayati, zarIrasatkAre zarIramubartayati, daMSTrike kezAn romANi vA zrRGgArAbhiprAyeNa saMsthApayati, dAhe vA sati zarIraM siJcati, brahmacarye tvaihalaukikAn pAralaukikAn vA bhogAn prArthayate, zabdarUpasagandhasparzAn vA'bhilaSati, brahmacaryapoSadhaH kadA pUrNo bhaviSyati ?, tyAjitA brahmacaryeNeti vA cintayati, avyApAre sAvadhAni vyApArayati, viziSTAni kRtamakRtaM vA cintayatItyevaM paJcAticAravizuddho'yamanupAlanIya iti gAthArthaH // 30 // uktaM sAticAraM tRtIyaM zikSAvrataM, adhunA caturthamucyate - TippaNAni . aNNAINaM suddhANa kappaNijjANa desakAlajutaM / dANaM jaINamuciyaM gihINa sikkhAvayaM bhaNiyaM // 31 // annAINaM0 gAhA / annAdInAM bhojanaprabhRtInAm, AdizabdAt pAnavastrauSadhAdiparigrahaH, anena ca hiraNyAdivyavacchedamAha, zuddhAnAM nyAyAgatAnAm, nyAyazca dvijakSatriyaviTzUdrANAM zuddhasvavRttyanuSThAnaM, anena cAnyAyAgatAnAM niSedhamAha, kalpanIyAnAm udgamAdidoSavarjitAnAm, anena tvakalpanIyAnAM pratiSedhamAha, dezakAlayutaM prastAvocitaM, yata: kAle dattaM mahopakArakAri dAnaM syAt, abhidhIyate ca-"kAle diNNassa paheNayassa agyo na tIrae kaauN| tasseva athakkapaNAmiassa giNhatayA natthi // 1 // "[ ] athavA dezakAlayutaM kSetrakAlayutaM kSetrakAlocitaM, yadyatra deze kAle vocitamityarthaH, dAnaM vitaraNaM, yatibhyo munibhyaH, ucitaM saMgatam, gRhiNAM zramaNopAsakAnAm, zikSAvratamuktazabdArtham, bhaNitam uktamatithisaMvibhAgavratamityarthaH, iha bhojanArthaM bhojanakAlopasthAyyatithirucyate, tatrAtmArthaM niSpAditAhArasya zramaNopAsakagRhiNa: sAdhurevAtithi:, tithiparvAdisakalalaukikavyavahAratyAgAt, taduktam-"tithiparvotsavA: sarve, tyaktA yena mahAtmanA / atithiM taM vijAnIyAccheSamabhyAgataM viduH // 1 // " tasyAtithe: saMgato nirdoSo vibhAgaH pazcAtkarmAdidoSaparihArAyAMzadAnarUpo'tithisaMvibhAgaH sa eva vratamatithisaMvibhAgavratamiti, atra vRddhoktA sAmAcArI-zrAvakeNa pArayatA niyamAtsAdhubhyo dattvA pArayitavyam, anyadA punaraniyamo-dattvA vA pArayati pArayitvA vA dadAti, tasmAtpUrvaM sAdhubhyo dattvA pazcAtpArayitavyam, katham ?, yadA dezakAlo bhavati tadA''tmano vibhUSAM kRtvA sAdhUMstatpratizrayaM gatvA nimantrayate-'bhikSAM gRhNIte'ti, sAdhUnAM 246 For Private & Personal use only
Page #320
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI caturtha pariziSTam 247 kA taM prati pratipattiH ?, ucyate, tadaikaH paTalakamanyo mukhAnantakamaparo bhAjanaM pratyupekSate, mA antarAyadoSAH sthApanAdoSA vA bhavantu, sa ca yadi prathamAyAM pauruSyAM nimantrayate'sti ca namaskArasahita pratyAkhyAnI tatastadgRhyate, atha nAstyasau tadA na gRhyate, yatastad voDhavyaM bhavati, yadi punarghanaM lagettadA gRhyate saMsthApyate ca yo vodghATapauruSyAM pArayati pAraNakavAnanyo vA tasmai taddIyate, pazcAttena zrAvakeNa samaM saMghATako vrajati, eko na vartate preSayitum, sAdhU purataH zrAvakastu mArgato gacchati, tato'sau gRhaM nItvA tAvAsanenopanimantrayate, yadi nivizete tadA laSTam, atha na nivizete tathApi vinayaH prayukto bhavatviti, tato'sau bhaktaM pAnaM ca svayameva dadAti, athavA bhAjanaM dhArayati, athavA sthita evAste yAvad dattam, sAdhU api sAvazeSaM gRhNItaH pazcatkarmapariharaNArtham, tato dattvA vanditvA ca visarjayati, anugacchati ca katicitpadAni tataH svayaM bhuGkte, yacca kila sAdhubhyo na dattaM tacchrAvaNa na bhoktavyam, yadi punastatra grAmAdau sAdhavo na santi tadA bhojanavelAyAM digavalokanaM karoti, vizuddhabhAvena ca cintayati yadi sAdhavo'bhaviSyaMstadA nistArito'hamabhaviSyamiti vibhASeti gAthArthaH ||31|| atrAticArAnAha - saccittaNikkhivaNayaM vajjai saccittapihaNayaM ceva / kAlAikkamaparavavaesaM macchariyayaM ceva ||32|| citta gAhA / sacitte sacetane pRthivyAdau nikSepaNameva nikSepaNakaM sAdhudeyabhaktAdeH sthApanaM sacittanikSepaNakaM tadvarjayati pariharate, tathA sacittena phalAdinA pidhAnameva pidhAnakaM sAdhudeyabhaktAdeH sthaganaM sacittapidhAnakam, cazabdaH samuccaye, evakAro'vadhAraNe, evaM cAnayoH prayogaH - sacittapidhAnakameva ca, tathA kAlasya - sAdhUcitabhikSAsamayasyAtikramaH aditsayA'nAgatabhojanapazcAdbhojanadvAreNollaGghanaM kAlAtikramaH, tathA parasya Atmavyatiriktasya vyapadezaH parakIyamidamannAdikamityevamaditsAvataH sAdhusamakSaM bhaNanaM paravyapadezaH, tato'nayoH samAhAradvandve kAlAtikramaparavyapadezam tat, tathA matsaram asahanaM sAdhubhiryAcitasya kopanam, 'tena raNa yAcitena dattam ahaM tu kiM tato'pi hIna:' ityAdivikalpo vA, so'syAstIti matsarikastadbhAvo matsarikatA tAM ca, caivazabdaH samuccaye, aticArabhAvanA punariyam - yadA'nAbhogAdinA'tikramAdinA vA etAnAcarati tadA'ticAraH, anyadA tu bhaGga iti gAthArthaH ||32||" iti abhayadevasUriviracitavRttisahite paJcAzake // pR0 59 paM0 12 // "baMdho duviho dupadANaM catuSpadANaM ca aTThAe aNaTThAe ya / aNaTThAe Na Niravekkho niccalaM dhaNitaM bajjhati, sAvikkho jaM saMsarapAsaeNa AlIvaNagAdisu ya jaM sakketi chiMdituM vaTTati, aTThAe sAvekkho Niravekkho ya / muMcituM vA dAmagaMThiNA, evaM catuppadANaM vA viziSTAni TippaNAni 247
Page #321
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturthaM pariziSTam 248 / dupadANaM dAsI vA dAso vA coro vA putto vA Na paDhaMtao, teNa savikkamANi baMdhetavvANi rakkhitavvANi ya jattha agnibhayAdisu Na viNassaMti, tArisayANi kira duppaya-cauppayANi sAvaeNa geNhitavvANi jANi abaddhANi caiva acchaMtIti / vaho vi taheva, aNaTThAe Niravekkho NiddayatteNaM, sAvikkho puvvaM bhItapariseNa hotavvaM, jadi Na karejjA tAhe mammaM motUNa latAe doreNa vA ekkaM do tinni vA vAre tAlejjA, evamAdi vibhAsaNaM / chavicchedo aTThAe Niravekkho hattha -pAya- kaNNaNAsikANaM NiddayattAe, sAvikkho gaMDaM vA arutiM vA chiMdejja vA dahejja vA, catuSpadA kaNNe laMchijjaMti, evamAdi vibhAsA / atibhAro Na Arovetavvo, puvvaM tAva evaM jA vAhaNAe jIvitA sA mottavvA, aha Na hojjA aNNA jIvitA to dupae thA sataM kkhiveti oyAreti evaM vAhijjati, baillAdINaM jadhA sAbhAviyAo vi bhArAo UNao kIrati, halasagaDesu vi velAe muyati, Asa-hatthIsu vi eseva vidhI / bhatta-pANavocchedo Na kAtavvo, tikkhachuhAe marejjA, tAhe aNaTThAe dose pariharejjA, sAvekkho roganimittaM vA vAyAe vA bhaNejjA 'ajja te Na demi', saMtiNimittaM vA uvavAse kAravejjA, savvattha vi jayaNA jahA thUlagassa pANAtivAtaveramaNassa atiyAro bhavati tathA payatitavvaM / evaM kareMteNa bhogaMtarAyAdi Na kataM bhavati " - iti AvazyakacUrNau pratyAkhyAnAdhyayane pR0 284-285 // pR0 62 paM0 14 // "sAmI-jIvAdattaM titthayareNaM taheva ya gurUhiM / eyassa u jA viratI hoi adatte sarUvaM tu ||38|| svAmI ca prabhuH, jIvastu AtmA svAmi-jIvau, tAbhyAmadattam avitIrNaM svAmi-jIvAdattam, 'dvandvAt paraM padaM pratyekamabhisambadhyate' iti nyAyAd adattazabdasya pratyekaM sambandhaH, svAmyadattaM jIvAdattaM ca tatra yad vastu hiraNyAdikaM svAminA svayaM na vitIrNaM tat svAmyadattam, yattu pazvAdi jIvarUpaM svaparigrahavarti kazcid vinAzayati tat tasya jIvAdattam, yatastena pazvAdinA na khalvAtmaprANAstasya hananAyAnumatAH, sarvasya jIvarAzerjIvitakAmyatvAt, tathA titthayareNaM ti tIryate'nena saMsArasamudra iti tIrthaM samyagdarzanAdipariNAmaH, tadananyatvAt saGghazca tIrtham, tatkaraNazIlastIrthakara:, tena tIrthakareNa adattamiti prathamapadasamastamapi padamiSTatvAt sarvatra yojyam, tato yad gRhasvAminA AdhAkarmikAdi dattamapyarhatA'nanujJAtamAdIyate tat tIrthakareNAdattamiti, taheva ya gurUhiM ti yathA svAmyadattAdyadattaM tathaiva gurubhiH AcAryAdibhiradattaM yad dvicatvAriMzaddoSanirmuktamapi gurUNAmananumatyA bhujyate tad gurvadattamiti, yaduktam 'sattavihAlogavivajjie bhuMjamANassa teNiyaM hoi' [ ]tti / saptavidhAlokazca 'ThANa disi pagAsaNayA bhAyaNa pakkhevaNA ya guru bhAve / sattaviho Aloo sayA vi jayaNA suvihiyANaM ||" [Ava0ni0 564 ] ...... viziSTAni TippaNAni 248
Page #322
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabandI catarthaM pariziSTam 249 ti gAthAto'vagantavyaH / etasya catUrUpasyAdattasya yA viratiH nivRttiH, grahaNaM pratIti zeSaH, bhavati jAyate adatte adattAdAnavrate svarUpaM svabhAva:, tuH chandapUraNe, iti gAthArthaH " iti bRhadvRttisahite navapadaprakaraNe pR0 116-117 / / " pR0 70 paM0 11 // " mUluttaraguNarUvassa tAiNo paramacaraNapurisassa / avarAhasallapabhavo bhAvavaNo hoi nAyavvo // [ pra ] bhikkhAyariyAi sujjhai aiyAro koi vi ya DaNAe u / bIo asamio mi tti kIsa sahasA agutto vA ? / / 1425 / / saddAiesa rAgaM dosaM ca maNA gao taiyagammi / nAuM aNesaNijjaM bhattAivigiMcaNa cautthe || 1426 || adhunA bhAvavraNaH pratipAdyate - mUluttaraguNarUvassa0 gAhA / iyamanyakartRkI sopayogA ceti vyAkhyAyate - mUlaguNAH prANAtipAtAdiviramaNalakSaNAH piNDavizuddhayAdayastu uttaraguNAH, ete eva rUpaM yasya sa mUlaguNottaraguNarUpaH tasya tAyinaH paramazcAsau caraNapuruSazceti samAsaH tasya aparAdhA: gocarAdigocarAH ta eva zalyAni tebhyaH prabhavaH saMbhavo yasya sa tathAvidhaH bhAvavraNo bhavati jJAtavya iti gAthArthaH / sAmpratamasyAnekabhedabhinnasya bhAvavraNasya vicitra prAyazcitta bhaiSajena cikitsA pratipAdyate -- tatra bhikkhAyariyAi bhikSAcaryAdiH zudhyati aticAra: kazcid vikaTanayaiva AlocanayaivetyarthaH / AdizabdAd vicArabhUmyAdigamanajo gRhyate iha cAticAra eva vraNaH evaM sarvatra yojyam / bitiu ti dvitIyo vraNaH apratyupekSite khelavivekAdI hA asamito'smIti sahasA agupto mithyA duSkRtamiti vicikitsetyayaM gAthArthaH / zabdAdiSu iSTAniSTeSu rAgaM dveSaM vA manasA (manAk ) gataH atra taio tRtIyo vraNaH mizrabhaiSajyacikitsya: AlocanApratikramaNazodhya ityarthaH / jJAtvA aneSaNIyaM bhaktAdivigiJcanA caturtha iti gAthArthaH / " iti haribhadrasUriviracitavRttisahitAyAm Avazyakaniryuktau // pR0 73 paM0 9 // " tamhA niccasatIe bahumANeNaM ca ahigayaguNammi / paDivakkhadugaMchAe pariNaiAloyaNeNaM ca // 1 // 36 // titthaMkara bhattIe susAhujaNapajjuvAsaNAe ya / uttaraguNasaddhAe ya ettha sayA hor3a jar3ayavvaM ||1||37|| evamasaMto vi imo jAyar3a jAo vi Na paDar3a kayAI / tA etthaM buddhimayA apamAo hoi kAyavvo // 1138 // tamhA0 gAhA, titthaMkara gAhA / yasmAdasannapi viratipariNAma: prayatnAjjAyate prayatnaM vinA cAkuzalakarmodayAt sannapi pratipatati tasmAt kAraNAd nityasmRtyA sArvadikasmaraNena bhavati yatitavyamiti sambandha:, tathA bahumAnena bhAvapratibandhena cazabdaH samuccaye adhikRtaguNe aGgIkRtaguNe viziSTAni | TippaNAni 249
Page #323
--------------------------------------------------------------------------
________________ / savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 250 samyaktvANuvratAdI, idaM ca padaM pUrvapadAbhyAmuttarapadena ca saha pratyekaM yojyate, tathA pratipakSajugupsayA mithyAtvaprANivadhAyudvegena tathA pariNatyAlocanena adhikRtaguNavipakSabhUtA mithyAtvaprANAtipAtAdayo dAruNaphalA:, adhikRtaguNA: vA samyaktvANuvratAdayaH paramArthahatava ityevaM vipAkaparyAlocanena cazabda: samuccaya eveti gAthArthaH / tathA tIrthakarabhaktyA paramaguruvinayena tathA susAdhujanaparyupAsanayA bhAvayatilokasevayA, cazabdaH samuccaya eva, tathA uttaraguNazraddhayA pradhAnataraguNAbhilASeNa, samyaktve sati aNuvratAbhilASeNa, aNuvrateSu satsu mahAvratAbhilASeNeti bhAvaH / cazabdaH samuccaya eva, atra samyaktvANuvratAdivyatikare tatpratipattyuttarakAle sadA sarvakAlaM bhavati yujyate yatitavyam udyamaH kartavya iti gAthAdvayArthaH / anantaroktopadezameva phaladarzanena nigamayannAha-evaM0 gAhA / evamuktanyAyena nityasmRtyAdinA yatnena asannapi avidyamAno'pi, saMstu jAta viziSyAni eva iti apizabdArthaH, imo tti ayaM samyaktvapariNAmo viratipariNAmaJca jAyate bhavati, jAtazca saMpanna: puna: na patati nApaiti kadAcit kvacidapi TippaNAni kAle, tA iti yasmAdevaM tasmAdatra nityasmRtyAdike prayatne buddhimatA dhImatA apramAda udyamaH bhavati vartate kartavyaH kRtya iti gAthArthaH // " iti abhayadevasUriviracitavRttiyute paJcAzake // "tadapratipAda(ta)nArtha cApramAdo vidheya ityAha granthakAra:-tamhA0 gAhA / tasmAnityasmRtyA abhigRhItANuvratAvismaraNena bahumAnena ca sadantaHkaraNarUpeNa bhAvena adhikRtaguNe pratipannaguNe pratipakSA adhikRtaguNApekSayA hiMsAdaya: teSAM jugupsA parihAro dravyato bhAvatazca svayamakaraNam, na tu hiMsAdipravRttAnAM nindA paravivAdaprasannAt tasya ca niSiddhatvAt kaSAyaparikarmAdiSu, yathoktam- 'paraparivAyaMmi kae jai nAma haveja kajjanipphattI / tA loe saccasoesu Ayaro kassa hojjAhi // 1 // "[ ] / pariNatyAlocanena ca, pariNaterjIvAjIvasvarUpAnavasthitalakSaNAyAstathAbhAvadarzanenAvalocanamavadhAraNam, tena ca // titthaM0 gAhA, tIrthakarabhaktyA jinapUjAkaraNAbhilASAtirekarUpayA susAdhujanaparyupAsanayA ca sadgurvAdisevayA ca uttaraguNazraddhayA cANuvratapAlane sadA bhavati yatitavyam // evaM0 gAhA, evaM yatamAnasya asannapyayaM prAga dezaviratipariNAmo jAyate prAdurbhavati jAtaca na patati kadAcit naiva pratipatati, tat tasmAd nityasmRtyAdau tadupAye buddhimatA prekSAvatA'pramAdo yatnAtizayo bhavati kartavyaH karaNIyami(i)ti" iti yazobhadrasUriviracitavRttiyute paJcAzake pR0 17-18 // pR0 75 paM0 9 / "sacittetyAdi, sacittAnAM dravyANAM puSpa-tAmbUlAdInAM viusaraNayAe vyavasaraNena vyutsarjanena, acittAnAM 250 Far Private Personal use only
Page #324
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau pariziSTam 251 dravyANAmaladvAra-vastrAdInAmavyavasaraNena avyutsarjanena, kacid viyosaraNayeti pAThaH, tatra acetanadravyANAM chatrAdInAM vyutsarjanena parihAreNa, uktaM ca - 'avaNei paMca kakuhANi rAyavaravasabhaciMdhabhUyANi / chattaM khammovAhaNa mauDaM taha cAmarAo y||"[ ] tti, ekA zATikA yasmiMstattathA tacca taduttarAsanakaraNaM ca uttarIyasya nyAsavizeSa: tena, cakSuHsparza darzane aJjalipragraheNa hastajoTanena, manasa ekatvakaraNena ekAgratvavidhAneneti bhAvaH, kacidegattabhAveNaM ti pAThaH, abhigacchatIti prakramaH" iti AcAryazrI abhayadevasUriviracitAyAM jJAtAdharmakathAGgaTIkAyAm / / __"saccittANaM ti puSpa-tAmbUlAdInAM viusaraNayAe tti vyavasarjanayA tyAgena, accittANaM ti vastra-mudrikAdInAm aviusaraNayAe tti atyAgena, egasADievaM ti anekottarIyazATakAnAM niSedhArthamuktam uttarAsaMgakaraNeNaM ti uttarAsA uttarIyasya dehe nyAsavizeSaH, cakSuHsparze dRSTipAte egattIkaraNeNaM viziSTAni ti anekatvasya anekAlambanatvasya ekatvakaraNamekatrIkaraNam, tena" iti AcAryazrIabhayadevasUriviracitAyAM bhagavatIsUtraTIkAyAm pR0 137 // TippaNAni - 1077 paM0 2||"naaryaa bacAnyasabatAyAstatra bhAve sadA sthite / tadyoga: pApabandhazca, tathA mokSe'sya dRzyatAm // 204 // nAyaryAstathAvidhAyAH striyaH yathA iti dRSTAntArthaH 'anyasabatAyA' anyasminsvabhartuH puruSAntare riMsAtirekAtpratibaddhacittAyAH sambandhini savA anyasmin, bhAve mana:pariNAme sadA sarvakAlam sthite ArUDhe sati, kimityAha-tadyogaH tasmin anurAgaviSaye puruSe yogo vyApAraH, svabhartRzuzrUSaNAdiko'pi tathA pApabanyo jAyate, bhAvataH prpurusspribhogjnyH| ya: pUrvavat tathA iti dAntikArthaH, mokSe mokSaviSaye, asya bhinnagranthe:, kuTumbacintanAdiko'pi vyApAro yogo nirjarAphalaca dRzyatA vimRzyatAmiti // 204 // " iti vRttisahite yogabindau / / pR070 50 17 // "samma viAriavvaM atvapadaM bhAvaNApahANeNaM / visae aThAviavvaM bahussuagurusayAsAo // 765 / / samyaka sUkSmeNa nyAyena vicArayitavyamarthapadaM bhAvanApradhAnena satA, tasyA eveha pradhAnatvAt, tathA viSaye ca sthApayitavyaM tadarthapadam, kuta ityAha-bAhubhutagurusakAzAt, na svamanISikayeti gAthArthaH ||865||"iti svopajJavRttiyute pnycvstuke|| 071 pN06||"krtvyaa connatiH satyAM, zaktAviha niyogataH // avandhyaM bIjameSA yattatvataH sarvasampadAm // 23 // 7 // na kevalaM zAsanasya mAlinyaM varjanIyam, kartavyA ca vidheyA ca unnatiH prabhAvanA, satyAM vidyamAnAyAm, zaktau sAmarthya, iha iti prakrAnte jinazAsane, | 251 niyogato niyamena, kasmAdevamityAha-avandhyaM phalasAdhakam, bIjamiva bIjaM kAraNam, eSA zAsanaprabhAvanA, yat yasmAtkAraNAt, tattvata: paramArthataH, puruSaparibhogAiDa sati, kimityAha ramesvabhartuH puruSAntarApabandhazca, tathA movatIsUtraTIkAyAm pRtIkaraNeNaM Jain Education Inter n al
Page #325
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 252 viziSTAni TippaNAni sarvasampadAM samastazriyAmiti // 23 // 7 // " iti jinezvarasUriviracitavRttisahite aSTakaprakaraNe // pR0 82 pN09|| "katividho yoga ityAha sAlambano nirAlambanazca yoga: paro dvidhA jJeyaH / jinarUpadhyAnaM khalvAdyastattattvagastvaparaH / / 14 / 1 / / sAlambana ityAdi saha Alambanena cakSurAdijJAnaviSayeNa pratimAdinA vartata iti sAlambano nirAlambanacAlambanAdviSayabhAvApattirUpAnniSkrAnto nirAlambanaH, yo hi chadyasthena dhyAyate na ca svarUpeNa dRzyate tadviSayo nirAlambana iti yAvat / yogo dhyAnavizeSaH paraH pradhAno dvidhA jJeyo dvividho veditavya: / jinarUpasya samavasaraNasthitasya dhyAnaM cintanaM khaluzabdo vAkyAlaGkAre AdyaH prathamaH sAlambano yogaH / tasyaiva jinasya tattvaM kevalajIvapradezasaGghAtarUpaM kevalajJAnAdisvabhAvaM tasmin gacchatIti tattattvaga: turevakArArthaH paro'nAlambana: muktaparamAtmasvarUpadhyAnamityarthaH // 14 // 1 // " iti AcAryazrI haribhadrasUriviracite yazobhadrasUriviracitaTIkAsahite SoDazake // pR0 82 paM0 15 // "cittaratnamasaMkliSTamAntaraM dhanamucyate // yasya tanmuSitaM doSaistasya ziSTA vipattayaH / / 24 / 7 / / cittaM manastadratnamiva cittaratnaM nirmalasvabhAvatvopAdhijanitavikAratvAdisAdharmyAt,asaMkliSTaM rAgAdisaMklezavarjitam, AntaraM AdhyAtmikam, dhanaM vasu, ucyate abhidhIyate, yasya dehinaH, tat cittaratnam, muSitaM apahRtam, doSaiH rAgAdibhiH, tasya dehinaH, ziSTA uddharitA: vipattayo vyasanAni, asaMkliSTacittaratnAbhAve hi harSaviSAdAdirUpA: kugatigamanarUpA vA vipada evAvaziSyanta iti // 24 // 7 // " iti jinezvarasUriviracitavRttisahite aSTakaprakaraNe // pR0 84 pN010||"maitryaadiinaamev lakSaNamAha parahitacintA maitrI paraduHkhavinAzinI tathA karuNA / parasukhatuSTirmuditA paradoSopekSaNamupekSA / / 4 / 15 / / paretyAdi / pareSAM prANinAM hitacintA hitacintanam maitrI, jJeyeti sarvatra vAkyazeSaH / pareSAM duHkhaM tadvinAzinI tathA karuNA kRpA, pareSAM sukhaM tena tasmin vA tuSTiH paritoSo'prItiparihAro muditA, pareSAM doSA avinayAdayaH pratikartumazakyAsteSAmupekSaNamavadhIraNamupekSA, saMbhavatpratIkAreSu doSeSu nopekSA vidheyA // 4 // 15 // " iti iti AcAryazrIharibhadrasUriviracite yazobhadrasUriviracitaTIkAsahite SoDazake //
Page #326
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturthaM pariziSTam 253 pR0 87 paM0 7 / tulanA - " pavvajjAhu arihA Ariyadesammi je samuppannA / jAikulehiM visuddhA taha khINappAyakammamalA // 32 // tatto avimalabuddhI dulahamaNuattaNaM bhavasamudde / jammo maraNanimittaM cavalAo saMpayAo a ||33|| visayA ya dukkhaheU saMjoge niamao viogutti / paisamayameva maraNaM ettha vivAgo a airuddo ||34|| evaM payaIe cci avagayasaMsAranigguNasahAvA / tatto a tavvirattA payaNukasAyAppahAsAya // 35 // sukayaNNuA viNIA rAyAINamaviruddhakArI ya / kallANaMgA saddhA thirA tahA samuvasaMpaNNA ||36|| iti paJcavastuke / vizeSato jijJAsubhiretadvRttirvilokanIyA / " pR0 88 paM0 5 // tulanA - "pavvajjAjoggaguNehiM saMgao vihipavaNNapavvajjo / seviagurukulavAso sayayaM akkhaliasIlo a||10|| sam atta tato vimalayarabohajogAo / tattaNNU uvasaMto pavayaNavacchallajutto a || 11|| rio a tahA Aeo aNuvattago a gaMbhIro / avisAI paraloe uvasamaladdhIikalio a // 12 // taha pavayaNatthavattA sagurU aNunnAyagurupao ceva / eAriso gurU khalu bhaNio rAgAirahiehiM // 13 // " iti paJcavastuke / vizeSajijJAsubhiretadvRttirvilokanIyA // - pR0 88 paM0 12 // "titthe suttatthANaM gahaNaM vihiNA u ettha titthamiyaM / ubhayannU ceva gurU vihI u viNayAio citto // 851 || tIrthe vakSyamANalakSaNe sUtrArthagrahaNaM vidhinA tu vidhinaiva vakSyamANena atra sUtrAvayave tIrthamidamucyate ubhayajJazcaiva sUtrArtharUpajJAtaiva guruH vyAkhyAtA sAdhuH vidhizca sUtrArthagrahaNe vinayAdikazcitro nAnArUpa:, iha vinayaH kAyika- vAcika-mAnasabhedAt tridhA / AdizabdAd vakSyamANamaNDalIpramArjanAdigraha iti // 851 || atha guroreva vizeSataH svarUpamAha - ubhayannU vi ya kiriyAparo daDhaM pavayaNANurAgI ya / sasamayapaNNavao pariNao ya paNNo ya accatthaM // 852 // ubhayajJo'pi ca guruH kriyAparo mUlaguNottaraguNArAdhanAyAM baddhakakSaH, dRDhamatyarthaM pravacanAnurAgI ca jinavacanaM prati bahumAnatvAt viziSTAni TippaNAni 253
Page #327
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam / tathA svasamayaprajJApakaH, svasamayasya caraNa- karaNAdyanuyogabhedabhinnasya taistairupAyaiH prarUpaka: / pariNatazca vayasA vratena ca / prAjJazca bahu-bahuvidhagrAhakabuddhimAn atyarthamatIva / evaMvidhena hi guruNA prajJApyamAno'rtho na kadAcid viparyayabhAg bhavatItyevameSa vizeSyata iti // 852 // " iti municandrasUriviracitavivRtiyute upadezapade // pR0 93 paM0 14 // tulanA - "appaDibuddhe kahiMci paDibohejjA ammApiyare / ..... abujjhamANesu ya kammapariNaIe vihejjA jahAsatti taduvakaraNaM AovAyasuddhaM samaIe / kayaNNuyA khu esA / karuNA ya dhammappahANajaNaNI jaNammi / tao aNuNNAe paDivajjejja dhammaM / aNNahA aNuvahe cevovahAjutte siyaa| dhammArAhaNaM khu hiyaM svvsttaannN| tahA taheyaM saMpADejjA / savvahA apaDivajjamANe caejja te aTThANagilANosahatthacAganAeNaM 254 viziSTAni TippaNAni se jahA nAma kei purise kahaMci kaMtAragae ammApitisamee tappaDibaddhe vaccejjA / tesiM tattha niyamaghAI purisamittAsajhe saMbhavaMtosahe mahAyake siyA / tattha se purise tappaDibaMdhAo evamAlociya 'na bhavaMti ee niyamao osahamaMtareNa, osahabhAve ya saMsao, kAlasahANi ya eyANi,' tahA saMThaviya tadosahanimittaM savittinimittaM ca cayamANe sAhU / esa cAe acAe / acAe ceva cAe / phalamettha pahANaM buhANaM / dhIrA eyadaMsiNo / sa te osahasaMpADaNeNa jIvAvejjA / saMbhavAo purisociymeyN| evaM sukkapakkhige mahApurise saMsArakaMtArapaDie ammApiIsaMgae dhammapaDibaddhe viharejjA / tesiM tattha niyamaviNAsage apattabIjApurisamittAsajjhe saMbhavaMtasammattAiosahe maraNAivivAge kammayaMke siyA / tattha se sukkapakkhigapurise dhammapaDibaMdhAo evaM samAlociya 'viNassaMti ee avassaM sammattAiosahaviraheNa, tassaMpAyaNe vibhAsA, kAlasahANi ya eyANi vavahArao,' tahA saMThaviya saMThaviya ihalogaciMtAe tesiM sammattAiosahanimittaM visihagurumAibhAveNaM savittinimittaM ca kiccakaraNeNa cayamANe saMyamapaDivattIe te sAhu(hU~?) siddhIe / esa cAe acAe, tattabhAvaNAo / acAe ceva cAe, micchaabhaavnnaao| tattaphalamettha pahANaM buhANaM paramatthao / dhIrA eyadaMsiNo AsannabhavvA / sate sammattAiosahasaMpADaNeNa jIvAvejjA acaMtiya amaraNamaraNAvaMjhabIajogeNaM / saMbhavAo supurisociyameyaM / duppaDiyArANi ammApiINi / esa dhammo sayANaM bhagavaM ettha nAyaM pariharamANe akusalANubaMdhi ammApiisogaM ti|" iti paJcasUtrake tRtIyasUtre / | 254 For Private & Personal use only
Page #328
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike / dharmabindau caturtha pariziSTam tisu uttarAsu taha rohiNIsArohiNIsu kuryAt shissynissnycvstuke|| . viziSTAni 255 pR0 96 paM0 17 // "cAuddasi pannarasiM vajjejjA aDamiM ca navamiM ca / chaDhi ca cautthiM bArasiM ca doNhaM pi pakkhANaM // 7 // ..... tihiM uttarAhiM taha rohiNIhiM kujjA u sehanikkhamaNaM / sehovaTThAvaNaM kujjA aNuNNA gaNi-vAyae // 27 // " iti gaNividyAprakIrNake // "cAuddasiM paNNarasiM ca vajjae aTThamiM ca navamiM ca / chaDhiM ca cautthiM bArasiM ca sesAsu dijjAhi // 11 // caturdazI ca paJcadazI ca varjayet, aSTarmI ca navarmI ca SaSThI ca caturthI dvAdazI ca / zeSAsu tithiSu dadyAt anyAsu doSarahitAsviti gAthArthaH // 11 // ____tisu uttarAsu taha rohiNIsu kujjA u sehanikkhamaNaM / gaNivAyae aNuNNA mahavvayANaM ca AruhaNA // 112 // tisRSu uttarAsu ASADhAdilakSaNAsu tathA rohiNIsu kuryAt ziSyaniSkramaNam, dadyAt pravrajyAmityarthaH / tathA gaNivAcakayoranujJA eteSveva kriyate, mahAvratAnAM cAropaNeti gAthArthaH // 112 // " iti svopajJavRttisahite pnycvstuke|| pR0 101 pN04||"ee aNNe ya bahU, dosA avidiNNaniggame bhnniyaa| muccai gaNamamuyaMto, tehiM labhate guNA ceme // 5712 / / ete anye ca bahavo doSA: avitIrNasya ananujJAtasya gaNAd nirgame bhaNitAH / yastu gaNaM na muJcati sa taidoSairmucyate, guNAMzcAmUn labhate // 5712 // nANassa hoi bhAgI, thirayarao daMsaNe caritte ya / dhannA gurukulavAsaM, AvakahAe na muMcaMti // 5713|| jJAnasya apUrvazrutasya AbhAgI bhavati, darzane ca sammatyAdizAstrAvagAhanAdinA caraNe ca sAraNAdinA sthirataro bhavati, ata eva dhanyAH dharmadhanaM labdhAra: ziSyA gurukulavAsaM yAvatkathayA yAvajjIvaM na muJcanti // 5713 // kiJca bhItAvAso raI dhamme annaayynnvjjnnaa| niggaho ya kasAyANaM, eyaM dhIrANa sAsaNaM // 5714aa gacche bhItAvAso bhavati AcAryAdibhayabhItaiH sadaivA''sitavyam, na kimapyakRtyaM pratisevituM labhyata iti bhAvaH / dharme ca vaiyAvRtya-svAdhyAyAdirUpe ratirbhavati, anAyatanasya ca strIsaMsargaprabhRtikasya varjanaM bhavati, kaSAyANAM codIrNAnAM AcAryAdInAmanuziSTyA nigrahaH vidhyApanaM bhavati / dhIrANaM tIrthakRtAmetadeva zAsanam AjJA, yathA-gurukulavAso na moktavyaH // 5714 // " iti kSemakIrtisUriviracitavRttiyukte bRhatkalpabhASye // | 255 . Jan Education International For Private & Personal use only
Page #329
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturthaM pariziSTam 256 pR0 101 paM0 4 // " bhaNNai gurukulavAsovasaMgahatthaM jahA guNatthIha / niccaM gurukulavAsI havijja sIso jao'bhihiyaM || 3857|| nANasa hoi bhAgI thirayarao daMsaNe carite ya / dhannA AvakahAe gurukulavAsaM na muMcaMti / / 3859 / / gIyAvAso raI dhamme aNAyayaNavajjaNaM / niggaho ya kasAyANaM evaM dhIrANa sAsaNaM || 3860||" iti vizeSAvazyakabhASye uddhRteyaM gAthA || " NANassa hoi bhAgI thirayarao daMsaNe caritte ya / dhannA AvakahAe gurukulavAsaM na muMcati ||11|16|| [ paJcAzake ] "jJAnasya zrutajJAnAdeH bhavati syAt, bhAgI bhAjanam, gurukule vasanniti prakRtam, pratyahaM vAcanAdibhAvAt / tathA sthirataraka: pUrvapratipannadarzano'pi sannatizayasthiro bhavati darzane samyaktve'nvahaM svasamayaparasamayatattvazravaNAt / tathA caritre caraNe sthirataro bhavati, anuvelaM vAraNAdibhAvAt / cazabdaH samuccaye / yata evaM tato dhanyA dharmadhanaM labdhAraH yAvatkathaM yAvajjIvam gurukulavAsaM gurugRhanivasanaM na muJcanti na tyajanti / iti gAthArtha: / " iti abhayadevasUriviracitAyAM paJcAzakavRttau pR0 182 // pR0 102 paM0 9 / / " yatirdhyAnAdiyukto yo gurvAjJAyAM vyavasthitaH / sadAnArambhiNastasya sarvasampatkarI matA // 2 // yati: sAdhuH, tasya sarvasampatkarI mateti kriyA, bhikSeti prakRtam anena ca vyavacchedaphalatvAdvacanasya gRhasthasya vyavacchedaH kRtaH, ca dravyayatirapi syAdatastadvyavacchedAyAha-dhyAnAdiyuktaH, tatra dhyAnaM bhavazatasamupacitakarmavanagahanajvalanakalpamakhilatapa:prakArapravaramAntaratapaH kriyArUpaM dharmadhyAnaM zukladhyAnaM ca, AdizabdAt nikhilapAralaukikAdyanuSThAnaprakAzanapradIpakalpajJAnaparigrahaH, atastena dhyAnAdinA yukto yuto yaH sa tathA, anena ca tapaHkriyAjJAnayuktatvavizeSaNena kevalakriyAkAriNaH kriyAzUnyajJAnavatazca vyavaccheda uktaH, kevalayostayoranarthakatvAt // yadAha - hayaM nANaM kiyAhINaM, hayA annANao kiyA || pAsanto paMgulo daDDho dhAvamANo u aMdhao // 1 // saMjogasiddhIi phalaM vayanti, na hu egacakkeNa raho payAi // aMdho ya paMgU ya vaNe samiccA, te saMpauttA nagaraM paviTThA ||2|| [Ava0ni0 101-102] iti / ya iti sAmAnyo'nirdiSTanAmA dhyAnAdiyukta itivizeSaNasAmarthyAttathAvidhaviziSTajJAnavikalAnAM mASatuSAdicAritriNAM mA bhUtsarvasampatkarabhikSApratiSedha ityata Aha-gurvAjJAyAM vyavasthitaH, gurorguruguNopetAcAryasyAjJA vacanaM tasyAM vizeSeNAvasthitaH, eSa hi gurujJAnata eva viziSTAni TippaNAni 256
Page #330
--------------------------------------------------------------------------
________________ jJAnavAn jJAnaphalasiddheH, yadAha - yo niranubandhadoSAt, zrAddho'nAbhogavAn vRjinabhIruH // gurubhakto graharahitaH, so'pi jJAtaiva tatphalataH // 1 // [SoDazake savRttike dharmabindau caturthaM 12 // 3] pariziSTam 257 __ athavA yo gurukule vasatAM pracurasAdhutvena manAganeSaNIyabhaktabhojanasambhavAdidoSodbhAvanatastannirapekSo bhavati tasyAnena vyavaccheda ukta:, sadgurUpadezAnapekSo hi zAstre nindyate / yadAha-je u taha vivajjatthA, sammaM gurulAghavaM ayANantA // saggAhakiriyarayA, pavayaNakhiMsAvahA khuddA // 1 // [paJcA0 531] ityAdi, vyavasthita iha vizabdena ya: kadAcit gurvAjJAvyavasthitaH kadAcidanyathA tasya vyavacchedaH / nanu ye jinakalpika-pratimAkalpikAdayo gacchanirgatAsteSAM gurvAjJAvikalAnAM kathaM vivakSitabhikSAbhAktvamiti, ucyate, tatkalpasyaiva gurvAjJArUpatvAditi || tasyetIha dRzyam, tatastasya yate: kiMvidhasyetyAha-sadAnArambhiNaH sadA sarvakAlaM anArambhiNaH pRthivyAdhupamardaparihAriNaH anena pRthivyAdiSu asaMyatasya TippaNAni vyavacchedaH dhyAnAdiyogasyApi tadIyasya niSphalatvAt // Aha ca - sammadihissa vi avirayassa na tavo mahAguNo hoi / hoi hu hatthiNhANaM, tuMdacchiyayaM va taM tassa // 1 // [ ] tundAkarSaNe hi yAvad bhramikASThaM davarakeNa mucyate tAvadeva badhyata iti / sadAgrahaNena tu yo vihitasAmAyikapauSadhatayA kadAcidanArambhI dezato yatistasya vyavaccheda ukto bhikSAkatvena tasyAgame'nabhidhAnAt / nanu ya ekAdazI pratimAM pratipannaH zramaNopAsakastasya pratimAkAlAvadhikatvAdanArambhakatvasya na tadA tAvadAdyA bhikSA sambhavati, nApi taditarabhikSaitasya vakSyamANatatsvAmilakSaNAyogAditi kAsya bhikSeti ?, atrocyate, tasya zramaNabhUtatvAbhidhAnAt tadbhikSAyA api zramaNabhikSAkalpatvAttasyAmavasthAyAM tasyA AptopadiSTatvAcca sarvasampatkarIkalpatvamavaseyam, na hyasarvasampatkaramatatkAraNaM vA vidheyatayA vastvAptA upadizanti AptatvahAniprasaGgAditi / iha dhyAnAdiyukta ityatrAdizabdena sadAnArambhitvasyAvarodhe'pi bhedena tadupAdAnaM hetutvArtham, tatazca sadAnArambhitvaprasaGgAt, sA cAnArambhitvAdeva 'sarvasampatkarI,' ata eva sAtiprazasyA, // yadAha- aho jiNehiM asAvajjA, vittI sAhUNa desiyA / mokkhasAhaNaheussa, sAhudehassa dhAraNA // 1 // [dazavaikAlike 5 / 1 / 92] // 2 // punarapi kimbhUtasya tasyetyAhavRddhAdyarthamasaGgasya bhramaropamayA'TataH / gRhidehopakArAya vihiteti zubhAzayAt // 3 // 257 aTato yate: sarvasampatkarI bhikSA bhavatIti prakRtam, kimarthamaTata ityAha- vRddhAdyartham, vRddhA vaya:-paryAya-zrutasthavirAH, AdizabdAd / For Private & Personal use only
Page #331
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 258 mayAnnamakAndagrahaNato gRhaprayatparasyApi pura: gRhasthA: sAtadoSAbhAve'pi mAlAmAIsyAditi, kiti tokAnnamadadamadoSapariharaNAvadoSasadbhAvaH, aditi, naivam, atasthApitAdidoSI bAlaglAnaziSya(zaikSa)kaprAghurNakAdiparigrahaH, tadarthaM tanimittamiti, anena svodaravivarabharaNapravaNAnta:karaNasya kSapaNakAdervyavaccheda uktaH, vRddhAdivaiyAvRttyaM hi sakalakalyANavallarIkalpakandakalpaM vartate, ||ydaah "veyAvaccaM niccaM, kareha saMjamaguNe dharantANaM // savvaM kira paDivAI, veyAvaccaM apaDivAI ||1||"[oghni0 533] atastannirapekSasya kathaM sarvasampatkarabhikSAbhAgitvamiti, tathA asaGgasya zabdAdiviSayeSvanabhiSvAsya Aha ca"saddAiesu sAhU mucchaM na karejja goyaragao ya / esaNajutto hojjA goNIvaccho gavattivva // 1 // " [dazavai0ni0 224] athavA vRddhaglAnAdyarthamaTato'pi taduddezalabdhapezaladAlizAlikUrAdibhojaneSvalubdhasya, taditarasya tu tathAvidhavaiyAvRttyakarAdervyavacchedaH, tathA viziSTAni bhramaropamayA madhukaranidarzanena, yathA hi madhukaraH katipayamakarandakaNasvIkaraNata: kusumaklamAkaraNenAtmAnamanuprINAtyevameva munimadhukarA: TippaNAni stokastokAnnamakarandagrahaNato gRhapatiprasUnapIDAnApAdanena saMyamAtmAnamanupAlayantItyevaMrUpeNeti, anena ca ya ekatra sadani bhuGkte tasya nirAsa:, ekatra bhojane hi kathaJcidudgamadoSapariharaNaprayatnaparasyApi pura:karma-pazcAtkarmA-'saMyataceSTAkRtadoSaprasaGga iti, aTata: paryaTato bhikSAkuleSvanena ca anaTato niSedhaH, anaTanena hi bhikSAgrahaNe'bhyAhRtadoSasadbhAvaH, atha ye gRhasthA: sAdhuvandanArthamAgacchanti tadAnayane'sau na bhaviSyati vandanArthAgamanasya gRhasthaprayojanatvAtsAdhvarthabhaktAnayanasya ca prAsaGgikatvAditi, naivam, abhyAhRtadoSAbhAve'pi mAlApahRta-nikSipta-pihitAdyanekavidhadoSapaprasamAt, atha gRhasthavacanaprAmANyAttadavagame tatparIhAro bhaviSyati, satyam, kintu gRhasthahastasthApitAdidoSo duSparihArya: syAditi, kiMvidhena AzayavizeSeNATata ityAhagRhi-dehopakArAya gRhiNAM svazarIrasya copagrahArtham / tatra gRhiNAmArambhaparigrahagRhItAtmanAM durgatigamananibandhanakarmabandhavatAM dharmasAdhakakAyopakArakAhAragrahaNadvAreNAtyantikasukhaphalanirvANatarubIjakalpapuNyasampAdanata upakAraH, tathA svadehasyAhAravirahitasya zuddhadharmasaudhazikharamadhyAsitumazaktasyAhAralakSaNAvalambanadAnata upakAraH / anena tu yo gRhiNAmaprItyutpAdanena dharmakAyasya cAhAralaulyAddharmAnupagrAhakAhAragrahaNenApakArI tasya niSedhaH, tathA dainyAcchrImatputrAditayA lajjamAno vA yo'Tati taniSedhAyAha-vihitA yatyavasthocitA iyaM tIrthakarairapyAcaritatvAdupadiSTatvAcca, ityevaMprakArAt, zubhAzayAtprazastAdhyavasAyAt, athavA gRhidehopakArAya vihitA jinairupadiSTA bhikSA iti | 258 evaMrUpAcchubhAzayAdaTata iti prakRtameveti // 3 // uktaviparyayeNa pauruSaghnI bhavatIti tatsvarUpapratipAdanAyAha . Jain Education Interational For Private & Personal use only
Page #332
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 259 pravrajyAM pratipanno yastadvirodhena vartate / asadArambhiNastasya, pauruSaghnIti kIrtitA // 4 // pravrajyAM sarvaviratilakSaNAM, pratipanno'bhyupagataH san, ya: prANI, tadvirodhena pravrajyAvirodhena mUlaguNottaraguNavirAdhanArUpeNa pUrvoktadhyAna-jJAna-gurvAjJAnapekSatvalakSaNena vA hetunA, vartate ceSTate, tasyeti pravrajyAvirodhavartinaH, kiMvidhasya ? asadArambhiNaH, asadazobhanaM bhUtopamardAdikaM vastvArabhata ityevaMzIlo yaH sa tathA tasya, pauruSaghnI uktanirvacanA bhikSeti prakRtam, iti anenAnantaroktena vakSyamANena vA kAraNena, kIrtitA saMzabditA / nanu pravrajyAvirodhAbhidhAnAdevAsadArambhitvasyAvagatatvAtkimetadgrahaNeneti, satyam, kintu vivakSitabhikSAhetutvenAbhidhAnamasyeti na doSaH, tathA ca yato'sau asadArambhI iti hetostasya pauruSaghnIti kIrtiteti vAkyArtha: syAt, athavA tasya pravrajyAvirodhavartinaH viziSTAni pravrajitasyAsadArambhiNazcAzobhanArambhasya gRhiNa ityarthaH, asarvadArambhakasya vA'STamyAdiSvArambhavarjakasyetyarthaH, iha ca vyAkhyAne samuccayArthacazabdAbhAve'pi TippaNAni samuccayaH pratIyate // aharaharnayamAno, gAmazvaM puruSaM pazum // vaivasvato na tRpyeta, surAyA iva durmadI // 1 // [ ] ityAdAviveti // 4 // yaduktaM 'vakSyamANena vA kAraNena' tadAha / athavA pravrajyAvirodhavartinaM sAmAnyaM vA prANinaM prati pauruSaghyA anvarthaghaTanAmAha - ni:svAndhapaGgavo ye tu, na zaktA vai kriyAntare // bhikSAmaTanti vRttyartha, vRttibhikSeyamucyate // 6 // ni:svAndhapanavo nirdhanopahatanayanacalanabalahInA:, ye kecana, tuzabdaH puna:zabdArthaH / tasya caivaM prayogaH, yaH pravrajyAviruddhavRttistasya pauruSaghnI bhikSA, ye punarni:svAdayaH, kiMvidhA: ? vaizabdasyaivakArArthasya 'nabA'sambandhAnnaiva zaktA: samarthAH, kriyAntare bhikSAvyatirikte kRSivANijyAdike karmavizeSe, ye kriyAntarasamarthAsteSAM pauruSaghnyeveti garbhArthaH / bhikSyata iti bhikSA bhikSaNaM vA bhikSA, tAm aTanti bhramanti, kimarthamityAha-vRttirvartanaM jIvikA tasyai idaM vRttyartha teSAmiti gamyate vRttibhikSA uktanirvacanA, iyam eSA, ucyate abhidhIyate iti // 6 // " iti jinezvarasUriviracitavRttisahite aSTakaprakaraNe paJcame'STake // pR0 103 pN07||"jh bhamara-mahuyariMgaNA nivataMtI kusumiyammi cUyavaNe / iya hoi nivaiyavvaM gelane kaivayajaDheNaM // 187 // yathA bhramara-madhukarIgaNA: kusumite mukurite cUtavane sahakAravanakhaNDe makarandapAnalolupatayA nipatanti, iti amunaiva prakAreNa bhagavadAjJAmanuvartamAnena karmanirjarAlAbhalipsayA glAnye samutpanne kaitavajana mAyAvipramuktena tvaritaM nipatitavyam AgantavyaM bhavati, evaM kurvatA / 259 For Private & Personal use only
Page #333
--------------------------------------------------------------------------
________________ caturtha savRttike | sAdharmikavAtsalyaM kRtaM bhavati, AtmA ca nirjarAdvAre niyojito bhavati // 1873 // " iti kSemakIrtisUriviracite bRhatkalpabhASye // dharmabindau pR0 103 pN08||"pddibhggss mayassa va nAsai caraNaM suyaM agunnnnaae| na hu veyAvaccaciyaM suhodayaM nAsae kammaM / / 535 / / pratibhagnasya unniSkrAntasya mRtasya vA nazyati caraNaM zrutamaguNanayA na tu vaiyAvRtyacitaM baddhaM zubhodayaM nazyati karma // " iti pariziSTam droNAcAryaviracitavRttisahitAyAm oghaniryuktau / / pR0 103 paM0 22 // "dhammatthamujjaeNaM savvassa apattiyaM na kAyavvaM / iya saMjamo vi seo ettha ya bhayavaM udAharaNaM // 1114 // so tAvasAsamAo tesiM appattiyaM muNeUNaM / paramaM abohibIyaM tao gao haMta'kAle vi // 1115 / / viziSTAni 260 iya savveNa vi sammaM sakkaM appattiyaM sai jaNassa / niyamA parihariyavvaM iyarammi satattaciMtA u // 1116 / / TippaNAni dharmArthamudyatena prANinA sarvasya jantoraprItirna kAryA sarvathA, iya evaM parAprItyakaraNena saMyamo'pi zreyAn nAnyathA / atra cArthe bhagavAnudAharaNaM svayameva ca vardhamAnasvAmIti gAthArthaH // 1114|| kathamityAha-sa bhagavAMstApasAzramAt pitRvyabhUtakulapatisambandhinaH teSAM tApasAnAm aprItim apraNidhAnaM matvA mana:paryAyeNa, kiMbhUtam ? paramaM pradhAnam abodhibIjaM guNadveSeNa tata: tApasAzramAd gato bhagavAn, hanta ityupadarzane akAle'pi prAvRSyapi iti gAthArthaH / kathAnakam AvazyakAdavaseyam // 1115 // iya evaM sarveNApi paralokArthinA samyagupAyata: zakyamapraNidhAnaM sadA sarvakAlaM janasya prANinivahasya niyamAd avazyantayA parihartavyam na kAryam / tarasmin azakye hyapraNidhAne svatattvacintaiva kartavyA mamaivAyaM doSa iti / gAthArthaH // 1116 / / " iti svopajJavRttiyute paJcavastuke / / "idameva nidarzanamaGgIkRtyopadizannAha-iya savveNa vi sammaM ... // 7 // 16 // iya0 gAhA / iti evam bhagavatA iva ityarthaH, sarveNApi samastenApi jinabhavanAdividhAnArthinA saMyamArthinA ca, na kevalamekatareNaiva iti apizabdArthaH, aprItikaM parihartavyamiti yogaH, katham ? samyag bhAvavizuddhayA, kiMbhUtaM tadityAha-zakyaM zakyaparihAratvena zakanIyam, nAzakanIyam, tasya parihartumazakyatvAdeva, appattiyaM ti aprItireva aprItikaM sakRt sadA janasya lokasya niyamAdavazyatayA parihartavyaM varjanIyam / itarasminnazakyaparihAre'prItike svatattvacintA tu svasvabhAvaparyAlocanameva vidheyam, tathAhi - 260 For Private & Personal use only
Page #334
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau catarthaM pariziSTam 261 mamaivAyaM doSo yadaparabhave nArjitamaho zubhaM yasmAlloko bhavati mayaki prItihRdayaH / apApasyaivaM me kathamaparathA matsaramayaM jano yAti svArthaM prati vimukhatAmetya sahasA ||1|| iti gAthArthaH // " iti abhayadevasUriviracitavRttiyute paJcAzake // "bhAve parAprItirahitetyuktaM tadaGgIkaraNenAha - dhammattha0 gAhA / dharmArthaM dharmanimittamudyatena udyamavatA sarvasya janasya aprItikamadhRtirUpaM na kartavyam aprItirna karaNIyA ityevamanena prakAreNa saMyamo'pi bhAvastathApi kimuta dravyastavaH zreyAnatizayaprazasya:, atra cArthe bhagavAn vardhamAnasvAmI udAharaNaM nidarzanam // etadevAha so0 gAhA / sa bhagavAMstApasAzramAt kulapatyadhiSThitAt tApasanivAsAt teSAM tApasAnAmaprItikaM saMklezaM matvA avagamya paramamabodhibIjam utkRSTamabodhilAbhakAraNaM tatastApasAzramAd gato niHkrAntaH, hantetyAmantraNe, akAle'pi varSAsamaye'pi prathamArdhamAsaparyante // iya0 gAhA, iti heto: sarveNApi dharmArthinA samyak sannyAyena zakyaM parihartuM zakanIyaM madhyasthabuddhayA aprItikaM dveSakAraNaM sadA sarvakAlaM janasya lokasya niyamAnniyamena parihartavyaM pariharaNIyam, itarasmin [ a ]zakye [5] dharmajIvitAdisvarUpaviSaye svatattvacintA tu svarUpacintaiva, mamaivAyaM doSaH iti cintanIyam 'nAnyasmin janmAntare'smAbhiH prakRSTaM puNyamupArjitam tena manovAkkAyadoSarahitAnAmapyasmAkaM loke (ko) na dhRtibhAg bhavati, yadi punarviziSTaM puNyamasmAbhiH kRtaM syAt tata eSAM zubhabhAvo dharmavyavasthitAnAmasmAkamupari syAt" iti yazobhadrasUriviracitavRttisahite paJcAzake pR0 105-106 // pR0 104 paM0 5 // " abhisandheH phalaM bhinnamanuSThAne same'pi hi / paramo'taH sa eveha vArIva kRSikarmaNi // 118 // abhisandhestathAvidhAzayalakSaNAt kimityAha - phalaM bhinnaM saMsAri devasthAnAdi anuSThAne same'pi hi iSTAdau / paramaH pradhAna:, ata: kAraNAt sa evAbhisandhireva iha phalasiddhI, kiMvadityAha- vArIva kRSikarmaNi iti dRSTAntaH, paramo lokarUDhyA // 118 // " iti svopajJavRttisahite yogadRSTisamuccaye // pR0 104 paM0 14 / / uppaNNA uppaNNA mAyA aNumaggao nihaMtavvA / AloaNaniMdaNagarahaNAhiM na puNo a bIyaM ca ||464 || utpanna utpannA mAyA akuzalakarmodayena anumArgato nihantavyA svakuzalavIryeNa, kathamityAha - Alocana - nindAgarhAbhi:, na punazca dvitIyaM viziSTAni TippaNAni 261
Page #335
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturthaM pariziSTam 262 vAraM tadeva kuryAditi gAthArthaH" iti svopajJavRttisahite paJcavastuke // "uppaNNANuppaNNA mAyA aNumAto NihaMtavvA / AloyaNa- niMdaNa - garahaNAte Na puNo vi biiyaM ti || 3864|| iti mudrite nizIthabhASye // pR0 104 paM0 15 // "aNAyAraM parakkamma neva gUhe na ninhave / suI sayA viyaDabhAve asaMsatte jiiMdie || 8|32|| [ dazavai0 8 32] | "aNAyAraMti sUtram / anAcAraM sAvadyayogaM parAkramya Asevya gurusakAza Alocayan naiva gUhayet na niGkhuvIta, tatra gUhanaM kiJcit kathanam, nihnava ekAntApalApaH / kiMviziSTa: sannityAha- zuciH akaluSitamatiH sadA vikaTabhAva: prakaTabhAva: asaMsaktaH apratibaddhaH kvacit jitendriyaH jitendriyapramAdaH sanniti sUtrArthaH // 32 // " iti dazavaikAlikasUtrasya hAribhadrayAM vRttau aSTame'dhyAye // T pR0 106 paM0 11 // "aTThArasa purisesu vIsaM itthIsu dasa napuMsesu / pavvAvaNAaNarihA iti aNalA ittiyA bhaNiyA ||3505 || savve aDayAlIsaM / je te aTThArasa purisesu te ime - bAle vuDDhe NapuMse ya jaDDe kIve ya vaahie| teNe rAyAvakArI ya ummatte ya adaMsaNe // 3506 || dAsedudveya mUDhe ya aNatte juMgie i ya / obaddhae ya bhayae sehaNippheDiyA i ya ||3507|| jo purisanapuMsago so paDisevati paDi sevAveti / jA tA vIsaM itthIsutA imA- bAlA vuDDI jAva sehaNippheDiyA, ete aTThArasa, imAo ya do- guvviNi bAlavacchA ya pavvAveDaM Na kappatI / eesiM tu parUvaNA kAyavyA dupayasaMjuttA ||3508 // NapuMsagadAre viseso- itthINapuMsiyA itthivedo viM se napuMsakavedamapi vedeti / " iti nithI cUrNi nizIthabhASye // tulanA- - "aTThArasa purisesuM bIsaM itthIsu dasa napuMsesu / pavvAvaNAaNarihA analA eettiyA vRttA ||4365||" iti bRhatkalpabhASye | "paMDa vAie kIve kuMbhI IsAlue ti ya / sauNI takkammasevI ya pakkhiyApakkhite ti ya // 5166 || sogaMdhie ya Asit vaddhie cippie ti y| maMtosahiovahate isisatte devasatte ya // 5167 // paNDaka-vAtika-klIbA anantarameva vyAkhyAtAH / kumbhI dvidhA jAtikumbhI vedakumbhI ca / yasya sAgArikaM bhrAtRdvayaM vA vAtadoSeNa zUnaM mahApramANaM bhavati sa jAtikumbhI / ayaM ca pravrAjanAyAM bhajanIyaH - yadi tasyAtimahApramANaM sAgArikAdikaM tadA na pravrAjyate, atheSacchUnaM tataH pravrAjyate / vedakumbhI nAma-yasyotkaTamohatayA pratisevanAmalabhamAnasya mehanaM vRSaNadvayaM vA zUyate sa ekAntena niSiddhaH, na pravrAjanIya iti / IrSyAlurnAma yasya pratisevyamAnaM viziSTAni TippaNAni 262
Page #336
--------------------------------------------------------------------------
________________ vRtti dharmabindau catarthaM pariziSTam 263 dRSTvA IrSyA maithunAbhilASa utpadyate so'pi niruddhavedaH kAlAntareNa trairAziko bhavati / zakunI vedotkaTatayA gRhacaTaka ivA'bhIkSNaM pratisevanAM karoti / tatkarmasevI nAma yadA pratisevite bIjanisargo bhavati tadA zvAna iva tadeva jihvayA leDhi, evaM vilInabhAvamAsevamAnaH sukhamiti manyate / pAkSikApAkSikastu sa ucyate yasyaikasmin zukle kRSNe vA pakSe'tIva mohodayo bhavati, dvitIyapakSe tu sa svalpo bhavati // 5166 // saugandhiko nAma sAgArikasya gandhaM zubhaM manyate, sa ca sAgArikaM jighrati malayitvA vA hastaM jighrati / Asitto nAma strIzarIrAsaktaH, sa mohotkaTatayA yonau mehanamanupravizya nityamAste / ete sarve'pi niruddhavastayaH kAlAntareNa napuMsakatayA pariNamanti / ete ca paNDakAdayo dazApi pravrAjayitumayogyAH / tathA varddhito nAma yasya bAlasyaiva cchedaM dattvA dvau bhrAtarAvapanItau / cippitastu yasya jAtamAtrasyaivAGguSTha-pradezinI - madhyamAbhirmalayitvA vRSaNadvayaM gAlitam / aparastu mantreNopahato bhavati / anyaH punarauSadhyA upahataH / kaJcid RSiNA zapto bhavati mama tapaH prabhAvAt puruSabhAvaste mA viziSTAni bhUyAt / evamaparo devena ruSTena zaptaH / ete varddhitAdayaH SaDapi yadyapratisevakAstadA pravrAjayitavyAH || 5167 ||" iti kSemakIrtisUriviracitavRttiyukte TippaNAni bRhatkalpabhASye pR0 1374-1375 / / tulanA - " idAnIm aTThArasa purisesuM ti saptottarazatatamaM dvAramAha - bAle 1 vuDDhe 2 napuMse ya 3, kIve 4 jaDDe ya 5 vAhie 6 / teNe 7 rAyAvagArI ya 8, ummatte ya 9 adaMsaNe 10 // 790 // dAse 11 duTTe ya 12 mUDhe ya 13, aNatte 14 juMgie i va 15 / obAe ya 16 bhayae 17, sehanippheDiyA i ya 18 / / 791 / / [ nizIthabhASye 3506 - 7, paJcakalpamahAbhASya 200-1] bAletyAdi zlokadvayam, janmata Abhya aSTau varSANi yAvadvAlo'trAbhidhIyate / sa kila garbhastho nava mAsAn sAtirekAn gamayati jAto'pyaSTau varSANi yAvaddIkSAM na pratipadyate / varSASTakAdadho vartamAnasya sarvasyApi tathAsvAbhAvyAddezataH sarvato vA viratipratipatterabhAvAt / uktaM ca - eesi vayapamANaM aTTha samAutti vIyarAgehiM | bhaNiaM jahannagaM khalu [paJcava.gA. 50] iti / anye tu garbhASTamavarSasyApi dIkSAM manyante / yaduktaM nizIthacUrNI - AdeseNa vA gabbhaTThamassa dikkha [gA. 3543] tti / bhagavadvajrasvAminA vyabhicAra iti cet, tathAhi bhagavAn vajrasvAmI SANmAsiko'pi bhAvataH pratipannasarvasAkdyaviratiH zrUyate / tathA ca sUtram - chammAsiyaM chasu jayaM mAUe samanniyaM vaMde [ Ava. ni. 764 ] | satyametat, kintviyaM zaizave'pi bhagavadvajrasvAmino bhAvatazcaraNapratipattirAzcaryabhUtA kAdAcitkIti na tayA vyabhicAraH / uktaM ca paJcavastuke - tadadho parihavakhettaM na caraNabhAvo'vi paaymeesiN| AhaccabhAvakahagaM suttaM puNa hoi nAyavvaM ||1|| [gA. 51] asyA vyAkhyA - teSAmaSTAnAmadho vartamAnA manuSyAH paribhavakSetraM bhavanti / yena tena vA'tizizutvAtparibhUyante, 263
Page #337
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 264 tathA caraNabhAvo'pi caraNapariNAmo'pi prAya eteSAM varSASTakAdadho vartamAnAnAM na bhavati / yatpunaH sUtram 'chammAsiyaM chasu jayaM mAUe samanniyaM vaMde [Ava.ni.764] ityevaMrUpaM tat AhaccabhAvakahagaM kAdAcitkabhAvakathakam, tato varSASTakAdadhaH paribhavakSetratvAccaraNapariNAmAbhAvAcca na dIkSyante iti / anyacca bAladIkSaNe saMyamavirAdhanAdayo doSAH / sa hi ayogolakasamAno yato yata: spandate tatastato'jJAnitvAt SaDjIvanikAyavadhAya bhavati / tathA niranukampA amI zramaNAH yadevaM bAlAnapi balAddIkSAkArAgAre prakSipya svacchandatAmucchidantIti jananindA / tatpariceSTAyAM ca mAtRjanocitAyAM kriyamANAyAM svAdhyAyapalimantha: syAditi 1 / / tathA saptativarSebhyaH parato vRddho bhaNyate, apare tvAhuH-arvAgapIndriyAdihAnidarzanAt SaSTivarSebhya upari vRddho'bhidhIyate / tasyApi ca samAdhAnAdi vizidhAni kartuM duHzakam, yaduktam - uccAsaNaM samIhai viNayaM na karei gavvamuvvahai / vuDDo na dikkhiyanvo jai jAo vAsudeveNaM // 1 // ityAdi / idaM ca TippaNAni varSazatAyuSkaM prati draSTavyam, anyathA yad yasmin kAle utkRSTamAyustaddazadhA vibhajyASTama-navama-dazamabhAgeSu vartamAnasya vRddhatvamavaseyam 2 / tathA strI-puMsobhayAbhilASI puruSAkRtiH puruSanapuMsakaH / so'pi bahudoSakAritvAddIkSitumanucitaH / bAle vuDDhe ya there ya iti pAThastu nishiithaadiissvdrshnaadupekssitH| tathA strIbhirbhogainimantrito'saMvRtAyA vA striyo'GgopAGgAni dRSTvA zabda vA manmanollApAdikaM tAsAM zrutvA samudbhUtakAmAbhilASo'dhiso yo na zaknoti sa puruSAkRti: puruSaklIbaH / so'pyutkaTavedatayA puruSavedodayAd balAtkAreNAGganAliGganAdi kuryAt, tata uDDAhAdikAritvAddIkSAyA anarha eva 4 / __tathA jaGastrividho-bhASayA zarIreNa karaNena ca / bhASAjaH punarapi trividho-jalamUko manmanamUka elakamUkazca / tatra jalamagna iva buDabuDAyamAno yo vakti sa jalamUkaH / yasya tu vadataH khaJcyamAnamiva vacanaM skhalati sa manmanamUkaH / yazcailaka ivAvyaktaM mUkatayA zabdamAtrameva karoti sa elakamUkaH | tathA yaH pathi bhikSATane vandanAdiSu cA'tIva sthUlatayA azakto bhavati sa zarIrajaGkaH / karaNaM kriyA, tasyAM jaDa: karaNajaGkaH, samiti-gupti-pratikramaNa-pratyupekSaNa-saMyamapAlanAdikriyAM punaH punarupadizyamAnAmapyatIva jaDatayA yo grahItuM na zaknoti sa karaNajaGa ityarthaH / tatra bhASAjastrividho'pi jJAnagrahaNe'samarthatvAnna dIkSyate / zarIrajakustu mArgagamanabhaktapAnAdyAnayanAdiSu asamartho bhavati / tathA atijaDasya prasvedena kakSAdiSu 25 For Private & Personal use only
Page #338
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 265 thatvaM bhavati / teSAM jalena kSAlanAdiSu kriyamANeSu kITikAdInAM prANinAM plAvanA sampadyate, tataH saMyamavirAdhanA / tathA loko nindAM karoti- aho'sau bahubhakSakaH, kathamanyathA evaMvidhaM sthUlatvametasya muNDitakasya, na hi galazcaura iti / tathA tasyorddhavazvAso bhavati / aparikramazca sarpajalajvalanAdiSu samIpamAgacchatsu sa bhavati / tato'sau na dIkSaNIyaH / tathA karaNajo'pi samitiguptyAdInAM zikSyamANo'pyagrAhakatvAnna dIkSaNIya iti 5 / tathA vAhiti bhagandarA 'tisAra kuSTha- plIha-kArzya-kAsa- jvarAdirogairgrasto vyAdhitaH, so'pi na dIkSArhaH / tasya cikitsane SaTkAyavirAdhanA svAdhyAyAdihAnizca 6 / tathA kSatrakhananamArgapAtanAdicauryanirataH stenaH so'pi gacchasya vadha - bandhana- tADanAdinAnAvidhAnardhanibandhanatayA dIkSAnarha eva 7 / tathA zrIgRhAntaHpura-nRpatizarIra - tatputrAdidrohavidhAyako rAjApakArI, caH samuccaye, taddIkSaNe ruSTarAjakRtA mAraNa- dezani:sAraNAdayo doSA bhavanti 8 / tathA yakSAdibhiH prabalamohodayena vA paravazatAM nIta unmattaH so'pi na dIkSArhaH / yakSAdibhyaH pratyavAyasambhavAt svAdhyAya - dhyAna-saMyamAdihAniprasaGgAcca 9 / tathA na vidyate darzanaM dRSTirasyetyadarzanaH andhaH, styAnarddhinidrodayavAnapyatra draSTavyaH, na vidyate darzanaM samyaktvamasyeti vyutpatteH / ayaM ca dIkSitaH san dRgvikalatayA yatra tatra vA saJcaran SaT kAyAn virAdhayet viSamakIlakaNTakAdiSu ca prapatet / styAnarddhistu pradviSTo gRhiNAM sAdhUnAM ca mAraNAdi kuryAt 10 // 790 // tathA gRhadAsyAH saJjAto durbhikSAdiSvarthAdinA vA krItaH RNAdivyatikare vA'varuddho dAsa ucyate, tasyApi dIkSAdAne tatsvAmikRtA utpravrAjanAdayo doSAH 11 / tathA duSTodvidhA- kaSAyaduSTo viSayaduSTazca / tatra gurugRhItasarSapabharjjikAvyatikarAbhiniviSTasAdhvAdivadutkaTakaSAyaH kaSAyaduSTaH / atIva parayoSidAdiSu gRddho viSayaduSTaH / so'pi dIkSAnarho'tisaMkliSTAdhyavasAyatvAt 12 / tathA snehAdajJAnAdiparatantratayA yathAvasthitavastvadhigamazUnyamAnaso mUDhaH / so'pi jJAna - vivekamUlAyAmArhatadIkSAyAM nAdhikriyate / ajJAnatvAt viziSTAni TippaNAni 265
Page #339
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike | dharmabindau caturthaM -kabha-zarIrAdibhiSitohaNa-nakhaprakSAlana-saukAhA, loke'varNavAdamayanAtmanaH pariziSTam 266 viziSTAni TippaNAni kRtyA-'kRtyAdivivekavikalatvAcca 13 / tathA yo rAjavyavahArikAdInAM hiraNyAdikaM dhArayati sa RNArttaH, tasya dIkSAdAne rAjAdikRtA grahaNA-''karSaNa-kadarthanAdayo doSAH 14 / tathA jAti-karma-zarIrAdibhirdUSito juGgitaH / tatra mAtaGga-kolika-baruDa- sUcika-chimpAdayo'spRzyA jAtijuGgitAH / spRzyA api strI-mayUra-kurkuTa-zukAdipoSakA vaMzavaratrArohaNa-nakhaprakSAlana-saukarikatva-vAgurikatvAdininditakarmakAriNaH karmajuGgitAH / kara-caraNa-karNAdivarjitAH pagu-kubja-vAmanaka-kANakaprabhRtayaH zarIrajuGgitAH, te'pi na dIkSArhAH, loke'varNavAdasambhavAt 15 / tathA arthagrahaNapUrvakaM vidyAdigrahaNanimittaM vA etAvanti dinAni tvadIyo'hamityevaM yenAtmanaH parAyattatA kRtA bhavati so'vabaddhakaH, so'pi na dIkSArhaH kalahAdidoSasambhavAt 16 / tathA rUpyakAdimAtrayA vRttyA dhaninAM gRhe dina-pATikAdimAtreNa tadAdezakaraNAya pravRtto yaH sa bhRtakaH, so'pi na dIkSocitaH / yasyAsau vRttiM gRhaNAti sa dIkSyamANe tasmin mahatImaprItimAdadhAti 17 / tathA zaikSasya dIkSitumiSTasya nispheTikA apaharaNaM zaikSanispheTikA, tadyogAd yo mAtA-pitrAdibhiramutkalito'pahRtya dIkSitumiSyate so'pi zaikSanispheTikA, so'pi na dIkSocitaH / mAtA-pitrAdInAM karmabandhasambhavAt adattAdAnAdidoSaprasaGgAcca 18 / ityete'STAdaza puruSasya puruSAkAravato dIkSAnIM bhedA iti // 791 // 107 // idAnIM 'vIsaM itthIsu' tti aSTottarazatatamaM dvAramAha - je aTThArasa bheyA purisassa tahitthiyAe te ceva / gumviNI 1 sabAlavacchA 2 dunni ime hu~ti anne vi // 792 // je aTThArasa bheyA gAhA, ye'STAdaza bhedAH puruSeSvadIkSaNArhA uktAstathA tenaiva prakAreNa striyo'pi ta eva bhedA aSTAdaza vijJeyAH / ayamartha:-yathA puruSAkAravatastathA strIjanAkAravato'pi vratAyogyA bAlAdayo'STAdaza bhedAstAvanta eva / anyAvapi dvAvimau bhavataH, yathA gurviNI sagarbhA saha bAlena stanapAyinA vatsena vartate sA sabAlavatsA / ete sarve'pi viMzatiH strIbhedA vratAyogyA: / doSA apyatra pUrvavadvAcyA: 792 / / 108 // idAnI dasa napuMsesu iti navottarazatatamaM dvAramAha - paMDae 1 vAie 2 kIve 3, kuMbhI 4 IsAluya tti ya 5 / sauNI 6 takkammasevI 7 Jan Education International For Private & Personal use only wwwwsainelibrary.org
Page #340
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI caturtha pariziSTam 267 ya, pakkhiyApakkhie 8 iya / / 793 / / [nizItha bhA. 3561 ] sogaMdhie ya 9 Asatte 10, dasa ete napuMsagA / saMkiliTThitti sAhUNaM, pavvAve akappiyA ||794 || 'paMDae' ityAdizlokadvayam, paNDako vAtikaH klIbaH kumbhI IrSyAluH zakunistatkarmasevI pAkSikApAkSikaH saugandhika Asaktazca daza ete napuMsakAH saGkliSTacittA iti sAdhUnAM pravrAjayitumakalpyA vratAyogyA ityarthaH / saGkliSTatvaM caiSAM sarveSAmapyavizeSato nagaramahAdAhasamAnakAmAdhyavasAyasampannatvena strI-puruSasevAmAzritya vijJeyam, ubhayasevino hyete iti // 793-794 // tatra paNDakasya lakSaNaM - mahilAsahAvo sarasannabheo, miMDhaM mahaMtaM mauyA ya vANI / sasaddayaM muttamapheNayaM ca, eyANi chappaMDagalakkhaNANi // 1 // [nizIthabhA. 3567 ] / iti vRttAdavaseyam, asya vyAkhyA-puruSAkAradhAriNo'pi mahilAsvabhAvatvaM paNDakasyaikaM lakSaNam, tathAhi gatistasya padAkulA mandA ca bhavati, sazaGkaM ca pRSThato'valokamAno gacchati, zarIraM ca zItalaM mRdu ca bhavati, yoSidivAnavarataM hatthollakAn prayacchan udaropari tiryagvyavasthApitavAmakaratalasyopariSTAddakSiNakarakUrparaM vinyasya dakSiNakaratale ca mukhaM kRtvA bAhU ca vikSipan bhASate, abhIkSNaM ca kaTihastakaM dadAti, prAvaraNAbhAve strIvad bAhubhyAM hRdayamAcchAdayati, bhASamANazca punaH punaH savibhramaM bhrUyugmamutkSipati, kezabandhanaprAvaraNAdikaM ca strIvatkaroti, yoSidAbharaNAdiparidhAnaM ca bahu manyate, snAnAdikaM ca pracchanne samAcarati, puruSasamAjamadhye ca sabhayaH zaGkitastiSThati, strIsamAje tu niHzaGkaH pramadAjanocitaM ca randhana - kaNDana- peSaNAdikaM karma vidadhAti ityAdimahilAsvabhAvatvaM paNDakalakSaNam 1 / tathA svaravarNabhedaH, svaraH zabdo varNaH zarIrasambandhI upalakSaNatvAdgandha-rasa-sparzAzca strI-puruSApekSayA vilakSaNAstasya bhavantItyarthaH 2 - 3 / mendraM puruSacinaM mahadbhavati 4 / mRdvI ca vANI lalanAyA iva jAyate 5 / tathA striyA iva sazabdaM mUtraM jAyate phenarahitaM ca tadbhavati 6 / etAni SaT paNDakalakSaNAni / tathA vAto'syAstIti vAtikaH, yaH svanimittato'nyathA vA mehane stabdhe sati strIsevAyAmakRtAyAM vedaM dhArayituM na zaknoti 2 / tathA klIbaH asamarthaH, sa caturdhA dRSTi zabdA''zliSTa nimantraNAklIbabhedAt / tatra yo vivastrAdyavasthaM vipakSaM vIkSya kSubhyati sa dRSTiklI : / yastu yuvatizabdaM zrutvA kSubhyati sa zabdaklIbaH / yaH punaH purandhrIbhirupagUDho nimantritazca vrataM vidhAtuM na zaknoti sa yathAkramamAzliSTaklIbo nimantritaklIbazca vijJeyaH 3 / yasya tu mohotkaTatayA sAgArikaM vRSaNau vA kumbhavadutsUnau bhavataH sa kumbhI 4 / tathA yasya pratisevyamAnAM vanitAM vilokya prakAmamIrSyA viziSTAni TippaNAni 267
Page #341
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 268 samutpadyate sa IrSyAlu: 5 / tathA caTakavadutkaTavedatayA'bhIkSNaM pratisevanAprasaktaH zakuniH 6 / tathA maithunamAsevya bIjanisarge sati yaH zvAna iva vedotkaTatayA jihvAlehanAdinindyakarmaNA sukhamAtmano manyate sa tatkarmasevI 7 / tathA yasya pakSe zuklapakSe'tIva mohodbhavo bhavati apakSe ca kRSNapakSe svalpa: sa pAkSikApAkSika: 8 / tathA ya: zubhagandhaM manvAnaH svakIyaM liGgaM jighrati sa saugandhika: 9 / tathA yo vIryapAte'pi kAminImAliGgya tadaGgeSu kakSopasthAdiSvanupravizyaiva tiSThati sa Asakta: 10 / paNDakAdInAM ca parijJAnaM teSAM tanmitrAdervA kathanAderiti / nanu puruSamadhye'pi napuMsakA uktA ihApi ceti tatka eteSAM parasparaM prativizeSa: ?, satyam, kintu tatra puruSAkRtInAM grahaNam, iha tu napuMsakAkRtInAmiti / uktaM ca nizIthacUrNI___ 'iyANiM napuMsayA dasa, te purisesu ceva vuttA napuMsadAre, jai je purisesu vuttA te ceva ihaM pi kiMkao bhedo ? bhannai, tahiM purisAkiI iha gahaNaM sesayANa bhave [gA. 3736] tti / evaM strISvapi vAcyam / nanu napuMsakA: SoDazavidhAH zrute zrUyante tatkathamatra dazaivoktAH ?, satyaM, dazaiva tadbhedAH |viziSTAni pravrajyAyA ayogyA: tatasta evoktAH, zeSAH punaH SaT dIkSAyogyA eva / tathA coktam - vaddhie cippie ceva, maMtosahiuvahae / isisatte devasatte pariNAma ya, pavvavojja napuMsae // 1 // asyArtha:-AyatyAM rAjAnta:puramahallakapadaprAptyAdinimittaM yasya bAlatve'pi chedaM dattvA vRSaNI gAlitau bhavataH sa varddhitaka: / yasya tu jAtamAtrasyAGguSThAgulIbhirmardayitvA vRSaNau drAvyate sa cippitaH / etayozcaivaM kRte sati kila napuMsakavedodayaH sampadyate / tathA kasyacinmantrasAmarthyAdanyasya tu tathAvidhauSadhIprabhAvAt puruSavede strIvede vA samupahate sati napuMsakaveda: samudeti / tathA kasyacinmadIyatapa:prabhAvAnnapuMsako bhavatvayamiti RSizApAt tathA kasyaciddevazApAttadudayo jAyate / ityetAn SaT napuMsakAn nizIthoktavizeSalakSaNasambhave sati pravrAjayediti // 109 // " iti A0zrI siddhasenasUriviracitaTIkAyute A.zrI nemicandrasUriviracite pravacanasAroddhAre dvitIye khaNDe pR034-44|| pR0 107 paM0 2 // "IrSyAbhibhUtAvapi mandaharSAvIritereva vadanti hetum // 20 // vAyvagnidoSAd vRSaNau tu yasya nAzaM gatau vAtikaSaNDakaH sH|" iti carakasaMhitAyAM caturthe zArIrasthAne dvitIye'dhyAye // "paravyavAyaM dRSTvA prAptadhvajocchrAyo vyavAyAsakto bhavati sa IrSyAratiH" iti cakrapANidattaviracitAyAM carakasaMhitAvRttau // "ghRtapiNDo yathaivAgnimAzritaH prviliiyte| visarpatyArtavaM nAstithA puMsAM samAgame / / 36 / bIje'ntarvAyunA bhinne dvau jIvau kukSimAgatau / yamAvityabhidhIyete dharmetarapura:sarau // 37 // pitroratyalpabIjatvAdAsekyaH puruSo bhavet / sa zukraM prAzya labhate dhvajocchrAyamasaMzayam // 38 // yaH pUtiyonau jAyeta sa saugandhikasaMjJitaH / sa yoni-zephasorgandhamAghrAya labhate balam // 39 // sve gude'brahmacaryAdya: strISu puMvat pravartate / kumbhIkaH sa tu vijJeya: IrSyAkaM zRNu cAparam // 40 // 268 For Private Personal use only
Page #342
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabandI caturtha pariziSTam 269 dRSTvA vyavAyamanyeSAM vyavAye yaH pravartate / IrSyakaH sa tu vijJeyaH SaNDhakaM zRNu paJcamam // 41 // yo bhAryAyAmRtau mohAdananeva pravartate / tataH strIceSTitAkAro jAyate SaNDhasaMjJitaH // 42 // Rtau puruSavadvA'pi pravartetAGganA yadi / tatra kanyA yadi bhavet sA bhavennaraceSTitA // 43 // Asekyazca sugandhI ca kumbhazce / saretasastvamI jJeyA azukraH SaNDhasaMjJitaH // 44 // " iti suzrutasaMhitAyAM tRtIye zArIrasthAne dvitIye'dhyAye || " caturdazavidhaH zAstre SaNDho dRSTo manISibhiH / cikitsyazcAcikitsyazca teSAmukto vidhi: kramAt // nisargapaNDo vadhazca pakSapaNDastathaiva ca / abhizApAd guro rogAd devakrodhAt tathaiva ca / / IrSyApaNDazca sevyazca vAtaretA mukhebhagaH / AkSipto moghabIjazca zAlIno'nyApatistathA // sa tu paNDakazcaturdazaprakAra uktaH zAstre medhAvibhirdattAtreyaprabhRtibhiH / iha cikitsArhAzceta (zca ? re ca) teSAmukto vidhi: kramAt taM zeSaH / vaidyake cAyaM cikitsyo'yamacikitsya ityuktam / utpattita eva paNDo nisargapaNDaH / vadhaH zayitamuSkaH / pakSapaNDaH pakSe samAgamasamarthaH / guruzApAdupahatapuMstvaH / tathA rogAd devatAparAdhAcca / IrSyApaNDaH, parapuruSeNa saMbadhyamAnAM dRSTvA puMstvamupajAyate / sevyaH, puruSeNa sevyamAnasyopajAyate / vAtaretAH, vAtenohyate yonau na sicyate zuklam / mukhebhagaH, mukhagrahaNaM pradarzanArtham / bhagAdanyatra bhagakAryaM bhavati / puMstvaM na bhaga iti kecit / kecidanyatra kSatayonyA apIti durgam / anye svamukhe kriyamANe puMstvamupajAyate sa mukhebhaga iti / AkSiptabIja:, ratirbhavati saMyogAd, ratikAle zuklaM nAsti / moghabIja:, bhavati tu zuklaM na bhavatyapatyam / caturSvapyeteSvIrSyApaNDAdiSu kSatayonitvaM yathA saMbhavati tathA vyAkhyeyaM kSatayonyA apIti vacanAt / zAlIno'dhRSTaH, striyaM dRSTvA lajjayA na prahRSyati / anyapatiH, anyasyAM bhavati puMstvaM, na svabhAryAyAm / " iti bhASyasahitAyAM nAradasaMhitAyAm / T pR0 108 paM0 13 / / " vedaneti vedanopazamanAya vaiyAvRttyArthaM IryArthaM vA saMyamArthaM vA tathA prANapratyayamiti prANanimittaM SaSThaM punaH dharmmacintayA bhuJjIteti gAthArthaH // 365 // " iti paJcavastukasya svopajJavRttau // pR0 111 paM0 9 // " dhArayituM parigrahe, parihartum Asevitumiti, athavA 'dhAraNayA uvabhogo pariharaNA hoi paribhogo' [ ]tti / " ityevaM sthAnAGgavRtti[ sU. 446 ] prabhRtiSvapi pATha upalabhyate, kSemakIrtisUribhistu bRhatkalpabhASye 'dhAraNayA u abhogo....' / iti pAThaM svIkRtya viziSTAni TippaNAni 269
Page #343
--------------------------------------------------------------------------
________________ viziSTAni TippaNAni savRttike | vyAkhyAnaM vihitam, tathAhi - "atha dhArayituM vA parihartuM vA' iti padadvayavyAkhyAnamAha- dhAraNayA u abhogo pariharaNA tassa hoi paribhogo dharmabindau / ... // 2367 / / iha dvidhA parihAraH, tadyathA- dhAraNA pariharaNA ca / tatra dhAraNA abhoga: avyApAraNam, saMyamopabRMhaNArthaM svasattAyAM sthApanamityarthaH, caturtha pariharaNA nAma tasya ghaTImAtrakAderupakaraNasya paribhoga: vyApAraNam / ..... dhAraNayA u abhogo pariharaNA tassa hoi paribhogo... // 2372 / / pariziSTam dhAraNatA nAma abhogaH avyApAraNam, pariharaNA tu tasya cilimilikAkhyasyopakaraNasya paribhogo vyApAraNamucyate / " iti kSemakIrtisUriviracitavRttisahite bRhatkalpabhASye pR0 671-673 // 1112 paM016-17 // "saMvego nivveo visayavivego susIlasaMsaggo / ArAhaNA tavo nANa daMsaNa caritta viNao ya // 348 // 270 khaMtI a maddava vimuttayA adINayA titikkhA ya / AvassagaparisuddhI ya bhikkhuliMgAI eyAiM // 349 // saMvego mokSasukhAbhilASaH, nirvedaH saMsAraviSayaH, viSayaviveko viSayaparityAgaH, suzIlasaMsarga: zIlavadbhiH saMsargaH, tathA ArAdhanA caramakAle niryApaNarUpA, tapo yathAzakti anazanAdyAsevanam, jJAnaM yathAvasthitapadArthaviSayamityAdi, darzanaM naisargikAdi, cAritraM sAmAyikAdi, vinayazca jJAnAdiviSaya iti gAthArthaH // tathA kSAntizca AkrozAdizravaNe'pi krodhatyAgazca mArdavArjavavimuktateti jAtyAdibhAve'pi mAnatyAgAnmArdavam, parasminnikRtipare'pi mAyAparityAga Arjavam, dharmopakaraNeSvapyamUrchA vimuktatA, tathA azanAdyalAbhe'pi adInatA, kSudAdiparISahopanipAte'pi titikSA, tathA Avazyakaparizuddhizca avazyaMkaraNIyayoganiraticAratA ca bhavanti bhikSo: bhAvasAdhoH liGgAni anantaroditAni saMvegAdInIti gAthArthaH / " iti dazavaikAlikaniyukte: haribhadrasUriviracitAyAM vRttau // pR0 114 paM06 ||"kiN kayaM kiM vA sesaM kiM karaNijjaM tavaM ca na karemi / puvvAvarattakAle jAgarao bhAvapaDilehA // 263 / / sugamA, navaraM pUrvarAtrakAle rAtripraharadvayasyAdyasyAnta: upariSTAdapararAtrakAlaH, tasmin jAgrata: cintayataH, evamuktA chadyasthaviSayA bhAvapratyupekSaNA" iti droNAcAryaviracitavRttisahitAyAm oghaniryuktau // pR0114 paM0 14||"kimevN vacanamAhAtmyaM khyApyata ityAha - ___ asmin hRdayasthe sati hRdayasthastattvato munIndra iti / / hRdayasthite ca tasminniyamAtsarvArthasaMsiddhiH // 2 // 14 // For Private & Personal use only
Page #344
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 271 asminnityAdi / asmin pravacane Agame hRdayasthe sati hRdayapratiSThite sati / hRdayasthazcittasthastattvata: paramArthena munIndraH sarvajJa iti kRtvA hRdayasthite ca tasmin bhagavati munIndre niyamAniyamena sarvathA(rvArtha)saMsiddhiH sarvathA(vArtha) niSpattiH / / 2 / 14 / / iti AcAryazrIharibhadrasUriviracite yazobhadrasUriviracitaTIkAsahite ssoddshke|| pR0 115 paM0 17 // "lepavat jagAryAdi tanmizraM vA alepavadvA tadviparItam amukaM dravyaM vA maNDakAdi adya grahISyAmi, amukena vA dravyeNa dartIkuntAdinA atha ayaM dravyAbhigraho nAma sAdhvAcaraNAvizeSa iti gAthArthaH // 298 // " iti paJcavastukasya svopajJavRttau / pR0 116 paM0 15 // "cattAri vicittAI vigaINijUhiAI cattAri / saMvacchare u doNNi u egaMtariaM ca AyAmaM // 1574 // NAivigiTTho viziSTAni atavo chammAse parimiaMca AyAmaM / aNNe'vi a chammAse hoi vigiTuM tavokammaM // 1575 / / vAsaM koDIsahiaM AyAmaM taha ya ANupuvvIe TippaNAni / saMghayaNAdaNurUvaM etto addhAi niameNa // 1576 // caturaH saMvatsarAn vicitrANi tapAMsi karoti SaSThAdIni, tathA vikRtiniyUMDhAni nirvikRtikAni catvAri, evaM saMvatsarau dvau ca tadUrdhvamekAntaritameva ca niyogata: AyAmaM tapaH karotIti gAthArthaH // 1574|| nAtivikRSTaM ca tapaH caturthAdi SaNmAsAn karoti, tata UrdhvaM parimitaM cA''yAmaM tatpAraNaka iti, tailagaNDUSadhAraNaM ca mukhabhane, anyAnapi ca SaNmAsAn ata UrdhvaM bhavati vikRSTam aSTamAdyeva tapa:karmeti gAthArthaH // 1575 // varSakoTIsahitamAyAmaM tathA cAnupUrvyA evameva saMhananAdyanurUpam, AdizabdAcchaktyAdigrahaH, ata: uktAt kAlAdarddhAdi arddha pratyarddha vA niyamena karoti, iha ca koTIsahitamityevaM vRddhA bruvate-paTThavaNao ya divaso paccakkhANassa koNo ya milayai, kahaM ? gose Avassa abbhattaho gahio, ahorataM acchiUNa pacchA puNaravi abbhattadvaM karei, bIyassa paTThAvaNA paDhamassa niTThavaNA, e dovi koNA egattha dovi miliA, aTThamAdisu duhao koDisahiyaM, jo carimadivaso tassavi egA koDI, evaM AyaMbilanivvIiyaegAsaNaegaTThANagANi vi, ahavA imo aNNo vihI-abbhattaTuM kayaM, AyaMbileNa pAriyaM, puNaravi abbhattaha~ karei AyaMbilaM ca, evaM egAsaNagAIhi vi saMjogA kAyavvA, NivigatigAisu savvesu sarisesu visarisesu ya, ettha AyaMbileNAhigArotti gAthArthaH ||1576||"iti svopajJavRttisahite paJcavastuke / pR0 118 paM06 // "AImajjhavasANe chaggoyarahiMDago imo nneo| NAegarAyavAsI egaM va dugaM va aNNAe // 18 // 271 For Private & Personal use only
Page #345
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 272 AI0 gAhA / AImajjhavasANe tti divasasyAdau madhye'vasAne vA, kimityAha-goriva caraNaM gocara:, yathAhi gauruccAvacatRNeSu mukhaM vAhayaMzcarati evaM yaduccAvacagRheSu sAdhorbhikSArthaM saMcaraNaM sa gocaraH, tataH SaDbhigaucarairhiNData iti SaDgocarahiNDakaH, te cAmI -peTA, ardhapeTA, gomUtrikA, pataGgavIthikA, saMbukkavRttA, gatvApratyAgatA ceti / tatra peTA caturasratAgamanam [ ] ardhapeTAardhasamAnatAgamanam / gomUtrikA gomUtravad gamanam WWW / pataGgavIthikA zalabhavad gamanam, arddavitardamityarthaH / saMbukavRttA zaGkhavad vRttatAgamanam, sA ca dvividhA - pradakSiNataH apradakSiNatazca / gatvApratyAgatA nAma ekasyAM gRhapaGktyAM bhikSAM gRhNan gatvA dvitIyAyAM tathaiva nivartate yatreti / imo tti ayaM pratimApratipannaH jJeyo jJAtavyaH / tathA jJAta: 'pratimApratipanno'yam' ityevaM janena avasitaH san ekarAtravAsI ekatra grAmAdau ahorAtrameva vastuMzIlaH, tathA ekaM vA ekarAtraM dvikaM vA rAtridvayaM grAmAdau vastuMzIla iti gamyam, vAzabdau vikalpArthI, ajJAto yatra grAmAdAvaviditaH pratimApratipannatayeti // 8 // " iti abhayadevasUriviracitavRttisahite paJcAzake // " Ai0 gAhA / Adizca madhyazca avasAnaM ca tridhA prAk kuptadivasasya AdimadhyAvasAnaM tasmin SaDgocarahiNDakaH SaDvIthihiNDako'yaM pratimApanno jJeyo jJAtavyaH, jJAte sati 'ayaM pratimApratipanno mahAtmA viharati' ityevamavagate ekarAtraM vastuM zIlamasyeti jJAtaikarAtravAsI, ekaM ca dvikaM ca ekarAtraM dvirAtraM ca ajJAte lokena avidite tasya vastuM kalpate iti zeSaH" iti yazobhadrasUriviracitavRttiyute paJcAzake pR 250 - 251 // pR0 118 paM0 9 // "pavvAvaNa muMDAvaNa maNasA''vanne vi se aNugdhAyA / kAraNa nippaDikamme bhattaM paMtho va taiyA // 1414||... // 1430|| iti bRhatkalpabhASye saMpUrNA gAthA || pR0 118 paM0 14 // saMyataH kIdRzIM bhASAM bhASeta' ityasmin sambandhe AcArAGgasUtre dvitIye zrutaskandhe caturthe bhASAdhyayane IdRzaM sUtramupalabhyate - "aNuvIyi NiTThAbhAsI samitAe saMjate bhAsaM bhAsejjA, taMjahA- egavayaNaM 1, duvayaNaM 2, bahuvayaNaM 3, itthIvayaNaM 4, purisavayaNaM 5, NapuMsagavayaNaM 6, ajjhatthavayaNaM 7, uvaNIyavayaNaM 8, avaNIyavayaNaM 9, uvaNIta avaNItavayaNaM 10, avaNItauvaNItavayaNaM 11, tIyavayaNaM 12, paDuppaNNavayaNaM 13, aNAgayavayaNaM 14, paccakkhavayaNaM 15, parokkhavayaNaM 16 / " - sU0 521 // pR0 121 paM0 15 // "gacche cciya nimmAo jA puvvA dasa bhave asaMpuNNA / navamassa taiyavatthU hoi jahanno suyAhigamo || 18|5|| gacche0 gAhA / gaccha eva sAdhusamudAyamadhya eva tiSThan nirmAta: pratimAkalpaparikarmaNi AhArAdiviSaye pariniSThitaH Aha ca- paDimAkappiyatullo viziSTAni TippaNAni 272
Page #346
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturtha pariziSTam 273 viziSTAni TippaNAni gacche cciya kuNai duvihaparikammaM AhArovahimAisu taheva paDivajjae kappaM // 1 // AhArAdipratikarma darzayiSyate, parikarmaparimANaM caivam-AsAmAdyAsu saptasu yA yAvatparimANA tasyAstatpramANameva pratikarma, tathA varSAsu naitA: pratipadyate na ca pratikarma karoti, tathA Adyadvayamekatraiva varSe, tRtiiycturthyo| caikaikasmin varSe, anyAsAM tu tisRNAmanyatra varSe pratikarma, anyatra ca pratipattiH, tadevaM navabhiH varSerAdyAH sapta samApyanta iti / atha tasya kiyAn zrutAdhigamo bhavatItyAha- yAvat pUrvANi dazeti pratItam asaMpUrNAni kiJcidUnAni, sampUrNadazapUrvadharo hi amoghavacanatvAt dharmadezanayA bhavyopakAritvena tIrthavRddhikAritvAt pratimAdikalpaM na pratipadyate, bhavet syAt zrutAdhigama iti yogaH, utkRSTazcAyam, jaghanyasya vakSyamANatvAt, atha jaghanyamevAhanavamasya pUrvasya pratyAkhyAnanAmadheyasya tRtIyavastu AcArAkhyaM tadbhAgavizeSa yAvaditi vartate bhavati syAt jaghanyo'lpIyAn zrutAdhigamaH zrutajJAnaM sUtrato'rthatazca, etacchutavikalo hi niratizayajJAnatvAt kAlAdi na jAnAtIti / " iti abhayadevasUriviracitavRttiyute paJcAzake / pR0 123 paM0 4 // "paDhamillugasaMghayaNA dhiIe puNa vajjakuDDasAmANA | ... // 1386 // jinakalpikA: prathamillukasaMhananA: vajrarSabhanArAcasaMhananopetA: dhRtyA aGgIkRtanirvAhakSamamana:praNidhAnarUpayA vajrakuDyasamAnAH" iti kSemakIrtisUriviracitavRttisahite bRhatkalpabhASye pR0126 paM0 11 // "UhAdirahitamAdyaM tadyuktaM madhyamaM bhavejjJAnam / caramaM hitakaraNaphalaM viparyayo mohato'nya iti / 11 / 6 / / vAkyArthamAtraviSayaM koSThakagatabIjasannibhaM jJAnam / zrutamayamiha vijJeyaM mithyAbhinivezarahitamalam // 11 // 7 // yattu mahAvAkyArthajamatisUkSmasuyukticintayopetam / udaka iva tailabindurvisapi cintAmayaM tat syAt // 118 // aidamparyagataM yad vidhyAdau yalavattathaivoccaiH / etattu bhAvanAmayamazuddhasadratnadIptisamam // 11 // 9 // UhetyAdi / Uho vitarkaH, UhApohavijJAnAdirahitamAdyaM prathamaM zrutamayam, tadyuktam UhAdiyuktaM madhyamaM cintAmayaM bhavet jJAnaM dvitIyam, caramaM bhAvanAmayaM tRtIyaM hitakaraNaphalaM hitakaraNaM phalamasyeti svahitanirvartanaphalam, viparyayo viparyAso mithyAjJAnaM mohato mohAt mithyAttvamohanIyodayAt jJAnatrayAdanyo'bodha iti // 6 // zrutamayajJAnasya lakSaNamAha-vAkyArthetyAdi / sakalazAstragatavacanAvirodhinirNItArthavacanaM vAkyaM tasyArthamAtraM pramANanayAdhigamarahitaM tadviSayaM-tadgocaraM vAkyArthamAtraviSayam, na tu parasparavibhinna viSayazAstrAvayavabhUtapadamAtravAcyArthaviSayam, koSThake lohakoSThakAdau gataM sthitaM yad bIjaM-dhAnyaM tatsannibhamavinaSTattvAt koSThakagatabIjasannibhaM jJAnaM zrutamayamiha-prakrame vijJeyaM-veditavyaM mithyAbhiniveza: For Private & Personal use only
Page #347
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau caturthaM pariziSTam 274 asadAbhinivezastena rahitaM vipramuktam alaM atyartham // 7 // cintAmayazrutajJAnasya lakSaNamAha-yattvityAdi / yattu yatpunarmahAvAkyArthajam AkSiptetarasarcadhAtmakavastupratipAdakAnekAntavAdaviSayArthajanyam atisUkSmA atizayasUkSmabuddhigamyA: zobhanA avisaMvAdinyo yA yuktayaH sarvapramANanayagarbhAstaccintayA tadAlocanayopetaM yuktam udaka iva salila iva tailabinduH tailalavo visarpaNazIlaM visarpi vistArayuktaM cintayA nirvRttaM cintAmayaM tajjJAnaM syAd bhavet // 8 // bhAvanAjJAnalakSaNamAha-edamparyetyAdi / aidamparya tAtparya sarvajJeyakriyAviSaye sarvajJAjJaiva pradhAna kAraNamityevaMrUpaM tadgataM tadviSayaM yajjJAnaM vidhyAdau vidhidravyadAtRpAtrAdau, yatnavatparamAdarayuktaM tathaivoccaiH aidamparyyavattvApekSayA yatnavattvasya samuccayArthaM tathaivetyasya grahaNam / etattu etatpunarbhAvanayA nirvRttaM bhAvanAmayaM jJAnam azuddhasya sadratnasya jAtyaratnasya svabhAvata eva kSAramRtpuTapAkAdyabhAve'pi bhAsvararUpasya viziSTAni yA dIptistayA samamazuddhasadratnadIptisamam / yathAhi jAtyaratnasya svabhAvata evAnyaratnebhyo'dhikA dIptirbhavatyevamidamapi bhAvanAjJAnamazuddhasadratnakalpasya TippaNAni bhavyajIvasya karmamalamalinasyApi zeSajJAnebhyo'dhikaprakAzakAri bhavati / anena hi jJAnaM jJAtaM kriyApyetatpUrvikaiva mokSAyA'kSepeNa sampadyata iti // 9 // " iti yazobhadrasUriviracitaTIkAsahite AcAryazrIharibhadrasUriviracite SoDazake // pR0 129 paM08 ||"kaale suibhUeNaM vidiTThapupphAiehiM vihiNA u| sArathuithottagaruI jiNapUjA hoi kAyavvA // 4 // 3 // kAle samaye vakSyamANasvarUpe kartavyA iti sambandhaH tathA zucibhUtena bhUtazabdasya prakRtimAtrArthatvAt zucinA, athavA bhAvapratyayasya luptasya darzanAd bhUtazabdasya prAptyarthatvAcca zucitAM prAptena, athavA zucizcAsau bhUtazca saMvRttaH prANI vA zucibhUtaH, tena vizuddhimatetyarthaH, tathA viziSTapuSpAdibhiH pradhAnasumana:prabhRtibhiH karaNabhUtaiH, AdizabdArthaM svayameva vakSyati, tathA vidhinA vakSyamANavidhAneneti tuzabdaH samuccayArthaH, tathA sArastutistotragurvI pradhAnastutistotramahatI, stutizcaikazlokapramANA, stotraM tu bahuzlokamAnam, jinapUjA arhadarcanaM bhavati vartate kartavyA vidheyA iti dvAragAthAsamAsArtha: / " iti abhayadevasUriviracitavRttiyute haribhadrasUrikhaNIte paJcAzake // pR0 131 pN07||"atvraapuurvkN sarvaM gamanaM kRtyameva vA / praNidhAnasamAyuktamapAyaparihArataH // 51 // __ atvarApUrvakamanAkulamityarthaH sarva sAmAnyena, kiM tadityAha-gamanaM devakulAdau, kRtyameva vA vandanAdi, praNidhAnasamAyuktaM mana:praNidhAnapura:saram, | 274 apAyaparihArata: dRSTyAdyapAyaparihAreNa // 51 // " iti svopajJavRttisahite yogadRSTisamuccaye // Jain Education Intensional For Private & Personal use only
Page #348
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI caturtha pariziSTam 275 pR0 132 paM0 15-16 / / " gurukulavAso gurutaMtayAya uciyaviNayassa karaNaM ca / vasahIpamajjaNAisu jatto taha kAlavekkhAe // 33 // gurukulavAso mUlaguNo yateH, "suyaM me AusaMteNa" [AcArAGge 1/1/1] iti vacanaprAmANyAt / kathamayamiSyate ? ityAha- gurutantratayA gurupAratantryeNa AtmapradAna- satyapAlanena / tathA ucitavinayasya jJAnavinayAdeH karaNaM ca sevanaM ca bhagavadAjJeti kRtvA / tathA vasatipramArjanAdiSu kriyAbhedeSu yatnaH, AdizabdAd upadhipratyupekSaNAdigrahaH, tathA kAlApekSayA na tu yadRcchApravRttyA iti gAthArthaH ||33|| " ahiNA balamma savvattha pavattaNaM pasaMtIe / NiyalAbhaciMtaNaM sai aNuggaho me tti guruvayaNe ||34|| anigUhanA apracchAdanA bale zArIre aucityaprayogeNa, etaddhi yadanyathA gataM gatameva niSphalamityetadAlocya / tathA sarvatra zramaNayoge upadhipratyupekSaNAdau pravartanaM prazAntyA, kSAntyAdimantharamityarthaH / nijalAbhacintanaM sadA nirjarAphalamaGgIkRtya / guruvacane gurvAjJAyAmiti sambandhaH / katham ? ityAhaanugraho mameti yadayamitthamAha, iti evaM durlabhAH khalu ci (zvi?) trarogAbhibhUtAnAM sadupadezadAtAraH suvaidyA: ityAdyudAharaNaiH / iti gAthArthaH ||34|| " iti svopajJavRttisahite yogazatake // pR0 133 paM0 11 // " varjayecca saMsargaM sambandhamityarthaH, kairityAha-pArzvasthAdibhiH pApamitraiH akalyANamitraiH saha kuryAcca saMsargamapramattaH san zuddhacAritrairdhIraH sAdhubhiH saheti gAthArthaH // 730||" iti paJcavastukasya svopajJavRttau // pR0 136 paM0 2 // "je ime ityAdi, ye ime pratyakSAH ajjattAe tti AryatayA pApakarmabahirbhUtatayA, adyatayA vA adhunAtanatayA vA, vartamAnakAlatayetyarthaH, teyalessaM ti tejolezyAM sukhAsikAm, tejolezyA hi prazastalezyopalakSaNam, sA ca sukhAsikAheturiti kAraNe kAryopacArAt 'tejolezyA' zabdena sukhAsikA vivakSiteti, vIivayaMti vyativrajanti vyatikrAmanti, asuridavajjiyANaM ti camara - balivarjitAnAm, teNa paraM ti tataH saMvatsarAt parataH sukke tti zuklo nAma abhinnavRtto'matsarI kRtajJaH sadArambhI hitAnubandha iti, niraticAracaraNa ityanye, sukkAbhijAi ti zuklAbhijAtyaH paramazukla ityarthaH, ata evoktam- 'AkiJcanyaM mukhyaM brahmApi paraM sadAgamavizuddham / sarvaM zuklamidaM khalu niyamAt saMvatsarAdUrdhvam // ' [ SoDazaka0 12 / 13] etacca zramaNavizeSamevAzrityocyate, na punaH sarva evaivaMvidho bhavatIti" iti bhagavatIsUtrasya abhayadevasUriviracitAyAM TIkAyAM caturdaze zate navame uddezake // viziSTAni TippaNAni 275
Page #349
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike | pR0 144 paM0 10 // "asannI khalu paDhamaM duccaM ca sarIsavA taiya pakkhI / sIhA jaMti cautthiM uragA puNa paMcami puDhaviM // 284 / / dharmabindI chaTiM ca itthiyAo macchA maNuyA ya sattami puDhaviM / eso paramuvavAo bodhavvo narayapuDhavIsu // 285 // caturtha asaMjJinaH saMmUrchimapaJcendriyAH khalu prathamAM narakapRthivIM gacchanti, khaluzabdo'vadhAraNe, taccAvadhAraNamevam - asaMjJina: prathamAmeva yAvad pariziSTam gacchanti, na parata iti, na tu ta eva prathamAmiti garbhajasarIsRpAdInAmapi uttarapRthivISaTkagAminAM tatra gamanabhAvAt / evamuttaratrApyavadhAraNaM bhAvanIyam / duccaM ca sarIsava tti dvitIyAmeva zarkarAprabhAkhyAm pRthivIM yAvad gacchanti sarIsRpA godhA-nakulAdayo garbhavyutkrAntA na parataH, evaM tRtIyAmeva garbhajA: pakSiNo gRdhrAdaya:, caturthImeva garbhajA: siMhAH, paJcamImeva garbhajA uragAH, SaSThImeva striya: strIratnAdyA mahArambhAdiyuktAH / saptamI yAvad / viziSTAni 276 garbhajA matsya-manujA atikrUrAdhyavasAyino mahApApakAriNaH / eSa narakapRthivISu dharmAdiSu bhedena jIvavizeSANAM parama utkRSTa upapAto boddhavyaH TippaNAni / jaghanyato madhyamatastvanyathA, tatra jaghanyata: sarveSAmapi ratnaprabhAyAH pRthivyAH prathame prastaTe, madhyamato jaghanyAt parata: sva-svotkRSTopapAtAdarvAk // 284-285 // " iti malayagirisUriviracitavRttisahitAyAM bRhatsaMgrahaNyAm // pR0 145 paM0 9 // "ANoheNANaMtA mukkA gevejjagesu u sarIrA / Na ya tatthAsaMpuNNAe sAhukiriyAe uvavAo / / 14 / 48 / / ANo0 gAhA / AjJeti Agamo'yaM yaduta oghena sAmAnyena bhavyAbhavyajIvApekSayetyarthaH, athavA AjJAyA Aptopadezasya ogha: sAmAnyam AjJaugha: samyagdarzanavikalamAjJAmAtramityarthaH, tena satApIti gamyam anantAni anantasaMkhyAni muktAni tyaktAni jIvairatItakAle graiveyakeSu tu graiveyakAbhidhAnavimAnavizeSeSvapi, kiM punaranyatra ?, zarIrANi dehA: yadAha- egamegassa NaM bhaMte maNUsassa gevejjagadevatte kevaiyA davviMdiyA aIyA ? goyamA / aNaMta [ ] tti / na ca na punaH tatra gaiveyakeSu asaMpUrNayA khaNDayA sAdhukriyayA saMyatAnuSThAnena upapAta upapAda iti gAthArthaH / " iti abhayadevasUriviracitavRttiyute paJcAzake // 276
Page #350
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau paJcam pariziSTam vizeSanAmAni 277 paJcamaM pariziSTama [atredamavadheyam - yAni nAmAni dharmabinduprakaraNe AcAryazrI haribhadrasUribhirapi ullikhitAni tAni nAmAni sthUlAkSarairatra mudritAni / kiJca, atra prathamo'GkaH pRSThasaMkhyAsUcakaH, ( ) etAdRzakoSThakAntarnirdiSTastu sUtrasaMkhyAsUcakaH / ] ____dharmabinduvRttAvullikhitAnAM vizeSanAmnAM sUciH / vizeSanAmAni pRSTham sUtram ujjayanta(tIrtha) 67,85 (169) andhra(deza) (311) uttarApatha(deza) (162) aSTApada(tIrtha) 67 (169) umAsvAtivAcaka akSapAda upAsakadazA(grantha) AcAra sUtra 29,47 (69),(130) zrAvakaprajJaptisUtra(grantha) 151) AcAryazrIharibhadra(granthakAra) 149 karoTakagaNi(sAdhu) (427) Ananda(zrAvaka) (145) (60) Aryasuhasti(AcArya) 64 (159) kalpa(grantha) (309) AryasuhastidIkSitadramaka(sAdhu) 131 (427) kaNAda AvantI(janapada) (69) kArmagranthika (486) AvazyakacUrNi(grantha) (146) kRSNadvaipAyana (236) Avazyakaniyukti(grantha) (162) gaNividyAprakIrNaka(grantha) 261 ikSvAku(kula) (452) gollaviSaya(deza) (162) kapila 277 Jan Education Inter For Private Personal Use Only
Page #351
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike govinda(sAdhu) (146) 132 131 dharmabindau paJcam pariziSTam (428) (427) (384) (311) 124 109 (311) (60) (106) vizeSanAmAni 278 govindavAcaka(AcArya) gautama(gaNadhara) cAhumAna(kula) caulukya(kula) jitazatru(rAjA) tagarAnagara dazavaikAlikaniyukti(grantha) dhanadeva(vaNika) dharmabindu(grantha) dharmabinduprakaraNavivRti(grantha) dharmabinduprakaraNavRtti(grantha) dharmabinduvRtti(grantha) (146) (248) (330) pUrNabhadra(vaNik) priyaGkara(vaNik) bandhazataka(grantha) barbara(kula) buddha bauddha bhagavatIsUtra(grantha) bharata(rAjA) bhavadeva(sAdhu) magadha(deza) maNibhadra(vaNik) manoramodyAna marudevI municandrasUri(granthakAra) 112 42 134,136 143 131 54,86,139 2,3,151 24 (427) (146)(452) (146) 54 24 49,85,99, 119,136,146 54 dhAriNI(rANI) nArada(pravAdI) nizItha(grantha) 24,49,85,99, (360) 119,136,146 127 (403) (240) (299) metArya(maharSi) yavana(kula) 107 (83)
Page #352
--------------------------------------------------------------------------
________________ (229) 88 54,56 (106), (119) / 137 savRttike dharmabindau paJcam pariziSTam 131 (427) 88,90 (242) (229),(236) (234) (232) vizeSanAmAni 279 yudhiSThira vasantapura(nagara) vasu(pravAdI) vyAsa(pravAdI) vAlmIki(pravAdI) vAyu(pravAdI) vizva(pravAdI) zaka(kula) zabara(kula) zAlibhadra(maharSi) sthUlabhadra(AcArya) samrAT(pravAdI) samudradatta(vaNik) sAMkhya sudharmasvAmi(gaNadhara) sundarInanda(sAdhu) sumaGgalA(vaNikstrI) suraguru(pravAdI) suraguruziSya siddhasena(pravAdI) saiddhAntika somadeva(vaNika) saugata kSIrakadamba(pravAdI) kSemaGkara(vaNik) (244) (83) (117) (246) (486) (146) (243) (238) (146) Jan Education International
Page #353
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau SaSThaM pariziSTam 280 marudevyAdInAM kathAH SaSThaM pariziSTam [dharmabinduvRttAvullikhitAnAM marudevI-sthUlabhadra-metAryamuni-govindavAcaka-sundarInandA-aryasuhastidIkSitadramaka-bhavadeva-karoTakagaNi-zAlibhadra-bharatacakravartinAM kathA atra upanyasyante] pR0 25 paM0 11 / marudevyAdau ... / _ "paJcatriMzadatizayAnvitayA bhagavAn girA / trailokyAnugrahAyAtha prArebhe dharmadezanAm // 21 // bhagavatkevalajJAnotsavaM cArA acIkathan / bharatasya tadA cakraratnamapyudapadyatta // 212 // utpannakevalastAta itazcakramito'bhyagAt / Adau karomi kasyArcAmiti dadhyau kSaNaM nRpaH // 213 / / kva vizvAbhayadastAtaH kva cakraM prANighAtakam / vimRzyeti svAmipUjAheto: svAnAdideza saH // 214 / / sUno: parISahodantaduHkhAzrUtpannadRgujam / marudevAmathopetya natvA cAsau vyajijJapat // 215 / / Adiza: sarvadApIdaM yanme sUnustapAtyaye / padmakhaNDa iva mRduH sahate vArividravam / / 216 / / himto himasampAtapariklezavazAM dazAm / araNye mAlatIstamba iva yAti nirantaram / / 217 / / uSNa vuSNakiraNakiraNairatidAruNaiH / santApaM cAnubhavati stambarama ivAdhikam // 218 // tadevaM sarvvakAleSu vanavAsI nirAzrayaH / pRthagjana ivaikAkI vatso me du:khabhAjanam / / 219 / / trailokyasvAmitAbhAjaH svasUnostasya samprati / pazya sampadamityuktvArohayAmAsa tAM gaje // 220 / / suvarNavajramANikyabhUSaNaisturagairgajaiH / pattibhiH syandanairmUrtazrImayaiH so'calattataH / / 221 / / sainyairbhUSaNabhA:puJjakRtajaGgamatoraNaiH / gacchan dUrAdapi nRpo'pazyadratnadhvajaM puraH // 222 // marudevAmathAvAdId bharata: parato hyadaH / prabhoH samavasaraNaM devi devairvinirmitam / / 223 / / ayaM jayajayArAvatumulastridivaukasAm / zrUyate tAtapAdAntasevotsavamupeyuSAm / / 224 / / mAlavakaizikImukhyagrAmarAgapavitritA / karNAmRtamiyaM vANI svAmino dezanAkRtiH // 225 / / 280 For Private & Personal use only
Page #354
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau SaSThaM pariziSTam mayUra-sArasa-kauJca-haMsAdyaiH svasvarAdhikA / AkarNyate dattakarNaiH svAmino gI: savismayam / / 226 / / tAtasya toyadasyeva dhvanAvA yojanAdiha / zrute mano balAkeva balavaddevi dhAvati // 227 / / trailokyabharturgambhIrAM vANI saMsAratAraNIm / nivAtadIpanispandA marudevA mudA'zrRNot // 228 / / zrRNvantyAstAM giraM devyA marudevyA vyalIyata / AnandAzrupaya:pUraiH paGkavat paTalaM dRzoH // 229 / / sA'pazyattIrthakRllakSmI tasyA'tizayazAlinIm / tasyAstaddarzanAnandasthairyAt karma vyazIryata // 230 / / bhagavaddarzanAnandayogasthairyamupeyuSI / kevalajJAnamamlAnamAsasAda tadaiva sA // 231 / / kariskandhAdhirUdaiva prAptAyu:karmasaGkSayA / antakRtkevalitvena nirvANaM marudevyagAt / / 232 // etasyAmavasarpiNyAM siddho'sau prathamastata: / kSIrAbdhau tadvapuH kSiptvA cakre mokSotsava: suraiH ||233||...(pR0 65-66) pUrvamaprAptadharmApi paramAnandananditA / yogaprabhAvataH prApa marudevA paraM padam // 11 // marudevA hi svAminI AsaMsAraM trasatvamAtramapi nAnubhUtavatI, kiM punarmAnuSatvam, tathApi yogabalasamiddhena zukladhyAnAminA cirasaJcitAni karmendhanAni bhasmasAt kRtavatI / yadAha - jaha egA marudevA accaMtaM thAvarA siddhaa| [Ava0ni01036]" (pR0 91-92) iti yogazAstrasvopajJavRttI 281 marudevyAdInAM kathA: pR0 85 paM07/ sthUlabhadrAdInAm .... / "te dhannA te sAhU, tesiM namo je akajjapaDivirayA / dhIrA vayamasihAra, caraMti jaha thUlabhaddamuNI // 59 // " [upadezamAlA] [va0] kappagavaMse gaMdavaMseNa samaM aNuyattamANe Navame gaMde kappagavaMsappabhUo sagaDAlo NAma maMtI savvatthakayappamANo, thUlabhaddo se putto, sirio ya / [pR0 323-324].... aNNayA siriyassa vIvAho, raNNo Augo sajjijjai / vararuiNA tassa dAsI olaggiyA, tIe kahiyaM- raNNo bhattaM sajjijjai, Augo ya, tAhe teNa ciMtiyaM eyaM chidaM / ceDarUvANi modage dAUNa imaM pADhei - rAyA NaMdo Navi jANai jaM sagaDAlo karissai / rAyA NaMdo mAreviNu siriyao rajje ThAvahitti / / 281 For Private & Personal use only
Page #355
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau SaSThaM pariziSTam 282 tANi paDhaMti, rAeNa suyaM, gavesAviyaM, dilu, kuvio rAyA, jao jao sagaDAlo pAesu paDai tao tao parAhutto ThAi / sagaDAlo gharaM / gao / sirio NaMdassa paDihAro taM bhaNati- kimahaM marAmi ego uyAhu savvANi vi maraMtu ? tuma mamaM raNNo pAyavaDiyaM mAreha / so kaNNe Thaeti / sagaDAlo bhaNai- ahaM tAlapuDagaM visaM khAmi, pAyapaDio gao mao, tumaM mamaM pAyavaDiyaM mArehisi / teNa paDissuyaM, tAhe mArio khaggeNa, rAyA uDio- hA ! hA ! akajjaM siria ! tti / so bhaNai- jo tumhaM pAvo so amha vi pae cceva pAvo tti / sakkArio sirio bhaNajhkumAra ! amaccattaNaM paDivajjasu / so bhaNati- mama jeTTho bhAyA thUlabhaddo bArasamaM varisaM gaNiyAe gharaM paviThThassa / so saddAvio bhaNio rAiNAamacco bhava / bhaNati- ciMtemi / so bhaNati- asogavaNiyAe Thio ciMtehi mA NIhi / so tattha atigato ciMtei - bhogatthamimamicchijjai marudevyAdInAM jassa mama piuppasAeNa vakkhevarahiyassa bArasahiM varisehiM kosAghare bhogehiM Na tattI jAyA tattha iyANiM kerisagA bhogA rajjavakkhittANaM ? puNaravi kathA: NaragaM jAyavvaM hohi tti / ee NAma erisagA bhogA, tato paMcamuTTiyaM loyaM kAUNa pAuNiyaM kaMbalarayaNaM chiMdittA syaharaNaM karettA raNNo pAsamAgao, dhammeNa vaDDhAhi, evaM ciMtiyaM / rAyA bhaNai-suciMtiyaM, Niggato, rAyA bhaNai- pecchaha kavaDattaNeNa gaNiyAgharaM pavisai Na va tti / AgAsatalagao pecchai magge duggaMdhamayakalevarassa jaNo avasarai, muhANi ya Thaei, so bhagavaM taheva jAi / rAyA.bhaNai-NiviNNakAmabhogo bhagavaM ti sirio Thavio / so saMbhUyavijayAyariyassa pAse pavvatio ||"[pR0 325-326] iti upadezamAlATIkAyAM heyopAdeyAyAm / pR0 127 paM0 16 / mahAmunimetArya iva ..... / "sIsAveDheNa sirammi, vedie niggayANi acchINi / meyajjassa bhagavao na ya so maNasA vi parikuvio // 91 // [upadezamAlA "sIsAveDheNa0 gAhA, veSTayate'neneti veSTaH, ziraso veSTaH ziroveSTastena karaNabhUtena zirasi veSTite nirgate akSiNI, kasya ? metAryasya bhagavataH, na ca naivAsau manasApi AstAM vAkkAyAbhyAM parikupitastatkAriNIti gamyata iti sNkssepaarthH||11|| vistarArtha: kathAnakagamyastaccedaM rAjagRhe metAryanAmA tapasvI gocaracaryayA praviSTaH suvarNakArabhavanaM tatra zreNikarAjadevArca nikA) nirvASTazataM sauvarNikayavAnAM praviSTo'bhyantare suvarNakAra: bhakSitaM tatkrauJcena / nirgatastadadRSTvAsau muniM pRSTavAn / kauJcakaruNayA nAkhyAtaM muninA, tato'sakRtprazne'pyakathayati munau rAjabhayAjjAto'sya kopaH, veSTitamArdracarmarajjvA tanmastakam, gADhabandhAnnirgate locane / samullasitajIvavIryAnaladagdhakarmendhanaH prApya kevalaM tatkSaNameva samAptAyuSkaH prApto For Private & Personal use only!
Page #356
--------------------------------------------------------------------------
________________ savattike dharmabindau SaSThaM pariziSTam 283 mokSamiti / " iti upadezamAlATIkAyAM heyopAdeyAyAm pR0 364-365 / pR0 131 paM0 14 / / " puvviM asaMtagaM pi a vihiNA gurugcchmaaisevaae| jAyamaNegesi imaM pacchA goviMdamAINaM // 911|| pUrvam upasthApanAkAle asadapi caitaccaraNaM vidhinA gurugacchAdisevayA hetubhUtayA jAtam abhivyaktam anekeSAmidaM pazcAd gopendrAdInAm gopendravAcaka-karoTakagaNiprabhRtInAmiti gAthArtha: / " iti svopajJaTIkAsahite paJcavastuke pR0 139 / / govindo nAma bauddhabhikSuH, sa ekena jainAcAryeNa aSTAdazavArAn vAde parAjitaH cintitavAn- yAvadeSAM siddhAntasvarUpaM na jAnAmi tAvanna zaknoi jetumiti tasyaivAcAryasyAntike sAmAyikAdipaThanacchalena sarvaM zrutaM jagrAha tatastatprabhAvAjjJAnAvaraNApagame samyaktvapariNatAtmA vratamAdade, pazcAd govindaniryuktinAmakaM dArzanikagranthaM cakre / " iti abhidhAnarAjendrakoze || 'goviMdajjo NANe daMsaNasatthaTThahetugaTThA vA / pAvAdiya uvvaragA udAyivahagAtiyA caraNe || 3656 || goviMdo NAma bhikkhU / so egeNAyarieNa vAde jito aTThArasa vArA / tato teNa ciMtiyaM siddhaMtasarUvaM jAva etesiM Na labbhati tAhe te jetuM na sakkaMto | tAhe so nANAvaraNaharaNaTThA tassevAyariyassa aMte Nikkhato / tassa ya sAmAiyAdiM paDheMtassa suddhaM sammattaM / tato guruM vaMdittA bhaNati - dehi me vate / NaNu dattANi te vatANi / teNa sabbhAvo kahito / tAhe guruNA dattANi se vANi / pacchA egiMdiyajIvasAhaNaM goviMdaNijjuttI kyaa| esa nANateNo / " iti nizIthacUrNau pR0 260 // pR0 131 paM0 14 / sundarInanda.... "NAsikkaNagaraM, NaMdo vANiyao, suMdarI se bhajjA, suMdarINaMdo se nAmaM jAtaM, tassa bhAtA puvvapavvato, so suti- jathA tIe ajjhovavanno, pAhuNao Agato, paDilAbhito, bhANaM teNa gAhitaM, ehi ettha visajjehiti tti ujjANe NIto, so bhogagiddho NagaraM jAhititti adhigatareNaM uvappalobhemi, so ya veuvviyaladdhI, makkaDiM darisettA pucchati kA suMdari tti ?, suMdarI, pacchA vijjAdharIe, tullA, pacchA devIe, devi atisuMdaratti, mucchito bhaNati kahaM esA labbhati tti ?, dhammeNa tti pavvaito / sAdhussa pAriNAmikA / " iti Avazyaka pR0 566 / " NAsekka suMdarINaMda bhAirisi bhANabhakkha niggamaNaM / maMdara vANari vijjA acchara dhammammi paDivattI ||141 / / | marudevyAdInAM kathA: 283
Page #357
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau SaSThaM pariziSTam 284 marudevyAdInAM kathA: nAsikkaM nAma puraM samatthi dakkhiNadisAtilayabhUyaM / vihavaDvajaNavilAsAvaluddhasayalAlayA'loyaM ||1paaviyamNddvinno maNunatArunao tahiM Asi / naMdo nAmeNa vaNI bahumANapayaM purajaNANa // 2 // savvaMgasuMdaraMgI niyalAyaNNAvagaNiyannajaNA / nAmeNa suMdarI tassa Asi bhajjA paNayasajjA // 3 // annevi saMti naMdA tatthANaMdiyamaNA jaNANa paraM / so suMdarIe saMdANiuvva na khaNaM viNA tIe // 4 // lahai dhiI logeNaM paiTTiyaM tassa suMdarInaMdo / iya nAmaM visayAsevaNeNa gacchaMti tassa diNA // 5 // putvaMpi ya tabbhAyA pavvaio so suNei paradese / jaha so sahoyaro suMdarIe me dUramaNuratto // 6|| to me na juttameso uvekkhiuM sAhiUNa niyaguruNo / so tassa pAhuNatteNa Agao laddhanilao ya // 7 // bhikkhAkAle patto gihammi paDilAbhio bahuvihehiM / bhoyaNavihIhiM muNiNAvi pattayaM tassa hatthammi ||8|| dinnaM namirasireNaM savveNavi vaMdio pariyaNeNaM / laggo nivattiuM teNa ciMtiyaM jAmi sayameva / / 9 / / jA maM muMcasu evaM nIo ujjANamajjhabhUmIe / karakaliyasAhubhANaM dadvaM taM sovahAseNa // 10 // bhaNiyaM puralogeNaM pavvaio esa suMdarInaMdo / vihiyA virAgajaNaNI ya desaNA sAhuNA suiraM // 11 // so suMdarIe tivvaM rAgaM vahamANao na maggammi / laggai jAva viubviyaladdhI bhagavaM sa muNisIho // 12 // ciMtei na anneNaM keNAvi vibohiuM uvAeNa / tIrai tA ahigayaraM lobhaTThANaM padaMsemi // 13 // bhaNio meruM niyakiraNajAlakavvuriyagayaNaperaMtaM / daMsemi suMdarIvirahabhIruo so na mannei // 14|| bhaNiyaM puNo muhutteNa ceva etthAgamaM karissAmo / paDivaNNammi payaTTo himavaMtagao viuvvei // 15|| ega vAnarajuyalaM aNNe puNa biMti saccameva tayaM / bhaNio muNiNA bho ! suMdarIe taha vAnarIe ya // 16|| kA laTThayarA so bhaNai bADhamaghaTataM imaM bhAi / kaha meru kaha sarisavakaNo tti iya bhAsie teNa // 17 // vijjAharamihuNamaho padaMsiyaM tattha pucchio bhaNai / nAiviseso tullattameva pAeNa paDihAi // 18|| pacchA khaNeNa suramihuNamegamAloyagoyare paDiyaM / puTTho ya sAhuNA bhaNai bhagavameIe amgammi ||19|| no vAnarIe vi samA bhaNiyaM muNiNA imA u dhammeNa / theveNavi Uvalabbhai jAyaM saDDhANameyaMmi // 20 // pacchA cchinnamamatto so tIe suMdarIe pavvaio / jAo sAmannarao sivapahalaggo na paDibhaggo // 21 // muNiNo esA pariNAmiyA ya buddhI esa tAriso jIe / nIo virAgamagaM aNavajjaguNaM ca pavvajjaM // 22 // iti / ___ atha gAthAkSarArtha:-'nAsikka suMdarINaMda' iti dvAraparAmarzaH / tasya ca 'bhAirisi'tti bhrAtA RSi: abhUt / sa ca tatsambodhanArthaM bhANabhakkha'tti bhAjanaM bhikSAbhRtaM bhikSAkAle tasya haste samarpitavAn / tato dvayorapi nagarAd nirgamanaM samapadyata / tato'sau RSiNA 'maMdara'tti maMdara meruM netumArabdhaH / darzitAzca krameNa 'vAnara'tti vAnarI, 'vijjA' iti vidyAdharI, 'acchara'tti apsarA divyastrI / tadanantaraM dharme zrutacAritralakSaNe pratipattiH tasya 284 For Private & Personal use only
Page #358
--------------------------------------------------------------------------
________________ marudevyAdInAM kathAH savRttike | saMvRtteti // 41 // " iti vRttisahite updeshpde| dharmabindau pR0 65 paM0 1 AryasuhastI ..... / pR0 131 paM0 14 / AryasuhastidIkSitadramaka ... SaSThaM "suhastinaM namaskRtya tataH provAca pArthivaH / kiM nAma mAM yUyamupalakSayadhve'thavA na hi // 37 / / pariziSTam AcAryo'pyupayogena jJAtvoce tvAM narezvara / samyagupalakSaye'haM svAM prAgbhavakathAM zRNu // 38 / / mahAgiryAcAryamitrairviharanto vayaM purA / saha gacchena kauzAmbyAmAgacchAma narezvara // 39 / saGkIrNatvena vasateH pRthak pRthagavasthitau / tatrAvAM parivAro hi mahAnabhavadAvayoH // 40 // 285 tatrAbhUdatidurbhikSaM tathApyasmAsu bhaktimAn / loko bhaktAdikaM dAtumupAkrasta vizeSataH // 41 / / bhikSArthaM sAdhavo 'nyecurekasya zreSThino gRhe / vivizuH pRSThatasteSAM raGka eko viveza ca // 42 / / tatrecchAkAramaryAdAM vividhAM modakAdibhiH / sAdhavo lebhire bhikSAM tasya pazyata eva te // 43 / / sAdhUnAmAttabhikSANAM vasatiM prati gacchatAm / anugaH so'bravIdrako dIyatAM mama bhojanam // 44 // te sAdhavo'bhidadhire jAnanti guravaH khalu / vayaM guruparAdhInA na kiMciddAtumIzmahe // 45 / / tata: sa raGkaH sAdhUnAmanveva vasatiM yayau / dInAtmA tatra dRSTvAsmAnayAcata ca bhojanam // 46 // sAdhavaH kathayanti sma bhagavannamunA pathi / yAcitA vayamapyucrbhojanaM dInamUrtinA // 47 / / viditaM caivamasmAbhirupayogaparAyaNaiH / bhAvI pravacanAdhAro yadrako'yaM bhavAntare // 48 / / tataH sa dramako'smAbhiH priyapUrvamabhASyata / yadyAdatse parivrajyAM labhase bhojanaM tadA // 49 / / raGko'cintayadagre'pi sarvakaSTamayo hyaham / tadvaraM vratajaM kaSTamiSTabhojanalAbhakRt // 50 // pratipannaM parivrajyAM tato rakaM tadaiva tam / pravrAjyAbubhujAmeSTaM modakAdi yathAruci // 51 // sa svAduM svAdumAhAraM tathA hyAkaNThamAttavAn / panthAH zvAsAnilasyApi yathA duHsaJcaro'bhavat // 52 // For Private & Personal use only
Page #359
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau SaSThaM pariziSTam caturdevIsamAvRtaH // 2 marudevyAdInAM 286 kathAH rAjApRcchadasau yadyAsanAcA pure tava / zreSThiRSabhasya taddinasyaiva yAminyAM tenAhAreNa bhUyasA / ruddhazvAso vipannaH sa zvAsajIvA hi dehinaH // 53 // sthito madhyasthabhAvena raGkasAdhurvipadya saH / kuNAlasyAvantipateH sUnustvamudapadyathAH // 54 // " iti hemacandrAcAryaviracite pariziSTaparvaNi ekAdaze srge| pR0 131 paM0 15 / bhavadeva ... "punarvijJapayAmAsa jinendraM magadhAdhipaH / bhagavan ! kevalajJAnaM kasminvyucchedameSyati // 262 // nAtho'pyakathayatpazya vidyunmAlI suro hyasau / sAmAniko brahmendrasya caturdevIsamAvRtaH // 263 / / ahro'muSmAtsaptame'hni cyutvA bhAvI pure tava / zreSThiRSabhadattasya jambUH putro'ntyakevalI // 264|| rAjApRcchadasau yadyAsannapracyavano'maraH / tejo'sya tatkimakSINamathAcakhyau jagadguruH // 265 / / rAjannekAvatArANAmantakAle'pi nAkinAm / tejaHkSayAdicyavanaliGgAnyAvirbhavanti na // 266 / / tadA mudAnAdRtAkhyo jambUdvIpapati: suraH / zabdena mahatA'vAdIdaho me kulamuttamam // 267 / / tadA ca zreNiko'pRcchad bhagavantaM kRtAJjaliH / devo'yamevaM svakulaprazaMsAM kurute kutaH // 268 / / sarvajJaH kathayAmAsa rAjannatraiva pattane / ibhyo guptamatirnAma babhUva bhuvi vizrutaH // 269 // tasya dvau tanujanmAnAvabhUtAM kramayogataH / jyAyAnRSabhadattAkhyo jinadAsAbhidho laghuH // 270 / / jyAyAnatisadAcAro dyUtAdivyasanI laghuH / tau dvAvAdyantayugayoH pratyakSe iva varmaNI // 271 / / tatazcarSabhadattena jinadAsaH sumedhasA / tyakto durAcAra iti sarvasvajanasAkSikam // 272 / / ahamabhrAtRko'smIti jyeSThaH sa zreSThisUrvadan / kaniSThasya zuna iva praveSTuM na gRhe'pyadAt / / 273 / / jinadAso'nyadA dIvyannanyena dyUtakAriNA / saMjAtadyUtakalahe sadyo'sreNa nyahanyata / / 274 / / phalaM dyUtaviSatarorAyudhAghAtavedanam / jinadAso'nvabhUdaGka iva bhUmitale luThan // 275 / / 286 For Private & Personal use only
Page #360
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau SaSThaM pariziSTam 287 svajanAzcarSabhadattamUcurbho paramArhata / prANimAtrasAdhAraNyA dayayA jIvayAnujam // 276 // pAtra kIrtervizuddhAyAH sa bandhuH sa ca nAyakaH / yo bandhuM sevakaM cAbhyuddharate vyasanAvaTAt // 277 // RSabho'pyabhyadhAdgatvAvarajaM svajaneritaH / samAzvasihi he vatsa trAsye tvAmauSadhAdibhiH // 278 // jagAda jinadAso'pi kSamasva mama durnayAn / kAryamAmuSmikaM kuryA jIvitavyAspRhasya me // 279 // prayaccha paralokAdhvaprasthitasya mamAdhunA / dharmopadezapAtheyamAryAnazanapUrvakam // 280 // RSabho'pyanvazAdevamanujaM nirmamo bhava / japa svacchamanAH paJcaparameSThinamaskriyAm // 289 // evamAdyanuziSyAnujanmAnamRSabhaH svym| ArAdhanAM sAnazanAM kArayAmAsa zuddhadhIH // 282 // vipadya jinadAso'pi tena paNDitamRtyunA / jambUdvIpAdhipo jajJe devo'yaM paramarddhikaH // 283 // ayaM cAsmadvaco'zrauSIdyadrAjagRhapattane / kevalI caramo bhAvI jambUrRSabhadattajaH ||284|| zrutvA kevalino bhAvi sve kule janma pAvanam / devo'yamevaM svakulaprazaMsAM kurutetamAm // 285 // rAjApRcchatpunarvidyunmAlyeSa bhagavansuraH / kiM sureSvatitejasvI graheSviva divAkaraH // 286 // Acakhyau prabhurapyevaM jambUdvIpasya bhArate / magadhAkhye janapade grAme sugrAmanAmani // 287 // AryavAn rASTrakUTo'bhUttasya patnI tu revatI / bhavadatto bhavadevazcAbhUtAM tanayau tayoH // 288 // yugmam | bhavadatto bhavAmbhodheruttAraNatarIM dRDhAm / yauvane'pyAdade dIkSAM susthitAcAryasannidhau // 289 // sa vrataM pAlayankhaDgadhArograM zrutapAragaH / vyaharadguruNA sArdhaM dvaitIyakIva tattanuH ||290|| tasmingacche sAdhureko'nyadAcAryAnvyajijJapat / anujAnIta mAM yAmi yatra bandhujano'sti me // 299 // tatrAsti me laghubhrAtA sa bhRzaM snehalo mayi / pravrajiSyati mAM dRSTvA prakRtyAgre'pi bhadrakaH // 292 // tatastaM zrutabhRtsAdhusametaM gururAdizat / paranistAraNapare guruH ziSye hi modate // 293 // | marudevyAdInAM kathA: 287
Page #361
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau SaSThaM pariziSTam 288 sa jagAma piturdhAma gatamAtro dadarza ca / bhrAturudvAhamArabdhaM manmathadrumadohadam ||294 // vivAhakautukavyagraH sa bhrAtA kanyaso muneH / vismRtAnyakaraNIyo mudvAtulastadA'bhavat // 295 // vivAhasamaye prAptamajAnanniva so'grajam / nAkArSItsvAgatamapi vratAdAnakathApi kA // 296 // vilakSaH sa munirbhUyo'pyAgamatsannidhau guroH / AlocyAkathayatsarvAmanujasya kathAM tathA // 297|| bhavadatto'vadadaho kAThinyamanujanmanaH / jyAyAMsaM yadavAjJAsIdRSimabhyAgataM gRhe // 298 // gurubhakterapi zreyaH kiM nAmodvAhakautukam / tatparityajya sAnandaH sa jyeSThaM nAnviyAya yat // 299 // kazcidUce tadA sAdhurbhavadattAsi paNDitaH / yadi tvamanujanmAnaM nijaM pravrAjayiSyasi ||300 | bhavadatto'bravIddeze magadhAkhye gururyadi / vihariSyati tadadaH kautukaM darzayiSyate // 309 // viharanto'nyadA jagmurmagadhAneva sUrayaH / samIraNavadekatra zramaNAnAM sthitirna hi ||302 || AcAryapAdAnnavanditvA bhavadatto vyajijJapat / svajanAnita AsannAndidRkSe yuSmadAjJayA // 303 // bhavadattaM tatazcaikamapi tatrAdizadguruH / ekAkino'pyarhati hi vihAro vazino muneH || 304|| bhavadatto jagAmAtha sveSAM saMsAriNAM gRhe / pravrajyAgrAhaNenAnugrahItumanujaM nijam ||305 || nAgadattasya tanayAM vAsukIkukSisambhavAm / upayeme bhavadevo bhavadattAnujastadA // 306 // kRtodvAhotsavAH sarve bandhavastaM mudAbhyayuH / manyamAnA utsavoparyutsavaM tatsamAgamam // 307 // sadya: pAdyena tatpAdau prakSAlya prAsukena te / pAdodakamavandanta matvA tIrthodakAdhikam // 308 // bhavAbdhimajjanabhayAdavalambamivecchavaH / lagitvA pAdayoH sarve bandhavastaM vavandire || 309 || munirapyabhyadhAdbandhUnvivAhavyAkulAH stha bhoH / yAmo vihartumanyatra dharmalAbho'stu vo'naghAH || 310 || marudevyAdInAM kathA: 288
Page #362
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau SaSThaM pariziSTam 289 tamRSiM bandhavaH sarve bhaktapAnAdibhirmudA / eSaNIyakalpanIyaprAsukaiH pratyalAbhayan // 311 // tadAnIM bhavadevo'pi kulAcAraM prapAlayan / sevyamAnAM vayasyAbhirnavoDhAM maNDayannabhUt // 312|| cakre'GgarAgaM preyasyAH zrIcandanarasena saH / candrAtapapradenevAkRSTena zazimaNDalAt // 313 // tasyA mUrdhni ca dhammillaM sumanodAmagarbhitam / babandha grastazazinaH svarbhANoH zrImalimlucam // 315 // tatkapolaphalakayoH kastUryA patravallarIm / mInaketoriva jayaprazastimalikhatsvayam // 315 // kucayormaNDanaM yAvannavoDhaH sa pracakrame / tAvadAgamamazrauSId bhavadattamahAmuneH // 316 // sabhrAtRdarzanottAla: kitavo jayavAniva / drAgudasthAdvihAyArdhamaNDitAmapi vallabhAm ||317|| hitvArdhamaNDitAM kAntAM na gantumucitaM tava / tasyAH sakhInAmityuktiM sa eDa iva nAzRNot // 318|| sAgrahaM vArayantInAM tAsAM cetyuttaraM dadau / kRtvA gurupraNipAtaM punareSyAmi bAlikAH ||319|| bhavadevastataH sthAnAtplavamAnaH pravavat / abhyetya bhavadattarSi tatra sthitamavandata // 320|| vanditvotthitamAtrasyAnujasya ghRtabhAjanam / muniH zrAmaNyadAnAya satyaMkAramivArpayat // 321|| bhavadattastato'gArAdanagAraziromaNiH / nirjagAma dhiyAM dhAma manAgbhrAtari dattadRk // 322|| bhavadevo'pi tatsarpirbhAjanaM dhArayankare / anvagAd bhavadattarSiM tatpadAmbhojaSaTpadaH // 323 // anye bahavo nAryo narAzca bhavadevavat / anvayurbhavadattarSimudUrmipramadahadAH || 324|| munirna kaJcidvayasRjanmunInAmucitaM hyadaH / avisRSTAzca muninA na vyAvavRtire janAH || 325 // dUraM gatvA ca nirviNNAstaM vanditvA mahAmunim / svameva vyAjughuTurAdau nAryo narAstataH // 326 // bhavadevastu bhadrAtmA cintayAmAsivAnidam / apyavisRSTA vyAghuTantvete naite hi sodarAH || 327|| ahaM tu sodaro'muSya dvAvAvAM snehalau mithaH / tadanenAvisRSTasya nyAyyaM vyAghuTanaM na me // 328 // marudevyAdInAM kathA: 289
Page #363
--------------------------------------------------------------------------
________________ gvRttike dharmabindI pariziSTam 290 marudevyAdInAM kathA: bhaktapAnAdibhAreNAkrAnto'yaM nUnamagrajaH / tato mamArpayadboDhuM prasIdanghRtabhAjanam // 329 / / cirAdabhyAgataM zrAntaM jyAyAMsaM bhrAtaraM munim / amuktvA tadamuM sthAne na nivartitumutsahe / / 330 / / mA'sau valediti manovyAkSepArthaM kanIyasaH / gArhasthyavAtAM prAkrasta bhavadatto mahAmuniH // 331 // ete te grAmaparyantapAdapAH pAnthamaNDapA: / bhrAtarAvAM vAnaravadyeSu svairamarasvahi // 332 // sarovarANi tAnyetAnyAvAbhyAM yatra zaizave / akAri nalininAlaiharizrI: kaNThayormithaH // 333 // etAzca grAmaparyantabhUmayo bhUrivAlukA: / yatrAvAM vAlukAcaityakrIDAM prAvRSyakRSvahi // 334 // . bhavadatto'nujanmAnamevamadhvani vArtayan / jagAma grAmamAcAryapAdapadyaiH pavitritam // 335 / / / sAnujaM bhavadattarSi vasatidvAramAgatam / nirIkSya kSullakAH procuH kRtavakroSThikA mithaH // 336 / / divyaveSadharo nUnamanujo muninAmunA / pravrAjayitumAnIta: svaM satyApayituM vacaH // 337 / / sUriruce bhavadatta taruNaH ko'yamAgataH / so'vadad bhagavandIkSAM jighRkSurme'nujo hyasau // 338 // sUriNA bhavadevo'pi papracche kiM vratArthyasi / mA bhUd bhrAtA mRSAvAdI tvevamityavadatsa tu // 339 / / bhavadevastadaivAtha paryavrAjyata sUribhiH / sAdhubhyAM sahito'nyatra vihartuM ca nyayojyata // 340 / / bhavadevaH kimadyApi nAyAta iti cintayA / svajanA: pRSThato'bhyetya bhavadattaM babhASire // 341 / / bhavadevo'nvagAyuSmAnpriyAM hitvArdhamaNDitAm / tanmude kiM tvanAyAte tasminjIvanmRtA vayam // 342 // khidyate cakravAkIva sA yuktividhavA vadhUH / vizrAmyati na tasyAzca nayanAmbu sirAmbuvat // 343 // ekAkyasmAnanApRcchaya bhavadevaH kvacid vrajet / iti svapne'pyasambhAvyaM gatazca kvApi kiM hyadaH // 344 // naSTasvAniva grahilAnbhavadevamapazyataH / asmAnanugRhANaH kathaya kva sa te'nujaH // 345 / / dharmodacchuranujasyoce mithyApyatho muniH / yAta AyAtamAtro'pi na vidyaH sa yayau kvacit // 346 / / Jan Education International For Private & Personal use only
Page #364
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau SaSThaM pariziSTam 291 gato'nyenAdhvanA kiM sa iti jalpanta Azu te / pratyAvartanta dInAsyA dasyubhirmuSitA iva || 347|| tAM navoDhAM hRdi dhyAyanbhrAtRbhaktyaiva kevalam / pravrajyAM bhavadevo'pi sazalyAM paryapAlayat || 348|| maharSirbhavadatto'pi kAlena bahuneyuSA / vipede'nazanaM kRtvA saudharme ca suro'bhavat // 349 // bhavadevo'pyado dadhyau nAgilA preyasI mama / preyAMstasyA ahamapi viraho hI dvayorabhUt // 350 // bhrAturevoparodhena vrataM ciramapAlayam / tasmiMstu svargate kiM me vratenAyAsahetunA // 359 // na tathA vratakaSTena duSkareNAsmi pIDitaH / yathA tadviraheNoccairbhaviSyati kathaM nu sA // 352 // gajIva cArIpatitA padminIva himAvilA / marAlIva marugatA vallIva grISmatApabhAk || 353|| yUthabhraSTeva hariNI pAzabaddheva zArikA / sA manye dainyabhAglokAnukampyaiva bhaviSyati // 354|| yugmam // yadi prApsyAmi jIvantIM tAM priyAmAyatekSaNAm / tadadyApi hi gArhasthye'tRpto raMsye tayA saha // 355 // cintAtantubhirevaM svaM niyacchannUrNanAbhavat / sthavirarSInanApRcchaya bhavadevo viniryayau // 356 // tUrNaM jagAma ca gAmaM sugrAmaM rASTrakUTabhUH / tasthau ca saMvRtadvArabAhyAyatanasannidhau || 357|| gandhamAlyadharA nArI brAhmaNyA samamekayA / tatrAbhyAgAnmunirasAvityavandata taM ca sA ||358|| papraccha bhavadevastAM rASTrakUTaH sa AryavAn / patnI ca revatI tasya bhadre jIvati vA na vA // 359 // kathayAmAsa sApyevamAryavAn revatI ca sA / vyapadyetAM tayozcAgAdbhUyAnkAlo vipannayoH || 360|| bhUyo'pyapRcchatsa munirAryavatsUnunA priyA / bhavadevena yA tyaktA navoDhA sAsti vA na vA // 361 || sA dadhyau bhavadevo'yaM nUnamAttavrato'grajAt / yadi vA vArtayAmyenamanenasamihAgatam // 362 // uvAca cintayitvaivamAryavadrevatIsutaH / tvameva bhavadevo'si kimihAgAstapodhana || 363|| bhavadevo'vadatsAdhu tvayAhamupalakSitaH / sa eva bhavadevo'smi nAgilAjIvitezvaraH || 364|| marudevyAdInAM kathA: 291
Page #365
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabandI SaSThaM pariziSTam 292 tadAgrajoparodhena tAM vimucya nirIyuSA / anicchatApi hi mayA vratamAdAyi duSkaram // 365|| vipanne sAmprataM bhrAtaryahamaGkuzavarjitaH / nAgilA sA kathamabhUdityAgAM taddidRkSayA || 366 || nAgilA cintayAmAsa cirAd dRSTAM hi mAmasau / na hi pratyabhijAnAti parAvRttavayoguNAm || 367|| AtmAnaM jJApayAmyenamiti provAca nAgilA / nAgilA sAsmyahaM hanta navoDhA'tyAji yA tvayA || 368 // etAvatA ca kAlena yauvane'pi vyatIyuSi / kiM nAma mayi lAvaNyaM puNyAzaya vimRzyatAm // 369 // muktvA ratnatrayaM svargApavargaphaladAyakam / varATikAmAtranibhAM mA grahIma mahAzaya ||370|| atyantaghoranarakapAtapratibhuvAmaho / viSayANAM smarAstrANAM mA gAstvaM bhedanIyatAm || 371 // grAhito'si vrataM bhrAtrA chadyanApi hitaiSiNA / tamapyanAptaM mA saMsthA mayi pApakhanau rataH || 372 || tadadyApi nivartasva gurupAdAnanuvraja / mayi rAgakRtaM cAghamAlocaya tadantike // 373 // yAvadevaM bhavadevaM nAgilA bhRzamanvazAt / brAhmaNyA dArakastAvattatrAgAd bhuktapAyasaH || 374|| Uce ca pAyasaM bhuktaM yanmayAdya sudhopamam / tadvamiSyAmyahaM mAtaradho dhAraya bhAjanam || 375 // nimantrito'hamanyatra lapsye tatra ca dakSiNAm / avAntapAyaso mAtarbhoktuM zakSyAmi no punaH ||376 // AdAya dakSiNAmAgato bhUyo'pi pAyasam / svayaM vAntaM svayaM bhokSye kA hIH svocchiSTabhojane // 377|| brAhmaNyuvAca vAntAzI jugupsyastvaM bhaviSyasi / alaM jugupsanIyena karmaNAnena dAraka || 378|| tacchrutvA bhavadevo'pi nijagAdeti he baTo / tvaM bhaviSyasi vAntAzI nikRSTaH kukkurAdapi // 379 || nAgilovAca tamRSiM yadyevaM vetsi vakSi ca / tanmAmudvamya kimiti bhUyo'pyupabubhukSase ||380|| mAMsAsRgasthiviNmUtrapUrNAhamadhamAdhamA / vAntAdapi jugupsyA'smi mAmicchan kiM na lajjase || 381|| pazyasyadrau jvaladagniM na punaH pAdayoradhaH / yatparaM zikSayasyevaM na svaM zikSayasi svayam // 382 // marudevyAdInAM kathA: 292
Page #366
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau pariziSTam 293 marudevyAdInAM kathA: kA hi puMgaNanA teSAM ye'nyazikSAvicakSaNAH / ye svaM zikSayituM dakSAsteSAM puMgaNanA nRNAm // 383 / / bhavadevo'vadatsAdhu zikSito'smi tvayAnaghe / AnIta: pathi jAtyandha iva yAnahamutpathe // 384 / / tadadya svajanAndRSTvA yAsyAmi gurusannidhau / vratAtIcAramAlocya tapsye'haM dustapaM tapaH // 385 / / nAgilApyavadat kiM te svajanaiH svArthabhAgbhava / mUrtimanto hi te vighnA bhAvino gurudarzane // 386 / / tad gaccha gurupAdAnte dAntAtmA vratamAcara / pravrajiSyAmyahamapi vratinIjanasannidhau // 387 / / bhavadevo'tha vanditvArhadimbAni samAhitaH / gatvA gurvantike'kArSItkRtyamAlocanAdikam / / 388 / / zrAmaNyaM niratIcAraM bhavadeva: prapAlayan / kAlaM kRtvAdikalpe'bhUcchatrasAmAnikaH suraH // 389 // " iti hemacandrAcAryaviracite pariziSTaparvaNi prathamasarge // pR0 141 pN01| zAlibhadrAdInAmiva ... / - "maNikaNagarayaNadhaNapUriyaMmi bhavaNaMmi sAlibhaddo'vi / anno kira majjha vi sAmiotti jAo vigayakAmo // 45 // maNikaNaga0 gAhA, tatra tAvat kathAnakaM kathyate- dhanyAbhidhAnAyA ucchinnakulAyA vatsapAlyAstanayaH saGgamanAmA indrotsave gRhe gRhe kSIrAnaM khAdyamAnaM dRSTvA tanmAtaraM yAcitavAn / tataH kSIrAdyabhAvAjjAtakhedAM tAmupalabhya dattaM tatpATakavAsinArIbhiranukampayA tattasyAH rAddhamanayA dattaM sanamAya bhAjane / atrAntare samAgato mAsapAraNiko muniH, jAtaharSeNa dattastasmai saMvibhAgo'nena, tato'tilolatayA pAyasasya bahubhakSaNena jAtavisUciko mRtvA'sau sAdhudAnopArjitapuNyaprAgbhAravazAbAjagRhe gobhadratreSThino bhadrAyAH zAlisvapnasUcito vividhamanorathapUrako jAtastanayabhAvena, pratiSThitaM nAma zAlibhadra iti / prAptaH krameNa yauvanam, pariNItAstribhuvanAtizAyirUpA dvAtriMzatkanyakA:, bubhuje bhogAn / / __ itazca vidhinA kAlaM kRtvA gato divaM tajjanakaH, prayuktAvadhestatpuNyacoditasya jAto'sya zAlibhadraM prati kharatara: snehaH / tato darzitAtmarUpa: pratidinaM divyavastrA-'lakAra-vilepana-kusumAdIni tasmai savadhUkAyopajahAra / bhavanaM ca ratnAdInAM bbhaar| ___ anyadA tatra kecidratnakambalacaTTA: samAyAtAH, darzitAni rAjakule, atimaharghANIti na gRhItAni zreNikena, gatA bhadrAmandira, tayA tu nirvicAra | 293 For Privale & Personal use only
Page #367
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau SaSThaM pariziSTam 294 gRhItvA kRtAni vadhUnAM caraNapramArjanAni / itazca zreNikarAjena priyayA tadgrahaNArthaM preryamANenAkAritAzcaTTAH kathitastairvRttAntaH, tato jAtavismayena draSTavyo'sau yasyedRzI sphItiriti saJcintya prahito bhadrAyAH tatprasthApanArthaM dUtaH, gatvA''gataH sa cAha ---- mahArAja ! bhadrA vijJapayati nAnena caMdrasUryAvapi satataratnaprakAzatayA bhavanasya kadAcidapi dRSTau, tatkarotu mahArAjo mama bhavanAgamanenAnugrahamiti / tadAkarNyollasitavismayAtireko gataH sapaurajanaparikaro rAjA / dRSTaM vibhavAtizayApahasitadhanadAlayaM tattena, samArUDhazcaturthabhUmikAyAm / bhadrApi vihitocitapratipattirgatA saptamatale yatrAsti zAlibhadraH, vihitAbhyutthAno'sAvuktastayA putra ! bhavaddidRkSayA zreNikarAjo'dhastAttiSThati, taM dRSTvA kuru tatpratipattimiti / sa prAha -- 'yUyameva tadarthaM jAnItha / ' itarAha-- 'tanaya ! nAsau paNyaM', 'kiM tarhi ?,' - ' tvatsvAmiko rAjA' iti / tato mamApyanyaH prabhuriti ? athavA yuktamidaM mAdRzAM viSayapaGkamanatayA moharAjavazavartinAm / munaya eva labdhAtmalAbhA bhavantIti cintayato vairAgyAtizayAjjAtazcaraNapariNAma:, tathApi jananyuparodhenAvatIrya dRSTaH zreNikaH, tenApi sasnehamavalokya sthApitaH svotsaGge / tataH kSaNAdvidrANavadanaM nirgacchannayanasalilaM tamavalokya bhadrA zreNikaM pratyAha-'mahArAja ! ayaM divyavilepanAdilAlitendriyatvAnna zaknoti soDhuM manuSyAGgarAgAdigandham, tadvisarjyatAmiti / rAjAha - katham ?, tataH kathitastayA devavyatikaraH, visRSTe ca tasmin bhadrayA nimaMtrito bhojanena rAjA, pratipannamanena, majjitumArabdhe vividharatnakaladhautadhautAndhakAravimalAsu yantravApISu sambhrameNa ca patitamagulImudrAratnam / tatastaralitatAraM vilokayaMtaM tamupalabhya bhadrayAbhihitayA ceTyA kIlikAprayogeNa niSkAsite jale prakAzitadikcakravAlavividharatnAlaGkArAntargataM nijAGgulImudrAratnamaGgAramiva vicchAyamupalabhya savailakSyaH san prAha -- kimetaditi / parijanenoktaM devopanItaM zAlibhadravadhUnirmAlyamiti / tato nAstyasAdhyamutkRSTapuNyAnAM yenaivaM devA api kiMkaratvaM pratipadyanta iti jAtagADhataravismayo bhadrAvihitabhojanAdipratipattirnirgato rAjA / zAlibhadro'pi punarvizeSato dharmaghoSasUrisamIpe dharmaM zrutvA pazcAdbhagavati vIre samavasRte sambhAvya bhadrAM parijanaM ca nAnopAyaiH savadhUko niSkrAntaH, tato gRhNansUtrArthaM, pravartayan sAmAcArI, kurvan vividhAMstapovizeSAn bahukAlaM vihRtya saha bhagavatA gato rAjagRhaM gocare pravizacokto bhagavatA-mAtA bhavantaM pratilambhayiSyati, krameNa gato nijabhavanaM, taponiSThagAtratayA na pratyabhijJAto kenApi, nirgacchannagarAjjanmAntarajananyA pratilAbhito dadhnA ca, pRSTo bhagavAn / bhagavatApi kathito janmAntaravRttAntaH, tato jAtajAtismaraNastadeva dadhi pArayitvA kRtapAdapopagamano mRtvA samutpannaH sarvArthasiddhivimAne / tatazcyutvAvApya kevalazriyaM setsyatIti / " iti marudevyAdInAM kathA: 294
Page #368
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau SaSThaM pariziSTam 295 marudevyAdInAM kathAH upadezamAlATIkAyAM heyopAdeyAyAm pR0 350-352 / pR0 143 paM0 9 / bhrtaadiinaamiv...| "cakre'tha bharato ratnamayamaSTApadopari / siMhaniSadyAprAsAdamaSTApadamivAparam // 496 / / tatra ca svAmino mAna-varNa-saMsthAnazobhitam / ratnopalamayaM bimbaM sthApayAmAsa cakrabhRt // 497 / / svAmiziSTatrayoviMzibhAvitIrthakRtAmapi / yathAvanmAna-saMsthAna-varNairbimbAnyasUtrayat / / 498 // bhrAtRRNAM navanavaterapi tatra mahAtmanAm / racayAmAsa ratnAzmastUpAnanupamAn nRpaH // 499 / / punaretya nijAM rAjadhAnI rAjaziromaNiH / yathAvadrAjyamaziSat prajArakSaNadIkSitaH // 500 / sa karmabhirbhogaphalaiH preryamANo nirantaram / bubhuje vividhAn bhogAn sAkSAdiva divaspatiH / / 501 / / nepathyakarma nirmAtumaparedhuragAdasau / madhye zuddhAntanArINAM tArANAmiva candramAH / / 502 / / tatra sarvAkavinyastaratnAbharaNabimbitaiH / strIjanairyugapat premNA parirabdha ivAbhavat // 503 / / pazyannasau svamAdarze'pazyat svastAGgulIyakAm / aGguliM galitajyotsnAM divA zazikalAmiva / / 504|| tata: probhinnanirvedAt pratyaGgojjhitabhUSaNam / svamapazyad gatazrIkaM zIrNaparNamiva drumam / / 505 // acintayacca dhigaho vapuSo bhUSaNAdibhiH / zrIrAhAyaiva kuDyasya pustAdyairiva karmabhiH // 506 / / anta: klinasya viSTAdyairmalai: strotobhavairbahiH / cintyamAnaM kimapyasya zarIrasya na zobhanam / / 507 / / idaM zarIraM karpUrakastUrIprabhRtInyapi / dUSayatyeva pAthodapayAMsyUSarabhUriva // 508 / / virajya viSayebhyo yaistepe mokSaphalaM tapaH / taireva phalametasya jagRhe tattvavedibhiH // 509 / / iti cintayatastasya zukladhyAnamupeyuSaH / utpede kevalajJAnamaho yogasya jRmbhitam // 510 // " iti yogazAstrasvopajJavRttau pR0 90-91 / 295 For Privale & Personal use only
Page #369
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau saptamaM pariziSTam 296 saptamaM pariziSTam [upadezapadavRtterante AcAryazrImunicandrasUribhiH saMkSepeNa nirdiSTam AcAryazrIharibhadrasUrINAM jIvanavRttam] "siddhastAvadayaM granthaH, paraM kena racita ityasyAM jijJAsAyAM granthakAra eva kRtajJatAgAM svanAmAGkAmimAM gAthAmAha jAiNimayahariyAe raitA ete u dhammaputteNa / haribhadAyarieNaM bhavavirahaM icchamANeNaM // 1039 // yAkinImahattarAyA yAkinInAmikAyAH zrutazIlajaladhivelAyA: pravarttinyA:, racitAni dRbdhAnyetAni tvetAni punarupadezapadAni, dharmaputreNa dharma pratItya nandanena tadantaraMgadharmazarIraniSpAdakatvAt tasyAH / kenetyAha-haribhadrAcAryeNa, ya: kila zrIcitrakUTAcalacUlAnivAsI prathamaparyAya eva skuTapaThitASTavyAkaraNa: sarvadarzanAnuyAyita:karkazamatirata eva matimatAmagragaNyaH pratijJAtaparapaThitagranthAnavabodhe tacchiSyabhAvaH, AvazyakaniyuktiparAvartanApravRttayAkinImahattarAzrayasamIpagamanopalabdha 'cakkidurga haripaNagaM' ityAdigAthAsUtraH, nijanipuNohApohayoge'pi kathamapi svayamanupalabdhatadarthaH, tadavagamAya mahattaropadezAt zrIjinabhaTTAcAryapAdamUlamupasarpanantarA jinabimbAvalokanasamutpannAnutpannapUrvabahalapramodavazAt samuccarita '- 'vapureva tavAcaSTe - ityAdizlokaH, sUrisamIpopagatAvadAtapravrajyo jyAyasI svasamayaparasamayakuzalatAmavApya mahat pravacanavAtsalyamavalambamAnazcaturdaza prakaraNazatAni cakAra tena haribhadranAmnA''cAryeNa kIdRzenetyAha-bhavavirahaM saMsAroparamamicchatA'bhilaSatA // 1039 / / // iti samApteyaM sukhasambodhanI nAmopadezapadavRttiH // " upadezapadavRtterante AcAryazrImunicandrasUriviracitA svagacchaguruparamparAdisUcikA prazastiH] 'kSamAlIno'tyantaM gaganatalatu kamahimA, dadhAnaH zailI ca sthitimatizuciM sAdhurucitAm / / bRhadgaccho'tucchocchalitazubhasattvaH samabhavat, suvaMzacchAyADhyaH sphuTamudayanAmA naga iva // 1 // tatrodiyAya tamasAmavasAyaheturnistArakadyutibharo bhuvanaprakAzaH / zrIsarvadeva iti sAdhupatinamasyapAdo navArka iva sannatamInaketuH // 2 // 1."cakkidugaM haripaNagaM paNagaM cakkINa kesavo cakkI / kesaba cakkI kesava du cakkI kesI a cakkI a|" -Ava0ni0 421 // 2.vapureva tavAcaSTe bhagavan vItarAgatAm / na hi koTarasaMsthe'yau tarurbhavati shaahlH|| rAya mahattaropadezAtarAzrayasamIpagamamopalavAmatimatAmagragaNya : kila zrIcitrakUTA | 296 Jan Education International For Privale & Personal use only
Page #370
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI saptamaM pariziSTam 297 vA tatazca zrIyazobhadra-nemicandrAdayo'bhavan / aSTAvAzAgajAkArAH sUrayastuGgaceSTitAH // 3 // ajani vinayacandrAdhyApako dhyAnayogAd, vidhutavividhabAdhAdhAyidhyAndhyapradhAnaH / muniguNamaNivarddhiH zuddhaziSyopalabdhiH satatasamayacaryAvarjitAryAzayazca ||4|| prAyastatsarvasantAnabhaktimAnmuninAyakaH / abhUt zrImunicandrAkhyastenaiSA vivRtiH kRtA ||5|| prakRtA zrInAgapure samarthitA'NahillapATake nagare / abdhimunirudrasaMkhye (1974) vahamAne vaikrame varSe // 6 // dRSTvA yaccAzaktyA sunipuNatathArUpabodhAdRte vA yaccAbhogAbhavanavazato hInamatrAdhikaM vA / kiJcit kasmiMzcidapi ca pade dRbdhamuttArya dhIrastanme dharmaM ghaTayitumanAH zodhayecchAstrametat // 7 // sAhAyyamatra paramaM kRtaM vineyena rAmacandreNa / gaNinA lekhanasaMzodhanAdikaM zeSaziSyaizca // 8 // vipreNa kezavenaiSA prAgAdarze nivezitA / atyantamupayuktena zuddhayazuddhI vijAnatA || 9 || " [ dharmabinduvRttikRta AcAryazrImunicandrasUrerviSaye tacchiSyairvAdidevasUrinAmnA prasiddhairAcArya zrIdevasUribhirviracitaM kRtidvayamatra mAlavadezAntargataratalAmanagarasthayA 'RSabhadevajI kezarImalajI' nAmnyA jainasaMsthayA 1980 tame vaikrame varSe prakAzitAt prakaraNasamuccayAt uddhRtya mudrayate ] "tihuyaNapaNamiyacaraNaM paNamittu jiNesaraM mahAvIraM / vocchaM pabhAyasamae jIvassa'NusAsaNaM iNamo // 1 // dhannANaM jIvANaM saMsAraparammuhANa sai hoI / kallANakosajaNaNI pabhAyasamayaMmi ii ciMtA ||2|| dhanno'haM jeNa mae saMsAramahannavaMmi buDDeNaM / nIraMdhapavahaNasamo patto jiNadesio dhammo ||3|| ciMtArayaNaM karayalamallINaM ajja majjha punnehiM / kAmaduhA vi ya dheNU sayameva gharaMgaNe pattA ||4|| phalabharaviNamiyasAlo suraddumottamga (Aga) o gharaduvAre / saccA dinno saggasivasuhANa me ajja ||5|| hiMDateNa bhavavaNe jaM patto kahavi satthavAhasamo / bhavasayasahassadulaho jiNiMdavaradesio dhammo ||6|| annaM ca mae laddho aidulaho loyaloyaNasamANo / mANagirikulisadaMDo payaMDapAsaMDaniddalaNo ||7|| aisayarayaNajalanihI dujjaNajaladulahadaMsaNo dhaNiyaM / bhaviyajiyakamalasUro sAsayasuhanIravarapUro // 8 // kammakalaMkavimukko kasAyadavataviyabhaviyajalavAho / tihuyaNalacchIvacchatthalaMmi ammala // 9 // uggatavateyataraNI puDa(ra)payaDiyamokkhapavarapurasaraNI / caMdakaradhavalakittI lIlAe dinnajiyamuttI // 10 // kevalapaIvapayaDiyajIvAjIvAivatthupara 297
Page #371
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau saptamaM pariziSTam 298 / rAgAivijayavIro devo titthaMkaro vIro // 11 // jiNabhaNiyavayaNanirayA virayA savvehiM pAvaThANehiM / ettocciya paMcamahavvayANa paripAlaNe pavaNA // 12 // maNavayaNakAyaguttA puttA sImaMtiNINa savvANaM / aniyayavihArarasiyA vasiyA gurupAyamUlammi // 13 // titthayarabhaNiyavayaNANusArisaddhammadesaNapahANA / paDikhaliyapaMcabANA niraMtarullAsisuhajhANA // 14 // sIlaMgamahAbharadhAraNami dhuradhavaladhIrimaM pattA / rAgAiverivasavattijaMtuparimoyaNe sattA // 15|| guNimaNakamalaviyAsaNapayaMDamAyaMDasaMnihasahAvA / saMpattA suhaguruNo duhataruNo khaMDanA dhIrA // 16 // tA jIva ! taM kayattho kayapunno maMgalANa AvAso / mANusajammassa phalaM tubbhacciya karayale caDiyaM // 17 // jaM tumae rayaNattayamiNamo saMpAviyaM mahAbhAgA ! / nahi punavihINANaM nihANalAbho jae hoi // 18 // tA taha karesu saMpai mottUNaM mohaNijjamacireNaM / jaha saMsArasamubbhavadukkhANa jalaMjaliM desi // 19 // rayaNAyaraMmi patte jaha puno ko'vi lei rynnaaii| taha giNha tuma laddhayamANusso bhAvarayaNaM pi // 20 // jai kuNAsi puNa pamAyaM jANaMto'vihu jiNiMdadhammami / tA nUNamayANuya ! karagayAI sokkhAiM hArihisi // 2 // iya ciMtAmayasaMsiccamANamaNanaMdaNANa jIvANa / acireNa samgasivasuhaphalAI sijhaMti viulAI // 22 // muNicaMdasUriMgaNaharaviNeyasiridevasUrivayaNAI / mohaMdhayANa jaMtUNa hoMti vimalAI nayaNAI // 23 // iti|| atha dohA // 26 // nANu caraNu saMmattu jasu rayaNattau supahANu / jaya su muNisuri itthu jagi moDiyavammaharabANu // 1 // uvasamarayaNasamuddasamu vihaliyajaNasAhAru / baMdau muNisuri bhaviyajaNa jima chiMdau saMsAra // 2 // amiyamahuradesaNarasiNa bhaviyaNa ruMkhamulAI / jiMva siMcai muNicaMdaha sUri tia tuMvi kuvi kAI // 3 // vakkhANaMtau jiNavayaNu sirimuNicaMda muNiMda / cauMdisi muNiparivAriyau, nAvai punnimacaMdu // 4 // jiNi chaTThamimAitavi sosIu ihuM niya deha / varakaruNAjalaNIrunihi so guru muNidhurilehu // 5 / / jo pihi pakkhasamuddharaNu, paMcamahavvayadhAru / so naMdau muNicaMdasuri, jiNI vUhau tiva bhAru // 6 // meruha jiMva viru panbha guru, sAyaru jimha gaMbhIru / sirI muNisuri navanANanihi jaccasuvannasarIru // 7 // jaM saMsAramahADavihiM nivaDiyajaNasatthAhu / so guru muNisuri sumariyaI saraNavihINaI nAhu // 8 // jiMva tArayahiM pahANu sasi selahiM meru pahANu / tiMva sUrihiM muNicaMdamuNi garuyau nijjiyamANu // 9 // mohamahAcali kulisasamu suyajalapUriya'pAru / suvihiyamuNisiri seharau muNisuri bAlakumAru / / 10 / / tA majjahi paratitthiyA jA navi koi kahei / jiNasAsaNi ujjoyakaru muNisuri etthu vasei // 11 // te dhannA pari gAvaDA jahiM viharai muNisUri / harai mohu pheDai duriu saMsao ghallai dUri // 12 // kuMdadalujjalajasapasaradhavaliyasayalatiloya / kammapayaDipayaDaNapavaNu muNisuri namahu asou // 13 // jiNa kuggaha pheDiya naraha payaDivi For Private & Personal use only
Page #372
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau saptamaM pariziSTam 299 nimmalanANu / so muNisuri mahu mAi guru aimaNaharasaMThANa // 14 // muNisUrihiM jitaNA guNA tahiM ko saMkha muNei ? / kiM rayaNAyaru kuvi muNivi rayaNaha saMkha kahei ? // 15 // duddharadappagaiMdahari koilakomalavANi / so muNicaMdu namehu para saMjamarayaNaha khANi // 16 // haribhaddasurikayagaMtha jiNiM vakkhANiya niyabuddhiM / so muNicaMdu nameha para jiva pAvahu vara suddhi // 17 // jiva bolai tima jo karai sIlu akhaMDu dharei / muNisuri paMDiyatosayaru paNDuttarai dalei // 18 // jiMva mahuyara AvaI kamali gaMdhAikvyisatta / tima muNisUrihi sIsagaNa suyamayaraMdAsatta // 19 // jahiM viharai muNicaMdasUri tahiM nAsai micchattu / carai naulu jahiM ThAvaDai sappu ki hiMDai tatthu ? // 20 // jimha mehAgama tosiyahiM morahataNA nikAya / timha muNisUrihiM AgamaNi bhaviyANaM samudAya // 21 // sarayAgami jiva haMsulA harisijjaMti na maMti / muNisuri paDikhaDiyA jaNA tuha Agama nibbhaMti // 22 // tiha maNuyahaM gau vihala jammu jehiM na muNisuri dicha / kiMva jaccaMdhihi loyaNihiM jehiM na sasiharu dihu // 23|| jAha pasannA tuha nayaNa taha maNuyaha saya kAlu / hiyaicchiya suha saMpaDahiM anuchiMdahi duhajAlu / / 24 / dUsamarayaNihiM sUra jimva tuha uTThiu muNinAha / sirimuNicaMdamuNiMda para mahu pheDai kuggAha // 25 / / iti zrImunicandrAcAryastutiH // atha zrI devasUrikRtavairAgyagarbhitaguruvirahavilApaH / 27 nivvANagamaNakallANavAsare jassa mukkapokkAraM / surasAmiNo'vi kaMdaMti vaMdimo taM jiNaM vIraM // 1 // jagagurugoyaraneheNa nihaNio jassa kevlaaloo| kaha kahavi samubhUo taM goyamagaNaharaM sarimo // 2 // gurucaraNasarovararAyahaMsalIlaM dharisu je sIsA / te vairasAmipamuhA payao paNamAmi tiviheNaM // 3 // sirivIrajiNesaratitthajalahiullAsapunimAyaMdaM / aijaccacaraNatavanANalacchimayaraharasAricchaM // 4 // micchattamohamaMDalavihaDaNaghaNapavaNasUrasaMkAsaM / kAsakusumAlinimmalajasabharaparibhariSabhuvaNayalaM // 5 // bhuvaNayalavittasupavittavibuhasevijjamANapayapaumaM / paumaddahaM va paMcappayAraAyArakamalANaM // 6 // karuNAgaMgAhimavaMtaselamaNavajjavayaNamaNikhANiM / veragavagumamgappayaTTajaNasaMdaNasamANaM // 7 // parahiyaciMtAcaMdaNavaNAvalImalayaselasamasIla / guNiloyavisayabahumANaosahIruhaNagiridharaNI // 8 // For Private & Personal use only
Page #373
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabandI saptamaM pariziSTam 300 cArittanANadaMsaNaphalalolamuNiMdasauNameruvaNaM / chattIsa gaNaharaguNe sarIralINe sai dharaMtaM ||9|| duddharaparIsahiMdiyakasAyavijaovaladdhamAhappaM / satthaparamatthapayaDaNapaNAsiyAsesajaNamohaM // 10 // hiMsAe hiMsaNaM dosadUsaNaM rosarusaNaM vaMde / sirimuNicaMdamuNIsara niyayaguruM garimajiyameruM // 11 // muNicaMdasUri ! gaNaharaguNANa aMto na labbhae tumh| kiM vA sayaMbhuramaNe jalappamANaM muNai koI ? // 12 // bhavabhIrujIvasaMtosadAiNI tumha muNivara pavittI / ahavA ciMtArayaNaM kesi nahu jaNai kallANaM ? // 13 // jA tumha dhIrimA dhIra ! kAvi nannattha taM paloemi / lacchIkamalaparimalo kimannanaliNAI alliyai ? ||14|| jaha maccharassa pasaro tumae nihao tahA na antreNa / vaNagahaNaM jaha cUrai mattakarI no tahA sasao // 15 // uvasamajaleNa tumae vijjhavio rosadAruNadavaggI / viNayaMkuseNa ahimANamayagalo niggahaM nIo // 16 // visavallarIvva mAyA pasaratI lUriyA tume nAha ! / ubbhaDakarAlakaravAlatikkhadhArApaogeNa // 17 // bahuvihaviyappakallolasaMkulo lohajalanihI sAmI ! saMtosavADavAnalavaseNa sosaM tuhaM patto ||18|| anne'vibhAvariNo hAsAI saMghaDaMtadaDhakaliNo / cArittamahAmoggarapahAradANeNa te nihayA // 19 // macchararahiyaM parihAsavajjiyaM galiyaiMdiyaviyAraM / bhavanivveyapahANaM jayau jae tuha sayA cariyaM // 20 // bhogatisApAmAparigayANa jIvANa paramavijjeNaM / rayaNattayatihalAe tumae nIrogayA vihiyA || 21 || bhAvariudavAnaladUmiyAiM bhaviyANa mANasavaNAI / satthIkayAI tumae dhammAmayavArivAheNaM // 22 // suvihiyacariyAdhariNI pamAyapAyAlamUlamallINA / purisuttameNa tumae muNivai ! lIlAi uddhariyA ||23|| nANArayaNAI jugavaM tuma dAviMtaeNa bhavvANaM / nivvANanayaramaggo pAyaDio paramakaruNeNaM ||24|| sIlAlavAlabaMdha dhammatarU saggamokkhaphalaphaliro / suhabhAvaNAjaleNaM ahisitto so ta sAmi ! // 25 // taM jayau ciMtayakulaM jayammi siriudayaselasiharaM va / bhavvajiyakamalabaMdhava ! jammi tumaM tamaharo jAo ||26|| 300
Page #374
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau saptamaM pariziSTam 301 saccaM mahagdhiyA sA mahagghiyA caramajalahivelavva / mottiyamaNivva jIe taM phuriu uyarasippiuDe ||27|| sA dabbhanayarI nayaraseharattaM sayA samuvvahau / jIe tuha purisasehara ! jammadiNamahAmaho jAo ||28|| jasamaddo so sUrI jasaM ca bhaddaM ca nimmalaM patto / ciMtAmaNivva jeNaM uvaladdho nAha ! taM sIso // 29 // siriviNAyacaMda ajjhAvayassa pAyA jayaMtu viMjhassa / jesu tuha Asi lIlA gayakalahasseva bhaddassa ||30|| ANaMdasUripamuhA jayaMtu tuha baMdhavA jyppyddaa| je tumae dikkhaviyA sikkhaviyA sUriNo ya kayA // 31 // avvo auvvameyaM kiMpi ya tumhANa bhaviyagayakuDuMba ! / saMsAravallarIlUraNammi jaM gayakuleNa samaM // 32 // nIsesaM tuha cariyaM savvajiyANaMdakAraNaM ceva / jaM tu na neho katthavi taM maha hiyae khuDukkei ||33|| mannAmi sAmi ! hiyayaM vajjasilAsaMpuDeNa tu ghaDiyaM / paDibaMdhabaMdhuraMmi vi sIsajaNe nippivAsaM jaM ||34|| jANiya aNAyaM ci maraNaM saMbohiUNa sIsagaNaM / gahiyANasaNeNa tae uvaladdhA''rAhaNapaDAgA ||35|| samuheNa uccaraMto carime samayammi aTTha navakAre / bhaNaha bhaNahatti jaMpira te dhannA jehiM diTTho'si ||36|| sAso khAso dAho tinnivi rogA muNiMda ! tuha khINA / aNasaNapavittisamae samayaM kalusehiM kammehiM // 37 // caramasamaevi suhaguru ! viyalattaM pariharaMtaeNa tae / savvattha egarUvA guruA saccAviyaM vayaNaM // 38 // saccaM sA kasiNacciya kattiyamAsassa paMcamI kasiNA / khettataraM va sUro jIe taM samgamallINo // 39 // egArasa adbhuttara saMvaccharakAla ! paDau tuha kaalo| jasasesaM jeNa tae taM muNirayaNaM kathaM pAva ! ||40|| hA siddhaMtapiyAmaha ! hA ! mAe ! laliyakavvasaMpatti / hA ! gaNiyavijjasahie hA ! baMdhava takkaparamattha // 41 // hA ! chaMdamuddhaputtaya hA ! haa'lNkaarmjjhlNkaaraa| hA! kammapayaDipAhuDamAyA ! maha bhe nisAmeha ||42 // jo Asi majja jaNao muNicaMdamuNIsaro vibuhpnno| so nigdhiNeNa vihiNA sAMgaNamaMDaNo vihio ||43|| te amayajalahiumgArasannihA kattha komalAlAvA ? / supasannanayaNaavaloyaNAI hI tAI puNa kattha ! // 44 // 301
Page #375
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau saptamaM pariziSTam 302 iya tujjha virahahuyavahajAlAvalikavaliyA ruyai kaluNaM / nissaMkaM lIlAiyamaNusarai sarassaI devI // 45 // hA ! caraNalacchIvacche saMpai vehavvadukkhamaNupattA / jaidhammaputta ! majjhavi saMjAo sAmiNA viraho // 46 / / hI jiNavayaNapahAvaNakanne ! kannANa dussahaM ruyasi / aniyayavihAracarie ! huhutti dUhavasi royaMti // 47 // iya niyayakuDuMbayamANusAI patteyamullaviya dINaM / vilavai carittarAo o ! virahe tujjha muNinAha ! // 48 / / ko majjha saMpayaM sAmisAla ! dAhI sirammi karakamalaM ? / aruNapahAjaNiyaM samamayaM va lacchInivAsagihaM // 49 // kuvalayadalamAlAmaNaharAe amayappavAhamahurAe / nehabharamaMtharAe diTThIe~ pasAyabhariyAe // 50 // taha tAya ! paloehI saMpai ko caraNatAmarasapaNayaM / romaMcaMciyadehaM tuha virahe mANusa loyaM // 51 / / aidugamagaMthapavvayasiharolI majjha saMpayaM keNaM / tuha vayaNavajjavirahe bhiMdeyavvA payatteNaM / / 52 / / ahavA-tuha nAma paramamaMtaM ahonisaM majjha jhAyamANassa / nANacaraNappahANA ullasihI maMgalaguNAlI // 53 / / jai Asi majjha tuha pAyapaMkae sAmi ! aviralA bhattI / tanvasau cciya jammatare vi taM hojja majjha gurU // 54 // ANaMdaMsuNivAyaM iya vayaNapurassaraM viheUNaM / gurubhaNiyakajjasajjo saMjAo devasUritti // 55 / / iti kRtidevasUrINAM // " A. zrI devasUri racita vairAgyagarbhita guruvikavitAno gujarAtI anuvAda, (anuvAdaka- pUpaM.zrI pradyumnavijayajI mahArAja) jeonA nirvANa kalyANakanA divase, devonA svAmI indra mahArAjA paNa poka mUkIne raDe che te vIra jinezvarane ame vandanA karIe chIe.(1) paramAtmA pratyenA snehanA kAraNe jeonuM kevaLa jJAna aTakI gayuM hatuM ane pachI teo nirvANa pAmyA tyAre) prakaTa thayuM hatuM te zrI gautama svAmInuM ame smaraNa karIe chIe.(2) je ziSyo, guru caraNa rUpI sarovaramAM rAjahaMsanI zobhAne dhAraNa kare che te vajasvAmI vagerene huM trividhe karI prayatna pUrvaka praNAma karuM chuM.(3) (have ahIMthI ATha gAthA sudhI potAnA guruzrI municandrasUri mahArAjanI stuti kare che.) zrI vIrajinezvaranA zAsana rUpI samudrane ullasita karavAmAM pUrNimAnA candra jevA, ati uttama prakAranA cAritra, tapa ane jJAna rUpa lakSmIne mATe samudra jevA,(4) mithyAtva rUpI meghanA samUhane vikheravA mATe moTA vAvAjhoDA jevA, kAsanALanuM pupa je ati sapheda hoya che tenA jevA nirmaLa thazathI bhuvanatalane bharI denArA,(5) bhuvanamAM prasiddha ane supavitra evA, 302 For Private & Personal use only
Page #376
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau saptamaM pariziSTam 303 vibudho-paMDitothI levAyelA caraNakamalavALA, pAMca prakAranA je jJAnAdiAcAro che te rUpI kamalone mATe padmadraha jevA,(6) (A (5) ane (6) ema be gAthAmAM zRMkhalA yamaka che. eTale AmAM pUrvArdhano chello zabda te uttarArdhano pahelo zabda Ave.) karUNA rUpI gaMgAne prakaTavA mATe himAlaya parvata jevA ane niravagha-niSpApa vANI mATe maNanI khANa jevA, vairAgya mArgamAM pravRtta thayelA manuSyane mATe tene vega ApavA mATe ratha jevA,(7) parahitanI ciMtA rUpI caMdananA vananiyuM jene mATe malayAcala jevA,guNIlokaviSayaka bahumAna rUpI auSadha mATe rohaNAcala parvata jevA(8) cAritra-jJAna-darzananA phaLa meLavavAmAM lolupa evA munio rUpI pazcimo mATe meruparvatanA vana jevA, sUrivaranA chatrIza guNone zarIra rUpe sadA dhAraNa karanAra,(9) durdhara evA parISahone, indriyone, ane kaSAyone jItavAthI mAhAtmane prApta karanArA, zAstranA paramArthane prakaTa karavAnA kAraNe samagra jananA ajJAnane nAza karanArA (10) hiMsAnI hiMsA karanArA, doSone dUSita karanArA, roSa pratye dveSa dharanArA, garimAthI meruparvatane paNa jItanArA, evA mArA guru mahArAja zrI municandrasUrijI mahArAjane huM vandana karuM chuM (11) he municandrasUri mahArAja huM ApanA sUripadanA guNono pAra pAmI zakAto nathI. zuM svayaMbhU-ramaNa samudranA pANInA pramANane koi jANI zake che kharuM? (nA. nathI jANI zakatA) (12) ApanI badhI pravRti, bhavabhIrU jIvone saMtoSa-preraNA ApanArI hatI. ciMtAmaNiratna kone kalyANa kAraka na nIvaDe? arthAt badhAne kalyANakAraka nIvaDe, tema Apa ciMtAmaNi ratna samAna cho (13) ApazrImAM je pairya hatuM tevuM bIje kyAMya dekhAtuM nathI. lakSmI devI je kamala upara virAjamAna che te kamalanI sugaMdhI bIjA kamaLamAM kyAMthI Ave ? (14) mAtsaryane Ape je rIte haNyo-kAbUmAM lIdho te rIte bIjAe karyo jAgyo nathI. gahanavanane mAhAthI je rIte cUrI zake che te rIte sasalo cUrI zakato nathI (15) roSanA dArUNa dAvAnalane upazama jalathI Ape ThArI dIdho hato, ane abhimAna rUpI hAthIne vinaya rUpI aMkuza vaDe Ape vaza karyo hato, (16) viSa velaDI jevI mAyAne to Ape (saraLatA rUpI) tINadhAravALI talavAra vaDe chedI dIdhI hatI (17) aneka prakAranA taraMgothI vyApta, lobha rUpI samudrane, saMtoSa rUpI vaDavAnalathI, Ape sUkavI dIdho hato (18) A cAra kaSAya sivAyanA je hAsya rati arati vagere bhAvazatrusvarUpa je nava nokaSAya rUpI sAme AvatA baLavAna hAthIo che tene cAritra rUpI mahAmogarathI Ape haNyA hatA. (19) mAtsaryathI rahita, parihAsathI varjita, indriyavikArathI mukta evuM ApanuM jIvanacaritra sadA jagamAM jayavaMtuM vartI (20) Ape A rIte svanuM-potAnA AtmAnuM to doSavarjana ane guNasaMpAdana dvArA kalyANa sAdhyuM ane bIjA jIvone- je jIvone bhoganI tarasa, ane khUjalI paDatI hoya tevA jIvone- paramavaidya evA Ape ratnatrayI rUpI triphaLA ApavA dvArA nIrogI banAvyA. (21) krodhAdi bhAvazatru rUpI dAvAnalathI baLI gayelA bhavyajIvonA mAnasavanane Ape dharmAmRtane varasAvIne punarjIvita karyA. svastha karyA. (22) suvihita sAmAcArInI dharaNI je pramAdanA pAtAlamAM garaka thai gai hatI, puruSottama evA Ape te sAmAcArIne udhdharIne puna: prasthApita karI (23) parama karUNA karavA pUrvaka Ape bhavyajIvone eka sAthe jJAnAdi rana ApIne nirvANanagarano mArga prakaTa karyo-vaheto rAkhyo. (24) svarga ane paraMparAe mokSaphalane ApanAra, zIla rUpI kyArAmAM sthApanA 303 For Private & Personal use only
Page #377
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindI saptamaM pariziSTam 304 karelA dharmarUpI vRkSane Ape zubha bhAvanA rUpI jaLathI siMcana karyuM che (25) zrI udayAcala parvata jevA ciMtaka zreSThinuM kuLa jagamAM jayavaMtuM varto jemAM janmIne Apa bhavyajIvo rUpI kamalane vikasAvavA mATe sUrya jevA banIne ajJAna rUpI aMdhakArano nAza karanArA thayA (26) (pitAno ullekha karyA pachI have mAtAnI prazaMsA kare che) ApanI mAtAnuM moMdhI evuM je nAma che, te bahu sArthaka nAma che. svayaMbhUramaNasamudranI bharatI jevA jeonA udara rUpI chIpa saMpuTamAM motI-maNi jevA Apa janmA, prakaTyA. (27) (pitA-mAtA pachI have janmabhUmi mATe kahe che)- jyAM ApanA janma divasano mahotsava thayo te darbhAvatI nagarI (DabhoI) sakala nagaromAM zikhararUpa sadA thAo (28) ciMtAmaNi jevA Apano jeoe ziSya svarUpe svIkAra karyo te yazobhadrasUrijI mahArAja nirmaLa thaza, ane bhadra-kalyANane pAmyA che. (29) (dIkSAgu pachI have zikSAgurunI vAta kahe che) jeonI pAse A5-vidhyAcalamAM je rIte gajalabha kIDA kare te rIte krIDA karatA hatA te zrI vinayacaMdra upAdhyAya jayavaMtA vArtA (30) (zikSAguru pachI have temanA gurubhAinI vAta kahe che) jeone tame dIkSA ane zikSA ApIne yAvat sUripada sudhI pahoMcADayA ane jeo jagamAM jANItA che te tamArA gurubhAi ANaMdasUrijI vagere jayavaMtA vArtA (31) A ApanuM kuTuMba apUrva ja kahevAya tevuM che. saMsArarUpa velaDIne davAmAM hAthI jevuM A kuTuMba che. (32) ApanuM samagra jIvana sarvajIvone AnaMda ApanAruM che. Apane koipaNa padArtha upara sneha-rAga na hato e vAtanuM mArA hRdayamAM Azcarya thAya che. (33) rAga thAya tevA sundara zikho pratye paNa, Apane sneha mukta joyA eTale huM mAnuM chuM ke ApanuM hRdaya vajazilAthI ghaDAyuM haze, nahIMtara AvuM na bane. (34) Ape agAuthI ja ApanA maraNa samayane jANI, ziSavargane bodha ApIne, aNasaNano svIkAra karyo ane e rIte ArAdhanA patAkA Ape prApta karI (35) ApanA aMta samaye, Apa jyAre svamukhe, ATha navakArano uccAra karatA hatA, te samaye "bolo, bolo' ema kahetA teone (upasthita saMghane) dhanya che ke jemaNe Apane ti sthitimAM] joyA che. (36) Ape aNasaNa svIkAryuM, te ja vakhate kalezakArI karmonI sAthe ja, ApanA zvAsanuM darda, udharasanuM darda ane dAhanuM darda e traNe darda kSINa thai gayAM (37) ApanA AyuSyano aMta samaya hato tyAre paNa Apa heja paNa vikaLa na banyA ! mahAna puruSo sarvatra ekarUpa ja hoya che e vAtane Ape sAcI pADI. (38) kArtika mAsanI kRSNa pakSanI paMcamI sAceja kALI che je divase Apa- sUrya kSetrAntaramAM jAya te rIte- Apa svargavAsI thayA. (39) agyAraso iThayottara nuM varSa ! tArA upara kALa paDo. teM ja amArA muniratnane thaza:zeSa banAvyA (40) hA ! siddhAntarUpI pitAmaha, hA ! lalitakAvyasaMpattirUpI mAtA, hA ! gaNitavighArUpI sakhI, hA ! tafparamArtharUpI baMdhu, (41) hA ! chaMdarUpI mugdha putra !, hA ! alaMkAranA alaMkAra, hA ! karmaprakRtiprAbhRtarUpI mAtA ! tame mArI vAta sAMbhaLo (42) paMDitothI pUjAyelA municandrasUrijI mahArAja je mArA pitA hatA temane te nirdaya evA vidhAtAe svarganAM AMgaNAnA alaMkAra banAvI dIdhA che. (43) have amRtanA samudranA oDakAra jevA komala AlApo kyAM gayA ! ane suprasanna netravArA temano daSTipAta have kyAM (maLaze) (4) A pramANe tamArA viraha agninI jvAlAvalithI kavalita thayelI sarasvatIdevI karUNa rUdana kare che. (45) hA ! cAritralakSmIrUpI putrI ! tuM have 304
Page #378
--------------------------------------------------------------------------
________________ savRttike dharmabindau saptamaM pariziSTam 305 vaidhavya du:khane pAmI che. ane yatidharma putra ! mAre paNa svAmIthI viraha thayo che. (46) jinavacanaprabhAvanA rUpI kanyA ! tuM kAnane du:saha evuM raDe che ane aniyatavihAracaryA ! tuM hu hu evuM raDatI amane dubhave che. (47) A pramANe he muninAtha ! ApanA virahamAM, cAritrarAjA potAnA kuTuMbanA mANasono pratyekano ulllApa(ullekha) karIne (potAnA kuTuMbanA pratyeka mANasone uddezIne) uccasvarathI vilApa kare che (48) he svAmin have mArA mastaka upara, arUNaprabhAthI janita lAlAzavALo zamabhAvamaya, lakSmI-zobhAnA nivAsa gRha evo, kamaLa jevo hAtha koNa mukaze ? (49) he guru mahArAja, have ApanA virahamAM ApanA caraNakamalamAM namelA romAMcita zarIra vALA manuSyalokane kuvalayanA pAMkhaDInI mALA jevI manohara, amRta pravAhathI madhura, snehathI maMthara, kRpAthI bharelI, najarathI have koNa nirakhaze-(joze) (50-51) have ApanA vacana vajranA virahe, amAre ati durgama grantharUpI parvatanA zikharone kevI rIte kevA prayatnathI bhedavA ? (para) athavA- aharniza tamArA nAmarUpI paramamaMtranuM dhyAna karatA mane jJAna-cAritrapradhAna maMgalaguNanI zreNi unnasita thaze. (53) he svAmin jo ApanA caraNakamaLamAM mane avirala-saghana-gADha bhakti hoya to tenA prabhAve janmAntaramAM paNa Apa ja mArA guru thAo (54) AvAM vacanono uccAra karavA pUrvaka AnaMda- annupAta karIne devasUri, gurumahArAjanA kahelAM kAryo karavAmAM tatpara thayA. (55). 305
Page #379
--------------------------------------------------------------------------
________________ For Private & Personal use only