Book Title: Uttaradhyayani Part_3
Author(s): Bhadrabahuswami, Shantisuri, 
Publisher: Devchand Lalbhai Pustakoddhar Fund
Catalog link: https://jainqq.org/explore/600068/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zreSThi- devacandra lAlabhAI - jainapustakoddhAre - pranthAGka: 41. zrIjinendra devAnumatapratyekabuddhAdi RSipraNItAni zrutakevalidhurya zrImadbhadrabAhusvAmisUktaniyuktikAni vAdivetAlazrIzAntisUrivaryavivRtAni zrImantyuttarAdhyayanAni / ( vibhAstRtIyaH ) prasedhikA -- devacandra lAlabhAI jainapustakoddhArabhANDAgAra saMsthA vikhyAtikArakaH-zAha nagInabhAI ghelAbhAI - javherI, asyaikaH kAryavAhakaH / nagInabhAI ghelAbhAI javherI 426 javherI bAjAra ityanena 'nirNayasAgara ' mudraNAspade kolabhATavIcyA 23 tame gRhe rAmacandra yesU zeDagedvArA mudrApitaM prakAzitaM ca / asya punarmudraNAdyAH sarve'dhikArA etadbhANDAgArakAryavAhakANAmAyattAH sthApitAH / [ mohamayIpane. vIrasaMvat 2443. vikramasaMvat 1973. krAiSTasya san 1917. vetanaM 1-14-0 [ Rs.1-14-0] idaM pustakaM mumbayyAM zAha prathamasa~skAre pratayaH 500. ] Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (All Rights Reserved by the Trustees of the Fund. ] Printed by Ramchandra Yesu Shedge at "Nirnaya-Sagar" Press, 23 Kolbhat Lane, Bombay. Published by Shah Naginbhai Ghelabhai Javeri, for Sheth Devchand Lalbhai Jain Pustakoddhar Fund, at the Office of Sheth Devchand Lalbhai J. P. Fund. No. 426 Javeri Bazar, Bombay. Jan Education Internal For Private Personel Use Only www.ebayong Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mmonsor ssmmmmmmons-60 zreSThI devacaMda lAlabhAI javherI. janma 1909 vaikramAde niryANam 1962 vaikramAvde kArtika zuklakAdazyAm , sUryapure. pauSakRSNatRtIyAyAma , mumbayyAma. The Late Sheth Devchand Lalbhai Javeri. Born 1853 A. D. Surat Died 13th January 1900 A. D. Bombay. The Bombay Art Printing Works, Fort. Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Page #5 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ACRACC atha caturviMzatitamamadhyayanaM pravacanamAtrAkhyam / ASSESACCk vyAkhyAtaM trayoviMzamadhyayanaM, samprati caturviMzamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH-ananta cittaviplutimupalabhya tadapanayanAya kezigautamavadyatitavyamityuktam , iha tu tadapanayanaM samyagvAgayogAcA pravacanamAtRkharUpaparijJAnata iti tatkharUpamucyata ityanena sambandhenAyAtamidamadhyayanam, a / sambandhanAyAtAmadamadhyayanam, asya copakramAdicata ranayogadvAracarcA prAgvatsukaraiva yAvannAmaniSpannanikSepe pravacanamAtR pravacanamAtamiti vA dvipa nAma, tatra tAvanA vacananikSepAbhidhAnAyAha niyuktikRtnikkheva pavayaNami(ya)caubiho duviho ya hoi dvNmi|aagmnoaagmo noAgamoDI jANagasarIrabhavie tabairitte kutitthimAIsu / bhAve duvAlasaMgaM gaNipiDagaM hoi nAyava mAyami u nikkhevo cauviho duviho0 // 457 // jANagasarIrabhavie tabairitte a bhAyaNe davaM / bhAvaMmi a samiIo mAyaM khalu pavaya 58 2-22-ndara uttarAdhya.86 Join Education International Page #6 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 513 // Jain Education Inter nikkhevetyAdi gAthAzcatasraH, nikSepaH pravacane caturvidho-nAmAdiH, tatra nAmasthApane kSuNNe evetyanAdRtya dravyanikSepamAha - dvividho bhavati 'dravye' vicArye, nikSepa iti gamyate, dvaividhyamevAha - Agamato noAgamataH, tatrAgamato jJAtA tatra cAnupayogavAn, noAgamatastu sa trividhaH / kathamityAha - 'jANagasarIrabhavie tavatiritte ya'tti, jJazarI - | rabhavyazarIre prakramAtpravacane tadyatiriktaM 'kutitthimAIsu' tti kutIrthyAdiSu pravacanamAdizabdAtsutIrtheSu ca RSabhAdi| sambandhiSu pustakAdinyastaM bhASyamANaM vA bhAve 'dvAdazAGgam' AcArAdidRSTivAdaparyantaM gaNinaH- AcAryAsteSAM | piTakamiva piTakaM - sarvasvA''dhAro gaNipiTakaM 'bhavati' jJAtavyaM pravacanaM, nanvevaM dRSTivAdAntargatatvAtsakalakudRSTInAmapi bhAvapravacanataiva prAptA ?, ucyate, astyetat, kintvekapakSAvadhAraNaparatayA'sadddRSTitvAddravyapravacanataivA''sAmiti noktadoSApattiH // mAtazabdaM nikSesumAha- 'mAte' mAtazabde 'tuH' pUraNe nikSepazcaturvidho-nAmAdiH, dvividho bhavati dravye - AgamanoAgamataH, tatrAgamatastathaiva, noAgamatazca sa trividho-jJazarIrabhavyazarIre tadyatiriktaM ca 'bhAjane' kAMsyapAtrAdau 'dravyam' modakAdi, prastAvAdyatra mAtam - antaH prAptAvasthiti taddravyaM mAtamucyate, bhAve ca 'samitayaH' IryAsamityAdayo mAtA abhidhIyante 'mAtam' antaravasthitaM 'khalu' nizcitaM 'pravacanaM' dvAdazAGgaM 'yatra' iti yAsu / tadevaM niryuktikRtA mAtazabdo nikSiptaH, yadA tu 'mAya'tti padasya mAtara iti saMskArastadA dravyamAtaro pravacanamA trAkhyam. 24 // 513 // jainelibrary.org Page #7 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6AAAAAAA jananyo bhAvamAtarastu samitayaH, etAbhyaH pravacanaprasavAt , uktaM hi-"eyA pavayaNamAyA duvAlasaMgaM pasUyAto"tti, sujJAnatvAca etannikSepa upekSita iti gAthAcatuSTayArthaH // samprati nAmAnvarthamAhaaTrasuvi samiIsu a duvAlasaMgaM samoarai jamhA / tamhA pavayaNamAyAajjhayaNaM hoI nAyavaM 459 4 'aSTAkhapi' aSTasaGkhyAvapi samitiSu 'dvAdazAGgaM pravacanaM samavatarati-saMbhavati yasmAt , tAzcehAbhidhIyanta iti gamyate, tasmAtpravacanamAtA pravacanamAtaro vopacArata idamadhyayanaM bhavati' jJAtavyamiti gaathaarthH|| gato nAmaniSpanno nikSepaH, samprati sUtrAlApakaniSpannanikSepAvasaraH, sa ca sUtre sati bhavatIti sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, tcedm| aDhappavayaNamAyAo, samiI guttI taheva ya / paMceva ya samiIo, tao guttIu AhiyA ||1||iriyaabhaasesnnaadaanne, uccAre samiI iya / maNaguttI vayaguttI, kAyaguttI u aTThamA // 2 // eyAo aTTa samiIo, samAseNa viyaahiyaa| duvAlasaMgaM jiNakkhAyaM, mAyaM jattha upavayaNaM // 3 // sUtratrayaM prakaTArthameva, navaraM 'samiti'tti samitayaH 'gutti'tti guptayaH, tatra ca samitiH-samyak-sarvavitpravacanAnusAritayA itiH-AtmanaH ceSTA samitiHtAtrikI saJjAIyAdiceSTAsu paJcasu, gopanaM guptiH-samyagyoganigrahaH tathaiva ceti samuccaye,uktaM hi-'samyagyoganigraho gupti riti(tattvA0a09 sU04), bhavantvetAHpravacanamAtAH, aSTasaGkhyatvaM 1 etAH pravacanamAtaro dvAdazAGgaM prasUtAH Jain Education in For Private & Personel Use Only How.jainelibrary.org Page #8 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. trAkhyam. bRhadvRttiH // 514 // tu kathamAsAmiti saMzaye samitInA paJcatvaM guptInA ca trikatvamuktam AhiyA' iti AkhyAtAH-kathitAH, pravacanamAtIrthakRdAdibhiriti gamyate, tA eva nAmagrAhamAha-IraNamIryA-gatipariNAmo bhASaNaM bhASA eSaNameSo-gaveSaNaM taM karotIti Nika tataH strIliGge bhAve yuTi eSaNA AdAnaM-grahaNaM pAtrAdeH nikSepopalakSaNametat tata eSAM samAhAre IbhASaNAdAnaM tasmin , 'uccAre samiI iya'tti casya bhinnakramatvAduccArazabdasya copalakSaNatvAduccArAdipariSThApanAyAM ca samitiH, asya ca pratyekamabhisambandhAdaryAsamitirityAdirabhilApo vidheyaH, 'iti' parisamAptau, etAvatya eva samitayaH, tathA manaso guptimanoguptiriti tatpuruSaH, evamuttarayorapi, nigamanamAha-etAH' ityanantaroktAbhidhAnA aSTa samitayo, guptInAmapi 'pravacanavidhinA mArgavyavasthApanamunmArgagamananivAraNaM gupti'riti vacanAkathaJcitsacceSTAtmakatvAtsamitizabdavAcyatvamastItyevamupanyAsaH, yattu bhedenopAdAnaM tatsamitInAM pravIcArarUpatvena guptInAM pravIcArApravIcArAtmakatvenAnyo'nyaM kathaJcidbhedAt , tathA cAgamaH-"samio NiyamA gutto gutto samiyattagaMbhi bhaiyo / kusalabaimudIrato jaM vaigutto'vi samio'vi // 1 // " 'samAsena' sakalAgamasaGgraheNa vyAkhyAtAH, jinAkhyAtaM mAtam uttaratra tuzabdasyaivakArArthasya bhinnakramatvAt 'mAtameva' antarbhUtameva 'yatra' iti yAsu 'pravacanam' AgamaH, tathAhi-IryAsamitI prANAtipAtaviramaNavratamavatarati, tadvRttikalpAni ca zeSavratAni tatraivAnta1 samito niyamAdguto guptaH samitatve bhaktavyaH / kuzalavaca udIrayan yadvacogupto'pi samito'pi // 1 // 1514 // Jain Educaton inte For Private & Personel Use Only Marjainelibrary.org Page #9 -------------------------------------------------------------------------- ________________ %ARIANGAROO vimupayAnti, teSu ca na tadasti yanna samavatarati, yata uktam-"paMDhamaMmi sabajIvA vIe carimeya sbdvaaii| sesA mahatvayA khalu tadekadeseNa NAyavA // 1 // " ityarthataH sarvamapi pravacanamiha mAtamucyate, bhASAsamitistu sAvadhavacanaparihArato niravadyavacobhASaNAtmikA tayA ca vacanaparyAyaHsakalo'pyAkSipta eva,na ca tadvahirbhUtaM dvAdazAGgamasti, evameSaNAsamityAdiSvapi khadhiyA bhAvanIyaM, yadvA sarvA apyamUzcAritrarUpAH, jJAnadarzanAvinAbhAvi ca cAritraM, na caitatrayAtiriktamanyadarthato dvAdazAGgamiti sarvAkhapyetAsu pravacanaM mAtamucyate, anyathA vA''gamAvirodhenAbhidheyamiti sUtratrayArthaH // tatreryAsamitikharUpamAha AlaMbaNeNaM kAleNaM, maggeNa jayaNAi ya / caukAraNaparisuddhaM, saMjae iriyaM rie||4|| tattha AlavaNaM| nANaM, daMsaNaM caraNaM thaa| kAle ya divase vutte, magge uppahavajjie // 5 // vvao khittao ceva, kAlao bhAvao thaa| jayaNA caubvihA vuttA, taM me kittayao suNa // 6 // davao cakkhusA pehe, jugamittaM ca khitto| kAlao jAva rIijA, uvautto ya bhaavo||7|| iMdiyatthe vivajittA, sajjhAyaM ceva paMcahA / tammuttI tappurakAre, uvautte riyaM rie||8|| __ Alambanena kAlena mArgeNa yatanayA ca catuSkAraNaiH-ebhirevAlambanAdibhiH parizuddhA-nirdoSA catuSkAraNapari 1 prathame sarvajIvA dvitIye carame ca sarvadravyANi / zeSANi mahAvratAni tadekadeza eva jJAtavyAni // 1 // Jain Education Intel For Private & Personel Use Only jainelibrary.org Page #10 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. zuddhA tAM 'saMyataH' yatiH 'iyA~' gatiM 'riye'tti rIyeta anuSThAnaviSayatayA prApnuyAt, yadvA subbyatyayAcatuSkAraNapa- pravacanamAbRhaddhRttiH rizuddhayA IryayA 'rIyeta' gacchet / AlambanAdInyeva vyAkhyAtumAha-tatra' teSvAlambanAdiSu madhye AlambanaM trAkhyam. yadAlambya gamanamanujJAyate, nirAlambanasya hi nAnujJAtameva gamanaM, tatkimityAha-jJAnaM' suutraarthobhyaatm||515|| kAgamarUpaM 'darzanaM' darzanaprayojanaM (zAstraM) 'caraNaM' cAritraM, tathAzabdo'nuktasamuccayArthaH, tena dvitrAdibhaGgasUcakaH, tato'yamarthaH-pratyekaM jJAnAdInyAzritya dvikAdisaMyogato vA gamanamanujJAtam , Alambaneneti vyAkhyAtaM, kAleneti vyAcaSTe-kAlazca prastAvAdIryAyA divasa uktaH, tIrthakRdAdibhiriti gamyate, rAtrau yacakSurviSayatvena puSTatarAla-18 sambanaM vinA nAnujJAtameva gamanaM, mArgeNeti dvAraM vyAkhyAtumAha-mArga iha sAmAnyena panthAH sa utpathena-unmA rgeNa varjito-rahita utpathavarjita ukta iti sambandhaH, utpathe hi vrajata AtmasaMyamavirAdhanAdayo doSAH / yata-2 neti vuvUparAha-'davato' ityAdi, sugamameva, navaraM 'tAm' iti caturvidhayatanAM me 'kIrtayataH' samyaktarUpAbhidhA-2 nadvAreNa saMzabdayataH 'zRNu' AkarNaya ziSyeti gamyate / yathApratijJAtamevAha-'dravyata' iti jIvAdikaM dravyamAzrijAyeyaM yatanA-yat 'cakSuSA' dRSTayA 'prekSeta' avalokayet, prakramAjIvAdikaM dravyam , avalokya ca saMyamAtmavi- 515 // rAdhanAparihAreNa gacchediti bhAvaH, 'yugamAtraM ca caturhastapramANaM prastAvAtkSetraprekSeta, iyaM kSetrato yatanA,kAlato yatanA yAvat 'rIyijatti rIyate yAvantaM kAlaM paryaTanti tAvatkAlamAneti gamyate, upayuktazca bhAvato-dattAvadhAno yadrI For Private Jan Education aw.jainelibrary.org Personal Use Only Page #11 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yate, iyaM bhAvamaGgIkRtya ytnaa| upayuktatvameva spaSTayitumAha-'indriyArthAn' zabdAdIn 'vivarya' tadanadhyavasAnataH parihatya, svAdhyAyaM caiva 'caH' samuccaye evakAro'pizabdArthaH, tato'yamarthaH-na kevalamindriyArthAn vivarya kintu svAdhyAyaM cApi 'paJcadheti vAcanAdibhedataH paJcaprakAra, gatyupayogopaghAtitvAt , tatazca tasyAmeveryAyAM mUrtiH-zarIramAdvayApriyamANA yasyAsau tanmUrtiH, tathA tAmeva puraskaroti-tatraivopayuktatayA prAdhAnyenAGgIkuruta iti tatpuraskAraH, anena kAyamanasostatparatoktA, vacaso hi tatra vyApAra eva na samasti, evamupayuktaH sannIyI rIyeta yatiriti zeSaH, sarvatra ca saMyamAtmavirAdhanaiva vipakSe doSa iti sUtrapaJcakArthaH // samprati bhASAsamitimAha__kohe mANe ya mAyA ya, lobhe ya uvuttyaa| hAse bhaya moharie, vigahAsu taheva y||9|| eyAI aTTha ThANAI, parivajittu saMjao / asAvajaM miyaM kAle, bhAsaM bhAsija panavaM // 10 // | krodhe mAne ca mAyAyAM lobhe ca 'upayuktatA' krodhAdhupayogaparatA tadekA yatanetiyAvat , hAse 'bhaya'tti bhaye maukhaye vikathAsu tathaivopayuktateti sambandhaH, tatra krodhe yathA kazcidatikupitaH pitA prAha-na tvaM mama putraH,pArzvavartino vA prati prAha-badhIta badhItainamityAdi, mAne yathA kazcidabhimAnAdhmAtacetA na kazcinmama jAtyAdibhistulya iti vakti, mAyAyAM yathA paravyaMsanArthamaparicitasthAnavI sutAdau bhaNati-nAyaM mama putro na cAhamasya pitetyAdi,lobhe yathA kazcidvaNik parakIyamapi bhANDAdikamAtmIyamabhidhatte, hAsye yathA kelIkilatayA kaJcana tathAvidhaM kulInama Jan Education 1 For Private Personel Use Only Carrainelibrary.org Page #12 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pravacanamA uttarAdhya. aba trAkhyam // 516 // 24 AAHSALAAMASEACE pyakulInamityulapati, bhaye yathA tathAvidhamakAryamAcarya sa tvaM yena tattadAcaritamiti pRSTaH prAha-nAhaM tadA'smin deze evAbhUvamityAdi, maukharye yathA mukharatayA yattatparaparivAdAdi vadannAste, 'vikathAsu' khyAdikathAsu-'aho! kaTAkSavikSepAstasyAH' ityAdikamAha, paThyate ca-"kohe ya mANe ya mAyA ya lobhe ya taheva ya / hAsabhayamoharIe, vikahA ya taheva y||1||" gatArthameva / 'etAni' anantaramuktarUpANyaSTau sthAnAni 'parivajyaM parihRtya saMyataH kimityAha-'asAvadyA' nirdoSAM tAmapi 'mitA' stokAM yAvatyupayujyate tAvatImeva 'kAle' prastAve 'bhASA' vAcaM 'bhASeta' vadet prajJA-buddhistadvAniti sUtradvayArthaH // eSaNAsamitimAha gavesaNAe gahaNe ya, paribhogesaNA ya jaa| AhArovahisijjAe, ee tinni visohae // 11 // uggamuppAyaNaM paDhame, bIe sohija esaNaM / paribhogaMmi caukaM, visohija jayaM jaI // 12 // 'gaveSaNAyAm' anveSaNAyAM 'grahaNe ca' khIkAre, ubhayatra prAkRtatvAdeSaNeti saMbadhyate, tato gaveSaNAyAmeSaNA grahaNe caiSaNA, paribhoga-AsevanaM tadviSayaiSaNA paribhogaiSaNA ca yA, 'AhArovahisejAe'tti vacanavyatyayAd 'AhAropadhizayyAsu' pratItAsu 'etAH' uktarUpA eSaNAH sUtratvAlliGgavyatyayAttisraH 'vizodhayet' nirdoSA vidadhyAt, paThyate ca-"gavesaNAe gahaNeNaM, paribhogesaNANi ya / AharamuvahiM sejaM, ee tini visohiya ||1||"tti, asya |ca gaveSaNAdibhirAhArAdIni trINi vizodhayediti sngkepaarthH| kathaM vizodhayedityAha-udgamazcotpAdanA codgamo // 516 // paNAdibhirAhArAdIni trINi viSANayaAharamuvahiM sejaM, ee gAyat nirdoSA vidadhyAt, Jain Education For Private & Personel Use Only Mw.jainelibrary.org Page #13 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education Int 3 tpAdanamiti samAhAraH, tatkimityAha - vizodhayedityuttareNa sambandhaH, kimuktaM bhavati ? - AdhAkarmAdidopaparihArata udgamaM dhAtryAdidoSaparityAgatazcotpAdanAM zuddhAmAdadhIta 'paDhame 'ti prathamAyAM gaveSaNaiSaNAyAM, 'bIya'tti dvitIyAyAM grahaNaiSaNAyAM zodhayeccchaGkitAdidoSatyAgataH 'eSaNAM' grahaNakAlabhAvigrAhyagatadoSAnveSaNAtmikAM 'paribhoga' iti paribhogaiSaNAyAM catuSkaM piNDazayyAvastrapAtrAtmakam uktaM hi - piMDa sejjaM ca vatthaM ca, cautthaM pAyameva ya"tti, vizodhayet, iha catuSkazabdena tadviSaya upabhoga upalakSitaH, tatastaM vizodhayediti, ko'rthaH ? - udgamAdidopatyAgataH zuddhameva catuSkaM paribhuJjIta, yadivodgamAdInAM doSopalakSaNatvAt 'uggama'tti udgamadoSAn 'uppAyanaM'ti utpAdanAdopAn 'esa' tti eSaNAdopAn vizodhayet, 'catuSkaM ca' saMyojanApramANAGgAradhUmakAraNAtmakam, aGgAradhUmayormohanIyAntargatatvenaikatayA vivakSitatvAt vizodhayet ubhayatra zodhanamapanayanaM, 'jayaM'ti yatamAnaH 'yatiH' tapakhI, | vyAkhyAdvaye'pi ca punastasyA eva kriyAyA abhidhAnamatizayakhyApanArthamiti sUtradvayArthaH // idAnImAdAnanikSepaNasamitimAha ohovahovaggahiyaM, bhaMDayaM duvihaM muNI / giNhaMto nikkhivaMto ya, paraMjijja imaM vihiM // 13 // cakkhusA paDilehittA, pamajjijja jayaM jaI / Adie nikkhivijjA vA, duhao'vi samie sayA // 14 // 1 piNDaM zayyAM ca vastraM ca pAtrameva ca caturtham / w.jainelibrary.org Page #14 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pravacanamA uttarAdhya. bRhaddhRttiH // 517 // trAkhyam. 'ohovahovaggahiyaMti upadhizabdo madhyanirdiSTatvAt DamarukaguNagranthivadubhayatra saMbadhyate, tata oghopadhimaupagrahikopadhiM ca 'bhANDakam' upakaraNaM rajoharaNadaNDakAdi 'dvividham' uktabhedato dvibhedaM muniH 'gRhNan' AdadAnaH 'nikSipaMzca kvacitsthApayan 'prayuJjIta' vyApArayet 'imaM vakSyamANaM "vidhi' nyAyaM / tamevAha-'cakSuSA' dRSTayA 'paDilehitta'tti 'pratyupekSya' avalokya 'pramArjayet' rajoharaNAdinA vizodhayet yatamAno yatistataH 'Adie'tti | |'AdadIta' gRhNIyAt 'nikSipedvA' sthApayet 'duhato'vittidvAvapi prakramAdaughikopagrAhikopadhI, yadivA 'dvidhA'pi' dravyato bhAvatazca 'samitaH' prakramAdAdAnanikSepaNAsamitimAn san 'sadA sarvakAlamiti sUtradvayArthaH // samprati pariSThApanAsamitimAha uccAraM pAsavaNaM, khelaM siMghANa jalliyaM / AhAraM uvahiM dehaM, annaM vAvi tahAvihaM // 15 // aNAvAyamasaMloe aNavAe ceva hoi saMloe / AvAyamasaMloe AvAe ceva saMloe // 16 // aNavAyamasaMloe, para|ssa'NuvaghAie / same ajjhusire vAvi, acirakAlakayaMmi ya // 17 // vicchinne dUramogADhe, NAsanne bila vjie| tasapANabIyarahie, uccArAINi vosire // 18 // ___ 'uccAraM' purI 'prazravaNaM' mUtraM 'khela' mukhavinirgataM zleSmANaM 'siMghANaM ti nAsikAniSkrAntaM tameva 'jalliyaMti ApatvAt jallo-malastam 'AhAram' azanAdikam 'upadhiM' varSAkalpAdi 'deha' zarIram 'anyadvA' kAraNato gRhItaM // 517 // For Private & Personel Use Only Page #15 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ROSAROSECSROSAGARCANCE hai gomayAdi 'apiH' pUraNe tathAvidhaM pariSThApanAha prakramAtsthaNDile vyutsRjedityuttareNa sambandhaH / sthaNDilaM ca dazavi zeSaNapadaviziSTamiti manasyAdhAya tadgatAkhilabhaGgopalakSaNArthamAdyavizeSaNapadayobhaGgaracanAmAha-avidyamAna ApAta:svaparobhayapakSasamIpAgamanarUpo'sminnityanApAtaM sthaNDilamiti gamyate, 'asaMloe'tti sUtratvAdihottaratra ca liGgadavyatyaye na vidyate saMloko-dUrasthitasyApi svapakSAderAloko yasmiMstattatheti prathamo bhaGgaH 1, 'anApAtaM caiva bhavati saMloka' yatrApAto nAsti saMlokazcAstIti dvitIyo bhaGgaH 2, 'ApAtamasaMloka miti yatrApAto'sti na ca saMloka iti tRtIyaH 3, 'ApAtaM caiva saMlokaM' yatrobhayamapi saMbhavatIti caturthaH 4, iha cApAtasaMlokamiti ca arzaAderAkRtigaNatvAnmatvarthIye'ci draSTavyaM kAkA dazavizeSaNapadajJAnArtha, tAni yAdRze sthaNDile vyutsRjettadAha-anApAte asaMloke, kasya punarayamApAtaH saMlokazcetyAha-'parasya' svapakSAdeH, gamakatvAcobhayatra sApekSatve'pi samAsaH, upaghAtaH-saMyamAtmapravacanavAdhAtmako vidyate yatra tadupaghAtikaM na tathA'nupaghAtika tasmin , tathA 'same' nimnonatatvavarjite 'azuSire vA'pi tRNaparNAdyanAkIrNe 'acirakAlakRte ca' dAhAdinA khalpakAlanirvartite, cirakAlakRte dAhi punaH saMmUrchantyeva pRthvIkAyAdayaH, 'vistIrNe jaghanyato'pi hastapramANe 'dUramavagADhe' jaghanyato'pyadhastAccaturamu lamacittIbhUtte 'nAsanne' grAmArAmAdeIravartini 'bilavarjite' mUpakAdirandhrarahite trasaprANAzca-dvIndriyAdayo bIjAni ca-zAlyAdIni, sakalaikendriyopalakSaNametat , taistatrasthairAgantukaizca rahitaM-varjitaM trasaprANavIjarahitaM tasmin , Jain Education Intl For Private & Personel Use Only Naw.jainelibrary.org Page #16 -------------------------------------------------------------------------- ________________ **** uttarAdhya. pravacanamA vRdRttiH trAkhyamU. // 518 // 24 **** sthaNDila iti zeSaH, 'uccArAdIni' uktarUpANi 'vyutsRjet' pariSThApayet / iha cocAraM prazravaNamityAdAyukte'pi hai punaruccArAdInItyabhidhAnaM vismaraNazIlasmaraNArthamaduSTameveti sUtracatuSTayArthaH // sampratyuktamupasaMharan vakSyamANArthasambandhAbhidhAnAyAha eyAo paMca samiIo, samAseNa viyAhiyA / itto utao guttIo, vucchAmi annupubbso||19|| nigadasiddhaM, navaram 'etto'tti atazca samitipratipAdanAnantaraM 'tao'tti tisraH 'aNupucaso'tti ArSatvAdAnupA krameNetyarthaH // tatrAdyAM manoguptimAha saccA taheva mosA ca, sacAmosA taheva ya / cautthI asacamosA ya, maNaguttI caubihA // 20 // saMraMbhasamAraMbhe, AraMbhe ya taheva ya / maNaM pavaTTamANaM tu, niyattija jayaM jaI // 21 // sayaH-arthAtpadArthamyo hito-yathAvadvikalpanenAptaH satyo manoyogastadvipayA manoguptirapyupacArAtsatyA, tathaiva mRSA ca-tadviparItamanoyogavipayA, 'satyAmRSA' ubhayAtmakamanoyogagocarA, tathaiva ceti samuccaye, caturthI 'asatyAmRpA' ubhayakhabhAvavikalamanodalikavyApArarUpamanoyogagocarA manoguptiH, prakramAca sarvatrai yojanA, upasaMhAramAha-manoguptiH 'caturvidhA' uktabhedatazcaturbhedA, asyA eva kharUpaM nirUpayan kAkvopadeSTumAha-saMrambhaH-saGkalpaH sa ca mAnasaH; tathA'haM dhyAsyAmi yathA'sau mariSyatItyevaMvidhaH, samArambhaH-parapIDAkarocATanAdinibandhanaM dhyAnam , ********* Jain Education in Tww.jainelibrary.org Page #17 -------------------------------------------------------------------------- ________________ anayoH samAhArastasmin , ArambhaH-atyantaklezataH paraprANApahArakSamamazubhadhyAnameva tasmin 'ca' samuccaye 'tathaiva' 4 tenaivAgamapratItena tatra manaso'sannivezAtmakena prakAreNa 'caH' pUraNe 'manaH' cittaM 'pravarttamAna' vyApriyamANaM 'tuH vizeSaNe 'nivartayet' niyamayet 'jayaMti yatamAnaH 'yatiH' tpkhii| vizeSazcAyamiha-zubhasaGkalpeSu manaH pravartayet , pravIcArApravIcArarUpatvAdgupteriti sUtradvayArthaH // vAgaguptimAha saccA taheva mosA ya, saccAmosA taheva y| cautthI asaccamosA ya, vayaguttI cauvvihA // 22 // saMraMbhasamAraMbhe, AraMbhe ya taheva ya / vayaM pavattamANaM tu, niyattija jayaM jaI // 23 // sUtradvayamanantaraM vyAkhyAtameva, navaraM manoguptisthAne vAgguptiruccArayitavyA, tathA satyA vAka jIvaM jIvamiti| prarUpayataH asatyA jIvamajIvamiti satyAmRSA kvacidvivakSitasamaye manuSyazatamutpannamuparataM ceti asatyAmRpA ta vidhehi khAdhyAyaM naitatsadRzamanyattapo'stItyAdi, tathA vAcikaH saMrambhaH-paravyApAdanakSamakSadravidyAdiparAvartanAsakalpasUcako dhvanirevopacArAtsaGkalpazabdavAcyaH san , samArambhaH-paraparitApakaramantrAdiparAvarttanam 'ArambhaH' tathA-|| vidhasaMklezataH prANinAM prANavyaparopaNakSamamantrAdijapanamiti sUtradvayArthaH // idAnIM kAyaguptimabhidhAtumAha ThANe nisIyaNe ceva, taheva ya tuyaTTaNe / ullaMghaNa pallaMghaNa, iMdiyANa ya jujaNe // 24 // saMraMbhasamAraMbhe, AraMbhe ya taheva ya / kAyaM pavattamANaM tu, niyattija jayaM jaI // 25 // + uttarAdhya.87 in Eduent an in For Private Personal Use Only 9 w.jainelibrary.org Page #18 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 519 // Jain Education 'sthAne' UrddhasthAne 'NisIyaNi'tti 'niSadane' upavezane, caH tayoreva vicitrabhedasamuccayArthaH, 'eva' iti pUraNe, | tathaiva ca 'tvagvarttane' zayane 'ullaGghane' tathAvidhanimittata Urdhva bhUmikAdyutkramaNe garttAdyatikramaNe vA 'pralaGghane' sAmAanyena gamane, ubhayatra sUtratvAtsupo luk, 'indriyANAM ca' sparzanAdInAM 'juMjaNe' tti yojanaM - zabdAdiviSayeSu vyApAraNaM tasmin sarvatra ca varttamAna iti zeSaH, tataH sthAnAdiSu varttamAnaH saMrambhaH - abhighAto yaSTimuSTayAdisaMsthAnameva | saGkalpasUcakamupacArAtsaGkalpazabdavAcyaM sat samArambhaH paritApakaro muSTyAdyabhighAtaH, tataH saMrambhazca samArambhazca saMrambhasamArambhaM tasmin, 'Arambhe' prANivadhAtmani kArya pravarttamAnaM nivarttayet zeSaM prAgvaditi sUtradvayArthaH // | samprati samitigutyoH parasparavizeSaM svayaM sUtrakRdAha - yAo paMca samiIo, caraNassa ya pavattaNe / guttI niyattaNe'vattA, asubhatthesu ya savvaso // 26 // 'etA:' anantaroktAH paJca samitayazcaraNaM - cAritraM sacceSTetiyAvat tasya pravarttane pUrvatra cazabdasya bhinnakramatvAdavadhAraNArthatvAcca pravarttana eva, kimuktaM bhavati ? - sacceSTAsu pravRttAveva samitayaH, tathA 'guttI 'ti guptayo nivarttane'|pyuktAH 'azubhArthebhyaH' azobhanamanoyogAdibhyaH, sUtre tu suvyatyayena paJcamyarthe saptamI, 'sabasotti sarvebhyo'pi - zabdAcaraNapravarttane ca, upalakSaNaM caitat zubhArthebhyo'pi nivRtteH, vAkkAyayornirvyApAratAyA api guptirUpatvAt, |uktaM hi gandhahastinA - "samyagAgamAnusAreNAraktadviSTapariNatisahacaritamanovyApAraH kAya vyApAro vAgvyApArazca pravacanamA trAkhyam. 24 // 519 // Page #19 -------------------------------------------------------------------------- ________________ SACAREOGRAMOREGAON nirvyApAratA vA vAkkAyayorgupti"riti, tadanena vyApArAvyApArAtmikA guptirukteti sUtrArthaH // sampratyadhyayanArtha mupasaMharannetadAcaraNaphalamAha6 eyA pavayaNamAyA, je samma Ayare muNI / so khippaM savvasaMsArA, vippamuccai paMDie // 27 // ttibemi // // pavayaNamAyaraM ajjhayaNaM // spaSTameva / navaraM, 'samyakU' avaparItyena na tu dambhAdineti sUtrArthaH // iti' parisamAptau, bravImIti pUrvavat / ukto|'nugamaH, samprati nayAH, te'pi prAgvat // ityuttarAdhyayanazrutaskandhaTIkAyAM zrIzAntyAcAryakRtAyAM ziSyahitAyAM catuvizamadhyayanaM samAptamiti // 24 // -%A4%A3-15ARASHASHASHA Y-STRAPTER- STREESTRA.DRA-STRAORAERASTRAT OR zrIzAntyAcAryakRtAyAmuttarAdhyayanaTI0 ziSya. pravaca0 nAma caturviMzatitamamadhyayanaM samAptam // JECE NE-PKA Jain Education inte For Private Personel Use Only mainelibrary.org Page #20 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bRhadvRttiH uttarAdhya. atha yajJIyAkhyaM paJcaviMzatitamamadhyayanam / yajJIyA dhyaya.25 // 520 // vyAkhyAtaM caturviMzamadhyayanam , adhunA paJcaviMzamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH-anantarAdhyayane pravacanamAhaitaro'bhihitAH, iha tu tA brahmaguNasthitasyaiva tattvato bhavantIti jayaghoSacaritavarNanAdvAreNa brahmaguNA ucyanta itya nenAbhisambandhenAyAtamidamadhyayanam , asya cAnuyogadvAracatuSTayacarcA prAgvadyAvannAmaniSpannanikSepe yajJIyamiti nAmAto yajJanikSepAyAha niyuktikRtnikkhevo jannaMmi acaukkao duviho ya hoi dvmi|aagmnoaagmo noAgamao a so tiviho / jANagasarIrabhavie tavairitte a mAhaNAIsuM / tavasaMjamesu jayaNA bhAve janno munneyvo|| 461 // jayaghosA aNagArA vijayaghosassa jannakiccaMmi / tatto samuTThiyamiNaM ajjhayaNaM jannaijjati // 462 // // 20 // hai nikSepo yajJe catuSkako nAmAdiH, dvividho bhavati dravye-AgamanoAgamataH, tatrAgamataH prAgvat , noAgama-18/ tazca 'sa' iti yajJastrividhaH jJazarIrabhavyazarIre tadvayatiriktazca, 'mAhaNAisunti mAhanAdInAM prakramAd yajJa Adi GARCARRORISEASEARS Jain Education in For Private 3 Personal Use Only B.jainelibrary.org Page #21 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CARRANGAROSAROKARSANS |zabdAttathAvidhanRpatyAdiparigrahaH, tairhi prANihiMsopalakSita evAyaM kriyate, tataH sa bhAvayajJaphalAprasAdhakatvAd dravya| yajJa ucyate, bhAvayajJamAha-'tapaHsaMyameSu' prasiddheSveva 'yatanA' tadanuSThAnAdarakaraNarUpA bhAve yajJaH 'muNitavyaH' pratijJAtavyaH, arhArthe cAyaM kRtyaH, tataH svargAdiyajJaphalaprasAdhakatayaiSa eva yajJaH pratijJAtumucito, na tvanyaH, tasya pratyutAnarthahetutvAt , jayaghoSAdanagArAdvijayaghoSasya 'yajJakRtye' yajJakriyAyAmAgatAt jAtamiti zeSaH, tatazca yajJasyaiva prAdhAnyavivakSayA 'tataH' iti yajJAt samutthitamidamadhyayanaM yajJIyamiti, tasmAducyata iti zeSa iti gAthAtrayArthaH // evaM tAvannikSepa uktaH, sampratyanugamAvasaraH, tatropodghAtaniryuktyanugamAntargataM kiJcidabhidhitsurAhavANArasinayarIe do vippA Asi kAsavasaguttA / dhaNakaNagaviulakosA chakkammarayA cauveyA 463/21 dovi a jamalA bhAua sNpiiaaannmnnmnnurttaa| jayaghosavijayaghosA AgamakusalA sadArarayA 4644 aha annayA kayAI jayaghoso hAiuM gao gaMgaM / aha picchai maMDUkkaM sappeNa tahiM gasijaMtaM // 465 // sappo'vi akulaleNaM ukkhitto pADio ya bhuumiie| so'viakulalo sappaM akkamiuM acchae ttth||466|| sappo'vi kulalavasagao maMDakkaM khAi ciMciAiyo so'vi akulalo khAyai sappaM caMDehiM gAsehiM467/ PKZhong Liu Zu Liu Shi Liu *Xiao **4444Liu Liu Liu Liu Ren Jain Education in For Private Personal Use Only Diw.jainelibrary.org Page #22 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 521 // RCMC-NCRE COCOCCCCCCCCCX taM annamannaghAyaM jayaghoso pAsiUNa paDibuddho / gaMgAo uttariuM samaNANaM Agao vasahi // 468|||2yjnyiiyaaso samaNo pavaio niggaMtho savagaMthaummukko / vosiriUNa asAre kesehi samaM parikvese // 469 // dhyaya.25 paMcamahatvayajutto paMciMdiasaMvuDo guNasamiddho / ghaDaNajayaNappahANo jAo samaNo samiapAvo 470 18 __AsAmakSarArthaH spaSTa eva, navaraM 'kAsavasagotta'tti kAzyapakulotpannAH kAzyapAstaiH samAnaM gotraM yayostau kAzyapasagotrau 'chakkammaraya'tti paT karmANi-yajanayAjanAdhyayanAdhyApanadAnapratigrahAtmakAni teSu ratau-Asaktau paTakarmarato, tathA dvAvapi 'yamalau' yugmau utpannau bhAuya'tti bhrAtarau 'saMprItI' vidyamAnasamyagbAhyaprItI 'anyo'nyamanuraktau' AntaraprItiyogataH parasparasnehavantau, AgamaH-zrutismRtyAdirUpastasmin kuzalAvAgamakuzalau, ataeva khdaarrtau| 'pahAiuMti strAtuM / 'kurareNa' mArjAranAmnA pakSivizeSeNa 'ukkhittotti utkSiptaH, utkSipya ca kathaM nAmAsau mriyatAmiti pAtitazca bhUmau 'akkaminti Akramya-avaSTabhya / sarpaH kuraravazagataH-kurarAdhInatAM prAptaH, 'ciMciyAyaMtaMti ciMcimiti kurvantaM 'caNDaiH' bRhatkhaNDanAtroTanato'tyantaraudraiH 'graasaiH'prtiitaiH| 'tam' ityuktarUpamanyo|'nyaghAtaM-kurarasarpamaNDUkagataM 'pAsiUNaM'ti dRSTvA 'pratibuddhaH' aho ! duranto'yaM saMsAra ityAdiparibhAvanayA avagatatattvaH 'saH' iti jayaghoSaH samanAH-sahRdayo viziSTAbhogayukta ityarthaH 'pratrajitaH' heyadharmebhyo 'nirgranthaH' grantha // 521 // For Private Personal Use Only Page #23 -------------------------------------------------------------------------- ________________ | rahitaH, sa ca bAhyagrandharahito'pi syAdata Aha-sarvo-bAhya Antarazca yo granthastenonmuktaH sarvagranthonmuktaH,vakSyamANa zramaNavizeSaNAnyetAni, 'vyutsRjya' tyaktvA 'asArAn' paramArthAlocanAyAmapradhAnAn 'kezaiH' ziroruhaiH 'sama' saha |pariklezayantIti prikleshaaH-prstaavaatputrkltraadismbndhaastaan| ghaTanaM-saMyamayogaviSayaM ceSTanaM yatanaM-tatraivopayuktatvaM tAbhyAM pradhAnaH-pravaro ghaTanayatanapradhAnaH 'jAtaH' bhUtaH 'zramaNaH' tapasvI zamitAni pApAni-mithyAtvAdipApapra. kRtirUpANi yenAsau zamitapApaH / bhAvArthastvAsAM sampradAyAdavaseyaH, sa cAyam-vANArasIe nayarIe do vippabhAyaro yamalA AsI jayaghosavijayaghosA, annayA jayaghoso pahAiuM gao gaMgaM, tattha pecchai sappeNa maMDUkaM gasijaMtaM, sappovi majAreNa ucchitto, majAro sappaM akkamiDaM Thio, tathAvi sappo maMDUkaM ciMciyaMta khAyati, majArovi sappaM caDapphaDaMtaM khAyati, annamannaM ghAyaM pAsittA paDibuddho gaMgamuttariUNa sAhusagAse samaNo jAto tti / iti gAthA'STakArthaH / ityabhihitaM kiJcidupodghAtaniryuktyanugamAntargataM, samprati sUtrasparzikaniyuktyanugamAvasaraH, sa ca sUtre sati bhavatIti sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, tacedam 1 vArANasyAM nagaryA dvau viprabhrAtarau yamalAvAstAM jayaghoSavijayaghoSau, anyadA jayaghoSaH snAtuM gato gaGgA, tatra prekSate sarpaNa | | maNDUkaM asyamAnaM, so'pi mArjAreNorikSaptaH, mArjAraH sarpamAkramya sthitaH, tathApi so maNDUkaM ciMciMkurvantaM khAdati, mArjAro'pi sarpa kampamAnaM khAdati, anyo'nyaghAtaM dRSTvA pratibuddho gaGgAmuttIrya sAdhusakAze zramaNo jAta iti // Jan Education For Private Personel Use Only wjainelibrary.org Page #24 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. mAhaNakulasaMbhUo, Asi vippo mhaayso| jAyAI jamajannaMmi, jayaghosatti nAmao // 1 // iMdiya-|| mAhaNakula yajJIyAhai ggAmaniggAhI, maggagAmI mahAmuNI / gAmANugAmaM rIyaMte, patto vANArasiM puriM // 2 // vANArasIi bahiyA, | bRhadvRtti | dhyaya.25 ujANaMmi maNorame / phAsuesijjasaMthAre, tattha vAsamuvAgae // 3 // // 522 // | sUtratrayaM prAyaH pratItArthameva, navaraM brAhmaNakulasaMbhUta ityanvayAbhidhAnaM, brAhmaNakulasaMbhUto'pi jananIjAtyanyathA datve brAhmaNo na syAdata Aha-vipraH, 'jAyAi'tti avazyaM yAyajIti yAyAjI, kvetyAha-yamAH-prANAtipAtavi ratyAdirUpAH paJca ta eva yajJo-bhAvapUjAtmakatvAdvivakSitapUjAM prati yamayajJastasmin , viSayasaptamIyaM, gArhasthyA pekSayA vaitadvyAkhyAyate, tatra ca vipro viprAcAraniratatvena, saMbhavati hi kazcittatkulotpanno'pyanyatheti vizeSaNaM, dUtathA yama iva prANyupasaMhArakAritayA yamaH sa cAsau yajJazca yamayajJaH arthAd dravyayajJastasmin / indriyagrAma-sparzanA-13 |dikasamUhaM nigRhNAti-khakhaviSayavinivarttanena niyamayatItyevaMzIla indriyagrAmanigrAhI, ata eva 'mArgagAmI' muktipathayAyI rIyaMti'ttirIyamANo viharan / 'vANArasIya bahiya'tti vANArasyA bahiriti-bahirbhAge yadudyAnamupavanaM tasminniti sUtratrayArthaH // tadA ca tatpuri yadvarttate yaccAsau vidhatte tadAha // 522 // aha teNeva kAleNaM, purIe tattha mAhaNe / vijayaghosatti nAmeNaM, jannaM jayai veyavI // 4 // aha se tattha aNagAre, mAsakkhamaNapAraNe / vijayaghosassa jannaMmi, bhikkhamaTThA uvahie // 5 // Jain Education | For Private & Personel Use Only law.jainelibrary.org Page #25 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 'atheti ca vaktavyatAntaropanyAse 'teNeva kAleNaM ti subbyatyayAttasminneva kAle yatrAsau vANArasImAjagAma, 'veyavI'ti vedavit / atheti prastutopanyAse 'sa' jayaghoSaH 'tatreti yAge 'bhikkhama'tti makAro'lAkSaNikaH prAkRtatvAd dIrghA vindvabhAvazca tato bhikSArtham 'upasthitaH' prAptaH, paThyate ca-'bhikkhassaTTatti bhaikSyasyArthebhaikSyanimittaM, zeSaM sugamamiti sUtradvayAvayavArthaH // tatra ca bhikSArthamupasthite yadasau yAjakaH kRtavAMstadAha| samuvaTTiyaM tahiM saMtaM, jAyago paDisehae / na hu dAhAmi te bhikkhaM, bhikkhU ! jAyAhi anno||6||je ya veyaviU vippA, jannamaTThA ya je diyaa| joisaMgaviU je ya, je ya dhammANa pAragA // 7 // je samatthA samuddhattuM, paraM appANameva ya / tesimannamiNaM deyaM, bho bhikkhU! savvakAmiyaM // 8 // 'samupasthitaM' bhikSArthamAgataM 'yAjakaH' yaSTA sa eva vijayaghoSanAmA brAhmaNaH 'pratiSedhati' nirAkurute yathA 'na hu' naiva dAsyAmi 'te'tubhyaM bhikSA 'jAyAhitti yAcakha 'anyataH' asmadyatiriktAt / kimityevamata Aha-je vippA' ityAdi, viprA jAtitaH 'jaNNaTTA yatti 'yajJArthA' yajJaprayojanA ye tatraiva vyApriyante ye 'dvijAH' saMskArApekSayA dvitIyajanmAno jyotiSa-jyotiHzAstramaGgAni ca vidantiye te jyotiSAGgavidaH, atra ca jyotiSasyopAdAnaM prAdhAnyakhyApakam , anyathA hi zikSA1kalpo 2 vyAkaraNaM 3 niruktaM 4 chandovicitiH 5 jyotiSamiti 6 SaDaGgAnItyaGgagrahaNenaiva tadgRhItamiti, dharmANAmupalakSaNatvAd dharmazAstrANAM 'pAragAH' paryantagAminaH, azeSavidyAsthAnopalakSaName Jain Education into For Private Personal Use Only O w.jainelibrary.org Page #26 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhaddhRttiH // 523 // tat , tato ye caturdazavidyAsthAnapAragatAH, ata eva ca ye 'samarthAH' zaktimantaH samuddhAM bhavasamudrAditi gamyate, yajJIyA'tesiM'ti suvyatyayAt 'tebhyaH' anantaramuktarUpebhyaH dvijebhyaH 'sabakAmiya'nti sarvANi kAmAni-abhilaSaNIyavastUni yasmiMstatsarvakAmyaM, yadvA sarvakAmanivRttaM tatprayojanaM vA sarvakAmikaM, paDUrasopetamityarthaH, zeSaM spaSTamiti sUtratra-14 dhyaya. 25 yArthaH // evamukto muniH sa kIDag jAtaH ? kiM vA kRtavAn ? ityAha| so tattha eva paDisiddho, jAyageNa mahAmuNI / navi ruTTo navi tuTTho, uttamaTThagavesao // 9 // naNNahU~| pANaheuM vA, navi nivvAhaNAya vA / tesiM vimukkhaNahAe, imaM vayaNamabyavI // 10 // navi jANasi veyamuhuM, navi janmANa jaM muhaM / nakkhattANa muhaM jaMca, jaM ca dhammANa vA muhaM // 11 // je samatthA samuddhattuM, paraM appANameva ya / na te tumaM vijANAsi, aha jANAsi to bhaNa // 12 // / 'saH' iti jayaghoSanAmA 'to'ti yajJe 'eveti evam-uktaprakAreNa 'pratiSiddhaH' nirAkRtaH, kena ?-'yAjakena' yajJakartA vijayaghoSabrAhmaNena mahAmuni pi 'ruSTaH' iti ropaM gataH "bahuM paraghare atthi vivihaM khAimasAimaM / na tattha paMDio kuppe, icchA dija paro Na vA // 1 // " ityAdyAgamaparibhAvanAto, nApi 'tuSTaH' paritoSa prAptaH, kintu // 523 // samatayaiva sthita iti bhAvaH,kimityevaM ?, yata uttamArtho-mokSastameva gaveSayate-anveSayate ityuttamArthagaveSako,muktiM 1 bahu paragRhe'sti vividhaM khAdyaM svAdyaM / na tasmai paNDitaH kupyet icchayA paro dadyAnnavA // 1 // Jain Education in For Private & Personal use only Kaw.jainelibrary.org Page #27 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ROCRACTERRORESCAUS vinA'nyatra niHspRha itiyAvat , 'na' naivAnnam-odanAdi tadartha, pIyata iti 'kRtyaluTo'nyatrApI'(pA03-3-113) tivacanAtkarmaNi lyuTi pAnam-AcAmlAdi taddhetuMvA-tannimittaM vA,nApi 'nirvAhaNAya vA vastrAbhyaGgatailAdinA yApanArtha sarvatrAtmana iti gamyate, kimarthaM tarhi ? ityAha-'teSAM' yAjakAnAM 'vimokSArtha' yathA kathaM nu nAmAmI vimuktimAmuyuriti prayojanArtham 'idaM vakSyamANaM vacanamabravIt , kiM tadityAha-'navi'tti naiva jAnAsi vedAnAM mukhaM vedamukhaM-yatteSu pradhAnaM nApi yajJAnAM yanmukham-upAyo nakSatrANAM mukhaM-pradhAnaM yaca, yacca dharmANAM vA mukhamupAyastad ,anena tasya vedayajJajyotidharmAnabhijJatvamuktaM / samprati pAtrAvijJatAmAha-'je' ityAdi, vyAkhyAtaprAyameva, navaram , atha jAnAsi tato bhaNetyAkSepAbhidhAnamiti sUtracatuSTayArthaH // evaM ca tatrAkSisavati bhagavati sa kiM kRtavAnityAha| tassakkhevapamukkhaM ca, acayaMto tahiM dio| sapariso paMjalIhouM, pucchaI taM mahAmuNiM // 13 // veyANaM ca muhaM bUhi, bUhi jannANa jaM muhaM / nakkhattANa muhaM brUhi, bUhi dhammANa vA muhaM // 14 // je samatthA samuddhattuM, paraM appANameva ya / eyaM me saMsayaM savvaM, sAhU ! kahaya pucchio // 15 // 'tasyeti munerAkSepaH-praznastasya pramokSaH-prativacanaM taM 'caH' pUraNe 'acayaMto'tti azanavan dAtumiti gamyate tasmin' iti yajJe 'dvijaH' brAhmaNaH 'saparSat' sabhAnvitaH prakRto'JjaliH-ubhayakarasaMpuTAtmako yenAsau prAJjali 1 Jan Education in For Private Personel Use Only jainelibrary.org Page #28 -------------------------------------------------------------------------- ________________ -SCASCCCCC yajJIyA .. uttarAdhya. labhUtvA pRcchati 'ta'miti prakrAntaM mahAmunim / kathaM pRSTavAnityAha-'veyANa' ityAdi, gatArthamava, navaraM 'hi' vyakta Imabhidhehi. punaH punarbrahItyuccAraNamatyAdarakhyApanArtha 'etad' uktarUpaM 'me' mama saMzete'smin mana iti saMzayastaM-I7 bRhadvRttiH saMzayaviSayaM-vedamukhAdi sAdho ! kathaya pRSTa ityupasaMhAravacanamiti suutrtryaarthH|| itthaM pRSTo muniraah||524|| aggihuttamuhA veyA, jannaTThI veyasA muhaM / nakkhattANa muhaM caMdo, dhammANaM kAsavo muhaM // 16 // jahA caMdaM gahAiyA, ciTuMte pNjliiuddaa| vaMdagANA namasaMtA,uttama mnnhaarinno||17|| ajANagA jannavAI, vijaamaahnnsNpyaa| mUDhA sajjhAyatavasA,bhAsacchannA ivgginno||18||jo loe baMbhaNo vutto,aggI vA mhiojhaa| sadA kusalasaMdiDaM, taM vayaM bUma mAhaNaM // 19 // jo na sajjai AgaMtuM, pavvayaMto na soaI / ramae ajavayaNami, taM vayaM bUma mAhaNaM // 20 // jAyarUvaM jahAmaDhe, niddhaMtamalapAvagaM / rAgaddosabhayAIyaM, taM vayaM bUma mAhaNaM // 21 // tavassiyaM kisaM daMtaM, avciymNssonniaN| suvvayaM pattanivvANaM, taM vayaM bUma mAhaNaM // 1 // ] tase pANe viyANittA, saMgaheNa ya thAvare / jo na hiMsai tiviheNaM, taM vayaM bUma mAhaNaM // 22 // kohA vA jaivA dAhAsA, lohA vA jaivA bhayA / musaM na vayaI jo u, taM vayaM bUma mAhaNe // 23 // cittamaMtamacittaM vA, appaM vA jaivA bahuM / na giNhai adattaM jo, taM vayaM bUma mAhaNaM // 24 // divvamANussatericchaM, jo na 1 itaH prAg adhikeyaM gAthA pustakAntare RSALALASAHARSASSAGE Jain Education in For Private & Personel Use Only Page #29 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sevei mehuNaM / maNasA kAyavakkeNaM, taM vayaM bUma mAhaNaM // 25 // jahA pomma jale jAyaM, novalippai vAriNA / / evaM alittaM kAmahi, taM vayaM bUma mAhaNaM // 26 // aloluyaM muhAjIviM, aNagAraM akiMcaNaM / asaMsattaM gihahatthehi, taM vayaM brUma mAhaNaM // 27 // pasubaMdhA savvaveyA, jaTuM ca pAvakammuNA / na taM tAyaMti dussIlaM, kammANi balavaMtiha // 28 // navi muMDieNa samaNo, na OMkAreNa baMbhaNo / na muNI raNavAseNaM, kusacIreNa na tAvaso // 29 // samayAe samaNo hoi, baMbhacereNa bNbhnno| nANeNa ya muNI hoI, taveNaM hoi tAvaso | // 30 // kammuNA bhaNo hoi, kammuNA hoi khttio| vaisso kammuNA hoi, sudo havai kammuNA // 31 // ee pAucare buddhe, jehiM hoi sinnaayo| savvakammaviNimmukkaM, taM vayaM bUma mAhaNaM // 32 // evaM guNasamAuttA, je havaMti diuttamA / te samatthA u uddhattuM, paraM appANameva ya // 33 // | aggihottetyAdisUtrANyaSTAdaza prAyaH spaSTAnyeva, navaram , agnihotram-agnikArikA, sA ceha-"karmendhanaM samA|zritya, dRDhA sadbhAvanAhutiH / dharmadhyAnAgninA kAryA, dIkSitenAgnikArikA // 1 // " ityAdirUpA parigRhyate, tadeva mukha-pradhAnaM yeSAM te'gnihotramukhA vedAH, vedAnAM hi dadhyAdevi navanItAdi AraNyakameva pradhAnam , uktaM hi-"navanItaM yathA dannazcandanaM malayAdiva / auSadhibhyo'mRtaM yadvadvedeSvAraNyakaM tathA // 1 // " tatra ca dazaprakAra eva 1 pratyantare gAthehAdhikekSyate uttarAdhya.88 jainelibrary.org Page #30 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. vRhadvRttiH // 525 // Jain Education In dharma uktaH, tathA ca tadvacaH- "satyaM tapaH santoSaH saMyamazcAritramArjavaM kSamA dhRtiH zraddhA'hiMsetyetaddazavidhamiha dhAmeti, tatra ca dhAmazabdena dharma eva vivakSitaH, etadanuvAdyuktarUpamevAgnihotramiti, tathA yajJaH prastAvAdbhAva| yajJastadarthI 'veyasi 'tti vedena hetunA'syati - azubhAni karmANi kSipatIti niruktavidhinA vedaso - yAgaH, uktaM canirghaNTe - " adhvaro vepo veSo makho vedA vitathaH" ityAdi, teSAM mukham - upAyaH, te hi satyeva yajJArthini pravarttanta iti / nakSatrANAM 'mukhaM' pradhAnaM candraH, tasyaiva tadadhipatitvAt / dharmANAM 'kAzyapaH ' bhagavAnRSabhadevaH 'mukham' upAyaH kAraNAtmakaH, tasyaivAditatprarUpakatvAt tathA cAraNyakam - " RSabha eva bhagavAn brahmA tena bhagavatA brahmaNA | svayameva cIrNAni brahmANi, yadA ca tapasA prAptaH padaM yad brahmakevalaM tadA ca brahmarSiNA praNItAni kAni punastAni brahmANi ?" ityAdi, kiJca bhavatAM brahmANDapurANameva sargAdipurANalakSaNopetatvAtsakalapurANa jyeSTham, uktaJca - " navanItaM | yathA dazazcandanaM malayAdiva / brahmANDaM vai purANebhyastathA prAhurmanISiNaH // 1 // " tadvacastvidam - " iha hi ikSvAkukulavaMzodbhavena nAbhisutena marudevyA nandanena mahAdevena RSabheNa dazaprakAro dharmaH svayameva cIrNaH, kevalajJAnalambhAcca maharSiNo ye parameSThino vItarAgAH snAtakA nirgranthA naiSThikAsteSAM pravarttita AkhyAtaH praNItastretAyAmAdA" vityAdi, kAzyapasyaiva mAhAtmyakhyApanato dharmamukhatvaM samarthayitumAha-yathA candraM grahAdikAH, AdizabdAnnakSatrAdiparigrahaH, 'paMjalIuDa 'ti prAgvatkRtaprAJjalayastu 'vandamAnAH' stuvanto 'namasyanto' namaskurvantaH 'uttama' pradhAnaM 'manohAriNaH ' yajJIyA dhyaya. 25 // 525 // jainelibrary.org Page #31 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CRECORRESS-RSSSSSSSS ativinItatayA prabhucittAkSepakAriNastiSThantIti sambandhaH, tathainamapi bhagavantaM devendrapramukhAH samastasurAsuramanujasamUhA ityupaskAraH, paThyate ca-jahA caMde gahAIe, ciTuMtI paMjalIuDA / NamaMsamANA vaMdaMtI, uddhattamaNahAriNo: "tti, atra yathA 'candre' candraviSaye grahAdikAstiSThantIti (nti) prAalipuTAH, ko'rthaH -tadAyatyai(tAe)vAsate, anyacca-namasyantaH prakramAttameva 'vandante' stuvanti, anena teSAM bhaktiyuktitAmAha, 'vaMdaMtIuddhatta'tti sandhiprayogeNa itizabdAntarbhAvAditItyevaM prakramAtkAzyapaM tiSThanti prAJjalipuTAstaM ca namasyanto vandante, ke ityAha-'uddhattamaNahAriNo'tti auddhatyam-ahaGkArastatpradhAnaM mana auddhatyamanastaddharaNazIlAH auddhatyamanohAriNaH-atyantazAntacittavRttayo, yataya ityarthaH, pUrvAparanipAtasyAtrAtantratvena vA manaauddhatyahAriNaH, auddhatyagrahaNaM cAsyaiva sakaladoSamUlatvAt , paThanti ca-'uddhattamaNagAriNo'tti atra coddham-iutkSeptaM bhavapaGkamagnamAtmAnamiti gamyate, agAriNogRhiNastaviparItA anagAriNo-yatayaH, kriyAkArakayojanA prAgvat , iha ca dharmArthinAmeva abhyarhitatvAt kAzyapo dhrmmukhmitybhipraayH| anena praznacatuSTayaprativacanamuktaM, samprati paJcamaM praznamadhikRtyAha-'ajANaga'tti ajJA na tattvavedina ityuktaM bhavati, ke te ?-yajJavAdino ye bhavataH pAtratvenAbhimatAH, kAsAmityAha-'vijAmAhaNasaMpaya'tti sUtratvAtsubbyatyayaH 'vidyAbrAhmaNasampadA' tatra ca vidyate-jJAyata Abhistattvamiti vidyA-AraNyakabrahmANDapurANAtmikAstA eva brAhmaNasampado vidyAbrAhmaNasampadaH, tAttvikabrAhmaNAnAM hi niSkiJcanatvena vidyA eva sampadaH, tadvi Jain Education inte Hiainelibrary.org Page #32 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yajIyA dhyaya.25 uttarAdhya.IjJatve ca kathamete bRhadAraNyakAyuktadaza vidhadharmavedino yAgamevaM kuryuH ?, tathA 'mUDhAH' mohavantaH 'sajjhAyata- .. vassa'tti subbyatyayAtsvAdhyAyatapaHsu tattvatastatvarUpAparijJAnAd , ata eva 'bhAsacchannA iva'ggiNo'tti ivazabdasya 4 bRhadvRttiH bhinnakramatvAdbhasmacchannA agnaya iva,te hi bahirupazamamAja AbhAnti, atha cAntaH kaSAyavattayA jvalitAH, paThyate c||526|| 'gUDhA sajjhAyatabassa'tti tatra ca 'gUDhAH' bahiH saMvRtimantaH, kena hetunA?-'khAdhyAyatapasA' vedAdhyayanopavAsAdinA |'ntazca bhasmacchannAgnitulyAH, evaM ca na tattvato bhavadabhimatabrAhmaNAnAM brAhmaNyaM, tadabhAvAcAtmanaH parasya coddharaNena tApAtratvaM durApAstameveti bhAvaH / kastarhi bhavadabhiprAyeNa brAhmaNo ? yaH pAtramityAha-'yaH' ityanirdiSTakharUpaH 'loke' jagati brAhmaNaH 'uktaH' pratipAditaH kuzalairiti gamyate, 'aggI vA mahito jaha'tti veti pUraNe yathetyaupamye bhinnakramazca, tato yathA'gniryattadornityAbhisambandhAttathA 'mahitaH' pUjitaH san 'sadA' sarvakAlam , upasaMhAramAha6 kuzalaiH-tattvAbhijJaiH saMdiSTaH-kathitaH kuzalasandiSTastaM 'tam' ityuktarUpaM vayaM brUmo brAhmaNaM, yadeva hi loke vijJo padiSTaM tadeva vastvabhyupagamAhamiti bhAvaH / ita uttarasUtrairyAdRzo'sau kuzalasandiSTastatvarUpameva kvacitkathaJcidanuvadan svAbhimataM brAhmaNamAha-yo na khajanenAbhiSyahaM karoti 'AgantuM prAptuM svajanAdisthAnamiti gamyate, Agato vA, tataH 'pravrajan' sthAnAntaraM gacchanna zocate, yathA-kathamahamamunA vinA bhaviSyAmIti, tata eva ramate AryANAMtIrthakRtAM vacanamAryavacanam-Agamastasmin , kimuktaM bhavati ?-sarvatra niHspRhatvenAgamArthAnuSThAnaparatayA tatra rati COMCDCDSCAMERCOACANCE // 526 // Jain Education Intelli For Private Personal Use Only Page #33 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAn bhavati, yadvA yo na sajatyAgantuM pravrajyAparyAyAgArhasthyaparyAyamiti gamyate, tathA 'pravrajan' pravrajyAM gRhNan / 6na zocate-na khidyate, kintvidameva manujajanmaphalamiti manyamAnaH sa rabhasaivAbhiniSkrAmati, zeSaM tathaiva, vyAkhyA dvaye'pi ca niHspRhataivocyate / tathA 'jAtarUpaM' varNa tato jAtarUpamiva jAtarUpaM, yaH kIdRzaH san ?-mahAmahati makArasyAlAkSaNikatvAnmahAnarthaH-prayojanaM muktirUpamasyeti mahArtho, jAtarUpasya tvartho viSaghAtAdiH, tathA 'niDhuMtamalapAvakaM' nirmAtaM-bhasmIkRtaM tato nirmAtamiva nirmAtaM mala ivAtmano vizuddhakharUpaghAtitayA tApApameva pApakaM yenAsau nirmAtamalapApako, jAtarUpaM tu prAkRtatvAt pAvakena-agninA nirmAto malaH-kiTTAtmiko'syeti pAvakanirmAtamalam , anyaca-rAgazca-pratibandhAtmako dveSazca-aprItirUpo bhayaM ca-ihalokabhayAdi rAgadveSabhayAni tAnyatIto-niSkrAnto rAgadveSabhayAtIto rAgAdirahita ityarthaH, sarvatra liGgavyatyayaH prAgvat, paThyate eca-'jAyarUvaM jahAmaTuMti 'yathe' tyaupamye AmRSTaM-tejaHprakarSAropaNAya manaHzilAdinA samantAtparAmRSTam , anena jAtarUpasya bAhyo guNa uktaH, pAvakanitimalamiti cAntaraH, tato jAtarUpavadvAbAntaraguNAnvitaH, ata eva rAgAdyatItazca yastaM vayaM brUmo brAhmaNam / kiJca-trasaprANino vijJAya 'saGgraheNa' saGkepeNa cazabdAdvistareNa ca, tathA 'sthAvarAn' pRthivyAdIn , yadivA saMgRhyata iti saGgraho-cakalpAdistena hetunA, jIvarakSArthatvAttasya, cazabdo bhinnakramaH, tata eva sthAvarAMzca, paThyate ca-'saMgaheNa sathAvare'tti 'sasthAvarAn' sthAvarasahitAn yo 'na hinasti' CSCCUCUSSESSACROCARDCOM Jain Education in For Private Personel Use Only Liainelibrary.org Page #34 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 527 // Jain Education Inter na vyaparopayati 'etAn' anantaramuktarUpAn 'tuH' pUraNe, paThyate ca - 'vividhena' manovAkkAyarUpatayA yogeneti gamyate, taM vayaM brUmo brAhmaNaM, tathA cAraNyake'pyuktam - " yadA na kurute pApaM, sarvabhUteSu dAruNam / karmaNA manasA vAcA, brahma sampadyate tadA // 1 // " tathA krodhAdibhyo mRSA na vadati yastu taM vayaM brUmo brAhmaNam, iha ca mAnasya krodho mAyAyAzca lobha upalakSaNaM, prAyastatsahacaritatvAttayoH, tathA ca tatrApyavAci - "yadA sarvAnRtaM yaktaM, mithyAbhASA vivarjitA / anavadyaM ca bhASeta, brahma sampadyate tadA // 1 // kiJca - "azvamedhasahasraM ca, satyaM ca tulayA dhRtam / azvamedhasahasrAddhi, satyameva viziSyate // 1 // " iti 'cittavat' dvipadAdi 'acittaM ca' svarNAdi 'alpaM vA saGkhayayA pramANena ca stokaM yadivA 'bahuM' tAbhyAmeva pracuraM na gRhNAti 'adattam' anisRSTaM yastaM vayaM brUmo brAhmaNaM, tathA ca tatrApyuktam - "paradravyaM yadA dRSTvA, Akule hyathavA rahe / dharmakAmo na gRhNAti, brahma sampadyate tadA // 1 // " anyaca - | divyaviSayatvAdivyaM mAnuSaviSayatvAnmAnuSaM tiryakSu bhavaM tairazvameSAM samAhAro divyamAnuSatairathaM yo na sevate maithunaM 'manasA' cittena kAyazca zarIraM vAkyaM ca vacanaM kAyavAkyaM tena taM vayaM brUmo brAhmaNaM, tathA ca tatrApyuktam- "devamAnupatiryakSu, maithunaM varjayedyadA / kAmarAgaviraktazca brahma sampadyate tadA // 1 // " / api ca- yathA 'padma' kamalaM | jale upalakSaNatvAjjalamadhye 'jAtam' utpannaM tatparityAgata upari vyavasthAnataH 'nopalipyate' na lipyate 'vAriNA' | jalena, 'eva' miti padmavat 'alitta'tti aliptaH - azliSTaH kAmyamAnatvAt kAmaiH - manojJaiH zabdAdibhirAvAlyAt yajJIyA dhyaya. 25 // 527 // Page #35 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ACCORRORSCOM taireva vRddhiM nIyamAnatayA tanmadhyotpanno'pi yastaM vayaM brUmo brAhmaNaM, tathA ca tatrApyabhidhAyi-"yadA sarva parityajya, nissaGgo niSparigrahaH / nizcintazca careddharma, brahma sampadyate tadA // 1 // " iti / itthaM mUlaguNayogAtAttvika brAhmaNamabhidhAyottaraguNayogatastamevAha-(granthAgram 13000) 'alolupam' AhArAdiSvalampaTa 'muhAjIvitti subvyatyayAt 'mudhAjIvinam' ajJAtochamAtravRtti, paThyate ca-'muhAjIvi'tti anagAramakiJcanaM prAgvat 'asaMsaktam' asaMbaddhaM. kaiH?-gRhasthaiHH tRtIyArthe saptamI viSayasaptamI vA, anena kAkA piNDavizuddhirUpottaraguNayuktatvamuktaM, 'tm| uktaguNayuktamapyevaMvidhaM santaM vayaM brUmo brAhmaNaM, kvacit paThyate ca-'jahittA putvasaMjogaM, NAisaMge ya baMdhave / jo na sajjai bhoehi, taM vayaM bUma baMbhaNaM // ' atra 'pUrvasaMyoga' mAtrAdisambandhaM 'jJAtisaMyogAn' svasrAdisambandhAna , ca-1 zabdo bhinnakramastataH 'vAndhavAMzca' bhrAtrAdIn , zepaM spaSTam , anena cAtiniHspRhatAbhidhAnenottaraguNA apyAkSiptA dra bhavanti / syAdetad-vedAdhyayanaM yajanaM ca bhavAtrAyakamiti tadyogAdeva pAtrabhUto brAhmaNo na tu yathA tvayokta ityA zaGkayAha-pazUnAM-chAgAnAM bandho-vinAzAya niyamanaM yaihetubhiste'mI pazubandhAH 'zvetaM chAgamAlabheta vAyavyAM dizi bhUtikAma' ityAdivAkyopalakSitAH, pAThAntarataH pazavo baddhA yaiste AhitAnyAderAkRtigaNatvAt ktAntasya paranipAte pazubaddhAH, na tu ye 'AtmA vAre jJAtavyo mantavyo nididhyAsitavyaH' ityAdivAkyopalakSitAH sarvavedAH' RgvedAdayaH 'jaTuMti iSTaM yajanaM 'vA' samuccaye 'pApakarmaNA' pApahetubhUtapazubandhAdyanuSThAnena tu harikezIyAdhyayanokta Jain Education india For Private & Personel Use Only jainelibrary.org Page #36 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yajJIyA dhyaya, 25 uttarAdhya. vidhinetibhAvaH, kimityAha-'na' naiva 'ta'miti prakramAdvedAdhyetAraM yaSTAraM vA 'trAyante' rakSanti bhavAditi gamyate, kiMviziSTaM ?-'duHzIlaM' tAbhyAmeva hiMsAdipravarttanena durAcAraM, kimiti ?-yataH 'karmANi' jJAnAvaraNAdIni 'balabRhadvRttiH vanti' durgatinayanaM prati samarthAni 'ihe'ti bhavadavagamaviSaye vedAdhyayane yajane ca bhavantIti gamyate, pshubndhaadikaravA pravartanena tayostadvalAdhAyakatvAditi bhAvaH, anena durgatihetutvAtsvargahetutvamapyanayoH pratyuktam , uktaM hi-"yUpaM 6 chittvA pazu hatvA, kRtvA rudhirakardamam / yadyevaM prApyate khargo, narake kena gamyate ? // 1 // " ato naitadyogAbrAhmaNaH pAtrabhUto bhavati, kintvanantarAbhihitaguNa eveti bhAvaH / anyacca-neti niSedhe 'apiH' pUraNe 'muNDitena' kezApanayanAtmakena samaM mano'syeti niruktavidhinA zramaNaH-nirgranthaH, 'na' naiva OMkAro(reNopalakSaNatvAd 'OM bhUrbhuvaHskha'rityAdhucAraNarUpeNa brAhmaNaH, tathA na muniraraNyavAsena, kuzo-darbhavizeSastanmayaM cIvaraM kuzacIvaraM, valkalopalakSaNametat , tena tApasaH, anUditaM caitadvAcakaiH-"muNDanAt zramaNo naiva, saMskArAgAhmaNo na vA / muni raNyavAsitvAdvalkalAnna ca taapso||1||" bhavatIti sarvatra zeSaH / kathamamI tarhi saMbhavantItyAha-'samatayA' rAgadveSAbhAvarUpayA zramaNo bhavati, brahmaNazcaraNaM brahmacarya, brahma ca dvidhA, yata uktam-"dve brahmaNI veditavye, zabdabrahmaparaM ca yat / zabdabrahmaNi niSNAtaH, paraM brahmAdhigacchati // 1 // " etAni ca parANi brahmANi variSThAni yAni prAgahiMsAdInyuktAnIti, etadrUpameveha brahmocyate, tena brAhmaNo bhavati, 'jJAnena' hitAhitAvagamarUpeNa munirbhavati 'tapasA' ROCHECIRCREACOCONCECAUCAAA% // 528 // JainEducation int For Private Personal Use Only aorary.org Page #37 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAhyAbhyantarabhedabhinnena bhavati tApasaH, sarvatrAbhidhAnAnyathA'nupapattiriha hetuH, nanu cAnvarthavattve'bhidhAnasyaiSa hetuH, tacAnyathA'pi DitthAdivatsyAdata Aha-'karmaNA' kriyayA brAhmaNo bhavati, uktaM hi-"kSamA dAnaM damo dhyAnaM, hai satyaM zaucaM dhRti (dayA ghRnnaa| jJAnavijJAnamAstikyametadrAhmaNalakSaNam // 1 // " tathA 'karmaNA' kSatatrANalakSaNena bhavati kSatriyaH, vaizyaH 'karmaNA' kRSipAzupAlyAdinA bhavati, zUdro bhavati tu 'karmaNA' zocanAdihetupraiSAdisaMpAdanarUpeNa, karmAbhAve hi brAhmaNAdivyapadezA nA''sanneveti, brAhmaNaprakrame'pi yaccheSAbhidhAnaM tanmA bhUnniranukrozateti vyApti-1 darzanArtha, kiJca-bhavanmate'pyuktam-"ekavarNamidaM sarve, pUrvamAsIdhudhiSThira ! / kriyAkarmavibhAgena, cAturvaNya hai vyavasthitam // 1 // " kimidaM khamanISikayaivocyate ityAha-etAn' anantaroktAnahiMsAdyarthAn 'prAdurakArSIt' prakaTitavAn 'buddhaH' avagatatattvaH, paThyate ca-'ee pAukarA dhammA' 'ete' uktarUpAH 'prAduSkarAH' nairmalyakAritayA''tmanaH prakAzahetavaH 'dharmAH' ahiMsAdayo, yairbhavati 'snAtakaH' kevalI sarvakarmabhirvinirmuktaH, iha ca pratyAsanamuktitayA sarvakarmavinirmuktaH,subbyatyayAtprathamArthe dvitIyA, tamityabhihitaguNaM tattvataH snAtakaM vA vayaM brUmo brAhmaNam / sampratyupasaMharjumAha-evam' uktaprakAreNa guNaiH-ahiMsAdibhiH samAyuktAH-samanvitA guNasamAyuktA ye bhavanti 'dvijottamAH' brAhmaNapradhAnAste 'samarthAH' zaktAH 'tuH' pUraNe uddhattuM saMsArAditi gamyate arthAnmuktipade vyavasthApayituM 'param' AtmavyatiriktamAtmAnameva vetyaSTAdazasUtragarbhArthaH // abhidhAya cedamavasthito bhagavAn , tatazca in Education in jainelibrary.org Page #38 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yajJIyA dhyaya.25 uttarAdhya. | evaM tu saMsae chinne, vijayaghose ya baMbhaNe / samudAya tao taM tu, jayaghosaM mahAmuNiM // 34 // tuDhe ya 4 vijayaghose, iNamuddAhu kyNjlii| mAhaNattaM jahAbhUyaM, sukha me uvadaMsiyaM // 35 // tubbhe jaiyA jannANaM, tumbhe bRhadvRttiH dAveyavido viU / joisaMgaviU tumbhe, tumbhe dhammANa pAragA // 36 // tumbhe samatthA uddhattuM, paraM appANameva // 529 // ya / tamaNuggahaM kareha'mhaM, bhikkhU NaM bhikkhuuttamA // 37 // 1 sUtracatuSTayaM pratItArthama. 'evama uktaprakAreNa 'ta' vAkyAntaropanyAse 'saMzaye prAgabhihitarUpe chinne apa. nIte 'vijayaghoSaH' vijayaghoSanAmA 'caH' pUraNe 'brAhmaNaH' mAhaNaH paThyate ca-'mAhane' 'samudAya'tti ArSatvAt 'samAdAya' samyag gRhItvA'vadhAryeti yo'rthaH 'taya'ti takAM prakramAjayaghoSavAcaM, 'taM tu' tti taM ca jayaghoSaM mahAmuni, yathaipa mama bhrAtA eSa eva ca mahAmuniriti, kiM kRtavAnityAha-'tuDe' ityAdi, kecittvanantarasUtre tRtIyapAdamevaM paThanti-'saMjANaMto tao taM tu' atra ca 'saMjAnan' sa evAyaM mama saudarya iti pratyabhijAnan , yuktaM caitad, | yato vakSyati sUtrasparzikaniyukto-'saMjANaMto bhaNaI jayaghosaM jAyago vijayaghoso'tti, tathA 'tuSTaH' paritoSitaH 'caH' pUraNe vijayaghoSaH 'idaM' vakSyamANam 'udAhutti 'udAha' brUte, tatkAlApekSayA vartamAnatA, kRtAJjaliH prAgvat, yadAha tadarzayati-brAhmaNatvaM 'yathAbhUtaM' yathA'vasthitaM su iti-zobhanaM yathA bhavatyevaM tiSThantIti suSTu, auNAdikaH kupratyayaH, 'me' mama 'upadarzitam' iti prakaTitam / kiJca-yUyaM 'jaiya'tti yaSTAro yajJAnAM, yUyaM 'vedavidaH' vedajJAH RRCORNERALLERY // 529 // For Private & Personel Use Only Page #39 -------------------------------------------------------------------------- ________________ SANSARSONASS-12-HESSAGAR 'vid'tti vidvAMsaH, yadvA he 'vidaH' yathA'vasthitavastuvedino!, jyotiSAvido yUyaM, yUyaM 'dharmANAM' sadAcArANAM pAragAH, bhavatAmeva tattvavettRtvena sarvazAstravAridhipAradarzitvAnnirvAhitasadAcAratvAcetyabhiprAyaH, tathA yUyaM samarthA uddhartu paramAtmAnameva ca, yuSmAkameva tAttvikaguNasamanvitatvAt , 'tat tasmAd 'anugrahaM' bhikSAgrahaNenopakAraM 'kuruta' vidhattAsmAkaM 'bhikSo! tapakhin ! Namiti vAkyAlaGkAre 'bhikSuttama' yatipradhAna !, yadivA bhikSUNAmutta| meti sambandhaH 'bhikSu'tti bhikSo! iti sUtracatuSTayArthaH // evaM brAhmaNenokte munirAha na karja majjha bhikkheNaM, khippaM nikkhamasU diyaa| mA bhamihisi bhayAvatte, ghore saMsArasAgare // 38 // ubalevo hoi bhogesu, abhogI novalippaI / bhogI bhamai saMsAre, abhogI vippamuccaI // 39 // ullo sukko ya do chUDhA, golayA maTiyAmayA / do vi AvaDiyA kuDDe, jo ullo so'ttha laggaI // 40 // evaM laggaMti dummehA, je narA kAmalAlasA / virattA u na laggati, jahA se sukkagolae // 41 // / 'ne'tyAdi sUtracatuSTayam , 'na kArya' na prayojanaM mama 'bhikkheNaM'ti bhikSayA samudAnena, kintu 'kSipraM' zIghra hai niSkrAma' pravraja 'dvija !' brAhmaNa!, bhavanniSkramaNenaiva mama kAryamiti bhAvaH, kimevamupadizyate ityAha-'mA bhramIH' |mA paryaTIH, ASatvAca sUtre luTaH prayogaH, yadivA mA bhramIyasIyapi na duSTaM, yato mAGi luGakto'yaM tu mA, bhayAni AvartA yasminnaso bhayAvatastatra 'ghore' raudre, paThyate ca-'bhavAvatte dIhe'tti, atra ca Jain Education Inter For Private & Personel Use Only Mrjainelibrary.org Page #40 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH | // 530 // CRECEMCHCRACROCESSONGS bhavA-manuSyabhavAdayaH, anyatprAgvat, 'dIrgha Ayate 'saMsArasAgareM bhavasamudre, anena ca viparyayadoSa uktaH / eta- yajJIyAdeva samarthayitumAha-'upalepaH' karmopacayarUpo bhavati 'bhogesu' zabdAdiSu bhujyamAneSviti gamyate, bhogI-zabdA dhyaya. 25 dibhogavAnna tathA'bhogI 'na' naiva 'upalipyate' karmaNopadihyate, tatazca bhogI bhramati saMsAre abhogI vipramucyate, mukto bhavatItyarthaH, iha ca gRhasthabhAve bhogitvaM niSkramaNe tu tadabhAva iti gRhibhAvasya sadoSatvAnniSkramaNameva yukta|mityuktaM bhavati / yathA bhogepUpalepastadabhAve cAnyathAvaM tathA dRSTAntadvAreNa darzayitumAha-'ullo tti ArdraH zuSkazcaanArdo dvAvubhau 'Dha'tti kSiptau 'golako' piNDako mRttikAmayau, dvAvapi 'Apatito' prAptau 'kuDye' bhittau, tataH kimityAha-ya ArdraH so 'atre'tyanayormadhye 'lagati' zliSyati prakramAtkuDye / dArzantikayojanAmAha-evaM laganti prastAvAtkarmaNA 'durmedhasaH' durbuddhayo ye narAH 'kAmalAlasAH' viSayalampaTAH, viraktAstuzabdasya punararthatvAkAmabhogaparAGmukhAH punarna laganti, uttaratra tuzabdasya bhinnakramatvenaivakArArthatayA ca naiva karmaNA saMzliSyante yathA ra zuSko golakaH, iha cAnvayAnantaraM vyatirekaH sukhenaiva budhyata iti tamuktvA prathamamutkSiptasyApi dRSTAntasya pazcAdabhidhAnamiti sUtracatuSTayArthaH // yaditthaM prajJApito'sau kRtavAMstadAha // 530 // evaM se vijayaghose, jayaghosassa aMtie / aNagArassa nikkhaMto, dhammaM succA aNuttaraM // 42 // 'evam' uktaprakAreNa sa vijayaghoSo brAhmaNo jayaghoSasya 'antike' samIpe 'anagArasya' yateH 'niSkrAntaH' pratra Jain Education in For Private Personel Use Only Page #41 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jitaH 'dharmam' ahiMsAdi 'zrutvA' AkarNya 'anuttaraM pradhAnaM, paThyate ca-socA Na kevalaM ti, tatra ca 'kevalaM' vizuddhamiti sUtrArthaH // sampratyadhyayanArthamupasaMharannanayoniSkramaNaphalamAhakhavittA puvvakammAI, saMjameNa taveNa ya / jayaghosavijayaghosA, siddhiM pattA aNuttaraM // 43 // tibemi // ||jnnijjN // 25 // 1| sugamameva // sakalAdhyayanatAtparyArthamupadarzayan sUtrasparzikaniyuktimAha niyuktikRt aha egarAiAe paDimAe so muNI vihrmaanno| vasuhaM dUijato patto vANArasiM nayariM // 471 // | so ujANa nisanno mAsakkhamaNeNa kheiysriiro| bhikkhaTra baMbhaNije uvaDhio jnnvaaddNmi||472 // aha bhaNaI jayaghosaM kIsa tuma Agao ? ihaM bhaMte !|nhu te dAhAmi io jAyAhi hu annao bhikkhaM // so evaM paDisiddho jannavADaMmi jAyageNa tahiM / parabhatthadiTThasAro neva ya tuTTho navi a ruTTho // 474 // aha bhaNaI aNagArojaM jAyaga! Auso nisAmeha / vayacariya bhikkhacariA diTThA sAhUNa caraNaMmi // rajANi u avahAyA rAyasiriMa(ta)NucaraMti bhikkhaae|smnnssu mukkassA bhikkhA caraNaM ca karaNaM ca // saMjANaMto bhaNaI jayaghosaMjAyago vijyghoso| asthi upabhUamannaM bhuMjau bhayavaM! pagAmAe // 477 // uttarAdhya.894 Jain Education in For Private & Personel Use Only Mirjainelibrary.org Page #42 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bhikkheNa na me kajaM majjha karaNaM tu dhammacaraNeNaM / paDivaja dhammacaraNaM mA saMsAraMmi hiMDihisi 47laa| yajJIyAbRhadvRttiH ..18 so samaNo pavaio dhamma soUNa tassa smnnss| jayaghosavijayaghosA siddhi gayA khINasaMsArA 479 dhyaya. 25 gAdhAnava vyAkhyAtaprAyameva, navaram , 'egarAiyAe'tti ekarAtrikyA 'pratimayA' tathAvidhAbhigrahavizeSarUpayA // 531 // na tu dvAdazyA bhikSapratimayA, tatra mAsakSapaNAsambhavAt , tathA ca tatvarUpam-"egarAIyaM bhikkhupaDimaM paDivaNNassa aNagArassa NicaM vosaTakAe (yassa) jAva ahiyAse0 kappati se aTTameNaM bhatteNaM apANaeNaM bahiyA gAmassa jAva rAyahANIe vA IsiM dovi pAe sAhaTTa bagghAriyapANissa egapoggaladihissa aNimisanayaNassa IsipabbhAragaeNaM |kAeNa ahApaNihiehiM gattehiM saviMdiehiM guttehiM ThANaM ThAittae" ityAdi, tatrASTamamevoktamatra tu vakSyati-'mAsakSa4.paNena kheditazarIra' iti / 'viharan' apratibaddhavihAramAcaran , ayaM ca bhAvata ekasthAnasthitasyApi saMbhavatyata |ucyate-'vasudhA' pRthvI 'dRijaMto'tti paribhraman tathA 'udyAnaniSaNNaH' udyAnAzritaH san mAsakSapaNena kheditaMzramamAnItaM zarIraM na punarmano'syeti mAsakSapaNakheditazarIraH 'baMbhaNije'tti brAhmaNAnAmijyA-pUjA yasmin sa 1 ekarAtrikI bhikSupratimA pratipannasyAnagArasya nityaM vyutsRSTakAyasya yAvaddhyAsayataH kalpate tasyASTamena bhaktenApAnakena bahi mAt // 53 // yAvadrAjadhAnyA vA ISat dvAvapi pAdau saMhRtya (vartulAkAreNa bhUmAvalagnatayA vA sthApayitvA) lambamAnapANerekapudgaladRSTikasyAnimiSanayanasyepatyAgbhAragatena kAyena yathApraNihitaiH gAtraiH sarvairindriyairguptaH sthAnaM sthAtuM (kAyotsarga vidhAtum ) Jain Education in For Private & Personel Use Only Page #43 -------------------------------------------------------------------------- ________________ brAhmaNejyastasmina 'io'tti 'itaH' brAhmaNArthamupaskRtAdAhArAt 'jAyAhi'tti yAcakha, 'huH' avadhAraNe bhinnakramazca. tatazca 'anyata evaM' asmadyatiriktAt bhikSAM yAcakheti smbndhH| 'paramadiTTasAro'tti prAkRtatvAd dRSTaH-upa-13 labdhaH paramArthAya-mokSAya sAraH-prastAvAtkSAntyAdirUpaH pradhAnopAyaH paramAthAnAM vA jJAnAdInAM sAraH-pradhAna yenAsau dRSTaparamArthasAraH, tvaM yAjaka! 'Auso'tti AyuSman ! komalAmantraNametat, 'vayacariya'tti ivazabdasya gamyamAnatvAd vratacaryeva bhikSAyai caryA-paryaTanaM bhikSAcA dRSTA' vihitatvenopalabdhA tIrthakarAdibhiriti gamyate,sAdhUnAM caryata iti caraNam-AcArastasmin / kiJca-'rAjyAni' saptAGgAni 'tuH' samuccaye bhinnakramazca 'apahAya' tyaktvA , 'rAjyazriyaM tu chatracAmarAdhalaGkArarUpAM kimityAha-'anucaranti' paryaTanti sAdhava iti prakramaH bhikSAyai'bhikSArtha, kimiti ?-zramaNasya turiti yasmAt 'muktasya niHsaGgasya,akAro'lAkSaNikaH,bhikSetyupalakSaNatvAdbhikSAcaryA 'caraNaM ca' vratAdi caraNahetutvena 'karaNaM ca' piNDavizuddhyAdihetutvena, tato vihitAnuSThAnarUpatvAdrAjarSibhirapi sevitatvAca bhikSA caryAyAstadvidhAnArthamahamihAyAto, bhavAMstu dadAtu mA vA bhikSAmiti bhaavH| 'saMjAnan' pratyabhijAnAnaH 'pakAmAdae'tti ApatvAtprakAmam-atyarthe / 'dharmacaraNena' dharmAnuSThAnena bhaveti gamyate / 'saH' iti vijayaghoSaH saha manasA-3 cittena vartata iti samanAH, kimuktaM bhavati ?-bhAvato na tu vahivRttyaiva, tasya zrAmaNasyAntika iti gamyata iti / niyuktigAthAnavakArthaH // iti' parisamAptau, bravImIti pUrvavat / ukto'nugamaH, samprati nayAH, te'pi prAgvadeva // ityuttarAdhyayanazrutaskandhaTIkAyAM zrIzAntyAcAryaviracitAyAM paJcaviMzamadhyayanaM samAptamiti // 25 // GOOGLEOCKGROGRE S S Jain Education in For Private & Personel Use Only jainelibrary.org Page #44 -------------------------------------------------------------------------- ________________ C sAmAcA bRhadvRttiH ryadhyayanaM. // 532 // uttarAdhya. atha SaDviMzatitamamadhyayanam / vyAkhyAtaM yajJIyAbhidhAnaM paJcaviMzamadhyayanam , adhunA paDviMzamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH-anantarAdhyaIPAyane brahmaguNA uktAH, tadvAMzca yatireva bhavati, tena cAvazyaM sAmAcArI vidheyeti sA'sminnabhidhIyate ityabhisamba-18 ndhAgatasyAsyopakramAdi prAgvatprarUpyaM yAvannAmaniSpannanikSepa sAmAcArIti nAma, ataH sAma AcAra iti ca nikSepta-X vyamityabhiprAyeNAha niyuktikRtnikkhevo sAmaMmi(ya)caubiho duviho hoi dbNmi|aagmnoaagmo noAgamao ya so tiviho480 jANagasarIrabhavie tavairitte a sakarAIsuM / bhAvaMmi dasavihaM khalu icchAmicchAiaM hoi // 481 // iccho micchA tahakAro, AvassiA a nisiihiaa|aapucchnnaa ya paDipucchA, chaMdaNA ya nimNtnnaa|| uvasaMpayA ya kAle sAmAyArI bhave dasavihA u / eesiM tu payANaM patteya parUvaNaM vucchaM // 483 // 3 AyAre niklevo caukkao duvi0 // 484 // jANagasarIrabhavie tavairitte ya nAmaNAIsuM / bhAvaMmi dasavihAe sAmAyArIi AyaraNA // 485 // ARRRRRRCRHGARCANESH // 532 // JainEducation int For Private Personal use only jainelibrary.org Page #45 -------------------------------------------------------------------------- ________________ NikkhevoityAdi gAthAH SaTU prAyaH pratItArthAH, sUtravyAkhyAne ca kAzcidyAkhyAsyante, navaraM 'tayatiriktaM ca' jJazarIrabhavyazarIravyatiriktaM ca dravyasAma zarkarAdiSu, AdizabdAtkSIrAdiparigrahaH, tatazca zarkarAkSIradadhiguDAdInAM yatparasparamavirodhena vyavasthAnaM, bhAve sAma dazavidhaM 'khaluH' avadhAraNe dazavidhamevecchAmithyAdikaM sAmAcArIkharUpamiti gamyate, bhAvasAmatvaM cAsya tAttvikasya kSAyopazamikAdibhAvarUpatvAt parasparamavirodhena cAvasthAnAt , tathA pratyekaprarUpaNAM vakSye iti pratijJAmabhidhAya yat prarUpaNAnabhidhAnaM tadAvazyakaniyuktau kRtatvAttaddvAthayoreva caikakartRkatveneha likhitatvAnna duSTamiti bhAvanIyaM, sUtrakramollaGghanaM tu yathAviSayaM sarveSAM sadAkRtyatvena pUrvAparabhAvasyAbhAvapradarzanArtha, tathA 'tavairitte ya NAmaNAIsunti sopaskAratvAnnAmanadhAvanAdiSu sukarANi yAni dravyANi tAni tadyatirikto dravyAcAra ucyate, yata uktam-"NAmaNadhovaNavAsaNasikkhAvaNasukaraNAvirohINi / dadyANi jANi loe davAyAraM viyANAhi // 1 // " bhAve dazavidhAyA icchAdibhedena sAmAcAryA AcaraNA, atra vahulagrahaNAstriyAM yuddha, evamApracchanAdiSvapi, bhAvatvaM tu jIvadravyaparyAyatvAdaspeti gAthASaTvArthaH // sampratyadhyayananAmAnvarthamAhaicchAisAmamesu AyaraNaM vaNNiaM tu jamhettha / tamhA sAmAyArI ajjhayaNaM hoi nAyavaM // 486 // 1 nAmanadhAvanavAsanazikSaNasukaraNAvirodhIni / dravyANi yAni loke dravyAcAraM vijAnIhi // 1 // Jain Education in For Private & Personel Use Only Anjainelibrary.org Page #46 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bRhadvRttiH uttarAdhya. _ 'icchAdisAma'tti subbyatyayAd icchAdisAmasu 'eSu' anantarAbhihiteSu 'AcaraNam etadviSayamanuSThAnaM 'varNitaM'|| sAmAcAprarUpitaM 'tuH' pUraNe yasmAdatrAdhyayane tasmAtsAmAcArIti-sAmAcArInAmakamidamiti prakrame adhyayanaM bhavati yadhyayanaM. jJAtavyam , ayamAzayaH-samAcAro'tra varNyate tataH samAcAre bhavamiti vivakSAyAM zaipiko'N rUDhitazca strIliGgatA, // 53 // tathA ca 'TiDDANa' (pA04-1-15) ityAdinA GIpi sAmAcArIti bhavatIti gaathaarthH|| gato nAmaniSpannanikSepaH, 26 |4|samprati sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, tacedam sAmAyAriM pavakkhAmi, savvadukkhavimukkhaNiM / carittA Na nigganthA, tipaNA saMsArasAgaraM // 1 // samAcaraNaM-samAcArastasya bhAvo 'guNavacanabrAhmaNAdibhya' iti (pA05-1-124) Sya , tasya ca pitkaraNasAmAt striyAmapi vRttiriti 'pigaurAdibhyazce'(pA04-1-41)ti GIpi sAmAcArI tAM-yatijanetikartavyatArUpA-18 mahaM pravakSyAmi 'sarvaduHkhavimokSaNIm' azeSazArIramAnasAsAtavimuktihetum ata eva yAM sAmAcArI 'caritvA' F Asevya 'Na' iti vAkyAlaGkAre nigranthAH' yatayastIrNAH saMsArasAgaraM, muktiM prAptA iti bhAvaH, upalakSaNatvAca taranti tariSyanti ceti sUtrArthaH // yathApratijJAtamAha // 533 // paDhamA AvassiyA nAmaM, biiyA ya nisIhiyA / ApucchaNA ya taiyA, cautthI paDipucchaNA // 2 // paMcamA For Private & Personel Use Only Page #47 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education Inte chaMdaNA nAmaM, icchAkAro achaTTao / sattamo micchakAro ya, tahakkAro ya aTTamo ||3|| abbhuTTA navamA, | dasamA uvasaMpayA / esA dasaMgA sAhUNaM, sAmAyArI paveiyA // 4 // sUtratrayaM spaSTameva, navaraM vratagrahaNAdapyArabhya kAraNaM vinA gurvavagrahe AzAtanAdopasambhavAnna stheyaM, kintu tato nirgantavyaM, na ca nirgamanamAvazyakIM vineti prathamamAvazyakI, nirgatya ca yatrAspade stheyaM tatra naipedhikIpUrvakameva | praveSTavyamiti tadanu naiSedhikI, tatrApi tiSThato bhikSATanAdiviSayAbhiprAyotpattau gurupRcchApUrvakameva tatsAdhanami| tyanantaramApracchanA, ApracchanAyAmapi guruniyuktena punaH pravRttikAle kvacitpraSTavyA eva gurava iti tatpRSThataH pratipracchanA, kRtvA'pi gurvanujJayA bhikSATanAdikaM nAtmambhariNaiva bhavitavyamiti tadanu chandanA prAggRhItadravyajAtena | zeSayatinimantraNAtmikA, tasyAmapi prayoktavya evecchAkAra iti tadanu tasyAbhidhAnam, ayaM cAtyantamavadya bhIruNaiva taccato vidhIyate, tena ca kathaJcidaticArasambhave AtmA ninditavya iti tadanu mithyAkAraH, kRte'pi ca tasmin bRhattara dopasambhave gurUNAmAlocanA dAtavyA, tatra ca yadAdizanti guravastattatheti mantavyaM iti tathAkAraH, tatheti | pratipadya ca sarvakRtyepUdyamavatA bhAvyamiti tadanu tadrUpamabhyutthAnam, udyamavatA ca jJAnAdinimittaM gacchAntarasaG| kramo'pi vidheyaH tatra copasampad gRhItavyetyanantaramupasampaduktA, upasaMhAramAha- 'eSA' anantaroktA 'dazAGgA' jainelibrary.org Page #48 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bRhadvRttiH uttarAdhya. 1 icchAdidazAvayavA 'sAdhUnAM' yatInAM sAmAcArI 'praveditA' tIrthakarAdibhirukteti sUtratrayagarbhArthaH // etAmeva / sAmAcApratyavayavaM viSayapradarzanapUrvakaM vidheyatayA'bhidhAtumAha yadhyayanaM. ___gamaNe AvassiyaM kujjA, ThANe kujA nisIhiyaM / ApucchaNA sayaMkaraNe, parakaraNe paDipucchaNA // // 53 // chaMdaNA davvajAeNaM, icchakAro a sAraNe / micchAkAro aniMdAe, tahakAro paDissue // 6 // abhaTA gurupUyA, acchaNe uvsNpyaa| evaM dupaMcasaMjuttA, sAmAyArI paveiyA // 7 // ____ 'gamane' tathAvidhAlambanato bahiniHsaraNe AvazyakeSu-azeSAvazyakarttavyavyApAreSu satsu bhavA''vazyaka hi-"AvassiyA u AvassaehiM sabehiM juttajogasse"tyAdi, tAM 'kuryAd' vidadhyAt , sthIyate'sminnitijAma | upAzrayastasmin pravizanniti zeSaH, kuryAt , kAM ?-'naSedhikI' niSedhanaM niSedhaH-pApAnuSThAnebhya Atmano vyAvartana tasmin bhavA naipedhikI, niSiddhAtmana etatsambhavAt , uktaM hi-"jo hoi nisiddhappA nisIhiyA tassa bhaavo| hoi" ityAdi, AGiti-sakalakRtyAbhivyAptyA pracchanA ApracchanA-idamahaM kuryo na vetyevaMrUpA tAM vayamityAtmanaH 6 karaNaM-kasyacidvivakSitakAryasya nirvartanaM khayaMkaraNaM tasmin ,tathA 'parakaraNe' anyaprayojanavidhAne pratipracchanA.guruniya // 534 // hai to'pi hi punaH pravRttikAle pratipRcchatyeva guruM, sa hi kAryAntaramapyAdizet siddhaM vA tadanyataH syAditi. ubhayatra 1 AvazyikI tu AvazyakeSu sarveSu yogayuktasya / 2 yo bhavati niSiddhAtmA naipedhikI tasya bhAvato bhavati / Jan Education For Private Personel Use Only jainelibrary.org Page #49 -------------------------------------------------------------------------- ________________ % e 0 4vA khakaraNaparakaraNe upalakSaNamiti-ucchAsaniHzvAsau vihAya sarvakAryeSvapi khaparasambandhiSu guravaH praSTavyA ataH sarvaviSayamapi prathamataH pracchanamApRcchetyucyate, tathA ca niyuktikRtA sAmAnyenaivAvAci-"ApucchaNA tu kaje"tti, tathA svaparasambadhini sarvatrApi kRtye guruniyuktena punaH pravRttikAle yadgurupracchanaM sA pratipRcchA, tathA ca"puvaniutteNa hoi paDipuccha'tyavizeSeNaivoktaM, 'chandanA' uktarUpA vidheyeti zeSaH, evamuttaratrApi, 'dravyajAtena' tathAvidhAzanAdidravyavizeSeNa prAggRhIteneti gamyate, sUcakatvAtsUtrasya, tathA cAha-"putvagahieNa chaMdaNaM'ti, icchAkhakIyo'bhiprAyastayA karaNaM-tatkAryanirvarttanamicchAkAraH, 'sAraNe' ityaucityata AtmanaH parasya vA kRtyaM prati pravartane, tatrAtmasAraNe yathecchAkAreNa yuSmaccikIrpitaM kAryamidamahaM karomIti, anvAha ca-"ahaMgaM tubhaM eyaM karemi kajaM tu icchAkAreNaM"ti, anyasAraNe ca mama pAtralepanAdi sUtradAnAdi vA icchAkAreNa kuruteti, tathA cAnvAha"jaii abbhatthija paraM kAraNajAe kareja se koi / tatthavi icchAkAro Na kappai balAbhiogo u // 1 // " tathA mithyetyalIkaM mithyAkaraNaM mithyAkAraH-mithyedamiti pratipattiH, sA cAtmano nindA-jugupsA tasyAM, vitathAcapAraNe hi dhigidaM mithyA mayA kRtamiti nindyata evAtmA viditajinavacanaiH, tathAkaraNaM tathAkAraH-idamitthaM caive 1 ApracchanA tu kArye / 2 pUrvaniyuktena bhavati pratipRcchA / 3 pUrvagRhItena chandanA / 4 ahaM yuSmAkametat karomi kArya tvicchAkAreNa hai|5 yadyabhyarthayati paraM kAraNajAte kuryAttasya kazcit / tatrApi icchAkAro na kalpate eva balAbhiyogaH // 1 // %AC Jain Education For Private Personel Use Only jainelibrary.org Page #50 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. tyabhyupagamaH, sa ca kiMviSayaH ityAha-pratizravaNaM pratizrutaM-gurI vAcanAdikaM yacchatyevametadityabhyupagamastasmin, sAmAcAtathA cAnvAha-"vAyaNapaDisuNaNAe uvaese suttatthkhnnaae| avitahameyaMti tahA avikappeNaM thkkaaro||1||" ryadhyayanaM. vRhadvRttiH abhItyAbhimukhyenotthAnam-udyamanamabhyutthAnaM taca 'gurupUya'tti sUtratvAd gurupUjAyAM, sA ca gaurvaarhaannaam-aacaary||535|| glAnavAlAdInAM yathocitAhArabheSajAdisampAdanam , iha ca sAmAnyAbhidhAne'pyabhyutthAnaM nimantraNArUpameva pari gRhyate, ata eva niyuktikRtatatsthAne nimantraNaivAbhihitA "chaMdaNA ya nimaMtaNe"ti, tathA 'acchaNe tti Asane praka|mAdAcAryAntarAdisannidhau avasthAne upa-sAmIpyena sampAdanaM-gamanaM sampadAditvAvipi upasaMpad-iyantaM kAlaM bhavadantike mayA''sitavyamityevaMrUpA, iyaM ca jJAnArthatAdibhedena tridhA, tathA coktam-"uvasaMpayA ya tivihA NANe taha dasaNe carite ya"tti 'evam' ityuktaprakAreNa 'dupaMcasaMjutta'tti ArSatvAt dvipaJcakasaMyuktA dazasaMkhyAyuktAmityarthaH, [4sAmAcArI 'pravedayet' kathayet ApatvAda guruH ziSyAyeti zeSaH, anena ca guruNA sadA tadupadezapareNaiva bhavitavya-13 mityarthata uktaM, paThyate ca-'esA dasaMgA sAhUNaM, sAmAyArI paveiya'tti, etaca spaSTamiti sUtratrayArthaH // etAvatA dazavidhasAmAcArImabhidhAyaughasAmAcArI vivakSuridamAha 1 vAcanApratizravaNe upadeze tathA sUtrArthakathanAyAm / avitathametaditi tathA avikalpena tathAkAraH // 1 // 2 upasaMpaJca trividhA jJAne tathA darzane cAritre ca // 535 // Jain Education inte M.ininelibrary.org Page #51 -------------------------------------------------------------------------- ________________ HOROSCOCOGEOROSCOL-RESCAROGRESO pucillaMmi caubhAge, Aiccami smuhie| bhaMDayaM paDilehittA, vaMdittA ya tao guruM // 8 // pucchijjA paMjaliuDo, kiM kAyavvaM mae ihaM ? / icchaM nioiuM bhaMte !, veyAvacce va sajjhAe // 9 // veyAvacce niutteNaM, kaayvymgilaayo| sajjhAe vA niutteNaM, savvadukkhavimukkhaNe // 10 // __ 'puvilaMmitti pUrvasmiMzcaturbhAge Aditye 'samutthite' samudgate, iha ca yathA dazAvikalo'pi paTaH paTa evocyate, evaM kiJcidUno'pi caturbhAgazcaturbhAga uktaH, tato'yamarthaH-buddhA nabhazcaturdhA vibhajyate, tatra pUrvadiksaMbaddhe kizcidUnanabhazcaturbhAge yadAdityaH samudeti tadA, pAdonapauruSyAmityuktaM bhavati, 'bhANDakaM' patagRhAdhupakaraNaM 'pratilekhya' sAmayikaparibhASayA cakSuSA nirIkSyopalakSaNatvAtpramRjya ca 'vanditvA ca namaskRtya 'tataH' iti pratilekhanAnantaraM 'gurum' AcAryAdikaM, kimityAha-'pRcchet' paryanuyujIta prakramAdgurumeva 'paMjaliuDa'tti prAgvatkRtaprAJjaliH, yathA-ki 'kartavyam' anuSTheyaM 'maye tyAtmanirdezaH 'iha' asmin samaye iti gamyate, kadAcidguravo manyeran-khAdhyAyavaiyAvRdattayoranyatarasminnevAssa niyoge vAnchetyato yAt-'icchAmi NiyoiuMti antarbhAvitaNyarthatvAnniyojayituM yuSmA bhirAtmAnamiti zeSaH 'bhaMte'tti bhadanta ! 'veyAvace'tti vaiyAvRttye-glAnAdivyApAre vAzabdo bhinnakramastataH 'sajjhAe'tti ArpatvAtsvAdhyAye vA, iha ca pAtrapratilekhanAnantaraM guruM pRcchediti yaduktaM tatprAyastadaiva bahutaravaiyAvRttyavidhAnasambhavAt , yadvA pUrvasminnabhazcaturbhAge Aditye samutthite iva samutthite, bahutaraprakAzIbhavanAttasya, bhANDa CRACRORSCRECORM Jain Education Intel For Private & Personel Use Only w.jainelibrary.org Page #52 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAmAcAryadhyayanaM. uttarAdhya. IXmeva bhANDakaM tatastadiva dharmadraviNopArjanAhetutvena mukhavastrikAvarSAkalpAdIha bhANDakamucyate, tatpratilekhya vanditvA teca tato guruM pRcchet , zeSaM prAgvat , upalakSaNaM caitad-yataH sakalamapi kRtyaM vidhAya punarabhivandanApUrvakaM praSTavyA eva bRddhRttiH gurava iti, evaM ca pRSTvA yatkarttavyaM tadAha-vaiyAvRttye 'niyuktena' vyApAritena karttavyaM prakramAt vaiyAvRttyam , 'agi||536|| lAyau'tti aglAnyaiva zarIrazramamavicintyaivetiyAvat , khAdhyAye vA niyuktena sarvaduHkhavimokSaNe, sakalatapaHkarma pradhAnatvAdasya, khAdhyAyo'glAnyaiva kartavya iti prakrama iti sUtratrayArthaH // itthaM sakalaughasAmAcArImUlatvAtpratilekhanAyAstatkAlaM sadAvidheyatvAddarupAratavyasya taccAbhidhAyautsargikaM dinakRtyamAhadivasassa cauro bhAge, kujA bhikkhU viykkhnno| tao uttaraguNe kujA, diNabhAgesu caumuvi // 11 // paDhamaM porisiM sajjhAyaM, bIyaM jhANaM jhiyAyaI / taiyAe bhikkhAyariyaM, puNo cautthIi sajjhAyaM // 12 // sUtradvayaM spaSTameva, navaraM caturo bhAgAn kuryAd buddhyetyupaskAraH, 'tata' iti caturbhAgakaraNAdanantaramiti gamyate uttaraguNAn mUlaguNApekSayA khAdhyAyAdIMstatkAlocitAn 'kuryAd' vidadhyAt, kva dinabhAge kamuttaraguNaM kuryAdityAhaprathamAM pauruSI 'svAdhyAyaM' vAcanAdikaM, sUtrapauruSItvAdasyAH, kuryAditIhottaratra ca kriyAntarAbhAve'nuvartyate, dvitIyAM prakramAtpauruSI dhyAnaM 'jhiyAyaitti dhyAyet, dhyAnaM cehArthapauruSItvAdasyA arthaviSaya eva mAnasAdivyApAraNamucyate, dhyAyediti vA'nekArthatvAddhAtUnAM kuryAt, iha ca pratilekhanAkAlasyAlpatvenAvivakSitatvAdubhayatra CHA%OMOM 20 // 536 // Jain.Education Inths For Private Personel Use Only Page #53 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhA'kAlAdhvanoratyantasaMyoge'(pA02-3-5)iti dvitIyA, tRtIyAyAM bhikSAcI, punazcaturthI khAdhyAyam , upalakSaNatvA tRtIyAyAM bhojanabahirgamanAdIni, itaratra tu pratilekhanAsthaNDilapratyupekSaNAdIni gRhyante, itthamabhidhAnaM ca kAlApekSayaiva kRSyAdevi sakalAnuSThAnasya saphalatvAditi suutrdvyaarthH|| yaduktaM prathamapauruSI svAdhyAyaM kuryAttatparijJAnArthamAha| AsADhe mAse dupayA, pose mAse cuppyaa| cittAsoesu mAsesu, tipayA havai porasI // 13 // aMgulaM sattaratteNaM, pakkheNaM tu duaMgulaM / vahue hAyae vAvi, mAseNaM cauraMgulaM // 14 // AsADhabahulapakkhe, bhaddavae kattie ya pose ya / phagguNavaisAhesu ya nAyavvA omarattA u // 15 // tatra prathamaM pratItameva, dvitIyamapi tathaiva, navaraM saptarAtreNeti dinAvinAbhAvitvAdrAtrINAM saptAhorAtreNa varddhate dakSiNAyane hIyata uttarAyaNe, iha ca saptarAtreNetyatra sArddhaneti vizeSo draSTavyaH, pakSeNa baGgulavRddhyabhidhAnAt , anyaca kepucinmAseSu dinacaturdazakenApi pakSaH saMbhavati, tatra ca saptAhorAtreNApyaGgulavRddhihAnyA na kazciddoSaH // keSu punarmAseSu dinacaturdazakenApi pakSasambhava ityAha- AsADhe'tyAdi, idamapi sugamameva, navaraM bahulapakSa iti bhAdrapadAdiSvapi pratyekamabhisambadhyate, tataH 'AsADhe'tti ASADhe bahulapakSe bhAdrapadAdiSu ca bahulapakSe 'oma'tti 'avamA' nyUnA ekeneti zeSaH, 'ratta'tti padaikadeze'pi padaprayogadarzanAdahorAtrAH, evaM caikadinApahAre dinacaturdazakenaiva kRSNapakSa eteSviti bhAvaH, idaM ca vyavahArataH pauruSImAnaM,nizcayatastu, "ayaNAIyadinagaNe aTTaguNegaTThibhAie laddhaM / utarAdhya.90 Jain Education Interrand For Private & Personel Use Only Mainelibrary.org Page #54 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAmAcAyadhyayanaM. uttarAdhya. uttaradAhiNamAI uttrpysojjhpkkhevo||1||" atra cAyanam-uttarAyaNaM dakSiNAyanaM ca tasyAtItadinAni-ati krAntadivasAsteSAM gaNaH-samUho'yanAtItadinagaNaH, sa cotkRSTatakhyazItaM zataM,tacASTaguNaM jAtAni caturdaza zatAni bRhadvRttiH catuHSaSTyadhikAni,tatra caikaSaSTyA bhAge hRte labdhAni caturviMzatiraGgulAni,tatrApi dvAdazabhiraGgulaiH padamiti jAte dve pade, // 537 // etayozca 'uttaradAhiNamAItti uttarAyaNAdau dakSiNAyanAdau ca 'uttarapada'ttiuttarapadayoH 'sojjha'tti zuddhiH prakSepazca, tatra hi uttarAyaNaprathamadine catvAri padAnyAsan tatastanmadhyAtpadadvayotsAraNe jAte karkaTasaMkrAnyadine dve pade, dakSiNAyanAdyadine tu dve pade abhUtAM,tanmadhye ca dvayoH kSiptayorjAtAni makarasaGkrAntau catvAri padAni, idaM cotkRSTajaghanyadinayoH pauruSImAnaM, madhyamadineSyapyabhihitanItitaH sudhiyA bhAvanIyamiti sUtratrayArthaH // iha prathamapauruSyAmupalakSaNadvAreNa pratilekhanAyA api vidheyatvamuktaM, pAdonaiva cAsau tatkAlatvena prAk pradarziteti tatparijJAnopAyamAhajiTThAmUle AsADhasAvaNe chahi aMgulehi paDilehA / aTThahi viiyatiyaMmI taie dasa ahahi cautthe // 16 // KI jiTTAsUtram / jyeSThAmUla iti jyeSThe, ASADhazca zrAvaNazcASADhazrAvaNaM tatra, ko'rthaH ?-jyeSThe ASADhe zrAvaNe ca gulaiH pratyahaM prAgupadiSTapauruSImAne prakSiptairiti cehottaratra(ca) gamyate, pratilekheti prakramAtpratilekhanAkAlaH, evaM tAvadekasmiMstrike, tathA'STabhiraGgulairiti sarvatrAnuvartate dvitIyatrike bhAdrapadAzvayukkArtikalakSaNe pratilekhanAkAlaH, tathA SEARCADARASARAM // 537 // in Education Internationa For Private & Personel Use Only Page #55 -------------------------------------------------------------------------- ________________ SCOCONOGROCEROSAROKAROCHAKRA tRtIye prakramAtrike mArgazIrSapauSamAghAtmani dazabhiH pratilekhanAkAlaH, tathA'STabhizcaturthe prAgvatrike phAlgunacaitravaizAkhakharUpe pratilekhanAkAlaH, sthApanA ceyam jyeSThe pade 2-4 / 6 bhAdrapade pade 2-8 mArgazIrSe padAni 3-8 phAlgune padAni 3-4 // aGgula0 2-10 aGgula083-4 aGgula0 104-6 aGgula04 ASADhe pade 2 azvine padAni 3 pauSe padAni 4 caitre padAni 3 aGgula06-2-6 aGgula083-8 aGgula0104-10 aGgula083-8 zrAvaNa pade 2-4 kArtike padAni 3-4 mAve padAni 3-4 vaizAkhe pade 2-8 aGgula0 6-2-10 aGgula.84 / aGgula0 104-6 / aGgula083-4 iti suutraarthH|| itthaM dinakRtyamabhidhAya rAtrau yadvidheyaM tadAha ratipi cauro bhAe, bhikkhU kujA viykkhnno| tao uttaraguNe kujjA rAIbho(bhA)gesu cusuvi||17|| paDhama porisi sajjhAyaM bIyaM jhANaM jhiyaayii| taiyAe nidamukkhaM tu cautthI bhujovi sajjhAyaM // 18 // sUtradvayaM spaSTameva, navaraM rAtrimapi na kevalaM dinamityapizabdArthaH / dvitIyAM pauruSI 'dhyAyati dhyAnaM' sUkSmasUtrAthailakSaNaM kSitivalayadvIpasAgarabhavanAdi vA 'jhiyAe'tti 'dhyAyet' cintayet , tRtIyAyAM nidrAyA mokSaH-pUrvani Jain Education in For Private & Personel Use Only O w.jainelibrary.org Page #56 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. sAmAcA yadhyayana. bRhadvRttiH // 538 // CAMERASACROSAROGRA ruddhAyA mutkalanA nidrAmokSaH-khApa ityarthastaM, kuryAditi sarvatra prakramAdyojyaM, vRSabhApekSaM caitat , sAmastyena tu pratha- macaramapraharajAgaraNameva, tathA cAgamaH-'saMvesi paDhamajAme donni u vasabhANa AdimA jAmA / tatito hoi gurUNaM cautthao hoi sadhesi // 1 // " zayanavidhizvAyam-bahuparipuNNAe porisIe gurusagAsaM gaMtUNaM bhaNatiicchAmi khamAsamaNo vaMdiuM jAvaNijAe NisIhiyAe matthaeNa vaMdAmi, bahupaDipuNNA porisI aNujANaha rAisaMthArayaM, tAhe paDhamaM kAiyAbhUmiM vacaMti, tAhe jattha saMthArabhUmI tattha vacaMti, tAhe uvahimi uvaogaM karittA pama-4 jettA u uvahIe dorayaM choDaMti, tAhe saMthArapaTTayaM uttarapaTTayaM ca paDilehittA doSi egatya lAittA Urumi ThavaMti. dA 1 sarveSAM prathamayAmo dvau tu vRSabhANAmAdyau yAmau / tRtIyo bhavati gurUNAM caturthako bhavati sarveSAm // 1 // 2 bahupratipUrNAyAM pauruSyAM gurusakAzaM gatvA bhaNati-icchAmi kSamAzramaNa ! vandituM yApanIyayA naiSedhikyA mastakena vande, bahupratipUrNA pauruSI 4 anujAnIta rAtrisaMstArakaM, tadA prathamaM kAyikIbhUmi brajanti, tadA yatra saMstArakabhUmistatra brajanti, tadopadhau upayogaM kRtvA pramAya' tu upadherdavarakaM choTiyanti (unmuzcanti ), tadA saMstArakapaTTamuttarapaTTakaM ca pratilikhya dve apyekatra lAtvorau sthApayanti, tadA saMstArakabhUmi pramArjayanti, tadA saMstArakamAstRNvanti sottarapaTTakaM, tatra ca lagnA mukhavasvikayoparitanaM kAyaM pramArjayanti iti 4 adhastanaM rajoharaNena, kalpAMzca vAmapArzve sthApayanti, punaH saMstArakamAruhya bhaNanti-jyeSThAryAdInAM purataH sthitAnA-anujAnIta, punaH sAmAyikaM trIn vArAn uktvA svapantIti // 538 Jain Education Intel ainelibrary.org Page #57 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tAhe saMthArabhUmi pamajjaMti, tAhe saMthArayaM acchuraMti sauttarapaTTayaM, tattha (ya) laggA muhapottiyAe uvarimaM kAyaM pamajaMtitti hiTilaM rayaharaNeNaM, kappe ya vAmapAse ThaveMti, puNo saMthArayaM caDettA bhaNaMti-jeDajAINa purao ciTuMtANaM-aNujANejaha, puNo sAmAIyaM tinni vAre kaDDiUNa suyaMti tti / suptAnAM cAyaM vidhiH- aNujANaha saMthAraM bAhuvahANeNa vAmapAseNaM / pAyapasAraNi kukkuDi ataraMto pamajae bhUmi // 1 // saMkoe saMDAsaM uccattaMtI ya kAyapaDilehA / davAdIuvaogaM ussAsaniraMbhaNAloyaM // 2 // iti sUtradvayArthaH // samprati rAtribhAgacatuSTayaparijJAnopAyamupadarzayan samastayatikRtyamAha jaM nei jayA rattiM nakkhattaM taMmi nahacaubbhAe / saMpatte viramijjA sajjhAya paosakAlaMmi // 19 // tammeva ya nakkhatte gayaNaM caubhAgasAvasesaMmi / verattiyaMpi kAlaM paDilehitA muNI kujjA // 20 // yat 'nayati' prApayati parisamAptimiti gamyate yadA rAtriM nakSatraM tasminnabhazcaturbhAge saMprAse 'viramet' nivarteta 'sajjhAya'tti svAdhyAyAt, 'pradoSakAle' rajanImukhasamaye prArabdhAditi zeSaH, tasminneva nakSatre prakramAtprApte, kesyAha-'gagaNa'tti gagane, kIzi ?-caturbhAgena gamyena sAvazeSa-soddharitaM caturbhAgasAvazeSa tasmin 'vairAtrikaM' 1 anujAnIta saMstArakaM bAhUpadhAnena vAmapArzveNa / pAdaprasAraNaM kurkuTI(vata) azaknuvan pramArjayet bhUmim // 1 // saMkoce saMdaMzakAna (pramArjayet ) udvarttane ca kAyapratilekhanA / dravyAdhupayoga (jAgaraNe kuryAt ) ucchvAsanirodhamAlokaM // 2 // Jain Education Intl For Private & Personel Use Only jainelibrary.org Page #58 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 539 // tRtIyam, apizabdAnnijanijasamaye prAdoSikAdikaM ca kAlaM 'paDile hitta'ti pratyupekSya pratijAgarya muniH 'kuryAt, karoteH sarvadhAtvarthatvAd gRhNIyAt, iha ca kAkkopalakSaNadvAreNa prathamAdiSu nabhazcaturthabhAgeSu saMprApte netari nakSatre rAtreH prathamAdayaH praharA ityuktaM bhavatIti sUtradvayArthaH // itthaM sAmAnyena dinarajanikRtyamupadarzya punarvizeSatastadeva | darzayaMstAvaddinakRtyamAha - puvvimicabhAge, paDilehittA Na bhaMDayaM / guruM vaMdittu sajjhAyaM, kujA dukkhavimukkhANaM // 21 // porisIe caubhAe, vaMdittA Na tao guruM / apaDikamitta kAlassa, bhAyaNaM paDilehie // 22 // muhapatti | paDilehittA, paDilehijja gucchayaM / gucchagalaiyaMgulio, sthAI paDilehae || 23 || uDuM thiraM aturiyaM puvvi tA vatthameva paDile he / to viiyaM papphoDe taiyaM ca puNo pamajjijjA // 24 // aNacAviyaM avaliyaM aNANubaMdhi amosaliM ceva / chappurimA nava khoDA pANIpANivisohaNaM // 25 // ArabhaDA sammaddA vajjeyatrvA ya mosalI taiyA / paSphoDaNA cautthI vikkhittA veiyA chaTThA || 23 || pasiDhilapalaMbalolA egAmosA aNegaruvadhuNA / kuNati pamANi pamAyaM saMkiya gaNaNovagaM kujA // 27 // aNuNAirittapaDilehA avivaccAsA taheva ya / paDhamaM payaM pasatthaM sesANi u appasatthANi // 28 // paDilehaNaM kuNato miho kahaM kuNai jaNavakahaM vA / deha va paccakkhANaM vAei sayaM paDiccha vA // 29 // puDhavI AukkAe teU vAU vaNassai tasANaM / sAmAcA yadhyayanaM. 26 // 539 // w.jainelibrary.org Page #59 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paDilehaNApamatto chaNhapi virAhao hoi // 30 // taiyAe porisIe, bhattaM pANaM gvese| chaNhaM aNNaya-17 rAgaMmi, kAraNami samuTTie // 31 // veyaNaveyAvacce iriyaTThAe ya saMjamaTThAe / taha pANavattiyAe chaTuM puNa: dhammaciMtAe // 32 // niggaMtho dhiimaMto niggaMdhIvi na karija chahi ceva / ThANehiM tu imehiM aNaikkamaNA ya se hoi // 33 // AyaMke uvasagge titikkhayA bNbhcerguttiisuN| pANidayAtavaheu sarIravuccheyaNadvAe // 34 // avasesaM bhaMDagaM gijjhA, cakkhusA paDilehae / paramaddhajoaNAo, vihAraM vihare muNI // 35 // cautthIe porisIe nikkhivittA Na bhAyaNaM / sajjhAyaM ca tao kujA, sabvabhAvavibhAvaNaM // 36 // porisIe caubhAe, vaMdittA Na tao guruM / paDikkamittA kAlassa, sijaM tu paDilehae // 37 // pAsavaNuccArabhUmiM ca, paDilehijja jayaM jii| 8] pucilletyAdisUtrANi saptadaza sArddhAni, tatra sUtradvayaM vyAkhyAtaprAyameva, navaraM 'pUrvasmiMzcaturbhAge' prathamapau rupIlakSaNe prakramAd dinasya pratyupekSya 'bhANDaka' prAgvadvarSAkalpAdi upadhimAdityodayasamaya iti zeSaH, dvitIyasUtre +ca pauruSyAzcaturthabhAge'vaziSyamANa iti gamyate, tato'yamarthaH-pAdonapauruSyAM bhAjanaM pratilekhayediti sambandhaH, khAdhyAyAduparatazcetkAlasya pratikramyaiva kRtyAntaramArabdhavyamityAzaGkayetAta Aha-apratikramya kAlasya, tatpratikramArtha kAyotsargamavidhAya, caturthapauruSyAmapi khAdhyAyasya vidhAyamAnatvAt / pratilekhanAvidhimevAha Jain Education a l For Private Personal Use Only w .jainelibrary.org Page #60 -------------------------------------------------------------------------- ________________ k uttarAdhya. sAmAcAyadhyayanaM. bRhadvRttiH // 540 // 'mukhavastrikA' pratItAmeva 'pratilekhya' pratilekhayet 'gocchakaM' pAtrakopariva[pakaraNaM, tatazca 'gocchagalaiaMguliu'tti prAkRtatvAdamulimilAto-gRhIto gocchako yena so'yamaGgulilAtagocchakaH 'vastrANi' paTalakarUpANi 'pratilekhayet' prastAvAtpramArjayedityarthaH / itthaM tathA'vasthitAnyeva paTalAni gocchakena pramRjya punaryatkuryAttadAha-Urdhva' kAyato vastratazca, tatra kAyata utkuTukatvena sthitatvAt, vastratazca tiryaprasAritavastratvAt , uktaM hi-"ukkuDuto tiriyaM pehe jaha vilitto' 'sthiraM' dRDhagrahaNena 'atvaritam' adrutaM stimitaM yathAbhavatyevaM pUrva prathama 'tA' iti tAvad 'vastraM' paTalakarUpaM, jAtAvekavacanaM, paTalakaprakrame'pi sAmAnyavAcakavastrazabdAbhidhAnaM varSAkalpAdipratyupekSaNAyAmapyayameva vidhiriti khyApanArtham , evazabdo bhinnakramastataH 'paDilehi'tti 'pratyupekSetaiva' ArataH paratazca nirIkSetaiva na tu prasphoTayet , athavA bindulopAd 'evam' amunA UrdhvAdiprakAreNa pratyupekSeta na tvanyatheti bhAvaH, tatra ca yadi jantUn pazyati tato yatanayA'nyatra saGkramayati, tadadarzane ca 'to' iti 'tataH' pratyupekSaNAdanantaraM dvitIyamidaM kuryAt yaduta parizuddhaM sat prasphoTayet-tatprasphoTanAM kuryAdityarthaH, tRtIyaM ca punaridaM kuryAt-yaduta pramRjyAt , ko'rthaH ?-pratyupekSya prasphoTya ca hastagatAn prANinaH pramRjyAdityarthaH, kathaM punaH prasphoTayetpramRjyAdvetyAha-'anarttitaM' prasphoTanaM pramA // 540 // 1 utkaTukastiryak prekSeta yathA viliptaH Jain Education in For Private & Personel Use Only jainelibrary.org Page #61 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 550 % janaM vA kurvato vastraM vapurvA yathA nartitaM na bhavati 'avalitaM' yathA''tmano vastrasya ca valitamiti moTanaM na bhavati 'aNANubaMdhi'nti 'ananuvandhi' anubandhena-nairantaryalakSaNena yuktamanuvandhi na tathA, ko'rthaH ?-alakSyamANavibhAgaM yathA na bhavati, 'Amosali'nti sUtratvAdAmarzavattiryagUrvamadho vA kuDyAdiparAmarzavadyathA na bhavati, uktaM hi"tiriuDDahaghaTTaNA''musali"ti, tathA kimityAha-'chappurima'tti paTU pUrvAH pUrva kriyamANatayA tiryakRtavastraprasphoTanAtmakA kriyAvizeSA yeSu te SaTpUrvAH, 'navakhoDa'tti khoTakAH samayaprasiddhAH sphoTanAtmakAH kartavyA iti |zeSaH 'pANI' pANitale 'prANinAM' kunthyAdisattvAnAM vizodhanaM pAThAntaratazca-'pramArjanaM' prasphoTanaM trikatrikottarakAlaM trikatrikasaGkhyaM pANiprANivizodhanaM pANiprANipramArjanaM vA kartavyaM / pratilekhanAdoSaparihArArthamAhaArabhaTA viparItakaraNamucyate tvaritaM vA'nyAnyavastragrahaNenAsau bhavati, uktaM hi-"vitahakaraNamArabhaDA turiyaM vA annamanagahaNeNaM" saMmardanaM samardA rUDhitvAtstrIliGgatA vastrAntaHkoNasaMcalanamupadhervA upari niSadanam , uktaJca"aMto va hoja koNA NisiyaNa tattheva sammahA" varjayitavyeti sarvatra saMbadhyate, 'caH' pUraNe 'mosali'tti tiryagUrvamadho vA ghaTTanA tRtIyA, 'prasphoTanA' prakarpaNa reNuguNDitasyeva vastrasya jhATanA caturthI, vikSepaNaM vikSiptA 4 hA 1 tiryagUrdhvamadho ghaTanA'mosaliriti 2 vitathakaraNaM ArabhaTA tvaritaM vA anyA'nyagrahaNena 3 antarvA bhaveyuH koNA niSIdanaM tatraiva saMmardA 5 % C406 Jain Education in For Private & Personel Use Only N w.jainelibrary.org Page #62 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - S sAmAcAryadhyayanaM. 26 uttarAdhya. paJcamIti gamyate, rUDhitvAca strIliGgatA, uktaM hi 'liGgamaziSyaM lokAzrayatvAt', sA ca pratyupekSitavastrasyAnya trApratyupekSite kSepaNaM, pratyupekSamANo vA vastrAJcalaM yadUrdhva kSipati, vedikA 'chaTTatti SaSThI, atra sampradAyaHbRhadvRttiH "vetiyA paMcavihA pannattA, taMjahA-uDDavetiyA ahovetiyA tiriyavetiyA duhatovetiyA egatovetiyA' tattha // 54 // uDDhavetiyA uvariM juNNagANaM hatthe kAUNa paDilehei, ahoveiyA aho juNNagANaM hatthe kAUNa paDilehei, tiri yaveiyA saMDAsayANaM majjheNa hattheNa cittUNa paDilehei, duhatovaiyA bAhANaM aMtare dovi juNNagA kAUNa paDileheti, egato veiyA egaM juNNagaM vAhANamaMtare kAuNa pddileheti|" evamete SaDU doSAH pratilekhanAyAM prihrttvyaaH| tathA prazithilaM nAma doSo yadadRDhamanirAyantaM vA vastraM gRhyate, pralambo-yadviSamagrahaNena pratyupekSyamANa vastrakoNAnAM lambanaM lolo-yadbhamau kare vA pratyupekSyamANavastrasya lolanamamISAM dvandvaH, ekAmarzanaM ekAmA prAgvat 18| strIliGgatA, madhye gRhItvA grahaNadezaM yAvadubhayato vastrasya yadekakAlaM saMgharSaNamAkarSaNam , uktaJca"pasiMDhilamaghaNaM | vedikAH paJcavidhAH prajJaptAH,tadyathA UrdhvavedikA adhovedikA tiryagvedikA dvidhAto vedikA ekato vedikA, tatro vedikA upari jAnunohasau kRtvA pratilekhayati, adhovedikA adho jAnvorhastau kRtvA pratilekhayati, tiryagvedikA saMdaMzakayormadhye hastena gRhItvA pratilekhayati, dvidhAto vedikA bAhvorantare dve api jAnunI kRtvA pratilekhayati ekato vedikA eka jAnu bAhyorantare kRtvA pratilekhayati 2 prazithilamadhanaM anirAyantaM ca (pralambam ) viSamagrahaNaM koNAnAM / bhUmau kare vA lolanaM AkarSagrahaNamekAmarzA // 1 // ACREASCARRORESCRRIAGE 11541 // For Private & Personel Use Only K hainelibrary.org Page #63 -------------------------------------------------------------------------- ________________ | aNirAiyaM ca visamagahaNaM ca koNe vaa| bhUmIkaralolaNayA''kaDaNagahaNegaAmosA // 1 // " 'aNegarUvadhuNe'tti anekarUpA cAsau saGkhyAtrayAtikramaNato yugapadanekavastragrahaNato vA dhUnanA ca prakampanAtmikA anekarUpadhUnanA, 4 paThyate ca-'aNegarUvadhUyatti tatra ca dhutaM-kampanamanyatprAgvat ,tathA yatkaroti pramANe-prasphoTAdisaGkhyAlakSaNe pramA dam-anavadhAnaM yacca zaGkite-pramAdataH pramANaM prati zaGkotpattau gaNanAM karAGgulirekhAsparzanAdinaikadvitrisaGkhyAtmi-13 kAmupagacchati-upayAti gaNanopagaM yathAbhavatyevaM gamyamAnatvAtprasphoTanAdi kuryAt , sambhAvane liTra, so'pi dopaH, sarvatra pUrvasUtrAdanuvartya varjanakriyA yojanIyA, uktaJca-"dhuNaNA tiNha pareNaM bahUNi vA ghettu ekao dhunnti| khoDaNapamajaNAsu ya saMkiya gaNaNe kare pmaadii||1||" evaM cAnantaroktadoparanvitA sadoSA pratyupekSaNA, viyuktA tu nirdoSetyarthata uktam / sAmprataM tvenAmeva bhaGgakanidarzanadvAreNa sAkSAtsadoSAM nirdoSAM ca kiJcidvizeSato vaktumAha'aNUNAiritta'tti UnA cAsAyatiriktA UnAtiriktA na tathA anUnAtiriktA pratilekhA,iha ca nyUnatAdhikye sphoTadAnApramArjane velAM cAzritya vAcye, yata uktam-"khoDaNapamajavelAsu ceva UNAhiyA muNeyavA" 'avivaccAsa'tti |vividho vyatyAso-viparyAso yasyAM sA vivyatyAsA na tathA avivyatyAsA-puruSopadhiviparyAsarahitA kartavyeti 1 dhUnanA timRbhyaH parato bahUni vA gRhItvaikato dhunAti / sphoTanapramArjanAsu ca zaGkite gaNanAM kuryAtpramAdI // 1 // 2 sphoTanApramArjanAvelAsu caivonAdhikA munnitvyaa| 4K*Liu Zhong Xiao Xue Ba Liu Ba Zi Liu Zhong Liu Zhong Liu Liu Liu Liu Jain Educationio nal For Private Personal Use Only H ww.jainelibrary.org Page #64 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. 18 zeSaH, atra ca tribhirvizeSaNapadairapTau bhaGgAH sUcitA bhavanti, sthApanA ceym-|| // eteSu ca kaH zuddhaH ko vA'-14 sAmAcAbRhadvRtiH zuddhaH ityAha- prathamapadam' ihaivopadarzitAyabhaGgarUpaM 'prazastaM' nirdoSatayA zlAghyaM // 55I5 zuddhamitiyAvat , zepANi tu hairyadhyayanaM. // 54 // prakramAtpadAni dvitIyAdibhaGgAtmakAnyaprazastAni, teSu nyuuntaadynytmdo|'''''psmbhvaat , tataH prathamabhaGgA nupAtinyeva pratilekhanA vidheyetyuktaM bhavati / evaMvidhAmapyenAM kurvatA yatpariharttavyaM tat kAkopadeSTumAha-pratilekhanAM kurvan 'mithaHkathAM' parasparasaMbhASaNAtmikAM karoti, janapadakathAM vA, khyAdikathopalakSaNametat, dadAti vA pratyAkhyAnamanyasmai, vAcayati-aparaM pAThayati, svayaM pratIcchati vA AlApAdikaM gRhNAti, ya iti gamyate, sa kimityAha, 'puDhavI'ti spaSTaM, navaraM 'puDhavIAukkAya'tti pRthivyapkAyayoH 'pratilekhanApramatto' mithaH kathAdinA tatrAnavahitaH san paNNAmapi, AstAmevaikAdInAmityapizabdArthaH, virAdhakazcaivaM-pramatto hi kumbhakArazAlAdau |sthito jalabhRtaghaTAdikamapi praloThayet , tatastajalena mRdagnibIjakunthvAdayaH plAvyante, plAvanAtazca virAdhyante, yatra hai|cAgnistatrAvazyaM vAyuriti paNNAmapi dravyato virAdhakatvaM, bhAvatastu pramattatayA'nyathA'pi virAdhakatvameva, uktaM hi-|||542|| VI"iyaM davao u chaNhaM virAhato bhAvato iharahAvi / uvautto puNa sAhU saMpattIe va'vahao u||1||" tadanena 1 evaM dravyataH SaNNAM virAdhako bhAvata itarathA'pi / upayuktaH punaH sAdhuH saMpattAvapyavadhaka eva // 1 // ARREARSXSAX JainEducationism For Private Personel Use Only Page #65 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jIvarakSArthatvAtpratilekhanAyAstakAle ca pramAdajanakatvena hiMsAhetutvAnmithaH kathAdInAM parihAryatvamuktam / itthaM prathamapauruSIkRtyamuktaM, tadanantaraM dvitIyapauruSIkRtyAbhidhAnAvasaraH,taca "bIe jhANaM jhiyAyaI" iti vacanena dhyAnamuktam ,ubhayaM caitadavazyakarttavyamatastRtIyapauruSIkRtyamapyevamuta kAraNa evotpanne ? ityAzajhyAha-'taie'ityAdi sugama, navaramautsargikametat , anyathA hi sthavirakalpikAnAM yathAkAlameva bhaktAdigaveSaNaM, tathA cAha-'saikAle care |bhikkhU'tti, SaNNAM kAraNAnAm 'annayarAyaMmitti anyatarasmin kAraNe 'samutthite' saMjAte, na tu kAraNotpattiM vineti bhAvaH, bhojanopalakSaNaM ceha bhaktapAnagaveSaNaM, guruglAnAdyarthamanyathA'pi tasya sambhavAt, tathA cAnyatra bhojana evaitAni kAraNAnyuktAni, tAnyeva SaT kAraNAnyAha-veyaNa veyAvace'tti,subvyatyayAd vedanAzabdasya copalakSaNatvAtkSutpipAsAjanitavedanopazamanAya,tathA kSutpipAsAbhyAM(parigato)na gurvA divaiyAvRttyakaraNakSama iti vaiyAvRttyAya. tathA 'IyeM'ti IryAsamitiH saiva nirjarArthibhiraryamAnatayA'rthastasmai, 'caH' samuccaye, kathaM nAmAsau bhavatviti ?, itarathA hi kSutpipAsAbhyAM pIDitasya cakSuAmapazyataH kathamivAsau syAditi ?, tathA saMyamArthAya kathaM naamaasau| pAlayituM zakyatAmiti ?,Akulitasya hitAbhyAM sacittAhAre tadvighAta eva syAt ,tathA 'pANavattiyAe'tti prANapratyayaM 1 smRtikAle cared bhikSuH. 4 prayojanopa0 uttarAdhya.91 Jain Education For Private & Personel Use Only Silw.jainelibrary.org Page #66 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAmAcA uttarAdhya. bRhadvRttiH // 54 // yadhyayanaM. jIvitanimittam, avidhinA hyAtmano'pi prANopakramaNe hiMsA syAd , ata evoktam-"bhAviyajiNavayaNANaM mamattarahiyANa natthi hu viseso / appANaMmi paraMmi ya to vaje pIDamubhao'vi // 1 // " SaSThaM punaridaM kAraNam-yaduta dharmacintAyai ca, bhaktapAnaM gaveSayediti sarvatrAnuvartate, atra ca dharmacintA-dharmadhyAnacintA zrutadharmacintA vA,iyaM bubha| yarUpA'pi tadAkulitacetaso na syAt ,ArtadhyAnasambhavAt ,iha ca yadyapi vedanopazamanAdInAM zAbdyA vRttyA tadupalakSitabhojanaphalatvena pratItistathA'pi tairvinA taniSedhasUcanAdA* vRttyA kAraNatvamevaiSAmupadarzitaM bhavati, ata eva SaSThamityatra kAraNameva sambandhitam , Aha-etatkAraNotpattau kimavazyaM bhaktapAnagaveSaNaM karttavyamutAnyathetyAha| 'nigranthaH' yatiH dhRtimAn dharmacaraNaM prati 'nirgranthA' tapakhinI sA'pi na kuryAdbhaktapAnagaveSaNamiti prakramaH, pazcaiiva sthAnaH 'tuH' punararthe 'ebhiH' anantaraM vakSyamANaiH, kimityevamata Aha-'aNaikkamaNAi'tti sUtratvAd 'anatikramaNaM' saMyamayogAnAmanullaGghanaM, cazabdo yasmAdarthe, yasmAt 'se'tti tasya nirgranthasya tasyA vA nirgranthatAyAH (madhyAH) 'bhavati' jAyate,anyathA tdtikrmnnsmbhvaat| SaT sthAnAnyevAha-AtaGko-jvarAdirogastasmin , 'upasarga'miti khajanAdiH kazcidupasargamuniSkramaNArtha karoti, vimarzAdihetorvA devAdiH, tatastasmin sati, ubhayatra tannivAraNArthamiti gamyate, tathA titikSA-sahanaM tayA hetubhUtayA, ka viSaye ityAha-brahmacaryaguptipu, tA hi nAnyathA soDhuM zakyAH , tathA 1 bhAvitajinavacanAnAM mamatArahitAnAM nAstyeva vizeSaH / Atmani parasmiMzca tato varjayetpIDAmubhayorapi / / 1 // // 543 // Jan Education Intemama For Private Personel Use Only Page #67 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education 'pANidayAtava he uM 'ti 'prANidayA hetoH' varSAdau nipatatyapkAyAdijIvarakSAyai tapaH - caturthAdirUpaM taddhetoca, tathA | zarIrasya vyavacchedaH - parihArastadarthaM ca ucitakAle saMlekhanAmanazanaM vA kurvan, bhaktapAnagaveSaNaM na kuryAditi sarvatra yojyaM, kAraNatvabhAvanA cAmISAM prAgvat, tadvadveSaNAM ca kurvan kena vidhinA kiyatkSetraM paryaTedityAha -- ' avazeSaM ' | bhikSAprakramAtpAtraniryogoddharitaM cazabdasya gamyamAnatvAdavazeSaM ca pAtraniryogameva, yadvA'pagataM zeSamapazeSaM, | ko'rthaH ? - samastaM, 'bhANDakam ' upakaraNaM 'gijjha'tti gRhItvA cakSuSA pratyupekSeta, upalakSaNatvAtpratilekhayecca, iha ca vizeSata iti gamyate, sAmAnyato pratyupekSitasya grahaNamapi na yujyata eva yatInAm upalakSaNatvAccAsya tadA - dAya 'param' utkRSTam 'ardhayojanAt' ardhayojanamAzritya lyablope paJcamI, parato hi kSetrAtItamazanAdi bhavet, | viharantyasmin pradeza iti vihArastaM 'viharae 'tti viharet -- vicarenmuniH / itthaM vihRtyopAzrayaM cAgatya gurvAlocanAdipurassaraM bhojanAdi kRtvA yatkuryAttadAha - caturthyAM pauruSyAM nikSipya pratyupekSaNApUrvakaM baddhA 'bhAjanaM' pAtraM svAdhyAyaM tataH kuryAt sarvabhAvA - jIvAdayasteSAM vibhAvanaM (kaM) - prakAzakaM sarvabhAvavibhAvaka, paThyate ca - 'savadukkhavimokkhaNaM' ti prAgvat, paurupyAH prakramAccaturthyAH caturbhAge-caturthAMze zeSa iti gamyate, vanditvA 'tataH' iti | svAdhyAya karaNAdanantaraM 'gurum ' AcAryAdi pratikramya kAlasya 'zayyA' vasatiM 'tuH' pUraNe pratilekhayet, tatazca 'pAsa - vaNuccArabhUmiM catti, bhUmizabdasya pratyekamabhisambandhAt prazravaNabhUmiM uccArabhUmiM ca pratyekaM dvAdazasthaNDilAtmikAM w.jainelibrary.org Page #68 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. cazabdAtkAlabhUmi ca sthaNDilatrayAtmika pratilekha yet 'jaya'ti 'yatam' ArambhAduparataM yathA bhavati yatamAno vA sAmAcAyatiH, evaM ca saptaviMzatisthaNDilapratyupekSaNAnantaramAdityo'stameti, tathA coktam-"caubhAgAvasesAe carimAe bRhadvRttiH TrapaDikkamittu kAlassa / ucAre pAsavaNe thaMDilacauvIsaI pehe // 1 // ahiyAsiyA u aMto Asanne majjhi duri tinni yadhyayanaM. // 544 // tinni bhve| tiNNeva aNahiyAsI aMto chacchacca baahirto||2|| emeva ya pAsavaNe bArasa cauvIsaI tu pehettaa| kAlassa 26 jaya tinni bhave aha sUro asthamuvayAi // 3 // " iti sArddhasaptadazasUtrArthaH / itthaM vizeSato dinakRtyamabhidhAya samprati / tathaiva rAtrikarttavyamAha| kAussaggaM tao kujjA, savvadukkhavimukkhaNaM // 38 // desiyaM ca aIyAraM, ciMtija aNupuvvaso / nANaMmi sadasaNe ceva, carittaMmi taheva ya // 39 // pAriyakAussaggo, vaMdittA ya tao guruuN| desiyaM tu aIyAraM, Aloijja jahakamaM // 40 // paDikkamittANa nissallo, vaMdittANa tao guruM / kAussaggaM tao kujA, savvadukhavimukkhaNaM // 41 // siddhANaM saMthavaM kiccA, vaMdittANa tao guruuN| thuimaMgalaM ca kAUNaM, kAlaM saMpaDi1 caturbhAgAvazeSAyAM caramAyAM pratikramya kAlasya / uccArasya prazravaNasya sthaNDilAni caturviziti prekSeta // 1 // adhyAsanIyAni tu // 544 // antarAsanne madhye dUre trINi trINi bhveyuH| trINyeva anadhyAsanIyAni antaH SaT SaT ca bAhyataH // 2 / / evameva ca prazravaNe dvAdaza caturvizati dAtu prekSya / kAlasya ca trINi bhaveyuratha sUryo'stamupayAti // 3 // CARRORSCAMERA For Private & Personel Use Only Page #69 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lehae // 42 // paDhama porisiM sajjhAyaM, bIyaM jhANaM jhiyAyaI / taIyAe niddamukkhaM tu, cautthI bhujovi sajjhAyaM // 43 // porisIe cautthIe, kAlaM tu pddilehe| sajjhAyaM tu tao kujjA, abohaMto asNje||44|| porisIe caumbhAe, vaMdittANa tato guruM / paDikamittu kAlassa, kAlaM tu paDilehae // 45 // Agae kAyabussagge, savvadukkhavimukkhaNe / kAussaggaM tao kujA, savvadukkhavimukkhaNaM // 46 // rAIyaM ca aI yAraM, ciMtija annupuvvso| nANaMmi daMsaNaMmi, carittaMmi tavaMmi ya // 47 // pAriyakAussaggo, vaMdittANa hai tao guruN|raaiiyN tu aIyAraM, Aloija jahakkama // 48 // paDikkamittu nissallo, vaMdittA Na tao guruuN| kAuhassaggaM tao kujA, savvadukkhavimukkhaNaM // 49 // kiM tavaM paDivajAmi?, evaM tattha viciMtae / kAussaggaM dUtu pArittA, karijA jiNasaMthavaM ||50||paariykaaussggo, vaMdittANa tao guruM / tavaM saMpaDivajittA, karija siddhANa saMthavaM // 51 // * kAussaggamityAdi sArdAni trayodaza sUtrANi / kAyotsarga 'tataH' prazravaNAdibhUmipratilekhanAdanantaraM kuryAtsa duHkhavimokSaNaM, tathAtvaM cAsya karmApacayahetutvAt , uktaM hi-"kAussagge jaha suTThiyassa bhajaMti aNgmNgaaii| taha bhiMdaMti suvihiA aTThavihaM kammasaMghAyaM ||1||"ti tatra ca sthito yatkuryAttadAha-'desiyaMti prAkRtatvAdvakA1 kAyotsarge yathA susthitasya bhajyante'GgopAGgAni / tathA bhindanti suvihitA aSTavidhaM karmasaGghAtam // 1 // N Jain Education w.jainelibrary.org a l Page #70 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 545 // rasya lope daivasikaM 'caH' pUraNe 'aticAram' atikramaM 'cintayet' dhyAyet 'aNupuSaso tti AnupUrvyA-krameNa, | sAmAcAprabhAtamukhavastrikApratyupekSaNAto yAvadayameva kAyotsargaH, uktaM hi-"gosamuhaNaMtagAI Aloiya desie ya aiyAre / save samANayittA hiyae dose ThavijAha // 1 // " kiMviSayamatIcAraM cintayedityAha-'jJAne' jJAnaviSayamevaM darzane |ryadhyayanaM. caiva cAritre tathaiva ca / pAritaH-samApitaH kAyotsargo yena sa tathA vanditvA prastAvAd dvAdazAvarttavandanena 'tata' ityatIcAracintanAdanantaraM 'gurum' AcAryAdi 'desiyaMti prAgvadU daivasika 'tuH' pUraNe'tIcAram 'Alocayet' prakAzayed gurUNAmeva 'yathAkramam' AlocanasevanAnyatarAnulomyakramAnatikrameNa 'pratikramya' pratIpamaparAdhasthAnebhyo nivRtya, pratikramaNaM ca manasA bhAvazuddhito vAcA tatsUtrapAThataH kAyenottamAGganamanAditaH, 'niHzalyaH' mAyAdizalyarahitaH, sUcakatvAtsUtrasya vandanakapUrva kSamayitvA ca vanditvA dvAdazAva-vandanena 'tataH' ityuktavidheranantaraM |'gurum' AcAryAdikaM 'kAyotsarga' cAritradarzanazrutajJAnazuddhinimittavyutsargatrayalakSaNaM, jAtAvekavacanaM, 'tataH' guruva-13 ndanAdanantaraM kuryAtsarvaduHkhavimokSaNam / 'pAriye' tyAdi pUrvAddha vyAkhyAtameva, stutimaGgalaM ca siddhastavarUpaM kRtvA pAThAntaraM vA-siddhANaM saMthavaM kicca'tti sugama, 'kAlam' AgamapratItaM 'saMpaDilehae'tti saMpratyupekSate, ko'rthaH? // 545 // pratijAgarti, upalakSaNatvAd gRhNAti ca, etadtazca vidhirAgamAdavaseyaH / 'paDhama'mityAdi prAgvadU, vyAkhyAtameva, 1 prAbhAtikamukhavatrikAdipratyupekSaNAyA Alocya daivasikAMzcAticArAn / sarve saMmAnya hRdaye doSAn sthApayet // 1 // RSSXX Jain Education Intematonai diainelibrary.org Page #71 -------------------------------------------------------------------------- ________________ navaraM punarabhidhAnamasya punaH punarupadeSTavyameva gurubhirna prayAso mantavya iti khyApanArtham / kathaM punazcaturthapauruSyAM khAdhyAyaM kuryAdityAha-pauruSyAM caturthI kAlaM' vairAtrikaM 'tuH' pUraNe 'paDilehiya'tti pratyupekSya-pratijAgardI prAgvadara gRhItvA ca svAdhyAyaM tataH kuryAt 'abodhayan' anutthApayan 'asaMyatAn' agAriNaH, tadutthApane tatpApasthAneSu teSAM pravartanasambhavAt / pauruSyAH prakramAcaturthyAzcaturbhAge'vaziSyamANa iti zeSaH, tatra hi kAlavelAyAH sambhava iti na kAlasya grahaNaM, vanditvA tato guruM pratikramya 'kAlasya' vairAtrikasya 'kAlaM' prAbhAtikaM, tuzabdo vakSyamANavizeSadyotakaH, 'paDilehae'tti pratyupekSeta prAgvad gRhNIyAca, iha ca sAkSAtpratyupekSaNasyaiva punaH punarabhighAnaM bahutaraviSayatvAt , atra ca sampradAyaH-"tAhe gurU udvittA guNaMti jAva carimo jAmo patto, carime jAme sadhe udvittA verattiyaM ghettuM sajjhAyaM kareMti, tAhe gurU suvaMti, patte pAbhAie kAle jo pAbhAiyakAlaM ghecchati so kAlassa paDiTU kamiuM pAbhAiyaM kAlaM giNhai, sesA kAlavelAe kAlassa paDikamaMti, tao AvassayaM kuNaMti " madhyamaprakramA-|| pekSaM ca kAlatrayagrahaNamuktam , anyathA jhutsargata utkarSeNa catvAro jaghanyena trayaH kAlA apavAdatazcotkarSeNa dvau | 1 tadA gurava utthAya guNayanti yAvaccaramo yAmaH prAptaH, carame yAme sarve utthAya vairAtrikaM gRhItvA svAdhyAyaM kurvanti, tadA guravaH svapanti, prApte prAbhAtike kAle yaH prAbhAtikakAlaM grahISyati sa kAlasya pratikramya prAbhAtikaM kAlaM gRhNAti, zeSAH kAlavelAyAM kAlasya pratikrAmyanti, tata AvazyakaM kurvanti / Jain Education For Private Personel Use Only K w .jainelibrary.org Page #72 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 546 // Jain Education | jaghanyenaiko'pyanujJAta eva, yata uktam- "kAlacaukaM ukkosaeNa jaghaNNao tiNNi huMti boddhavA / bIyapayaMmi dugaM tu mAyAmayaviSpamukkANaM // 1 // " atra ca tuzabdAdekasyApyanujJA, tathA cUrNikAra eva - " amAyAviNo tiNNi vA ageNhaMtassa eko bhavati" paThanti ca - 'paDhamA porasi sajjhAyaM, vIe jhANaM jhiyAyati / tatiyAe nimokkhaM ca, | caubhAe cauttha // 1 // kAlaM tu paDilehittA, abohiMto asaMjae / kujjA muNI ya sajjhAyaM, sabadukkhavimokkhaNaM // 2 // porasIe caubhAe, sese vaMditu to guruM / paDikkamittu kAlassa, kAlaM tu paDilehae ||3||" atrApi vyAkhyA tathaiva, pAThadvaye'pi caturtha praharavizeSakRtyAbhidhAnaprasaGgena punaH praharatrayakRtyAbhidhAnamiti mantavyam / 'Agate' prApte 'kAyavyutsarge' ityupacArAt kAyavyutsargasamaye sarvaduHkhAnAM vimokSaNamarthAt kAyotsargadvAreNa yasmin sa tathA tasmin zeSaM prAgvat, yaceha sarvaduHkhavimokSaNavizeSaNaM punaH punarucyate tadasyAtyantanirjarA hetutvakhyApanArthe, tatheha kAyotsargagrahaNena cAritradarzanazrutajJAna vizuddhyarthaM kAyotsargatrayaM gRhyate, tatra ca tRtIye rAtri koDatIcArazcintyate, yata uktam - " tattha paDhamo caritte, daMsaNasuddhIya bIyao hoi / suyaNANassa ya tatito NavaraM 1 kAlacatuSkaM utkRSTena jaghanyataH trayo bhavanti boddhavyAH / dvitIyapade dvikaM tu mAyAmadavipramuktAnAm // 1 // 2 amAyAvinastrIn vA agRhNata eko bhavati / 3 tatra prathamazcAritre darzanazuddha dvitIyo bhavati / zrutajJAnasya ca tRtIyo navaraM cintayati tatredam // 2 // tRtIye nizAticArAn / sAmAcA |dhyayanaM. 26 ||546 // w.jainelibrary.org Page #73 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ciMtei tattha imaM // 1 // taie nisAiyAraM"ti rAtriko'ticArazca yathA yadviSayazca cintanIyastathA''ha-rAtrau / bhavaM rAtrikaM 'caH' pUraNe atIcAraM cintayet 'aNupuvaso'tti AnupUrvyA-krameNa jJAne darzane cAritre tapasi cazabdAvIrye ca, zeSakAyotsargeSu caturviMzatistavaH pratItazcintyatayA sAdhAraNazceti noktaH / tatazca pAritetyAdisUtradvayaM vyAkhyAtameva, kAyotsargasthitazca kiM kuryAdityAha-kimiti kiMrUpaM 'tapo' namaskArasahitAdi pratipadye'ham , evaM tatra vicintayet-varddhamAno hi bhagavAn SaNmAsaM yAvannirazano vihRtavAn, tatkimahamapi nirazanaH zaknomyetAvatkAlaM sthAtumuta neti ?, evaM paJcamAsAdyapi yAvannamaskArasahitaM tAvatparibhAvayet , uktaM hi-"ciMte carame u. kiM tavaM kAhaM ? / chammAsAmekadiNAdihANi jA porisi namo vA // 2 // " uttarArddha spaSTam , etaduktArthAnuvAdataH / sAmAcArIzeSamAha-'pArie'tyAdi prAgvat , navaraM 'tapaH' yathAzakti cintitamupavAsAdi 'saMpratipadya' aGgIkRtya hai kuryAt siddhAnAM saMstavaM' stutitrayarUpaM, tadanu ca yatra caityAni santi tatra tadvandanaM vidheyaM, tathA cAha bhASyakAraH"vaMdittu niveyaMtI kAlaM to ceiyAi yadi atthi| to vaMdaMtI kAlaM jaha ya tuleuM paDikkamaNaM // 1 // " iti sArddhatrayodazasUtrArthaH // sampratyadhyayanArthamupasaMharannAha 1 cintayet carame tu kiM tapaH kariSyAmi / paNmAsyA ekadinAdihAniH yAvat pauruSI namaskArasahitaM vA // 1 // 2 vanditvA niveda*yanti kAlaM tatazcaityAni yadi santi / tadA vandante kAlaM yathA ca tolayitvA pratikramaNam // 1 // in Education inte For Private Personal use only hellorary.org Page #74 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 547 // ASSISCARRC-40 esA sAmAyArI, samAseNa viyAhiyA / jaM carittA bahU jIvA, tinnA saMsArasAgaraM // 52 // tibemi // sAmAcA ||saamaayaariiyN // 26 // 'eSA' anantaroktA sAmAcArI dazavidhA, ogharUpA [ca padavibhAgAtmikA ceha noktA, dharmakathA'nuyogatvA yadhyayanaM. dasya, chedasUtrAntargatatvAca tasyAH, 'samAsena' saGkepeNa 'viyAhiya'tti vyAkhyAtA, atraivAdarakhyApanArthamasyAH phalamAha-'yAM' sAmAcArI 'caritvA' Asevya 'bahavaH' aneke jIvAstIrNAH saMsArasAgaraM prAgvaditi sUtrArthaH // 'iti' parisamAptau, bravImIti pUrvavat / ukto'nugamaH, samprati nayAH, te'pi prAgvadeva // ityuttarAdhyayanaTIkAyAM zrIzAnyAcAryaviracitAyAM sAmAcArInAmakaM SaDviMzamadhyayanaM samAptam // 26 // *GSTREPTRA-STREATRASTRASTRASTRA.TA.ETRASTRASTRA.ORE% zrIzAntyAcAryakRtAyAmuttarAdhyayanaTI0ziSya sAmAcArInAmakaM paDriMzamadhyayanaM samAptam // C atKAR // 547 // Jain Education inte jainelibrary.org Page #75 -------------------------------------------------------------------------- ________________ atha saptaviMzaM khalukIyamadhyayanam / vyAkhyAtaM paDizamadhyayanaM, samprati saptaviMzamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH-ihAnantarAdhyayane sAmAcArI pratipAditA, sA cAzaThatayaiva pAlayituM zakyA, tadvipakSabhUtazaThatAjJAna eva ca tadvivekenAsau jJAyata ityAzayena dRSTAntataH zaThatAkharUpanirUpaNadvAreNAzaThataivAnenAbhidhIyata ityanena sambandhenAyAtamidamadhyayanam , asya caturanuyogadvAraprarUpaNA prAgvadyAvannAmaniSpanne nikSepe khaluGkIyamiti nAma, ataH khaluGka [nAmataH khalluka] nikSepAyAha niyuktikRt niklevo khalukami cauviho // 487 // jANagasarIrabhavie tatvairitte baillamAIsuM / paDilomo savatthesu bhAvao hoi u khaluko // 488 // hai 'nikkhevo'gAthAdvayaM vyAkhyAtaprAyameva, navaraM balIvardAdiSvityAdizabdenAzcAdiparigrahaH, nirdhAraNe ceyaM saptamI, tato balIvAdiSu yo galyAdiriti gamyate sa dravyataH khaluka iti, 'pratilomaH' pratikUlaH sarvArtheSu, pAThAntarataH 'sarvasthAneSu' jJAnAdiSu bhAvato bhavati khaluGka iti gaathaadvyaarthH|| tadvayatiriktadravyakhaluGkakharUpamAha Jain Education int.in For Private Personal Use Only Harjainelibrary.org Page #76 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. vRhadvRttiH // 548 // avadAlI uttasao jottajugabhaMja tuttabhaMjo a / uppahaviSpahagAmI eya khaluMkA bhaveM goNA // 489 // jaM kira davaM khujaM kakkaDaguruyaM tahA duravaNAmaM / taM daveMsu khaluMkaM vaMkakuDilaveDhamAiddhaM // 490 // suciraMpi vaMkaDAI hohiMti aNujjaijamANAiM / karamaMdidAruAI gayaMkusA iva biMTAI // 491 // 'avadAli'tti avadArayati zakaTaM khakhAminaM vA vinAzayatItyevaMzIlo'vadArI, usako yo yatkiJcanAvalokyotrasyati, 'juttajugabhaMja' tti yotraM - tathAvidhasaMyamanaM yugaM - pratItameva te bhanakti - vinAzayati yotrayugabhaJjaH, tathA totraM| prAjanakastadbhanakti totra bhaJjakazca, ubhayatra 'karmaNyaNa' (pA03 - 2 - 1 ityaN), 'utpathavipathagAmI' utpathaH - unmArgo vi | patho - virUpa mArgastAbhyAM gamanazIlaH, 'ete' avadAryAdayaH khaluGkAH 'bhavanti' bhaveyuH 'goNAH' balIvadaH, upalakSaNatvAdazvAdayazca / amumeva prakArAntareNAha - 'yadi'ti sAmAnyanirdeze 'kile'ti parokSAptavAdasUcakaH 'dravyaM' dArvAdi kubjamiva kubjaM madhyasthUlatayA karkazaM ca tatkaThinatayA gurukaM cAtinicitapudgalatayA karkaza gurukaM, tathA'ta eva duHkhenAvanAmayituM zakyata iti duravanAmaM, karIrakASThavat, tadravyeSu khaluGkaM vakramanRjutvAt kuTilaM viziSTa kauTilyayogAt | 'veDhamAirddha' ti makAro'lAkSaNikastatazca veSThaiH -pranthibhirAviddhaM - vyAptaM veSTAviddham, teSAM vizeSaNasamAsaH / ihaiva dRSTAntamAha - 'suciramapi' prabhUtakAlamapi 'vaMkaDAi'nti vakrANi, avadhAraNAphalatvAcca vAkyasya vakrANyeva bhavi - khaluGkI yAdhya.27 // 548 // Page #77 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pyanti na kadAciddajubhAvamanubhaviSyanti, 'aNujaijamANAIti ekaM kharUpato'nRjUni aparaM ca teSAM kvacitkArye|nupayogAkenacidanRjUkriyamANAni, kAnyevaMvidhAnItyAha-karamardI-gulmabhedastahArukAni, tathA 'gayaMkusA iva viMTAIti casya gamyamAnatvAd gajAGkuzAnIva vakratayA vRntAni ca-phalabandhanAni, prakramAtkarama evoktarUpANi / anekadhA dravyakhaluGkAbhidhAnaM ca kAkA'nekavidhakuziSyadRSTAntapradarzanArthamiti gaathaatryaarthH|| samprati yaduktaM 'pratilomaH sarvArtheSu bhAvato bhavati khaluka' iti tadabhivyaktIkartumAhakAdaMsamasagassamANA jalayakavicchayasamA yaje huNti| te kirahoMti khalaMkA tikkhammiucaMDamadaviA492|| je kira gurupaDiNIA savalA asamAhikAragA paavaa| ahigaraNakAraga'ppA jiNavayaNe te kira khlNkaa|| pisuNA parovatAvI bhinnarahassA paraM pribhvNti| niviaNijjA ya saDhA jiNavayaNe te kira khluNkaa||494|| | daMzamazakaiH 'samANa'tti samAnAH-tulyA daMzamazakasamAnAH, te hi jAtyAdibhistadvattudantIti, tathA jalaukAkapicchukasamAnAzca prastAvAcchiSyA ye bhavanti, doSagrAhitayA'prastutapRcchAdinodvejakatayA ca, paThanti ca-'jalUkavicchugasamA yatti yathA vRzciko'vaSTabdho vidhyatyeva kaNTakena evaM ye ziSyamANA guruM vacanakaNTakairvidhyanti 'te'| evaMvidhAH kila bhavanti khaluGkA bhAvata iti gamyate, tIkSNA-asahiSNavo mRdavaH-alasatayA kAryakAraNaM pratyada uttarAdhya.92 For Private Personel Use Only ainelibrary.org Page #78 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - khalukI yAdhya.27 uttarAdhya. hA kSAzcaNDAH-kopanatayA mArdavena caranti mArdavikAH-zatakRtvo'pi gurupreritA na samyaganuSThAnaM prati pravartante kintva * lasA eva, amISAM dvndvH| anyaca-ye kila 'gurupratyanIkAH' AcAryAdipratikUlAH kUlavAlakavat 'zavalAH' zababRhadvRttiH lacAritrayogAt 'asamAdhikArakAH' gurvAdInAmasamAdhAnajanakAH, ata eva pApAH 'adhikaraNakArakAtmAnaH' // 549 // kalahakartRkhabhAvAH sadanuSThAnaM prati preryamANA yuddhAyaivopatiSThante, 'jinavacane' sarvajJazAsane te kila khaluGkA ityucyanta iti zeSaH / tathA 'pizunAH' sUcakAH, ata eva 'parovayAvi'tti paropatApinaH 'bhinnarahasyAH' vizvastajanakathitarahasyabhedinaH tathA 'param' anyaM 'paribhavanti' yena kenacitprakAreNAbhibhavanti 'NiveyaNija'tti nirvedanIyA nirveda | prApya prakramAdyatikRtyena, pAThAntarato nirgatA vacanIyAd-upadezavAkyAtmakAd ye te nirvacanIyAH, caH samuccaye bhinnakramazca, tataH 'zaThAzca' mAyAvinaH, paThyate ca-NibayA NissIlasaDha'tti, sugamameva, 'jinavacane' zrIsarvajJazAsane bhaNitA ye iti zeSaH, te prAgabhihitakharUpAH kila khalukA iti gaathaatryaarthH|| tataH kimityAhatamhA khalaMkabhAvaM caiUNaM paMDieNa puriseNaM / kAyavA hoi maI ujusabhAvaMmi bhAveNaM // 495 // | tasmAditthaM dopavantaM khalukabhAvaM tyaktvA 'paNDitena' buddhimatA puruSeNa upalakSaNatvAt khyAdinA ca karttavyA bhavati 'matiH' buddhiH, va?-'RjukhabhAve' Arjave bhAve 'bhAvena' paramArthena na tu bahirvRttyaiveti gaathaarthH|| avasito nAmaniSpanna nikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramucAraNIyaM, tacedam MARCLERRORCE // 54 7 + Jan Education Inter For Private Personel Use Only diainelibrary.org Page #79 -------------------------------------------------------------------------- ________________ there gaNahare gagge, muNI Asi visaare| Ainne gaNibhAvammi, samAhiM paDisaMdhae // 1 // dharme'sthirAna sthirIkarotIti sthaviraH, uktaM hi-"thirakaraNA puNa thero" gaNaM-guNasamUhaM dhArayati-Atmanyava-I sthApayatIti gaNadharaH 'gArgyaH' gargasagotraH tathA muNiti-pratijAnIte sarvasAvadhaviratimiti muniH 'AsIt , abhUt 'vizAradaH' kuzalaH sarvazAstreSu saGgrahopagrahayo, 'AkIrNaH' AcAryaguNairAcArazrutasampadAdibhirvyAptaH paripUrNa itiyAvat , 'gaNibhAve' AcAryatve sthita iti gamyate, 'samAhiM paDisaMdhae'tti samAdhAnaM samAdhiH, sa ca dvidhA-dravyato bhAvatazca, tatra dravyasamAdhiryadupayogAtsvAsthyaM bhavati, yathA(vA) payaHzarkarAdidravyANAM parasparamavirodhaH, bhAvasamAdhistu jJAnAdIni, tadupayogAdevAnupamakhAsthyayogAt, tatreha bhAvasamAdhiyate, tataH samAdhi 'pratisaMdhatte' karmodayAt truTitamapi saMghaTTayati, tathAvidhaziSyANAmiti gamyate iti suutraarthH|| samAdhiM ca pratisaMdadhadyathA'sau ziSyebhya upadizati tathA''ha vahaNe vahamANassa, kaMtAraM aivattae / joe vahamANassa, saMsAro aivattae // 2 // uhyate'nena voDhavyamiti vahanaM-zakaTAdistasmin yojitasyeti gamyate, 'vahamAnasya' samyakpravarttamAnasyottaratra hai khaluGkagrahaNAdiha vinItagavAderiti gamyate, atikramyAtikramaNasambandhe SaSThI, vAhakAvinAbhUtatvAcAsya vAhakasya 1 sthirakaraNAtpunaH sthaviraH in Edetan W w.jainelibrary.org Page #80 -------------------------------------------------------------------------- ________________ khalaGgI yAdhya.27 ca pAmarakAdeH 'kAntAram' araNyam 'ativartate' sukhAtivarttitayA khayamevAtikramatIti dRSTAntaH, upanayamAhauttarAdhya. 'yoge' saMyamabyApAre 'vahataH' tathaiva pravarttamAnasya ihApi prAgvatpravartakasya cAcAryAdeH 'saMsAraH' bhavaH ativartate / bRhadvRttiH prAgvat svayamevAtikAmati, iha ca yogavahanamazaThateti saiva prAgadhyayanArthatvenopavarNitA phalopadarzanadvAreNAneno teti bhAvanIyamiti sUtrArthaH // tadevaM kathamamI azaThatAmAsevya punarjAnAdisamAdhimantaH ziSyAH syuriti tasyA guNamabhidhAya tadguNajJAnamiva tadvipakSadopAvadhAraNamapi tadAsevanAGgamiti tadvipakSabhUtazaThatAdoSA api vAcyAH, te ca kuziSyakharUpAbhidhAnata evAbhidhAtuM zakyante iti nirvedakatvaM khayaM dopaduSTatvaM ca tatkharUpamavagamayitaM dRSTAsantopavarNanAyAha| khaluMke jo u joei, vimANe kilissaI / asamAhiM ca veei, tuttao ya se bhajaI // 3 // ega Dasai pucchaMmi, egaM viMdhaibhikkhaNaM / ego bhaMjai samilaM, ego upphpttttio||4|| ego paDai pAseNaM, nivesai nivijaI / ukkuddai uphphiDaI, saDhe bAlagavI vae // 5 // mAI muddheNa paDaI, kuddhe gacchai paDivahaM / mayalakkheNa ciTThAI, vegeNa ya pahAvaI // 6 // chinnAle chiMdaI siliM, duIte bhaMjaI jugaM / seviya sussuyAittA, ujju hittA palAyaI // 7 // hai yadvA dharmakathA'nuyogatvAdasya prathamasUtre garganAmA''cAryaH kathaJcitkuziSyairbhagnasamAdhirAtmanaH samAdhi prati // 550 // Jain Education in For Private Personal Use Only jainelibrary.org Page #81 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMdhatta iti vyAkhyAyate, dvitIyasUtre tu vahane 'vahamANassa'tti antarbhAvitaNyarthatayA vAhayamAnasya vinItagavAdIn yathA kAntAramativartate tathA yogyAn ziSyAn vAhayamAnasya-kRtyeSu pravartayataH saMsAro'tivartate, tadvinItatAdarzanAdAtmano vizeSataH samAdhisambhavAditibhAva iti sopaskAratayA vyAkhyAyate, itthamAtmanaH samAdhipratisandhAnAya vinItakharUpaM paribhAvya sa evAvinItakharUpaM yathA paribhAvayati tathA''ha-khaluMketyAdisUtradvAdazakam / khaluGkAn 18 yonirdiSTakharUpaH 'tuH' vizeSaNe yojayati-yokrayati vahana iti prakramaH, sa kimityAha-'vihaMmANo'tti sUtratvAd vizeSeNa 'nan' tADayan 'klAmyati' zramaM yAti, pAThAntarataH klizyati, ata eva 'asamAdhi' cittodvegarUpaM 'vedayate' anubhavati 'totrakaH' prAjanakaH, sa ca 'se' iti tasya khaluGkayojayituH "bhajyate' atitADanAdbhaGgaM yAti / tatazcA|tiruSTaH san yat kurute tadAha-eka 'dazati' dazanairbhakSayati 'pucche' bAladhau, 'ekam' anyaM galiM 'vidhyati' prAjanakArayA tudati, upalakSaNaM caitadazlIlabhApaNAdInAm , 'abhIkSNaM' punaH punaH, atha kimete kurvanti ? yena yojayiturevaM nirvedahetava ityAha-'ekaH kazcit khaluGko gauH 'bhanakti' Amardayati, kAM?-'samilA' yugarandhrakIlikAm , 'ekaH' anyastAmabhaGktvA'pi utpatham -unmArga prasthita utpathaprasthito bhavatIti gamyate / tathA 'ekaH' aparaH patati 'pArthena' ekagAtravibhAgena, gamyamAnatvAdU bhUmI, anyastu 'nivesai'tti nivizati-upavizati, aparazca 'Nivijae'tti zete, paraH 'utkUdate' UrdU gacchati 'upphiDai'tti maNDUkavatplavate, anyaH 'zaThaH' zAThyavAn , anyaH Jain Education in For Private & Personel Use Only w.jainelibrary.org Page #82 -------------------------------------------------------------------------- ________________ khaluGkI yAdhya. 27 uttarAdhya. kazcid 'bAlagavI vae'tti 'bAlagavIm' avRddhAM gAM 'bajet' tadabhimukhaM dhAvedityarthaH, yadivA''rSatvAdvAlagavIti vyAlagavo-duSTabalIvardaH 'brajet gacched anyata iti zeSaH / anyazca 'mAyI' mAyAvAn 'mUrdhA' mastakena patati, bRhadvRttiH | ko'rthaH 1-atinissahamivAtmAnamAdarzayan bhuvi zirasA luThati, aparaH 'kruddhaH' kupitaH san 'gacchati pratipathaM' // 55 // pazcAdvalati, aparaH 'mRtalakSyeNa' mRtavyAjena 'tiSThati' Aste, paThyate ca-'palayaM(yalaM)te Na ciTThiya'tti prava(ca)lan prakarSeNa kampamAnastiSThati, kampAnna nivarttata ityarthaH, kathaJcitpravaNIkRtaH 'vegena ca pradhAvati' yathA dvitIyo gantuM na zaknoti tathA gacchatIti yo'rthaH / 'chinnAlaH' tathAvidhaduSTajAtiH kazcit 'chinatti' khaNDayati 'si[khi] liM'ti razmi saMyamanarajjumitiyAvat , aparastu durdAnto bhanakti yugaM, so'pi ca yugaM bhaktvA 'sussuyAitta'tti sUtkArAn kRtvA, tathA 'ujuhittatti prerya khAminaM zakaTaM ceti gamyate 'palAyate' anyato dhAvatIti sUtrapaJcakArthaH // itthaM dRSTAntamabhidhAya dArzantikayojanAmAha khalukA jArisA jujA, dussIsAvihu tArisA / joiyA dhammajANaMmi, bhajatA dhiidubbalA // 8 // | 'khaluGkAH' ihoktarUpA gAvo yAdRzAH 'yojyAH' ghaTTanIyAH, duHziSyA api 'huH' avadhAraNe bhinnakramazca, tatastAdRzA eva, yathA hi khaluGkagavAH svakhAminaM kra(kla)mayantyasamAdhiM ca prApayanti yathA ca samilAbhaGgAdinA duSTatvamA-3 hai darzayantyevamete'pi, kimiti ?-yato 'yojitAH' vyApAritA dharmo yAnamiva muktipuraprApakatayA dharmayAnaM tasmin // 551 // For Private & Personel Use Only Page #83 -------------------------------------------------------------------------- ________________ OCCUSAMACOCONOR bhajyante' na samyak pravarttante 'dhiidubala'tti prAkRtatvAd durvaladhRtayo dharmAnuSThAnaM pratIti gamyata iti sUtrArthaH // dhRtidurbalatvameva teSAM bhAvayitumAha___ iDDIgAravie ege, egittha rasagArave / sAyAgAravie ege, ege sucirakohaNe // 9 // bhikkhAlasie ege, ege omANabhIrue thaddhe / egaM ca aNusAsaMmI, heUhiM kAraNehi ya // 10 // so'vi aMtarabhAsillo, dosameva pakuvvaI / AyariyANaM taM vayaNaM, paDikUlei abhikkhaNaM ||11||n sA mama viyANAi, navi sA majjha daahiii| niggayA hohiI manne, sAhU anno'stha vaccau // 12 // pesiyA paliuMcaMti, te pariyaMti smNto| rAyaviTTi va mannatA, kariti bhiDiM muhe // 13 // vAiyA saMgahiyA ceva, bhattapANehiM posiyaa| jAyapakkhA jahA haMsA, pakamaMti disodisiM // 14 // ___ 'iDDIgAravie'tti RyA gauravaM-zrAddhA Rddhimanto mama vazyAH saMpadyate ca yathAcintitamupakaraNamityAdyAtmabahumAnarUpamRddhigauravaM tadasyAstIti Rddhigauraviko na guruniyoge pravartate kimetairmameti ekaH-kazcana, 'ekaH' anyo'treti-duHziSyAdhikAre 'rasagArave'tti raseSu-madhurAdiSu gauravaM-gAya yasyAsau rasagauravo bAlaglAnAdisamucitAhAradAnatapo'nuSThAnAdau na pravarttate, 'sAyAgAravie'tti sAte-sukhe gaurava-prativandhaH sAtagauravaM tadasyAstIti sAtagauravika ekaH, sukhapratibaddho hi nApratibaddhavihArAdau pravartituM kSamaH, ekaH 'sucirakrodhanaH' prabhUtakAlakopanazIlaH, JainEducation.in For Private Personel Use Only d jainelibrary.org Page #84 -------------------------------------------------------------------------- ________________ khaluGgI yAdhya.27 ekadA kupitaH kupita evAste, na kRtyeSu pravartate / bhikSAyAmAlasyakaH-AlasyavAn bhikSA''lasthika eko na uttarAdhya. vihartumicchati, eko'pamAnabhIruH-bhikSAM bhramannapi na yasya tasyaiva vezmani praveSTumicchati, yadivA 'omANaM'ti bRhadvRttiH pravezaH sa ca svapakSaparapakSayostIruhipratibandhena mA mAM pravizantamavalokyAnye sAdhavaH saugatAdayo vA'tra // 552 // pravezyantIti, 'thotti stabdho'haGkAravAn , na nijakugrahAnnamayituM zakya iti prakramaH, eka ca duHziSyam 'aNusAsaMmi'tti ApatvAdanuzAsti gururiti gamyate, yadA tvAcArya AtmanaH samAdhi pratisaMdhatte iti vyAkhyA tadA'nuzAsmIti vyAkhyeyaM, hetubhiH kAraNaizcoktarUpaiH / sa cAnuziSyamANaH kiM kurute ? ityAha-so'pi duHziSyaH 'aMtarabhA|sila'tti antarabhApAvAn , guruvacanApAntarAla eva khAbhimatabhASaka ityarthaH, 'doSameva' aparAdhameva 'prAduSka(praka)roti' prakarSaNa vidhatte, na tu ziSyamANo'pi tadvicchedamiti bhAvaH, pAThAntaratazca dopameva prabhASate, gurUNAmiti gamyate, na caitAvatA tiSThati, kintvAcAryANAmupalakSaNatvAdupAdhyAyAdInAM dvitIyapakSe tvAcAryANAM satAmasmAkamiti gamyate, tadityanuziSTayabhidhAyakaM vacanaM vacaH 'pratikUlayati' viparItaM karoti yuktyupanyAsena viparItaceSTayA 4/vA 'abhIkSNaM' punaH punaH, na tvekdaivetybhipraayH| yathA pratikUlayati tathA''ha-na sA 'mama'ti mAM vijAnAti, dakimuktaM bhavati ?-gurubhiH kadAcitprajJApito yathA-AyuSman ! glAnapratijAgaraNaM mahanirjarAsthAnamityamukasyA api zrAvikAyAH sakAzAdamukamauSadhamAhArajAtaM vA''nIyatAM, tataH sa tayA jJAyamAno'pi pratikUlatayA prAha 552 // + 5 For Private M Jain Educationing Personal Use Only ainelibrary.org Page #85 -------------------------------------------------------------------------- ________________ na sA-zrAvikA mA pratyabhijAnAti, apratyabhijJAnAca na vetti, naiva sA mahyaM dAsyati vivakSitamauSadhAdIti gamyate iti hetuhetumadbhAvena vyAkhyeyaM, khatantratayA vA na sA mAM vijAnAti, nApi sA mahyaM dAsyatItyAha; yadivA nirgatA gRhAdidAnI sA bhaviSyatIti manye iti vakti, athavA sAdhuH 'anyaH' madyatiriktaH 'atra vivakSitaprayojane brajatu, kimahamevaikaH sAdhurasmItyabhidhatte / anyaca 'preSitAH' kvacittathAvidhaprayojane prasthApitAH 'paliuMcaMti'tti tatprayojanAniSpAdane pRSTAH santo'paDavate-ka vayamuktAH?,gatA vA tatra vayaM, na tvasau dRSTeti, paThyate ca-posiyA paliuMcaMti' poSitAH-AhAropakaraNAdinA zrutAdinA ca puSTiM nItA apahuvate-yathA kimasmAkaM gurubhiH kRtamityapalapanti 'te' duHziSyAH 'pariyaMti' paryaTanti 'samantataH' sarvAsu dikSu, na gurusannidhau kadAcidAsate, mA kadAcideSAM kiJci|tkRtyaM bhaviSyatIti, kathaJcitsaMnidhAne vA kA pravRttau 'rAjaveSTimiva' nRpatihaThapravartitakRtyamiva 'manyamAnAH' mana-1 syavadhArayantaH kurvanti 'bhrakuTIm' AvezavazakRtabhrUtkSeparUpAM 'mukhe' vakre, atyantaduSTatAkhyApakametat tadanyavaparvikAropalakSaNaM ca / aparaJca-'vAcitAH' zAstrANi pAThitAH, upalakSaNatvAttadarthaM ca grAhitAH, kimAcAryAntarasatkA evama santa utAnyathetyAha-saMgRhItAH' parigRhItAzcazabdAd dIkSitA upasthitAzca khayamiti gamyate. eveti paraNe. bhaktapAnena' ca sasnigdhamadharAdinA, sUtre ca subvyatyayAttRtIyAthe saptamI, poSitAH' upacitIkRtAH. tathA'pi 'jaatpkssaaH'| utpannapatatrA yathA haMsAH prakarpaNa-ativiprakRSTadezAntaragamanalakSaNena kAmanti-gacchanti prakrAmanti 'disodisiM'ti For Private & Personel Use Only 1 Jain Education Intl .jainelibrary.oro Page #86 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 553 // Jain Education In | dizi dizi yadRcchAvihAriNo bhavantItyarthaH / pUrvatraikasthAnasthitAnAmeva paryaTanamuktam, iha tu dezAntaragamana iti na paunaruktayaM, prAgekaprakrame'pi yadiha bahvabhidhAnaM tadIdRzAM bhUyastvakhyApanArthamiti sUtrapaGkArthaH // itthaM khaluGkasyeva | | samilAbhaGgAdinA duH ziSyasya dhRtidurbalatvAdinA duSTatvam, ata eva khakhAmiklamAsamAdhijanakatvaM coktam, idAnIM taireva prApitaklamAsamAdhiryadasAvaceSTata tadAha aha sArahI viciMte, khaluMke hi samAgae / kiM majjha duTThasIsehiM ?, appA me avasIaI // 15 // jArisA mama sIsA u, tArisA galigaddahA / galigaddahe caittANaM, dRDhaM pariNhaI tavaM // 16 // 'athe 'ti klamAsamAdhisambhavAnantaraM sArathiriva sArathiH skhalitapravarttakatayA''cAryAdiH 'vicintayati' dhyAyati, AcAryasamAdhipratisandhAnapakSe tu 'athe' tyanantaroktacintAnantaraM 'sArathiH ' sa eva gargAcAryaH khaluGkhairiva khaluGkhaiH - duHziSyaiH, hetau tRtIyA, zramaM - khedamAgataH - prAptaH zramAgataH, te hi duSTagavavadanekadhA preryamANA api sanmArgamagacchanto guruzramahetava eva bhavanti, yadivA samAgataH khaluGkhairiti ca sahArthe tRtIyA, yadvicintayati tadAha- kiM ?, na kiJcidityarthaH, mamaihikamAmuSmikaM vA prayojanaM sidhyatIti gamyate, kaiH ? - duSTaziSyaiH prakramAtpreritaiH, kimevamucyate ityAhaAtmA 'me' mamAvasIdati, etatpreraNAdivyagratayA tathAvidhasvasvakRtyAkaraNena, tata etattyAgato varamudyatavihAreNaiva | vihRtamiti bhAvaH / athaitatpreraNAntarAle svakRtyamapi kiM na kriyate ? ityAha- yAdRzA mama ziSyAH, 'tuH' pUraNe, tAdRzA khaluGkI yAdhya. 27 1144311 w.jainelibrary.org Page #87 -------------------------------------------------------------------------- ________________ GROADC lagaligardabhAH, yadi paramityupaskAraH, gardabhagrahaNamatikutsAkhyApaka.te hi svarUpato'pyatipreraNayaiva pravarttante, tatastatpre raNayaiva kAlo'tikAmati, na tu tadantarAlasambhava iti bhAvaH, yatazcaivaM tato galigardabhAniva galigadebhAn-duHziSyAstyaktvA dRDhaM' bADhaM'pragRhNAmi' pAThAntarataH parigRhNAti vA aGgIkarate.tadanuzAsanarUpapalimanthatyAgataH,ekatra sAmAnyana gururanyatra tu gagenAmA, kintu 'tapaH' anazanAdIti sUtradvayArthaH // tataH kIdRzaH san kimasI kuruta' itsAha miumaddavasaMpanne, gaMbhIre susmaahie| viharai mahiM mahappA, sIIbhUeNa appaNa // 17 // ttibAma / / ||khluNkijN // 27 // _ 'mRdaH' bahirvRttyA vinayavAna 'mArdavasaMpannaH' antaHkaraNato'pi tAgeva. kaziSyasannidhau hi mRdurapi kharUpato'mRdurevAsIt , uktaM hi prAka-"aNAsavA thUlavayA kusIlA. miuMpi caMDaM pakaraMti sIsA" iti, ata eva 'gambhAraH' alabdhamadhyaH 'susamAhitaH' suSTha cittasamAdhAnavAna 'viharati' apratibaddhavihAreNa paryaTati 'mahIM' pRthvI mahAtmA hAzIlaM-cAritraM bhUtaH-prAptaH zIlabhUtastenAtmanA upalakSitaH, yatazcaivaM gurorapi khaluGkatyAgata eva mAdevAdiguNa saMpannateti khalatAyA ihaivAtmano gurUNAM ca doSahetatvena tattyAgato'zaThataiva sevitavyetyadhyayanatAtpayoH // 'iti' parisamAptau, bravImIti pUrvavat / ukto'nugamaH, samprati nayAste'pi prAgvadeva // ityuttarAdhyayanazrutaskandhaTIkAyAM ziSyahitAyAM zrIzAntyAcAryakRtAyAM khalukIyaM nAma saptaviMzamadhyayanaM samAptam // 27 // AMERAGARIKAACANCY Jain Education in For Private & Personel Use Only Rijainelibrary.org Page #88 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5G uttarAdhya. vRhadvatti // 554 // SECONOCELCOCACANCE atha mokSamArgagatyAkhyamaSTAviMzamadhyayanam / mokSamArga___ vyAkhyAtaM saptaviMzamadhyayanam adhunA'STAviMzamArabhyate, asa cAyamabhisambandhaH-ihAnantarAdhyayane'zaThatayaiva 5 gatya028 sAmAcArI paripAlayituM zakyata iti tAmabhihitavAn , iha tu tadyavasthitasya nyAyaprAptava mokSamArgagatiprAptiriti tadabhidhAyakamidamadhyayanamArabhyate, asya cAnuyogadvAracatuSTayaM prAgvatprarUpyaM yAvannAmaniSpannanikSepe asya mokSamArgagatiriti nAma ato mokSasya mArgasya gatezca nikSepamabhidhAtumAha niyuktikRtUniklevo mukkhaMmi(ya)cauviho // 496 // jANagasarIrabhavie tavvairitte aniyalamAIsu / aTavihakammamukko nAyavo bhAvao mukkho // 497 // nikkhevo maggaMmi(vi)cauvi0 // 498 // jANagasarIrabhavie tavairitte a jalathalAIsuM / bhAvami nANadaMsaNatavacaraNaguNA muNeyavA // 499 // niklevo u gaIe caukkao duvi0 // 500 // jANagasarIrabhavie tavairitte a puggalAIsuM / bhAve paMcavihA khalu mukkhagaIe ahIgAro // 501 // // 554 // Jain Education Inter Page #89 -------------------------------------------------------------------------- ________________ NikkhavetyAdi gAthAH paTa pratItArthA eva, navaraM 'tavairitte ya niyalamAIsutti tadyatiriktazca nigaDAdibhyaH, AdizabdAtkArAgRhAdiparigrahaH, sUtratvAca paJcamyarthe saptamI, iha ca nigaDAdInAM dravyatvAttanmokSo'pi dravyamokSa uktaH, aSTavidhakarmaNA-jJAnAvaraNAdinA muktaH-tyakta Atmeti gamyate jJAtavyo bhAvato mokSaH, kathaJcivyaparyAyayorananyatvakhyApanArthamitvamuktam , anyathA hi kSAyikabhAva evAtmano muktatvalakSaNo mokSa ityucyate, Aha-karmaNo'pi dravyatvAtkarmakSayalakSaNatvAcAsya kathaM na dravyamokSatA ?, ucyate, iha dravyasyAvivakSitatvAtkSAyikabhAvarUpasyaiva cAsyAzritatvAnna dopaH, athavA bhAvazabdo'tra paramArthavacanaH, tathA ca vaktAro bhavanti-ayamatra bhAvaH-ayamatra paramArtha ityarthaH, tatazcAsyaivaikAntikAtyantikatvena tAttvikatvAdbhAvamokSatvam , itarasya tu tadviparItatvAd dravyamokSatvamityanavakAza eva preraNAyAH, 'tavairitte ya jalathalAIsunti jalasthale-pratIte AdizabdAdubhayaparigrahasteSu prakramAdyo maargH| sa tayatirikto dravye muNitavya iti saMTakaH, bhAve jJAnadarzanatapazcaraNaguNA jIvaparyAyatvAnmuktipadAvAptinimittatayA ca muNitavyo mArga iti prakramaH / 'tavairitte ya poggalAIsunti sUtratvAttadyatiriktA ca prakramAvyagatiH pudgalAdipu, AdizabdAjIvaparigrahaH, vyaktibhedavivakSayA ca bahuvacananirdezaH, dravyatvaM cAsyA dravyaprAdhAnyavivakSayA, anyathA hi pulAdiparyAyatvAdterbhAvarUpatava, yadivA dravyasya gatiH dravyagatiriti paSThIsamAsAzrayaNAnna doSaH, bhAve uttarAdhya.93 For Private Personal Use Only W ww.jainelibrary.org INThal Page #90 -------------------------------------------------------------------------- ________________ -- -- mokSamArga gatya028 uttarAdhya-18| 'paJcavidhA' paJcaprakArA prastAvAdgati rakatiryaGarAmaramuktyAkhyagamyabhedena, mokSagatyA-siddhigatyA tvadhikAraH, tasyA| bRhadvRttiH evehAbhidheyatvAditi gAthASavArthaH // samprati yathA'sya mokSamArgagatiriti nAma tathA darzayitumAha... mukkho maggo a gaI vaNijai jamha ittha ajjhayaNe / taM eaM ajjhayaNaM nAyavaM mukkhamaggagaI 502| // 555 // | mokSaH prApyatayA mArgastatprApaNopAyatayA cazabdo bhinnakramaH tataH 'gatizca' siddhigamanarUpA tadubhayaphalatayA 'varNyate' prarUpyate yasmAda 'atre'ti prastute'dhyayane 'tat' tasmAdetadadhyayanaM jJAtavyaM 'mokSamArgagatiH' iti mokSamAdagaMgatinAmakam, abhidheye'bhidhAnopacArAditi bhAva iti gAthArthaH // ukto nAmaniSpanno nikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, tacedam mukkhamaggagaI taccaM (tthaM), suNeha jiNabhAsiyaM / caukAraNasaMjuttaM, nANadaMsaNalakkhaNaM // 1 // dA mokSaNaM mokSaH-aSTavidhakarmocchedastasya mArgaH-uktarUpastena gatiH-anantaroktA mokSamArgagatistAM, kathyamAnA|miti gamyate, 'tacaMti 'tathyAm' avitathA 'zRNata' AkarNayata 'jinabhASitAM' tIrthakRdabhihitAM, catvAri kAraNAni vakSyamANalakSaNAni taiH saMyuktA-samanvitA catuSkAraNasaMyuktA tAM, nanvamUni catvAri kAraNAni karmakSayalakSaNasya mokSasyaiva, gatestu tadanantarabhAvitvAtsa eve (va ne)ti kathaM catuSkAraNavatItvamasyA na virudhyate ?, ucyate, vyavahArataH kAraNakAraNasyApi kAraNatvAbhidhAnAdadoSaH, ata eva cAnantarakAraNasyaiva kAraNatvamityAzaGkA'pohArtha AMSUMMAg // 555 // Dainelibrary.org Page #91 -------------------------------------------------------------------------- ________________ RECORRECASSESEARCH masya vizeSaNasyopanyAsaH, anyathA hi mokSamArgeNa gatiriti vigrahe gati prati mArgasya kAraNatvaM pratIyata eva, tadrUpANi cAmUni catvAri kAraNAnIti, tathA jJAnadarzane lakSaNaM-cihna yasyAH sA jJAnadarzanalakSaNA, yasya hi tatsattA tasyAvazyaMbhAvinI muktiriti nizcIyate, ata eva cAnayomUlakAraNatAM darzayitumitthamupanyAsaH, yadvA mokSe-uktalakSaNe mArgaH-zuddho 'mRjU zuddhA viti dhAtupAThAttasya gatiH-prAptistAM jJAnadarzane-vizeSasAmAnyopayogarUpe lakSaNam-asAdhAraNaM kharUpaM yasyAH sA tathA tAM, na ceha niyuktikRtA mArgagatyoranyathAvyAkhyAnAttadvirodhaH, anantagamaparyAyatvAtsUtrasya, ziSyAsaMmohAya kasyacidevArthasya tenAbhidhAnAt , zeSaM prAgvaditi sUtrArthaH // yaduktaM 'mokSamArgagatiM zRNute'ti, tatra mokSamArga tAvadAha nANaM ca daMsaNaM ceva, carittaM ca tavo tahA / esa maragutti pannatto, jiNehiM varadaMsihiM // 2 // | jJAyate-avabudhyate'nena vastutattvamiti jJAnaM, taca samyagajJAnameva jJAnAvaraNakSayakSayopazamasamutthaM matyAdibhedaM, dRzyate tattvamasminniti darzanam, idamapi samyagarUpameva, darzanamohanIyakSayakSayopazamopazamasamutpAditamarhadabhihitajIvAditattvarucilakSaNAtmazubhabhAvarUpam , 'eva' avadhAraNe bhinnakramazcottaratra yokSyate, caranti-gacchantyanena mukti| miti caritram, etadapi samyagRpameva cAritramohanIyakSayAditrayaprAdurbhUtasAmAyikAdibhedaM sadasakriyApravRttini|vRttilakSaNaM, tapati puropAttakarmANi kSapaNeneti tapo-bAhyAbhyantarabhedabhinnaM yadahadvacanAnusAri tadeva samIcI Jain Education a l For Private & Personel Use Only Page #92 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mokSamArga uttarAdhya. namupAdIyate, itthaM caitat , sarvatra mokSamArgagatiprastAvAdviparyastajJAnAdInAM tatkAraNatA'nupapatteranyathA'tiprasaGgA tatheti, sarvatra zabdaH samuccaye, sarvatra samuccayAbhidhAnaM samuditAnAmeva muktimArgatvakhyApakam , epa eva 'mArga bRhaddhRttiH iti mArgazabdavAcyaH, asyaiva muktiprApakatvAt 'prajJaptaH' prajJApitaH 'jinaiH' tIrthakRdbhiH varaM-samastavastuvyApi tayA'vyabhicAritayA ca draSTuM-prekSituM zIlameSAM te varadarzinastaiH, iha ca cAritrabhedatve'pi tapasaH pRthagupAdAnamasyaiva dakSapaNaM pratyasAdhAraNahetutvamupadarzayituM, tathA ca vakSyati-"tavasA (u) visujjhai"tti sUtrArthaH // sampratyetasyaivAnuvAda gatya028 kAraNa phalamupadarzayitumA caritaM ca tavo thaa| eyapayAnam 'anuprAptAH' AzritAyatamatastatvarUpami nANaM ca dasaNaM ceva, carittaM ca tavo thaa| eyaM maggamaNuppattA, jIvA gacchaMti suggaI // 3 // pUrvArddha vyAkhyAtameva, 'enam' ityanantaramuktarUpaM 'mArga' panthAnam 'anuprAptAH' AzritA jIvAH 'gacchanti' yAnti 'soggai'nti sugati-zobhanagati, prakramAnmuktimiti sUtrArthaH // jJAnAdIni muktimArga ityuktamatastatvarUpamihAbhidheyaM, taca tadbhedAbhidhAne'bhihitameva bhavatItimatvA 'yathoddezastathA nirdeza' iti nyAyato jJAnabhedAnAha tattha paMcavihaM nANaM, suaM AbhiNiyohiyaM / ohiyanANaM taiyaM, maNanANaM ca kevalaM // 4 // 'tatra' iti teSu jJAnAdiSu madhye 'paJcavidhaM' paJcaprakAraM, kiM tat ?-jJAnaM, ka ete paJca prakArA ityAha-zrUyate taditi zrutaM-zabdamAtraM, taca dravyazrutameva, yatpunaH zabdamAkarNayataH khayaM vA vadataH pustakAdinyastAni vA cakSurA TU Jain Education Inter For Private & Personel Use Only jainelibrary.org Page #93 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dibhirakSarANyupalabhamAnasya zeSendriyagRhItaM vA'rtha vikalpayato'kSarArUSitaM vijJAnamupajAyate tadiha bhAvazrutaM zrutazabdenoktaM, tathA'bhimukho yogyadezAvasthitavastvapekSayA niyataH khaskhaviSayaparicchedakatayA'vabodhaH-avagamo'bhinibodhaH | sa evAbhinivodhikaM,vinayAditvAtsvArthikaSThaka, ohi'tti avazabdo'dhaHzabdArthaH, tatazcAdha ityadhastAddhAvati adho'dhI vistRtaviSayavedakatayetyavadhiH, auNAdiko DiH, yadvA 'ave'tyadha eva dhAnaM dhAtUnAmanekArthatvAtparicchedo'vadhiH, 'upasarge ghoH ki'riti (pA03-3-92)kiH,athavA'vadhiH-maryAdA rUpiSveva dravyeSuparicchedakatayA pravRttirittyevaMrUpA, haiM tadupalakSitaM jJAnamapyavadhiH,jJAyate'neneti jJAtirvA jJAnaM,tato'vadhizcAsau jJAnaM cAvadhijJAnaM,tRtIyaM tRtIyasthAnavartitvAt , maNaNANaM'timanaHzabdena dravyaparyAyayoH kathaJcidabhedAta manodravyaparyAyA gRhyante,teSu tattatsajJivikalpahetupu jJAnaM manojJAnaM, tAneva hi manaHparyAyajJAnI sAkSAdeva budhyate,na tu bAhyAn ,anumAnagamyamAnatvAtteSAm ,uktaM hi-"jANati | bajjhe'NumANAo"tti, 'caH' samuccaye bhinnamastataH kevalaM ca, tatra kevalam-ekamakalupaM sakalamasAdhAraNamanantaM ca jJAnamiti prakramaH, uktaM hi-"kevalamegaM suddhaM sakalamasAdhAraNaM aNaMtaM ca / " Aha-nandyAdipu matijJAnAnantaraM zrutajJAnamuktaM tadiha kimarthamAdita eva zrutopAdAnam ?, ucyate, zeSajJAnAnAmapi kharUpajJAnasya prAyastadadhInatvena 2 prAdhAnyakhyApanArthamiti suutraarthH|| sAmprataM jJAnazabdasya sambandhizabdatvAdyeSAM tajjJAnaM tAnyabhidhAtumAha 1 jAnAti bAhyAnanumAnAt 2 kevalamekaM zuddhaM sakalamasAdhAraNamanantaM ca / Jain Education in For Private & Personel Use Only W w.jainelibrary.org Page #94 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. mokSamArga bRhadvRttiH gatya028 // 557 // eyaM paMcavihaM nANaM, davvANa ya guNANa ya / pajjavANaM ca savvesiM, nANaM nANIhiM desiyaM // 5 // 'etad' anantaroktaM paJcavidhaM jJAnaM dravanti-gacchanti tAMstAn paryAyAniti dravyANi-vakSyamANalakSaNAni teSAM, 'caH' tadgatAnekabhedakhyApako, guNAnAM-rUpAdInAM caH prAgvata . parIti-sarvataH, ko'rthaH ?-dravyeSu guNeSu sarveSvavanti-gacchantIti paryavAsteSAM ca, 'sarveSAm' azeSANAM, kevalApekSayA cAyaM dravyakAtsnyai sarvazabdaH zeSajJAnApekSayA tu prakArakAruye, pratiniyataparyAyagrAhityAtteSAM, 'jJAnama' avabodhakaM 'jJAnibhiH' atizayajJAnopataH kevalibhiritiyAvat 'dezitaM' kathitam / anena ca yadAhaH-jJAnaM jJAnavarUpasyaiva grAhakaM, bAhyAbhimatasya vastuno jJAnAtiriktasyAsattvAd , ata evoktaM-'kharUpasya khato gati'riti, tannirastama . antaH sukhAdipratibhAsavadahiH sthUlaprati|bhAsasyApi svasaMviditatvAt, na ca yugapadvadyamAnayorekasya tAttvikatvamitarasya vanyathAtvamiti nimittaM vinA kalpayituM zakyam , athaikatrAvidyopadarzitatvaM tatkalpananimittaM. na, yatastaditaratrApi kiM na kalpyate', nimitta vinA kalpanAyA ubhayatrAvizeSAt, tathA ca jJAnasyApyabhAvena sarvazanyatApattirityalaM prasaGgeneti sUtrAthaH // anana dravyAdiviSayatvaM jJAnasyoktaM, tatra ca dravyAdIni kiMlakSaNAnItyata Aha guNANaM Asao davaM, egadabvassiyA guNA / lakkhaNaM pajavANaM tu, ubhao assiyA bhave // 6 // 'guNAnAM' vakSyamANAnAm 'AzrayaH' AdhAro yatrasthAsta utpadyante utpadya cAvatiSThante pralIyante ca tad dravyam,4 // 557 // For Private 8 Personal Use Only in Education intomation Page #95 -------------------------------------------------------------------------- ________________ DOORXXXSEX anena rUpAdaya eva vastu na tadyatiriktamanyaditi tathAgatamatamapAstaM, tathAhi-yadutpAdavinAzayona yasyotpAdavinAzI na tattato'bhinnaM, yathA ghaTAtpaTo, na bhavatazca paryAyotpAdavinAzayovyasyotpAdavinAzI, na cAyamasiddho hetuH, 6 sthAsakozakuzUlAdyavasthAsu mRdAdidravyasyAnugAmitvena darzanAt , na cAsya mithyAtvaM, kadAcidanyathAdarzanAsiddheH, uktaM hi-"yo hyanyarUpasaMvedyaH, saMvedyetAnyathA punaH / sa mithyA na tu tenaiva, yo nityamavagamyate // 1 // " tathaikasmin | dravye svAdhArabhUte AzritAH-sthitA ekadravyAzritAH, ke te ?-'guNAH' rUpAdayaH, etena ca ye dravyamevecchanti tadyatiriktAMzca rUpAdInavidyopadarzitAnAhustanmataniSedhaH kRtaH, saMviniSThA hi viSayavyavasthitayo, na ca rUpAdhutkalihai tarUpaM kadAcitkenacid dravyamavagatamavagamyate vA, atha tadvivarta eva rUpAdayo na tu tAttvikAH kecana tadbhedena santi, nanvevaM rUpAdivivoM dravyamityapi kiM na kalpyate ?, atha tathaiva pratIteH, evaM sati pratItirubhayatra sAdhAraNetyubhayamubhayAtmakamastu, lakSyate'neneti lakSaNaM 'paryavANAM' vakSyamANarUpANAM 'tuH' vizeSaNe 'ubhayoH' dvayoH prAkRtatvAd dravyaguNayorAzritAH bhavetti 'bhaveyuH' syuH / anena ca ya evamAhuH-yadAdyantayorasat madhye'pi tattathaiva, yathA marIcikAdau jalAdi, na santi ca kuzUlakapAlAdyavasthayoghaMTAdiparyAyAH, tato dravyamevAdimadhyAnteSu sat, paryAyAH punarasatyairAkAzakezAdibhiH sadRzA api bhrAntaH satyatayA lakSyante, yathoktam-"AdAvante ca yannAsti, madhye'pi hi na tttthaa| vitathaiH sadRzAH santo'vitathA iva lkssitaaH||1||" te'pAkRtAH, tathAhi-Adyantayorasattvena Jain Education Intel For Private & Personel Use Only A jainelibrary.org Page #96 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. 18 madhye'pyasattvaM sAdhayatAmidamAkUtaM-yatvacidasattatsarvasminnasaditi, tatazca mRdravye'pyadravyasyAsattvAtsarvasminnapyasa- mokSamArga tvaprasaGgaH, atheSTamevaitat, sattAmAtrasyaiva tattvata iSTatvAt , uktaM hi-"sarvamekaM sadavizeSAt" nanvevamabhAve bhAvAbRhadvRttiH gatya028 |bhAvAdbhAvasyApi sarvatrAbhAvaprasaGgaH, tasmAdvAdhakapratyayodaya evAsattve nibandhanamiti na kvacidasattve tasyAvazyaMbhAvaH, ||558||18|tto dravyavatparyAyANAmapyabAdhitavodhaviSayatve sattvamastu, tathA guNeSvapi navapurANAdiparyAyAH pratyakSapratItA eva kiyatkAlabhAvinaH,pratisamayabhAvinastu purANatvAdyanyathAnupapatteranumAnato'vasIyante,tatazca dravyaguNaparyAyAtmakameka zabalamaNivacitrapataGgAdivadvA vastviti sthitamiti sUtrArthaH // Aha-gRhNImo 'guNAnAmAzrayo dravya'miti dravyalakSaNaM, tacaivalakSaNaM dravyaM kimekamevota tasya bhedA api santItyAha dhammo adhammo AgAsaM, kAlo puggljNtvo| esa logutti pannatto, jiNehiM varadaMsihiM // 7 // | 'dharma' iti dharmAstikAyaH 'adharma' ityadharmAstikAyaH 'AkAza'mityAkAzAstikAyaH 'kAlaH' addhAsamayAtmakaH 'pudgalajantava'iti pudgalAstikAyaH jIvAstikAyaH, etAni dravyANIti zeSaH, prasaGgato lokakharUpamapyAhaepa ityAdi, sugamameva, navarameSa iti-sAmAnyataH pratIto loka itItyevaMkharUpaH, ko'rthaH -anantarokta // 558 // dravyaSavAtmakaH, uktaM hi-"dharmAdInAM vRttidravyANAM bhavati yatra tatkSetram / taivyaiH saha lokastaviparItaM hyalokAkhyam // 1 // " iti sUtrArthaH // Aha-kimete'pi dharmAdayo bhedavanta utAnyathA ?, ubhayathA'pIti brUmaH, tathA cAha JainEducation in. For Private Personel Use Only w.jainelibrary.org Page #97 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhammo adhammo AgAsaM, davvaM ikikamAhiyaM / aNaMtANi ya vvANi, kAlo puggalajaMtavo // 8 // . dharmo'dharma AkAzaM dravyamiti dharmAdibhiH pratyeka yojyate 'ekaika' ekasaGkhyAyA evaiteSu bhAvAd AkhyAtaM tIrthakRdbhiriti gamyate, tatkiM kAlAdidravyANyapyevamevetyAha-'anantAni' anantasaGkhayAni khagatabhedAnantyAt , 'caH' punararthe uttaratra yokSyate, kAni?, dravyANi, katamAni ?-kAlaH pudgalajantavazcoktarUpAH, kAlasya cAnantyamatItAnAgatApekSayeti sUtrArthaH // eSAM parasparabhedanibandhanaM lakSaNabhedamAha gailakSaNo u dhammo, ahammo tthaannlkkhnno| bhAyaNaM savvadavvANaM, nahaM ogAhalakkhaNaM // 9 // vattazANAlakkhaNo kAlo, jIvo uvoglkssnno| nANeNaM daMsaNeNaM ca, suheNa ya duheNa ya // 10 // nANaM ca daMsaNaM ceva, carittaM ca tavo thaa| vIriyaM uvaoge ya, eyaM jIvassa lakkhaNaM // 11 // sabaMdhayAraujoo, pabhA chAyA tavRtti vA / vaNNarasagaMdhaphAsA, puggalANaM tu lakkhaNaM // 12 // gamanaM gatiH-dezAntaraprAptiH lakSyate'neneti lakSaNaM, gatirlakSaNamasyeti gatilakSaNaH, 'tuH' pUraNe, ko'sau ?dharmAstikAyaH, Aha-siddhe sati vastuno'stitve idamanena lakSyata iti vaktuM yuktam , asya tu sattvamevAsiddham , atrocyate, yadyacchuddhapadavAcyaM tattadasti, yathA stambhAdiH, zuddhapadavAcyazca dharmanAmAstikAyo, na cAyamasiddho hetuH, dharma ityasyaitadvAcakasyAsamastapadatvena tathA'bhidheyArthavAdhakapramANAbhAvAt pramANAntaravAdhitaviSayatvAkhyadoSarahi an Education in For Private Personal use only Page #98 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 559 // Jain Education In && tatvena ca siddhatvAt na ca khapuSpAdiSu saGketitairduHkhAdizuddhapadairanekAnto, vRddhaparamparAyAtasaGketaviSayANAmeva | zuddhapadAnA vAcyatvaMsyeha hetutveneSTatvAt, nipuNena pratipatrA bhAvyam, anyathA dhUmAderapi gopAlaghaTAdiSvanyathA| bhAvadarzanAdepa prasaGgo durnivAraH syAt uktaM ca - "atthiti niviyappo jIvo niyamA u sahato siddhI / kamhA ? suddhapayattA ghaDakharasiMgANumANAo || 1 ||" ityAdyalaM prasaGgena, tathA 'adharmaH' adharmAstikAyaH sthitiH sthAnaM gati| nivRttirityarthaH, talakSaNamasyeti sthAnalakSaNaH, sa hi sthitipariNatAnAM jIvapudgalAnAM sthitilakSaNakArya pratyapekSAkA - raNatvena vyApriyata iti tenaiva lakSyata ityucyate, anenApyanumAnameva sUcitaM tacedam - yadyatkArya tattadapekSAkAraNavada, yathA ghaTAdi, kArya cAsau sthitiH, yacca tadapekSAkAraNaM tadadharmAstikAya iti, atra ca naiyAyikAdiH saugato vA vadet-nAsti adharmAstikAyaH, anupalabhyamAnatvAt, zazaviSANavat, tatra yadi naiyAyikAdistadA'sau vAcyaH - kathaM | bhavato'pi digAdayaH santi ?, atha digAdipratyayalakSaNa kAryadarzanAda, bhavati hi kAryAtkAraNAnumAnam, evaM sati | sthitilakSaNakAryadarzanAdayamapyastIti kiM na gamyate ?, atha tatra digAdipratyaya kAryasyAnyato'sambhavAtkAraNabhUtAn | digAdInanumimImaha iti matiH, ihApyAkAzAdInAmavagAhadAnAdikhakha kAryavyApRtatvena tato'sambhavAdadharmAstikAya| syaiva sthitilakSaNaM kAryamiti kiM nAnumIyate ?, athAsau na kadAcida dRSTaH ?, etaddigAdiSvapi samAnam / atha saugataH 1 astIti nirvikalpo jIvo niyamAt zabdata eva siddhiH / kasmAt ? zuddhapadatvAt ghaTa kharazRGgAnumAnAt // 1 // mokSamArga gatya0 28 // 559 // w.jainelibrary.org Page #99 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education so'pyevaM vaktavyaH yathA-bhavataH kathaM vAhyArthasaMsiddhiH 1, na hi kadAcidasau pratyakSagocaraH, sAkArajJAnavAdinaH sadA tadAkArasyaiva saMvedanAt, tathA ca tasyApyanupalabhyamAnatvAdabhAva eva, athAkArasaMvedane'pi tatkAraNamarthaH parikalpyate, dhUmajJAna ivAgniH, evaM sati sthitidarzane'pi kiM na tatkAraNasyAdharmAstikAyasya nizcayaH ?, athAyamapyabhi| dadhIta na kadAcidasau tatkAraNatvenekSita iti, nanu vAhyArthe'pi tulyametat, na hi so'pi tadAkArakAritayA kadAcidavalokitaH, atha manaskArasya cidrUpatAyAmeva vyApAro na tu niyatA (ta) kAraNatve, atastatrArthaH kAraNaM kalpyate, | evaM tarhi jIvapulau pariNAmamAtra eva koraNaM, sthitipariNatau punaradharmAstikAyo'pekSAkAraNatvena vyApriyata iti kiM na kalpyate ?, athAsau sarvadA sarvasya sannihita ityaniyamena sthitikAraNaM bhavet, nanvevamartho'pi kiM sannihita ityeva khAkAramarpayati ?, atha cakSurAdivyApAramayamapekSate, adharmAstikAyo'pi tarhi svaparagatau vizrasAprayogAva|pekSata iti nAnayorvizeSamutpazyAmaH, tathA 'bhAjanam' AdhAraH 'sarvadravyANAM' jIvAdInAM 'namaH' AkAzam, ava| gAhaH - avakAzastallakSaNamasyetyavagAhalakSaNaM taddhyavagADhuM pravRttAnAmAlamvanIbhavati, anenAvagAhakAraNatvamAkAzasyoktaM, na cAsya tatkAraNatvamasiddhaM yato yadyadanvayavyatirekAnuvidhAyi tattatkArya, yathA cakSurAdyanvayavyatirekAnu| vidhAyi rUpAdivijJAnam, AkAzAnvayavyatirekAnuvidhAyI cAvagAhaH, tathAhi - zuSirarUpamAkAzaM, tatraiva cAvagAho, na tu tadviparIte pudgalAdau, athaivamalokAkAze'pi kathaM nAvagAhaH 1, ucyate, syAdevaM yadi kazcidavagAhitA bhavet, jainelibrary.org Page #100 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 42540 mokSamArga bRhadvRttiH gatya028 uttarAdhya. tatra tu dharmAstikAyasya jIvAdInAM cAsattvena tasyaivAbhAva iti kasyAsI samastu ?, nanvevamapi na tasiddhiH, hetorasiddhatvAta. tadasiddhizcAnvayAbhAvAt , sati hi tasmin bhavanamanvayo, na ca tatsattvasiddhirasti, anvayAbhAve ca vyatirekasyApyasiddhiriti, nanu kathaM na tatsattvasiddhiH ?, atha bhittyAdyabhAva evAkAzamiti, evaM styaakaashaa||56|| bhAva eva bhittyAdaya ityapi kiM na bhavati ?, atha teSAM pramANapratItatvAd, ihApi kiM na pramANapratItiH ?, tathA hiviyati vihaga ityAdi pratItyanyathAnupapattyA'numAnatastatsiddhiH, na ceyaM pratItiranyathA'pi saMbhavatIti na tatastatsiddhiriti ( vaktuM ) yuktam , evaM hi bhittyAdipratIterapi bhicyAdyabhAve'pi bhAvakalpanayA teSAmapyabhA vaprasaktiH, atha tatpratIteH prAmANyanizcaya iti nAnyathAtvakalpanA, evaM tarhi vaktavyaM-kuto'syAH pramANanidazcayaH ?, kiM pramANAntarAnugrahAdvAdhakAbhAvAdvA ?, yadi pramANAntarAnugrahAt kiM tatpramANAntaraM ?, ya ihAbAdhi tapratyayaH sa sarvaH pramANaM, yathA sukhAdipratyayaH, bAdhitapratyayAzcAmI bhityAdipratyayA ityanumAnamiti cedyadyevamihApi yo ya ihapratyayaH sa sarvaH sAlambano yatheha kuNDe dadhIti pratyayaH, ihapratyayazcAyam iha vihaga iti pratyayaH ityanumAnamastyeva, athaivamAdhAramAtrasyaiva siddhirnatvAkAzasya, kathaM na tatsiddhiH?, yadeva hyAdhAramAtraM tadevAkAza|miti vayaM brUmaH, atha bAdhakAbhAvAt , nanu bAdhakamapi viparItapratyayotpattirUpaM, tadabhAvazcobhayatra samAna iti na bhittyAdyabhAva evAkAzaM kintu zuSirarUpamanyadeva,tatastadbhAvabhAvitvAdavagAhasya kathaM na tatkAraNatvasiddhirAkAzasya ?, R // 56 // Jain Education Interational Page #101 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hai evaM ca sthitametad-avagAhena kAryarUpeNa lakSyamANatvAdavagAhalakSaNaM namaH, tathA vartante-bhavanti bhAvAstena tena / rUpeNa tAn prati prayojakatvaM varttanA sA lakSaNaM-liGgamasyeti varttanAlakSaNaH, ko'sau ?-kAlaH,idamuktaM bhavati-yadamI zItavAtAtapAdayaH RtuvibhAgena bhavanti yaca kecicchazadharakaranikarAnukAripAratIprasavAH anye tu tuhinazilAzakalavizadakundamAlatIkusumavAsavAhinaH apare ca kezaratilakurubakazirISAGkolaprasUnajRmbhamANaparAgabhAjaH taditare ca karidazanasakaladhavalamallikAbahalaparimalahAriNaH pare ca kadambaketakarajaHpUrapUritAmbarAH apare tu saptacchadakusumarajodhUlidhUsaritavizvavizvambharAH aviziSTaviziSTavastavaH prakAzante krameNaiva bhuvanabhAgAMstadavazyamamISAM naiyatyahetunA kenApi bhavitavyaM , sa ca kAla ityalaM prasaGgena, sarvathA vartanayA lakSyamANatvAdasti kAla iti sthitaM, tathA jIvaH' janturupayogo-matijJAnAdi lakSaNaM-rUpaM yasyAsau upayogalakSaNo, matijJAnAdiko dhupayogastaddharmaH, sa ca / khasaMvidita eveti, tadanubhavato rUpAdyanubhavAdiva ghaTAdirjIvo lakSyata iti tallakSaNamucyate, apazcitaM caitadihaiva prAganyatra ceti na punaH pratanyate, ata eva 'jJAnena' vizeSagrAhiNA 'darzanena ca' sAmAnyaviSayeNa 'sukhena ca' AhvAdarUpeNa duHkhena ca-tadviparItena prakramAlakSyata iti gamyate, na hi jJAnAdInyajIveSu kadAcidupalabhyanta itikRtvA / samprati vineyAnAM dRDhatarasaMskArAdhAnAya uktalakSaNamanUdya lakSaNAntaramAha-'jJAnaM ca' uktarUpamevaM darzanaM caiva caritraM ca tapastathA 'vIrya' vIryAntarAyakSayopazamasamutthaM sAmarthyalakSaNam 'upayogazca' avahitatvaM, kimityAha-'etat' jJAnAdi uttarAbhya. 94 For Private Personel Use Only a w .jainelibrary.org Page #102 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 561 EXACILISAR jIvasya lakSaNam, etena hi jIvo'nanyasAdhAraNatayA lakSyata iti / itthaM jIvalakSaNamabhidhAya pudgalAnAM lakSaNa- mokSamArgamAha-zabdaH' dhvaniH 'andhakAraH' timiram , ubhayatra sUtratvAtsupo luk, 'udyotaH' ratnAdiprakAzaH 'prabhA' candrA-14 didIdhitiH 'chAyA' zaityaguNAH 'AtapaH' ravibimbajanita uSNaprakAzaH, itizabda AdyarthaH, tatazca sambandhabhedA gatya028 dInAM parigrahaH,vA samuccaye,varNazca-nIlAdiH rasazca-tiktAdiH gandhazca-surabhyAdiH sparzazca-zItAdireSAM dvandvaH, itizabdena cAdyArthenaiSAM grahaNe'pi punarupAdAnaM sarvatrAnuyAyitAkhyApanArtha, 'pudgalAnAM' skandhAdInAM 'tuH' punararthaH lakSaNam ,etaireva teSAM lakSyatvAt ,Aha-paugalikatve zabdAdInAM pudgalalakSaNatvaM yuktaM tacca katham ?, ucyate,zabdastAvanmUrttatvAtpaudgaliko, mUrtibhAvo'sya pratighAtavidhAyitvAdibhyaH,uktaM hi-"pratighAtavidhAyitvAlloSTavanmUrtatA dhvneH| dvAravAtAnupAtAca, dhUmavacca parisphuTam // 1 // " andhakArodyotaprabhANAM tu paudgalikatvaM cakSurvijJAnaviSayatvAt , prayogazcAtra-yatpaugalikaM na bhavati tacakSurvijJAnaviSayamapi na bhavati, yathA''tmAdayaH, cakSurvijJAnaviSayAzcAndhakArAdayaH, athAlokAbhAvo'ndhakAra, tathA ca nirupAkhyatvena tasyAsattvamucyate, na, sataH sarvathA niranvayAbhAvasthAbhAvenAbhAvarUpatve'pi nirUpAkhyatvAsiddheH, tathAhi-ghaTasya kapAlAkhyaparyAyAntarotpattirevAbhAvo na punaru // 56 // cchedamAtram, evamalokasyApyandhakArAkhyaparyAyAntarotpattirevAbhAvo na tu tathAvidhaparamANurUpatayA'pyabhAva eva, itthaM caitat, pariNAmitvAdvastunaH, pariNAmasya ca sata eva vastunaH pUrvarUpaparityAgena rUpAntarotpattirUpatvAt , bhavati, yathA''tmAla tathA ca nirupA vinAbhAvarUpatve'pi For Private Personal Use Only Page #103 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education Int uktaM hi - " pariNAmo hyarthAntaragamanaM na ca sarvathA vyavasthAnam / na ca sarvathA vinAzaH pariNAmastadvidAmiSTaH // 1 // " evaM chAyA''tapayorapi paudgalikatvaM vastutvaM ca bhAvanIyaM, tathA sparzana grAhyatvAccAnayoH paudgalikatvaM, tathAhichAyAyAH zaityamAtapasya coSNatvaM pratiprANi pratItameveti, atazca yatkaizciducyate - zabdo'mbaraguNa ityAdi, tadapAstaM bhavati, uktaJca - " aNavaH sarvazaktitvAdbhedasaMsargavRttayaH / chAyA''tapastamaH zabdabhAvena pariNAminaH // 1 // " ityAdi, varNAdInAM ca paugalikatvaM suprasiddhameveti sUtracatuSTayArthaH // anena dravyalakSaNamuktaM, paryAyalakSaNamAha egattaM ca puhuttaM ca, saMkhA saMThANameva ya / saMjogA ya vibhAgA ya, pajjavANaM tu lakkhaNaM // 13 // ekasya bhAvaH ekatvaM - bhinneSvapi paramANvAdiSu yadeko'yaM ghaTAdiriti pratItihetuH sAmAnyapariNatirUpaM, cazabda uttarApekSayA samuccaye, pRthagbhAvaH pRthaktvam - ayamasmAtpRthagiti pratyayopanibandhanaM, 'caH' sarvatra prAgvat, saMkhyAnaM saGkhyA - yata eko dvau traya ityAdikA pratItirupajAyate, saMtiSThate'nenAkAravizeSeNa vastviti saMsthAnaM - parimaNDa - lo'yamityAdibuddhinibandhanam, eveti pUraNe, 'saMyogAH' ayamaGgulyoH saMyoga ityAdivyapadezahetavaH, 'vibhAgAzca' ayamito vibhakta iti buddhihetavaH, ubhayatra sambandhibhedena bhedamAzritya bahuvacananirdezaH, cazabdo'nuktanavapurANatvAdiparyAyopalakSakaH, 'paryavANAm' uktaniruktAnAM, 'tuH' pUraNe 'lakSaNam' asAdhAraNarUpam, ayamabhiprAyaH yaH kazcidaskhalitapratyayaH sa sarvaH sanibandhano, yathA ghaTAdipratyayaH, askhalitapratyayAzcAmI eko'yamityAdipratyayAH, Page #104 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 562 // Jain Education Int tato'vazyamamISAM nibandhanena bhavitavyaM tacca na dravyameva tasya sadA'vasthitatvena pratiniyatakAlaikatvAdipratyayAnutpattiprasaGgAt, tatazca yadamISAM kAlaniyamenotpattinibandhanaM na tatparyavebhyastattatpariNativizeSarUpebhyo'nyat, guNAnAM tu lakSaNAnabhidhAnaM rUpAdirUpANAM teSAmatipratItatvAt prAyo vipratipattyaviSayatvAcceti sUtrArthaH // itthaM svarUpato viSayatazca jJAnamabhidhAya darzanamupadarzayitumAha jIvA jIvA ya baMdho ya, puNNaM pAvAsssavo thaa| saMvaro nijjarA mukkho, saMtee tahiyA nava ||14|| tahiyANaM tu bhAvANaM, sambhAve uvaesaNaM / bhAveNa saddahaMtassa, sammattaM ti vigrAhiyaM // 15 // 'jIvAH ' uktalakSaNAH 'ajIvAzca' dharmAstikAyAdaya uktarUpA eva 'bandhazva' jIvakarmaNoratyantasaMzleSaH puNyaM - zubhaprakRtirUpaM pApam-azubhaM mithyAtvAdi Azravati - Agacchatyanena karmetyAzrayaH - karmopAdAna heturhisAdiH, puNyAdInAM ca kRtadvandvAnAmiha nirdezaH, 'tathe 'ti samuccaye, saMvaraNaM saMvaraH - gupyAdibhirAzravanirodhaH (nirjaraNaM nirjarA - vipAkAttapaso vA karmaparisATa:, 'mokSaH' kRtstrakarmakSayAtsvAtmanyavasthAnaM, 'santi' vidyante 'ete' | anantaroktAH 'tathyAH' avitathA nirupacaritavRttayo, na tu sugatasAGkhyolUkAdikalpitapadArthavadvicArAkSamAH, yathA caitadevaM tathA sUtrakRnnAni dvitIyA prapaJcitamiti tata evAvadhAryam, iha tu granthagauravabhayAnnocyate, 'nave' ti navasaGkhyAH, madhyamaprasthAnApekSayA caitad, anyathA saGkSepApekSayA jIvAjIvayoreva bandhAdInAmantarbhAvasambhavAt dvitva mokSamArga gatya0 28 // 562|| w.jainelibrary.org Page #105 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saGkhyaivAbhidheyA syAt , tathA ca vakSyati-"jIvA ceva ajIvA ya, esa loge viyAhie"tti, vistaratastu taduttarottarabhedavivakSayA'nantameva syAt / yadyamI nava tathyAstataH kimityAha-'tathyAnAM tu bhAvAnAm' anantarAditajIvAdikharUpANAM 'sadbhAve' sadbhAvaviSayaM, kimuktaM bhavati ?-etadavitathasattAbhidhAyakam 'upadezanaM' gurvAdisambandhinamupadezaM 'bhAvena' antaHkaraNena 'zraddadhataH' tatheti pratipadyamAnasya samyagbhAvaH samyaktvaM darzana mitiyAvat 'taditi bhAvazraddhAnaM vizeSeNAkhyAtaM tIrthakRdAdibhiriti gamyate,paThanti ca-'sabbhAvo (venno)besnne| bhAveNa u saddahaNA sammattaM hoti AhiaM' 'saddahaNe'ti sUtratvAt zraddhAnaM samyaktvaM bhavatyAkhyAtaM, taca zraddadhAtyanena jIvAditattvamiti zraddhAnaMsamyaktvamohanIyakarmANukSayakSayopa(zamopa) zamasamutthAtmapariNAmarUpam , uktaM hi-se ya samatte pasatthasammattamo. haNIyakammANuveyaNovasamakhayasamutthe pasamasaMvegAiliMge suhe AyapariNAme paNNatti"tti, avazyaM hi sa kazcidAtmanaH pariNAmo'sti yena satyapi jIvAdikharUpAvabodhe kasyacideva samyak pratipattirbhavati na punaH sarvasya, yathA hi satyapi darzane kazcit zaGkha zcetimAnaM pratipadyate anyastvanyathAbhAvamiti tatra kAraNavizeSo'numIyate, evamihApi, tatazca jIvAdikharUpaparijJAnasya samyagbhAvaheturAtmapariNAmavizeSaH samyaktvaM, na tu jJAnakharUpameva, ata eva hi jJAnAdAvaraNabhedo viSayabhedaH kAraNabhedo jJAnakAraNatvaM ca samyaktvasya zrutakevalinoktaM, yattu 'tattvArthazraddhAnaM 1 tacca samyaktvaM prazastasamyaktvamohanIyakarmANuvedanopazamakSayasamutthaH prazamasaMvegAdiliGgaH zubha AtmapariNAmaH prajJaptaH / Jan Education For Private Personel Use Only jainelibrary.org IRI Page #106 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. samyagdarzanamapAyasadvyatayA samyagdarzanamapAyo matijJAnatRtIyAMza' ityAdi tatkAraNe kAryopacAraM kRtvA''yughRta- mokSamArga mityAdivaditi guravo vyAcakSata iti suutrdvyaarthH|| itthaM samyaktvakharUpamabhidhAya tadbhedAnAhabRhadvRttiH nissagguvaesaruI ANArui suttabIyaruimeva / abhigamavitthAraruI kiriyA saMkhevadhammaruI // 16 // gatya028. // 563 // 2] nisagguvaesarutitti rucizabdaH pratyekaM yojyate, tato nisargaH-khabhAvastena ruciH-tattvAbhilASarUpA'syeti / 4| nisargaruciH, upadezo-gudinA kathanaM tena ruciryasvetyupadezaruciH, AjJA-sarvajJavacanAtmikA tayA ruciryasya sa tathA, 'suttabIyaruimeva'tti ihApi rucizabdasya pratyekamabhisambandhAt sUtreNa-Agamena ruciryasya sa sUtraruciH, bIja-18 miva bIjaM yadekamapyanekArthaprabodhotpAdakaM vacastena ruciryasya sa bIjaruciH, anayoH samAhAradvandvaH, eveti | samuccaye, abhigamo-jJAnaM vistAro-vyAsastAbhyAM, pratyekaM rucizabdo yojyate, tato'bhigamarucivistArarucI iti, tathA kriyA-anuSThAnaM saGkepaH-saGgraho dharmaH-zrutadharmAdisteSu ruciryasyeti, pratyekaM rucizabdasambandhAt kriyAruci- dharmaruciH saGkeparucizca bhavati vijJeya iti zeSaH, yacceha samyaktvasya jIvAnanyatvenAbhidhAnaM tadguNaguNinoH kathazcidananyatvakhyApanArthamiti sUtrasajhepArthaH // vyAsAthai tu khata evAha sUtrakRt // 563 // | bhUattheNAhigayA jIvAjIvA ya puNNa pAvaM ca / sahasaMmuiA AsavasaMvaru roei u nisaggo // 17 // , jo jiNadiDhe bhAve caubvihe saddahAi sayameva / emeva nannahatti ya nissaggaruitti nAyavvo // 18 // ee ceva Join Education International For Private Personel Use Only Do Page #107 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education In 06*%% % u bhAve ubaTThe jo pareNa saddahai / chaumattheNa jiNe va uvaesaruitti nAyavva // 19 // rAgo doso moho annANaM jassa avagayaM hoi / ANAe royaMto so khalu ANAruInAma // 20 // jo susamahijjato sueNa ogAhaI u saMmattaM / aMgeNa bAhireNa va so suttaruiti nAyavva // 21 // egeNa aNegAI payAhUM jo pasaraI u sammattaM / udayazva tillabiMdU so bIyaruitti nAyavvo ||22|| so hoi abhigamaruI suanANaM jassa atthao | dihaM / ikkArasa aMgAI paiNNagaM diTTivAo ya // 23 // davvANa savvabhAvA savvapamANehiM jassa ubaladvA / saccAI nayavihIhi ya vitthAraruitti nAyacvo // 24 // daMsaNanANacaritte tavaviNae saccasamiiguttI / jo kiriyA bhAvaruI so khalu kiriyAruI nAma / / 25 / / aNabhiggahiyakudiTThI saMkhevaruitti hoi nAyavvo / avisArao pavayaNe aNabhiggahio a sesesu // 26 // jo asthikAyadhammaM suyadhammaM khalu carittadhammaM ca / saddahai jiNAbhihiyaM so dhammaruitti nAyavvo // 27 // bhUtaH sadbhUto'vitatha itiyAvat tathAvidho'rtho viSayo yasya tadbhUtArthaM jJAnamiti gamyate tena, bhAvapradhAnatvAdvA nirdezaH (sya), bhUtArthatvena - sadbhUtA amI arthA ityevaMrUpeNAbhigatA adhigatA vA paricchinnA yeneti gamyate, jIvAjIvAzvoktarUpAH puNyaM pApaM ca kathamamI adhigatA ityAha- 'sahasaMmuia' tti sopaskAratvAtsUtratvAcca sahAtmanA yA saMgatA matiH saM ( sahasaM ) matiH, ko'rthaH ? - paropadezanirapekSatayA jAtismaraNapratibhAdirUpayA, 'Asava saMvare yatti w.jainelibrary.org Page #108 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. vRhadvRttiH // 564 // DREGAOCALCORROACACK AzravasaMvarau, cazabdo'nuktabandhAdisamucaye, tato bandhAdayazca, tathA 'rocate'zraddhatte, tuzabdasyaivakArArthatvAdrocata eva mokSamArgayo'nyasyAzrutatvAdanantaranyAyenAdhigatAn jIvAjIvAdIneva 'nisarga'iti nisargarucirvijJeyaH, sa iti zeSaH / amume gatya028 vArtha punaH spaSTataramevAha-yaH 'jinadRSTAn' tIrthakaropalabdhAna 'bhAvAn' jIvAdipadArthAn 'caturvidhAn' dravyakSetrakAlabhAvabhedato nAmAdibhedato vA catuSprakArAn zraddadhAti tatheti pratipadyate 'khayameva' paropadezaM vinA,zraddhAnollekhamAha|'emeya'tti evametadyathA jinadRSTaM jIvAdi, 'nAnyatheti' naitadviparItaM, caH' samuccaye,sa Ignisargaruciriti jJAtavyaH,nisa-1 rgeNa rucirasyetikRtvA,upadezarucimAha-etAMzcaivAnantaroktAn (tuH pUraNe) bhAvAn' jIvAdIn padArthAn 'upadiSTAn' | kathitAn 'pareNa' anyena zraddadhAti, kIdRzA pareNa ?-chAdayatIti chadma-ghAtikarmacatuSTayaM tatra tiSThati chadmasthaHanutpannakevalastena, jayati rAgAdIniti jinaH,auNAdiko nak tena cotpannakevalajJAnena tIrthakRdAdinA, chadmasthasya tu : prAgupanyAsastatpUrvakatvAjinasya prAcuryeNa vA tathAvidhopadeSTraNAM, sa I kimityAha-upadezaruciriti jJAtavyaH upadezena rucirasyeti hetoH / AjJArucimAha-rAgaH' abhiSvaGgaH 'dveSaH' aprItiH 'mohaH' zeSamohanIyaprakRtayaH 'ajJAna' mithyAjJAnarUpaM yasya 'apagataM' naSTaM bhavati, sarvathA cAsyaitadapagamAsambhavAddezata iti gamyate, apagatazabdazca liGga- // 564 // vipariNAmato rAgAdibhiH pratyekamabhisaMbadhyate, etadapagamAca 'ANAe'tti avadhAraNaphalatvAdvAkyasya AjJayaiva AcAryAdisambandhinyA rocamAnaH' kvacitkugrahAbhAvAjIvAdi tatheti pratipadyamAno mApatuSAdivat saH 'khlu'| in Educatan Inc For Private & Personel Use Only Page #109 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nizcitamAjJArucirnAmetyabhyupagame, tatazcAjJArucirityabhyupagantavyaH, AjJayA rucirasya ytH| sUtrarucimAha-yaH / 'sUtram' Agamam 'adhIyAnaH' paThan 'zrutena' iti sUtreNAdhIyamAnena 'avagAhate' prApnoti 'tuH' pUraNe samyaktvaM, kIdRzA zrutena ?-'aGgena' AcArAdinA 'bAhyena' anaGgapraviSTenottarAdhyayanAdinA vA, vA vikalpe, 'saH' uktalakSaNo govindavAcakavat sUtraruciriti jJAtavyaH, sUtrahetukatvAdasya ruceH| bIjarucimAha-ekena' prakramAtpadena jIvAdinA 'aNegAI payAIti subbyatyayAd 'anekeSu' bahuSu 'padeSu' jIvAdiSu yaH 'prasarati' vyApitayA gacchati 'tuH' evakArArthaH, prasaratyeva, samyaktvamityanena ruciratropalakSitA, tadabhedopacArAdAtmA'pi samyaktvamucyate, upacAranimittaM ca rucirUpeNaivAtmanA prasaraNaM, kveva kaH prasarati ?-udaka iva tailabinduH, yathodakaikadezagato'pi tailabinduH samastamudakamAkrAmati (granthAgram 14000) tathA tattvaikadezotpannarucirapyAtmA tathAvidhakSayopazamavazAdazeSatattvepu rucimAn bhavati, sa evaMvidho bIjarucitivyaH, yathA hi bIjaM krameNAnekabIjAnAM janakamevamasyApi rucirviSayabhedato bhinnAnAM rucyantarANAmiti / abhigamarucimAha-sa bhavatyabhigamaruciH zrutajJAnaM yenArthyata ityarthaH-abhidheyastamAzritya 'dRSTam' upalabdhaM, kimuktaM bhavati ?-yena zrutajJAnasyArtho'dhigato bhavati, kiM| punastat zrutajJAnamityAha-ekAdazAGgAni AcArAdIni, prakIrNakamiti jAtAvekavacanaM, tataH 'prakIrNakAni' uttarAdhyayanAdIni 'dRSTivAdaH' parikarmasUtrAdi, aGgatve'pi pRthagupAdAnamasya prAdhAnyakhyApanArtha, cazabdAdupAGgAnyo Jain Education in For Private Personal use only How.jainelibrary.org Page #110 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 565 // Jain Education Inter | papAtikAdIni, abhigamAnvitatvAdasya ruceH / vistArarucimAha - 'dravyANAM dharmAstikAyAdInAM 'sarvabhAvAH ' eka| tvapRthaktvAdyazeSaparyAyAH 'sarvapramANaiH' azeSaiH pratyakSAdibhiryasyopalabdhA - yasya yatra vyApArastenaiva pramANena pratItAH 'savAhiM 'ti 'sarvaiH' samastaiH 'nayavidhibhiH' naigamAdibhedairamuM bhAvamayamamuM vA'yaM nayabheda icchatIti, 'caH' samuccaye saIdRg vistAraruciriti jJAtavyo, vistAraviSayatvena jJAnasya rucerapi tadviSayatvAdasya jJAnapUrvikA hi ruciH, yata uktam- "sadahai jANati jato" / kriyArucimAha - darzanaM ca jJAnaM ca caritraM ca darzanajJAnacaritraM tasmin prAgutarUpe tathA tapovinaye satyAH - nirupacaritAstAzca tAH samitiguptayazca, yadivA satyaM ca - avisaMvAdnayogAdyAtmakaM | samitiguptayazca satyasamitiguptayastAsu yaH kriyAbhAvaruciH, kimuktaM bhavati ? - darzanAdyAcArAnuSThAne yasya bhAvato | rucirasti saH 'khalu' nizcitaM kriyAruciH, nAmeti prakAzaM, bhaNyata iti zeSaH, iha ca cAritrAntargatatve'pi tapaHprabhRtInAM punarupAdAnaM vizeSata eSAM muktatyaGgatvakhyApanArtham / saGkSeparucimAha - anabhigRhItA - anaGgIkRtA kudRSTiHsaugatamatAdirUpA yena sa tathA saGkSeparuciriti bhavati jJAtavyaH, 'avizAradaH' akuzalaH pravacane' sarvajJazAsane 'aNabhiggahio ya sesesu'tti avidyamAnamabhIti- Abhimukhyena gRhItaM grahaNaM - jJAnamasyetyanabhigRhItaH anabhijJa ityarthaH, 'caH samuccaye, anabhigRhItazca ke tyAha- 'zeSeSu' kapilAdipraNItapravacaneSu saMbhavati hi jinapravacanAnabhijJo 'pi | zepapravacanAnabhijJa iti tadvyavacchedArthametat, ayamAzayaH-ya uktavizeSaNaH saGkSepeNaiva cilAtIputravatprazamAdipadatrayeNa mokSamArga gatya0 28 // 565 // jainelibrary.org Page #111 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CASSETECT 9345 tattvarucimavApnoti sa sa parucirucyate / dharmarucimAha-yo'stikAyAnAM-dharmAdInAM dharmo-gatyupaSTambhAdirastikAyadharmastaM jAtAvekavacanaM, 'zrutadharmam' aGgapraviSTAdyAgamakharUpaM 'khaluH' vAkyAlaGkAre 'caritradharma vA' sAmAyikAdi, vasya cArthatvAt , 'zraddadhAti' tatheti pratipadyate 'jinAbhihitaM' tIrthakRduktaM sa dharmaruciriti jJAtavyo, dharmeSu-paryATVAlA, yeSu dharme vA-zrutadharmAdau rucirasyetikRtvA, ziSyamativyutpAdanArtha cetyamupAdhibhedena samyaktvamedAbhidhAnam , yAtAyAta vacArAta sAtavyA kama anyathA hi nisargopadezayoradhigamAdau vA kvacitkeSAMcidantarbhAva iti bhAvanIyamiti sUtraikAdazakArthaH / kaiH punaliGgaridaM dazavidhamapi samyaktvamutpannamastIti zraddheyamityAha paramatthasaMthavo vA sudiparamatthasevaNA vAvi / vAvannakudaMsaNavajaNA ya saMmattasadahaNA // 28 // paramAzca te tAttvikatvenArthAzcAryamANatvena paramArthAH-jIvAdayasteSu saMstavo-guNakIrtanaM tatvarUpaM punaH punaH paribhAvanAjanitaH paricayo vA paramArthasaMstavo, vAzabda uttarApekSaH samuccaye, tathA suSTu-yathAvaddarzitayA dRSTA-upalabdhAH paramArthA-jIvAdayo yaste sudRSTaparamArthA-AcAryAdayasteSAM sevanaM-paryupAsanam , ihottaratra ca (prAkRtatvAt) sUtratvAca strIliGganirdezaH, vetyanuktasamuccaye,tato yathAzakti tadvaiyAvRtyapravRttizca, apiH' pUrvApekSaH samuccaye, 'vAvaNNakudaMsaNa'tti darzanazabdaH pratyekamabhisaMbadhyate tato vyApannaM-vinaSTaM darzanaM yeSAM te vyApanadarzanAH-yairavApyApi samyaktvaM tathAvidhakarmodayAdvAntaM, tathA kutsitaM darzanaM yeSAM te kudarzanAH-zAkyAdayasteSAM ca varjana-parihAro vyApannaku Jain Education in For Private & Personel Use Only Viww.jainelibrary.org Page #112 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ta uttarAdhya. bRhadvRttiH // 566 // darzanavarjanaM, mA bhUdetadaparihArataH samyaktvamAlinyamiti, 'caH' samuccaye, samyaktvaM zraddhIyate'stIti pratipadyate- mokSamArga'neneti samyaktvazraddhAnaM, pratyekaM ca paramArthasaMstavAdibhirasya sambandhAdekavacanaM, na cAGgAramardakAderapi paramArtha-INgayA saMstavAdInAM saMbhavAdyabhicAritA, tAttvikAnAmevaiSAmihAdhikRtatvAt , tasya ca tathAvidhAnAmepAmasaMbhavAditi sUtrArthaH // itthaM samyaktvasya liGgAnyabhidhAya samprati tasyaiva mAhAtmyamupadarzayannidamAha natthi caritaM saMmattavihaNaM daMsaNe u bhaiyavvaM / saMmattacarittAI jugavaM puvvaM va saMmattaM // 29 // NAdaMsaNissa nANaM nANeNa viNA na hu~ti crnngunnaa| aguNissa natthi mukkho natthi amukkhassa nivvANaM // 30 // 'nAsti' na vidyate upalakSaNatvAnnAsIna ca bhaviSyati, kiM tat ?-cAritraM, kITaka ?-'samyaktvavihInaM' darzanena virahitaM, kimuktaM bhavati?-yAvanna samyaktvotpAdo na tAvacAritraM, kimevaM darzanamapi cAritre niyatamityAha'darzane tu' samyaktve punaH sati bhaktavyaM bhavati vA na vA, prakramAcAritram , ato na tattatra niyataM, kimityevamata // 566 // Aha-samyaktvacAritre 'yugapad' ekakAlamutpadyate iti shessH| 'puvaM vatti pUrva cAritrotpAdAt samyaktvamutpadyate tato yadA yugapadutpAdastadA tayoH sahabhAvaH, yadA tu tathAvidhakSayopazamAbhAvato na tathotpAdastadA satyapi samyaktve na cAritramiti taddarzane bhaajymucyte| anyaca 'nAdarzaninaH' darzanavirahitasya 'jJAna'miti samyagjJAnaM 'jJAnena XNian XXZu Liu Zhang Chang Ting Liu Xiao Gong Zhang 7Ge Tai Leng Join Education in Wilwjainelibrary.org Page #113 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. 95 Jain Education vinA' jJAnavirahitAH ' na bhavanti' na jAyante, ke te ? - caraNaguNAH, tatra ca caraNaM-tratAdi guNAH- piNDavizuddhyAdayaH, 'aguNinaH' avidyamAnaguNasya caraNAvinAbhAvitvAdyathokta guNAnAmavidyamAna caraNasya ca yadivA prAk caraNAntargatA guNAzcaraNaguNA iti vyAkhyAtAstata ihApi ta eva gRhyante, nAsti 'mokSaH' sakalakarmakSayalakSaNo, nAstyamuktasya | karmaNeti gamyate 'nirvANaM' nirvRtirmuktipadaprAptiritiyAvat, tadatra pUrvasUtreNa muktyanantarahetorapi cAritrasya samyaktvabhAva eva bhavanaM tanmAhAtmyamuktam, anantarasUtreNa tUttarottaravyatirekadarzaninA zeSaguNAnAM vyatirekasyAnvayAkSe| pakatvAditi sUtradvayArthaH // asya cASTavidhAcArasahita syaivottarottaraguNaprAptihetuteti tAnA darzayitumAha nissaMkiya nikuMkhiya nicvitigicchaM amUDhadiTThI ya / ubavUhathirIkaraNaM vacchallapabhAvaNe'TThete // 31 // zaGkanaM zaGkitaM - deza sarvazaGkAtmakaM tasyAbhAvo niHzaGkitaM, evaM kAGkSaNaM kAGkSitaM yuktiyuktatvAdahiMsAdyabhidhAyitvAca zAkyolUkAdidarzanAnyapi sundarANyevetyanyAnyadarzanagrahAtmakaM tadabhAvo niSkAGkSitaM prAgvadubhayatra vindulopaH, vici|kitsA - phalaM prati sandeho yathA - kimiyataH klezasya phalaM syAduta neti ?, tantranyAyena 'vidaH' vijJAH te ca tattvataH | sAdhava eva tajjugupsA vA yathA - kimamI yatayo maladigdhadehAH ?, prAsukajalakhAne hi ka iva doSaH syAdityAdikA | nindA tadabhAvo nirvicikitsaM nirvijugupsaM vA, ArpatvAcca sUtra evaM pAThaH, 'amUDhA' RddhimatkutIrthikadarzane'pyanavagItamevAsmaddarzanamiti mohavirahitA sA cAsau dRSTizca buddhirUpA amUDhadRSTiH, sa cAyaM caturvidho'pyAntara AcAraH, w.jainelibrary.org Page #114 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. mokSamArga gatya028 bRhaddhRttiH // 567 // bAhyaM tvAha-'uvavUha'tti, upabRMhaNamupabRMhA-darzanAdiguNAnvitAnAM sulabdhajanmAno yUyaM yuktaM ca bhavAdRzAmidamityAdivacobhistattadguNaparivarddhanaM sA ca sthirIkaraNaM ca-abhyupagama(ta)dharmAnuSThAnaM prati vipIdatAM sthairyApAdanamupabRMhAsthirIkaraNe, vatsalabhAvo vAtsalyaM-sAdharmikajanasya bhaktapAnAdinocitapratipattikaraNaM taca prabhAvanA ca-tathA tathA ? khatIrthonnatihetuceSTAsu pravarttanAtmikA vAtsalyaprabhAvane, upasaMhAramAha-aSTaite darzanAcArA bhavantItizeSaH, ebhirevASTabhirAcAryamANasyAsyoktaphalasampAdakateti bhAvaH, etacca jJAnAcArAdhupalakSakaM, yadvA darzanasyaiva yadAcArAbhidhAnaM tadasyaivoktanyAyena muktimArgamUlatvasamarthanArthamiti sUtrArthaH // itthaM jJAnadarzanAkhyaM muktimArgamabhidhAya punastameva cAritrarUpamupadidarzayiSurbhedakathanata eva tatkharUpamupadarzitaM bhavatIti manvAna idamAha sAmAiya'ttha paDhamaM chedovaTThAvaNaM bhave bitiyaM / parihAravisuddhIyaM suhumaM taha saMparAyaM ca // 32 // akasAya ahakkhAyaM, chaumatthassa jiNassa vA / eyaM cayarittakaraM, cArittaM hoi AhiyaM // 33 // samiti-sAGgatyenaikIbhAvena vA Ayo-gamanaM, ko'rthaH ?-pravartanaM, samAyaH sa prayojanamasya sAmAyikaM, tadasya prayojana"miti (pA05-1-109) Thak, taca sakalasAvadyaparihAra eva, tatraiva sati sAGgatyena khaparavibhAgAbhAvena ca sarvatra pravRttisambhavAt , yadvA samo-rAgadveSavirahitaH sa ceha prastAvAcittapariNAmastasminnAyo-gamanaM samAyaH sa eva sAmAyikaM, vinayAderAkRtigaNatvAtsvArthikaH Thaka, idamapi sarvasAvadyaviratirUpameva, ceti pUraNe, 'prathamam' Adyam , // 567 // in Eduent an inema For Private & Personel Use Only Page #115 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education etacca dvidhA - itvaraM yAvatkathikaM ca tatretvaraM bharatairAvatayoH prathamacaramatIrthakara tIrthayorupasthApanAyAM chedopasthApanIyacAritrabhAvena tatra tadyapadezAbhAvAt yAvatkathikaM ca tayoreva madhyamatIrthakaratIrtheSu mahAvideheSu copasthApanAyA | abhAvena tavyapadezasya yAvajjIvamapi sambhavAt, tathA chedaH - sAticArasya yaterniraticArasya vA zikSakasya tIrthAntarasambandhino vA tIrthAntaraM pratipadyamAnasya pUrvaparyAyavyavaccheda rUpastadyuktopasthApanA mahAtratAropaNarUpA yasmiMstacchedopasthApanaM bhavedvitIyam, tathA pariharaNaM parihAro viziSTataporUpastena vizuddhirasminniti parihAravizuddhikaM tacaitagAthAbhyo'vaseyam - "parihAriyANa u tavo jahanna majjho taheva ukkoso| sIuNhavAsakAle bhaNio dhIrehiM patteyaM // 1 // tattha jahaNNo gimhe cauttha chaTuM tu hoi majjhamao / aTThamamihamukoso itto sisire pavakkhAmi // 2 // sisire u jahannAI chaTTAI dasamacaramago hoI / vAsAsu aTThamAI bArasapajaMtago o // 3 // pAraNae AyAmaM paMcasu pagaho dosa'bhiggaho bhikkhe / kappaTTiyA ya paidiNa kareMti emeva AyAmaM // 4 // evaM chammAsatavaM cariuM 1 pArihArikANAM tu tapo jaghanyaM madhyamaM tathaivotkRSTam / zItoSNavarSAkAleSu bhaNito dhIraiH pratyekam // 1 // tatra jaghanyamapi grISme caturthaM SaSThaM tu bhavati madhyamataH / aSTama iha utkRSTamataH zizire pravakSyAmi / / 2 / / zizire tu jaghanyAdi SaSThAdi dazamacaramakaM bhavati / varSAsvaSTamAdi dvAdazaparyantaM jJeyaM // 3 // pAraNake AcAmAmlaM paJcAnAM pragrahaH dvayorabhigraho bhikSAyAm / kalpasthitAzca pratidinaM kurvantyevamevAcAmAmlam // 4 // evaM paNmAsatapaJcaritvA parihArikA anucaranti / anucarakeSu parihArapadasthiteSu yAvat paNmAsAH // 5 // v.jainelibrary.org Page #116 -------------------------------------------------------------------------- ________________ -2 uttarAdhya. mokSamArga bRhadvRttiH gatya028 // 568 // SEARCACANCERCASE parihAriyA aNucaraMti / aNucarage parihAragapayaTThie jAva chammAsA // 5 // kaippaDhio'vi evaM chammAsatavaM karei sesA| u / aparihAragabhAvaM caraMti kappaTiyattaM ca // 6 // eveso aTThArasamAsapamANo u vaNNio kappo / saMkhevao viseso visesasattAu neyaco // 7 // kappasamattIya tayaM jiNakappaM vA uti gacchaM vA / paDivajamANagA puNa jiNassagAse pavajaMti // 8 // titthayarasamIvAsevagassa pAse No ya aNNassa / eesiM jaM caraNaM parihAravisuddhigaM taM tu // 9 // " 'sahama taha saMparAyaM ca'tti, 'tathe' tyAnantarye, chandobhaGgatayA cai(bhayAce)vamupanyastaH, sUkSmaH-kiTTIkaraNataH saMparyeti-paryaTati anena saMsAramiti saMparAyo-lobhAkhyaH kapAyo yasmiMstatsUkSmasamparAyam, etacopazamazreNikSapaka zreNyorlobhANuvedanasamaye saMbhavati, yata uktam-"lobhANuM vedaMto jo khalu uvasAmao va khamao va / so suhumasaMparAyo ahakhayA UNao kiMci // 1 // " tathA 'akaSAyam' avidyamAnakaSAyaM kSapitopazamitakapAyAvasthAbhAvi, iha copa-4 zamitakaSAyAvasthAyAmakaSAyatvaM kaSAyakAryAbhAvAt , 'yathAkhyAtam' arhatkathitakharUpAnatikramavat, 'chadmasthasya 1 kalpasthito'pi evaM SaNmAsatapaH karoti zeSAstu / anuparihArikabhAvaM caranti kalpasthitatvaM ca // 6 // evameSo'STAdazamAsapramANastu varNitaH kalpaH / saMkSepato vizeSo vizeSasUtrAt jJAtavyaH // 7 // kalpasamAptau takaM jinakalpaM vopaiti gacchaM vA / pratipadyamAnakAH punajinasakAze prapadyante // 8 // tIrthakarasamIpAsevakasya pArzve vA naivAnyasya / eteSAM yaccaraNaM parihAravizuddhikaM tu tat // 9 // 2 lobhANu| vedayan yaH khalUpazamako vA kSapako vA / sa sUkSmasaMparAyo yathAkhyAtAdUnakaH kiJcit // 1 // R-CASEASOSCORE // 56 // For Private & Personel Use Only Page #117 -------------------------------------------------------------------------- ________________ COMCHOCOCOCONSCIC0000-0 upazAntakSINamohAkhyaguNasthAnadvayavartinaH 'jinasya vA' kevalinaH sayogyayogiguNasthAnadvayasthAyinaH, vA samuccaye, yathaitatpazcavidhamapi cAritrazabdavAcyaM tathA'nvarthata Aha-'etad' anantaroktaM sAmAyikAdi cayasya-rAzeH prastAvAtkarmaNAM rikta-vireko'bhAva itiyAvat tatkarotItyevaMzIlaM cayariktakaraM cAritramiti nairukto vidhiH, Aha-vakSyati"caritteNa NigiNhAti taveNa ya vi(pari sujjhati'tti' kathaM na tenAsya virodhaH?, ucyate, tapaso'pi tattvatazcAritrAntargatatvAt , bhavati 'AkhyAtaM' kathitamahadAdibhiriti gamyata iti sUtradvayArthaH // samprati tapazcaturtha kAraNamAha tavo aduviho vutto, bAhira'bhaMtaro tahA / bAhiro chabviho vutto, evamabhitaro tavo // 34 // | tapazca dvividhamuktaM, 'bAhira'tti bAhyamAbhyantaraM, tathA tatra bAhyaM SaDvidhamuktameva miti-paDDidhamAbhyantaraMtapa uktamiti | sUtrArthaH, bhAvArthastu tapo'dhyayana evAbhidhAsyate // Aha-eSAM muktimArgatve kasya kataro vyApAraH ?, ucyate nANeNa jANaI bhAve, saMmatteNa ya saddahe / caritteNa nigiNhAi, taveNa parisujjhaI // 3 // 'jJAnena' matyAdinA 'jAnAti' avabudhyate 'bhAvAn' jIvAdIn 'darzanena ca' uktarUpeNa 'sahahitti zraddhatte cAritreNa-anantarAbhihitena 'nigiNhAti'tti nirAzrayo bhavati, paThyate ca-'na giNhati'tti, tatra 'na gRhNAti' nAdatte ke karmeti gamyate 'tapasA parizudhati' puropacitakarmakSapaNataH zuddho bhavati, uktaM hi-"saMjame aNaNhayaphale tave vodANaphale"tti, iti sUtrArthaH // anena mArgasya phalaM mokSa uktaH, samprati tatphalabhUtAM gatimAha Jnin Education a l Kasw.jainelibrary.org Page #118 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 569 // vitta pucakammAI, saMjameNa taveNa ya / savvadukkha pahINaTTA, pakkamaMti mahesiNo // 36 // tibemi // mukhamaggagaIyaM // 28 // 'kSapayitvA' kSayaM nItvA 'pUrvakarmANi' pUrvopacitajJAnAvaraNAdIni saMyamaH samyak pApebhya uparamaNaM cAritramityarthastena 'tapasA' uktarUpeNa cazabdAjjJAnadarzanAbhyAM ca nanvevamanantaraM tapasa evaM karmakSapaNahetutvamuktam iha tu jJAnAdInAmapIti kathaM na virodha ?, ucyate, tapaso'pyetatpUrvakasyaiva kSapaNa hetutvamiti jJApanArthamitthamabhidhAnam, ata eva mokSamArgatvamapi caturNAmapyupapannaM bhavati, tatazca 'saccadukkhappahINaGghati prAkRtatvAtprakarSeNa hInAni - hAniM gatAni prakSINAni vA sarvaduHkhAni yasmin yadvA sarvaduHkhAnAM prahINaM prakSINaM vA yasmiMstattathA tacca siddhikSetrameva tadarthayanta ivArthayante sarvArthecchoparame'pi tadvAmitayA ye te tathAvidhAH 'prakrAmanti' bhRzaM gacchanti athavA prahINAni vA sarvaduHkhAnyarthAtha- prayojanAni yeSAM te tathAvidhAH prakrAmanti siddhimiti zeSaH, 'mahe siNo 'ti maharSayo mahaiSiNo vA prAgvanmahAmunaya iti suutraarthH|| 'iti' parisamAptau bravImIti pUrvavat, ukto'nugamaH, samprati nayAH, te'pi prAgvadeva // ityuttarAdhyayanaTIkAyAM ziSyahitAyAM zrIzAntyAcAryakRtAyAM muktimArgagatinAmakamaSTAviMzamadhyayanaM samAptamiti 28 zrIzAntyAcAryakRtAyAmuttarAdhyayanaTI0 ziSya * muktimArgagatinAmakamaSTAviMzamadhyayanaM samAptam // ---->0< mokSamArga gatya0 28 // 569 // v.jainelibrary.org Page #119 -------------------------------------------------------------------------- ________________ atha ekonatriMzaM samyaktvaparAkramAdhyayanam / +%AA ACADAXAAAAAD vyAkhyAtamaSTAviMzamadhyayanamekonatriMzamArabhyate,asya cAyamabhisambandhaH-anantarAdhyayane jJAnAdIni muktimArgatvenoktAni, tAni ca saMvegAdimUlAnyakarmatA'vasAnAni ca tathA bhavantIti tAnIhocyante, yadvA'nantarAdhyayane mokSa|mArgagatiruktA iha punarapramAda eva tatpradhAnopAyo, jJAnAdInAmapi tatpUrvakatvAditi, sa eva varNyate, athavA-3 nantarAdhyayane muktimArgagatiruktA, sA ca vItarAgatvapUrviketi yathA tadbhavati tathA'nenAbhidhIyate, ityanena sambandhatrayeNAyAtamidamadhyayanam , asya ca mahApurasyeva catvAryanuyogadvArANi vyAvarNya nAmaniSpannanikSepo'bhidheyaH, | sa ca nAmapUrvaka ityetanAmanirdezAyAha niyuktikRthai AyANapaeNeyaM sammattaparakamaMti ajjhayaNaM / guNNaM tu appamAyaM ege puNa vIyarAgasuyaM // 503 // | AdIyata ityAdAnam-AdiH prathamamityarthaH, tacca tatpadaM ca-nirAkAGkatayA'rthagamakatvena vAkyamevAdAnapadaM tena, upacAratazceha tadabhihitamapi tathoktaM, tata AdAnapadAbhihitena prakramAnnAmnA 'ida'miti prastutaM samyaktvaparAkramamitiH-upapradarzane, ucyata iti zeSaH 'adhyayanaM' prAguktaniruktaM, vakSyati hi-"iha khalu sammattaparakame NAma'jjha-18 % Jon Education in For Private Personel Use Only Page #120 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samyaktva RADIO parAkramA. uttarAdhya. yaNe paNNate"tti. gaNairhi nivRttaM gauNaM 'tuH' avadhAraNe gauNameva, apramAda ityupalakSaNatvAd apramAdazrutam , eke punarvItarAgazrutaM, ko'rthaH?-saMvegAdayo'tra varNyante, tadrUpa eva ca tattvato'pramAda iti tadabhidhAyizrutarUpatvAdaprabRhadvRttiH mAdazrutamiti bruvate, anye tvapramAdo'pi vItarAgatAphala iti tatprAdhAnyAzrayaNato vItarAgazrutamiti gAthArthaH // // 570 // 18 atra cAdAnapadanAmnaH sUtrAntargatatvAtsUtrasparzikaniyuktareva tatra vyApAra iti tadupekSya vItarAgazrutanAma ca tasya keSAJcidevAbhimatatvAt 'madhyagrahaNe Adyantau gRhItAveva bhavata' iti nyAyato vA dvayamapyanAdRtyApramAdazrutanikSepamabhidhAtumAhanikkhevo apamAe cauvi0 / // 504 // jANagabhaviyasarIre tavvairitte amittamAIsu / bhAve annANaasaMvarAIsu hoi nAyavo // 505 // nikkhevo a suaMmi caukkao duvi0 // 506 // jANagabhaviyasarIre tavairitte a so u pNcviho| aMDayaboMDayavAlaya vAgaya taha kIDae ceva // 507 // bhAvasuaM puNa duvihaM sammasuaMceva hoi micchasuyaM / ahiyArosammasue ihamajjhayaNami nAyavo // 508 // KANGAROO // 570 // Jain Education ins For Private Personal Use Only Vijainelibrary.org Page #121 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ROCA REERASACCASCAMCE gAthApaJcakaM prAyaHpratItArthameva, navaram 'amittamAIsutti amitrAH-zatravaH AdizabdAdyAlAdiparigrahasteSu yo'pramAdaH sa tavyatirikto'pramAda ucyate, dravyatvaM cAsya tathAvidhApramAdakAryAprasAdhakatvAt dravyaviSayatvAdvA, 'bhAva' iti bhAve vicArya ajJAnaM-mithyAjJAnamasaMvaraH-aniruddhAzravatA, AdizabdAtkapAyaparigrahaH, eteSu prakramAdapramAdaHetajayaM prati sadA sAvadhAnatArUpo bhavati jJAtavyaH / tathA 'so u paMcavidhotti, sa iti tat-tadyatiriktasUtraM / 'tuH punararthe 'paJcavidhaM' paJcaprakAraM, paJcavidhatvamevAha-'aNDaja' haMsAdyaNDakebhyo yajAyate yathA kvacitpaTTasUtraM, |pauNDakaM ( voNDajaM) yadvamanitindukodbhavaM yathA karpAsasUtraM, vAlajaM yadUraNakAdikezotpannaM yathorNAsUtraM, vAkajaMsanAtasyAdivAkebhyo yajAyate yathA sanasUtraM, kITajaM ca yattathAvidhakITebhyo lAlAtmakaM prabhavati yathA paTTasUtraM, tathA 'samyakazrutam' aGgapraviSTAdi 'mithyAzrutaM' kanakasaptatyAdi, adhikAraH-prakRtaM samyakzrutena, subbyatyayAttRtIyArthe saptamI, 'iha' adhyayane 'jJAtavyaH' avaboddhavyaH, tadrUpatvAdaspeti gAthApaJcakArthaH // samprati gauNatAmevAsya nAmno vaktumAhasammattamappamAo ihamajjhayaNami vapiNao jeNaM / tamheyaM ajjhayaNaM NAyavaM appmaaysuaN|| 509 // 'sammattaMti suvyatyayAtsamyaktve upalakSaNatvAjJAnAdiSu cApramAda uktanyAyena saMvegAdiphalopadarzanataH kAkA Jan Education For Private Personel Use Only Page #122 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 571 // tadanuSThAnaM pratyudyamadarzanena vA 'iha majjhayaNamitti ihAdhyayane varNito yena tasmAdetadadhyayanaM jJAtavyam 'apramAdazrutaM' apramAdazrutanAmakamiti gAthArthaH // gato nAmaniSpanna nikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM taccedam suaM me AusaMtenaM bhagavayA evamakkhAyaM - iha khalu sammattaparakkame nAma'jjhayaNe samaNeNaM bhagavayA mahAvIreNa kAsaveNaM paveie jaM sammaM sadahaittA pattiyAittA royaittA phAsaittA pAlaittA tIraittA kihaittA sohaittA ArAhaittA ANAe aNupAlaittA bahave jIvA sijjhati bujjhati muJcaMti parinivvAyaMti savva dukkhANamaMtaM kareMti // 1 // 'zrutam ' AkarNitaM 'me' mayA AyuSmanniti ziSyAmantraNam, etaca sudharmakhAmI jambUkhAminaM pratyAha, 'tene 'ti yaH sarvajagatpratItaH, tenApi kIdRzetyAha- 'bhagavatA' samagraizvaryAdimatA prakramAnmahAvIreNa 'eva' miti vakSyamANaprakAreNa 'AkhyAtaM' kathitaM tameva prakAramAha - 'iha' asmin jagati jinapravacane vA 'khalu' nizcitaM samyaktvamiti guNaguNinorananyatvAtsamyaktvaguNAnvito jIvastasya samyaktve voktarUpe sati parAkramaH - uttarottaraguNapratipattyA karmA| rijayasAmarthyalakSaNo varNyate'sminniti samyaktvaparAkramaM nAmAdhyayanamastIti gamyate, nanvevamidamapi gauNameva // 571 // nAma tatkimiti niryuktikRtA''dAnapadenaitaduktam ?, itare tu gauNe iti, satyametat kintu nAmno'nekavidhatvasU| canArtha niryuktikRtetthamuktaM na tvasya gauNatvavyavacchedArtha, tacca kena praNItamityAha - 'zramaNena zrAmaNyamanucaratA samyaktva parAkramA. 29 Page #123 -------------------------------------------------------------------------- ________________ SSSSSSRAE% ERROCA5% dharmakAyAvasthAmAsthitenetyarthaH, bhagavatA mahAvIreNa kAzyapena 'praveditaM' khataH praveditameva bhagavatA mamedamAkhyAtamityuktaM bhavati, anena vaktRdvAreNa prastutAdhyayanasya mAhAtmyamAha / nanu sudharmasvAmino'pi zrutakevalitvAttadvAreNApyasya prAmANyaM sidhyatyeva tatkimevamupanyAsaH1, ucyate, labdhapratiSTharapi gurUpadiSTaM gurumAhAtmyaM ca khyApayadbhiH sUtramarthazcAkhyeya iti khyApanArthamevamupanyAsaH, itthaM vaktadvAreNAsya mAhAtmyamabhidhAya saMprati phaladvAreNAha-'yadi'ti prastutAdhyayanaM 'samyaga' avaiparItyena 'zraddhAya' zabdAbhiyarUpaM sAmAnyena pratipadya 'pratItya' uktarUpamava vizapata itthameveti nizcitya, yadvA saMvegAdijanitaphalAnabhavalakSaNena pratyayena pratItipathamavatArya, 'rocayitvA' tadabhihitAthAnuSThAnavipayaM tadadhyayanAdiviSayaM vA'bhilASamAtmana utpAdya, saMbhavati hi kvacidguNavattayA'vadhArite'pi kadA|cidarucirityevamabhidhAnaM, 'phAsitta'tti taduktAnaSThAnataH spRSTvA pAlayitvA' tadvihitAnuSThAnasyAtIcArarakSaNena 'tIrayitvA' taduktAnuSThAnaM pAraM nItvA 'kIrtayitvA' khAdhyAyavidhAnataH saMzuddhya 'zodhayitvA' taduktAnuSThAnasya tattadguNasthAnAvAptita uttarottarazuddhiprApaNena 'ArAdhya' yathAvadutsargApavAdakuzalatayA yAvajjIvaM tadarthAsevanena, etat sarva khamanISikAto'pi syAdata Aha-AjJayA' guruniyogAtmikayA 'anupAlya' satatamAsevya, yadvA 'spRSTvA' yogatrikeNa manovAkAyalakSaNena, tatra manasA-sUtrArthobhayacintanena vacasA-vacanAdinA kAyena-bhaGgakaracanAdinA, evaM pAlanArAdhanayorapi yogatrayaM vAcyaM, 'pAlayitvA' parAvartanAdinAbhirakSya 'tIrayitvA' adhyayanAdinA pari Jain Education a l For Private Personal Use Only w.jainelibrary.org Page #124 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samApya 'kIrtayitvA' gurovinayapUrvakamidamitthaM mayA'dhItamiti nivedya 'zodhayitvA' guruvadanubhASaNAdibhiH zuddhaM samyaktvauttarAdhya. vidhAya 'ArAdhya' utsUtraprarUpaNAdiparihAreNAvAdhayitvA zeSa prAgvannavaram AjJayeti jinAjJayA, uktaM hi-"phAsiya parAkramA. bRhadvRtiHjogatieNaM pAliyamavirAhiyaM ca emeva / tIriyamaMtaM pAviya kiTTiya gurukahaNa jinnmaannaa||1||" evaM ca kRtvA // 572 // dakimityAha-'bahavaH' aneka eva 'jIvAH' prANinaH 'siddhyanti' ihaivAgamasiddhatvAdinA, 'vudhyante' ghAtikarmakSayeNa, vimucyante' bhavopagrAhikarmacatuSTayena, tatazca 'parinirvAnti' karmadAvAnalopazamena ata eva 'sarvaduHkhAnAM zArIramAnasAnAm 'antaM' paryantaM kurvanti muktipadAvAyeti sUtrArthaH // samprati vineyAnugrahArtha sambandhAbhidhAnapurassaraM prastutAdhyayanArthamAha tassa NaM ayamaDhe evamAhijai, taMjahA-saMvege 1 nivvee 2 dhammasaddhA 3 gurusAhammiyasussUsaNayA 4 AloyaNayA 5 niMdaNayA 6 garihaNayA 7 sAmAie 8 cauvIsatthae 9 vaMdaNae 10 paDikkamaNe 11 kAussagge 12 paJcakkhANe 13 thayathuimaMgale 14 kAlapaDilehaNayA 15 pAyacchittakaraNe 16 khamAvaNayA 17 sajjhAe 18 vA- // 572 // yaNayA 19 paripucchaNayA 20 pariyaTTaNayA 21 aNuppehA 22 dhammakahA 23 suyassa ArAhaNayA 24 egggm||nnsNnivesnnyaa 25 saMjame 26 tave 27 codANe 28 suhasAe 29 appaDibaddhayA 30 vivittasayaNAsaNasevaNayA* 31 viNivaTThaNayA 32 saMbhogapaJcakkhANe 33 uvahipaccakkhANe 34 AhArapaJcakkhANe 35 kasAyapaccakkhANe Jain Education inter For Private Personal Use Only iww.jainelibrary.org Page #125 -------------------------------------------------------------------------- ________________ |36 jogapaJcakkhANe 37 sarIrapaccakkhANe 38 sahAyapaccakkhANe 39 bhattapaccakkhANe 40 sambhAvapaccakkhANe 41 paDirUvayA 42 veyAvacce 43 sabvaguNasaMpuNNayA 44 vIyarAgayA 45 khaMtI 46 muttI 47 maddave 48 ajave 49 bhAvasacce 50 karaNasace 51 jogasacce 52 maNaguttayA 53 vayaguttayA 54 kAyaguttayA 55 maNasamAdhAraNayA 56 vayasamAdhAraNayA 57 kAyasamAdhAraNayA 58 nANasaMpannayA 59 daMsaNasaMpannayA 60 carittasaMpannayA 61 soiMdiyaniggahe 62 cakkhidiyaniggahe 63 ghANidiyaniggahe 64 jibhidiyaniggahe 65 phAsiMdiyaniggahe 16 kohavijae 67mANavijae 68 mAyAvijae 69 lobhavijae 70pijjadosamicchAdasaNavijae 71 selesI 72 akammayA 73 (dvaaraanni)|| 'tasyeti samyaktvaparAkramAdhyayanasya Namiti sarvatra vAkyAlaGkAre 'aya'mityanantarameva vakSyamANaH 'arthaH' abhidheyaH 'evam' amunA vakSyamANaprakAreNa 'AkhyAyate' kathyate mahAvIreNeti gamyate, tadyatheti vakSyamANatadarthopanyAsArthaH, saMvego 1 nirvedo 2 dharmazraddhA 3 'gurusAhammiyasussUsaNa'tti sAdharmikaguruzuzrUSaNam ApatvAcehottaratra ca sUtrevanyathA pAThaH 4 AlocanA 5 nindA 6 gahA~ 7 sAmAyikaM 8 caturviMzatistavo 9 vandanaM 10 pratikramaNaM 11 kAyotsargaH 12 pratyAkhyAnaM 13 stavastutimaGgalaM 14 kAlapratyupekSaNA 15 prAyazcittakaraNaM 16 kSamaNA 17 4 khAdhyAyo 18 vAcanA 19 pratipracchanA 20 parAvarttanA 21 anuprekSA 22 dharmakathA 23 zrutasyArAdhanA 24 ekA uttarAdhya.96 For Private Personel Use Only P ainelibrary.org Page #126 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - uttarAdhya. amanaHsaMnivezanA 25 saMyama 26 stapo 27 vyavadAnaM 28 sukhazAyo 29 'prativandhatA 30 viviktazayanAsana-1 samyaktva sevanA 31 vinivartanA 32 sambhogapratyAkhyAnam 33 upadhipratyAkhyAnam 34 AhArapratyAkhyAnaM 35 kaSAyapratyAbRhadvRttiH parAkramA. khyAnaM 36 yogapratyAkhyAnaM 37 zarIrapratyAkhyAnaM 38 sahAyapratyAkhyAnaM 39 bhaktapratyAkhyAnaM 40 sadbhAvapratyAkhyAnaM // 573 // |41 pratirUpatA 42 vaiyAvRttyaM 43 sarvaguNasaMpUrNatA 44 vItarAgatA 45 kSAntiH46 muktiH 47 mArdavaM 48 ArjavaM 49 bhAvasatyaM 50 karaNasatyaM 51 yogasatyaM 52 manoguptatA 53 vAgguptatA 54 kAyaguptatA 55 manaHsamAdhAraNA 156 vAksamAdhAraNA 57 kAyasamAdhAraNA 58 jJAnasaMpannatA 59 darzanasaMpannatA 60 cAritrasaMpannatA 61 zrotrendriya-IN nigrahaH 62 cakSurindriyanigraho 63 ghANendriyanigraho 64 jihvendriyanigrahaH 65 sparzanendriyanigrahaH 66 krodha|vijayo 67 mAnavijayo 68 mAyAvijayo 69 lobhavijayaH 70 premadveSamithyAdarzanavijayaH 71 zailezI 72 akahai mateti 73, ityakSarasaMskAraH // sAmpratamidameva pratipadaphalopadarzanadvAreNa vyAcikhyAsurAha sUtrakAraH__ saMvegeNaM bhaMte ! jIve kiM jaNayai?,saMvegeNaM aNuttaraM dhammasaddhaM jaNayai,aNuttarAe dhambhasaddhAe saMvegaM havvamAgacchada, aNaMtANubaMdhikohamANamAyAlobhekhavei, kammaM na baMdhai, tappaccaiyaM ca micchattavisohi kAUNa dasaNA- // 573 // rAhae bhavai,dasaNavisohIeNaM visuddhAe atthegaiyA teNevaNaM bhavaggahaNeNaM sijhaMti bujhaMti vimucaMti parinivvAyaMti savvadukkhANamaMtaM kareMti, sohIe yaNaM visuddhAe tacaM puNo bhavaggahaNaM nAikkamaMti // nivveeNaM bhaMte! CREADANGACADEO For Private & Personel Use Only Page #127 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pussUsakhajoNiyamaNussA satthAI ca jIve kiMjaNayai,nivveeNaM divvamANussatiricchiesu kAmabhoesunivveyaM havvamAgacchai savvavisaesu virajai,savvavisaesu virajamANe AraMbhaparicAyaM karei,AraMbhaparicAyaM karemANe saMsAramaggaM vucchidai siddhimaggapaDiyanne ya havai 2||dhmmsddhaae NaM bhaMte! jIve kiM jaNayai,2 sAyAsukkhesu rajamANe virajjai agAradhamma ca NaM cayai,aNagArie NaM jIve sArIramANasANaM dukkhANaM cheyaNabheyaNasaMjogAINaM vuccheyaM karei avvAbAhaM ca NaM disuhaM nivvattei 3 // gurusAhammiyasussUsaNayAe NaMbhaMte! jIve kiMjaNei ?,2 viNayapaDivattiM jaNei,viNayapaDivabhanne NaM jIve aNaccAsAyaNasIle neraiyatirikkhajoNiyamaNussadevaduggaIo niraMbhai, vaNNasaMjalaNabhattibahumANayAe mANussadevasuggaio nibaMdhai siddhisugaiM ca visohei pasatthAI ca NaM viNayamUlAI savvakajAI sAhai, anne ya bahave jIve viNaittA havai 4 // AloyaNAe NaM bhaMte ! jIve kiM jaNei , 2 mAyAniyANami-13 cchArisaNasallANaM mukkhamaggavigghANaM aNaMtasaMsAravaddhaNANaM uddharaNaM karei ujjubhAvaM ca jaNei, ujjubhAvaM paDivanne ya NaM jIve amAI itthIveyaM napuMsagaveyaM ca na bandhai, puvabaddhaM ca NaM nijarai 5 // niMdaNayAe NaM bhaMte! jIve kiM jaNei ?, 2 pacchANutAvaMjaNai,pacchANutAveNaM virajamANe karaNaguNaseTiM paDivajaha, karaNaguNaseDhipaDivanne ya aNagAre mohaNija kammaM ugyAei 6 // garihaNAe NaM bhaMte! jIve kiM jaNei ?, 2 apurakAraM jaNei, apu-17 rakkAragae NaM jIve appasatthehiMtojogehiMto niyattai pasatthehi ya paDivajaha,pasatthajogapaDivanne yaNaM aNagArerA hai aNaMtaghAI pajave khavei 7 // sAmAieNaM bhaMte! jIve kiM jaNei ?, 2 sAvajajogaviraiM jaNayai 8 // COLOCRACCIRCLEASONS . 2 mAyA Jain Education a For Private & Personel Use Only K w.jainelibrary.org . Page #128 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. samyaktva bRhaddhRttiH parAkramA. // 574 // cauvIsatthaeNaM bhaMte ! jIve kiM jaNei ?, 2 daMsaNavisohiM jaNai 9 // vaMdaNaeNaM bhaMte! jIve kiM jaNei ?,2 nIyAgoyaM kammaM khavei uccAgoyaM nibaMdhai sohaggaM ca NaM appaDihayaM ANAphalaM nivattei dAhiNabhAvaM ca NaM jaNei 10 // paDikkamaNeNaM bhaMte ! jIve kiM jaNei ?, 2 vayachiddAI pihei, pihiyavayachidde puNa jIve nirudAsave asabalacaritte aTThasu pavayaNamAyAsu uvautte apuhutte suppaNihie viharai 11 // kAussaggeNaM bhaMte! jIve kiM jaNei ?, 2 tIyapaDupannaM pAyacchittaM visohei, visuddhapAyacchitte ya jIve nivvuyahiyae ohariyabharuvva bhAravahe dhammajjhANovagae suhaM suheNaM viharai 12 // pacakkhANeNaM bhaMte! jIve kiMjaNei?, 2 AsavadArAI niraMbhai 13 // thayathuimaMgaleNaM bhaMte! jIve kiM jaNei , 2 nANadaMsaNacarittabohilAbha saMjaNai,nANadaMsaNacarittabohilAbhasaMpanne NaM jIve aMtakiriyaM kappavimANovavattiyaM ArAhaNaM aaraahei14|| kAlapaDilehaNAe NaM bhaMte! jIve kiM jaNei ?, nANAvaraNijjaM kammaM khavei 15 // pAyacchittakaraNeNaM bhaMte! jIve kiM jaNei?, 2 pAvakammavisohiM jaNei niraiyAre Avibhavai sammaM ca NaM pAyacchittaM paDivajamANe maggaM ca maggaphalaM ca visohei AyAraM AyAraphalaM ca ArAhei 16 // khamAvaNayAe NaM bhaMte ! jIve kiM jaNei , 2 palhAyaNabhAvaM jaNei, palhAyaNabhAvamuvagae ya savvapANabhUyajIvasattesu mittIbhAvaM uppAei, mittIbhAvamuvagae ya jIve bhAvavisohiM kAUNa nibhae bhavai 17 // sajjhAeNaM bhaMte ! jIve kiM jaNei , 2 nANAvaraNija kammaM khavei 18 // vAyaNayAe NaM bhaMte ! jIve kiM jaNei ?, 2 // 574 // Jain Education Intem For Private Personal Use Only wwgainelibrary.org Page #129 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nijaraM jaNei suassa ya aNusajaNAe aNAsAyaNAe vaha, suyassa ya aNusajaNAe aNAsAyaNAe vamANe titthadhammaM avalaMbai, titthadhammamavalaMbamANe mahAnijarAe mahApajjavasANe havai 19 // paDipucchaNAe NaM bhaMte ! jIve kiM jaNei , 2 suttatthatadubhayAI visohei, kaMkhAmohaNija kamma vucchidei 20 // pariyaTTaNayAe NaM bhaMte ! jIve kiM jaNei 1, 2 vaMjaNAI jaNei vaMjaNaladdhiM ca uppAei 21 // aNuppehAe NaM bhaMte ! jIve kiM jaNei 1, 2 AuyavajAo satta kammapayaDIo dhaNiyabaMdhaNaba-13 DAo siDhilabaMdhaNabaddhAo pakarei, dIhakAlaTThiIyAo hassakAlaTThiIyAo pakarei, tivvANubhAvAo maMdANubhAvAo pakarei, bahuppaesaggAo appapaesaggAo pakarei, AuM ca NaM kammaM siya baMdhai siya no-3 baMdhai, assAyAveyaNijjaM ca NaM kammaM no bhujo bhujo uvaciNai, aNAiyaM ca NaM aNavayaggaM dIhamaddhaM cAuraMtasaMsArakaMtAraM khippAmeva vIivayai 22 // dhammakahAe NaM bhaMte! jIve kiM jaNei 1, 2 nijaraM jaNei, dhammakahAe NaM pavayaNaM pabhAvei, pavayaNapabhAvaeNaM jIve AgamisassamaddattAe kammaM nibaMdhai3 |23 // suyassa ArAhaNayAe NaM bhaMte! kiMjaNei , 2 annANaM khavei, na ya saMkilissai 24 // egaggamaNasaMnivesaNAe NaM bhaMte ! jIve kiMjaNeDa ?,2 cittanirohaM karei 25 // saMjameNaM bhaMte ! jIve kiM jaNei , 2 aNaNyattaM jaNei 26 // taveNaM bhaMte ! jIve kiM jaNei , 2 voyANaM jaNei 27 // voyANeNaM bhaMte ! jIve kiM jaNei , 2 akiriyaM jaNei, akiriyAe bhavittA tao pacchA sijjhai 5, 28 // suhasAeNaM Jain Education in For Private Personal Use Only Sawjainelibrary.org Koir Page #130 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bhaMte ! jIve kiM jaNei , 2 aNussuyattaM jaNei, aNussue paMjIve aNukaMpae aNubbhaDe vigayasoge carittamo-18 | samyaktva haNijna kammaM khavei 29 // apaDibaddhayAe NaM bhaMte ! jIve kiM jaNei ?, 2 nissaMgattaM jaNei, nissaMgatteNaM jIve. bRhadvRttiH ege egaggacitte diyA ya rAo ya asajjamANe appaDibaddhe Avi viharai 30 // vivittasayaNAsaNayAe parAkramA. // 575 // NaM bhaMte! jIva kiM jaNei , 2 carittaguttiM jaNei, carittagutte NaM jIve vivittAhAre dRDhacaritte egaMtarae mukkhabhAvapaDivanne aTTavihaM kammagaMThiM nijarei 31 // viNivaTTaNayAe NaM bhaMte ! jIve kiM jaNei , 2 pAvakarammANaM akaraNayAe anbhuDhei putvavaddhANa ya nijaraNayAe pAvaM niyattei, tao pacchA cAuraMtaM saMsArakaMtAraM vIIvayai 32 // saMbhogapaJcakkhANeNaM bhaMte !jIve kiM jaNei ,2 AlaMbaNAI khavei, nirAlaMbaNassa ya Ayaya-18 hai hiyA jogA bhavanti, saeNaM lAbheNaM saMtUsai parassa lAbhaM no AsAei no takkei no pIhei no patthe no a-10 |bhilasai, parassa lAbhaM aNAsAemANe atakemANe apIhemANe apatthemANe aNabhilasemANe dacaM suhasijja uvasaMpajjittA NaM viharai 33 // uvahipaccakkhANeNaM bhaMte !jIve kiM jaNei ,2apalimaMthaM jaNei, niruvahie NaM jIve hai nikakhe uvahimaMtareNa ya na saMkilissai 34 // AhArapaJcakkhANeNaM bhaMte ! jIve kiM jaNei , 2 jIviyAsaMsa-1 ppaogaM vucchidai, jIviyAsaMsappaogaM vucchidittA jIve AhAramaMtareNa na saMkilissai 35 // kasAyapaJcakkhANeNaM bhaMte ? jIve kiMjaNei ,2 vIyarAyabhAvaM jaNei vIyarAyabhAvaM paDivanne'viya NaM jIve samasuhadukkhe bhavai 36 // jogapaJcakkhANeNaM bhaMte !, 2 ajogayaM jaNei, ajogI NaM jIve navaM kammaM na bandhai pubvabaddha / // 575 // Join Education International For Private Personel Use Only naw.jainelibrary.org Page #131 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nijareha 37 // sarIrapaJcakkhANeNaM bhaMte0, 2 siddhAisayaguNattaNaM nivvattei, siddhAisayaguNasaMpanne ya NaM jIve 18/logaggabhAvamuvagae paramasuhI bhavai 38 // sahAyapaJcakkhANeNaM bhaMte0,2 egIbhAvaM jaNei, egIbhAvabhUe ya jIve egaggaM bhAvemANe appasadde appajhaMjhe appakalahe appakasAe appatumaMtume saMjamabahule saMvarabahule samAhie Avibhavai 39 // bhattapaJcakkhANaNaM bhaMte0,2 aNegAI bhavasayAI niraMbhai 40 // sabbhAvapacca kkhANeNaM bhaMte0 1, 2 aNiyadi jaNayai, aniyahi paDivanne ya aNagAre cattAri kevalikamaMse khavei, taMjahA-18 hai veyaNija AuyaM nAmaM goyaM, tao pacchA sijjhai 5,41 // paDirUvayAe NaM bhaMte01, 2 lApaviyaM jaNei, lahabhUe NaM jIve appamatte pAgaDaliMge pasatthaliMge visuddhasaMmatte sattasamiisamatte savvapANabhUyajIvasattesu vIsasaNijarUve appaDilehe jiiMdie vipulatavasamiisamannAgae Avi bhavai 42 // veyAvacceNaM bhaMte ?, 2 |titthayaranAmaguttaM kammaM nibaMdhai 43 // savvaguNasaMpunnayAe NaM bhaMte01, 2 apuNarAvatiM jaNei, apuNarAvatti pattae NaM jIve sArIramANasANaM dukkhANaM no bhAgI bhavai 44 // vIyarAgayAe NaM bhaMte. 1, 2 nehANubaMdhaNANi taNhANubaMdhaNANi ya vucchidai maNuNNAmaNuNNesu saharUvarasapharisagaMdhesu sacittAcittamIsaesu ceva virajai 45 // khaMtIe NaM bhaMte0 1,2 parIsahe jiNei 46 // muttIe NaM bhaMte ?, 2 akiMcaNaM jaNei, akiMcaNe ya jIve * atthalolANaM purisANaM apatthaNijje bhavai 47 // ajavayAe NaM bhaMte, 2 kAujjuyayaM bhAvujjuyayaM bhAsujju-4 yayaM avisaMvAyaNaM jaNei, avisaMvAyaNasaMpannayAe NaM jIve dhammassa ArAhae bhavai 48 // maddavayAe NaM bhaMte , *GAODOOSMOMSANCHAR tityaNijarUve appADale pAgaDaliMge pasathalijazAha 6, 41 // paNDAre cattAri kevAlamA 40 // sambha Jan Education For Private Personel Use Only A w .jainelibrary.org Page #132 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttayAe NaM bhane hAvAI tahAkAra tayAe NaM uttarAdhyaH ||2 aNussiyattaM jaNei, aNussiyatte NaM jIve miumaddavasaMpanne aTTha mayahANAI niTThavei 49 // bhAvasacceNaM bhaMte || samyaktva2 bhAvavisohiM jaNei, bhAvavisohIe vamANe arahaMtapannattassa dhammassa ArAhaNayAe abbhuTTei, arahaMtapanna parAkramA. bRhadvRttiH ttassa dhammassa ArAhaNayAe anbhuTTittA paralogadhammassa ArAhae bhavai 50 // karaNasacceNaM bhaMte?, 2 krnn||576|| sattiM jaNeha, karaNasacce vaTTamANo jahAvAI tahAkArI bhavai 51 // jogasacceNa bhaMte ! NaM jiive.1.2joge| 29 visohei 52 // maNaguttayAe NaM bhaMte ?, 2 egaggaM jaNei, egaggacitteNaM maNagutte saMjamArAhae bhavai 53 // vayaguttayAe NaM bhaMte01, 2 nivikArattaM jaNei, nimvikAreNaM jIve vaigutte joge ajjhappajogasAhaNajatne yAvi bhavai 54 // kAyaguttayAeM NaM bhaMte0, saMvaraM jaNayai, saMvareNaM kAyagutte NaM puNo pAvAsavanirohaM karei 55 // maNasamAdhAraNayAe NaM bhaMte0, 2.egaggaM jaNei, egaggaM jaNaittA nANapajjave jaNayai, nANapajjave jaNaittA sammattaM visohei, micchattaM ca nijarei 56 // vayasamAhAraNayAe NaM bhaMte, 2 vayasAhAraNaM dasaNapajave visohei, vaisAhAraNaM daMsaNapajjave visohittA sulahabohiyattaM ca nivvattei dullahabohiyattaM nijarei 57 // kAyasamAdhAraNayAe NaM bhaMte01,2 carittapajave visohei, carittapajjave visohittA ahakkhAyacarittaM visohei 2ttA cattAri kevalikammase khavei, tao pacchA sijjhai 5,58 // nANasaMpannayAe NaM bhaMte.?, // 576 // 2 savvabhAvAbhigamaM jaNei, nANasaMpanne NaM jIve cAuraMte saMsArakaMtAre na viNassaI-'jahA sUI sasuttA, paDiyA nvinnssii| tahA jIve samutte, saMsAre na viNassaI // 1 // nANaviNayatavacarittajoge saMpAuNai, sasamaya gaggaM jaNeha, egagaMjaNagutte NaM puNo pAvAsamAha sammattaM visohei, micchata Jain Education in For Private & Personel Use Only RUjainelibrary.org Page #133 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5AHARASANAMASKAR parasamayavisArae ya asaMghAyaNije bhavai 59 // daMsaNasaMpannayAe NaM bhaMte?, 2 bhavamicchattacheyaNa karei paraM na vijjhAyai, aNuttareNaM nANadaMsaNeNaM appANaM saMjoemANe sammaM bhAvemANe viharai 60 // carittasaMpannayAe NaM bhaMte?, 2 selesIbhAvaM jaNei, selesiM paDivanne aNagAre cattAri kammaMse khave, tao pacchA sijjhai 5, 61 // soiMdiyaniggaheNaM bhaMte0 1, 2 maNunAmaNunnesu saddesu rAgaddosaNiggahaM jaha tappaccaiyaM ca NaM kammaM na baMdhai puvvabaddhaM ca nijarei 62 // evaM cakkhidiya063 // ghaannidiy064||jibhidiy0 6 // phAsiMdiya0 66 // kohavijaeNaM bhaMte !01, 2 khaMtiM jaNei kohaveyaNijaM kammaM na baMdhai puvanibaddha ca nijarei 67 // evaM mANavija. maddavaM 68 // mAyA0 ajavaM 69 // lobha0 saMtosaM 70 // pijadosamicchAdaMsaNavijaeNaM bhaMte0, 2 nANadaMsaNacarittArAhaNayAe anbhuTei aTThavihassa kammassa kammagaMThivimoyaNayAe, jAtappaDhamayAe jahANupurvi aTThAvIsaivihaM mohaNijaM kammaM ugghAei, paMcavihaM nANAvaraNijaM navavihaM dasa-15 NAvaraNijaM paMcavihaM aMtarAyaM, ee tini kammaMse jugavaM khavei, tao pacchA aNuttaraM aNaMtaM kasiNaM paMDi-13 punnaM nirAvaNaM vitimiraM visuddhaM logAlogappabhAsagaM kevalavaranANadaMsaNaM samuppADei jAva sajogI havai tAva ya iriyAvahiyaM kammaM nibaMdhai-suhapharisaM dusamayahiIyaM, taM paDhamasamae baddhaM biiyasamae veiyaM taiyasamae nijinnaM, taM baddhaM puDhaM udIriyaM veiyaM nijinnaM, seyAle akammaM cAvi bhavai 71 // ahAuyaM pAlaittA aMtomuhuttaddhAvasesAe joganirohaM karemANo suhamakiriyaM appaDivAI sukkajjhANaM jhAyamANe tappaDhamayAe Jain Education in For Private & Personel Use Only wjainelibrary.org Page #134 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. X samyaktva bRhadattiH parAkramA. // 577 // OCOCCOREOGRESS AK maNajogaM niraMbhai vayajogaM niraMbhai ANApANanirohaM karei, IsipaMcahassakkharucAraNadvAe ya NaM aNagAre samucchinnakiriyaM aNiyaTTisukkajjhANaM jhiyAyamANo veyaNijjaM AuyaM nAmaM guttaM ca ee cattArivi kammaMse jugavaM khavei 72 // tao orAliyaM kammAiM ca savvAhiM vippajahaNAhiM vippajahittA ujjuseDhIpatte aphusamANagaI uDe egasamaeNaM aviggaheNaM tattha gaMtA sAgArovautte sijjhai jAva aMtaMkarei // 73 // sarvasya cAsya prayAsasya muktireva phalaM tatra ca pravRttirabhilASapUrvikA tadrUpazca saMvega ityAditastamAha-saMvegomuktyabhilASastena bhadanta ! iti pUjyAbhimatraNaM 'jIvaH kiM janayati?' jantuH kataraM guNamutpAdayatIti yo'rtha?, iti zi-8 pyapraznaH, atra prajJApakaH prativacanamAha-saMvegena'anuttarAM' pradhAnAM dharma:-zrutadharmAdistatra zraddhA-tatkaraNAbhilASarUpA dharmazraddhA tAM janayati, tadabhAve hi na tatsambhavo, bhAve'pi vA devalokAdiphalevAsAviti nAnuttaratvamasyAH, tayA'pi kimityAha-anuttarayA dharmazraddhayA saMvegaM tamevArthAdviziSTataraM 'havaM ti zIghramAgacchati, tadyatirekeNa hi |viSayAghabhilApato na tathA'sminnAgamanam , anuttaradharmazraddhAyAM tvanyatra nirabhiSvaGgatayA nAnyathAtvasambhavaH, tato'pi kimityAha-'anantAnubandhikrodhamAnamAyAlobhAn' vakSyamANalakSaNAn kSapayati, tathA 'karma' prastAvAdazubha- prakRtirUpaM 'na bannAtina zleSayati, evamapi ko guNaH ? ityAha-sa-kaSAyakSayaH pratyayo-nimittaM yasyAH sA tatpratyayA saiva tatpratyayikA khArthe kan pratyayastAM,'caH' karmAvandhakatvApekSayA samuccaye, mithyAtvasya 'visohi'tti vizodhanaM-4 577 // For Private Personal Use Only Rw.jainelibrary.org Page #135 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hai vizuddhiH-sarvathA kSayo mithyAtvavizuddhistAM kRtvA darzanasya-prastAvAtkSAyikasamyaktvasyArAdhako-niraticArapAlanA kRddarzanArAdhako bhavati, tathA'pi kimityAha-darzanavizuddhyA ca vizudyA' atyantanirmalayA 'asti' vidyate 'egaya'tti ekakaH kazcittathAvidho bhavastenaiva bhavagrahaNena' janmopAdAnena siddhyati, kimuktaM bhavati?-yasminneva janmani darzanasya tathAvidhA zuddhistatraiva muktiM gacchati, yathA marudevI khAminI, yastu na tenaiva sidyati sa kimityAha-zuyA-prakamAddarzanasya vizudyA 'tacaMti tRtIyaM punarbhavagrahaNam-anyajanmopAdAnAtmakaM 'nAtikrAmati' nAtivartate, avazyaM tRtIyabhavagrahaNe siyatItyarthaH, utkRSTadarzanArAdhakApekSayaitat , yata uktam-"ukosadasaNe NaM bhaMte ! jIve kaihiM bhavaggahaNehiM sijjhijA ?, goyamA ! ukkoseNaM teNeva, tato mukke taiyaM NAikkamati" 1 // saMvegAcAvazyambhAvI nirveda iti tamAha-itaHprabhRti sarvatra sugamatvAnna praznavyAkhyA, 'nirvedena' sAmAnyataH saMsAraviSayeNa-kadA'sau tyakSyAmItyevarUpeNa divyamAnupatarazceSu, sUtratvAtkapratyayaH, yathAsambhavaM devAdisambandhiSu kAmabhogeSuktarUpeNa nirvedaM havamAgacchati yathA-alametairanarthahetubhiriti, tathA ca 'sarvaviSayeSu virajyate' azeSazabdAdiviSayaM virAgamApnoti, virajyamAnastepu ArambhaH-prANyupamardako vyApArastattyAgaM karoti, viSayArthatvAtsarvArambhANAM, tatparityAgaM kurvan 'saMsAramArga' mithyAtvAviratyAdirUpaM vyavacchinatti, tattyAgavata eva tattvata ArambhaparityAgasambhavAt , tadyavacchittau ca suprApa eva 1 utkRSTadarzanena bhadanta ! jIvaH katibhirbhavagrahaNaiH sidhyet ?, gautama ! utkarSeNa tenaiva, tato muktastRtIyaM nAtikrAmyati / Jan Education For Private Personel Use Only A riainelibrary.org Page #136 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 578 // Jain Education Inte | siddhimArgaH - samyagdarzanAdiriti siddhimArgapratipannazca bhavati 2 // satyapi nivede dharmazraddhaiva sakalakalyANanibandhanamiti tAmAha-'dharmazraddhayA' uktarUpayA sAtaM - sAtavedanIyaM tajanitAni saukhyAni sAtasaukhyAni prAgvanmadhyapadalopI samA| sasteSu vaiSayikasukheSvitiyAvat 'rajyamAnaH ' pUrva rAgaM kurvan 'virajyate' viraktiM gacchati, 'agAradharma ca' gRhAcAraM gArha |sthyamitiyAvat, cazabdazceha vAkyAlaGkAre, 'tyajati' pariharati, tadatyAgasya viSayeka sukhAnurAganibandhanatvAt, tatazca 'aNagAra'ti prAkRtatvAd 'anagArI' yatiH san jIvaH zArIramAnasAnAM duHkhAnAM kiMrUpANAmityAha - 'chedanabhedanasaMyogAdInA' miti, chedanaM-khaDgAdinA dvidhAkaraNaM bhedanaM- kuntAdinA vidAraNam, AdizabdasyehApi sambandhAttA - DanAdayazca gRhyante, tatazchedana bhedanAdInAM zArIraduHkhAnAM saMyogaH - prastAvAdaniSTasambandhaH, AdizabdAdiSTaviyogAdiparigrahaH, tatazca saMyogAdInAM mAnasaduHkhAnAM vizeSeNa - punarasambhavalakSaNenocchedaH - abhAvo vyucchedastaM karoti, tannibandhanakarmocchedeneti bhAvaH, ata eva 'avyAbAdham' uparatasakalapIDaM mauktamitiyAvat, 'caH punararthe bhinnakramastataH sukhaM punaH 'nirvarttayati' janayati, pUrva saMvegaphalAbhidhAnaprasaGgena dharmazraddhAyAH phalanirUpaNamiha tu svAtacyeNetyapaunaruktayamiti bhAvanIyam 3 // dharmazraddhAyAM cAvazyaM guravaH zuzrUSitavyA iti guruzuzrUSaNamAhagurUNAM zuzrUSaNaM- paryupAsanaM tena 'vinayapratipattim' ucita karttavyakaraNAGgIkArarUpAM janayati 'viNayapaDivaNNe ya'tti prAgvat pratipannaH - aGgIkRto vinayo yena sa tathA 'caH' punararthe jIvaH 'aNaccAsAyaNAsIle'tti atIvA''yaM - samya samyaktva parAkramA. 29 // 578 // jainelibrary.org Page #137 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kvAdilAbhaM zAtayati-vinAzayatItyatyAzAtanA tasyAM zIlaM-tatkaraNakhabhAvAtmakamasyetyatyAzAtanAzIlo na tathA' natyAzAtanAzIlaH, ko'rthaH ?-guruparivAdAdiparihArakRta, evaMvidhazca nairayikatiryagyonikamanuSyadevadurgatIriti-nairadayikAzca tiryaJcazca nairayikatiryaJcasteSAM yoniH khArthike ke nairayikatiryagyonike-pratIte 'manuSyadevadurgatI ca' mleccha-/ kilbiSikatvAdilakSaNe 'niruNaddhi' niSedhati, taddhetoratyAzAtanAyA abhAvena tatrAgamanAt , tathA varNaH-zlAghA tena sajvalanaM-guNodbhAsanaM varNasajvalanaM bhaktiH-aalipragrahAdikA bahumAnam-AntaraprItivizeSa eSAM dvandve bhAvapratyaye |ca varNasajvalanabhaktibahumAnatA tayA-prakramAdgurUNAM vinayapratipattirUpayA 'mANussadevasoggaio'tti mAnuSyadevasugatIH viziSTakulaizcaryendratvAdyupalakSitA nivanAti tatprAyogyakarmabandhaneneti bhAvaH, 'siddhisoggaI'ti siddhisugati ca vizodhayati, tanmArgabhUtasamyagdarzanAdivizodhanena, 'prazastAni ca prazaMsAspadAni 'vinayamUlAni' vinayahetukAni sarvakAryANIha zrutajJAnAdIni paratra ca muktiM 'sAdhayati' niSpAdayati, tatkimevaM khArthasAdhaka evAsAvitsAhaanyAMzca bahUn jIvAn 'vinetA' vinayaM grAhitA, khayaM susthitasyopAdeyavacanAt, uktaM hi-"Thio uThAvae paraM"ti, tathA ca vinayamUlatvAdazeSazreyasAM tatprApaNena parArthasAdhako'pyasau bhavatyeveti bhaavH4| guruzuzrUSAM kurvato'pyatIcArasambhave AlocanAta eva vivakSitaphalaprAptiriti tAmAha-AGiti-sakalakhadoSAbhivyAtyA locanAAtmadoSANAM gurupurataH prakAzanA''locanA tayA mAyA-zAThyaM nidAnaM-mamAtastapaHprabhRtyAderidaM syAditi prArthanAtmakaM mithyAdarzanaM-sAMzayikAdi etAni zalyAnIva zalyAni tataH karmadhAraye mAyAnidAnamithyAdarzanazalyAni, Jain Education indi For Private Personal use only w.jainelibrary.org Page #138 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 579 // ECONORMALARICK yathA hi tomarAdizalyAni tatkAladuHkhadAne'pyAyatI duHkhadAyIni evaM mAyAdInyapItyevamucyate teSAM mokSavinAnAM samyaktvapApAnubandhakarmavandhanibandhanatvena muttyantarAyANAM, tathA'nantasaMsAraM varddhayanti-vRddhiM nayantItyanantasaMsAravarddhanAni parAkramA. teSAm 'uddharaNam' apanayanaM karoti, taduddharaNatazca 'RjubhAvaM ca' ArjavaM janayati "ujjubhAvapaDivaNNe yatti prati-| panarjubhAvazca jIvaH 'amAyI' mAyArahitastataH puMstvanivandhanatvAdamAyitvasya 'itthiveya'tti prAgvadvindulope strIvedaM napuMsakavedaM ca na vanAti, pUrvavaddhaM ca tadeva dvayaM yadvA sakalamapi karma 'nirjarayati' kSapayati, tathA ca muktipadamApnotItyabhiprAyaH, uktaM hi-"uddhiyadaMDo sAhU acireNa uvei sAsayaM ThANaM / sovi aNuddhiyadaMDo saMsArapavaDhao hoti / // 1 // " tti 5 / AlocanA ca duSkRtanindAvata eva saphalA bhavatIti tAmAha-'jiMdaNayAe'tti, ApatvAnnindanamAtmanaivAtmadoSaparibhAvanaM tena 'pazcAdanutApa' hA ! duSTamanuSThitamidaM mayetyAdirUpaM janayati, tataH pazcAdanutApena 'virajyamAnaH' vairAgyaM gacchan karaNena-apUrvakaraNena guNahetukA zreNiH karaNaguNazreNiH sarvoparitanasthitermohanIyAdikarmadalikAnyupAdAyodayasamayAtprabhRti dvitIyAdisamayeSvasaGkhyAtaguNapudgalaprakSeparUpA''ntauhUrtikI, yata uktam"u~varimaThiIi daliyaM hechimaThANesu kuNai guNaseDhI / guNasaMkamakaraNaM puNa asuhAoM suhaMmi pakkhivai // 1 // " 1 uddhRtadaNDaH sAdhuracireNaivopaiti zAzvataM sthAnam / so'pi cAnuddhatadaNDaH saMsArapravardhako bhavati // 1 // 2 uparitanasthiterdalikamadhastanasthAneSu karoti guNazreNiH / guNasaMkramakaraNaM punarazubhAH zubhe prakSipati // 2 // Jain Education Intel For Private & Personel Use Only ww.jainelibrary.org Page #139 -------------------------------------------------------------------------- ________________ BAGAN SERASASKAA%*%* upalakSaNatvAtsthitighAtarasaghAtaguNasaGkramabandhAzca viziSTAH, athavA karaNaguNena-apUrvakaraNAdimAhAtmyena shrenniH| karaNaguNazreNiH prakramAtkSapaka zreNireva gRhyate, yadvA karaNaM-piNDavizudyAdi tadupalakSitaguNAnA jJAnAdInA zreNihai uttarottaraguNaparamparAkharUpA tAM pratipadyate 'karaNaguNaseDhIpaDivaNNe yatti prAgvatpratipannakaraNaguNazreNikazcAnagAraH 'mohanIyaM' darzanamohanIyAdi karma 'udghAtayati' kSapayati, tatkSapaNe ca muktiprAptirityarthata uktaiva bhavati 6 / kazcidAtmano'tyantaduSTatAM paribhAvayan na nindAmAtreNa tiSThet kintu garhAmapi kuryAditi tAmAha-'garihaNayAe'tti garhaNena-parasamakSamAtmano doSodbhAvanena 'apurakAraM ti puraskaraNaM puraskAro-guNavAnayamiti gauravAdhyAropo na tathA'puraskAraH-avajJAspadatvaM taM janayatyAtmana iti gamyate, tathA cApuraskAraM gataH-prAptaH apuraskAragataHsarvatrAvajJAspadIbhUto jIvaH kadAcitkadadhyavasAyotpattAvapi tadbhItita eva 'aprazastebhyaH' karmabandhahetubhyo yogebhyaH 'nivarttate' tAn na pratipadyate, prazastayogAMstu pratipadyata iti gamyate, 'pasatthajogapaDivanne yatti pratipannaprazastayogo'nagAro'nantaviSayatayA'nante jJAnadarzane hantuM zIlaM yeSAM te'nantaghAtinastAn 'paryavAn' prastAvAt jJAnAvaraNAdikarmaNastadghAtitvalakSaNAna pariNativizeSAna 'kSapayati' kSayaM nayati, paryavAbhidhAnaM ca tadrUpatayaiva dravyasya |vinAza iti khyApanArtham , upalakSaNaM caitanmuktiprAptaH, tadarthatvAtsarvaprayAsasya, evamanuktA'pi sarvatra muktiprAptireva phalatvena draSTavyA 7 / AlocanAdIni ca sAmAyikavata eva tattvato bhavantIti taducyate-'sAmAyikena' uktarU KASARAR**** Jain Education Intel For Private Personel Use Only ainelibrary.org Page #140 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. samyaktva. parAkramA. vRhaddhRttiH // 58 // peNa sahAvadyena vartanta iti sAvadyAH-karmavandhahetavo yogA-vyApArAstebhyo viratiH-uparamaH sAvadyayogaviratistAM|| janayati, tadviratisahitasyaiva sAmAyikasambhavAt , na caivaM tulyakAlatvenAnayoH kAryakAraNabhAvAsambhava iti vAcyaM, keSucittulyakAleSvapi vRkSacchAyAdivatkAryakAraNabhAvadarzanAd, evaM sarvatra bhAvanIyam 8 / sAmAyikaM ca pratipattukAmena tatpraNetAraH stotavyAH, te ca tattvatastIrthakRta eveti tatsUtramAha-'caturviMzatistavena' etadavasarpiNIprabhavatIrthakRdutkIrtanAtmakena darzanaM-samyaktvaM tasya vizuddhiH-tadupaghAtikarmApagamato nirmalIbhavanaM darzanavizuddhistAM janayati 9 / stutvA'pi tIrthakarAn guruvandanapUrvikaiva tatpratipattiriti tadAha-vandanakena' AcAryAdhucitapratipattirUpeNa 'nIcairgotram' adhamakulotpattinivandhanaM karma kSapayati, 'uccairgotraM tadviparItarUpaM nibadhnAti, 'saubhAgyaM ca' sarvajanaspRhaNIyatArUpam 'apratihataM' sarvatrApratiskhalitamata evAjJA-janena yathoditavacanapratipattirUpA phalaM 'nirvatayati' janayati, tadvato hi prAya AdeyakarmaNo'pyudayasambhavAdAdeyavAkyatA'pi saMbhavatIti, 'dakSiNabhAvaM ca' anukUlabhAvaM janayati lokasyeti gamyate, tanmAhAtmyato'pi sarvaH sarvAvasthAkhanukUla eva bhavati 10 // etadguNasthitenApi madhyamatIrthakRtAM tIrtheSu skhalitasambhave pUrvapazcimayostu tadabhAve'pi pratikramitavyamiti pratikramaNamAha-'pratikramaNena' aparAdhebhyaH pratIpanivartanAtmakena vratAnAM-prANAtipAtanivRttyAdInAM chidrANiaticArarUpANi vivarANi vratacchidrANi 'pidadhAti' sthagayati apanayatItiyAvat , tathAvidhazca kaM guNamavApnotI | // 580 // Jain Education in For Private & Personel Use Only O jainelibrary.org Page #141 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vaharati' saMga SAGROC06UGUGARCANDROCK tyAha-pihitavratacchidraH punarjIvaH 'niruddhAzravaH' sarvathA hiMsAdyAzrayANAM niruddhatvAt , ata evAsalaM-sabalasthAnarakaburIkRtaM caritraM yasya sa tathA, 'aSTasu pravacanamAtRSu' uktarUpAsu 'upayuktaH' avadhAnavAn tata evAvidyamAnaM pRthaktvaMprastAvAtsaMyamodyogebhyo viyuktakharUpaM yasyAsau apRthaktvaH-sadA saMyamayogavAn , (a) pramatto vA pAThAntarAt, tathA 'supraNihitaH' suSTu saMyame praNidhAnavAn, pAThAntarato vA suSThu praNihitAni-asanmArgAt pracyAvya sanmArge vyavasthApitAnIndriyANyaneneti supraNihitendriyaH 'viharati' saMyamAdhvani yAti 11 / atra cAtIcArazuddhinimittaM kAyotsargaH karttavya iti tamAha-kAyaH-zarIraM tasyotsargaH-AgamoktanItyA parityAgaH kAyotsargastena, atItaM ceha hai| cirakAlabhAvitvena pratyutpannamiva pratyutpannaM cAsannakAlabhAvitayA'tItapratyutpannaM 'prAyazcittam' upacArAtprAyazcittAhamatIcAraM 'vizodhayati' tadupArjitapApApanayato'panayati, vizuddhaprAyazcittazca jIvo nivRttaM-vasthIbhUtaM hRdayamantaHkaraNamasyeti nivRttahRdayaH, ka iva ?-'ohariya'tti apahRtaH-apasArito bhara iti-bhAro yasmAtsa tathA, iveti bhinnakramaH, tato bhAraM vahatIti mUlavibhujAderAkRtigaNatvAtkapratyaye bhAravaho-vAhIkAdiH sa iva, bhArapAyA| yatIcArAstatastadapanayane'pahRtabharabhAravAha iva nivRttahRdayo bhavatIti bhAvArthaH, sa ca dhyAnaM-dharmAdyupagataH prApto dhyAnopagataH pAThAntarataH prazastadhyAnadhyAyI 'sukhaMsukhena' sukhaparamparAvAptyA 'viharati' ihaparalokayoravadAtiSThate, ihaiva jIvan muktyavApteriti bhAvaH 12 / evamapyazuddhyamAne pratyAkhyAnaM vidheyamiti tadAha-'pratyAkhyA mahAvitvena pravAha kAyaH- za Jain Education in a O w.jainelibrary.org Page #142 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. nena' mUlaguNottaraguNapratyAkhyAnarUpeNAzravadvArANi niruNaddhi, tannirodhahetutvAttasya, upalakSaNaM caitat, puropacitakarma- samyaktva kSaye muktyaGgatvenAsyAnyatroktatvAt , tathA cAha-"pacakkhANamiNaM seviUNa bhAveNa jinnvruddittN| pattA'NaMtA jIvA bRhadvRttiH parAkramA. sAsayasokkhaM lahuM mokkhaM // 1 // " 13 / atra cottaraguNapratyAkhyAnAntarbhUtaM namaskArasahitAdi, tadrahaNAnantaraM ca hai| // 581 // yatra sannihitAni caityAni(tatra)tadvandanaM vidheyamityuktaM prAk, tacca na stutistavamaGgalaM vineti tadAha-tatra stavAdevendrastavAdayaH tutaya-ekAdisaptazlokAntAH, yata uktam-"eMgadugatisilogA [thuio] annesiM jAya huMti satteva / deviMdatthavamAI teNa paraM thuttayA hoMti ||1||"tti, tatazca stutayazca stavAzca stutistavAH, stutizabdasya ktyantatvAtpUnipAtaH, sUtre tu prAkRtatvAyatyayanirdezaH, stutistavA eva maGgalaM-bhAvamaGgalarUpaM stutistavamaGgalaM tena jJAnadarzanacAritrAtmikA bodhinidarzanacAritrabodhistasya lAbho jJAnadarzanacAritrabodhilAbhaH, paripUrNajinadharmAvAptirityarthaH, taM janayati, uktazca-"bhattIe jiNavarANaM paramAe khINapijadosANaM / ArogabohilAbhaM samAhimaraNaM ca pAveMti duu||1||" jJAnadarzanacAritralAbhabodhisaMpannazca jIvo'ntaH-paryanto bhavasya karmaNAM vA tasya kriyA-abhinivartanamantakriyA, muktirityarthaH, tatazcAntakriyAhetutvAdantakriyA tAm , antakriyAhetutvaM ca tadbhave'pi syAdata Aha kaa||582|| - 1 pratyAkhyAnamidaM sevitvA bhAvena jinavaroddiSTam / prAptA anantA jIvAH zAzvatasaukhyaM laghu mokSam / / 1 // 2 ekadvitrizlokAH stutayo'nyeSAM yAvadbhavanti saptaiva / devendrastavAdyAstataH paraM stavA bhavanti // 1 // 3 bhattyA jinavarANAM paramayA kSINapremadvaSANAm / / ArogyabodhilAbhaM samAdhimaraNaM ca prAmuvanti // 1 // HOCOLORSCOCC para thuttayA hoti // 1."stutistavA eva mAlAbodhilAbhaH, paripUrNAhamaraNaM ca pAti OLORGEOG Jan Education For Private Personel Use Only Page #143 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kalpA-devalokA vimAnAni-aveyakAnuttaravimAnarUpANi teSUpapattiryasyAM sA kalpavimAnopapattikA tAM, kimuktaM bhavati ?-anantarajanmani kalpAdipu viziSTadevatvAvAptiphalAM paramparayA tu muktiprApikAm 'ArAdhanA' jJAnAdhArAdhanAtmikAm 'ArAdhayati' sAdhayati, iyaM caivaMvidhA''rAdhanA tapakhitAyAmapi tathAvidhagurukarmANaM tathAvidha| karmavedanA'bhAvavantaM ca jIvamapekSyoktA, antakriyAbhAjanaM ca jIvavastu caturdhA bhavati, tathAhi-kazcitpratipadyApi zrAmaNyaM pAlayannapi saMyama tathAvidhagurukarmatayA tathAvidhaviziSTAdhyavasAyAsambhavena tathAvidhakarmavedanAyA abhAvAnna tadbhava eva muktibhAg bhavati, kintu bhavAntare dIrghaparyAyAvAptyA, yathA sanatkumAracakrI, tathA ca sthAnAGgam"tattha khalu ime paDhame aMtakiriyAvattha-mahAkamme paJcAyAe yAvi bhavati, samaNAuso! se NaM samaNe bhavettA agA| rAo aNagAraM pavaio upaTTie neyAuyassa maggassa saMjamabahule samAhibahule (saMvarabahule) lUhe tIraTIo uvahANavaM dukkhaMkhaye tabassI, tassa NaM tahappagAre tave bhavati No tahappagArA veyaNA bhavati, se NaM tahappagAre purisajAe dIhadIheNaM pariyAraNaM sijjhai bujjhai muccai pariNivAti sacadukkhANamaMtaM karei,jahA se saNaMkumAre rAyA cAuratacakkavaTTI 1 tatra khalu idaM prathamamantakriyAvastu-mahAkarmA pratyAjAtazcApi bhavati, zramaNAyuSman ! sa zramaNo bhUtvA'gArAt anagAritAM pratrajitaH upasthito naiyAyikAya mAgoya saMyamabahulaH samAdhibahulaH (saMvarabahulaH) rUkSastIrArthI upadhAnavAn duHkhakSapakaH tapasvI, tasya tathAprakAra tapo bhavati na tathAprakArA vedanA bhavati, sa tathAprakAraH puruSajAto dIrghadIrpaNa paryAyeNa sidhyati budhyati mucyate parinirvAti sarvaduHkhAnAhamantaM karoti, yathA sa sanatkumAro rAjA cAturantacakravartI, in Education inte For Private Personel Use Only ary.org Page #144 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 582 // paDhamA aMtakiriyAvatthU 1 / ahAvare doce aMtakiriyAvatthU mahAkammA pacAyAe Avibhavati samaNAuso ! seNaM muMDe samyaktvabhavittA agArAto aNagAriyaM pacayAi, uvaTTie NeyAuyassa jAva uvahANavaM dukkhaM khavei tabassI, tassa NaM tahappagAre parAkramA. tave bhavati, tahappagArA veyaNA bhavati, seNaM tahappagAre purisajAe bhavati, niruddhaNaM pariyAeNaM sijjhati jAva sanva dukkhANamaMtaM kareti jahA se gayasukumAle aNagAre 2 / " aparaH punaralpakarmA zrAmaNyamavApya tathAvidhatapasastathA / 6 vedanAyAzcAbhAvAttadbhavabhAvinA dIrghaparyAyeNa nirvANamApnoti, yathA bharatazcakravartI, yathoktam-"ahAvare tacce aMtakiri yAvatthU appakamme paJcAyAe yAvi bhavati, samaNAuso! se NaM muMDe bhavittA agArAo aNagAriyaM pavaetti, uva-17 hie NeAuyassa maggassa saMjamavahule jAva sacadukkhaMkhave tavassI, tassa NaM No tahappagAre tave bhavati no taha-2 ppagArA veyaNA bhavati, se NaM tahappagAre purisajjAe dIheNaM pariyAeNaM sijjhati, jahA se bharahe rAyA cAuraMtaca-3 1 prathamA'ntakriyAsthAnaM ? athAparaM dvitIyamantakriyAsthAnaM mahAkarmA pratyAjAtazcApi bhavati zramaNAyuSman ! sa muNDo bhUtvA'gArAt anagAritAM pravrajati, upasthito naiyAyikAya mArgAya yAvadupadhAnavAn duHkhaMkSapayati, tasya tathAprakAraM tapo bhavati tathAprakArA vedanA bhavati sa tathAprakAraH puruSajAto bhavati, (yena) niruddhena paryAyeNa sidhyati yAvat sarvaduHkhAnAmantaM karoti yathA sa gajasukumAlo'nagAra: 2 athAparaM tRtIyamantakriyAvastu alpakarmA pratyAjAtazcApi bhavati, zramaNAyupman ! sa muNDoM bhUtvA'gArAdanagAritAM pravrajati, upasthito // 582 // naiyAyikAya mArgAya saMyamabahulo yAvat sarvaduHkhakSapakaH tapasvI, tasya tathAprakAraM na tapo bhavati na tathAprakArA vedanA bhavati, sa tathAprakAraH puruSajAto dIrpaNa paryAyeNa sidhyati, yathA sa bharato rAjA cAturantacakravartI, Jain Education inm l For Private Personal Use Only R w .jainelibrary.org Page #145 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 %SCR kiyaTTI 3 // " tadanyastvalpakarmA viratimavApya tathAvidhavizuddhAdhyavasAyavazAttathAvidhatapastathAvidhavedanA ca labdhyA jhagityeva muktimadhigacchati, yathA marudevI svAminI, tathA ca tatraivoktam-"ahAvare cautthe aMtakiriyAvatthU appakamme paJcAyAte yAvi bhavati, samaNAuso! se NaM muMDe bhavittA agArAo aNagAriyaM pavatie uvahie NeyAuyassa maggassa saMjamabahule jAva sabadukkhaMkhave tavassI, tassa NaM tahappagAre tave bhavati tahappagArA ceva veyaNA bhavati, se NaM tahappagAre purisajAe NiruddheNaM pariyAeNaM sijjhai jAva sabadukkhANaM aMtaM kareti, jahA se marudevI bhagavatitti" paThanti ca 'aNaMtakiriyaM ArAhaNaM ArAheti'tti" atra cAvidyamAnA'ntakriyA-karmakSayalakSaNA tadbhava eva yasyAM sA'nantakriyA tAM paramparAmuktiphalAmityarthaH 14 / ahaMdvandanAnantaraM khAdhyAyo vidheyaH, sa ca kAla eva, tatparijJAnaM ca kAlapratyupekSaNApUrvakamiti tAmAha-kAlaH-pAdoSikAdistasya pratyupekSaNA-AgamavidhinA yathAvanirUpaNA grahaNapratijAgaraNarUpA kAlapratyupekSaNA tayA, jJAnAvaraNIyaM karma kSapayati, yathAvatpravRttyA tathAvidhazubhabhAvasambhaveneti 1 athAparaM caturthamantakriyAvastu alpakarmA pratyAyAtazcApi bhavati, zramaNAyuSman ! sa muNDo bhUtvA'gArAt anagAritAM pratrajitaH, upasthito naiyAyikAya mArgAya saMyamabahulo yAvatsarvaduHkhakSapakastapasvI, tasya tathAprakAraM tapo bhavati tathAprakAraiva vedanA bhavati, sa tathA|prakAraH puruSajAto niruddhena paryAyeNa sidhyati yAvat sarvaduHkhAnAmantaM karoti yathA sA marudevI bhagavatIti 5ROUS Jain Education For Private & Personel Use Only K ainelibrary.org Page #146 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 583 // KORRCCCCESSAGAROGRACKS bhAvaH 15 / kathaJcidakAlapAThe ca prAyazcittaM pratipattavyamiti prakramAyAtaM tatkaraNamAha-tatra pApaM chinatti prAya- samyaktvazcittaM vA vizodhayatIti nairuktavidhinA prAyazcittam , uktaM hi-"pAvaM chiMdati jamhA pAyacchittaMti bhaNNae teNaM / / parAkramA. pAeNa vA'vi cittaM visohae teNa pacchittaM ||1||"ti, tacAlocanAdi taya karaNaM-vidhAnaM prAyazcittakaraNaM tena pApakarmaNAM vizuddhiH-abhAvaH pApakarmavizuddhistAM janayati niraticArazcApi bhavati, tenaiva jJAnAcArAdyatIcAravizodhanAt , samyak ca prAyazcittaM pratipadyamAno mArgaH-iha jJAnaprAptihetuH samyaktvaM taM ca tatphalaM ca jJAnaM 'vizodhayati' nirmalIkurute, tatazcAcaryata ityAcAraH-cAritraM taca tatphalaM ca-muktilakSaNamArAdhayati, na ca jJAnadarzana-4 yoryugapadbhAvabhAvitvAddhetuphalabhAvAbhAva iti vAcyaM, yata Agama:-"kAraNakajavibhAgo dIvapagAsANa jugavajammevi / jugavuppannapi tahA heU NANassa saMmattaM // 1 // " yadvA mArga-cAritraprAptinibandhanatayA darzanajJAnAkhyaM tatphalaM ca cAritraM tata AcAraM ca-jJAnAcArAdi tatphalaM-mokSamArAdhayati. athavA 'mArga ca' muktimArga kSAyopa-| zamikadarzanAdi tatphalaM ca-tameva prakarSAvasthaM kSAyikadarzanAdi, zeSaM prAgyat , vizodhanA''rAdhanayozca sarvatra nira-13 ticAratayaiva heturiti bhAvanIyam 16 / prAyazcittakaraNaM ca kSamaNAvata eva bhavatyatastAmAha-kSamaNA-duSkRtAna- // 583 // 1 pApaM chinatti yasmAt prAyazcittamiti bhaNyate tasmAt / prAyeNa vApi cittaM vizodhayati tena prAyazcittam // 1 // 2 kAraNakAryavibhAgo dIpaprakAzayoryugapajjanmanyapi / yugapadutpannamapi tathA hetuAnasya samyaktvam // 2 // Jan Education in For Private Personel Use Only Page #147 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ACRECORROCARRORSCRECSCIEOS ntaraM kSamitavyamidaM mayetyAdirUpA tayA 'palhAeNaMtabhAvaM jaNayai'tti prahAdena-Atmano manaHprasattyAtmakenAntarbhA(bhA)vaM-vinAzaM prakramAdanuzayasya tajanitacittasaMklezasya ca 'janayati' utpAdayati prahlAdenAntarbhAvamupagatazca, paThanti ca-'palhAyaNabhAvaM jaNayati, palhAyaNabhAvamuvagae yatti, iha ca prahAdanabhAvaH-cittaprasattirUpo'bhiprAyaH, sarve ca te prANAzceha dvitricaturindriyA bhUtAzca-taravo jIvAzca-paJcendriyAH sattvAzca-zeSajantavaH sarvaprANabhUtajIvasattvAH, uktaM hi-"prANA dvitricatuSproktA, bhUtAzca taravaH smRtAH / jIvAH paJcendriyA jJeyAH, zeSAH sattvA itIritAH // 1 // " tepu 'mitrIbhAvaM' parahitacintAlakSaNamutpAdayati, tato maitrIbhAvamupagatazcApi jIvaH 'bhAvavizuddhiM' rAgadvepavigamarUpAM kRtvA 'nirbhaya' ihalokAdibhayavikalo bhavati, azeSabhayahatvabhAvAditi bhAvaH 17 / evaMvidhaguNAvasthitena svAdhyAye yatitavyamiti tamAha-khAdhyAyena jJAnAvaraNIyamupalakSaNatvAt zeSa ca karma kSapayati, yata Aha-"kammamasaMkhejabhavaM khavei aNusamayameva aautto| annayarammivi joe sajjhAyami ya / viseseNaM // 1 // "18 / atra ca prathamaM vAcanaiva vidheyeti tAmAha-bakti ziSyastaM prati gurAH prayojakabhAvo vAcanA| pAThanamityarthastayA 'nirjarAM' karmaparizATanaM janayati, tathA 'zrutasya' Agamasya casya bhinnakramatvAdanAzAtanAyAM ca varttate, tadakaraNe hyavajJAtaH zrutamAzAtitaM bhavet na tu tatkaraNa iti, paThanti ca-'aNusajaNAe vaTTaI' tatrAnuSaGga(a)-| / 1 karmAsaMkhyeyabhavikaM kSapayati anusamayamevA''yuktaH / anyatarasmin yoge'pi svAdhyAye ca vizeSeNa // 1 // Jain Education For Private Personel Use Only Jainelibrary.org Page #148 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2564 uttarAdhya. namanuvarttanaM tatra varttate, ko'rthaH ?-avyavacchedaM karoti, tataH zrutasyAnAzAtanAyAmanupajane vA vartamAnaH tIrthamiha / samyaktva gaNadharastasya dharmaH-AcAraH zrutadharmapradAnalakSaNastIrthadharmaH yadivA tIrtha-pravacanaM zrutamityarthastaddharmaH-khAdhyAyasta parAkramA. bRhadvRttiH mavalambamAnaH-Azrayan mahatI bahutarakarmaviSayatvAnnirjarA'syeti mahAnirjaro mahat-mahApramANaparyavasitatvena // 584 // prazasyaM vA muktyavAptyA paryavasAnam-antaH karmaNo bhavasya vA yasya, casya gamyamAnatvAnmahAparyavasAnazca bhavati, muktibhAg bhavatIti hRdayam 19 / gRhItavAcanenApi saMzayAdhutpattau mudA praSTavyamiti pratipracchanAvasara iti || PAtAmAha-tatra prathamaM kathitasya sUtrAdeH punaH pracchannaM pratipracchannaM tena sUtrArthatadubhayAni vizodhayati, saMzayAdimA-10 4.linyApanayanena vizuddhAni kurute, tathA kAGkSA-idamitthamitthaM ca mamAdhyetamucitamityAdikA vAJchA saiva moha yati 'anyatrApI'ti vacanAdanIyari kAGkhAmohanIyaM karma anabhigrahikamithyAtvarUpaM 'vyucchinatti' vizeSeNApanayati 20 / itthaM vizodhitasyApi sUtrasya mA bhUdvismaraNamiti parAvarttanA'vasaraH, tatra ca 'pariyaTTaNAe'tti sUtratvAtparAvartanA-guNanaM tayA vyajyate ebhirartha iti vyajanAni-akSarANi 'janayati' utpAdayati, tAni hi vigalitAnyapi guNayato jhagityutpatantItyutpAditAnyucyante, tathA tathAvidhakarmakSayopazamato vyaJjanalabdhi, cazabdAd // 584|| vyaJjanasamudAyAtmakatvAdvA padasya tallabdhi ca padAnusAritAlakSaNAmutpAdayati 21 / sUtravadarthe'pi saMbhavati vismaraNamataH so'pi paribhAvanIya ityanuprekSA prastAvAtsUtrAnuprekSA-cintanikA tayA prakRSTazubhabhAvotpattinivandhana ACACSCG- 19050 Jain Education in For Private & Personel Use Only ba .jainelibrary.org Page #149 -------------------------------------------------------------------------- ________________ XORASAKSAMAAARI tayA''yuSkavarjAH sapta karmaprakRtIH 'dhaNiyaMti bADhaM bandhana-zlepaNaM tena baddhA nikAcitA ityarthaH 'zithilabandhanavaddhAH' kizcinmutkalAH, ko'rthaH ?-apavartanAdikaraNayogyAH prakaroti, taporUpatvAdasyAH, tapasazca nikAcitakarmakSapaNe'pi kSamatvAt , uktaM hi-"tavasA u nikAiyANaMpi"tti, dIrghakAlasthitikA hakhakAlasthitikAH prakarotIti, zubhAdhyavasAyavazAsthitikha(ka)NDakApahAreNeti bhAvaH, etacaivaM, sarvakarmaNAmapi sthiterazubhatvAt , yata uktam-"saMvAsipi ThitIo subhAsubhANaMpi hoti asubhAo / mANusatiricchadevAuyaM ca mottUNa sesANaM // 1 // " tIvrAnubhAvAzcatuHsthAnikarasatvena mandAnubhAvAH tristhAnikarasatvAdyApAdanena prakaroti, iha cAzubhaprakRtaya eva gRhyante, zubhabhAvasya zubhAzubhatIvA(vamandAnubhAvahetutvAt , uktaM hi-"subhapayaDINa visohI[e]tivamasubhANa saMkileseNaM / annaM hi'visohIe"tti, zubhabhAvena tIvramityanubhAgaM vanAtIti prakramaH, kvacididamapi dRzyate-"bahu|paesaggAo appapaesaggAto kareti" nanu kenAbhiprAyeNAyuSkavarjAH saptetyabhidhAnaM 1, zubhAyupa eva saMyatasya sambhadavAt , tasyaiva cAnuprekSA tAttvikI, na ca zubhabhAvena zubhaprakRtInAM zithilatAdikaraNaM, saMklezahetukatvAttasya, AhazubhAyurvandho'pyasyAH kiM na phalamuktam ?, ucyate, AyuSkaM ca karma sthAnAti, tasya vibhAgAdizeSAyuSkatAyA 1 tapasA tu nikAcitAnAmapi 2 sarvAsAmapi sthitayaH zubhAzubhAnAmapi bhvntyshubhaaH| manuSyatiryagdevAyUMpi ca muktvA zeSANAm // 1 // 8|3 zubhaprakRtInAM vizuddhyA tInamazubhAnAM saMklezena / anyaM hi avizuddhyA / / 4 vahupradezAmA alpapradezAgrAH karoti uttarAdhya.98 For Private Personel Use Only Glliainelibrary.org Page #150 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samyaktva parAkramA. uttarAdhyA meva bandhasambhavAt , uktaM hi-"siya tibhAge siya tibhAgatibhAge" ityAdi, tatastasya kAdAcitkatvena vivakSi | tatvAttadvatazca kasyacinmuktiprAptestadvandhAnabhidhAnamiti bhAvaH, aparaM ca 'asAtavedanIyaM' zArIrAdiduHkhahetuM karma bRhadvRttiH cazabdAdanyAzcAzubhaprakRtIH 'no' naiva bhUyobhUyaH 'upacinoti' banAti, bhUyobhUyograhaNaM tvanyatamapramAdataH prmtt||585|| saMyataguNasthAnavartitAyAM tadvandhasyApi sambhavAt , anye tvevaM paThanti-'sAyAveyaNijaM ca NaM kammaM bhujo bhujo uvaciNAti' iha ca zubhaprakRtisamuccayArthazcazabdaH, zeSaM spaSTam , 'anAdikam' AderasambhavAt , 'caH' samuccayArthoM yokSyate 'aNavayagganti anavadat-anapagacchat 'agraM' parimANaM yasya sadA'vasthitAnantaparimANatvena so'yamanavadagro'nanta ityarthastaM, pravAhApekSaM caitat , ata eva 'dIhamaddhaMti makAro'lAkSaNikaH dIrghAddhaM' dIrghakAlaM dI? vA'dhyA-tatparibhramaNahetuH karmarUpo mArgo yasmiMstattathA,catvAraH-caturgatilakSaNA antAH-avayavA yasmiMstacaturantaM saMsArakAntAraMkSiprameva-zIghrameva 'bItIvayati'tti 'vyativrajati vizeSeNAtikAmati, kimuktaM bhavati ?-muktimavApnoti 22 / evamabhyamtazrutena ca dharmakathA'pi vidheyeti tAmAha-'dharmakathayA' vyAkhyAnarUpayA nirjarAM janayati, pAThAntaratazca pravacanaM 'prabhAvayati' prakAzayati, uktaM ca-"pAvayaNI dhammakahI vAdINemittio tabassI y| vijA siddho| ya kavI aTTeva pabhAvagA bhaNiyA // 1 // " 'AgamisassabhahattAe'ti sUtratvAdAgamiSyaditi-AgAmikAlabhAvi / 1 syAtribhAge syAtribhAgatribhAge 2 prAvacanI dharmakathiko vAdI naimittikastapasvI ca / vidyA siddhazca kaviradaiva prabhAvakA bhaNitAH // 1 // -05-0CHOCOLAXMOROSC // 585 // Jan Education For Private Personel Use Only Page #151 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhadraM-kalyANaM yasmiMstathA tasya bhAvastattA tayA,yadivA''gamiSyatItyAgamaH-AgAmI kAlastasmin zazvadbhadratayA-ana-12 varatakalyANatayopalakSitaM karma nivabhAti, zubhAnubandhi zubhamupArjayatIti bhAvaH 23 / itthaM ca paJcavidhakhAdhyAyara-21 tena zrutamArAdhitaM bhavatIti tadArAdhanocyate-zrutasya 'ArAdhanayA' samyagAsevanayA 'ajJAnam' anavabodhaM 'kSapa-3 yati' apanayati, viziSTatattvAvavodhAvAptaH, 'na ca saMklizyate' naiva rAgAdijanitasaMklezabhAga bhavati, tadvazato navanavasaMvegAvApteH, uktaM hi-"jaha jaha suyamo(mava)gAhai aisayarasapasarasaMjuyamapuvaM / taha taha palhAi muNI NavaNavasaMvegasaddhAe ||1||"tti 24 / zrutArAdhanA caikAgramanaHsaMnivezanAta eva bhavatyatastAmAha-ekamagraM-prastAvAcchubhamAlambanamasyetyekAnaM tacca tanmanazca tasya saMnivezanA-sthApanA, ekAgre vA manaHsaMnivezanA tayA cittasyetastata unmArgaprasthitasya nirodho-niyantraNA cittanirodhastaM karoti 25 / evaMvidhasyApi saMyamAdeveSTaphalAvAptiriti tamAha-saMyamena' paJcAvaviramaNAdinA 'aNaNhayattaMti 'anaMhaskatvam' avidyamAnakarmatvaM janayati, Azravavira-1|| maNAtmakatvAdasya 26 / saMyamavato'pi na tapo vinA karmakSaya iti tadAha-tapasA' vakSyamANena 'codANaM'ti 'vyava4dAnaM' pUrvabaddhakarmApagamato viziSTAM zuddhiM janayati 27 // itthaM vyavadAnasya tapo'nantaraphalatvAtta(sya ta)dAha-vyavadAnena 'akriyam' avidyamAnakriyaM, ko'rthaH-vyuparatakriyAkhyaM zukladhyAnacaturtha bhedaM janayati, 'akriyAkaH' vyuparatakriyA 1 yathA yathA zrutamavazAhate atizayarasaprasarasaMyutamapUrvam / tathA tathA prahlAdayati munirnavanavasaMvegazraddhayA // 1 // Jain Education Inter For Private & Personel Use Only Hainelibrary.org Page #152 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH | // 586 // + + + + khyazukladhyAnavarttI bhUtvA 'tataH pazcAt ' tadanantaraM 'sidhyati' niSThitArtho bhavati 'budhyate' jJAnadarzanopayogAbhyA ca vastutattvamavagacchati, na tu navAtmaguNAtyantocchedAtmakamuktivAdinAmivAbuddhimAn bhavati mucyate saMsArAnna tu | 'dagdhendhanaH punarupaiti bhava' mityAdivAdiparikalpitamuktavatpunarihAgamanavAn ata eva parinirvAtItyAdi prAgvat, Aha - anantaraM tapaso vyavadAnaM phalamuktaM tacca muktatyAkhyaphalopalakSakamityatidezenoktamiti kiM punastatphalatvena sAkSAdasyAbhidhAnam ?, ucyate, sUtrakRtAM vaicitryakhyApanArtha, te hi parArthodyatacetasaH pareSAM prajJAprakarSApakarSAvapekSya | kvacitsAkSAdabhidhAnocitAnapyarthAna spaSTatayA nirdiSTavantaH kvacittu gamyAnapi ca sAkSAdanyatra tUbhayatheti 28 / vyavadAnaM ca satkhapi saMyamAdiSu sukhazAyitAyAmeva bhavatIti tAmevAha, tatra ca sukhaM zete, ko'bhiprAyaH ?pravacanazaGkAdInAM paralAbhakAmabhogazarIrasaMbAdhanA dimadanaspRhAdInAM ca krameNAbhAvarUpAsu catasRSu sukhazayyAsu | sthitatvena manovidhAtAbhAvAnnirAkulatayA''sta iti sukhazAyi tasya bhAvaH sukhazAyitA, prAkRtatvAtsUtre yalopaH, tayA'nutsukatvaM ko'rthaH ? - paralAbhadivyamAnuSa kAmabhogeSu sarvadA niHspRhatvaM yadivA 'suhasAyA 'tti prAkRtatvA - tsukhaM vaiSayikaM zAtayati tadgamanaspRhAnivAraNenApanayatIti sukhazAtastasya bhAvaH sukhazAtatA tayA, paThanti ca - 'suhasAeNaM'ti, tatra ca sukhazAyaH - sukhena zayanaM tena, yadivA sukhazAtaH - sukhasya zAtanaM tena jIvaH 'anutsukatvaM' viSayasukhaM prati niHspRhatvaM 'janayati' utpAdayati, saMyamAdiSveva niSpannamAnasatvAt, anutsukazca jIvo'nu samyaktva. parAkramA. 29 // 586 // Page #153 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saha kampata ityanukampakaH, sukhotsuko hi mriyamANamapi prANinamavalokayan khasukharasika evAsIt ayaM tu tadviparIta iti duHkhena kampamAnamavalokya taduHkhaduHkhitayA khayamapi tatkAla eva kampata iti, tathA 'anudbhttH'| anulvaNaH 'vigatazokaH' naihikArthabhraMze'pi zocate, muktipadabaddhaspRhatvAt , evaMvidhazca prakRSTazubhAdhyavasAyatazcAritramohanIyaM karma kSapayati 29 / sukhazayyAsthitasya cApratibaddhatA bhavatIti tAmabhidhAtumAha-'aprativaddhatayA' manasi / nirabhiSvaGgatayA 'niHsaGgatvaM' bahiHsaGgAbhAvaM janayati, niHsaGgatvena jIva eko rAgAdivikalatayA tata eva 'ekAgracittaH' dharmakatAnamanA ekAgratAvibandhakahetvabhAvAt , tatazca divA vA rAtrau vA'sajan, ko'rthaH ?-sadA vahiHsaGgaM tyajannapratibaddhazcApi viharati. ko'bhiprAyaH ?-vizeSataH prativandhavikalo mAsakalpAdinodyatavihAreNa paryaTati 30 / apratibaddhatA ca viviktazayanAsanatAyAM saMbhavatyatastAmAha-viviktAni-khyAdyasaMsaktAni zayanAsanAnyupalakSaNatvAdupAzrayazca yasyAsau viviktazayanAsanastadbhAvastattA tayA 'cAritragupti' caraNarakSAM janayati 'carittagu te'tti prAgvad , guptacaritrazca jIvo vivikto-vikRtyAdirahita AhAro yasya sa tathA, guptacAritro hi sarvatra hai hAniHspRha eva bhavati, tathA dRDhaM-nizcalaM caritramasyeti dRDhacaritrastata evaikAntena-nizcayena rataH-abhirati mAnekAntarataH saMyama iti gamyate, tathA mokSe-muktau bhAvena-antaHkaraNena pratipanna-AzritaH mokSabhAvapratisApannaH mokSa eva mayA sAdhayitavya ityabhiprAyavAn aSTavidhakarmagranthiriva granthidurbhadatayA'STavidhakarmagranthistaM 'nirja Jain Education inte For Private & Personel Use Only jainelibrary.org Page #154 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 587 // rayati' kSapakazreNipratipattyA kSapayati 31 / viviktazayanAsanatAyAM ca vinivarttanA bhavatIti tAmAha-'vinivarta samyaktvanayA' viSayebhya AtmanaH parAGmukhIkaraNarUpayA 'pApakarmaNAM' sAyadyAnuSThAnAnAm 'akaraNatayA' na mayA pApAni parAkramA. kartavyAnItyevaMrUpayA 'abhyuttiSTate' dharma pratyutsahate, pUrvavaddhAnAM pApakarmaNAmiti prakramaH, cazabdo nirjaraNAnantaraM draSTavyaH tataH pUrvabaddhAnAM nirjaraNayA cazabdAdabhinavAnupAdAnena ca taditi karma 'nivarttayati' vinAzayati, | yadivA pApakarmaNAM-jJAnAvaraNAdInAm 'akaraNayAi'tti ApatvAd 'akaraNena' apUrvAnupArjanenAbhyuttiSThate mokSAyeti zeSaH, pUrvabaddhAnAM ca karmaNAM nirjaraNayA, anyatprAgvat 40 / viSayanivRttazca kazcitsambhogapratyAkhyAnavAn saMbhavatyatastadAha-samiti-saMkareNa-khaparalAbhamIlanAtmakena bhogaH sambhogaH,ekamaNDalIkabhoktRtvamiti yo'rthaH tasya pratyAkhyAnaM-gItArthAvasthAyAM jinakalpAdyabhyudyatavihArapratipacyA parihAraH sambhogapratyAkhyAnaM tena 'AlambanAni da glAnAdIni 'kSapayati' tiraskurute, sadodyatatvena vIryAcAramevAvalambate, nirAlambanasya cAyato-mokSaH saMyamo vA sa evArthaH-prayojanaM vidyate yeSAmityAyatArthikAH 'yogAH' vyApArA bhavanti prapaJcatazca pravartante, tathA 'khakI-18 bhAyena' AtmIyena lAbhena 'santuSyati' nirabhilApo bhavati, parasya lAbha no tarkayati no spRhayati no prAtheyati no| // 587 // abhilaSati, tatra tarkaNaM-manasA yadi mahyamasau dadAtIti vikalpanaM, spRhaNaM-tacchaddhAlutayA''tmana AviSkaraNaM, * prArthanaM-vAcA mahyaM dehIti yAcanam , abhilaSaNaM-tallAlasatayA vAJchanam , ekArthikAni vaitAni nAnAdezajavineyAnu Jain Education Intl For Private & Personel Use Only Page #155 -------------------------------------------------------------------------- ________________ grahAyopAttAni, evaMvidhazca yaM guNamavApnoti tamevoktAnuvAdenAha-'parassa lAbhaM ANAsAemANe'tti, 'anAzayamAnaH' AzAviSayamakurvANo'nAsvAdayan vA'bhuJjAno'tarkayannaspRhayannaprArthayamAno'nabhilaSan 'docaMti dvitIyAM sukhazayyAma "upasaMpadya' prApya viharati, evaMvidharUpatvAttasyAH, tathA ca sthAnAGgam-"ahAvarA docA suhasejA-seNaM muMDe bhavittA agArAo aNagAriyaM paJcaie samANe saeNaM lAbheNaM santUsati parassa lAbhaM no AsAeti No takkei No pIhei No patthei no abhilaseti, seNaM parassa lAbhaM aNAsAemANe atakemANe apIhemANe apatthemANe aNabhilasamANe No maNaM uccAvayaM niyacchati No viNighAyamAvajaItti iha ca 'aNAsAemANe' ityuttaratra vacanAt sthAnAGge ca darzanAt , pUrvatrApi No AsAei' iti [bahuvacanamanumIyate, tacca gamyatayA na nirdiSTaM lekhakadoSeNa vAna dRzyata iti na vidmaH 33 / 4 sambhogapratyAkhyAnavatazvopadhipratyAkhyAnamapi saMbhavatIti tadAha, tatropadhiH-upakaraNaM tasya rajoharaNamukhavastrikAvya|tiriktasya pratyAkhyAnaM na mayA'sau grahItavya ityevaMrUpA nivRttirupadhipratyAkhyAnaM tena parimanthaH-svAdhyAyAdikSati 1 athAparA dvitIyA sukhazayyA sa muNDo bhUtvA'gArAdanagAritAM prabajitaH san svakena lAbhena saMtuSyati parasya lAbhaM nAsvAdayati na 4|tarkayati na spRhayati na prArthayati nAbhilaSyati, sa parasya lAbhamanAsAdayan atarkayan aspRhayan aprArthayamAno'nabhilapyan no manaH | ta uccAvacaM niyacchati no vinighAtamApadyate Jain Education For Private & Personel Use Only AMw.jainelibrary.org Page #156 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH mSa88AA. stadabhAvo'parimanthastaM janayati, tathA niSkrAnta upadhernirupadhiko jIvaH 'niSkAsaH' vastrAdhabhilAparahitaH san ,4 samyaktva. etaca padaM kvacideva dRzyate, upadhimantareNa casya bhinnakramatvAnna saMklizyati-na ca mAnasaM zArIraM vA klezamAmoti, uktaM parAkramA. hi-"tassa NaM bhikkhussa No evaM bhavati-parijunne me vatthe sUI jAissAmi saMdhissAmi ukaMsissAmi tuNNissAmi / vokasissAmi" ityAdi 34 / upadhipratyAkhyAtA cAhAramapi pratyAcaSTe, yato jinakalpikAdireSaNIyAlAme bahUnyapi |dinAnyupoSita evAste'ta AhArapratyAkhyAnamAha-'AhArapratyAkhyAnena' aneSaNIyabhaktapAnanirAkaraNarUpeNa jIviteprANadhAraNarUpe AzaMsA-abhilASo jIvitAzaMsA tasyAH prayogo-vyApAraNaM karaNaM jIvitAzaMsAprayogastaM vyavacchinatti, AhArAdhInaM hi manujAnAM jIvitamatastatpratyAkhyAne tadAzaMsAsu vyavacchedo bhavati, paThanti ca-'jIviyAsavippaogaM vocchidiya'tti, tatra jIvitAzayA viprayogo-vividhavyApArastaM vyavacchinatti, jIvitAzayA hyAhAra eva 8 mukhyo vyApArastatastatpratyAkhyAne zeSavyApAravyavacchedaH sukara eva bhavatIti, tatazca jIvitAzaMsAprayogaM jIvitAzAviprayogaM vA vicchidya jIvaH 'AhAram' azanAdikam 'antareNa vinA na saMklizyati, ko'rthaH ?-vikRSTatapo'nuSThAna|vAnapi na bAdhAmanubhavati 35 / etacca pratyAkhyAnatrayamapi kaSAyAbhAva eva phalavaditi ttprtyaakhyaanmucyte-18||588|| kapAyapratyAkhyAnena-krodhAdivinivAraNena vIto-vigato rAgo dveSavigamAvinAbhAvitvAttadvigamasya dvepazcAsyeti 1 tasya bhikSonaivaM bhavati-parijINa me vastraM sUciM yAcayiSyAmi saMdhAsye utkarSayiSyAmi tUNayiSyAbhi (vyeSyAmi ) vyutkarSayiSyAmi RANAS in Education I dea For Private & Personel Use Only Tiw.jainelibrary.org Page #157 -------------------------------------------------------------------------- ________________ RSSCRochac vItarAgastadbhAvaM janayati, 'vItarAgabhAvapaDivanne ya' tti, apicetyasya punararthatvAtpratipannavItarAgabhAvaH punarja same-rAgadveSAbhAvatastulye sukhaduHkhe yasya sa tathAvidho bhavati, rAgadveSAbhyAM hi tatra vaiSamyasambhavaH, tadabhAve samataivAvaziSyate 36 / niSkaSAyo'pi yogapratyAkhyAnAdeva muktisAdhaka iti taducyate, tatra yogA-manovAkAyavyApArAstatpratyAkhyAnena-tanirodhalakSaNena 'ayogatvaM' vakSyamANanyAyenAyogibhAvaM janayati, ayogI jIvaH ('navaM pratyagraM 'karma' sAtavedanIyAdyapi na vanAti tatkAraNayogAbhAvAt ,) pUrvabaddham' iti bhavopagrAhikarmacatuSTayamanyasya la tadA'saMbhavAt 'nirjarayati' kSapayati 37 / yogapratyAkhyAnataH zarIramapi pratyAkhyAtameva bhavati, tathApi tadAdhA ratvAnmanovAgyogayostatprAdhAnyakhyApanArthaM tatpratyAkhyAnamevAha, tatra zarIram-audArikAdi tatpratyAkhyAnena |siddhAnAmatizayaguNA na kRSNAna nIlA ityAdayo yasya sa siddhAtizayaguNo gamakatvAdvahuvrIhistadbhAvastattvam ,uktaM hihai "se Na kiNhe Na nIle Na hAlidde" ityAdi 'nirvarttayati' janayati, siddhAtizayaguNasaMpannazca jIvo lokAgrabhavatvAt / lokAgraM-muktipadam 'upagataH'prAptaH 'paramasukhI' atizayasukhavAn bhavati 38 / sambhogAdipratyAkhyAnAni ca prAyaH sahAyapratyAkhyAna eva sukarANi bhavantIti taducyate-sahAyAH-sAhAyyakAriNo yatayastatpratyAkhyAnena-tathAvidhayogyatAbhAvinA'bhigrahavizeSarUpeNa 'ekabhAvam' ekatvaM janayati 'ekIbhAvabhUtazca ekatvaprAsazca jIvaH ekAlambanatvaM 'bhAva-14 |yan' abhyasyan 'appajhaMjha'tti alpazabdo'bhAvavacanaH, tatazcAlpajhaJjhaH-avidyamAnavAkalahastathA'lpakaSAyaH-avidya-14 in Educatan i For Private & Personel Use Only ww.jainelibrary.org Page #158 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samyaktva parAkramA. 29 uttarAdhyA mAnakrodhAdiH 'appatumaMtumi tti alpam-avidyamAnaM tvaM tvamiti khalpAparAdhinyapi tvamevaM purA'pi kRtavAn tvameva 4 sadA karoSItyAdi punaH punaH pralapanaM yasya sa tathA,saMyamabahulaH saMvarabahula iti prAgvad, ata eva 'samAhIe yAvitti bRhadvRttiH | 'samAhitaH' jJAnAdisamAdhimAMzcApi bhavati 39 / evaMvidhazcAnte bhaktapratyAkhyAtA bhavatIti ttprtyaakhyaanmaah||589|| 'bhaktapratyAkhyAnena' AhAraparityAgarUpeNa bhaktaparijJAdinA anekAni bhavazatAni niruNaddhi, tathAvidhaDhAdhyavasAyatayA saMsArAlpatvApAdanAditi bhAvaH40 / sAmprataM sakalapratyAkhyAnapradhAnaM sadbhAvapratyAkhyAnamAha-tatra sadbhAvana-sarvathA punaHkaraNAsaMbhavAtparamArthena pratyAkhyAnaM sadbhAvapratyAkhyAnaM sarvasaMvararUpA zailezItiyAvat tena, na vidyate nivRttiHmuktimaprApya nivartanaM yasmiMstad anivRtti zukladhyAnaM caturthabhedarUpaM janayati, pAThAntaratazca 'nivRttiM dvisamayasthitikasyApi vedyakarmaNo bandhavyAvRttiM janayati, 'aNiyahi paDivaNNe ya'tti pratipannAnivRttiH pAThAntarataH pratipannanivRttizcAnagAraH 'catvAri' catuHsaGkhayAni kevalinaH 'kammaMsa'tti kArmagrandhikaparibhASayAuMzazabdasya satparyAyatvAt satkarmANi kevalisatkarmANi-bhavopagrAhINi kSapayati, zeSaM spaSTam 41 / etacca pratyAkhyAnaM prAyaH pratirUpatAyAmeva bhavatIti tAmAha-'paDirUvayAe'tti, pratiH-sAdRzye, tataH pratIti-sthavirakalpikAdisadRzaM rUpaM-veSo yasya sa tathA tadbhAvastattA tayA-adhikopakaraNaparihArarUpayA lAghavamasyAstIti lAghavI tadbhAco lAghavitA tAM dravyataH dakhalpopakaraNatvena bhAvatastvapratibaddhatayA janayati,laghubhUtazca jIvaH 'apramattaH' pramAdahetUnAM parihArata itareSAM cAGgI ROCHOCHEMOREGAONGRECCIEOCOCOG // 589 // For Private & Personel Use Only Page #159 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CATEGOROGRAMSAROKAROCHER karaNataH, tathA 'prakaTaliGgaH' sthavirAdikalparUpeNa vratIti vijJAyamAnatvAt 'prazastaliGgaH' jIvarakSaNaheturajoharaNAdi-* dhArakatvAda 'vizuddhasamyaktvaH' tathApratipattyA samyaktvavizodhanAt , tathA sattvaM ca-ApatkhavaikalyakaramadhyavasAnakara ca samitayazca-uktarUpAH samAptAH-paripUrNA yasya sa samAptasattvasamitiH, sUtre niSThAntasya prAkRtatvAtparanipAtaH, tata eva sarvaprANabhUtajIvasattvepu vizvasanIyarUpaH, tatpIDApariharitvAt , 'apaDileha'tti alpArthe natra, tato'pratyupekSita ityalpopakaraNatvAdalpapratyupekSaH, paThyate ca-'appapaDilehitti, jitAni-vazIkRtAni yatirahamitipra-2 tyayAtkathaJcitpariNAmAnyathAtve'pIndriyANi yena sa tathA, vipulena-anekabhedatayA vistIrNena tapasA samitibhizca sarvavipayAnugatatvena vipulAbhireva samanvAgato-yukto vipulatapaHsamitisamanvAgatazcApi bhavati, pUrvatra samitInAM paripUrNatvAbhidhAnena sAmastyamuktam , iha tu tAsAM sArvatrikatvamiti na paunaruktyam 42 / pratirUpatAyAmapi vaiyA-1* vRttyAdeva viziSTaphalAvAptirityetadanantaraM vaiyAvRttyaM, tatra vyAvRtaH-kulAdikAryeSu vyApAravAMstadbhAvo vaiyAvRttyaM tena tIrthakaranAmagotraM karma nivanAti, uktaM hi taddhetukIrtanAvasare-"veyAvace samAhI ya"tti 43 / vaiyAvRttyavAMzca hai sarvaguNabhAjanaM bhavatIti sarvaguNasaMpannatAmAha-sarvaguNA-jJAnAdayastaiH saMpanno-yuktastadbhAvaH sarvaguNasaMpannatA tayA 'apunarAvRttiM' punarihAgamanAbhAvo muktiritiyAvattAM janayati, apunarAvRttiM prApta eva prAptako jIvaH zArIramAnasAnAM duHkhAnAM 'no' naiva 'bhAgI' bhAjanaM bhavati, tannibandhanayordehamanasorabhAvAt , siddhisukhabhAjanameva bhavatIti Jain Education For Private Personel Use Only Page #160 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 590 // xxxxx | bhAvaH 44 / sarvaguNasaMpannatA ca rAgadveSaparityAgato jAyata iti vItarAgatAmAha - 'vItarAgatayA ' rAgadveSApagama| rUpayA bandhanAni - rAgadveSapariNAmAtmakAni tRSNA - lobhastadrUpANi bandhanAni tAni ca vyavacchinatti, pAThAntaratazra 'snehAnubandhAni tRSNAnubandhAni ca' tatra snehaH - putrAdiviSayaH tRSNA-dravyAdiviSayA tadrUpANyanuvandhanAni tuanugatAnyanukUlAni vA bandhanAni, atidurantatvakhyApanArthaM ca rAgAntargatatve'pi pRthak tRSNA snehayorupAdAnaM, tatazca manojJeSu zabdarasarUpagandheSu (sacittAcittamizreSu - khyAdidravyeSu caiva virajyate, tRSNAstrehayoreva rAgahetutvAt, Aha| kaSAyapratyAkhyAnaphalena vItarAgatokcaiva tatkimarthamasyAH pRthagupAdAnam ?, ucyate, rAgasyaiva sakalAnarthamUlatvakhyApanA[ 45 / rAgadveSAbhAve ca tAttvikAH zramaNaguNAH, teSu ca prathamatrataparipAlanopAyatvAtkSAntireva prathameti tAmAha, tatra kSAntiH - krodhajayastayA 'parapahAn' arthAdvadhAdIn 'jayati' parIpahAdhyayanoktanyAyato'bhibhavati 46 / kSAnti| sthitenApi na muktiM vinA'zepavrataparipAlanaM karttuM zakyamiti tAmAha-muktiH - nirlobhatA tathA kiJcanAbhAvo'kiJcanaM, ko'rthaH ? - niSparigrahatvaM janayati, akiJcanazca jIvo'rthe lolA- lampaTA arthalolAcaurAdayasteSAM na prArthanIyaH - prastA| vAdvAdhitumanabhilapaNIyo bhavati 47 / lobhAvinAbhAvinI ca mAyeti tadabhAve'vazyaMbhAvyArjavamatastadAha- 'ajjavayAetti sUtratvAd RjuH - avakrastadbhAva ArjavaM tena - mAyAparihArarUpeNa kAyena Rjureva RjukaH kAyarjukastadbhAvastattAkubjAdivepabhrUvikArAdyakaraNataH prAJjalatA tAM tathA bhAvaH - abhiprAyastasmiMstena vA RjukatA bhAvarjukatA - yadanya samyaktva parAkramA. 29 // 590 // Page #161 -------------------------------------------------------------------------- ________________ RECSCODEOSKR dvicintayan lokapatyAdinimittam anyadvAcA kAyena vA samAcarati tatparihArarUpA, evaM bhASAyAmRjukatA bhASarjukatA-yadupahAsAdihetoranyadezabhASayA bhASaNaM tatparityAgAtmikA, tathA-'avisaMvAdanaM' parAvipratAraNaM janayati, tathAvidhazcAvisaMvAdanasaMpannatayopalakSaNatvAtkAyarjukatAdisaMpannatayA ca jIvo dharmasyArAdhako bhavati, vizuddhAdhyavasAyatvenAnyajanmanyapi tdvaapteH48| evaMguNasyApi na vinayaM vinA samagraphalAvAptiH, sa ca mArdavAdeveti tadAha-'maddavayAe'tti mArdavena gamyamAnatvAdabhyasyamAnena 'miumaddavasaMpanne'tti mRduH-dravyato bhAvatazcAvanamanazIlastasya (bhAvaH karma vA) mArdavaM yatsadA mArdavopetasyaiva bhavati tena saMpanna:-tadabhyAsAtsadA mRdukhabhAvo mRdumArdavasaMpannaH san 'aSTau |madasthAnAni' jAtikulabalarUpatapaaizcaryazrutalAbhAvaleparUpANi,uktaM hi-"jAtIkulabalarUve tabaIsariesuelAbhe"tti, 'niSThApayati' vinAzayati, paThanti ca-'mahavayAe NaM jIve aNussiyattaM jaNeti, aNussie NaM jIve miumaddavasaMpanne aTTa mayaTThANANi Nihaveti' atra cAnutsiktatvam-anuddhatatvamanyatprAgvat 49 / etadapi tattvataH satyavyavasthitasyaiva bhavati, tatrApi ca bhAvasatyaM pradhAnamiti tadAha-'bhAvasatyena' zuddhAntarAtmatArUpeNa pAramArthikAvitathatvena 'bhAvavizuddhiM' vizuddhAdhyavasAyAtmikAM janayati, bhAvavizuddhau vartamAno jIvo'hatprajJaptasya dharmasya 'ArAhaNayAe'tti 'ArAdhanayA' anuSThAnena 'abhyuttiSThate' muktyarthamutsahate, yadivA''rAdhanAyai-AvarjanAthemabhyuttiSThati, ahetprajJaptasya dharmasyArAdhana-12 yA''rAdhanAyai vA'bhyutthAya paraloke-bhavAntararUpe dharmaH paralokadharmastasya, pAThAntarataH paraloke vA''rAdhako bhavati, ISORM uttarAdhya.99 Jain Education Intl For Private & Personel Use Only jainelibrary.org Page #162 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 591 // Jain Education In %%% | pretya jinadharmAvAsyA viziSTabhavAntaraprAtyA veti bhAvaH 50 / bhAvasatyena karaNasatyaM saMbhavatIti tadAha- karaNe satyaM karaNasatyaM yatpratilekhanAdikriyAM yathoktAM samyagupayuktaH kurute tena karaNazaktiM tanmAhAtmyAt purA'nadhyava| sitakriyA sAmarthyarUpAM janayati tathA karaNasatye varttamAno jIvo yathAvAdI tathAkArI cApi bhavati, sa hi sUtrama - dhIyAno yathaiva kriyAkalApavadanazIlaH karaNazIlo'pi tathaiveti 51 / evaMvidhasyaiva yogasatyamapi bhavatIti tadAha| yogA - manovAkkAyAsteSAM satyam - avitathatvaM yogasatyaM tena yogAn 'vizodhayati' kliSTakarmabandhakatvAbhAvato nirdoSAn karoti 52 / etaca satyaM gupyanvitasyaiva bhavatyato yathAkramaM tadabhidhAnaM, tatra ca 'manoguptatayA' manoguptirUpayA jIvaH 'aikAyyaM prastAvAddhamaikatAnicittatvaM janayati tathA caikAgracitto jIvo guptam - azubhAdhyavasA yeSu gacchadrakSituM mano yenAsau guptamanAH san niSThAntasya paranipAtaH prAgvat, saMyamArAdhako bhavati, tatra manonirodhasya pradhAnatvAditi bhAvaH 53 / 'vAgguptatayA' kuzalavAgudIraNarUpayA 'nirvikAra' vikathAdyAtmaka vAgvikArAbhAvaM janayati, tatazca nirvikAro jIvo vAggupta iti, pravIcArApravIcArarUpatvena dvividhatvAttadruteH sarvathA vAgni| rodhalakSaNavAgguptisamanvitaH sannadhyAtmaM - manastasya yogA - vyApArA dharmadhyAnAdayasteSAM sAdhanAni - ekAgratAdIni tairyukto'dhyAtmayogasAdhanayukto bhavati, viziSTavAgguptirahito hi na cittaikAgratAdibhAy bhavediti bhAvaH, anye tu 'nidhiyAre NaM jIve vayaguttayaM jaNayati' ityetAvadeva paThanti, tacca spaSTameva 54 / 'kAyaguptaH' zubhayogapravRttyAtmakakA samyaktva parAkramA. 29 // 591 // w.jainelibrary.org Page #163 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - hayaguptimAn 'saMvaram' azubhayoganirodharUpaM janayati, saMvareNa gamyamAnatvAdabhyasyamAnena kAyaguptaH punaH srvthaa| niruddhakAyikavyApAraH pApasya-'pAve kamme vere' ityAdivacanAtkarmaNa AzravA-upAdAnahetavo hiMsAdayaH pApA-10 | vAstannirodhaM karoti, tAttvikyA asyA etatphalatvena supratItatvAt 55 / itazca guptitrayAdyathAkramaM manaHsamAdhA| raNAdisambhava iti tadAha-tatra 'maNasamAhAraNayAe'tti manasaH samiti-samyag AGiti-maryAdayA''gamAbhihi-8 tabhAvAbhivyAptyA'vadhAraNA-vyavasthApanaM manaHsamAdhAraNA tayA 'ekAgryam' uktarUpaM janayati, ekAgryaM janayitvA 'jJAnaparyavAn' viziSTataravastutattvAvabodharUpAn janayati, jJAnaparyavAn janayitvA samyaktvaM vizodhayati, vizuddhatvaM cAsya vastutattvAvagame tadviSayA rucirapi zuddhataraiva saMbhavatItikRtvA, ata eva ca mithyAtvaM ca nirjarayati 56 / 'vaisamAhAraNayAe'tti 'vAksamAdhAraNayA' svAdhyAya eva vAgnivezanAtmikayA, vAcA sadhAraNA vAksamAdhAraNA, yena te vacaso'pi viSayAH, prajJApanIyA ityarthaH, teSAmevAnyathAtvasambhavena vizeSaNasAphalyAt, iha ca tadviSayA darzanaparyavA apyupacAratastathoktAstatazca vAksAdhAraNAzca te darzanaparyavAzca-samyaktvabhedarUpA vAksAdhAraNadarzanaparyavAstAn vizodhayati, 'davie saNasodhI' iti vacanAvyAnuyogAbhyAsatastadviSayAzaGkAdimAlinyApanayanena vizuddhAn karoti, vAksAdhAraNadarzanaparyavAn vizodhya sulabhabodhikatvaM nivartayati, tata eva durlabhabodhi1 dravyAnuyogAddarzanazuddhiH CREAK Jain Education in For Private & Personel Use Only w.jainelibrary.org Page #164 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. katvaM nirjarayati 57 / 'kAyasamAhAraNayAe'tti 'kAyasamAdhAraNayA' saMyamayogeSu zarIrasya samyagvyavasthApanarUpayA samyaktva'caritraparyavAn' cAritrabhedAn kSAyopazamikAniti gamyate vizodhayati, tadunmArgapravRttita eva prAyasteSAmatIcArabRhadvRttiH kAluSyasambhavAt , caritraparyavAn vizodhya yathAkhyAtacAritraM vizodhayati, sarvathA hyasata utpattyasambhava iti pUrvamapi parAkramA. // 592 // kathaJcitsadeva yathAkhyAtacAritraM cAritramohodayamalinitaM tannirjaraNena nirmalIkurute, yathAkhyAtacAritraM vizodhya catvArItyAdi sarva prAgvat 58 / evaM samAdhAraNAtrayAdyathAkramaM jJAnAditrayasya zuddhiruktA, phalaM punarasya kimityAzaGkAyAM yathAkramametatphalamAha-jJAnamiha prastAvAt zrutajJAnaM tatsaMpannatayA jIvaH sarvabhAvAnAm-azeSajIvAdihai padArthAnAmabhigamo-jJAnaM sarvabhAvAbhigamastaM janayati, tathA saM(tatsaM)panno jIvaH 'cAurate'tti uktanItitazcatura ntasaMsArakAntAre naiva 'vinazyati' itastataH paryaTanena muktimArgAdvizeSeNa durIbhavati, amumevArtha dRSTAntadvAreNa spaSTa taramAha-yathA 'sUcI' pratItA sasUtrA suprApatayA 'na vinazyati' kacavarAdipatitA'pi na vizeSeNa dUrIbhavati tathA dajIvaH saha sUtreNa-zrutena vartata iti sasUtraH saMsAre na vinazyati, uktaM ca-"sUI jahA sasuttA Na NassaI kayavaraMmi | paDiyAvi / jIvo tahA sasutto Na Nassai gaovi saMsAre // 1 // " tata eva jJAnaM ca-avadhyAdi vinayazca-jJAnavinayAdiH tapazca-vakSyamANaM cAritrayogAH--cAritrapradhAnA vyApArA jJAnavinayatapazcAritrayogAstAna prApnoti, 592 // 1 sUciryathA sasUtrA na nazyati kacavare patitA'pi / jIvastathA sazruto na nazyati gato'pi saMsAre // 1 // ACADROCESCARROSSICALCCX Jain Education in For Private & Personel Use Only jainelibrary.org Page #165 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CCCCORNOARDOCOM tathA skhasamayaparasamayayoH saMghAtanIyaH-pramANapuruSatayA mIlanIyaH khasamayaparasamayasaMghAtanIyo bhavati, iha ca khasamayaparasamayazabdAbhyAM tadvedinaH puruSA ucyante, teSveva saMzayAdivyavacchedAya mIlanasaMbhavAt 59 / 'darzanasaMpannatayA' kSAyopazamikasamyaktvasamanvitayA bhavahetubhUtaM. mithyAtvaM bhavamithyAtvaM tasya chedana-kSapaNaM bhavamithyAtvacchedanaM karoti,ko'rthaH 1-kSAyikasamyaktvamavApnoti, tatazca paramiti-uttarakAlamutkRSTatastasminneva bhave madhyamajaghanyApekSayA tRtIye turye vA janmanyuttarazreNyArohaNena kevalajJAnAvAptau 'na vidhyAyati' na jJAnadarzanaprakAzAbhAvarUpaM vidhyAnamavAmoti, kintu 'anuttareNa' kSAyikatvAtpradhAnena jJAnaM ca darzanaM ca jJAnadarzanaM tena 'AtmAnaM' khaM 'saMyojayan' pratisamayamaparApareNopayogarUpatayotpadyamAnena ghaTayan , saMyojanaM ca bhede'pi syAdata Aha-(samma-samyaka) 'bhAvayan' tenAtmAnamAtmasAnnayan 'viharati' bhavastha kevalitayA muktatayA vA''ste, paThanti ca-'aNuttareNaM NANadasaNaNaM viharai'tti atra ca lakSaNe tRtIyA 60 |critrsNpnntyaa 'zailezIbhAvaM'ti zilAnAmime zailAH-parvatAstepAmIzaH zailezo-meruH sa iva zailezo-munirniruddhayogatayA'tyantasthairyeNa tasyeyamavasthA-zailezI tasyA bhAvaH azailezasya vA zailezIbhavanaM zailedazIbhAvaH, ityAdiranekadhA vyutpattiH, uktaM hi-"seleso kira merU selesI hoi tahA'calayA / houM va aseleso selIsI hoi thirayAe // 1 // ahavA seloca isI selesI hoi so hu thiryaate| seva aselI hoI selIsI 1 zailezaH kila meruH zalezI bhavati yA tathA'calatA / bhUtvA vA'zailezaH zailezIbhavati sthiratayA // 1 // athavA zaila iva RSiH zailarSiH (selesI) bhavati sa eva sthiratayA / sa eva azailIbhavati zailezI in Education For Private Personal Use Only wjainelibrary.org Page #166 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parAkramA. uttarAdhya. hoalovaao||2||siilN va samAhANaM Nicchayato savasaMvaro so yA tasseso sIleso selesI hoi tayavasthA // 3 // " samyaktvabRhadvRttiH tamevaMvidhaM zailezIbhAvaM janayati, tajananAca zailezIpratipanno 'viharati Aste'ntarmuhUrttamiti zeSaH, paThanti ca selesI paDivanne aNagAre cattAri kevalikammase khaveti, tato pacchA sijhati bujjhai' ityAdi prAgvat 61 / caritraM, 593 // cendriyanigrahAdeva jAyata iti pratyekaM tannigrahamAha-zrotrendriyasya nigrahaH-khaviSayAbhimukhamanudhAvato niyamana zrotrendriyanigrahastena 'manojJAmanojJeSu' abhimatetareSu zabdeSu yathAkramaM rAgadveSayornigraho rAgadveSanigrahastaM janayati, tathA ca tatpratyayikaM-rAgadveSanimittaM karma na banAti pUrvabaddhaM ca nirjarayati, tannigrahe zubhAdhyavasAyapravRtteriti bhaavH| evaM cakSurindriyanigraheNa 63 ghANendriyanigraheNa 64 jihvendriyanigrahaNa 65 sparzanendriyanigraheNa ca idameva vAcyaM, navaraM cakSurindriyeSvityupacArAccakSurindriyagrAhyeSu rUpeSviti yo'rthaH, yathApradhAnaM cAtrendriyanirdezaH, prAdhAnyaM ca pATavAdyapekSamiti bhAvanIyam 66 / etannigraho'pi kaSAyavijayAdbhavatyataH krameNa tadvijayamAha-tatra krodhasya vijayo durantAdiparibhAvanenodayanirodhaH krodhavijayastena krodhena-kopAdhyavasAyena vedyata iti krodhavedanIyaM-taddhetubhUtapudgala6 rUpaM karma na badhnAti "jaM veei taM baMdhaI"tti vacanAt , tathA pUrvabaddhaM prakramAttadeva nirjarayati, tata eva viziSTajIvavI- 593 / / hai ollAsAt 67 / evaM mAnavijayena 68 mAyAvijayena 69 lobhavijayena 70 cAbhidheyam / etajjayazca na premadveSami 1 bhavatyalopAt // 2 // zIlaM vA samAdhAnaM nizcayataH sarvasaMvaraH sa ca / tasyezaH zailezaH zailezI bhavati tadavasthA // 3 // OCCASSORRECOOR Jain Education Hell For Private & Personel Use Only T ww.jainelibrary.org Page #167 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ISROORKERS thyAdarzanavijayaM vinA'taH sa ucyate-'pija'tti prema rAga ityarthaH sa ca dveSazca-aprItirUpo mithyAdarzanaM ca-sAMzayi-I kAdi premadveSamithyAdarzanAni tadvijayena 'NANadaMsaNacarittArAhaNayAe'tti jJAnadarzanacAritrArAdhanAyAm 'abhyuttiSThate' udyacchati premAdinimittatvAttadvirAdhanAyAH, tatazcASTavidhasya karmaNo madhya iti gamyate, 'kammagaMThivimoyaNayAe'tti karmagranthiH-atidurbhedaghAtikarmarUpastasya vimocanA-kSapaNA karmagranthivimocanA tasyai ca, casya gamyamAnatvAttadartha cAbhyuttiSThate ityanuvartya yojyate, paThanti ca-'aTThavihakammavimoyaNAe'tti spaSTam , abhyutthAya ca kiM karotItyAha-'tatprathamatayA' tatpUrvatayA, na hi tena tatpurA kSapitamAsIditi, AnupUrtyA anatikrameNa yathAnupUrvIma(via)TAviMzatividhaM mohanIyaM karma 'udghAtayati' kSapayati, atra ceyaM kSapaNAnupUrvI-prathamamanantAnubandhinaH krodhAdIna yugapadantarmuhurtena kSapayati, tadanantabhAgaM ca mithyAtve prakSipati, tatastena sahaiva mithyAtvaM kSapayati, pravarddhamAnAtitIvrazubhapariNAmatvAt , atisaMbhRtadavAnala ivArddhadagdhendhana indhanAntaraM, tato mithyAtvAMzaM samyamithyAtve prakSipya tatkSapayati, tato'pi tadaMzasahitaM samyaktvaM, tadanu samyaktvAvaziSTadalikasahitamapratyAkhyAnapratyAkhyAnAvaraNakapAyASTakaM yugapadeva kSapitumArabhate, tatkSapaNaM ca kurvannetAH prakRtIH kSapayati, tadyathA-"gaiANupuci do do jAINAmaM ca jAva cauriMdI / AyAvaM ujo thAvaranAmaM ca suhumaM ca // 1 // sAhAramapajattaM NihANi ca | 1 gatyAnupUvyoM dve dve jAtinAma ca yAvaccaturindriyam / AtapamudyotaM sthAvaranAma ca sUkSmaM ca // 1 // sAdhAraNamaparyAptaM nidrAnidrAM ca Iw.jainelibrary.org Jain Education in anal Page #168 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samyaktva bRhadvRttiH parAkramA. uttarAdhya. payalapayalaM ca / thINaM khavei tAhe avasesaM jaMca aTTaNhaM // 2 // " tato'pi kiJcitsAvazeSa napuMsakavedamadhye prakSipya tatsamanvitaM kSapayati, evaM taduddharitasahitaM strIvedaM, tadavaziSTAnvitaM ca hAsyAdiSajJa, tadaMzasahitaM ca puruSavedakha NDadvayaM yadi puruSaH pratipattA, atha strI napuMsakaM vA tataH khakhavedakhaNDadvayaM, tataH kSipyamANavedatRtIyakhaNDasahitaM // 594 // saMjvalanako kSapayati, evaM pUrvapUrvAzasahitamuttarottaraM kSapayati yAvat saMjvalanalobhaH, tattRtIyakhaNDaM tu saGkhayeyAni khaNDAni kRtvA pRthakkAlabhedena kSapayati, tatra ca tatkSapaNAkAlaH pratyekaM sarvatra cAntarmuhUrtameva, itthaM caitadantarmuhUrtasyA da saGkhyabhedatvAt , tatastacaramakhaNDamapi punarasaGkhayeyasUkSmakhaNDAni karoti, tAni ca pratisamayamekaikatayA kSapayati, |tacaramakhaNDamapi punarasaGkhayeyasUkSmakhaNDAni kRtvA tathaiva kSapayati, evaM ca mohanIyaM kSapayitvA'ntarmuhUrta yathAkhyAtacAritramanubhavaMzchadmasthavItarAgatAdvicaramasamayayoH prathamasamaye nidrApracale nAma prakRtIzca devagatyAdyAH kSapayati, yata uktam-"vIsamiUNa niyaMTho dohi u samaehiM kevale sese / paDhame NihaM payalaM NAmassa imAoM pyddiio||1|| devagati ANupubbI viuvi saMghayaNa pddhmvjaaiN| annayaraM saMThANaM titthayarAhAraNAmaM ca // 2 // " caramasamaye tu yatkSa 1 pracalApracalAM ca / styAnaddhi kSapayati tadA avazeSaM yaccASTAnAm // 2 // 2 vizrayanigrantho dvAbhyAM tu samayAbhyAM kevale zeSe / prathame nidrAM pracalAM nAmna imAH prakRtIH / / 1 // devagatyAnupUjyau~ vaikriyaM saMhanAni prathamavarjAni / anyatarat saMsthAnaM tIrthakaramAhArakanAma hai ca // 2 // SARAMSAR // 594 // in Education Intd For Private Personel Use Only Page #169 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1525- 5 4payati tatsUtrakRdAha-paJcavighaM jJAnAvaraNIyaM navavidhaM darzanAvaraNIyaM paJcavidhamantarAyam, 'ee'tti liGgavyatyayAde tAni 'trINyapi' vakSyamANarUpANi 'kammaMse'tti satkarmANi 'yugapat ekakAlaM kSapayati, sthApanA ceyam // tataH iti kSapaNAtaH 'pazcAd' anantaraM nAsyottaraM pradhAnamanyat jJAnamastItyanuttaram , 'anantam' avinAzitayA viSayAnatatayA ca 'kRtsnaM' kRtsnavastuviSayatvAt 'paripUrNa sakalakhaparaparyAyaparipUrNavastuprakAzakatvAt 'nirAvaraNam' azepAvaraNavigamAt 'vitimiraM' tatra sati kvacidapyajJAnatimirAbhAvAt 'vizuddha' sakaladopavigamAt 'lokAlokaprabhAvakaM tatsvarUpaprakAzakatvAt , pAThAntaratazca-'lokAlokakhabhAvaM' saMkrAntalokAlokasakalakharUpatvAt kevalam-asahAyaM varaM zeSajJAnApekSayA jJAnaM ca darzanaM ca jJAnadarzanaM tataH kevalavarazabdAbhyAM vizeSaNasamAse kevalavarajJAnadarzanaM 'samutpAdayati' janayatyAtmana iti gamyate, sa ca yAvat 'sayogI' manovAkkAyavyApAravAn bhavati tAvaca kimityAha-IraNamIryA gatistasyAH panthA yadAzritA sA bhavati tasmin bhavamadhyAtmAditvAki aiApathikam , upalakSaNaM ca pathigrahaNaM, lAtiSTato'pi sayogasyAsambhavAta. saMbhavanti hi sayogitAyAM kevalino'pi sUkSmA gAtrasaJcArAH, yata Aha-"kevalI bhaMte ! assi samayaMsi jesa AgAsapaesesu hatthaM vA pAyaM vA ogAhittANaM sAharijA pabhU NaM bhaMte ! kevalI| 1 kevalI bhadanta ! asmin samaye yeSvAkAzapradezeSu hastaM vA pAdaM vA'vagAhya saMharet prabhurbhadanta ! kevalye 00 Jain Education For Private Personal use only Page #170 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1% samyaktva parAkramA. uttarAdhya. cevAgAsapaesesu paDisAharittae? No iNamaTe samaDhe, kevalissa NaM calAI sarIrovagaraNAI havaMti, calo vagaraNattAe kevalI No saMcAeti tesu cevAgAsapaesesu hatthaM vA pAyaM vA paDisAharittae" tadevaM pathibRhadvRttiH | sthastiSThaccairyApathikaM karma vanAti, taca kIgityAha-sukhayatIti sukhaH sparzaH-AtmapradezaiH saha saMzleSo yasya ttsukh||595|| sparza dvau samayau yasyAH sA dvisamayA tathAvidhA sthitirasyeti dvisamayasthitikaM, dvisamayasthitikatvameva bhAvayitu mAha-tat prathamasamaye baddham-AtmasAtkRtaM sparzAvinAbhAvitvAcAsya spRSTaM ca, dvitIyasamaye veditam-anubhUtamudayA nyathAnupapattyA cAsyoditaM ca. tRtIyasamaye nirjIrNa-parizaTitaM, taduttarakAlasthiteH kaSAyahetutvAt , uktaM hi-4 hai"jogA payaDipaesaM TitiaNubhAgaM kasAyao kuNati"tti, dvisamayasthitikabandhasya tu yogasambhave'vazyambhAvitvA dihAbhidhAnaM, tadavazyambhAvitA tu No kammehiM vivarIyaM jogadahi~ bhavati jIvassa / tassAvatthANe NaNu siddho| 8 dusamayaThitibaMdho // 1 // iti yuktito'vaseyA, atazca tadvaddhaM-jIvapradezaiH zliSTamAkAzena ghaTavat tathA spRSTaM 4 masRNamaNikuDyApatitasthUlazilAzakalacUrNavat , anena vizeSaNadvayena tasya nidhattanikAcitAvasthayorabhAvamAha, 'udI* 1 teSvevAkAzapradezeSu pratisaMharnu ?. naiSo'rthaH samarthaH, kevalinazcalAni zarIropakaraNAni bhavanti, calopakaraNatayA kevalI na zaknoti teSvevAkAzapradezeSu hastaM vA pAdaM vA pratisaMhartum // 2 yogAt prakRtipradezabandhaM sthityanubhAgabandhaM kaSAyataH karoti / 3 na karmadravyANi viparItAni yogadravyebhyo bhavanti jIvasya / tasyAvasthAne nanu siddho dvisamayasthitibandhaH // 1 // // 595 // Jain Education in hw.jainelibrary.org Page #171 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ritam' udayaprAptam udIraNAyAstatrAsambhavAt 'veditaM tatphalasukhAnubhavanena 'nirjINa kSayamupAgataM 'seyAle yatti sUtratvAd 'eSyatkAle caturthasamayAdAvakarma cApi bhavati, tajIvApekSayA punastasya tathAvidhapariNAmAbhAvAt , eta- caivaMvidhavizeSaNAnvitaM sAtakarmavAsI banAti, yata uktam-"appaM vAyara mauyaM bahuMca rukkhaM ca sukkilaM ceva / / maMdaM mahavvayaMti ya sAyAbahulaM ca taM kammaM // 1 // " 71 / ayaM ca dezonapUrvakoTImantarmuhAdipramANaM vA kAlaM vihRtya | yathA zailezImavApyAkarmatAM labhate tathA darzayan zailezyakarmatAdvAramarthato vyAcikhyAsurAha-'atheti kevalAvA tyanantaram 'AyuSka' jIvitamantarmuhartAdiparimANaM pAlayitvA, antarmuhUrtaparimANA'ddhA-kAlo'ntarmuhartAddhA sA'vizeSam-uddharitaM yasmiMstadantarmuhartAddhAvazeSaM tathAvidhamAyurasyetyantarmuhUrtAddhAvazeSAyuSkaH san , pAThAntaratazcA ntarmuhUrtAvazeSAyuSkaH, paThanti ca-aMtomuhuttaaddhAvasesAe'tti prAkRtatvAdantarmuhUrtAvazeSAddhAyAM yoganirohaM karemANe'tti yoganirodhaM kariSyamANaH sUkSmA kriyA-vyApAro yasmiMstatsUkSmakriyamapratipatanazIlamapratipAti adhaHpatanAbhAvAt , zuklaM dhyAnaM 'samudAyepu hi vRttAH zabdA avayaveSvapi vartanta' iti zukladhyAnatRtIyabhedaM dhyAyan 'tatpra-4 thamatayA' tadAdyatayA manamo yogo manoyogaH-manodravyasAcivyajanito vyApArastaM niruNaddhi, tatra ca paryAptamAtrasya sajJino jaghanyayogino yAvanti manodravyANi tajanitazca yAvadyApArastadasaGghayaguNavihInAni manodravyANi | 1 alpaM bAdaraM mRdu bahu ca manaM ca zuklaM caiva / mandaM mahAvyayamiti ca sAtabahulaM ca tatkarma // 1 // RECARDHAMAKAL Jain Education in For Private Personal Use Only How.jainelibrary.org Page #172 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samyaktva parAkramA. uttarAdhya. tadyApAraMca pratisamayaM nirundhanasaMkhyeyasamayaistatsarvanirodhaM karoti, yata uktam-"pajattamittasaNNissa jattiyAI #jahaNajogissa / honti maNodavAiM tavAvAro ya jammetto // 1 // tayasaMkhaguNavihINe samae samae niraMbhamANo bRhaddhRttiH somaNaso savaNirohaM kuNai asaMkhejasamaehiM // 2 // " tadanantaraM ca vAco vAci vA yogo bhASAdravyasAcivyajanito dAjIvavyApArastanniruNaddhi, tatra ca paryAptamAtradvIndriyajaghanyavAgyogaparyAyebhyo'saMkhyeyaguNavihInAMstatparyAyAna samaye samaye nirundhanasaMkhyeyasamayaiH sarvavAgyogaM niruNaddhi,yata uktam-"pajattamittabiMdiya jahannavaijogapajavA je u| tadasaMkhaguNavihINaM samae samae niraMbhaMto // 3 // savvavaijogaroha saMkhAIehi kuNai samaehiM / " 'ANApANuNiroha'ti AnApAnau-ucchAsaniHzvAsau tannirodhaM karoti, sakalakAyayoganirodhopalakSaNaM caitat , taM ca kurvan prathamasamayotpannasUkSmapanakajaghanyakAyayogato'saGkhayeyaguNahInaM kAyayogenaikaikasamaye nirundhan dehatribhAgaM ca muJcannasaGkhyeyasamayereva sarva niruNaddhi, yata uktaM ca-"tatto ya suhumapaNayassa paDhamasamaovavaNNassa // 4 // jo kira jahaNajoo tayasaMkhejaguNahINamekkeke / samae niraMbhamANo dehatibhAgaM ca muMcaMto // 5 // raMbhai sa kAyajogaM saMkhAIehiM ceva samaehiM / to kayajoganiroho selesIbhAvaNAmeti // 6 // " itthaM yogatrayanirodhaM vidhAya ISaditi-khalpaH prayatnApekSayA paJcAnAM ikhAkSarANAm aiuRla. ityevaMrUpANAmuccaraNamuccAro-bhaNanaM tasyAddhA-kAlo yAvatA ta uccAryanta ISatpaJcAkSarocAraNAddhA tasyAM ca Namiti prAgvat anagAraH samucchinnA-uparatA kriyA-manovyApArAdirUpA yasmiM HAMARENA // 596 // For Private & Personel Use Only Page #173 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ACCORMATICOMAL statsamucchinnakriyaM na nivarttate karmakSayAtprAgityevaMzIlam anivartti zuktadhyAnacaturthabhedarUpaM 'dhyAyan' zailezyavasthAmanubhavanniti bhAvaH, ikhAkSarocAraNaM ca na vilambitaM drutaM vA kintu madhyamameva gRkhate, yata Aha-"hassakkharAI majjheNa jeNa kAleNa paMca bhaNNaMti / acchai selesigato tattiyamittaM tao kAlaM // 1 // " evaMvidhazca yatkurute tadAha'vedanIyaM' sAtAdi 'AyuSkaM' manuSyAyuH 'nAma' manujagatyAdi 'gotraM ca' uccairgotram 'ee'tti etAni catvAryapi | 'kammaMsitti satkarmANi yugapatkSapayati, etatkSapaNAnyAyazca bhASyagAthAbhyo'vaseyaH, tAzcemAH-"tayasaMkhejaguNAe guNaseDhIeN raiyaM purAkammaM / samae samae khavayaM kammaM selesikAleNaM // 1 // savaM khaveti taM puNa NillevaM kiMci ducarime samae / kiMcicca hoi carime selesIe tayaM vocchaM // 2 // maNuyagaijAitasavAyaraM ca pajattasubhayamAejaM / aNNayaraveyaNijaM NarAumuccaM jaso NAmaM // 3 // saMbhavato jiNaNAmaM NarANuputrI ya carimasamayammi / sesA jiNa-1 saMtAto ducarimasamayaMmi nnittuNti||4||"'ttH' iti vedanIyAdikSayAnantaram 'orAliyakammAI ca'tti audArikakAmaNe zarIre upalakSaNatvAttaijasaM ca 'sabAhiM vippajahaNAhinti 'sarvAbhiH' azeSAbhirvizeSeNa vividhaM vAprakarSatohAnayaH 1 tadasaMkhyaguNayA guNazreNyA racitaM puraakrm| samaye 2 kSapayan karma zailezIkAlena ||1shaa sarva kSapayati tatpunarnirlepa kiJciticarame samaye kiJciJca bhavati carame zailezyAstadvakSye // 2 // manujagatijAtitrasabAdaraM ca paryAptasubhagamAdeyam / anyataravedanIyaM narAyuruccairyazonAma // 3 // saMbhavato jinanAma narAnupUrvI ca carame samaye / zeSA jinasatkA dvicaramasamaye nistiSThanti // 4 // uttarA. For Private Personal Use Only I ainelibrary.org Page #174 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 597 // tyAgA viprahANayo, vyaktyapekSaM bahuvacanaM, tAbhiH kimuktaM bhavati ? - sarvathA parizATena, na tu yathA pUrva saGghAtapari| zATAbhyAM dezatyAgataH, 'vippaja hittA' vizeSeNa prahAya - parizATya, uktaM hi - " orAliyAhiM saccAhiM cayai viSpajaha - NNAhi jaM bhaNiyaM / NissesatayA Na jadhA desaccAeNa so puvaM // 1 // " cazando'traudayikAdibhAvanivRttimasyAnuktAmapi samuccinoti, yata uktam- "tassodaiyAbhAvA bhavattaM ca viNiyattae jugavaM / sammattanANadaMsaNasuhasiddhattANi | mottUNaM // 1 // " RjuH - avakrA zreNiH - AkAzapradezapatistAM prApta RjuzreNiprAptaH anuzreNigata itiyAvat, 'aphusamANagaI 'tti aspRzadgatiriti, nAyamartho yathA nAyamAkAzapradezAnna spRzati api tu yAvatsu jIvo'vagADha|stAvata eva spRzati na tu tato'tiriktamekamapi pradezam 'Urddham' upari 'ekasamayena' dvitIyAdisamayAntarAspa|rzena 'avigraheNa' vakragatirUpavigrahAbhAvena, anvayavyatirekAbhyAmukto'rthaH spaSTataro bhavatIti anuzreNiprApta itya| nena gatArthatve'pi punarabhidhAnaM, 'tatra' iti vivakSite muktipada itiyAvat 'gaMta 'tti gatvA 'sAkAropayuktaH ' jJAno|payogavAn siddhyatItyAdi yAvadantaM karotItyAdi prAgvat, uktaM ca- "ujuseTiM paDivaNNo samayapaesaMtaraM aphusa| mANo / egasamaeNa sijjhai aha sAgArovautto so // 1 // " iti dvAsaptatiMsUtrArthaH / iha ca cUrNikRtA - " selesI1 cattAri kammaMse khaveItyataH sUtrapArthakyaM jJeyamata evAdau trisaptatipraznAGkAH trisaptatisUtrANItyupakramazca, sUtrasaMkhyA tu dvAsaptatiriti ato dvAsaptatisUtrArthaH ityupasaMhAraH, manye cAta evAkarmatAphaladarzakaM cUrNikRnmataM sUtraviSayaM matAntaramupAdarzi sUriNA / samyaktva parAkramA. 29 // 597 // Page #175 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education e NaM bhaMte! jIve kiM jaNai ?, akammayaM jaNati, akammayAe jIvA sijjhanti" iti pAThaH, pUrvatra ca kvacitki - | JcitpAThabhedenAlpA eva praznA AzritAH, asmAbhistu bhUyasISu pratiSu yathAvyAkhyAtapAThadarzanAditthamunnItamiti 72 / sampratyupasaMhartumAha eso khalu sammatta rakamassa ajjhayaNassa aTThe samaNeNaM bhagavayA mahAvIreNaM Aghavie panavie parUvie daMsie nidaMsie uvadaMsie tibemi // // saMmattaparakkamaM // 29 // 'eSaH' anantaroktaH 'khalu' nizcaye samyaktvaparAkramasyAdhyayanasya 'arthaH' abhidheyaH zramaNena bhagavatA mahAvIreNa ' Aghavie' tti ArpatvAd 'AkhyAtaH ' sAmAnyavizeSaparyAyAbhivyAptikathanena 'prajJApitaH' hetuphalAdiprakAzanAtmakaprakarSajJApanena 'prarUpitaH ' kharUpakathanena darzitaH' nAnAvidhabhedadarzanena 'nidarzitaH' dRSTAntopanyAsena 'upadarzitaH' upasaMhAradvAreNa idamapi cUrNimAzritameva / 'iti' parisamAptau bravImIti pUrvavat, gato'nugamaH, samprati nayAH, te'pi tathaiva // ityuttarAdhyayanazrutaskandhaTIkAyAM zrIzAntyAcAryaviracitAyAM ziSyahitAyAM samyaktvaparAkramaM nAma eko| natriMzamadhyayanaM samAptam ityuttarAdhyayanaTIkAyAM ziSya0 zrIzAntisUrikRtAyAM samyaktvaparAkramAbhidhamekonatriMzamadhyayanam // - w.jainelibrary.org Page #176 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 598 // *** atha triMzaM tapomArgagatyadhyayanam / vyAkhyAtamekonatriMzamadhyayanam adhunA triMzattamamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH - anantarAdhyayane'pramAda uktaH, iha tu tadvatA tapo vidheyamiti tatsvarUpamucyate, ityanena sambandhenAyAtamidamadhyayanam asya caturanuyogadvAraprarUpaNA prAgvadyAvannAmaniSpannanikSepe tapomArgagatiriti tripadaM nAma, ata eva tatpadatrayanikSepAyAha |niryuktikRt -- nikkhevo ( u ) tavaMmi caubvi0 // 590 // | jANagabhaviyasarIre tavairitte a paMcatavamAI / bhAvaMmi hoi duviho bajjho agbhitaro ceva // 511 // maggagaINaM duhavi puvvuddiTTho caukkanikkhevo / pagayaM tu bhAvamagge siddhigaIe u nAyavaM // 512 // duvihatavomaggagaI vannijjai jamha ittha ajjhayaNe / tamhA eajjhayaNaM tavamaggagaitti nAya // 593 // gAthAcatuSTayaM prAgvat, navaraM 'paMcatavamAi 'ti paJcatapaH- paJcAgnitapaH, yatra catasRSvapi dikSu catvAro'gnayaH paJcamazca tapanastalloke prasiddham, AdizabdA lokapratItamanyadapi bRhattapaHprabhRti tapo gRhyate, dravyatvaM cAsyAjJAnamalamalinatvena tapomArga - gatya0 30 // 598 // Page #177 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tathAvidhazuddhyanaGgatvAt , tathA bhAve prakramAttapo bAbamabhyantaraM cAtraiva vakSyamANakharUpaM // tathA 'pubudiho'tti pUrvatramokSamArgagatinAmake'dhyayane uddiSTa:-kathitaH pUrvoddiSTaH 'bhAvamaggo'tti subbyatyayAd 'bhAvamArgeNa' muktipathena taporUpeNa jJAnadarzanacAritrAvinAbhAvitvAd bhAvatapasaH // nAmaniruktimAha-dvividhaM tapo-bAhyamabhyantaraM ca tadeva mArgo bhAvamArgastatphalabhUtA ca gatiH-siddhigatirdvividhatapomArgagatirbhaNyate yasmAdatra-adhyayane tasmAdetadadhyayanaM tapomArgagatiriti jJAtavyam , abhidheye'bhidhAnopacArAditi bhAvaH, iti niyuktigaathaactussttyaarthH||gtonaamnisspnno nikSepaH, samprati sUtrAlApakaniSpannanikSepAvasaraH, tasya ca sUtrAnugamAvinAmAvitvAta sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, taccedam jahA u pAvagaM kamma, rAgahosasamajiyaM / khavei tavasA bhikkhU , tamegaggamaNo suNe // 1 // __ 'yathA' yena prakAreNa 'tuH' avadhAraNe bhinnakramo yokSyate, 'pApakaM karma' jJAnAvaraNAdi rAgadveSAbhyAM samitibhRzamarjitam-upAttaM rAgadveSasamarjitaM kSapayatyeva 'tapasA' vakSyamANalakSaNena bhikSuH 'tadekAnamanAH' avahitacittaH zRNviti ziSyamabhimukhIkaroti, mA bhUdanabhimukhopadezanenaitadvaiphalyamiti sUtrArthaH // iha cAnAzraveNaiva sarvathA karma kSapyata iti yathA'sau bhavati tathA''hapANivahamusAvAyA adattamahaNapariggahA viro| rAIbhoyaNavirao, jIvo bhavai annaasvo||2|| paMcasamio tigutto. akasAo jiiNdio| agAravo a nissallo, jIvo bhavai aNAsavo // 3 // Jain Education inte For Private Personal Use Only KILainelibrary.org Page #178 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bRhadvRttiH uttarAdhya. sUtradvayaM prAyaHpratItArthameva, navaraM virata iti prANavadhAdibhiH pratyekamabhisambadhyate,tathA bhavatyanAzrava iti-avidya tpomaargmaankrmopaadaanhetuH| dvitIyasUtre'pyanAzravaH-samityAdiviparyayANA karmopAdAnahetutvenAzravarUpatvAtteSAM cAvi gatya030 dyamAnatvAditi sUtradvayArthaH // evaMvidhazca yAdRzaM karma yathA ca kSapayati AdarAdhAnAya punaH shissyaabhimukhiikrnn||599|| pUrvakaM dRSTAntadvAreNa tadAha | eesiM tu vivajjAse, rAgaddosasamajiyaM / khavei taM jahA bhikkhU, taM me egamaNA suNa // 4 // jahA mahAtalAgassa, saMniruddha jalAgame / ussiMcaNAe tavaNAe, kameNaM sosaNA bhave // 5 // evaM tu saMjayassAvi, pAvakammanirAsave / bhavakoDIsaMciyaM kamma, tavasA nijarijaI // 6 // | 'eteSAM tu' prANivadhaviratyAdInAmanAvahetUnAM 'vivajAse'tti viparyAse prANivadhAdAvasamitatvAdau ca rAgadadveSAbhyAM samarjitam-upArjitaM rAgadveSasamarjitaM karmeti gamyate tadyathA kSapayati tanme kathayata iti zeSaH, ekam ekatra prastute vastunyabhiniviSTatvena mano yasyAsAvekamanAH zRNviti ziSyAbhimukhIkaraNam // 'saMniruddhe' pAlyAdinA niSiddhe 'jalAgame' jalapraveze 'ussiMcaNAe'tti sUtratvAd 'utsecanena' araghaTTaghaTInivahAdibhirudaJcanena 'tava // 599 // FNAe'tti prAgvat 'tapanena' ravikaranikarasantAparUpeNa 'krameNa' paripATyA 'zoSaNA' jalAbhAvarUpA bhavet // 'pApa-13 karmanirAzrave' pApakarmaNAmAzravAbhAve 'bhavakoTIsaJcitam' ityatra koTIgrahaNamatibahutvopalakSaNaM, koTIniyamAsa For Private & Personel Use Only Page #179 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education mbhavAt, karma tapasA 'nirjI' Adhikyena kSayaM nIyate, zeSaM spaSTamiti sUtratrayArthaH // tapasA karma nirjIryata ityuktaM, tatra kiM tattapaH 1 iti saMzaye bhedAbhidhAnaM vinA'zakyatvAttatkharUpAbhidhAnasya tadbhedAnAha-- so vo dubo vRtto, bAhira'bhaMtaro thaa| bAhiro chavviho vRtto, evamabhitaro tavo // 7 // 'tad' anantaraprakrAntaM tapo dvividhamuktaM 'bAhira' aMtarI' ti 'vA' vAhyadravyApekSatvAt prAyo muktatyavAptivahiraGgatvAcca 'abhyataraM' tadviparItaM yadiyA lokapratItatvAtkutIrthikaizca khAbhiprAyeNAsevyamAnatvAdvAhyaM taditarattvA bhyantaram, uktaJca - " loke parasamayeSu ca yatprathitaM tattapo bhavati bAhyam / AbhyantaramaprathitaM kuzalajanenaiva tu grAm // 1 // " anye tvAhu:-" prAyeNAntaHkaraNavyApArarUpamevAbhyantaraM, vAyaM tvanyathe" ti, tatheti samuccaye, bAhya | 'paDidhaM' SaDbhedamuktamevamiti paDidhamabhyantaraM tapa uktamiti sambandhaH, sarvatra sUtratvAlliGgavyatyaya iti sUtrArthaH // tatra yathA bAhyaM pavidhaM tathA''ha aNasaNamUNoariyA bhikkhAyariyA ya rasapariccAo / kAyakileso saMlINayA ya bajjho tavo hoi // 8 // akSarArthaH spaSTa eva // bhAvArthaM tu pratibhedaM sUtrakAra evAbhidhitsustAvadanazanamAha - ittariyamaraNakAlA ya, aNasaNA duvihA bhave / ittariyA sAvakaMkhA, niravakakhA u biijjiyA // 9 // jo so ittariyatavo, so samAseNa chavviho / seDhitavo payaratavo, ghaNo a taha hoi vaggo ya // 10 // tatto w.jainelibrary.org Page #180 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tapomArga gatya030 uttarAdhya. ya vaggavaggo u paMcamo chaTTao pinntvo| maNaicchiyacittattho nAyabvo hoi ittario // 11 // jA sA di aNasaNA maraNe, duvihA sA viyAhiyA / savIyAramavIyArA, kAyaciTTha paI bhave // 12 // ahavA saparibRhadvRttiH kammA aparikammA ya AhiyA / nIhArimaNIhArI AhAraccheao dusuvi // 13 // // 600 // | 'ittariya'tti itvaramevetvarakaM-khalpakAlaM niyatakAlAvadhikamiti yo'rthaH,maraNAvasAnaH kAlo yasya tanmaraNakAlaM prAgvanmadhyapadalopI samAsaH, yAvajIvamityarthaH, tathA maraNaM kAlaH avasaro yasya tanmaraNakAlaM 'caH' samuccaye, azyamAte-bhujyata ityazanamazeSAhArAbhidhAnametat , uktaM hi-"sabo'vi ya AhAro asaNaM sabo'vi vuccae pANaM / sabo'vi khAimaMpi ya savvo'viya sAimaM hoi // 1 // " tatazcAvidyamAnaM dezataH sarvato vA'zanamasminnityanazanaM / 'dvividhaM' dviprakAraM bhavet , tatra 'ittariya'tti itvarakaM sahAvakAGkayA-ghaTikAdvayAdyuttarakAlaM bhojanAbhilASarUpayA vartata iti sAvakAeM niSkrAntamAkAjAto nirAkAvaM, tajanmani bhojanAzaMsAbhAvAt , tuzabdasya bhinnakramatvAd dvitIyaM punamaraNakAlaM, pAThAntaratazca niravakAcaM dvitIyam / 'yathoddezaM nirdeza'iti nyAyata itvarakAnazanasya | bhedAnAha-yattaditvarakaM tapaH-itvarakAnazanarUpamanantaramuktaM tat 'samAsena' saGkepeNa paDDidhaM, vistareNa tu bahutarabhedamiti bhAvaH // paDDidhatvamevAha-'seDhitavo' ityAdi, atra ca zreNiH-patistadupalakSitaM tapaH zreNitapaH, 1 sarvo'pi cAhAro'zanaM sarvamapyucyate pAnam / sarvamapi khAdyameva khAdyaM sarvamapi ca // 1 // AAMCESCACARSAA // 600 // hastadupalakSitaM tapata bahuta-2/ MAKAS vAdyaM sarvamapi ca / / Jan Education Intema For Private Personel Use Only Page #181 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education In Shie taccaturthAdikrameNa kriyamANamiha SaNmAsAntaM parigRhyate, tathA zreNireva zreNyA guNitA pratara ucyate, tadupalakSitaM tapaH prataratapaH, iha cAvyAmohArtha caturthaSaSThASTamadazamAkhyapadacatuSTayAtmikA zreNirvivakSyate sA ca caturbhirguNitA SoDazapadAtmakaH prataro bhavati, ayaM cAyAmato vistaratazca tulya ityasya sthApanopAya ucyate - " ekAdyAdyA vyavasthApyAH, paGkayo'tra yathAkramam / ekAdIMzca nivezyAnte kramAtpaGktiM prapUrayet // 1 // " asyArthaH - eka AdiryepAM te ekAdayaH- ekakadvikatrikacatuSkAste AdyA yAsu tA ekAdyAdyAH 'vyavasthApyAH ' nyasanIyAH 'paGkayaH' zreNayaH 'yathAkramaM ' kramAnatikrameNa, ko'rthaH 1 - prathamA ekAdyA ekakAdArabhya, dvitIyA dvikAdyA dvikAdArabhya tRtIyA - |trikAdyA trikAdArabhya, caturthI - catuSkAdyA catuSkAdArabhya, Aha-evaM sati prathamapaGktireva paripUrNA bhavati dvitIyAdyAstu na pUryanta eva tatkathaM pUraNIyA: ?, ucyate, ekAdIMzca nivezya vyavasthApyAH 'ante' ityagre 'kramAt' iti kramamAzritya 'paGktim' apUryamANA zreNiM 'pUrayet' paripUrNa kuryAt, tatra ca dvitIyapaGktau dvikatrikacatuSkAnAmagre ekakaH, tRtIyapaGkau trikacatuSkayoH paryante ekako dvikaH, caturthapaGkau catuSkAvasAna ekakadvikatrikAH sthApyante, sthApanA ceyam - 13, caturthaSaSThASTamadazamaprakramaH, 'ghana' iti ghanatapaH 'caH' pUraNe tatheti samu| caye bhavatIti ca kriyA pratitapobhedaM 3 4 1 2 yojanIyA, atra ca poDazapadAtmakaH prataraH padacatuSTayAtmikayA zreNyA 123 v.jainelibrary.org Page #182 -------------------------------------------------------------------------- ________________ OR uttarAdhya. bRhadvRttiH // 601 // RECTRESHESACCOOC% guNito ghano bhavati, AgataM catuHSaSTiH 64, sthApanA tu pUrvikaiva navaraM bAhalyato'pi padacatuSTayAtmakatvaM tapomArgavizeSaH, etadupalakSitaM tapo ghanatapa ucyate, 'caH' samuccaye, 'tathA bhavati vargazca'tIhApi prakramAdvarga iti vargatapaH, gatya030 tatra ca ghana eva ghanena guNito vargo bhavati, tatazcatuHSaSTizcatuHpaSTayaiva guNitA jAtAni SaNNavatyadhikAni catvAri sahasrANi, etadupalakSitaM tapo vargatapaH / tatazca' vargatapaso'nantaraM 'vargavarga' iti vargavargatapaH 'tuH' samuccaye 'paJcamaM' paJcasaGkhyApUraNam , atra ca varga eva yadA vargeNa guNyate tadA vargavargo bhavati, tathA ca catvAri sahasrANi paNNavatyadhikAni tAvataiva guNitAni jAtakA koTiH saptapaSTilakSAH saptasaptatisahasrANi dve zate poDazAdhike. | aGkato'pi 16777216, etadupalakSitaM tapo vargavargatapa ityucyate, evaM padacatuSTayamAzritya zreNyAditapo darzitam , etadanusAreNa paJcAdipadeSyapyetatparibhAvanA kAryA, SaSThakaM 'prakIrNatapaH' yaccheNyAdiniyataracanAvirahitaM svazaktyapekSaM yathAkathaJcidvidhIyate, taca namaskArasahitAdi pUrvapuruSAcaritaM yavamadhyavajramadhyacandrapratimAdi ca, itthaM bhedAnabhidhAyopasaMhAramAha-'maNaicchiyacittatthotti manasaH-cittasya Ipsita-iSTazcitraH-anekaprakAro'rthaH-svargApavargAdistejolezyAdi, yasmAttanmanaIpsitacitrArtha jJAtavyaM bhavati 'itvarakaM' prakramAdanazanAkhyaM tpH| // 601 // samprati maraNakAlamanazanaM vaktumAha-jAsA aNasaNA'iti yattadanazanaM 'maraNe' maraNAvasare dvividhaM tadvizeSeNAkhyAtaM-|| kathitaM vyAkhyAtaM tIrthakRdAdibhiriti gamyate, tadvaividhyamevAha-saha vicAreNa-ceSTAtmakena vartate yattatsavicAraM For Private Personal Use Only ainelibrary.org Page #183 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yodyato vidhinA sakhayamevodrAhitanamaskata uktam-"vi zaktI khayamudvarttate, zArApakaraNamamatvaH khayamevodvAtitAstravidhaM caturvidhaM vAhA SUCCESAROKHOROSC) tadvipItamavicAra, vicArazca kAyavAGmanobhedAtrividha iti tadvizeSaparijJAnArthamAha-kAyaceSTAma' udvartanaparivartanAdikakAyapravIcAraM 'pratIti Azritya bhavet' syAt , tatra savicAraM bhaktapratyAkhyAnamiGginImaraNaM ca, tathAhi-bhaktapratyAkhyAne gacchamadhyavartI gurudattAlocano maraNAyodyato vidhinA saMlekhanAM vidhAya tatastrividhaM caturvidhaM vA''hAra pratyAcaSTe, sa ca samAzritamRdusaMstArakaH samutsRSTazarIrAdhupakaraNamamatvaH svayamevodrAhitanamaskAraH samIpavartisAdhudattanamaskAro vA satyAM zaktau khayamudvarttate, zaktivikalatAyAM cAparairapi kiJcitkArayati, yata uktam-"viyaDaNamabbhuTANaM uciyaM saMlehaNaM ca kAUNaM / pacakkhati AhAraM tivihaM ca cauvihaM vAvi // 1 // unvattati pariyattati sayamaNNeNAvi kArae kiMci / jattha samattho navaraM samAhijaNayaM apaDibaddho // 2 // " iGginImaraNamapyuktanyAyataH pratipadya zuddhasthaNDilasthAtA ekAkyeva kRtacaturvidhAhArapratyAkhyAnastatsthaNDilasyAntazchAyAta uSNamuSNAca chAyAM svayaM saMkrAmati, tathA cAha-'iMgiyamaraNavihANaM ApavajaM tu viyaDaNaM dAuM / saMlehaNaM ca kAuM jahAsamAhI jahAkAlaM // 1 // paJcakkhati AhAraM cauvihaM Niyamao gurusagAse / iMgiyadesaMmi tahA ceTuMpi hu iMgiyaM kuNai // 2 // 1 AlocanamabhyutthAnamucitAM saMlekhanAM ca kRtvA / pratyAkhyAti AhAraM trividhaM caturvidhaM vA'pi // 1 // udvarttate parivarttate svayamanyenApi kArayet kiJcit / yadi samartho navaraM samAdhijanakamapratibaddhaH // 2 // 2 iGginImaraNavidhAnamApravrajyaM tu AlocanAM datvA / saMlekhanAM kRtvA | nAca yathAsamAdhi yathAkAlam // 1 // pratyAkhyAti AhAraM caturvidhaM niyamato gurusakAze / iGgitadeze tathA ceSTAmapi iGgitAM karoti // 2 // Jain Education in For Private & Personel Use Only Paw.jainelibrary.org Page #184 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bRhadvRttiH uttarAdhya. dAuvattai pariyattai kAiyamAIsu hoi u vibhaasaa| kicaMpi appaNucciya jujai niyameNa dhIvalio // 3 // " tapomArgaavicAraM tu pAdapopagamanaM,tatra hi savyAghAtAvyAghAtabhedato dvibhede'pi pAdapavannizceSTatayaiva sthIyate,tathA ca tadvidhiH gatya030 |"abhivaMdiUNa deve jahAvihaM sesae ya gurumAI / paJcakkhAittu tato tayaMtie sabamAhAraM // 1 // samabhAvaMmi // 602 // 6 ThiyappA sammaM siddhaMtabhaNitamaggeNaM / girikaMdaraM tu gaMtuM pAyavagamaNaM aha karei // 2 // savatthApaDibaddho daMDAyayamAdiThANamiha ThAuM / yAvajIvaM ciTThai NiciTTo pAyavasamANo // 3 // " punadvaividhyameva prakArAntareNAha-'athave ti prakArAntarasUcane saha parikarmaNA-sthAnanipadanatvagvartanAdinA vizrAmaNAdinA ca vartate yattatsaparikarma aparikarma | 4ca tadviparItam 'AkhyAtaM' kathitaM, tatra saparikarma bhaktapratyAkhyAnamiGginImaraNaM ca, ekatra khayamanyena vA kRtasya ra anyatra tu svayaMvihitasyodvartanAdiceSTAtmakaparikarmaNo'nujJAnAt , tathA cAha- Ayaparaparikamma bhattapariNAe~ do annunnaayaa| paravajiyA ya iMgiNi caucihAhAraviraI ya // 1 // ThANanisiyaNatuyaTTaNa ittariyAI jahAsamAhIe / ___ 1 udvarttate parivarttate kAyikyAdiSu bhavati tu vibhaassaa| kRtyamapyAtmanaiva yunakti niyamena dhRtiblikH||3|| 2 abhivandya devAn yathAvidhi |zeSAMzca gurvAdIn / pratyAkhyAya tatastadantike sarvamAhAram // 1 // samabhAve sthitAtmA samyak siddhAntabhaNitamArgeNa / girikandarAM tu gatvA // 602 // pAdapopagamanamatha karoti // 2 // sarvatrApratibaddho daNDAyatAdi sthAnamiha sthitvA / yAvajjIvaM tiSThan nizceSTaH pAdapasamAnaH // 1 // 3 AtmapagaraparikarmaNI bhaktaparijJAyAM dve apyanujJAte / paravarjitaM ceGgite caturvidhAhAraviratizca // 1 // sthAnaniSidanatvagvarttanAnItvarANi ythaasmaadhi| Jan Education Inteman For Private Personel Use Only Page #185 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hai sayameva ya so kuNaI uvasaggaparisaha'hiyAse // 1 // " aparikarma ca pAdapopagamanaM, niSpratikarmatAyA eva tatrA-2 bhidhAnAt , tathA cAgamaH-"samavisamaMmi ya paDio acchaijaha pAyavo vya nnikNpo| NiccalaNippaDikammo NikkhivaI 8 jahiM aMgaM // 2 // taM ciya hoi tahacciya NavaraM calaNaM parappaogAo / vAyAIhiM tarussa va paDiNIyAIhiM taha tassa // 3 // " yadvA parikarma-saMlekhanA sA yatrAsti tatsaparikarma, tadviparItaM tvaparikarma, tatra cAvyAghAte trayamapyetatsUtrArthobhayaniSThito niSpAditaziSyaH saMlekhanApUrvakameva vidhatte, anyathA''rtadhyAnasambhavAt , uktaJca"dehammi asaMlihie sahasA dhAUhi khijamANAhiM / jAyai aTTajjhANaM sarIriNo carimakAlaMmi // 4 // " iti saparikarmocyate, yatpunarvyAghAte giribhittipatanAbhighAtAdirUpe saMlekhanAmavidhAyaiva bhaktapratyAkhyAnAdi kriyate tadaparikarma, uktaJcAgame-"avi ghAto yA vijjUgiribhittIkoNagA ya vA hojaa| saMbaddhahatthapAyAdayo va vAeNa 1 svayameva ca sa karoti upasargaparISahAna adhyAste // 1 // 2 same viSame ca patito yathA tiSThati pAdapa hava niSpakampaH / nizcalo niSpatikarmA nikSipati yathA yatrAGgam // 1 // tat tathaiva bhavati navaraM calanaM paraprayogAt / vAtAdimistaroriva pratyanIkAdibhistathA tasya // 2 // 3 dehe'saMlikhite sahasA dhAtuSu kSIyamANeSu / jAyate ArttavyAnaM zarIriNazcaramakAle // 3 // 4 api ghAtazca girividyudbhittipatanAcca 4vA bhavet / saMbaddhahastapAdAdayo vA bhaveyurvA uttarA, 101 For Private Personel Use Only Jainelibrary.org Page #186 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gatya030 uttarAdhya. hojAhi // 1 // eehiM kAraNehiM vAghAimamaraNa hoi boddhavvaM / parikammamakAUNaM paJcakkhAI tato bhattaM // 2 // ", tapomArga tathA nirharaNaM nirhAro-girikandarAdigamanena grAmAdevahirgamanaM tadvidyate yatra tanniAri tadanyadanihAri yadutthAbRhadvRttiH tukAme jikAdau vidhIyate, etaca prakAradvayamapi pAdapopagamanaviSayaM, tatprastAva evAgame'syAbhidhAnAt, tathA 5 // 603 // cAgamaH-"pavajAI kAuM NeyavvaM jAva hoyvocchittii| paMca tule kAUNa ya so pAogamapariNato ya // 3 // taM duvihaM NAyavvaM NIhAriM ceva tahamaNIhAriM / bahiyA gAmAINaM girikaMdaramAi NIhAriM // 4 // vaiyAisu jaM| ha aMto uTheumaNANaM ThAi aNihAriM / kamhA ? pAyavagayANaM jaM uvamA pAyaveNa'tthaM // 5" AhAraH-azanAdista cchedaH-tannirAkaraNam , AhAracchedazca dvayorapi saparikarmAparikarmaNornihAryanihAriNozca sama iti zeSaH, ubhayatra tayavacchedasya tulyatvAditi sUtrapaJcakArthaH // uktamanazanamUnodaratAmAha| 1. tena // 1 // etaiH kAraNairvyAghAtimaM maraNaM bhavati boddhavyam / parikAMkRtvA pratyAkhyAti tato bhaktam // 2 // 2 pravajyAdi kRtvA neyaM yAvadbhavatyavyucchittiH / paJca tulanAH kRtvA ca sa pAdapopagamane pariNatazca // 3 // tahividhaM jJAtavyaM nihAryanihAri caiva tathA / dibahi mAdergirikandarAdau nirjhari // 4 // brajikAdiSu yadantaH utthAtumanasi tiSThati anirjhari / kasmAd ? pAdapopagatAnAM yadupamA pAdapenAtra // 4 // // 603 // JainEducation international For Private Personel Use Only Page #187 -------------------------------------------------------------------------- ________________ SH omoaraNaM paMcahA, samAseNa viyAhiyaM / vvao khittakAleNaM, bhAveNaM pajavehi ya ||14||jo jassa u AhAro, tatto omaM tu jo kare / jahanneNegasitthAI, evaM vveNa U bhave // 15 // gAme nagare taha rAya-|| hANinigame ya Agare pallI / kheDe kabbaDadoNamuhapaTTaNamaDaMbasaMbAhe // 16 // Asamapae vihAre saMnivese samAyaghose ya / thaliseNAkhaMdhAre satthe saMvaTTa kohe ya // 17 // vADesu ya ratthAsu ya gharesu vA evamittiyaM khittaM / ta kappai u evamAI evaM khitteNa U bhave // 18 // peDA ya addhapeDA gomutti payaMgavIhiyA ceva / saMvukkAvaTTAya-8 yagaMtuMpacchAgayA chaTThA // 19 // divasassa porisINaM cauNhaMpi u jattio bhave kAlo / evaM caramANo khalu kAlomANaM muNeyavvaM // 20 // ahavA taiyaporisIe, UNAe ghaasmesNto| caubhAgUNA evA, evaM kAleNa U bhave // 21 // itthI vA puriso vA alaMkio vA'NalaMkio vAvi / annayaravayattho vA, aNNayareNaM ca vattheNaM // 22 // aNNeNa viseseNaM vaNNeNaM bhAvamaNumuaMte u / evaM caramANA khalu bhAvomoNaM muNeyavvaM // 23 // davve khitte kAle bhAvaMmi ya AhiyA u je bhAvA / eehiM omacarao pajavacarao bhave bhikkhU // 24 // KI tatrAvama-nyUnamudaraM-jaTharamasyAsAvavamodarastadbhAvaH avamaudarya-nyUnodaratA, paThanti ca-'omoyaraNa'nti tatra cAvamaM ca tadudaraM cAvamodaraM tasmAtkarotyarthe Nici lyuTi cAbamodaraNam , avamodarakaraNamityarthaH, tacca 'paMcaha'tti hai 'paJcadhA' paJcaprakAraM 'samAsena' saGkepeNa vyAkhyAtaM, paJcadhAtvamevAha-'dravyata' iti dravyAt hetau paJcamI, kSetraM ca SAGAR Jain Education inte Prjainelibrary.org Page #188 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tapomArgaH uttarAdhya. bRhadvRttiH // 604 // gatya030 kAlazceti kSetrakAlaM tena bhAvena ca paryAyaizcopAdhibhUtaiH, sarvatra hetau tRtIyA // tatra dravyata Aha-yo yasya 'tuH' pUraNe AhAro-bhojanaM tataH-khAhArAdavamam-UnaM 'tuH' prAgvad yaH kuryAd bhujAna iti zeSaH, ayamatra bhAvArtha:puruSasya hi dvAtriMzatkavalamAna AhAraH striyazcASTAviMzatikavalamAnaH, yata uktaM-'battIsaM kirakavalA AhAro kucchipUrao bhnnio| purisassa mahiliyAe aTThAvIsaM bhave kavalA // 1 // kavalANa ya parimANaM kukkaDiaMDagapamANamettaM tu / jo vA avigiyavayaNo vayaNami chuhija vIsattho // 2 // " tatazcaitanmAnAdUnaM yo bhute yattadonityama-/ bhisambandhAttasya 'evam' amunA prakAreNa 'dravyeNa' upAdhibhUtena bhavediti saNTaGkaH, avamaudAryamiti prakramaH, etaca jaghanyenaikasikthu-yatraikameva sikthu bhujyate tadAdi, AdizabdAsikthudvayAdArabhya yAvadekakavalabhojanam , evaM cA-1 lpAhArAkhyamavamaudAryamAzrityocyate, yata upArdAdiSu teSu kavalanavakAdimAnamevaitat , tathA ca sampradAyaH-"appAhAromoyariyA ekakavalAhAromoyariyA (jahaNNA aTakavalA.) ukkosA sesA ajahaNNukkosA, avaDhAhAromoyariyA / (jahaniyA navakavalA ukkoseNaM bArasa sesA ajahannamaNukkosA" ityAdi, etadbhedAbhidhAyinI ceyaM gAthA-"appAhAra 1 abaDhe 2 dubhAga 3 pattA 4 taheva kiMcUNA 5 / aTTa 1 duvAlasa 2 solasa 3 cauvIsa 4 tahekkatIsA ya 1 dvAtriMzatkila kavalA AhAraH kukSipUrako bhaNitaH / puruSasya mahelAyA aSTAviMzatirbhaveyuH kavalAH // 1 // kavalAnAM ca parimANaM | kukuTyaNDakapramANamAtrameva / yaM vA'vikRtavadano vadane kSipedvizvastaH // 2 // // 604 // Jain Education iner For Private & Personel Use Only How.jainelibrary.org Page #189 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education Inter // 1 // " kSetrAvamaudaryamAha - grasati guNAn gamyo vA'STAdazAnAM karANAmiti grAmastasmin nAtra karo'stIti nakaraM tasmin, tathA rAjA'nayA dhIyata iti rAjadhAnI - rAjJaH pIThikAsthAnamityarthaH, nigamayanti tasminnaneka| vidhabhANDAnIti nigamaH - prabhUtataravaNijAM nivAso'nayoH samAhArastasmiMzca, Akurvanti tasminnityAkaro - hi raNyAdyutpattisthAnaM tasmin, 'pali' tti suvyatyayAt pAlyante'nayA duSkRtavidhAyino janA iti pallI, nairukto vidhiH, | vRkSagahanAdyAzritaH prAntajananivAsastasyAM kheTyante - utrAsyante'sminneva sthitaiH zatrava iti kheTaM - pAMzuprAkAraparikSiptam, uktaM hi - "kheDaM puNa hoi dhUlipAyAraM " tasmin karbeTaM - karvaTajanAvAsaH, kunagaramityarthaH, droNyonAvo mukhamasyeti droNamukhaM- jalasthalanirgamapravezaM yathA bhRgukacchaM tAmraliptirvA, patanti tasmin samastadigbhyo janA | iti pattanaM, tacca jalapattanaM yajjalamadhyavartti, yathA kAnanadvIpaH, sthalapattanaM ca nirjala bhUbhAgabhAvi yathA mathurA, 'maDaMba'tti | dezI padaM yasya sarvadizvarddhatRtIyayojanAntargrAmo nAsti, samiti-bhRzaM vAdhyante'smin janA iti saMbAdhaH - prabhUtacAturvarNyanivAsaH, karvaTAdInAM cAtra samAhAradvandvastasmin A - samantAt zrAmyanti - tapaH kurvantyasminnityAzramaH - tApasAvasathAdistadupalakSitaM padaM - sthAnamAzramapadaM tasmin vihAro - bhikSunivAso devagRhaM vA tatpradhAno grAmAdirapi vihArastasmin, 'saMniveze' yAtrAdisamAyAtajanAvAse, samAjaH - pathikasamUhaH ghoSo - gokulamanayoH samAhAre samAjaghoSaM tasmin, 'caH' samuccaye, sthalyAm - uccabhUbhAge senA - cAturaGgabalasamUhaH skandhAvAraH sa evAzepakheDAdyupa jainelibrary.org Page #190 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tapomArga bRhadvRttiH gatya030 SAR uttarAdhya. lakSito'nayoH samAhAre senAskandhAvAraM tasmin , 'sArthe gaNimadharimAdibhRtavRSabhAdisaGghAte saMvarttante-piNDIbhava nyasmin bhayatrastA janA iti saMvatastasmin , korTa-prAkAro'nayoH samAhAre saMvartakoTTaM tasmin , 'caH' samuccaye, kSetraprastAvAdiha samAjikAdiSu ca kSetramevopalakSyate / 'vADesu'tti vATeSu pATeSu vA vRttivrnnddikaadiprikssiptgRhsmuu||605|| hAtmakeSu 'rathyAsu' serikAsu 'gRheSu' pratIteSu, sarvatra vA vikalpe, 'eva'mityanena hRdayasthaprakAreNa 'ettiyanti 'etA vat vivakSAto niyataparimANaM kSetraM 'kalpate' upayogaM yAti paryaTitumiti zeSaH, 'tuH' pUraNe, evamAdi, AdizabdAdahazAlAdiparigrahaH, 'eva'mityamunA kSetraprAdhAnyAdabhigrahagrahaNalakSaNena prakAreNeti 'kSetreNa' iti kSetrahetukaM 'tuH' pUraNe bhavedavamaudAryamiti prakramaH // punaranyathA kSetrAvamaudAryamAha-'peDe'tyAdi, atra ca sampradAyaH-"peDA peDikA iva caukoNA addhapeDA imIe ceva addhasaMThiyA gharaparivADI gomuttiyA vaMkAvaliyA payaMgavihI aNiyayA payaMguDAdaNasarisA 'saMbukkAvaTuMti zambUkaH-zaGkhastasyAvataH zambUkAvatastadvadAvarto yasyAM sA zambUkAvarttA, sA ca dvividhA yataH sampradAya:-"ambhitarasaMbukkA bAhirasaMbukkA ya, tattha abhaMtarasaMbukkAe saMkhanAbhikhettovamAe Agiie aMto ADhavati bAhirao saMNiyadRi, iyarIe vivajao," 'AyayagaMtuMpaJcAgaya'tti, atrAyataM-dIrgha prAJjalamityarthaH, tathA ca sampradAyaH-"tattha ujjuyaM gaMtaNa niyaTTA" 'chaTTatti paSThI, nanvatra gocararUpatvAdbhikSAcaryAtvamevAsA tatkathamiha kSetrAvamaudAryarUpatoktA ?, ucyate, avamaudArya mamAstvityabhisambandhinA vidhIyamAnatvAdavamaudAryavyapadezo' // 605 // Jan Education internal For Private Personel Use Only w Page #191 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education Inter pyaduSTa eva, dRzyate hi nimittabhedAdekatrApi devadattAdau pitRputrAdyanekavyapadezaH, evaM pUrvatra grAmAdiviSayasyottaratra kAlAdiviSayasya ca naiyatasyAbhigrahatvena bhikSAcaryAtvaprasaGge idamevottaraM vAcyam // kAlAvamaudAryamAha - 'divasasya' ahaH 'pauruSINAM' praharANAM catasRNAmapi 'tuH' prAgvad yAvAn bhavetkAlo'bhigraha viSaya iti zeSaH, 'eva' mityevaM prakramA|tkAlena 'caramANa' tti tisubvyatyayAccarataH 'khalu' nizcitaM 'kAlomANa' nti kAlenAvamatvaM prastAvAdudarasya kAlAvamatvaM, ko'rthaH ? - kAlAvamaudArya muNitavyaM, kAlahetutvAdasyeti bhAvaH, yadivA'bhedopacAreNa sa evAbhigRhItakAle carannamaudArya muNitavyaH // etadeva prakArAntareNAha - athavA tRtIyapauruNyAmUnAyAM grAsam - AhArameSayan- trividhaiSaNayA gaveSayan, nyUnatvameva vizeSata Aha-caturbhAgonAyAM vAzabdAtpaJcAdibhAgonAyAM vA tRtIyapauruSyAm, 'evam' amunA kAlaviSayAbhigrahalakSaNena prakAreNa carannityanuvarttate, kAlena tu bhavedavamaudAryayogAd yatirapyavamaudAryam, autsargika vidhiviSayaM caitat, utsargato hi tRtIya pauruSyAmeva bhikSATanamanujJAtaM yaduktam- "paMtho bhikkhA ya taiyAe "tti / | bhAvAvamaiaudArthamAha- strI vA puruSo vA 'alaGkRto vA' kaTakAdyalaGkAravibhUSito vA 'analaGkRto vA'pi tadviparItaH, tathA'nyatarazca tadvayazca - bAlyAdyanyataravayastatstho vA anyatareNa vA paTTavATakamayAdinA 'vastreNa' vAsasA, lakSaNe tRtIyA, sarvatra vA vikalpe || 'anyena' vizeSAntarAdbhinnena 'vizeSeNa' kupitaprahasitAdinA'vasthAbhedena 'varNena' kRSNA| dinA prakramAdanyatareNopalakSitaH 'bhAva' paryAyamuktarUpamevAlaGkRtatvAdi 'aNumuyaMte u' tti tuzabdasyAvadhAraNa (NArtha ) tvAd ainelibrary.org Page #192 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. 18 'anunmuJcanneva' atyajanneva yadi dAtA dAsyati tato'haM grahISye na tvanyathetyupaskAraH, evaM caran 'khalu' nizcitaM 'bhA-13 tapomArga vomoNaM' ti bhAvAvamatvenopalakSitaH prakramAdudarasya muNitavyaH, yadvA subbyatyayAdevaM carataH khalu subvyatyayAbhAvAvabRhadvRttiH matvena hetunA muNitavyamAvamaudAryamiti prkrmH|| paryavAvamaudAryamAha-'dravye' azanAdau 'kSetre' prAmAdau 'kAle' gatya030 // 606 // jApauruSyAdau 'bhAve ca' strItvAdau 'AkhyAtAH' kathitAH 'tuH' pUraNe ye 'bhAvAH' paryAyA ekasikthonatvAdayaH, etaiH di sarvairapi dravyAdiparyAyaH 'omatti' avamamupalakSaNatvAdavamaudArya carati-Asevate avamacarakaH paryavacarako bhave|dbhikSuH, iha ca paryavagrahaNena paryavaprAdhAnyavivakSayA paryakAvamaudAryamuktam , athavA 'eehiM avamacarao'tti 'etebhyaH' dravyAdiparyAyebhyaH 'avamacarakaH' nyUnatvAsevakaH, kimuktaM bhavati ?-ekasikthonatvAdAvapi navapurANAdivizeSAbhigrahavAn , evaM grAmapauruSIstrItvAdiSvapi viziSTAbhigrahataH pUrvasmAnyUnatvaM bhAvanIyam / Aha-kSetrAvamaudAryAdiSvapyazanAdidravyeNaivodarasyAvamatvamiti kathaM dravyAvamaudAryAdeSAM vizeSaH ?, ucyate, kSetrAdihetukatvasyaiva tatra prAdhAnyena |vivakSitatvAt , tadvivakSA ca dravyAvamaudAryasyApi teSu taddhetukatvAt , yadivA yatrApi dravyato nyUnatvamudarasya nAsti tatrApi kSetrAdinyUnatAmapekSya kSetrAdyavamaudAryANi bhaNyanta iti praznAnavakAza eveti sUtraikAdazakagarbhArthaH // itthama-18| // 606 // vamaudAryamabhidhAya bhikSAcaryAmAha aTThavihagoyaraggaM tu, tahA satteva esaNA / abhiggahA ya je anne, bhikkhAyariyamAjhyA // 25 // Jan Education Inte For Private Personel Use Only lainelibrary.org Page #193 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ************ K 'aTTavihagoyaraggaM'ti prAkRtatvAd aSTavidhaH-aSTaprakAro'yaH-pradhAna AdhAkarmAdiparihAreNa sa cAsau gauriv| &caraNam-uccAvacakuleSvavizeSeNa paryaTanaM gocarazcASTavidhAgragocaraH, 'tuH' uttarabhedApekSayA samuccaye, tathA saptaivaiSaNA abhigRhyanta ityabhigrahAH 'caH' samuccaye ye anye etadatiriktAH, te kimityAha-'bhikkhAyariyamAhiya'tti sUtratvena bhikSAcaryAviSayatvAt bhikSAcaryA vRttisa pAparanAmikA''khyAtAH, atra cATAvagragocarabhedAHpeDAdaya eva zambUkAvata yA dvaividhyAzrayaNataH tathA RjvyAdyAzcAparAyAH prakSepAt , saptaiSaNAzcemAH-"saMsaTThamasaMsaThThA uddhaDa taha appalevaDA cev| uggahiyA paggahiyA ujjhiyadhammA ya sattamiyA // 1 // " 'abhigrahAca' dravyakSetrakAlabhAvaviSayAH, tatra dravyAbhigrahAH-kuntAgrAdisaMsthitamaNDakakhaNDAdi grahISya ityAdayaH kSetrAbhigrahA:-dehalIjavayorantarvidhAya yadi dAsyati tato grAhyamityAdayaH, kAlAbhigrahAH-sakalabhikSAcaranivartanAvasare mayA paryaTitavyamityAdayaH, bhAvAbhigrahAstu-hasan | rudana baddho vA yadi pratilAbhayiSyati tato'hamAdAsye na tvanyathetyevamAdaya iti suutrbhaavaarthH|| (pranthAnam15000) abhihitA bhikSAcaryA, rasaparityAgamAhamA khIradahisappimAI, paNIyaM pANabhoyaNaM / parivajaNaM rasANaM tu, bhaNiyaM rasavicajaNaM // 26 // kSIraM-dugdhaM dadhi-tadvikAraH sarpiH-ghRtaM tadAdi, AdizabdAd guDapakvAnnAdiparigrahaH, 'praNItam' atibRhaka pIyata / iti pAnaM-khajUrarasAdi bhujyata iti bhojana-galadvindvodanAdi anayoH samAhAre pAnabhojanaM sopaskAratvAdeSAM *%%84%94% A4%%*** AITAICHIARA in Education in the For Private Personal use only Nw.jainelibrary.org Page #194 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. tapomArgagatya030 bRhadvRttiH // 607 // parivarjanaM' pariharaNaM rasAnAM rasyamAnatvena 'tuH' pUraNe 'bhaNitam' abhihitaM tIrthakRdAdibhiriti gamyate, rasavivarjanaM nAma bAhyaM tapa iti sUtrArthaH // ukto rasaparityAgaH, kAyaklezamAha ThANA vIrAsaNAIyA, jIvassa u suhAvahA / uggA jahA dharijaMti, kAyakilesaM tamAhiyaM // 27 // ___ sthIyata ebhiriti sthAnAni-kAyAvasthitibhedA vIrAsanaM-yatsiMhAsanasthitasya tadapanayane tathaivAvasthAnaM tadAdiyeSAM tAni vIrAsanAdikAni, AdizabdAdgodohikAsanAdiparigrahaH, sUtratvAlliGgavyatyayAt , locAdhupalakSaNaM caitat , tathA''ha-"vIrAsaNa ukkuDugAsaNAi loyAio aviNNeo / kAyakileso saMsAravAsaNiveyaheutti // 1 // " 'jIvasya jantoH 'tuH' avadhAraNe bhinnakramazca, tataH sukhAvahAnyeva muktisukhaprApakatvena zubhAvahAnyeva vA 'ugrANi' duranuSTheyatayotkaTAni 'yathA' yena prakAreNa 'dhAryante' ityAsevyanta gamyamAnatvAdyatibhiH 'kAyakilesaM tamAhiyanti kAyasya klezo-bAdhanaM kAyaklezaH saH 'AkhyAtaH' kathitastathaiveti zeSaH, iha ca saMsAryAtmanaH kAyAnugatatvena tatkleze yadyapyavazyaM klezasambhavastathA'pi bhAvitAtmanAmasau sannapyasatsama eveti tadanabhidhAnamiti suutraarthH|| evaM kAyaklezamuktvA saMlInatAM vaktumAha egaMtamaNAvAe, itthIpasuvivajie / sayaNAsaNasevaNayA, vivittaM sayaNAsaNaM // 28 // 1 vIrAsanotkaTukAsanAdi locAdikazca vijJeyaH / kAyaklezaH saMsAravAsanirvedaheturiti // 1 // // 607 // / egata For Private & Personel Use Only Page #195 -------------------------------------------------------------------------- ________________ RECEROSCORECERESCACROSS 'egaMtaMti subbyatyayAd 'ekAnte' janenAnAkule 'anApAte' rUyAdyApAtarahite 'strIpazuvivarjite' tatraiva sthitarUyAdirahite zanyAgArAdAviti bhAvaH 'sayaNAsaNasevaNaya'tti sUtratvAt zayanAsanasevanaM viviktazayanAsanaM bAhyaM tapa ucyata iti zeSaH, upalakSaNaM caitadeSaNIyaphalakAdigrahaNasya, tathA cAnena viviktacaryA nAma salInatoktA bhavati, yatastallakSaNamidam-"ArAmujANAisu thIpasupaMDagavivajie ThANaM / phalagAINa ya gahaNaM taha bhaNiyaM esaNijANaM // 1 // " zeSasaMlInatopalakSaNaM cAsau, prAdhAnyAcAsyA eva sAkSAdabhidhAnaM, prAdhAnyaM cendriyAdisaMlInatopakAritvAdasyAH, iyaM cetthaM caturvidhA, yata uktam-"iMdiyakasAyajoge paDuca saMlINayA munneyvaa| taha jA vivittacariyA paNNattA vIyarAgehiM // 1 // " tatrendriyasaMlInatA zrotrAdibhirindriyaiH zabdAdiSu sundaretareSu rAgadveSAkaraNaM, kaSAyasaMlInatA tadudayanirodha udIrNaviphalIkaraNaM ca, yogasaMlInatA ca manoyogAdInAmakuzalAnAM nirodhaH kuzalAnAmudIraNamiti sUtrArthaH // uktamevArthamupasaMharanuttaragranthasambandhAbhidhAnAyAha eso bAhiragatavo, samAseNa viyaahio| abhitaraM tavaM itto, vucchAmi annupuvvso||29|| __ "etat' anantaroktaM bAhyakaM tapaH samAsena vyAkhyAtam , Aha-kiM punarito bAhyAttapasaH phalamavApyate ?, ucyate, 1 ArAmodyAnAdiSu strIpazupaNDakavivarjite sthAne / phalakAdInAM ca grahaNaM tathA bhaNitameSaNIyAnAm / / 1 // 2 indriyakaSAyayogAna | pratItya saMlInatA jJAtavyA / tathA yA viviktacaryA prajJaptA vItarAgaiH // 2 // Jain Education Inted For Private & Personel Use Only jainelibrary.org Page #196 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tapomArga timAha gatya030 uttarAdhya. niHsaGgatA zarIralAghavendriyavijayasaMyamarakSaNAdiguNayogAt zubhadhyAnAvasthitasya karmanirjaraNamiti, abhyantaratapaH 'itaH' bAbatapo'bhidhAnAdanantaraM 'vakSyAmi' abhidhAse 'aNupubbaso'tti AnupUyeti sUtrArthaH ||prtijnyaatmaah bRhaddhRttiH pAyacchittaM viNao, vevAvaccaM taheva sjjhaao| jhANaM ca viussaggo, eso abhitaro tvo||30|| // 608 // akSarArthaH sugama eva, bhAvArtha tu sUtrata evAha sUtrakRt AloaNArihAIyaM, pAyacchittaM tu dasavihaM / je bhikkhU vahaI samma, pAyacchittaM tamAhiyaM // 31 // abhuTTANaM aMja(NaMja)likaraNaM, tahevAsaNa dAyaNaM / gurubhattibhAvasussUsA, viNao esa viyAhio // 32 // AyariyamAIyaMmi, veyAvacce ya dasavihe / AsevaNaM jahAthAma, veyAvaccaM tamAhiyaM // 33 // vAyaNA pucchadANA ceva, taheva pariyaTTaNA / aNuppehA dhammakahA, sajjhAo paMcahA bhave // 34 // aharudANi vajittA, jhA ijjA susmaahie| dhammasukkAI jhANAI, jhANaM taM tu buhA vae (vynti)|| 35 // sayaNAsaNa ThANe vA, je u 4|bhikkhU Na vAvare / kAyassa viussaggo, chaTTo so prikittio|| 36 // | AlocanaM vikaTanaM prakAzanamAkhyAnaM prAduSkaraNamityanAntaraM, tadahatyAlocanAha-yat pApamAlocanAta eva zu-| dhyati, uktaM hi-"AloyaNamarihaMti A majA loyaNA gurusagAseja pAva vigaDieNaM sujjhai pacchittapaDhameyaM // 1 // "| 1 AlocanAhamiti AGamaryAdAyAmAlocanA gurusakAze / yat pApaM vikaTanena zudhyati prAyazcittaM prathamamidam // 1 // ALSOCESSACSCCAS // 608 // Jain Education inmalin For Private Personel Use Only Page #197 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AdizabdAtpratikramaNArhAdiparigrahaH, iha punarupacArAdevaMvidhapApavizuddhathupAyabhUtAnyAlocanAdInyevAlocanAdizabdenoktAni, upacAranimittaM cAtra viSayaviSayibhAvaH, evaMvidhAni hi pApAnyAlocanAdInAM viSaya AlocanAdIni ca viSayINIti bhAvanIyaM, tathA cAnyatra 'AloyaNapaDikkamaNe' tyAdinA'haMzabdaM vinaiva tadbhedAbhidhAnaM, tadevaMvidhamAlocanAhamAdiryasya tadAlocanA dikaM, 'zeSAdvibhASeti (pA.5-4-154)kapratyayaH, 'prAyazcittam' uktaniruktaM 'tuH' avadhAraNe bhinnakramazca, tataH 'dazavidhameva' dazaprakArameva, dazavidhatvaM cettham-"AloyaNa paDikkamaNe mIsa vivege tahA viussgge| tava cheya mUla aNavaThThayA ya pAraMcie ceva // 1 // " 'jaItti ArSatvAd yadbhikSuH 'vahati Asevate 'samyaga' avaiparItyena prAyazcittaM tadAkhyAtam 1||vinymaah-abhyutthaanmnyjlikrnnmubhympi pratItaM 'tathe ti samuccaye 'eveti praraNe 'AsaNadAyaNa'ti sUtratvAdAsanadAnaM pIThAdidAnamityarthaH, gurUNAM-gauravArhANAM bhaktirgurubhaktiH, bhAvaH-antaH karaNaM tena zuzrUSA-tadAdezaM prati zrotumicchA paryupAsanA vA bhAvazuzrUSA, vinaya eSa vyAkhyAtaH 2 // vaiyAvRttyamAha'AyariyamAI'tti makAro'lAkSaNikastataH AcAyodike AcAye (yAdi)viSaye vyApRtabhAvo vaiyAvRttyama-ucitAhArAdisampAdanam .uktazca-"veyAvaccaM vAvaDabhAvotaha dhmmsaahnnnnimitt| annAiyANa vihiNA saMpADaNamesa bhaavtyo||2||" 1 AlocanA pratikramaNaM mizra vivekastathA vyutsargaH / tapazchedo mUlamanavasthApyatA ca pArAzcikameva // 1 // 2 vaiyAvatyaM vyAprataBIbhAvastathA dharmasAdhananimittam / annAdikAnAM vidhinA saMpAdanameSa bhAvArthaH // 2 // uttarA. 102 For Private Personal Use Only Thjainelibrary.org Page #198 -------------------------------------------------------------------------- ________________ utta tapomArga bRhadvRttiH gatya030 SARALESCARSHA smin 'dazavidhe' dazaprakAre, dazavidhatvaM cAcAryAdiviSayabhedAd, uktaM hi-"Ayariya 1 uvajjhAya 2 thera 3- tavassI 4 gilANa 5 sehANaM 6 / sAhammiya 7 kula 8 gaNa 9 saMgha 10 saMgayaM tamiha kAyacaM // 1 // " 'Asevanam' etadviSayamanuSThAnaM 'yathAsthAnaM khasAmarthyAnatikrameNa vaiyAvRttyaM tadAkhyAtamiti 3 // khAdhyAyamAha-vAyaNetyAdi prAgvyAkhyAtaprAyameva 4 // samprati dhyAnamAha-RtaM-duHkham , uktaM hi-"Rtazabdo duHkhaparyAyavAcyAzrIyate," Rte bhavamAta, tathA rodayatyaparAniti rudraH-prANivadhAdipariNata Atmaiva tasyedaM karma raudram , AtaM ca raudraM ca Artaraudre, prAkRtatvAca bahuvacananirdezaH, 'varjayitvA' hitvA dhyAyetsusamAhitaH prAgvat, kimityAha-dharmaHkSamAdidazalakSaNastasmAdanapetaM dharmya zuklaM-zuci-nirmalaM sakalamithyAtvAdimalavilayanAt yadvA zugiti-duHkha| maSTaprakAraM vA karma tataH zucaM klamayati-nirasyatIti zuklamanayordvandvastataH dhaHzukladhyAne sthirAdhyavasAnarUpe, uktaM hi-"jaM thiramajjhavasANaM taM jhANaM jaM calaM tayaM cittaM"ti, 'dhyAna' dhyAnAkhyaM tapastat tuzabdasyaivakArArthatvAttadeva budhAH 'vayaMti' vadanti 5 // adhunA vyutsargamAha-zayyata iti zayanaM-saMstArakAdau tiryak zarIranivezanaM tatrAsanamupavezanaM tasmin , ubhayatra sUtratvAtsupolaka 'sthAne' UrdhvasthAne 'vA' vikalpe pratyekaM ca yojyate, svazaktyapekSaM sthita 1 AcAryopAdhyAyasthaviratapasviglAnazaikSANAm / sAdharmikakulagaNasaGgha saMgataM tadiha karttavyam // 1 // 2 yat sthiramadhyavasAnaM tat dhyAnaM yat calat tat cittam / // 609 // Jain Education Intematonal For Private & Personel Use Only Page #199 -------------------------------------------------------------------------- ________________ iti gamyate, yastu bhikSaH 'na vAvare'tti 'na vyApriyate' na calanAdikriyAM kurute, yattadornityAbhisambandhAdarthavazAdara vibhaktipariNAmatazca tasya bhikSoH 'kAyasya' zarIrasya 'vyutsargaH' ceSTAM prati parityAgo yaH 'chaTo so parikittito'tti sUtratvAliGgavyatyaye SaSThaM 'tat' prakramAdabhyantaraM tapaH parikIrtitaM' tIrthakarAdibhiruktaM, zeSavyutsargopalakSaNaM caitad , anekavidhatvAttasya, uktaM ca-"deve bhAve ya tahA duvidhussaggo cauviho davve / gaNadehovahibhatte bhAve kohAicAtotti // 1 // " iti sUtraSavArthaH // sampratyadhyayanArthamupasaMharannasyaiva phalamAha__eyaM tavaM tu duvihaM, jaM sammaM Ayare muNI / se khippaM savvasaMsArA, vippamuccai paMDie // 37 // ttibemi|| ||tvmggij // 38 // 'etat' anantaroktakharUpaM tavaM tu duvihati tapaH dvividhamapi uktabhedato vibhedamapi yaH samyak 'Acaret | Asevate muniH sa kSipraM 'sarvasaMsArAt' caturgatirUpAt 'vipramucyate' pRthag bhavati paNDitaH, paThanti ca-'so khavettu riyaM arao, nIrayaM tu gaI gae' iha ca 'Ayare'tti tibyatyayAdAcArIt , atItanirdezazca bhUtabhaviSyatorapyupala kSaNaM, kAlatraye'pi tulyamAhAtmyatvAdasyaitatkSetrApekSA (kSayA) veti sUtrArthaH // iti' parisamAptau, bravImIti pUrvavat / ityavasito'nugamo, nayAzca prAgvat // ityuttarAdhyayanazrutaskandhaTIkAyAM zrIzAntyAcAryaviracitAyAM tapomArgagati nAmakaM triMzattamamadhyayanaM samAptamiti // 30 // 1 dravye bhAve tathA dvividha utsargaH caturvidho dravye / gaNadehopadhibhakte bhAve krodhAdityAga iti // 1 // Jain Education in For Private & Personel Use Only d.jainelibrary.org Page #200 -------------------------------------------------------------------------- ________________ caraNavi dhya031 uttarAdhya. atha caraNAkhyamekatriMzattamamadhyayanam / bRhadvRttiH // 610 // vyAkhyAtaM triMzattamamadhyayanam , adhunaikatriMzattamamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH-anantarAdhyayane tapa uktam, iha tu tacaraNavata eva samyag bhavatIti caraNamucyate ityanena sambandhenAyAtasyAsyAdhyayanasya pUrvavadupakramAdidvAracatuSTayaprarUpaNA tAvadyAvannAmaniSpannanikSepe caraNavidhiriti nAma, atazcaraNavidhizabdanikSepAyAha niyuktikRtnikkhevo caraNami(mI)cauviho duvihoya hoi dvmi| AgamanoAgamao noAgamao ya so tiviho|| jANagasarIrabhavie tavatiritte ya gibhikkhmaaiisuN| AcaraNe AcaraNaM bhAvAcaraNaM tu NAyavvaM // 515 // haNikkhevo u vihIe cauviho duviho ya hoi dvNmi|aagmnoaagmo noAgamaoya so tiviho // jANagasarIrabhavie tavatiritte ya iMdiyatthesuM / bhAvavihI puNa duvihA saMjamajogo tavo ceva // 517 // | gAthAcatuSTayaM spaSTameva, navaraM 'tavvairitte yatti tadyatiriktaM ca gatibhikSAdiSu gatiH-gamanaM bhikSA-bhakSaNaM, paThyate ca'cara gatibhakSaNayoH' iti, AdizabdAdAsevAparigrahaH, uktaM hi-"caratirAsevAyAmapi vartate" iti, tata eteSu satsu KALAXMAGARANAS // 10 // Jain Education in For Private & Personel Use Only Wljainelibrary.org Page #201 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakramAdravyameva subvyatyayena gatyAdayo vA bhAvacaraNakAryAkaraNatvena tadyatiriktadravyacaraNaM, tathA 'AcaraNe' prastAvA-2 jjJAnAdyAcAre 'AcaraNam' anuSThAnaM siddhAntAbhihitaM 'bhAve' vicArye caraNaM 'tuH' vizeSaNe jJAtavyamiti // tathA 'iMdiyatthesu'nti indriyANi-sparzanAdIni teSAmarthAH-sparzAdayasteSu prakramAd yaH 'vidhiH' anuSThAnamAsevanamitiyAvat , asyApi dravyatvaM bhAvavidhiphalAsAdhakatvena dravyaprAdhAnyavivakSayA vA, bhAvavidhiH punaH 'dvividhaH' dviprakAraH, dvaividhyamAha-saMyamayogaH' saMyamavyApAraH 'tapazcaiva' anazanAdyanuSThAnarUpaM, caraNAsevanaM yatra bhAvavidhiH, sa caivaMvidha eveti gAthAcatuSTayArthaH // samprati yeneha prakRtaM tadupadarzayannupadezamAha* pagayaM tu bhAvacaraNe bhAvavihIe ahoi nAyatvaM / caiUNaacaraNavihiM caraNavihIe u jaiyatvaM // 518 // hai. nigadasiddhA, navaraM 'bhAvacaraNena' prastAvAcAritrAcArAnuSThAnena 'acaraNavidhim' anAcArAnuSThAnaM tyaktvA 'caraNa vidhau' uktarUpe 'yatitavyaM' yatno vidheya iti gAthArthaH // ukto nAmaniSpannanikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramucAraNIyaM, taccedam cahaNavihiM pavakkhAmi, jIvassa u suhAvahaM / jaM carittA bahU jIvA, tinnA saMsArasAgaraM // 1 // caraNasya vidhiH AgamoktanyAyaH caraNavidhistaM pravakSyAmi jIvasya 'tuH' avadhAraNe bhinnakramastataH 'suhAvaha'ti Jain Education na For Private & Personel Use Only Page #202 -------------------------------------------------------------------------- ________________ caraNavi uttarAdhya. sukhAvahameva zubhAvahameva vA, yathA caitadevaM tathA phalopadarzanadvAreNAha-yaM 'caritvA' Asevya bahavo jIvAH 'tIrNAH atikrAntAH 'saMsArasAgaraM bhavasamudraM muktimavAptA ityabhiprAya iti sUtrArthaH // bRhadvRttiH // 612 // F egao viraI kujjA, egao apavattaNaM / assaMjame niyattiM ca, saMjame ya pavattaNaM ||2||raagddose ya do pAve, pAvakammapavattaNe / je bhikkhU saMbhaI nicaM, se na acchai maMDale // 3 // daMDANaM gAravANaM ca, sallANaM ca tiyaM, tiyaM / je bhikkhU cayaI nicaM, se na acchai maMDale // 4 // divve ya je uvassagge, tahA tericchmaannuse| je bhikkhU sahaI nicaM, se na acchaha maMDale // 5 // vigahAkasAyasannANaM, jhANANaM ca duyaM tahA / je bhikkhU vajjaI nicaM, se na acchai maMDale // 6 // vaesu iMdiyatthesu, samiIsu kiriyAsu ya / je bhikkhU jayaI niccaM, se na acchada maMDale // 7 // lesAsu chasu kAesu, chakke AhArakAraNe / je bhikkhU jayaI niccaM, se na acchai |maMDale // 8 // piMDaggahapaDimAsu, bhayahANesu sattasu / je bhikkhU jayaI nicaM, se na acchai maMDale // 9 // maesa baMbhaguttIsu, bhikkhudhammami dasavihe / je bhikkhu jayaI niccaM, se na acchai maMDale // 10 // uvAsa gANaM paDimAsu, bhikkhUNaM paDimAsu ya / je bhikkhU jayaI nicaM, se na acchai maMDale // 11 // kiriyAsu dAbhUyagAmesu, paramAhammiesu ya / je bhikkhU jayaI nicaM, se na acchai maMDale // 22 // gAhAsolasaehi, tahA assaMjamaMmi a / je bhikkhU jayaI nicaM, sena acchai maMDale // 13 // baMbhaMmi nAyajjhayaNesu, ThANesu ya'samA ARMACOOLESA dhya0 31 // 611 // LE Jain Education Inter For Private & Personel Use Only R ainelibrary.org Page #203 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education hie / je bhikkhU jayaI niccaM, se na acchai maMDale ||14|| ikkavIsAe sabalesuM, bAvIsAe parIsahe / je bhikkhU jayaI nicaM, se na acchai maMDale // 15 // tevIsaIsuyagaDe, khvAhiesa suresa ya / je bhikkhU jayaI nicaM, | se na accha maMDale // 16 // paNavIsA bhAvaNAhiM ca, uddesesu dasAiNaM / je bhikkhU jayaI nicaM, se na | acchai maMDale ||17|| aNagAraguNehiM ca, pagappaMmi taheva ya / je bhikkhU jayaI nizcaM, se na acchai maMDale 18 pAvasuyapasaMgesu [ya], mohaTThANesu caiva ya / je bhikkhU jayaI nicaM, se na acchai maMDale // 19 // siddhAiguNajogesu, tittIsAsAyaNAsu ya / je bhikkhU jayaI nicaM, se na acchai maMDale // 20 // tatra ca 'ekataH' ekasmAt sthAnAda viratiM viramaNamuparamamitiyAvat 'kuryAt' vidadhyAt 'ekatazca' ekasmiMzca, | AdyAditvAtsaptamyantAttasiH, 'caH' samuccaye bhinnakramaH, pravarttanaM ca kuryAditi sambandhaH / etadeva vizeSata Aha'asaMyamAt ' hiMsAdirUpAt paJcamyarthe saptamI 'nivRttiM ca' parihArarUpAM 'saMyame' uktarUpe casya bhinnakramatvAtpravarttanaM ca kuryAdityanuvarttate, cazabdAdubhayatra parasparApekSayA samuccaye / tathA 'rAgadveSau' uktarUpau 'caH' pUraNe 'dvau' dvisasayau, etadabhidhAnaM ca prAkRte dvitvabahutvayoH saMdigdhatvAd uktArthAnAmapyapUpau dvAvAnayetyAdivalloke prayogadarzanAca, 'pApI' kopAdipApaprakRtirUpatvAt pApakarmANi mithyAtvAdIni pravarttayato - janayata iti pApakarmapravarttakau yaH 'bhikSuH' tapakhI 'ruNaddhi' udayasya kathaJciduditayorvA prasarasya nirAkaraNatastiraskurute 'nityaM' sadA saH 'nAste' Iational Page #204 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maNDalazabdasya bAda vyAkhyeyam / daNDyata gAe daMDijai davaM hIrai ya :-lAbhAbhimAnAna uttarAdhyAna tiSThati maNDale, paThanti ca-se Na gacchai maMDale'tti 'na' naiva gacchati' yAti bhrAmyatIti yo'rthaH, ubhayatra ca caraNavi maNDalazabdasya vRddhavyAkhyA-maNDalagrahaNAcaturantaH saMsAraH parigRhyate, muktipadaprAptizcAtra hetuH, evamuttaratra sUtrebRhadvRttiH haipvapi nityamityAdi vyAkhyeyam / daNDyate-cAritraizcaryApahArato'sArIkriyate ebhirAtmeti daNDA-duSpraNihitamA-31 dhya031 // 12 // nasAdirUpA manodaNDAdayaH, uktaM hi-"jaha loe daMDijai davaM hIrai ya vajjhae yAvi / iya daMDaMta'ppANaM maNamAI duppaNihiehiM // 1 // " teSAM 'trikaM' manodaNDavAgdaNDakAyadaNDarUpaM, tathA guruH-lAbhAbhimAnAdhmAtacitta Atmaiva tadbhAvAstasya vaitAnyadhyavasAnAni gauravANi teSAM 'trika' RddhigauravarasagauravasAtagauravAtmakaM, tathA zalyate-anekArthatvAbAdhyate janturebhiriti zalyAni teSAM ca 'trika' mAyAzalyanidAnazalyamithyAzalyAtmakam , ubhayatra 'caH' samuccaye, trikaM trikamiti ca pratyekaM traividhyAbhidhAnato vyAkhyAtameva, yo bhikSuH 'tyajati' varjayati / divyAMzcahAsyapradveSavimarzapRthavimAtrAbhirdevavihitAn upa-sAmIpyena sRjyante-devAdibhirutpAdyanta ityupasargAstAn, tathA 'tericchamANuse'tti tirazcAmete bhayapradveSAhArahetvapatyalayanasaMrakSaNahetostaiH kriyamANatvAttairazcAH tathA mAnuSANAmete hAsapradveSavimarzakuzIlapratisevanAtmakanimittatastairvidhIyamAnatvAnmAnuSakAzca tairazcamAnuSakAstAn upalakSaNatvAtpU // 612 // vatra cazabdasyAnuktasamuccayArthatvAdvA''tmasaMvedanIyAMzca ghaTTanaprapatanastambhana zleSaNodbhavAn yo bhikSuH 'sahate' 1 yathA loke daNDyate dravyaM hriyate ca vadhyate cApi / iti daNDayantyAtmAnaM manaAdIni duSprayuktaiH // 1 // ( SSRKESASARANG JainEducation For Private Personel Use Only Miw.jainelorary.org Page #205 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samyagadhyAsteviruddhA virUpA yA kathA vikathA,sA ca strIbhaktajanapadanRpatibhedatazcaturdhA, kapAyA:-krodhamAnamAyAlobhAHsaJjJA-AhArabhayamaithunaparigrahAkhyAH, eSAM kRtadvandvAnAM pratyekaM catuSkamiti zeSaH, 'jhANANaMca'tti prAkRtatvAd dhyAnayozca dvikamAtaraudrarUpaM tathA yo bhikSuH 'varjayati' pariharati, caturvidhatvAca dhyAnasyAtra prastAve'bhidhAnam / teSu' hiMsA'nRtasteyAbrahmaparigrahaviratilakSaNeSu 'indriyArtheSu' zabdarUparasagandhasparzaSu 'samitipu' samityadhyayanAbhihitAsu ca kriyAsu-kAyikyAdhikaraNikIprAdveSikIpAritApanikIprANAtipAtarUpAsu, paThanti ca 'samItIsu ya taheva ya'tti, atra ca cazabdAkriyAsu ceti yo bhikSuH 'yatate' yatnaM kurute yathAvatparipAlanAto vratasamiti mAdhyasthyavidhAnatazcendriyArtheSu parihAratazca kriyAsu / 'lezyAsu' vakSyamANarUpAsu 'SaTsu kAyeSu' pRthivyAdiSu vakSyamANeSveva 'par3he' paTraparimANe 'AhArakAraNe' vedanAdAvuktarUpe yo bhikSuH 'yatate' yathAyoga nirodhotpAdanarakSAnurodhavidhAnena yatnaM kurute / 'piNDAvagrahapratimAsu' AhAragrahaNaviSayAbhigraharUpAsu saMsRSTAdiSvanantarA-13 dhyayanoktAsu saptakhiti saMbadhyate, tathA 'bhayasthAneSu' bhayasya-bhayamohanIyasamutthAtmapariNAmasyotpattinimittatayA''zrayeSu ihalokAdipu prAguktarUpeSu 'saptasu' saptasaGkhayeSu yo bhikSuH 'yatate' ekatra tu pAlanAto'nyatra tadazena bhayAkaraNataH / madA-jAtimadAdayaH prAgabhihitA aSTau teSu, pratItatvAcehAnyatra ca satre mahAbhidhAnaM. brahma-brahmacarya tasya gopanaM guptiryakAbhistA brahmaguptayo gamakatvAdahuvrIhistAsu vasatyAdiSu navasu, uktaM ca Vil Jain Education Inter n al Page #206 -------------------------------------------------------------------------- ________________ A uttarAdhya. bRhaddhRttiH // 613 // -MARCANOAROKAR "vasaMhikahaNisijidiya kuDiMtarapuzvakIliyapaNIe / atimAyAhAravibhUsaNA ya Nava baMbhaguttIo // 1 // " caraNavibhikSudharme 'dazavidhe' kSAntyAdibhedato dazaprakAre prAgukta eva yo bhikSuryatate ythaavtprihaaraasevnpripaalnaadibhiH||4 dhya031 upAsate-sevante yatInityupAsakAH-zrAvakAsteSAM 'pratimAsu' abhigrahavizeSarUpAkhekAdazasu darzanAdiSu, uktaM hi'daMsaNavayasAmAiya poshpddimaaabNbhscitte| AraMbhapesauddivajae samaNabhUe ya 11 // 1 // " 'bhikSUNAM' yatInAM 'pratimAsu ca' mAsikyAdiSu dvAdazasu, yata AgamaH-"mAsAI sattA paDhamAvititatiya sattarAidiNA / / aharAiegarAI bhikkhupaDimANa bArasagaM // 1 // " yo bhikSuryatate ythaavtprijnyaanopdeshpaalnaadibhiH| kriyante mithyAtvAdikroDIkRtairjantubhiriti kriyAH-karmabandhanibandhanabhUtAzceSTAstAkhAnAdibhedatastrayodazasu, tathA cAgamaH"aTThANadyAhiMsA'kamhA diTTI ya mosadiNNe ya / ajjhatthamANamette mAyAlobheriyAvahiyA // 1 // " abhUvan bhavanti | bhaviSyanti ceti bhUtAni-prANinasteSAM grAmAH-saGghAtA bhUtagrAmAsteSvekendriyasUkSmetarAdibhedatazcaturdazasu, uktaM hi-4 | 1 vasatiH kathAniSayendriyANi kuDyAntaraM pUrvakrIDitaM praNItam / atimAtrAhAro vibhUSaNA ca nava brahmaguptayaH // 1 // 2 darzanaM vratA-1 |ni sAmAyika poSadhaM pratimA abrahmacarya sacittam / ArambhaH preSya uddiSTavarjakaH zramaNabhUtazca // 2 // 3 mAsAdayaH saptAntAH prathamA dvitI-12 yA tRtIyA saptarAtridinAH / ahorAtrikI ekarAtrikI bhikSupratimAnAM dvAdazakam // 3 // 4 arthAnarthahiMse akasmAdRSTizca mRSA'dattaM ca / / adhyAtma mAno maitrI mAyA lobha IryApathikI // 5 // // 61 Jain Education in For Private & Personel Use Only Sijainelibrary.org Page #207 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CORROCCASIREOGASCENDAR "egidiya suhumiyarA sanniyarA paNiMdiyA saviticau / pajattApajjattagabheeNaM coddasaggAmA // 1 // " dharmeNa caranti dhArmikA ye na tathA te'dhArmikAH paramAzca te sakalAdhArmikapradhAnatayA'dhArmikAzca paramAdhArmikAH atyantasaMkliSTacetaso'mbAdayasteSu, te ca paJcadaza, yata uktam-"aMbe 1 aMbarisI 2 ceva, sAme 3 sabaletti 4 Anavare / ruddo 5 varudda 6 kAle ya 7, mahAkAletti Avare 8 // 1 // asipatte 9 dhaNu 10 kuMbhe 11, vAlU 12 veya raNI iya 13|khrssre 14 mahAghose 15, ee paNNarasAhiyA // 2 // " teSu yo bhikSuryatate yathAkramaM prihaarrkssaaprijnyaanaadibhiH| gIyate-zabyate khaparasamayakharUpamasyAmiti gAthA-sUtrakRtAGgasya SoDazamadhyayanam , uktaM hi-"gAhAsolasamaM hoi ajjhayaNaM" tatazca gAthAdhyayanaM SoDazaM yeSu tAni gAthASoDazakAni 'zeSAdvibhASeti (pA.5-4-154) kapa ,subbyatyayAtteSu samayAdiSu sUtrakRtAdhyayaneSu, uktaJca-"saimao 1 velAlIyaM 2 uvasaggapariNa 3 thIpariNNA ya 4 / NirayavibhattI 5 vIratthao ya 6 kusIlANa paribhAsA 7 // 1 // vIriya 8 dhamma 9 samAhI 10 magga 11 samosaraNa 12 ahatahaM 13 gaMtho 14 / yamadIyaM 15 taha gAhA 16 solasamaM hoi ajjhayaNaM // 2 // " tathA saMyamanaM sN| 1 ekendriyAH sUkSmA itare ca saMjJina itare paJcendriyAH sadvitricaturindriyAH / paryAptAparyAptakabhedena caturdaza grAmAH // 1 // 2 a*mbo'mbarSizcaiva zyAmaH zabala ityprH| rudra uparudraH kAlazca mahAkAla iti cAparaH / / 2 // asipatro dhanuH kumbhaH vAluka: vaitaraNiriti / kharakharo mahAghoSaH ete paJcadazAkhyAtAH // 3 // kA vizvavimA kAraNa parimAsA parivAra ra samAjamA in Education ww.jainelibrary.org Page #208 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 614 // Jain Education In yamo na saMyamo'saMyamaH sa ca saptadazabhedaH pRthivyAdiviSayaH, tathAtvaM cAsya tatpratipakSasya saMyamasya saptadazabhedatvAt yaduktam- " puDhavidagaagaNimAruyavaNapphatIviticaUpaNiMdiajjIve / pehopehapamajjaNapariTThavaNamaNovaIkAe // 1 // " tasmiMzca yo bhikSuryatate ekatra taduktAnuSThAnato'nyatra tu parihArataH / 'brahmaNi' brahmacarye'STAdazabhedabhinne, uktaM hi - "orAliyaM ca divaM maNavayakAeNa karaNajoeNaM / aNumoyaNakArAvaNakaraNANadvArasAvaMbhaM // 2 // " | jJAtAni - udAharaNAni tatpratipAdakAnyadhyayanAni jJAtAdhyayanAni tAni cotkSiptajJAtAdInyekAnnaviMzatisteSu, yaduktam - " ukkhittaNAe 1 saMghADe 2, aMDe 3 kumme ya 4 selae 5 / tuMbe ya 6 rohiNI 7 mallI 8, mAyaMdI 9 caMdimA iya 10 // 1 // dAvada 11 udagaNAe 11, maMDukko 13 teyalI iya 14 / NaMdIphale 15 avarakaMkA 16, AiNNe 17 suMsa 18 puMDarie 19 // 1 // " 'sthAneSu' AzrayeSu kAraNeSvitiyAvat kasyetyAha-samAdhiH - samAdhAnaM jJAnAdiSu cittai| kAgryaM na samAdhirasamAdhistasya, tAni ca drutaM drutaM gamanAdIni viMzatiH, tathA ca samavAyAGgam - "vIsaM asamAhiTThANA paNNattA, taMjahA - davadavacArI yAvi bhavati 1 apamajjacArI Avi bhavati 2 duppamajiyacAri yAvi bhavati 3 1 audArikaM ca divyaM manovacaH kAyena karaNayogena / anumodanakAraNakaraNAnyaSTAdazadhA'brahma // 1 // 2 viMzatirasamAdhisthAnAni prajJaptAni tadyathA- drutaM drutaM cArI cApi bhavati 1 apramRjyacArI cApi bhavati 2 duSpramRjyacArI cApi bhavati 3 caraNavi dhya0 31 // 614 // w.jainelibrary.org Page #209 -------------------------------------------------------------------------- ________________ atirittasejAsaNie 4 rAyaNiyaparibhAsI 5 therovaghAtie 6 bhUtovaghAtie 7 saMjalaNe 8 kohaNe 9 piSTimaMsie 10 abhikkhaNaM ohAraittA bhavati 11 NavANaM ahigaraNANaM aNuppannANaM uppAettA bhavati 12 porANANaM ahigaraNANaM khAmiyaviosaviyANaM puNodIritA bhavati 13 sasarakkhapANipAe 14 akAlasajjhAyakArae yAvi bhavati 15 sahakare 16 kalahakare 17 jhaMjhakare 18 sUrappamANabhoI 19 esaNAasamiI yAvi bhavati 20 // " yo bhikSuryatate rakSAparijJAnaparihArAdibhiH / ekaviMzatau zabalayanti-karburIkurvantyatIcArakaluSIkaraNatazcAritra|miti zabalA:-kriyAvizeSAsteSu, tathA cAha-"avarAhami payaNuge jeNa ya mUlaM Na baccae sAha / sabaleMtitaM caritAra tamhA sabalatti NaM bhaNiyaM // 1 // " tAni ca hastakarmAdInyekaviMzatiH, tathA cAgamaH-"taM jaha u hatthakammaM kavaMtela 1 mehuNaM ca sevaMte 2 / rAI ca bhuMjamANe 3 AhAkammaM ca bhuMjae 4 // 1 // tatto ya rAyapiMDaM 5 kIyaM pAmica 7 1 atiriktazayyAsanikaH rAnikaparibhASI sthaviropaghAtI bhUtopaghAtI saMjvalanaH krodhanaH pRSThamAMsikA abhIbhAra |navAnAmadhikaraNAnAmanutpannAnAmutpAdayitA bhavati purANAnAmadhikaraNAnAM kSAmitavyutsRSTAnAM punarudIrayitA bhavati sarajaskapANipAdaH akAlasvAdhyAyakArakazcApi bhavati zabdakaraH kalahakaraH jhamjhAkaraH sUryapramANabhojI eSaNAyAmasamitazcApi bhavati / 2 aparAdhe pratanake yena ca mUlaM na prApnoti sAdhuH / zabalayanti taccAritraM tasmAt zabalA iti bhaNitAH // 1 // 3 tadyathA hastakarma kurvan maithunaM ca sevamAnaH / | rAtrI bhujAna AdhAkarma bhujAnaH // 1 // 4 tatazca rAjapiNDaM krItaM prAmityaM uttarA. 103 For Private & Personel Use Only Page #210 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. caraNavi bRhadvRttiH // 615|| abhihaDaM 8'ccheja 9 / bhujaMte sabale U 9 pacakkhiya'bhikkhabhujaMte 10 // 2 // chammAsa'bbhaMtarao gaNA gaNaM saMkama kareMte ya 11 / mAsabhaMtara tinni ya dagalevA U karemANe // 3 // mAsabhaMtarao yA mAiTTANAI tiNNi kuNamANe 12 / pANAtivAyaAuTiM kubanta 13 musaM vayaMte ya 14 // 4 // giNhate ya adinnaM 15 AuTTiyaM taha aNaMtarahiyAe / puDhavIe ThANasejjANisIhiyaM vAvi ceeti 16 // 5 // evaM sasiNaddhAe sasarakkhAe cittamantasilalelU / kolAvAsapaiTThA kola ghuNA tesi AvAse 17 // 6 // saMDasapANasabIe jAva u santANae bhave | tahiyaM / ThANAdiceyamANe sabale AuTTiyAe u 18 // 7 // AuTTimUlakanda pupphe ya phale ya bIya harie ya / / bhuMjate sabale U 19 taheva sNvcchrssNto||8||ds dagaleve kuvaMta mAiTTANA dasa ya varisaMto20 AuTTiyasIo - - - abhyAhRtaM Acchedyam / bhujAnaH zabala eva pratyAkhyAyAbhIkSNaM bhuJjAnaH // 2 // paNmAsyabhyantare gaNAdU gaNaM saMkramaM kurvazca / mAsAbhyantare |trIMzca dakalepAna kurvastu / / 3 // mAsAbhyantaratazca mAtRsthAnAni trINi kurvan / prANAtipAtamAkuTTayA kurvan mRpA vadaMzca / / 4 / / gRhatyadatte |cAkuTTayA tathA'nantarAyAM pRthivyAM sthAnazayyAnaSedhikIrvApi cetayati // 5 // evaM sasnigdhAyAM sarajaskAyAM cittavacchilAlelumatyAM / kolAvAsapratiSTAyAM kolA ghuNAsteSAmAvAse // 6 // sANDasaprANasavIjaM yAvat sasaMtAnakaM bhavet tatra / sthAnAdi kurvan zabala AkuTTayaiva // 7 // AkuTTayA mUlAni kandAn puSpANi phalAni ca bIjAni haritAni ca / bhujAnaH zabalastu tathaiva saMvatsarasyAntaH / / 8 // daza udakalepAn kurvan mAtRsthAnAni daza ca varSasyAntaH AkuTTayA // 615 // 1-96--06-0- Jain Educationala For Private & Personel Use Only KIl Page #211 -------------------------------------------------------------------------- ________________ C OCOCIEOCUMSHOROSTEREONAL digavagdhAriyahatthamatte ya ||9||dbiie bhAyaNeNa ya dijantaM bhattapANa ghettUNaM / bhuMjai sabalo eso, igaviso hoi NAyaco G // 10 // 'bAvIsaparIsaha'tti dvAviMzatI 'parIpahepu' parIpahAdhyayanenAbhihitakharUpeSu yo bhikSuryatate parihArAdi(dhi) shnaadibhiH| tribhiradhikA viMzatistrayoviMzatiH, 'trayastrayazceti (pA06-3-48 |khyH) trayasAdezaH, tatsaGkhyAkAdhyayanayogAtrayoviMzatisatrakRtaM tasmin , trayoviMzatisUtrakRtAdhyayanAni ca puNDarIkAdIni sapta poDaza ca sama-| yAdIni, tathA cAha-"puMDarIya 1 kiriyaThANaM 2 AhArapariNNa 3 pacakhANaM 4 ca / aNagAra 5 adda 6 NAlaMda 7 solasAiMca tevIsaM 8 // 1 // " tathA rUpam-ekastenAdhikAH prakramAtsUtrakRtAdhyayanebhyo rUpAdhikAzcaturviMzatirityarthasteSu, keSu ? ityAha-sureSu, paThanti ca-deveSu, tatraca dIvyanti-krIDantIti devA-bhavanapatyAdayasteSu, yadivA dIvyantestUyante jagatrayeNApIti devAH-arhantasteSu RSabhAditIrthakareSu, uktaM ca-"bhavaNavaNajoivemANiyA ya dasa aTTa paMca egavihA / iti cauvIsaM devA keI puNa beMti arahaMtA // 1 // " yo bhikSuryatate yathAvatprarUpaNAdinA / 'paNavIsatti 'paJcaviMzatau' paJcaviMzatisaGkhacAsu 'bhAvaNAhiMti bhAvyanta iti bhAvanAH, tAzceha mahAvratavipayA IryAsamitiyatnAdayaH parigRhyante, suvyatyayAttAsu, uktaM hi-"paNavIsaM bhAvaNAo paNNattAo, taM0-iriyAsamiti 1 maNa 1 zItodakaklinne haste mAtre ca // 9 // dA bhAjanena ca dIyamAnaM bhaktapAne gRhItvA / bhunakti zabala eSa ekaviMzatitamo bhavati jJAtavyaH // 10 // For Private Personal use only Twww.ainelibrary.org Page #212 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 616 // guttI 2 vayaguttI 3 AloiUNa pANabhoyaNaM 4 AyANabhaMDaNikkhevaNAsamiI 5, aNuvIibhAsaNayA 1 kohavivege uttarAdhya. caraNavi3/2 lohavivege 3 bhayavivege 4 hAsavivege 5, uggahamaNuNNavaNayA 1 uggahasIma jANaNayA 2 sayameva uggahaM bRhadvRttiH aNuNNaviya paribhuMjaNayA 4 sAhAraNabhattapANaM aNuNNaviya paribhuMjaNayA 5, itthipasupaMDayasaMsattasayaNAsaNavajaNayA dhya031 1 itthikahavivajaNayA 2 itthINa iMdiyANi AloyaNavajaNayA 3 puvarayapucakIliyANaM visayANaM asaraNayA 2 44 paNIyAhAravivajaNayA 5, soiMdiyarAgovaraI, evaM paMcavi iMdiyA // " 'uddezeSvi'tyupalakSaNatvAduddezanakAleSu dazAdInAM-dazAzrutaskandhakalpavyavahArANAM paDiMzatisaGkhyeSviti zeSaH, uktaM hi-"dasa uddesaNakAlA dasANa kappassa hoti chacceva / dasa.ceva ya vavahArassa huMti save'vi chaccIsaM // 1 // " yo bhikSuryatate sarvadA pribhaavnaaprruupnnaakaalgrhnnaadibhiH| anagAraH prAgvattasya guNAH-vrataSaTkendriyanigrahAdayaH saptaviMzatiH subvyatyayAtteSu ca, uktaM hi-"vayachakka 6 miMdiyANaM ca niggaho 11 bhAva 12 karaNasacaM ca 13 / khamayA 14 virAgayAviya 15 maNamAINaM Niroho ya 18 // 1 // kAyANa chakka 24 jogammi juttayA 25 veyaNAhiyAsaNayA 26 / taha mAraNaMtiyahiyAsaNayA 27 ee'NagAraguNA // 2 // " prakRSTaH kalpo-yativyavahAro yasminnasau prakalpaH sa cehAcArAGgameva zastrapari- // 616 // jJAdyaSTAviMzatyadhyayanAtmakaM tasmin , uktaM ca-"satthapariNNA 1 logavijao 2 sIosaNija 3 sammattaM 4 / AvaMti 5 dhuva 6 vimohA 7 uvahANasuyaM 8 mahapariNNA 9 // 1 // piMDesaNa 10 seji 11 riya 12 / bhAsA 13 vatthe For Private 8 Personal Use Only jainelibrary.org Jain Education intliser Page #213 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education In | | saNA ya 14 pAesA 15 / uggahapaDimA 16 sattikkasattayA 17 bhAvaNa 24 vimuttI 25 // 1 // " "ugdhAya 26 maNugdhAyaM 27 ArovaNa 28 tivihamo nisIhaM tu / iha aTThAvIsaviho AyArapakappanAmo u || 1 ||" mAsikyAdyAropaNAtmake | vA samavAyAGgAbhihite'STAviMzatividhe prakalpe 'tathaiva' tenaiva yathAvadAsevanAprarUpaNAdinA prakAreNa 'tuH' samuccaye bhikSu| ryatate // pApopAdAnAni zrutAni pApazrutAni teSu prasaJjanAni prasaGgAH - tathAvidhAsaktirUpAH pApazrutaprasaGgAH, te cASTAGganimittasUtrAdiviSayabhedAdekonatriMzatteSu, uktaM hi - "aTThanimittaMgAI divyuppAyaMta likkha bhomaM ca / aMgaM saralakkhaNa vaM| jaNaM ca tivihaM puNoke kaM // 1 // suttaM vittI taha vittiyaM ca pAvasuya auNatIsavihaM / gaMdhavanaTTavatthaM AuM dhaNuveya saMjuttaM // 2 // " moho- mohanIyaM tiSThati - ko'rthaH ? - nimittatayA varttate eteSviti mohasthAnAni - vArimadhyAvamanmatrasaprANamAraNAdIni triMzatteSu, uktaM hi - "vAMrimajjhe'vagAhittA, tase pANe ya hiMsati / chAeu muhaM hattheNaM, aMtoNAI galeravaM 2 // 1 // sIsA - | veDheNa veDhittA, saMkileseNa mArae / sIsammi je ya AhaMtu, duhamAreNa hiMsae 4 // 2 // bahujaNassa NeyAraM, dIvaM tANaM ca 1 aSTau nimitAGgAni divyamautpAtaM AntarikSaM bhaumaM ca / AGgaM svaralakSaNe vyaJjanaM ca trividhaM punarekaikam // 1 // sUtraM vRttistathA | vArttikaM ca pApazrutamekonatriMzadvidhaM / gAndharvanATyavAstvAyurdhanurvedasaMyuktam // 2 // 2 vArimadhye'vagAhya trAsAn prANAn vihiMsati / chAdayitvA mukhaM hastenAntarnAdaM grIvArakhaM (gale) // 1 // zIrSAveSTena veSTayitvA saMklezena mArayet / zIrSe Ahatya ca duHkhamAreNa hinasti ||2|| bahujanasya netAraM dvIpaM trANaM ca w.jainelibrary.org Page #214 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 617 // Jain Education pANiNaM 5 / sAhAraNe gilANaMmi pahUkicaM Na kuvati 6 // 3 // sAhuM akammadhammo u, jo bhaMsejja ucaTThiyaM 7 / NeyAuyassa maggassa, avagAraMmi vahati // 4 // jiNANaNaMtanANINaM, avaNNaM jo pabhAsae / AyariyauvajjhAe, khiMsae maMdabuddhi 9 // 5 // tesimeva ya NANINaM, sammaM No paritappaI 10 / puNo puNo ahigaraNaM, uppAe | 11 titthabheyae 12 // 6 // jANaM Ahammie joe, pauMjati puNo puNo 13 / kAme vamittA patthe, ihasNNa| bhavie i vA 14 // 7 // abhikkhaM bahussue'haMti, je bhAsata'bahussue 15 / tahA ya atavassIvi, je tavassittihaM vae 16 // 8 // jAyateeNa bahujaNaM, antodhUmeNa hiMsae 17 / akiJcamappaNA kAuM, kayameeNa bhAsate 18 // 9 // |Niya DuvahipaNihIe paliyaMce sAyajogajutte ya 19 / bei savaM musaM vayasi 20, ajjhINaM jhaMjhae sayA 21 / // 10 // 1 prANinAm / sAdhAraNe glAne prabhukArya na karoti || 3 || sAdhumadharmakarmA tu yo bhraMzayati upasthitaM / naiyAyikasya mArgasyApakAre varttate // 4 // | jinAnAmanantajJAninAmavajJAM yastu prabhASate / AcAryopAdhyAyAn khiMsati mandabuddhikaH // 5 // teSAmeva ca jJAninAM samyak no praticAraM | karoti / punaH punaradhikaraNamutpAdayati tIrthabhedakazca // 6 // jAnan AdharmikAn yogAn prayuNakti punaH punaH / kAmAn vAntvA prArthayate || ihAnyabhavikAn vA // 7 // abhIkSNaM bahuzruto'hamiti yo bhASate'bahuzrutaH / tathA cAtapasvIti yastapavyahamiti vadati // 8 // jAtateja| sA bahujanamantardhUmena hinasti / akRtyamAtmanA kRtvA kRtameteneti bhASate // 9 // nikRtyupadhipraNidhikaH parikuJcakaH sAtiyogayuktazca / brUte sarva mRSA vadasi akkezaM kezayati sadA // 10 // caraNavi dhya0 31 // 617 // ww.jainelibrary.org Page #215 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ASIAXXX addhANaMmi pavesittA, jo dhaNaM harai pANiNaM 22 / vIsaMbhettA uvAeNaM, dAre tasseva lubbhati 23 // 11 // abhikkhamaku|mAre u, kumAre'hanti bhAsae 24 / evamabaMbhayAriM baMbhayAritti bhAsae 25 / // 12 // jeNevesarIyaM NIe, vitte tasseva lubbhae 26 / tappahAvuTTie vAvi, antarAyaM kareti se 27 / // 13 // seNAvatiM pasatthAraM, bhattAraM vAvi hiMsae / rahassa vAvi Nigamassa, NAyagaM seDimeva vA 28 // // 14 // apassamANo passAmi, ahaM devatti vA vae 29 / avaNNeNaM ca devANaM, mahAmohaM pakuvati 30 / // 15 // " yo bhikSuryatate ttprihaardvaartH| siddhAH-siddhipadaprAptAsteSAmAdauprathamakAla evAtizAyino vA guNAH siddhAdiguNAH siddhAtiguNA vA-saMsthAnAdiniSedharUpA ekatriMzat , uktaM hi| "paDisehaNasaMThANe vaNNa gaMdharasaphAsavee ya / paNapaNadupaNadvatihA igatIsamakAya'saMga'ruhA // 1 // ahavA kamme Nava darisaNaMmi cattAri Aue paMca Aime aMte / sese do do bheyA khINabhilAveNa igatIsaM // 2 // " tathA 'joga'-12 tti padaikadeze'pi padaprayogadarzanAd yogasaGgrahA yogAH-zubhamanovAkkAyavyApArAH samyag gRhyante-khIkriyante te AlocanAnirapalApAdayo dvAtriMzat , uktaM hi-"AloyaNA 1 niravalAve 2, AvaIsu daDhadhammayA 3 / aNassio-4 1 adhvani pravezya yo dhanaM harati prANinAm / vizramabhyopAyena dAreSu tasya lubhyati ||1shaa abhIkSNamakumAro'pi kumAro'hamiti bhASate / evamabrahmacAryapi brahmacArIti bhASate 25 // 12 // yenaivaizvarya prApito vitte tasyaiva lubhyti| tatprabhAvotthitazcApi antarAyaM karoti tasya // 13 // senApatiM prazAstAraM bhartAraM vA vihinasti / rASTrasya vApi nigamasya, nAyakaM zreSTinameva vA // 14 // apazyan pazyAmyahaM devAniti vA vadet / / avarNena ca devAnAM mahAmohaM prakaroti // 15 // Jain Education a l For Private Personal Use Only Jilww.jainelibrary.org Page #216 -------------------------------------------------------------------------- ________________ caraNavi. bRhadvRttiH dhya031 4 vahANe ya 4, sikkhA 5 NippaDikammayA 6 // 1 // aNNANayA 7 alobhe ya 8, titikkhA 9 ajave 10 suI uttarAdhya. 11 / sammadiTThI 12 samAhI ya 13, AyAre 14 viNaovae 15 // 2 // dhiImaI ya 16 saMvego 17, paNihI 18 suvihI 19 saMvare 20 / attadosovasaMhAre 21, sabakAmavirattayA 22 ||3||pnyckkhaanne 23 viussagge 24, // 618 // appamAe 25 lavAlave 26 / jhANaM 27 saMvarajoge 28 ya, udae mAraNaMtie 29 // 4 // saMgANaM ca pariNNAyA 30, pAyacchittakaraNe iya 31 / ArAhaNA ya maraNaMte 32, battIsaM jogasaMgahA // 5 // " tato dvandve siddhAdiguNayogAH siddhAtiguNayogA vA teSu, 'tittIsAsAyaNAsu yatti trayastriMzatsaGkhyAkhAzAtanAsu coktazabdArthAkharhadAdiviSayAsu pratikramaNasUtrapratItAsu ratnAdhikasya purataH zikSakagamanAdikAsu vA samavAyAGgAbhihitAsu yo bhikSuryatate yathAyogaM samyazraddhAnAsevanAvarjanAdinetyekonaviMzatisUtrArthaH // adhyayanArtha nigamayitumAhahai ii eesu je bhikkhU, ThANesu jayaI syaa| khippaM se savvasaMsArA, vippamuccai paMDie // 21 // ttivemi // ||crnnvihijN // 31 // 'itI' tyanena prakAreNa 'eteSa' anantaroktarUpeSa 'sthAneSa' asaMyamAdiSa yo bhikSaH 'yatate' uktanyAyena yatnavAna dAbhavati sadA kSipraM sa sarvasaMsArAdvipramucyate paNDita iti sUtrArthaH / iti' parisamAptau, bravImIti pUrvavat / avasitaWzcAnuyogo, nayAzca prAgvat // ityuttarAdhyayanazrutaskandhaTIkAyAM ziSyahitAyAmekatriMzaM caraNavidhyadhyayanaM smaaptmiti|| CCCCCCCCCCCCC4 // 618 // Jain Educatio n al For Private & Personel Use Only sA Page #217 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // atha pramAdasthAnAkhyaM dvAtriMzamadhyayanam // 545%% %A5% vyAkhyAtaM caraNavidhinAmakamekatriMzamadhyayanam ,idAnI dvAtriMzamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH-anantarAdhyayane nekadhA caraNamabhihitaM, taca pramAdasthAnaparihArata evAsevituM zakyaM, tatparihArazca tatparijJAnapUrvaka iti tadarthamidamArabhyate, ityanena sambandhenAyAtamidamadhyayanam , asya catvAryanuyogadvArANi yAvannAmaniSpannanikSepastAvatpUrvavadeveti manasyAdhAya nAmaniSpannanikSepAbhidhAnAyAha niyuktikRtnikkhevo apamAe cauvi0 jANaga0 tavairite a majamAIsu / nidAvikahakasAyA visaesu bhAvao pamAo // 520 // 3 nAma ThavaNAdavie khittaddhA uDDa uvaraI vshii| saMjamapaggahajohe ayalagaNaNasaMdhaNA bhAve // 521 // || | NikkhevetyAdigAthAstisraH sugamA eva, navaraM 'majamAIsutti makAro'lAkSaNiko madayatIti madyaM-kASThapiSTa* niSpannamAdizabdAdAsavAdiparigrahaH etAni, subvyatyayAca prathamArthe saptamI, bhAvapramAdahetutvAvyapramAdaH, 'nidrA in Education For Private Personel Use Only Page #218 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 619 // Jain Education I vikathAkapAyAH uktarUpAH 'visaesu'tti prAgvadviSayAzca 'bhAvataH ' bhAvamAzritya pramAdaH / tathA sthAnanikSepe prastAvAtsthAnazabdo nAmAdibhiH pratyekaM yojyate, tatra ca dravyasthAnaM - noAgamato jJazarIrabhavyazarIravyatiriktaM yatsacittA| didravyANAmAzrayaH, kSetrasthAnaM - bharatAdikSetramUrdhvalokAdi vA yatra vA kSetre sthAnaM vicAryate, addhA - kAlaH saiva tiSThatya| sminniti sthAnamaddhAsthAnaM taca pRthivyAdInAM bhavasthityAdi samayAvalikAdi vA, UrddhasthAnaM kAyotsargAdi upa| ratiH - viratistatsthAnaM yatrAsau gRhyate, vasatiH- upAzrayastatsthAnaM grAmArAmAdi saMyamaH - sAmAyikAdistasya sthAnaM - | prakarSApakarSavadadhyavasAyarUpaM, yatra saMyamasyAvasthAnaM, taccAsaMGkhadheyabhedabhinnaM, tathAhi - sAmAyikacchedopasthApanIyaparihAravizuddhikAnAM pratyekama saGkhtheya lokAkAzapradezaparimANAni saMyamasthAnAni, sUkSmasamparAya saMyamastvAntamauhUrttika |ityantarmuhUrtta samayaparimANAni tatsthAnAni, yathAkhyAtasaMyamastu prakarSApakarSarahita ekarUpa evetyekameva tatsthAnam, evaM ca sAmAyikAdInAmasaGkhyeya bhedatvAtsamudAyAtmakasya saMyamasthAnasyApyasaGkhadheyabhedatA, kevalamiha vRhattaramasaGkhayeyaM gRthate, asaGkhyAtAnAmasaGkhyAta bhedatvAt, 'pragrahasthAnaM' tu prakarSeNa gRhyate'sya vacanamiti pragrahaH - upAdeyavA| kyo'dhipatitvena sthApitaH, sa ca laukiko lokottaratazca tasya sthAnaM, taca laukikaM paJcadhA - rAjayuvarAjamahattarAmAtyakumArabhedAt, lokottaramapi paJcadhaiva - AcAryopAdhyAyapravRttisthaviragaNAvacchedakabhedAt, 'yodhasthAnam' AlIDhAdi 'acalasthAnaM' nizcalasthitirUpaM, tatra sAdisaparyavasitAdi paramANvAdInAM gaNanAsthAnam - ekakAdi sandhAnasthAnaM pramAdasthA nA0 32 // 619 // Page #219 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education dravyataH kaJcukAdigataM bhAvasthAnam -- audayikAdiko bhAvastiSThantyatra jantava itikRtveti gAthAtrayArthaH // samprati yenAtra prakRtaM tadupadarzayannupadeza sarvakhamAha | bhAvappamAya pagayaM saMkhAjutte a bhAvaThANaMmi / caiUNaM ca (Na ii) pamAyaM jaiyavaM appamAmi // 522 // bhAvapramAdena uktarUpeNa prakRtam - adhikAraH, tathA 'saMkha'tti saGkhyAsthAnaM tadyuktena, casya bhinnakramatvAdbhAvasthAnena ca, ko'rthaH 1 - saGkhyAsthAnena ca, sarvatra subvyatyayena saptamI, atra hi guruvRddhasevAdyabhidhAnataH prakAmabhojanAdiniSedhatazca bhAvapramAdA nidrAdayo'rthAtpariharttavyatvenocyante, te caikAdisaGkhyAyogina audayika bhAvasvarUpAzceti bhAvaH, ' tyaktvA' vihAya 'itI' tyevaMprakAraM pramAdaM, kimityAha - 'yatitavyaM' yatno vidheyaH, ka ? - 'apramAde' pramAdapratiyo - | gini dharma pratyudyama iti gAthArthaH // asyaivArthasya dRDhIkaraNArthamuttamanidarzanamAha vAsasahassaM uggaM tavamAigarassa AyaraMtassa / jo kira pamAyakAlo ahorattaM tu saMkaliaM // 523 // bArasavAse ahie tavaM caraMtassa vaddhamANassa / jo kira pamAyakAlo aMtamuhuttaM tu saMkaliaM // 524 // 'varSasahasra' miti kAlAtyantasaMyoge dvitIyA, tatazca varSasahasrapramANaM kAlaM yAvat 'ugram' utkaTaM 'tapaH' anaza onal Page #220 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. 22 bRhaddhRttiH // 620 // MAGNESCORCHESTROGRAM nAdi 'Adikarasya' RSabhanAno bhagavata Acarato yaH kileti parokSApsavAdasUcakaH 'pramAdakAlaH' yatra pramAdo'-1 pramAdasthAbhUt yattadorabhisambandhAtso'horAtraM 'tuH' avadhAraNe tato'horAtrameva, kimayamekAvasthAbhAvinaHpramAdasya kAla utAnyathetyAzadayAha-saGkalitaH, kimuktaM bhavati ?-apramAdaguNasthAnasyAntamauhUrtikatvenAnekazo'pi pramAdaprAptau tadavasthitiviSayabhUtasyAntarmuhUrtasyAGkhayeyabhedatvAtteSAmatisUkSmatayA sarvakAlasaGkalanAyAmapyahorAtramevAbhUt // tathA dvAdaza varSANyadhikAni tapazcarato varddhamAnasya yaH kila pramAdakAlaH prAgvatso'ntarmuhUrtameva saGkalitaH, ihApyantarmuhUrtAnAmasaGkhayeyabhedatvAtpramAdasthitiviSayAntarmuhUrtAnAM sUkSmatvaM, saGkalanAntarmuhUrtasya ca bRhattaratvamiti bhAvanIyam , anye tvetadanupapattibhItyA nidrApramAda evAyaM vivakSita iti vyAcakSata iti gAthAdvayArthaH // itthamuttamanidarzanAbhyAmapramAdAnuSThAne dAyamApAdya viparyaye doSadarzanadvAreNa punastadevApAdayitumidamAhajesiM tu pamAeNaM gacchai kAlo niratthao dhmme| te saMsAramaNaMtaM hiMDaMti pamAyadoseNaM // 525 // yeSAM prANinAM 'tuH' pUraNe pramAdenopalakSitAnAM 'gacchati' brajati kAlaH 'nirarthakaH' niSprayojanaH, ka?- 620 // "dharme' dharmaviSaye dharmaprayojanarahita ityarthaH, pramAdato hi nazyantyeva dharmaprayojanAni, te kimityAha-saMsAram 'anantam' aparyavasitaM 'hiNDante' bhrAmyanti 'pramAdadoSeNa hetuneti gAthArthaH // yatazcaivaM tataH kiM kartavyamityAha Jain Education in For Private & Personel Use Only Rijainelibrary.org Page #221 -------------------------------------------------------------------------- ________________ SAUTOCOC tamhA khaluppamAyaM caiUNaM paMDieNa puriseNaM / dasaNanANacaritte kAyavo appamAo u // 526 // tasmAt 'khalu' nizcayena pramAdaM tyaktvA 'paNDitena' buddhimatA puruSeNa upalakSaNatvAtsyAdinA ca, darzanaM ca jJAnaM ca cAritraM ceti samAhArastasmin muktimArgatayA prAgabhihite 'kartavyaH' vidheyaH 'apramAdaH' udyamaH 'tuH' avadhAraNArtha ityapramAda eva na tu kadAcitpramAdaH, tasyaivaM doSaduSTatvAditi gAthArthaH / ityavasito nAmaniSpannanikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, taccedam acaMtakAlassa samUlayassa, savvassa dakkhassa u jo pmokkho| taM bhAsao me paDipunnacittA!, suNeha egaggahiyaM hiyasthaM // 1 // antamatikrAnto'tyanto, vastunazca dvAvantau-ArambhakSaNaH samAptikSaNazca, tathA cAnyairapyucyate-"ubhayAntAparisAcchinnA vastusattA nityate" ti, tatrehArambhakSaNA(0NalakSaNo'ntaH parigRhyate, tathA cAtyantaH-anAdiH kAlo yasya so'yamatyantakAlastasya, saha mUlena-kapAyAviratirUpeNa vartata iti samUlakaH(kaH)prAgvattasya,uktaM hi-"mUlaM saMsArassa dAu huMti kasAyA aviratI ya" 'sarvasya' niravazeSasya, duHkhayatIti duHkha-saMsArastasya, asAtaM ceha duHkhaM gRhyate, atra ca pakSe mUlaM rAgadveSau, yaH prakarSaNa mokSayati-mocayatIti pramokSa-Atmano duHkhApagamahetuH, pUrvatra tuzabdasyAvadhAraNA-12 | 1 mUlaM saMsArasya tu bhavanti kaSAyA aviratizca CASCALSCRECAR uttarA. 104 For Private Personal Use Only Page #222 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. pArthasyeha sambandhAtpramokSa eva, taM 'bhASamANasya' pratipAdayataH, yadivA pramokSaH-apagamastaM bhASamANasyeti, ko'rthaH -pramAdasthA yathA'sau bhavati tathA truvANasya 'me' mama pratipUrNa-viSayAntarAgamanenAkhaNDitaM cittaM cintA vA yeSAM te pratipUrNabRhadvRttiH mAnA0 32 cittAH pratipUrNacintA vA 'zRNuta' AkarNayata, ekAgrasya-ekAlambanasyArthAcetaso bhAva ekAgryaM-dhyAnaM tacca | // 621 // prakramAddhAdi tasmai hitamekAmyahitaM, pAThAntarata-ekAntahitaM vA hitaH-tattvato mokSa eva tadarthamiti sUtrArthaH // yathApratijJAtamAha NANassa savvassa pagAsaNAe, annANamohassa vivjnnaae| rAgassa dosassa ya saMkhaeNaM, egaMtasukkhaM samuvei mokkhaM // 2 // 'jJAnasya' AbhinibodhikAdeH 'sarvasya' niravazeSasya pAThAntarataH 'satyasya vA' avitathasya 'prakAzanayA' iti prabhAsanayA nirmalIkaraNenetyarthaH, anena jJAnAtmako mokSaheturuktaH, tathA ajJAnaM-matyajJAnAdi moho-darzanamohanIyama-1|| TAnayoH samAhAre'jJAnamohaM tasya vivarjanA-parihAro mithyAzrutazravaNakudRSTisaGgaparityAgAdinA tayA, anena sa eva | // 21 // samyagdarzanAtmako'bhihitaH, tathA 'rAgasya dveSasya ca' uktarUpasya 'saMkSayeNa' vinAzena, etena tasyaiva cAritrAtmakasyAbhidhAnaM, rAgadveSayoreva kapAyarUpatvena tadupaghAtakatvAbhidhAnAt , tatazcAyamarthaH-samyagdarzanajJAnacAritraiH 'ekA For Private Personal Use Only Jain Education Page #223 -------------------------------------------------------------------------- ________________ HONOR dantasaukhyaM duHkhalezAkalaGkitasukhaM samupaiti 'mokSam' apavargam , ayaM ca duHkhapramokSAvinAbhAvItyataH sa evopalakSita iti sUtrArthaH // nanvastu jJAnAdibhirduHkhapramokSaH, amISAM tu kaH prAptihetuH ?, ucyate tassesa maggo guruviddhasevA, vivajaNA bAlajaNassa duuraa| sajjhAyaegaMtanisevaNA ya, suttatthasaMciMtaNayA dhiI y||3|| tasyeti yo'yamanantaraM mokSopAya uktaH 'eSaH' anantaravakSyamANaH 'mArgaH' panthAH prAptihetuH, yaduta guravo-yathA-4 vacchAstrAbhidhAyakA vRddhAzca-zrutaparyAyAdivRddhAsteSAM sevA-paryupAsanA guruvRddhasevA, iyaM ca gurukulavAsopalakSaNaM, tatra ca suprApAnyeva jJAnAdIni, yaduktam-"NANassa hoi bhAgI thirayarao desaNe caritte ya / dhannA AvakahAe gurukulavAsaM na muMcaMti // 1||"tti, satyapi ca gurukulavAse kusaMsargato na syAdeva tatprAptirityAha-'vivarjanA' vizeSeNa parihAraH 'bAlajanasya' pArthasthAdeH 'dUrAt' dUreNa, tatsaGgasyAlpIyaso'pi mahAdoSanibandhatvenAbhihitatvAt , tatparihAre'pi ca na khAdhyAyatatparatAM vinA jJAnAdyavAptirityAha-khAdhyAye-uktarUpe ekAntena-itaravyAsa parihArAtmakena nivezanA-sthApanA svAdhyAyakAntanivezanA sA ca manovAkAyAnAmiti gamyate, paThanti ca'sajjhAyaegaMtaNisevaNAe'tti, svAdhyAyasyaikAntaniSevaNA-nizcayenAnuSThAnaM khAdhyAyakAntaniSevaNA, sA ca tatrApi 1 jJAnasya bhavati bhAgI sthirataro darzane cAritre ca / dhanyA yAvatkathaM gurukulavAsaM na muJcanti // 1 // MERO JainEducation For Private Personel Use Only HTww.jainelibrary.org Page #224 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. nA032 bRhadvRttiH // 622 // CSCARDAMOD AY 'vRthA zrutamacintita'mitikRtvA'nuprekSava pradhAnasabhiprAyeNAha-sUtrasyArthaH-abhidheyaH sUtrArthastasya 'saMciMtaNaya'tti pramAdasthAsUtratvAtsaMcintanA sUtrArthasaMcintanA, asyAmapi na cittakhAsthyaM vinA jJAnAdilAbha ityAha-'dhRtizca' cittavAsthyamanudvignatvamityartha iti sUtrArthaH // yatazcaivaMvidho jJAnAdimArgastata etAnyabhilapatA prAka kiM vidheyamityAha AhAramicche miyamesaNijjaM, sahAyamicche niuNasthabuddhiM / nikeyamicchijja vivegajogaM, samAhikAme samaNe tavassI // 4 // 'AhAram' azanAdikam 'icchet' abhilapenmitameSaNIyam , apergamyamAnatvAdicchedapyevaMvidhameva, dAnabhojane / tu dUrotsArite eva anevaMvidhAhAra (sa) eva hyanantaroktaM guruvRddhasevAjJAnAdikAraNamArAdhayituM kSamaH, tathA 'shaayN'| sahacaramicchendranacchAntarvartI sanniti gamyate, nipuNA-kuzalA artheSu-jIvAdiSu buddhiH-matirasyeti nipuNArthabuddhistaM, paThyate ca-'NiuNehabuddhiM' tatra nipuNA-sunirUpitA IhA-ceSTA buddhizca yasya sa tathA, anIzo hi sahAyaH khAcchandyopadezAdinA jJAnAdikAraNaguruvRddhasevAdibhraMzameva kuryAditi, tathA 'niketam' Azrayamicched vivekaH- // 622 // pRthagbhAvaH syAdisaMsargAbhAva itiyAvattasmai yogyam-ucitaM tadApAtAdyasambhavena vivekayogyam , viviktAzraye hi khyAdisaMsargAJcittaviplavotpattI kuto guruvRddhasevAdijJAnAdikAraNaM saMbhavet ?, samAdhi kAmayate-abhilapati samA Jain Education For Private Personel Use Only Page #225 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AAAAAMROSCOCAL dhikAmaH, atra ca samAdhivyabhAvabhedAvibhedaH, tatra dravyasamAdhiH kSIrazarkarAdidravyANAM parasparamavirodhenAvasthAnaM, |bhAvasamAdhistu jJAnAdInAM parasparamabAdhayA'dhasthAnaM tadananyatvAca jJAnAdInAmayameveha gRhyate, tathA ca jJAnAdyavAptukAma ityuktaM bhavati, zramaNastapakhIti prAgvaditi sUtrArthaH // kAlAdidoSata evaMvidhasahAyAprAptau yatkRtyaM| tadAha * na vA labhijA niuNaM sahAyaM, guNAhiyaM vA guNao samaM vaa|| ___egovi pAvAi vivajayaMto, vihareja kAmesu asanjamANo // 5 // hai| 'na' niSedhe vAzabdazcedarthe tatazca na cet 'labhet' prAmuyAt 'nipuNam' iti nipuNabuddhiM 'sahAya' guNaiH-jJAnA|dibhiradhikam-argalaM guNAdhikaM vA 'guNataH' iti jJAnAdiguNAnAzritya 'samaM vA' tulyamubhayatrAtmana iti gamyate, 'veti vikalpe, tataH kimityAha- eko'pi' asahAyo'pi 'pApAni' pApahetubhUtAnyanuSThAnAni 'vivarjayan' vizeSeNa pariharan , paThyate ca-'aNAyaraMto'tti anAcaran 'viharet' saMyamAdhvani yAyAt 'kAmeSu' viSayeSu 'asajan' pratibandhamakurvan , tathAvidhagItArthayativiSayaM caitad, anyathaikAkivihArasyAgame niSiddhatvAt , etadavidhAne ca |'madhyagrahaNe Adyantayorapi grahaNaM bhavatIti nyAyAdAhAravasativiSayo'pyapavAda ukta eva bhavatIti mantavyam // itthaM saprasaGgaM jJAnAdInAM duHkhapramokSopAyatvamuktam , idAnIM teSAmapi mohAdikSayanivandhanatvAttatkSayasyaiva prAdhA Jain Education For Private Personal Use Only jainelibrary.org Page #226 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vArAdhya. bRhadUtiH // 623 // Jain Educat nyena duHkhapramokSahetutvakhyApanArthaM yathA teSAM sambhavo yathA duHkhahetutvaM yathA ca duHkhasya prasaGgatasteSAM cAbhAvastathA vi ('bhidhAtumAha jahA ya aMDappabhavA balAgA, aMDaM balAgappabhavaM jahA ya / emeva mohAyayaNaM khu taNhaM, mohaM ca taNhAyayaNaM vayaMti // 6 // rAgo ya dosoviya kammabIyaM, kammaM ca mohappabhavaM vayaMti / kammaM ca jAImaraNassa mUlaM, dukkhaM ca jAImaraNaM vayaMti // 7 // dukkhaM hayaM jassa na hoi moho, moho hao jassa na hoi tanhA / taNhA hayA jassa na hoi lobho, lobho hao jassa na kiMcAI // 8 // 'yathA ce 'ti yenaiva prakAreNANDaM pratItaM tataH prabhava - utpattiryasyAH sA'NDaprabhavA 'balAkA' pakSivizeSaH, aNDaM balAkAtaH prabhavatIti balAkAprabhavaM yathA ca, kimuktaM bhavati ? - yathA'nayoH parasparamutpattisthAnatA 'evameva' anenaiva prakAreNa mohayati-mUDhatAM nayatyAtmAnamiti moha :- ajJAnaM tacceha mithyAtvadoSaduSTaM jJAnameva gRhyate, uktaM hi - "jaha dudhayaNamavayaNa" mityAdi, Ayatanam - utpattisthAnaM yasyAH sA mohAyatanA tAM 'khuH' avadhAraNe tato mohAyatanAmeva 'taNha'nti tRSNAM vadantIti sambandhaH, yathoktamohAbhAve hyavazyambhAvI tRSNAkSaya iti, mohaM ca tRSNA''yatanaM yasyAsau tRSNAyatanastaM vadanti, tRSNA hi sati mUrcchA, sA cAtyantadustyajeti rAgapradhAnA tatastayA rAga upalakSyate sati ca tatra dveSo'pi saMbhavatIti so'pyanayaivAkSipyate tatastRSNAgrahaNena rAgadveSAvuktau, etayozthA ational pramAdasthA nA0 32 // 623 // Page #227 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ROCOCCADEMish nantAnuvandhikapAyarUpayoH sattAyAmavazyambhAvI mithyAtvodayaH, ata evopazAntakaSAyavItarAgasyApi mithyAtva gamanaM, tatra ca siddha evAjJAnarUpo mohaH, etena ca parasparaM hetuhetumadbhAvAbhidhAnena yathA rAgAdInAM sambhavadastathoktaM, samprati yathaiteSAM duHkhahetutvaM tathA vaktumAha-'rAgazca' mAyAlobhAtmakaH 'dveSo'pica' krodhamAnAtmakaH karma jJAnAvaraNAdi tasya bIja-kAraNaM karmabIjaM, karma casya bhinnakramatvAnmohAtprabhavatIti mohaprabhavaM ca-mohakAraNaM vadanti / 'caH' sarvatra samuccaye 'karmaca' iti karma punarjAtayazca maraNAni ca jAtimaraNaM tasya 'mUlaM' kAraNaM 'duHkhaM' saMsAramasAtapakSe tu duHkhayatIti duHkhaM, ko'rthaH ?-duHkhahetuM, casya punararthasya bhinnakramatvAt jAtimaraNaM punarvadanti, tIrthakarAdaya iti gamyate, jAtimaraNasyaivAtizayaduHkhotpAdakatvAt , uktaM hi-"maramANassa jaM dukkhaM, jAyamANassa jaMtuNo / teNa dukkheNa saMtatto, na sarati jAtimappaNo // 1 // " yatazcaivamataH kiM sthitamityAha-'duHkham' uktarUpaM hatamiva hataM, kenetyAha-yasya 'na bhavati' na vidyate, ko'sau ?-mohaH, asyaiva tanmUlakAraNatvAt , tato hi karma karmaNazca duHkhamityanantaramevoktaM, hatamiva hatamiti ca vyAkhyAtaM tatkSaye'pi nArakAdigatau khatattvabhAvanAparasyApi kiyato'pi duHkhasya sambhavAt , yadi duHkhahananaM mohAbhAvAd asAvapi kuta ityAha-moho hato yasya na bhavati tRSNA, 4 ko'rthaH ?-tRSNAyA abhAvAnmohAbhAvaH, tadAyatanatvena tathA abhidhAnAt , tRSNAyA api kuto hananamityAha 1 mriyamANasya yaduHkhaM jAyamAnasya jantoH / tena duHkhena saMtapto na smarati jAtimAtmanaH // 1 // 2 khyApakSadvaye'pi For Private Personel Use Only Page #228 -------------------------------------------------------------------------- ________________ RAAT uttarAdhya. tRSNA hatA yasya na bhavati lobhaH, kimuktaM bhavati ?-lobhAbhAvAttRSNA'bhAvaH, tRSNAgrahaNenoktanItyA rAgadveSayo sthAdra ruktatvAttayozca lobhakSaye sarvathaivAbhAvAd, ata eva prAdhAnyAlobhasya rAgAntargatatve'pi pRthagupAdAnaM, dRzyate hi bRhadvRttiH nA0 32 pradhAnasya sAmAnyoktAvapi vizeSotyabhidhAnaM, yathA brAhmaNA AyAtA vaziSTho'pyAyAta iti, sa tarhi kena hata, // 624 // ityAha-lobho hato yasya na kiJcanAni-dravyANi santIti gamyate,satsu hi teSu saMbhavatyabhikAGkSA tadrUpa eva ca lobhaH, iyattu tatsadbhAve'pi lobhahananaM bharatAdInAM tatkAdAcitkamityavivakSitameva, paThyate ca-yasya na kiJcana, nAsti na kiJcidvidyate dravyAdikamiti gamyata iti suutraarthH|| santvevaM duHkhasya mohAdayo hetavo, hananopAyasteSAM |kimayamevotAnyo'pyasti ? ityAzaGkaya savistaraM tadunmUlanApAyaM vivadiSuH prastAvamAracayati rAgaM ca dosaM ca taheva mohaM, uddhattukAmeNa smuuljaalN| je je uvAyA paDivajiyavvA, te kittaissAmi ahANupubdhi // 9 // spaSTaM, navaraM yadiha rAgasya prathamamupAdAnaM pUrva tu mohasya tat mohasya rAgadveSayozca parasparAyattatvena pUrvAparabhAvahai sthAniyamAt , tathA 'uddhartukAmena' ityunmUlayitumicchatA saha mUlAnAmiva mUlAnAM-tInakaSAyodayAdInAM mohapra kRtInAM jAlena-samUhena vartata iti samUlajAlastam , etaca rAgAdInAM pratyekaM vizeSaNam, 'upAyAH' taduddharaNa- // 24 // hetavaH 'pratipattavyAH' aGgIkartavyAH kartumiti gamyate, paThyate ca-'apAyA parivajiyavA' iti 'apAyAH' taduddharaNapravRttAnAM vibandhakAriNo'rthAH 'parivarjayitavyAH' parihartavyA iti sUtrAvayavArthaH // yathApratijJAtamevAha Jain Education For Private & Personel Use Only Haw.jainelibrary.org Page #229 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 53964-XAM rasA pagAmaM na hu seviyavvA, pAyaM rasA dittikarA narANaM / dittaM ca kAmA samabhivaMti, dumaM jahA sAuphalaM va pakkhI // 10 // jahA davaggI pauriMdhaNe vaNe, samAruo novasamaM uvei / evidiyaggIvi pagAmabhoiNo, na baMbhayArissa hiyAya kassaI // 11 // vivittasijAsaNajaMtiyANaM, omAsaNANaM damiiMdiyANaM / na rAgasattU dharisei cittaM, parAio vAhirivosahehiM // 12 // jahA birAlAvasahassa mUle, na mUsagANaM vasahI pstthaa| emeva itthInilayassa majjhe, na baMbhayArissa khamo nivAso // 13 // na rUvalAvaNNa|vilAsahAsaM, na jaMpiyaM iMgiya pehiyaM vA / itthINa cittaMsi nivesaittA, da8 vavasse samaNe tvssii||14|| adaMsaNaM ceva apatthaNaM ca, aciMtaNaM ceva akittaNaM ca / itthIjaNassAriyajhANajuggaM, hiyaM sayA baMbhavae rayANaM // 15 // kAmaM tu devIhiM vibhUsiyAI, na cAiyA khobhaiuM tiguttA / tahAvi egaMtahiyaMti nacA, |vivittavAso muNiNaM psttho||16|| mukkhAbhikaMkhissavi mANavassa, saMsArabhIrussa Thiyassa dhamme / neyArisara duttaramatthi loe, jhtthiobaalmnnohraao||17|| ee ya saMgA samaikamittA, suhuttarA ceva havaMti sesaa|jhaa mahAsAgaramuttarittA, naI bhave avi gaMgAsamANA // 18 // kAmANugiddhippabhavaM khu dukkhaM, savvassa logassa sadevagassa / kAiyaM mANasiyaM ca kiMci, tassaMtayaM gacchada vIyarAgo // 19 // jahA ya kiMpAgaphalA maNoramA, raseNa vanneNa ya bhujamANA te khuddae jIviya paccamANA, eovamA kAmaguNA vivAge // 20 // Jain Educati Mi o nal Page #230 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 625 // Jain Education rasetyAdi sUtraikAdazakam / 'rasAH ' kSIrAdivikRtayaH 'prakAmam' atyartha 'na niSevitavyAH ' nopabhoktavyAH, prakAmagrahaNaM tu vAtAdikSobhanivAraNAya rasA api niSevitavyA eva, niSkAraNaniSevaNasya tu niSedha iti khyApanArtham, uktaM ca"accAhAro na sahe atiniddheNa visayA udijjaMti / jAyAmAyAhAro taMpi pagAmaM Na bhuMjAmi // 1 // " kimityevamupadizyate ityAha- 'prAyaH ' bAhulyena rasA niSevyamANA iti gamyate, dRptiH- dhAtUdrekastatkaraNazIlA dRptikarA isakarA vA pAThAntarataH iha ca bhAve ktapratyaya iti isa darpa ucyate, dRzyanta eva hi kurvanto hasatvamamI prANinAmiti, yadivA dIsaM dIpanaM mohAnalajvalanamityarthastatkaraNazIlA dIptakarAH, keSAM ? - narANAmupalakSaNatvAtkhyAdInAM ca, udIrayanti hi te upabhuktAsteSAM mohAnalamiti, uktaM hi - "vigeI pariNaidhammo moho jamudijae udiSNe ya / suhuvi cittajayaparo kahaM akajeNa vaTTahiI ? // 1 // " evaM ca ko doSa ityAha-hasaM yadivA dIptaM naramiti prakramaH 'caH' punararthe jAtivivakSayA ca bahuvacanaprakrame'pyekavacanaM, 'kAmAH' viSayAH 'samabhidravanti' abhibhavanti, | tathAvidhasya ruyAdyabhilaSaNIyatvAtsukhAbhibhavanIyatvAcceti bhAvaH, kamiva ka ivetyAha- 'dumaM' vRkSaM 'yathe' tyaupamye, 'khAduphalaM' madhuraphalAnvitaM 'ca' iti bhinnakramaH, tatazca pakkhi'tti pakSiNa iva, iha ca drumopamaH puruSAdiH khAdu- 3 // 625 // 1 atyAhAraM na bhuJjAmi atisnigdhena viSayA udIryante / yAtrAmAtrAhArastamapi prakAmaM na bhuJjAmi // 1 // 2 vikRtiH pariNatidharmAM moho yadudIryate udIrNe ca / suSThu pi cittajayaparaH kathamakArthe na yartsyati ? || 2 || pramAdasthA nA0 32 Page #231 -------------------------------------------------------------------------- ________________ GphalatAtulyaM ca dRptatvaM dIptatvaM vA pakSisadRzAzca kAmA iti // anena rasaprakAmabhojane doSa uktaH, samprati sAmAnyenaiva, prakAmabhojane doSamAha-yathA 'davAgniH' dAvAnalaH pracurendhane 'vane' araNye, etadupAdAnaM ca vasati (timati) kazcidvidhyApako'pi syAditi, 'samArutaH' savAyuH 'nopasama'nti na 'upazamaM vidhyApanam 'upaiti' prAmoti, 'evam' iti davAgnivannopazamabhAg bhavati 'iMdiyaggi'tti indriyazabdenendriyajanito rAga evoktaH, tasyaivAnarthahetutveneha cintyamAnatvAt ,so'gniriva dharmavanadAhakatvAd indriyAgniH, so'pi 'prakAmabhojinaH' atimAtrAhArasya, prakAmabhojanasyaiva pavanaprAyatvenAtIya tadudIrakatvAd, atazcAyaM na brahmacAriNaH 'hitAya' hitanimittaM, brahmacaryadivighAtakatvena kasyacid atisusthitasyApi, tadanena prakAmabhojanasya kAkA parihAryatvamuktam // itthaM rAgamuddhA kAmena yatpariharttavyaM tadabhidhAya yadatiyatnena karttavyaM tadAha-viviktA-khyAdivikalA zayyA-vasatistasyAmAsanam-avasthAnaM tena yatritA-niyantritA viviktazayyAsanayatritAsteSAm 'avamAzanAnAm nyUnabhojanAnAM, paThanti ca-'omAsaNAe'tti avama-nyUnamazanam-AhAro yeSAM te'mI avamAzanAstadbhAvo'vamAzanatA-avamaudaryarUpA tayA damitAni-vazIkRtAni indriyANi yaiste tathA teSAM damitendriyANAM, paThyate ca-'omAsaNAIdamiiMdiyANaM'ti, avamamazanaM yatra tapasi tadavamAzanaM tadAdibhistapobhedairdamitAnIndriyANi yaiste tathA teSAM, 'na' naiva rAgaH zatrurivAbhibhavahetutayA rAgazatruH 'dharSayati' parAbhavati, kiM tat ?-cittaM, kintu sa evetthaM parAdhRSyata iti bhAvaH, ka CREAUCROSXXX Jain Education Lonal For Private Personal use only . Page #232 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. pramAdastha bRhadvRttiH nA032 // 626 // iva ?-'parAjitaH' parAbhUtaH 'vyAdhiriva' kuSThAdiH 'auSadhaiH' gaDUcyAdibhirdehamiti gamyate, anenApi viviktazagyAsanAdInAM kAkA vidheyatvamuktam , idAnIM tu viviktazayanAsane yatnAdhAnAya viparyaye doSamAha-yathA biDAlAmArjArAsteSAmAvasathaH-Azrayo biDAlAvasathastasya 'mUle samIpena mUSakANAM vasatiH 'prazastA' zobhanA, avazyaM tatra tadapAyasambhavAt , evameva strINAM-yuvatInAM paNDakAdhupalakSaNametat nilayo-nivAsaH strInilayastasya 'madhye' antana brahmacAriNaH 'kSamaH' yuktaH, ko'sau?-nivAsaH-vasatiH, tatra brahmacaryabAdhAsambhavAditi bhAvaH / viviktazayyAvasthitAvapi kadAcitstrIsaMpAte yatkarttavyaM tadAha-'na' naiva rUpaM-susaMsthAnatA lAvaNyaM-nayanaMmanasAmAvAdako guNo vilAsAviziSTanepathyaracanAdayo hAsaH-kapolavikAsAdireSAM samAhAre rUpalAvaNyavilAsahAsaM na jalpitaM-manmanolApAdi 'iMgiya'tti bindulopAd 'iGgitam' aGgabhaGgAdi vIkSitaM' kaTAkSavIkSitAdi 'vA' samuccaye strINAM sambandhi 'cittaMsi'tti 'citte' manasi 'nivezya' aho ! sundaramidaM ceti vikalpataH sthApayitvA 'draSTuM' indriyaviSayatAM netuM 'vyavasyet' adhyavasyet zramaNastapakhIti prAgvat , citte nivezyetyanena ca rAgAdyabhisandhi vinataddarzanamapi na doSAyeti khyApyate, uktaM hi-'na sakaM rUvamaTuM' ityAdi, nivezyeti ca samAnakAlatve'pi ktvApratyayaH akSiNI nimIlya hasatItyAhai divat / kimityevamupadizyate ityAha-'adarzanam' indriyAviSayIkaraNaM 'caH' samucaye 'evaH' avadhAraNe'darzanameva ca "aprArthanaM ca' anabhilaSaNam 'acintanaM caiva' rUpAdyaparibhAvanam 'akIrtanaM ca' asaMzabdanaM, taca nAmato guNato // 626 // Jain Education eona For Private & Personel Use Only T ww.jainelibrary.org Page #233 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarA 105 vA strIjanasyAryadhyAnaM - dharmyAdi tasya yogyaM taddhetutvenocitamAryadhyAnayogyaM 'hitaM' pathyaM 'sadA' sarvakAlaM brahmatrate pAThAntarato brahmacarye 'ratAnAm' AsaktAnAM tataH sthitametat - strINAM rUpAdi manasi nivezya draSTuM vyavasyet // nanu 'vikArahetau sati vikriyante, yeSAM na cetAMsi ta eva dhIrAH' tatkimiti rAgamuddhartukAmena viviktazayanAsanatAvi |dheyetyucyate ? ityAzaGkayAha- 'kAmaM tu'tti anumatamevaitad yaduta 'devI hivi'tti 'devIbhirapi' apsarobhirapyAstAM mAnuSIbhirityapizabdArthaH 'bhUSitAbhiH' alaGkRtAbhiH 'na' naiva 'cAiya'tti zakitAH 'kSobhayituM' cAlayituM saMyamAditi gamyate 'tisRbhiH' manogutyAdiguptibhirguptAH arthAnmunayaH ' tathA'pi' yadapyevaMvidhAthAlayituM na zakyante tadapyekAntahitametaditi jJAtvA, kimuktaM bhavati ? - saMbhavanti hi kecidabhyastayogino'pi ye tatsaGgataH kSubhyanti ye'pi na kSubhyanti | te'pi strIsaMsaktavasativAse "sAhu tavo vaNavAso" ityAdyavarNAdidoSabhAjo bhaveyuriti paribhAvya 'viviktavAso' | viviktazayyAsanAtmako munInAM prazasta ityantarbhAvitaNyarthatayA 'prazaMsitaH' gaNadharAdibhiH zlAghita ityarthaH, ataH sa evAzrayaNIya iti bhAvaH // etatsamarthanArthameva strINAM duratikramatvamAha-'mokSAbhikAGkSiNo'pi' muktatyabhilASiNo'pi mAnavasya saMsArAt caturgatirUpAdbhayanazIlo bhIruH saMsArabhIruH, aperihApi sambandhAttasyApi - tathAsthitasyApi 'dharme' zrutadharmAdau 'na' naiva 'etAdRzam' IdRzaM dustaraM - duratikramam 'asti' vidyate 'loke' jagati yathA 'striyaH yuvatayaH 'bAlamanoharAH' nirvivekacittAkSepiNyo dustarAH, dustaratve ca bAlamanoharatvaM hetuH, atazcAtidustaratvAdAsAM pari Page #234 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2-20 bRhadvRttiH uttarAdhya. hAryatvena viviktazayyAsanameva zreya iti bhAvaH // nanvevaM strIsaGgAtikamArthamayamupAya upadiSTastathA zeSasaGgAtikra- pramAdasthA maNArthamapi kiM na kazcanopAya upadizyate? ityAha,-yadivA strIsAGgatikrame guNamAha-etAMzca 'saGgAn' sambandhAn prakramAtstrIviSayAn 'samatikramya' ullaGghaya 'sukhottarAzcaiva' akRcchollajhyAzcaiva bhavanti 'zeSAH' dravyAdisaGgAH, sarvasa nA0 32 // 627 // GgAnAM rAgarUpatve samAne'pi strIsaGgAnAmevaiteSu pradhAnatvAditi bhAvaH, dRSTAntamAha-yathA 'mahAsAgaraM' khayambhUramaNa muttIrya 'nadI' sarit 'bhavet syAtsukhottaraiveti prakramo vIryAtizayayogata iti bhAvaH, 'avi gaMgAsamAne ti gaGgA kila mahAnadI tatsamAnA'pi-tatsadRzApi, AstAmitarA kSudranadItyapizabdArthaH // yaduktaM "vivittasejjAsaNajattiyANa"mityatra viviktAvasathamarthato vyAkhyAya "omAsaNANaM damiiMdiyANa" mityatrAvamAzanatvamanantarameva prakAmabhojananiSedhena samarthita, damitendriyatvaM tRttaratra vakSyata ityubhayamupekSya "na rAgasatta dharisei citta"mityatra kimiti rAgaparAjayaM pratyevamupadizyate ? ityAzaya rAgasya duHkhahetutvaM darzayitumAha-kAmAH-viSayAsteSvanugRddhiH-satatAbhikAGkSA anubhAvAnuvandha ityAdiSvanoH sAtatye'pi darzanAt tasyAH prabhavo yasya tatkAmAnugRddhiprabhavaM 'khu'tti khuzabdasyAvadhAradaNArthatvAtkAmAnugRddhiprabhavameva, kiM tat ?-'duHkham' asAtaM sarvasya lokasya-prANigaNasya, kadAciddevAnAM vishissttaanubhaa-4||27|| hai vavattayaivaM na syAdata Aha-'sadevakasya' devaiH samanvitasya, katarattad duHkhamityAha-yat kAyika' rogAdi 'maansikN| ca' iSTaviyogAdijanyaM 'kiJcit khalpamapi, kadAcidetadabhAve'pyetatsyAd ata Aha-tasya dvividhasyApi duHkha Jain Education Intel Mainelibrary.org Page #235 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sthAntameva antakaM-paryantaM gacchati 'vItarAgaH' vigatakAmAnugRddhirityarthaH // nanu kAmAH sukharUpatayaivAnubhUyante tatkathaM kAmAnugRddhiprabhava duHkham ?, ucyate, 'yathA ca' iti yathaiva kimpAko-vRkSavizeSastatphalAni, apergamyamAnatvAt 'manoramANyapi' hRdayaGgamAnyapi 'rasena' AkhAdena 'varNena ca' ruciraraktAdinA cazabdAd gandhAdinA ca 'bhujyamAnAni' upabhujyamAnAni 'te' iti 'tAni' lokapratItAni kSodayitum-adhyavasanAdibhirupakramakAraNairvinAzayituM zakyata iti kSudraM tadevAnukampyatayA kSudrakaM sopakramamityarthastasmin jIvite-AyuSi pacyamAnAni-vipAkAvasthAprAptAni maraNAntaduHkhadAyInIti zeSaH, prAgyacca liGgavyatyayaH, paThyate ca-te jIviyaM khudati paccamANe'tti tAnikimpAkaphalAni jIvitam-AyuH 'qhudati' ApatvAt 'kSodayanti' vinAzayanti vipacyamAnAni, 'etadupamAH' kimpAkaphalatulyAH kAmaguNAH 'vipAke' phalapradAnakAle, kimuktaM bhavati ?-yathA kimpAkaphalAnyupabhujyamAnAni manoramANi vipAkAvasthAyAM tu sopakramAyuSAM maraNahetutayA'tidAruNAni, evaM kAmaguNA api upabhujyamAnA manoramA vipAkAvasthAyAM tu narakAdidurgatiduHkhadAyitayA'tyantadAruNA eva, tataH sukharUpatayA pratibhAsanaM sukhahetutve'naikAntikameva, kimpAkaphalAnAM manoramatvena sukhapratibhAse'pyanyathAbhAvAditi sUtraikAdazakArthaH // itthaM bahutaraguNasthAnAnuyAyitvena rAgasya prAdhAnyAtkevalasyaivoddharaNopAyamabhidhAya samprati tasyaiva dveSasahitasya tamabhidhitsurdamitendriyatvaM ca siMhAvalokitanyAyAzrayaNena vyAcikhyAsuridamAha Jain Educationiklinal For Private Personal Use Only W w.jainelibrary.org Page #236 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pramAdasthA uttarAdhya. nA032 bRhadvRttiH // 628 // je iMdiyANaM visayA maNuNNA,'na tesu bhAvaM nisire kyaaii| na yAmaNunnesu maNaMpi kujA, samAhikAme samaNe tavassI // 21 // ye 'indriyANAM' cakSurAdInAM 'viSayAH' rUpAdayaH 'manojJAH' manoramAH na teSu' viSayeSu 'bhAvam' abhisandhim , apergamyamAnatvAdbhAvamapi prastAvAdindriyANi pravarttayituM, kiM punastatpravarttanamityapizabdArthaH, 'nisRjet kuryAt kadAcit kasmiMzcitkAle, 'na ca' naiva 'amanojJeSu' amanorameSu 'mano'pi' cittamapi, atrApIndriyANi pravartayitum apizabdArthazca prAgvat 'kuryAt' vidadhyAt, anena vAkyadvayenApIndriyadama uktaH, samAdhiH-cittaikAgryaM sa ca rAgadveSAbhAva eveti sa evAnenopalakSyate, tatastatkAmo-rAgadveSoddharaNAbhilASI zramaNastapakhIti ca prAgvat, nanvevamubhayoddharaNahetutvenendriyadamasya kimiti rAgoddharaNahetuSyabhidhAnam ?, ucyate, hetuprakramAt, na cobhayoddharaNahetutayaikoddharaNahetutA virudhyate, yadivA tatrApi rAgasya dveSopalakSaNatvAdubhayoddharaNopAyataiva vivakSitA, kintu tatra viviktazayyA-sAmAnyenaikAntazayyA gRhyate, tadavasthAnasya ca pratItaiva taduddharaNopAyatA, evaM prakAmabhojina eva darpato dveSasambhavAdavamAzanatvasyApyasau bhAvanIyetyalaM prasaGgeneti sUtrArthaH // itthaM rAgadveSoddharaNaiSiNo viSayebhyo nivartanamindriyANAmupadiSTam , adhunA tveteSu tatpravartane rAgadveSAnuddharaNe ca yo doSastaM pratyekamindriyANi| tatprasaGgato manazcAzritya darzayitumAha // 628 // Jain Education a l For Private Personal Use Only w.jainelibrary.org Page #237 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AAAAAAAKAAMCN cakkhussa rUvaM gahaNaM vayaMti, taM rAgahe tu maNunnamAhu / taM dosaherDa amaNunnamAhu, samo a jo tesu sa viiyraago|| 22 / / rUvassa cak gahaNaM vayaMti, cakkhussa rUvaM gahaNaM vayaMti / rAgassa heuM samaNunnamAhu, | dosassa heuM amaNunnamAhu // 23 // rUvesu jo giddhimuvei tivvaM, akAliyaM pAvai so viNAsaM / rAgAure se jahavA payaMge, Aloalole samuvei maccu // 24 // je yAvi dosaM samuvei tivvaM, taMsi kkhaNe se u uvei dukkhaM / duiMtadoseNa saeNa jaMtU, na kiMci rUvaM avarajjhaI se // 25 // egaMtaratto ruiraMsi rUve, atAlise se kuNaI posN| dukkhassa saMpIlamuvei bAle, na lippaI teNa muNI viraage|| 26 // rUvANugAsANugae ya jIve, carAcarehiM sayaNegarUve / cittehiM te pariyAvai bAle, pIlei attagurU kiliDe // 27 // rUvANuvAeNa pariggaheNa, uppAyaNe rakkhaNasaMnioge / vae vioge ya kahaM suhaM se, saMbhogakAle ya atittalAbhe? // 28 // rUve atitte apariggahaMmi, sattovasatto na uvei tuhi / atuTTidoseNa duhI parassa, lobhAvile AyayaI adattaM // 29 // taNhAbhibhUyassa adattahAriNo, rUve atittassa pariggahe ya / mAyAmusaM vaDDai 4 lobhadosA, tatthAvi dukkhA na vimucaI se // 30 // mosassa pacchA ya paratthao ya, paogakAle ya duhI duraMte / evaM adattANi samAyaaMto, rUve atitto duhio annisso||31|| rUvANurattassa narassa evaM, katto suhaM hujja kayAi kiNci| tatthovabhoge'vi kilesadukkhaM, nivvattaI jassa kaeNa dukkhaM // 32 // emeva rUvaMmi gao paosaM, uvei dukkhohaparaMparAo / paduddacitto a ciNAi kamma, jaM se puNo hoi duhaM A Jain Education jainelibrary.org For Private Personal Use Only a l Page #238 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. vivAge // 33 // rUve viratto maNuo visogo, eeNa dukkhohaparaMpareNa / na lippaI bhavamajhe'vi saMto, jale pramAdasthAbRhadvRttiH daNa vA puvakhariNIpalAsaM // 34 // soyarasa sadaM gahaNaM vayaMti, taM rAgaheuM tu maNunnamAhu / taM dosaheuM amaNunamAhu, samo a jo tesu sa vIyarAgo // 35 // sadassa soyaM gahaNaM vayaMti, taM rAgaheDaM tu maNunnamAhu / nA0 32 // 629 // taM dosaheuM amaNunnamAhu, samo a jo tesu sa vIyarAgo // 36 // saddesu jo gehimuvei tivvaM, akAliyaM |pAvai so vinnaasN| rAgAure hariNamiuvva muddhe, sadde atitte samuvei maccu // 37 // je yAvi dosaM samuvei tivvaM, taMsi kkhaNe se u uvei dukkhaM / duiMtadoseNa saeNa jaMtU, na kiMci sadaM avarajjhaI se // 38 // ega-18 taratte ruiraMsi sadde0 // 39 // sdaannugaasaannu0|| 40 // saddANuvAeNa prigghenn0||41|| sadde atitte042 tnnhaabhibhuuyss0|| 43 // mosassa pacchA y||44|| sdaannu0||45|| emeva sadaMmi0 // 46 // sadde viratto0 // 47 // ghANassa gaMdhaM gahaNaM vyNti||48|| gaMdhassa ghANaM // 49 // gaMdhesu jo gehiM0 rAgAure osahigaMdhagiddhe, sappe bilAo viva nikkhamaMte // 50 // je yAvi dosaM0 // 51 // egaMtaratto ruiraMmi gaMdhe0 // 52 // gNdhaannu0||53|| gandhANuvA0 // 54 // gaMdhe atitte // 55 // taNhA // 56 // mosassa0 // 57 // gaMdhANu // 58 // emeva gNdhmi0|| 69 // gaMdhe virtto0||60|| jibbhAe rasaM gahaNaM0 // 11 // rasassa jIhaM gahaNaM // 629 // vyNti0||32|| rasesu jo gehi. rAgAure baDisavibhinnakAe, macche jahA Amisabhogagiddhe // 63 // gAthA 13 // 73 // kAyassa phAsaM gahaNaM vyNti01|| phAsassa kAyaM gahaNaM0 2 // phAsesu jo gehimukArAgAure sIyaja * 555554334450% Jain Education instal For Private & Personel Use Only A njainelibrary.org Page #239 -------------------------------------------------------------------------- ________________ % E0 % AS lAvasanne, gAhaggahIe mahise va ranne, 3 // evaM phAsAbhilApe gAthA 13 // 86 // maNassa bhAvaM ghnnN01|| bhAvassa maNaM g02|| bhAvesu jo gehiM0 / rAgAure kAmaguNesu gihe, kareNumaggAvahie va nAge 3 // evaM bhAvAbhilApe gAthA 13 // 99 // ___ 'cakkhusse'tyAdi suutraannyssttspttiH| tatrApi cakSurAzritya trayodaza / 'cakSuSaH' cakSurindriyasya rUpyata iti rUpaMvarNaH saMsthAnaM vA, gRhyate'neneti grahaNaM, ko'rtha?-AkSepakaM, viziSTena hi rUpeNa cakSurAkSipyate tad vadanti' abhidadhati tIrthakRdAdaya iti gamyate, tataH kimityAha-tad' iti rUpaM rAgaH-abhiSvaGgastaddhetuH-tadutpAdakaM 'tuH' pUraNe manojJamAhuH, tathA 'tadU' iti rUpameva doSasta tumamanojJamAhuH, tatastayozcakSuHpravarttane rAgadveSasambhavAttaduddharaNAzaktilakSaNo doSa iti bhAvaH, Aha-evaM na kazcit sati rUpe vItarAgaH syAdata Aha-'samastu' ara-2 ktadviSTatayA tulyaH punaryaH 'tayoH' manojJetararUpayoH sa 'vItarAga' iti tathAvidharAgAbhAvato vItarAgastadavinAbhAvitvAd dveSasya tathaiva vItadveSazca, idamAkUtam-yasyaiva rAgadveSau stastasyaiva tadudIrakatvenAnayostajanakatvamucyate na tu yaH sama eva, tathA ca na tAvaccakSustayoH pravarttayet , kathaJcitpravarttane vA samatAmevAlamvetetyuktaM bhavati, nanu yadyevaM hai| rUpameva rAgadveSajanakaM tatastaduddharaNArthinastadgataiva cintA'stu, rUpe cakSuna pravartayedityevaM tu na yuktaiva cakSupazcintA ityAzaGkayAha-rUpasya cakSuH gRhAtIti grahaNaM, bahulavacanAtkartari lyuT, tadvadanti, tathA cakSuSo rUpaM gRhyata iti O N Join Education in RRjainelibrary.org Page #240 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 630 // Jain Education In prAgvalyuTi grahaNaM - grAhyaM tadvadanti, anena rUpacakSuSorgrAhyagrAhakabhAva uktaH, tathA ca na grAhakaM vinA grAhyatvaM nApi grAhyaM vinA grAhakatvamityanayoH parasparamupakAryopakArakabhAva ukto bhavati etena tvanayo rAgadveSajanane sahakAribhAvaH khyApyate, tathA ca yathA rUpaM rAgadveSakAraNaM tathA cakSurapi, ata evAha - rAgasya hetuM kAraNaM prakramAcakSuH saha manojJena grAhyeNa rUpeNa varttate iti samanojJaM, manojJarUpaviSayamityuktaM bhavati, 'AhuH' bruvate, yatra tu 'heuM tamaguNNa' miti pAThastatra 'taM'ti tacakSurmanojJaM manojJarUpaviSayatvena tato doSo - dveSaH, uktaM hi - " IrSyA roSo dveSaH" ityAdi, tasya hetumamanojJam - amanojJarUpaM, pAThAntaratazca hetuM tadamanojJamAhuH, ubhayaprakrame'pi cakSuSa eva vizepyatvenopadarzanaM, rUpasya pUrvasUtreNaiva, evaM ca rUpacakSuSoH sahitayoreva rAgadveSajanakatvAdyuktamuktaM tAbuddhartukAmo rUpe cakSurna pravarttayet, yadA tu pAzcAtyapAdatrayaM pUrvavatpaThyate tadA pUrvasUtre cakSuSo rUpaM grahaNaM - prAthamiti vyAkhyeyaM tatazcehApi grAhyagrAhakabhAva uktaH, tatra cokta evAbhiprAyaH, tathA yadi cakSU rAgadveSakAraNaM na kazcidvItarAgaH syAdata AhasamazcetyAdi, zeSaM sugamam / Aha-astvayaM rAgadveSoddharaNopAyaH, etadanuddharaNe ca ko doSaH ? yena taduddharaNArthamitthamupadizyata ityAha - rUpeSu yo 'gRddhiM' gArdhyaM rAgamityarthaH, uktaM hi vAcakaiH - "icchA mUrcchA kAmaH seho gAyai mamatvamabhinandaH / abhilASa ityanekAni rAgaparyAyavacanAni // 1 // " upaiti gacchati 'tIvrAm' utkaTAM gRddhervizeSaNaM, |sa kimityAha - akAle bhavam AkAlikaM - yathAsthityAyuruparamAdarvAgeva prApnoti sa 'vinAza' ghAtaM, pAThAntarataH pramAdasthA nA0 32 // 630 // jainelibrary.org Page #241 -------------------------------------------------------------------------- ________________ klezaM vA maraNAntavAdhAtmakaM, rAgeNAturo-vihvalo rAgAturaH san 'se' iti sa lokapratItaH 'yathA vA' iti vAzabdasyaivakArArthatvAd 'yathaiva' yenaiva prakAreNa pataGgaH zalabhaH AlokaH-atisnigdhadIpazikhAdidarzanaM tasmin lololampaTa AlokalolaH samupaiti 'mRtyu' prANatyAga, tasyApi gRddhyA''lokalolatvaM rAga eveti bhAvaH / 'yazca' iti yastu, apIti ca tasminnityanena yokSyate 'doSa' dveSaM 'samuveti'tti vacanavyatyayAt 'samupaiti' samupagacchati rUpeSvitiprakramaH 'nityaM sadA na tu kadAcit, sa kimityAha-tasminnapi 'kSaNe' prastAve yasmin dveSa utpannaH 'sa' iti saH 'tuH'| pUraNe upaiti 'duHkhaM' zArIrAdi, dviSTo hi kimidamaniSTaM mayA dRSTamiti manasA vyAkulIbhavati paritapyate ca dehena, na tu yathA rAgamupagacchaMstatkAle manojJaviSayAvalokanajanitaM sukhamabhimanyate uttarakAlameva tu duHkhamiti, paThanti ca 'samuti sabaMti spaSTaM, yadi rUpadarzanAd dveSamupagacchan duHkhamupaiti tatastathAvidharUpadoSeNaivAsya duHkhAvAptiriti prAptamityAzaGkayAha-duSTaM damanaM durdAntaM taca prakramAcakSuSastadeva doSo durdAntadoSastena 'khakena' AtmIyena 'jantuH' prANI, na 'kiJcit svalpamapi rUpaM prakramAdamanojJam 'aparAdhyati' duSyati 'se' tasya, yadi hi rUpamevAparAdhyenna kasyacidveSAbhAvaH syAt, tathA ca muktyabhAvAdayo doSA iti bhAvaH / itthaM rAgadveSayoyorapyanarthahetutvamuktamidAnIM tu dveSasyApi rAgahetukatvAtsa eva mahA'narthamUlamiti darzayaMstasya vizeSataH pariharttavyatAM khyApayitumAha-ekAntarakto' yo na kathaJcidvirAgaM yAti 'rucire' manorame rUpe, kimityAha-'atAlisitti Jain Education ! For Private & Personel Use Only Rijainelibrary.org Page #242 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 639 // Jain Education mAgadhadezI bhASayA 'atAze' anyAdRze, tathA ca talakSaNaM - 'razayorlasau mAgadhikAyA' miti, 'se' iti sa karoti 'pradoSa' dveSaM sundarInanda iva surasundarIrAgataH sundaryA, tathA ca duHkhasya 'saMpIDanaM' saGghAtaM yadvA samiti - bhRzaM pIDA - duHkhakRtAbAdhA saMpIDA tAmupaiti 'bAlaH' ajJaH uktamevArthe vyatirekamukhenAha - na lipyata iva lipyate, zliSyata ityarthaH, 'tena' dveSakRtaduHkhena muniH 'virAgaH' rAgavirahitaH, tasyaiva tanmUlatvAditi bhAvaH // | samprati rAgasyaiva pApakarmopacayalakSaNamahA'narthahetutAM khyApayituM hiMsAdyAzravanimittatAM punariha ca taddvAreNa | duHkhajanakatvaM ca sUtrapaGkenAha - rUpaM prastAvAnmanojJamanugacchati rUpAnugA sA cAsAvAzA ca rUpAnugAzA, rUpaviSayo'bhilASa iti yo'rthaH, tadanugatazca jIvaH, paThanti ca - 'ruvANuvAyANugae ya jIvetti tatra rUpANAM - mano| jJAnAmupAyaiH - upArjana hetubhiranugato-yukta upAyAnugataH sa ca prANI jIvAn 'carAcarAn' trasasthAvarAn 'hinasti' | vinAzayati 'anekarUpAn' jAtyAdibhedato'nekavidhAn, kAMzcittu 'citraiH' anekaprakAraiH svakAyaparakAyazastrAdi| bhirupAyairiti gamyate sudhyatyayAd yathAsambhavaM citteSu vA tAniti-carAcarajIvAn parIti- sarvatastApayati-duHkha| yati paritApayati bAla iva bAlaH - vivekavikalatayA'parAMzca pIDayati ekadezaduH khotpAdanenAtmArthaM guruH- khaprayojananiSThaH 'kliSTaH' rAgabAdhitaH // anyaca-rUpAnupAto- rUpaviSayo'nupAtaH anugamanamanurAga itiyAvat tasmiMzca sati 'parigraheNa' mUrddhAtmakena hetunA 'utpAdane' upArjane rakSaNaM ca - apAyavinivAraNaM sanniyogazca - khaparaprayojaneSu pramAdasthA nA0 32 // 631 // v.jainelibrary.org Page #243 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samyagUvyApAraNaM rakSaNasanniyogaM tasmin 'vayetti 'vyaye vinAze 'viyoge' virahe sato'pyanekakAraNajanite, sarvatra rUpasyetiprakramaH, va sukhaM ?, na kvacit, kintu sarvatra duHkhameveti bhAvaH, 'se' iti tasya jantoH, iyamatra bhAvanA-rUpamUrchito hi rUpavatkarituraGgamakalatrAdInAmutpAdanarakSaNArtha teSu teSa klezahetuSUpAyeSu jantuH pravartate, tathA niyojyApi tathAvidhaprayojanotpattau rUpavatkalatrAdi tadapAyazaGkayA punaH punaH paritapyata eveti siddha mevAsyotpAdanarakSaNasaMniyogeSu duHkham , evaM vyayaviyogayorapi bhAvanIyam , anye tu paThanti-rUvANurAgeNa parijaggaheNaM'ti, tatra rUpAnurAgeNa hetunA yaH parigrahastena, zeSaM prAgvat, syAdetat-mA bhUdutpAdanAdiSu rUpasya sukhaM, sambhogakAle tu bhaviSyatItyAzaGkayAha-'sambhogakAle ca' upabhogaprastAve ca 'atittalAbhe'tti tarpaNaM tRptaM tRptiritiyAvattasya lAbhaH-prAptistRptalAbho na tathA'tRptalAbhaH, kimuktaM bhavati ?-bahudhA'pi rUpadarzane rAgiNAM na tRptirasti, yato'nyairapyuktam-"na jAtu kAmaH kAmAnAmupabhogena zAmyati / haviSA kRSNavarmeva, bhUya evAbhivarddhate // 1 // " tathA "yathA'bhyAsaM vivarddhante viSayAH kauzalAni cendriyANA"miti, tasmin sati va sukhamiti sambandhaH, uttarottarecchayA hi paritapyata eva janturiti, paThanti ca-'atittilAbhe'tti tRptiprAptyabhAve / Aha-evaM parigrahAd duHkhamanubhavatastadbhIrutayA tato nivRttirdoSAntarAnArambhaNaM vA kimasya saMbhavatItyAzaGkayAha-rUpe'tRptazca parigrahe catadviSayamUrchAtmake saktaH-sAmAnyenaivAsaktimAn upasaktazca-gADhamAsaktastataH saktazca pUrvamupasaktazca pazcAt sakto Jain Education . Page #244 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 632 // Jain Education In pasaktaH 'nopaiti' nopagacchati 'tuSTiM' paritoSaM santoSamitiyAvat, tathA cAtuSTireva doSo'tuSTidoSastena duHkhI - yadi mamedamidaM ca rUpavadvastu syAdityAkAGkSAto'tizayaduHkhavAn sa kiM kuruta ityAha- 'parasya' anyasya sambandhi rUpavadvastviti gamyate 'lobhAvila:' lobhakaluSaH, yadvA pareSAM svaM parakhaM prakramAd yadrUpavadvastu tasmin lobho - gAye | tenAvilaH parakhalobhAvilaH 'Adatte' gRhNAti 'adattam' anisRSTaM parakIyameva rUpavadvastviti gamyate, anena rAgasyAtiduSTatAM khyApayituM parigrahAdopadarzane'pi vizeSatastatrAsaktirdoSAntarArambhaNaM cAbhihitaM // tatkimasyaitAvAneva dopa utAnyo'pi ? ityAzaGkayoktadoSAnuvAdena doSAntaramapyAha - ' tRSNAbhibhUtasya' lobhAbhibhUtasya tata evAdattaM harati - gRhNAtItyevaMzIlo'dattahArI tasya, tathA rUpe - rUpaviSayo yaH parigrahastasminniti yogaH, casya bhinnakramatvAdatRptasya ca tatrA santuSTasya mAyApradhAnaM mosaMti- mRSA'lIkabhASaNaM mAyAmRSA 'varddhate' vRddhiM yAti kutaH punaridamitthamityAha- 'lobhadoSAt' lobhAparAdhAt, lubdho hi parakhamAdatte AdAya ca tadgopanaparo mAyAmRSA vakti, tadanena | lobha eva sarvAzravANAmapi mukhyo heturityuktaM, tathA rAgaprakrame'pi sarvatra lobhAbhidhAnaM rAge'pi lobhAMzasyaivAtiduSTatAvedanArtha, tatrApi ko doSaH ? ityAha- 'tatrApi' mRSAbhASaNe'pi 'duHkhAt' asAtAt 'na vimucyate' na vimuktimApnoti saH, kintu ?, duHkhabhAjanameva bhavatIti bhAvArthaH / duHkhAvimuktimeva bhAvayati - 'mosassa' tti mRSA, ko'rthaH ? - anRtabhASaNasya pazcAcca purastAca 'prayogakAle ca' tadbhASaNaprastAve ca duHkhI san tatra pazcAdidamidaM ca na mayA all pramAdasthA nA0 32 ||632 // jainelibrary.org Page #245 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CSCRACCMROGEOGRESCORC susaMsthApitamuktamiti pazcAttApataH purastAca kathamayaM mayA vaJcanIya iti cintAvyAkulatvena prayogakAle ca nAsau mamAlIkabhASitAM lakSayiSyatIti kSobhataH tathA duSTo'ntaH-paryavasAnaM tajanmanyanekaviDambanAto vinAzena anyaja nmani ca narakAdiprAptyA yasyAsau duranto bhavati janturiti gamyate, tadevaM mRSAdvAreNAdattAdAnasya duHkhahetutvamuktaM, hayadA ca 'mosassa'tti 'moSasya' steyasyeti vyAkhyA tadA sAkSAdeva tasya duHkhahetutvAbhidhAnam , upasaMhAramAha 'evam' amunoktaprakAreNAdattAni 'samAdadAnaH' gRhNan rUpe'tRptaH san duHkhito bhavati, kIdRzaH san ? ityAha'anizraH' doSavattayA sarvajanopekSaNIya iti kasyacitsambandhinA'vaSTambhena rahitaH, maithunarUpAzravopalakSaNaM caitaditi, prasiddhatvAca rAgiNAM tasya sAkSAdanabhidhAnaM, yadvA rUpasambhogo'pi mithunakarmakatvAddevAnAmiva maithunameva, tathA ca rAgivacanam-"Aloe ciya sA teNa piyayamA hanibbharamaNeNaM AbhAsiyava avagUhiyava ramiyava piiyv||1||"| tti, sa ca prakrAntaH, evamuttaratrApi strIgatazabdAdisambhogAnAM maithunatvaM sambhAvanIyam / uktamevArtha nigamayitumAharUpAnuraktasya narasya 'evam' anantarasUtrakadambakoktaprakAreNa kutaH sukhaM bhavet ? kadAcitkiJcit , sarvadA duHkhameveti bhAvaH, kimityevaM ?, yataH 'tatra' rUpAnurAge 'upabhoge'pi' upabhogAvasthAyAmapi 'klezaduHkham' atRptalAbhatAlakSaNabAdhAjanitamasAtam , upabhogameva vizinaSTi-nivartayati' utpAdayati yasya-ityupabhogasya kRte yadartha 'Na' 1 Aloka eva sA tena priyatamA snehanirbharamanasA AbhASiteva avagRhiteva ramiteva pIteva / / 1 // uttarA. 106 Jain Education in For Private & Personel Use Only X w .jainelibrary.org Page #246 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pramAdasthA nA0 32 uttarAdhya. 6 iti vAkyAlaGkAre 'duHkhaM' kRcchramAtmana iti gamyate, upabhogArtha hi jantuH klizyati-tatra sukhaM syAditi, yadA ca tadA'pi duHkhaM tadA kuto'nyadA sukhasambhavaH ? iti bhaavH| itthaM rAgasyAnarthahetutAmabhidhAya dveSasyApi tAmatidebRhadvRttiH STumAha-evameva' yathA'nuraktastathaiva rUpe gataH pradoSa-dveSam 'upaiti' prApnoti ihaiveti zeSaH 'duHkhaughaparamparAH' uttro||633|| ttaraduHkhasamUharUpAH, tathA praduSTa-prakarSeNa dviSTaM cittaM yasya tathAvidhaH, casya bhinnakramatvAt 'cinoti vA' banAti karma, tat zubhamapi saMbhavatyata Aha-yat 'se' tasya punarbhavati 'duHkhaM' duHkhahetuH 'vipAke' anubhavakAle iha paratra ceti bhAvaH, punargrahaNamaihikaduHkhApekSam , azubhakarmopacayazca hiMsAdyAzravAvinAbhAvIti taddhetutvamanenAkSipyate / itthaM rAgadveSayoruddharaNAhatAM khyApayituM tadanuddharaNe doSamabhidhAya taduddharaNe guNamAha-rUpe virakta upalakSaNatvAdadviSTazca 'manujaH' manuSyaH 'vizokaH' zokarahitaH saMstannibandhanayo rAgadveSayorabhAvAt 'etena' anantaramupadarzitena 'dukkhohaparaMpareNaM ti duHkhAnAm-asAtAnAmoghAH-saGghAtAsteSAM paramparA-santatiHkhaughaparamparA tayA 'na lipyate' na| spRzyate bhavamadhye'pi 'san' bhavan , saMsAravalaMpItyarthaH, dRSTAntamAha-jaleneva vAzabdasyopamArthatvAt 'puSkariNIpadilAsaM' padminIpatraM jalamadhye'pi saditi zeSaH / 13 // 34 // itthaM cakSurAzritya trayodaza sUtrANi vyAkhyAtAni, etadamusAreNaiva zeSendriyANAM manasazca svaviSayapravRttau rAgadveSAnuddharaNadoSAbhidhAyakAni trayodaza sUtrANi vyAkhyeyAni, navaraM 'zrotrasyeti zrotrendriyasya zabdyata iti zabdo-dhvanistaM 'manojJaM' kAkalIgItAdi 'amanojJaM' kharakarka - - 633 // - Jain Education in For Private & Personal use only w.jainelibrary.org Page #247 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Xxxii zAdi, tathA 'hariNamiyava muddhe'tti, mRgaH sarvo'pi pazurucyate, yaduktam-"mRgazIrSe hastijAto, mRgaH pazukuraGgayoH" iti, hariNastu kuraGga eveti tena vizeSyate, hariNazcAsau mRgazca hariNamRgaH 'mugdhaH' anabhijJaH san 'zabda' gaurigItAtmake'tRptaH tadAkRSTacittatayA tatrAtRptimAn / 'prANasya' iti prANendriyasya gandhyate-ghAyata iti gandhastaM 'manozaM' surabhim 'amanojJam' asurabhi, tathauSadhayo-nAgadamanyAdikAstAsAM gandhastatra gRddho-gRddhimAnauSadhigandhagRddhaH san 'sappavilAo viva'tti ivazabdasya bhinnakramatvAtsarpa iva vilAnniSkraman , sa hyatyantapri(tatpri)yatayA tadgandhaM 4 soDhumazaknuvan vilAnniSkrAmati 3 / 'jihvAyAH' 'jihvendriyasya rasyate-AkhAdyata iti rasastaM 'manozaM' madhurAdi 'amanoja' kaTakAdi tathA baDiza-prAntanyastAmipo lohakIlakastena vibhinnakAyo-vidAritazarIro baDizavi|bhinnakAyaH 'matsyaH' mIno yathA''miSasya-mAMsAderbhogaH-abhyavahArastatra gRddha AmiSabhogagRddhaH 4 / kAya ihasparzanedriyaM, sarvazarIragatatvakhyApanArtha cAsyaivamuktaM. tasya spRzyata iti sparzastaM 'manozaM' mRduprabhRti 'amanoja'karkazAdi zItaM-zItasparzavajalaM-pAnIyaM tatrAvasannaH-avamagnaH zItajalAvasanno grAhaiH-jalacaravizeSaihItaH-kroDIkRto grAhagRhIto mahiSa ivAraNye, vasati hi kadAcikenacidunmocyetApItyaraNyagrahaNam 5 / 'manasaH' cetaso bhAvaH-abhiprAyaH sa ceha smRtigocarastaM 'grahaNaM' grAhyaM vadantIndriyAviSayatvAttasya, 'manoja' manojJarUpAdiviSayam 'amanojJaM tadviparItaviSayam , evamuttaragrantho'pi bhAvaviSayarUpAdyapekSayA vyAkhyeyaH, yadvA khanakAmadazAdiSu Jain Education a l For Private Personel Use Only Page #248 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. sthA bRhadvRttiH nA0 32 // 634 // bhAvopasthApito rUpAdirapi bhAva uktaH, sa manaso grAhyaH, khamakAmadazAdiSu hi manasa eva kevalasya vyApAra iti, 'kAmaguNeSu' manojJarUpAdiSu 'gRddhaH' AsaktaH 'kareNumaggAvahie vaNAge' iti ivArthasya casya bhinnakramatvAt kareNvAkariNyA mArgeNa-nijapathenApahRtaH-AkRSTaH kareNumArgApahRtaH 'nAga iva' hastIva, sa hi madAndho'pyadUravartinIkareNamupadarya tadpAdimohitastanmArgAnugAmitayA ca gRhyate saGgrAmAdiSu ca pravezyate tathA ca vinAzamApnotIti dRSTAntatvenoktaH, Aha-evaM cakSurAdIndriyavazAdeva gajasya pravRttiriti kathamasyAtra dRSTAntatvenAbhidhAnam ?, ucyate, evametat , manaHprAdhAnyavivakSayA vetanneyaM, yadivA tathAvidhakAmadazAyAM cakSurAdIndriyavyApArAbhAve manasaH pravRttiriti na doSaH, iha cAnAnupUrvyapi nirdezAGgamitIndriyANAmitthamupanyAsa ityaSTasaptatisUtrAvayavArthaH // uktamevArtha saGkepata upasaMhAravyAjenAha eviMdiyatthA ya maNassa asthA, dukkhassa he maNuyassa raaginno| te ceva thevapi kayAi dukkhaM, na vIyarAgassa kariti kiMci // 10 // 'evam' uktanyAyena 'indriyArthAH' cakSurAdiviSayA rUpAdayaH cazabdo bhinnakramastato manaso'rthAzca-uktarUpA upalakSaNatvAdindriyamanAMsi ca duHkhasya 'he'tti hetavo manujasya rAgiNaH, upalakSaNatvAd dveSiNazca, viparyaye guNamAhate ceva' indriyamano'rthAH 'stokamapi' svalpamapi kadAcid duHkhaM 'na' naiva vItarAgasya upalakSaNatvAdvItadveSasya // 634|| Jain Education 14 W ww.jainelibrary.org| Page #249 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AARRESEASEARCAGRICARGAON kurvanti 'kiJciditi zArIraM mAnasaM ceti suutraarthH|| nanu kazcana kAmabhogeSu satsu (na) vItarAgaH saMbhavati, tatkathamasya duHkhAbhAvaH, ucyate na kAmabhogA samayaM uviti, na yAvi bhogA vigaI uviti / je tappaosI ya pariggahI ya, so tesu mohA vigaI uveda // 101 // | 'na' naiva 'kAmabhogAH' uktarUpAH 'samatA' rAgadveSAbhAvarUpAm 'upayAnti' upagacchanti hetutveneti gamyate, taddhetutve hi teSAM na kazcidrAgadveSavAn bhavet , na cApi 'bhogAH' bhujyamAnatayA sAmAnyena zabdAdayaH 'vikRti' krodhAdirUpAm , ihApi hetutvenopayantItyanyathA na kazcana rAgadveSarahitaH syAt , ko'nayostarhi hetuH? ityAha-yaH 'tatpradoSI ca' teSu-viSayeSu pradveSavAn 'parigrahI ca' parigrahabuddhimAn , teSveva rAgItyuktaM bhavati, sa teSu' viSayeSu 'mohAt' rAgadveSAtmakAt mohanIyAt vikRtimupaiti, rAgadveSarahitastu samatAmityarthAduktam , uktaM hi pUrva'satorava rAgadveSayorudIrakatvena zabdAdayo hetava' iti, Aha-"samo ya jo tesu sa vIyarAgo" ityanena gatArtha|metat , satyaM, tasyaiva tvayaM prapaJcaH, uktaM hi ta eva vidhayaH susaMgRhItA bhavanti yeSAM lakSaNaM prapaJcazvocyate' iti sUtrArthaH // kiMkharUpAH punarasau vikRtiyA~ rAgadveSavazAdupaitItyAha Jain Education For Private & Personel Use Only Kiww.jainelibrary.org Page #250 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pramAdasthA nA0 32 uttarAdhya. kohaMcamANaMca tahevamAyaM, lobhaM duguMcha ariiriNc|haasNbhyN sogapumithiveyaM, napuMsaveyaM viviheybhaave||10|| AvajaI evamaNegarUve,evaMvihe kAmaguNesu stto| anne ya eyappabhave visese,kAruNNadINe hirime visso||103|| bRhadvRttiH __ krodhaM ca mAnaM ca tathaiva mAyAM lobhaM-catuSTayamapyuktarUpaM 'jugupsAM' cikitsAm 'arati' asvAsthyaM 'rati c| // 635 // viSayAsaktirUpAM 'hAsaM ca vakravikAzalakSaNaM 'bhayaM' sAdhvasaM zokapuMstrIvedamiti samAhAranirdezaH tataH zoka priyaviprayogajaM manoduHkhAtmakaM puMvedaM-strIviSayAbhilASaM strIvedaM-puruSAbhiSvaGgaM 'napuMsakaveyaMti napuMsakavedamhai ubhayAbhilASaM 'vividhAMzca' nAnAvidhAna 'bhAvAn' harSaviSAdAdInabhiprAyAn 'Apadyate' prApnoti, 'evam' amunA rAgadveSavattAlakSaNena prakAreNa 'anekarUpAn' bahubhedAnanantAnubandhyAdibhedena tAratamyabhedena ca evaMvidhAn' uktaprakArAn vikArAniti gamyate 'kAmaguNeSu' zabdAdiSu 'saktaH' abhiSvaGgavAn upalakSaNatvAd dviSTazca, anyAMzca 'etatprabhavAn' krodhAdijanitAn 'vizepAn' paritApadurgatipAtAdIn , kIrazaH san ? ityAha-kAruNyAspadIbhUto dInaH kAruNyadIno madhyapadalopI samAso'tyantadIna ityarthaH, 'hirimatti 'hImAn lajjAvAn, kopAdhApanno hi prItivinAzAdikamihaivAnubhavan paratra ca tadvipAkamatikaTukaM vibhAvayan prAyo'tidainyaM lajAM ca bhajate, tathA dAvaissa'tti ArSatvAt 'dveSyaH' tattaddoSaduSTatvAtsarvasyAprItibhAjanamiti sUtradvayArthaH // yatazcaivaM rAgadveSAveva duHkhamU lamataH prakArAntareNApi tayoruddharaNopAyAbhidhAnArtha tadviparyaye doSadarzanArtha cedamAha // 35 // Jan Education Inte For Private Personal Use Only ainelibrary.org Page #251 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CASSACROMAXAMSANSAR kappaM na icchijja sahAyalicchU, pacchANutAveNa tavappabhAvaM / evaM vikAre amiyappayAre, AvajaI iMdiyacoravasse // 104 // kalpate-khAdhyAyAdikriyAsu samartho bhavatIti kalpo-yogyastam , apergamyamAnatvAtkalpamapi, kiM punarakalpaM ?, ziSyAdIti gamyate, 'necchet' nAbhilapet 'sahAyalicchU'tti bindoralAkSaNikatvAt 'sahAye (ya) lipsuH' mamAsau hai zarIrasaMbAdhanAdi sAhAyyaM kariSyatItyabhilASukaH san , tathA pazcAditi-prastAvAdUtasya tapaso vA'GgIkArAduttarakAlamanutApaH-kimetAvanmayA kaSTamaGgIkRtamiti cittabAdhAtmako yasya sa tathAvidhaH cazabdAdanyAdRzazca sambhUtayativad bhavAntare bhogaspRhayAluH, tapaHprabhAvaM prakramAnnecched, yathA-na zakyamaGgIkRtaM tyaktuM paraM yadyasya vratasya tapaso vA phalamasti tata etasmAdihaivAmapadhyAdilabdhirastu, tadanyAzApekSayA tu bhavAntare zakacakrivibhUtyAdi bhUyAditi, kimeva niSidhyate ? ityAha-'evam' amunA prakAreNa 'vikArAn' doSAn 'amitaprakArAn' aparimitabhedAn 'Apadyate' prApnoti indriyANi caurA iva dharmasarvakhApaharaNAd indriyacaurAstadvazyaH-tadAyattaH, uktavizeSaNaviziSTasya hi kalpyatapaHprabhAvavAnchArUpeNa sparzanAdIndriyavazyatA'vazyasaMbhAvinI tatazcottarottaravizeSAnabhilaSataH saMyama 6 prati cittaviplutyavadhAvanAdidoSA api saMbhavantyeveti, evaM ca avato'yamAzayaH-tadanugrahabuddhyA kalpaM puSTAla-3 mbane ca tapaHprabhAvaM ca vAJchato'pi na dopaH, athavA kalpamuktarUpaM necchetsahAyalipsuM yadi kathaJcanAmI mama dharma 54545454545454 JainEducation For Private Personal use only wjainelibrary.org Page #252 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. sahAyA bhavantItyevamabhilApukamapyAstAmanyamiti bhAvaH, jinakalpikApekSaM caitat , etena ca rAgasya hetudvayapari- pramAdasthA haraNamuddharaNopAya uktaH, upalakSaNaM caitadIdRzAmanyeSAmapi rAgahetUnAM ca parihArasya, tataH siddhaM dvayorapyuddharaNopA-IXnA 32 bRhadvRttiH yAnAM tadviparyaye ca doSANAmabhisandhAnamiti sUtrArthaH // anantaraM rAgadveSoddharaNopAyaviparyaye yo doSa uktastameva // 636 // doSAntarahetutA'bhidhAnadvAreNa samarthayitumAha taosi jAyaMti paoaNAI, nimajjiuM mohamahannavami / suhesiNo dukkhaviNoya [mukkhaNaTThA, tappaccayaM ujjamae arAgI // 105 // | 'tataH' iti vikArApatteranantaraM 'se' tasya 'jAyante' utpadyante prayojanAni' viSayasevanaprANihiMsAdIni 'nima-2 jitu'mityanta vitaNyarthatvAnnimajayitumiva nimajayituM prakramAttameva jantuM moho mahArNava ivAtidustaratayA mohamahArNavastasmin , kimuktaM bhavati ?-yairmohamahArNavanimagna iva jantuH kriyate sa hyutpannavikAratayA mUDha evAsIt viSayAsevanAdibhizca prayojanaiH sutarAM muhyatIti, kIdRzasya punarasya kimartha caivaMvidhaprayojanAni jAyante ? ityAha'sukhaiSiNaH' sukhAbhilaSaNazIlasya 'duHkhavinodArtha' duHkhaparihArArtha pAThAntarato duHkhavimocanAya vA, sukhaiSitAyAM // 636 // | hi duHkhaparihArAya viSayasevanAdiprayojanasambhava iti bhAvaH, kadAcidevaMvidhaprayojanotpattAvapi tatrAyamudAsIhaina eva syAd ?, atrocyate-'tatpratyayam' uktarUpaprayojananimittaM pAThAntaratastatpratyayAdudyacchati cazabdasyaivakArArtha Jain Education a l For Private Personel Use Only M w .jainelibrary.org Page #253 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ACH A tvAdudyacchatyeva, ko'rthaH ?-tatpravRttAvutsahata eva, 'rAgI' rAgavAnupalakSaNatvAd dveSI ca san , rAgadveSayoreva sakalAnarthasya paramparAkAraNatvAditi sUtrArthaH // kimiti rAgadveSavataH sakalA'pyanarthaparamparocyate ? ityAzaGkayAha virajamANassa ya iMdiyatthA, saddAiyA taaviyppgaaraa| na tassa sabvevi maNunnayaM vA, nivvattayaMtI amaNunnayaM vA // 106 // virajyamAnasyeti upalakSaNatvAdadvipatazca 'caH' punararthe tato virajyamAnasyAdviSatazca punaH 'indriyArthAH' zabdAlAdikAH pAThAntarato varNAdikA vA tAvanta iti yAvanto loke pratItAH prakArAH kharamadhurAdibhedA yeSAM te tAvatpra kArAH, bahuprabhedA ityarthaH, na 'tasya' iti manujasya 'sarve'pi' samastA api manojJatAM vA 'nirvatayanti' janayantyamanojJatAM vA [nirvarttayanti,] kintu ?, rAgadveSavata eva, kharUpeNa hi rUpAdayo na manojJatAmamanojJatAM vA kartumAtmanaH kSamAH kintu raktarapratipatradhyavasAyavazAda, ucyate cAnyairapi-"paritrATakAmukazunAmekasyAM pramadAtanau kuNapaM kAminI bhakSyamiti tisro viklpnaaH||1||" tato vItarAgasya tannivarttanahetvabhAvAtkathamamI manojJatAmanojJatAM vA nivartayeyuH ?,tadabhAve ca kathaM viSayasevanAkrozadAnAdiprayojanotpattiH? iti, pUrva sati manojJatve'manojJatve ca samasya rUpAdInAmakiJcitkaratvamuktam , iha tu manojJatvAmanojJatve api tAdRzasya na bhavata evetyucyata iti pUrvasmAdvizeSa iti sUtrArthaH // tadevaM "je je upAyA paDivajiya"tti pratijJAtarAgadveSayormohasya ca paraspa na tasya' iti mata eva, svarUpeNArapi-"pariNATakAhatvabhAvAtkathamama , rAgadveSavata eva, skhalA jApa manojJatA vApata .COCOCCMRCREGA4%AE ARAAMANCACA kSamAH kintu rakta Jain Education For Private Personel Use Only Delibrary.org Page #254 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. rAyatanatve'pi rAgadveSayoratiduSTatvAtsAkSAt mohasya ca tadAyatanatvAttaddvAreNoddharaNopAyAn pratipattavyAnnirUpya yadA pramAdasthA tu "je je avAyA parivajiyava"tti(pAThaH) tadA rasaniSevaNAdInapAyAnuktanyAyato'bhidhAyopasaMharannAhabRhadvRttiH evaM sasaMkappavikappaNAsu, saMjAyaI samayamuvaTThiyassa / nA0 32 // 637 // atthe ca saMkappayao tao se, pahIyae kAmaguNesu taNhA // 107 // | 'evam' uktaprakAreNa svasya-AtmanaH saGkalpAH-prakramAdrAgadveSamoharUpAdhyavasAyAsteSAM vikalpanA:-sakaladoSamUlatvAdiparibhAvanAH khasaGkalpavikalpanAstAsUpasthitasya-udyatasyeti sambandhaH, kimityAha-'saMjAyate' samutpadyate 4 |'samaya'ti ArSatvAt 'samatA' mAdhyasthyamarthAn-indriyArthAn rUpAdIMzcasya bhinnakramatvAtsaGkalpayatazca-yathA naivaite'pAya| hetavaH kintu ? rAgAdaya evetyuktanItyA cintayato yadivA samatA-parasparamadhyavasAyatulyatA sA cAnivRttivAdarasamparAyaguNasthAna eva, etatpratipattaNAM hi bahUnAmapyekarUpa evAdhyavasAya ityanayaitadupalakSyate, tathA 'athAn' jIvAdIn 'saMkalpayatazca' zubhadhyAnaviSayatayA'dhyavasyataH 'tataH' iti samatAyAH 'se' tasya jantoH [sAdhoH] 'prahIyate' prakarSaNa hAni yAti,kA'sau ?-'kAmaguNeSu' rUpAdipu tRSNA' abhilASo lobha itiyAvat , samatAyAM hi dvivi // 637 // sAdhAyAmapi prAptAyAmuttarottaraguNasthAnAvAptyA kSIyata eva lobha iti / athavA 'evam' uktaprakAreNa 'samakam' ekakA lam 'upasthitasya' udyatasya rAgAyuddharaNopAyeSviti prakramaH, yadivA 'samayam' etadabhidhAyakaM siddhAntaM pratIti shessH| FACEXECORRCACAUG For Private & Personel Use Only A w w.jainelibrary.org Page #255 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education | 'upasthitasya' taduktArthAnuSThAnodyatasyetyarthaH, kimityAha - khasaGkalpAnAm - AtmasambandhinAM rAgAdyadhyavasAyAnAM vikelpanA-vizeSeNa chedanaM svasaGkalpavikalpanA, dRzyate hi chedavAcyapi kalpazabdaH, yathoktam - "sAmarthye varNanAyAM ca, chedane karaNe tathA / aupamye cAdhivAse ca kalpazabdaM vidurbudhAH // 1 // " "AsuM'ti 'Azu' zIghraM 'saMjAyate' bhavati, | paThanti ca - 'sasaMkaSpavikappaNAso'tti, tathA 'atthe asaMkampayato'tti, tatra ca svasya - AtmanaH saGkalpaH - adhyavasAyastasya vikalpA - rAgAdayo bhedAsteSAM nAzaH - abhAvaH svasaGkalpavikalpanAzaH, tathA ko guNaH ? ityAha- 'arthAn' rUpAdIn 'asaGkalpayataH' rAgAdiviSayatayA'nadhyavasyataH 'tataH' iti khasaGkalpavikalpanAtaH svasaMkalpavikalpanAzAdvA 'se' tasya prahIyate kAmaguNeSu tRSNeti sUtrArthaH // tataH sa kIdRzaH san kiM vidhatte ? ityAha so vIyarAgo kayasavvakicyo, khavei nANAvaraNaM khaNeNaM / tava jaM darisaNamAvarei, jaM caMtarAyaM pakarei kammaM // 108 // 'saH' iti hInatRSNaH 'vItarAgaH' vigatarAgadveSo bhavati, tRSNA hi lobhastatkSaye ca kSINakapAyaguNasthAnAvAptiriti tathA kRtasarvakRtya iva kRtasarvakRtyaH prAptaprAyatvAdanena mukteH 'kSapayati' kSayaM nayati 'jJAnAvaraNaM' vakSyamA - NasvarUpaM 'kSaNena' samayena tathaiva yad 'darzanaM' cakSurdarzanAdi 'AvRNoti' sthagayati darzanAvaraNamityarthaH, yacca 'antarAyaM' dAnAdilabdhivighnaM prakaroti 'karma' antarAyanAmakamityuktaM bhavati, sa hi kSapitamohanIyastIrNamahAsAgara Page #256 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. *iva zramopeto vizramyAntarmuhUrta tavicaramasamaye nidrApracale devagatyAdinAmaprakRtIzca kSapayati, caramasamaye ca jJAnA- pramAdasthA varaNAditrayamiti sUtrArthaH // tatkSayAca kaM guNamavApnoti ? ityAhabRhadvRttiH dAnA032 savvaM tao jANai pAsaI ya, amohaNo hoi nirNtraae| // 638 // aNAsave jhANasamAhijutto, Aukkhae mukkhamuvei suddhe // 109 // _ 'sarva' niravazeSa 'tataH' jJAnAvaraNAdikSayAt 'jAnAti vizeSarUpatayA'vagacchati pazyati ca sAmAnyarUpatayA 'caH' samuccayArthaH, tata etena bhedaviSayatvAtsamuccayasya pRthagupayogatvamanayoH sUcyate, tatazca yaduktaM yugapadupayogavAdinA-"maNapajavaNANaMto NANassa ya daMsaNassa ya viseso / kevalaNANaM puNa daMsaNanti nANaMti ya samANaM ||1||"ti, tannirAkRtaM bhavati, tathA ca prajJatyAmabhihitam-"jaM samayaM jANaMti No taM samayaM pAsaMti,' tathA kevalI NaM bhaMte ! imaM rayaNappamaM puDhaviM AgArehiM heUhiM pamANehiM saMThANehiM parivArahiM jaM samayaM jANai no taM samayaM pAsati?, haMtA goyamA! kevalI Na" mityAdi, na cAtra kevalizabdena chadmastha eva zrutakevalyAdirvivakSita iti vAcyaM, yata ihAdyasUtre 1 manaHparyAyajJAnAntaH jJAnasya ca darzanasya ca vizeSaH / kevalajJAnaM punardarzanamiti jJAnamiti ca samAnam // 1 // 2 yasmin samaye jAnanti na tasmin samaye pazyanti 3 kevalI bhadanta ! imAM ratnaprabhA pRthvImAkAraiH pramANahetubhiH saMsthAnaiH parivAraH yasmin samaye jAnAti na tasmin samaye pazyati ? hanta gautama ! kevalI Jan Education in For Private Personel Use Only Alainelibrary.org Page #257 -------------------------------------------------------------------------- ________________ snAtaka eva prastutaH,saca ghAtikarmakSayAdeva bhavatIti na tasya chadmasthatA saMbhavet , dvitIyasUtre tu paramANudarzanameva prakrAntaM, tasya ca kevalaM vinA paramAvadhestatovAkiJcinyUnasyaiva sambhavastatra ca tau vyavaccheditAviti kevalamevAvaziSyate, uktaM ca pUjyaiH-"te do'vi viseseuM anno chaumatthakevalI ko so ? / jo pAsai paramANuM gahaNamihaM jassa hojAhi // 1 // " na caivamapyasmin vizeSavati sUtre paravaktavyataiveyamityupagantumucitam , uktaM hi-"evaM visesiyaMmivi paramayamegaMtarAvaogotti / Na puNa ubhaovaogo paravattavatti kA buddhI ? // 1 // " ityAdi kRtaM prasaGgena prakRtamucyate-tathA cAmohanaH-moharahito bhavati, tathA niSkrAnto'ntarAyo (yAt) nirantarAyo'nAzravaH prAgvat , dhyA-zukladhyAnaM tena samAdhiH-paramakhAsthyaM tena yuktaH-sahito dhyAnasamAdhiyuktaH AyuSa upalakSaNatvAnnAmagotravedyAnAM cakSaya AyuHkSayastasmin sati mokSam 'upaiti' prApnoti 'zuddhaH' vigatakarmamala iti sUtrArthaH // mokSagatazca yAdRzo bhavati tadAha so tassa savvassa duhassa mukkho , jaM bAhaI sayayaM jaMtumeyaM / dIhAmayavvippamuko pasattho, to hoi acaMtasuhI kayattho // 110 // 'saH' iti mokSaprApto jantuH 'tasmAt' iti jAtijarAmaraNarUpatvena pratipAditAt 'sarvasmAt' niravazeSAd duHkhAt 1 tau dvAvapi apohya anyazchadmasthakevalI kaH saH ? / yaH pazyati paramANu grahaNamiha yasya bhavet // 1 // 2 evaM vizeSite'pi parama-| || tamekAntaropayoga iti / na punarubhayopayogaH paravaktavyateti kA buddhiH 1 // 2 // uttarA. 1071 Location inanel For Private & Personel Use Only Thaw.jainelibrary.org Page #258 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 39 // mukto dIghamiyAtam atikrAntamayitumAha sarvatra subbyatyayena SaSThI 'muktaH' pRthagabhUtaH, yat kIdagiyAha-'yad' duHkhaM 'bAdhate' pIDayati 'satatam' anavarataM 'jantuM' pramAdasthAprANinam 'enaM' pratyakSamanubhavopadarzanametat , dIrghANi yAni sthititaH prakramAtkarmANi tAnyAmayA iva-rogA iva | nA0 32 vividhavAdhAvidhAyitayA dIrghAmayAstebhyo vipramukto dIrghAmayavipramuktaH ata eva 'prazastaH' prazaMsAhaH, tataH kimityAha-'to' iti 'tataH' dIrghAmayavipramokSAd bhavati' jAyate'tyantam-atikrAntaparyantaM sukha-zarma tadasyAstItyatyantasukhI tata eva ca 'kRtArthaH' kRtasakalakRtya iti sUtrArthaH // sakalAdhyayanArtha nigamayitumAha aNAikAlappabhavassa eso, savvassa dukkhassa pmukkhmggo| viyAhio jaM samuvicca sattA, kameNa accaMtasuhI bhavaMti // 111||ttibemi // ||pmaaytttthaannN // 32 // . 'anAdikAlaprabhavasya' anAdikAlotpannasya 'eSaH' anantaroktaH sarvasya duHkhasya 'pramokSamArgaH' pramokSopAyaH, pAThAntaratazca saMsAracakrasya vimokSamArgo, vyAkhyAtaH, yaH kIdRzaH? ityAha-'yaM' duHkhapramokSamArga 'samupetya' samyak pratipadya 'sattvAH' prANinaH 'krameNa' uttarottaraguNapratipattirUpeNAtyantasukhino bhavantIti sUtrArthaH // iti // 639 // parisamAptau, bravImIti pUrvavat / avasito'nugamo, nayAzca prAgvat // ityuttarAdhyayanaTIkAyAM zrIzAntyAcAryaviracitAyAM ziSyahitAyAM pramAdasthAnaM nAma dvAtriMzamadhyayanaM samAptamiti // 32 // Jain Education in For Private & Personel Use Only w.jainelibrary.org Page #259 -------------------------------------------------------------------------- ________________ RSCORC atha karmaprakRtiritinAma trayastriMzattamamadhyayanam / vyAkhyAtaM pramAdasthAnAkhyaM dvAtriMzamadhyayanamidAnIM trayastriMzamArabhyate. asya cAyamabhi : dhyayane pramAdasthAnAnyaktAni, taizca 'mithyAtvAviratipramAdakaSAyayogA bandhahetavaH' (tattvA0 a08 sU01) itivacanAkarma badhyate, tasya ca kAH prakRtayaH? kiyatI vA sthitiH? ityAdisandehApanodAyedamArabhyate, asya ca caturanuyogadvAracarcA prAgvadyAvannAmaniSpannanikSepe karmaprakRtiriti nAma, ataH karmaNaH prakRtezca nikSepAbhidhAnAyAha niyuktikRtkammami a nikkhevo caubiho // 527 // jANagabhaviyasarIre tavairittaM ca taM bhave duvihaM / kamme nokamme yA kammami aaNudao bhaNio 528 nokammadavakammaM nAyavaM leppakammamAIaM / bhAve udao bhaNio kammaTTavihassa nAyavo // 529 // nikkhevo payaDIe cauvi0 jANagabhaviyasarIrA tabairittA ya sA puNo duvihaa| kamme nokamme yA kammaMmiaaNudao bhaNio 531 H ENROLok Jain Education For Private & Personel Use Only w ww.jainelibrary.org Page #260 -------------------------------------------------------------------------- ________________ karmaprakR bRhadvRttiH tyadhya-33 uttarAdhya. nokamme davAiM gahaNapAuggamukkagAiM ca / bhAve udao bhaNio mUlapayaDi uttarANaM ca // 532 // | kammaMmItyAdi gAthAH SaT sugamAH, navaraM 'karmaNi' jJAnAvaraNAdike udayo-vipAkastadabhAvo'nudayo bhaNitaH, kimuktaM bhavati?-anudayAvasthaM kamava karmakAryAkaraNAt tadyatiriktaM dravyakarma, nokarmadravyakarma jJAtavyaM lepykrmaadi||640|| kam , AdizabdAtkASThakarmAdiparigrahaH, nokarmatA cAsya jJAnAvaraNAdikarmAbhAvarUpatvAt , dravyakarmatA ca dravyasyapratimAdeH kriyamANatvAt , 'bhAve' vicArya prakramAtkarma 'udayaH' vipAkaH 'bhaNitaH' uktaH, ayaM ca kasya sambandhI jJAyatAm ? ityAha-'kammaTTavihassa'tti prAgvadaSTavidhakarmaNo jJAtavyo, jJAnAvaraNAdyaSTavidhakarmodayAvasthaM bhAvakarma, | tasyaiva karmakAryakaraNAditi bhAvaH / prakRtinikSepe karmaNi-mUlaprakRtyAdirUpe'nudayastadyatiriktA dravyaprakRtiH, nokazarmANi dravyANi grahaNaprAyogyAni yAnyadyApi tAvanna gRhyante grahaNayogyatA cAsti yeSAm , ApatvAtsupo luk , tathA muktAnyeva muktakAni-yAni karmatayA pariNamayya projjhitAni yathAkramaM puraskRtapazcAtkRtaparyAyatvAd, 'bhAva' iti bhAve vicArye 'udayaH' vipAkaH 'bhaNitaH' uktaH prakRtiriti prakramaH, kAsAmityAha-mUlapagaDi uttarANaM ca' tti mUlaprakRtInAmuttaraprakRtInAM cehaiva vakSyamANAnAmiti gAthApadArthaH // ityavasito nAmaniSpanna nikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, taccedam aTTa kammAI vucchAmi, ANupubdhi jahakama / jehiM baddhe ayaM jIve, saMsAre parivattae // 1 // P // 640 // Jain Education For Private Personal Use Only Naw.jainelibrary.org Page #261 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education 'aSTa' ityaSTasaGkhyAni kriyante mithyAtvAdihetubhirjIveneti karmANi 'vakSyAmi' pratipAdayiSye 'ANupuvi 'nti prAgvatsucvyatyayAdAnupUrvyA, iyaM ca pazcAnupUrvyAdirapi saMbhavatyata Aha- 'yathAkramaM ' kramAnatikrameNa pUrvAnupUrvyetiyAvat, paThanti ca 'suNeha me' iti prAgvat, yAni kIhaMzItyAha - 'yaiH' karmabhiH 'baddhaH ' zliSTaH 'aya'miti pratiprANisvasaMvedyo jIvaH saMsAre parivarttate'jJatAdivividha paryAyAnubhavanato'nyathA ca anyathA ca bhavati paribhramati vA pAThAntarata iti sUtrArthaH // yathApratijJAtamAha - nANasAvaraNijaM, daMsaNAvaraNaM tahA / veyaNijjaM tahA mohaM, AukammaM tadeva ya // 2 // nAmakammaM ca goyaM ca aMtarAyaM taheva ya / evameyAI kammAI, aheva ya samAsao // 3 // jJAyate'neneti jJAnam-avabodhastasya Atriyate - sadapyAcchAdyate'nena paTeneva vivakhatprakAza ityAvaraNIyaM 'yalyuTo bahula' (pA03-3-113) miti vacanAtkaraNe'nIyaH, dRzyate'neneti darzanaM - sAmAnyAvabodhastadAtriyate vastuni pratIhAreNeva nRpatidarzanamaneneti darzanAvaraNaM, tathA vedyate - sukhaduHkhatayA'nubhUyate lihyamAnamadhuliptAsidhArAvaditi vedanIyaM, tathA mohayati jAnAnamapi madyapAnavadvicittatAjananeneti mohastam, AyAti - Agacchati svakRtakarmAvAsanarakA| dikugaterniSkramitumanaso'pyAtmano nigaDavatpratibandhakatAmityAyuH tadeva karma AyuH karma tathaiva ca / namayatigatyAdivividhabhAvAnubhavanaM pratyAtmAnaM pravaNayati citrakara iva karituragAdibhAvaM prati rekhAkRtimiti nAmakarma, w.jainelibrary.org Page #262 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 641 // Jain Education 'caH' samuccaye, gIyate - zabdyate uccAvacaiH zabdaiH kulAlAdiva dravyamata Atmeti gotraM tacca antarA dAtRpratigrAhakayo|rantarbhANDAgArikavadvighnahetutayA'yate - gacchatItyantarAyaM tathaiva ca sarvatrAsadapi karmeti saMbadhyate, upasaMhAramAha'evam' amunA prakAreNaitAni karmANyaSThaiva 'tuH' pUraNe 'samAsataH' saGkSepeNa, vistaratastu yAvanto jantubhedAstAnyapi | tAvantItyanantAnyeveti bhAvaH // atra ca jJAnadarzanakhatattvo'yamAtmetyantaraGgatvAttayorAditastadAvaraNopAdAnaM, samAne'pi ca tayorantaraGgatve jJAnopayoga eva sarvalacdhInAmavAptiH, yaduktam - "sacAo laddhIo sAgArovaogauttassa "tti, ato jJAnasya prAdhAnyamiti tadAvaraNasya prathamastadanu darzanAvaraNasya tataH kevalino'pyekavidhabandhakasya sAtabandho'stIti vyApitvAdvedanIyasya tato'pi prAyaH saMsAriNAmiSTAniSTaviSayasambandhAtsukhaduHkhe iSTAniSTatA ca rAgadvepAbhyAM tadrUpaM ca prAyo mohanIyamiti tasya tatazcaitatprakarSApakarSa bhAvitvAdAyurnibandhanAnAM bahvArambhaparigrahatvAlpArambhaparigrahatvAdInAM tadudbhavaM cAyuSkamiti tasya tadudayazca prAyo gatyAdinAmodayAvinAbhAvIti tato nAmnaH | tato'pi ca narakAdinAmodaya sahabhAnyeva gotrakarmodaya iti gotrasya tatazcaccanIcabhedabhinnAtprAyo dAnAdilabdhibhAvAbhAvau tayozcAntarAyakSayodayAvantaraGgahetU iti tadanantaramantarAyasyeti sUtradvayArthaH // itthaM karmaNo mUlaprakRtIra|bhidhAyottaraprakRtIrAha nANAvaraNaM paMcavihaM, suaM AbhiNiyohiyaM / ohiM nANaM taIyaM, maNanANaM ca kevalaM // 4 // niddA taheva karmaprakR tyadhya. 33 // 641 // Page #263 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pathalA niddAnihAya payalapayalA yu| tato ya thINagiddhI paMcamA hoi nAyavvA // 5 // cakkhu macakkhUohissa daMsaNe kevale ya AvaraNe / evaM tu navavigappaM nAyavvaM daMsaNAvaraNaM // 6 // veyaNiyaMpi hu (ya) duvihaM sAyamasAyaM ca AhiyaM / sAyassa u bahU bhaiyA, emevAsAyassavi // 7 // mohaNiyaMpi ya duvihaM, daMsaNe caraNe thaa| daMsaNe tivihaM vRttaM caraNe duvihaM bhave // 8 // saMmattaM caiva micchattaM sammAmicchattameva ya / eyAo tini payaDIo, mohaNijassa daMsaNe // 9 // carittamohaNaM kammaM, duvihaM tu viyAhiyaM / kasAyamohaNijjaM ca, nokasAyaM taheva ya // 10 // solasavihabheeNaM, kammaM tu kasAyajaM / sattaviha navavihaM vA, kammaM nokasAyajaM // 11 // neraiyatirikkhAU, maNussAuM taheba ya / devAUyaM catthaM tu, AukammaM cavihaM // 12 // nAmakammaM duvihaM, suhamasuhaM ca AhiyaM / suhassa u bahU bhaiyA, emeva ya asuhassavi // 13 // goyaM kammaM duvihUM, ucca nIyaM ca AhiyaM / uccaM aTThavihaM hoi, evaM nIpi AhiyaM // 14 // dANe lAbhe ya bhoge ya, uvabhoge vIrie thaa| paMcavihamantarAyaM, samAseNa viyAhiyaM // 15 // varaNetyAdi sUtrANi dvAdaza, jJAnAvaraNaM 'paJcavidhaM' paJcaprakAraM taca kathaM paJcavidhamityAzaGkAyAmAcArya bhedAdeve| hAvaraNasya bheda ityabhiprAyeNAvAryasya jJAnasyaiva bhedAnAha - zrutamAbhinibodhikamavadhijJAnaM tRtIyaM manojJAnaM ca kevalam, etatsvarUpaM mokSamArgAdhyayana evoktm| nidrANaM nidrA, sA ceha sukhapratibodhocyate, yaduktam - "suhapaDiboho Nidda"tti, 1 sukhapratibodho nidrA Page #264 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhyatathaiveti tenaiva nidrAvatkiJcicchubharUpatAtmakena prakAreNa pracalatyasyAmAsIno'pIti pracalA, uktaM hi-"payalA / karmaprakR hoti Thiyassa u"tti, 'nidrAnidrA ca' atizayanidrA duHkhapratibodhAtmikA'tizayakhyApanArthatvAd dviruccAraNasya, bRhadvRttiH tyadhya.33 yaduktam-"duhapaDiboho ya NiddaNidda"tti, evaM 'pracalApracalA' pracalA'tizAyinI, sA hi cakramyamANasyApi / // 642 // bhavati, yathoktam-"paiyalApayalA u caMkamao"tti, cazabdAvubhayatra tulyatAkhyApako, dve api hyazubhatayA tulye evaite, tata uparIti zeSastatazca prakRSTatarAzubhAnubhAvatayA tAbhya uparivartinI styAnA saMhatopacitetyarthaH | hai RddhiddhirvA yasyAM sA styAnarddhiH styAnagRddhi, prAcyazcaH samuccayArtha iha yojyate, etadudaye ca vAsudevavalArddha balaH prabalarAgadveSodayavAMzca janturjAyate, ata eva paricintitArthasAdhanyasAvucyate, yaduktam-"thINaddhI puNa diNa-| ciMtiyassa atthassa sAhaNI pAyaM"ti, 'tuH' pUraNe paJcamI bhavati jJAtavyA / 'cakkhumacakkhUohissa'tti makAro'lAkSaNikaH, tatazcakSuzcAcakSuzcAvadhizca cakSuracakSuravadhIti samAhArastasya darzana iti ca pratyekaM darzanazabdo yojyate| tatazcakSurdarzane-cakSupA rUpasAmAnyagrahaNe acabhRSi-cakSuHsadRzAni zependriyamanAMsi tadarzane-teSAM khakhaviSayasAmAnyaparicchede avadhidarzane-avadhinA rUpidravyANAM sAmAnyagrahaNe, tathA 'kevale ya'tti prakramAtkevaladarzane-sarvadravyapayANAM sAmAnyAvabodhe, AvaraNametacakSurdarzanAdiviSayabhedAcaturvidhamata Aha-'evam' ityanena nidrApaJcavidhatvaca // 642 // 1pracalA bhavati sthitasyaiva 2 duHkhapratibodho nidrAnidreti 3 pracalApracalA tu caMkramyamANasya 4 styAnarddhiH punardinacintitArthasya sAdhanI prAyaH | SEARCLEASOKARNER Jain Education instli For Private & Personel Use Only F w.jainelibrary.org Page #265 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 05545%ERSAXA4%ADAM kSurdarzanAvaraNAdicaturvidhatvAtmakena prakAreNa 'tuH' pUraNe nava vikalpA-bhedA yasya tattathAvidhaM jJAtavyaM darzanAvaraNam / 'vedanIyaM' vedanIyakarma 'api ca' iti pUraNe 'dvividhaM' vibhedaM khAdyate-AlhAdakatvenAkhAdyata iti nairuktavidhinA 'sAtaM' sukhaM zArIraM mAnasaM ca ihopacArAttannibandhanaM kamaivamuktam , 'asAtaM ca tadviparItam "AkhyAtaM' kathitaM tIrthakRdbhiriti gamyate, 'sAyassa utti 'tuH' apizabdArthaH tataH sAtasyApi bahavo bhedAH, na kevalaM jJAnadarzanAvaraNayorityapizabdArthaH, te ca taddhetubhUtabhUtAnukampAdivahubhedatvAdU, evameveti bahava eva bhedA asAtasyApi duHkha-4 zokatApAdita tubahuvidhatvAdeveti garbhArthaH / mohanIyamapi dvividhaM, na kevalaM vedanIyaM, viSayatazcaitaDvidheti dvaividhyamAha-darzane' tattvarucirUpe 'caraNe' cAritre tathA, kimuktaM bhavati?-darzanamohanIyaM cAritramohanIyaM ca, tatra 'darzane' darzanaviSayaM prakramAnmohanIyaM trividhamuktaM bhavati. 'caraNe' caraNaviSayaM mohanIyaM dvividhaM bhavet / yathA darzanamohanIyatraividhyaM tathA''ha-samyagbhAvaH samyaktvaM-zuddhadalikarUpaM yadudaye'pi tattvaruciH syAt 'caiveti pUraNe mithyAbhAvaH mithyAtvam-azuddhadalikarUpaM yatastattve'tattvamatattve'pi tattvamiti buddhirutpadyate, samyagmithyAtva| meva ca-zuddhAzuddhadalikarUpaM yata ubhayakhabhAvatA jantorbhavati, iha ca samyaktvAdayo jIvadharmAstaddhetutvAca dali keSvetavyapadezaH, etAstisraH prakRtayo mohanIyasya 'darzane' darzanaviSayasya 6 / caritre muhyate'neneti mohanaM caritra* mohanaM karma yataH zradhAno'pi yadi kathaJcanAhamenaM pratipadya iti jAnannapi tatphalAdi na tatpratipadyate, uttaratra For Private Personal Use Only Twww.ainelibrary.org JainEducation Page #266 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 643 // Jain Education tuzabdasya bhinnakramatvAttatpunardvividhaM vyAkhyAtaM zrutadharairiti zeSaH paThanti ca 'caritamohaNijjaM duvihaM vocchAmi aNupuvasoti spaSTameva, kathaM tad dvividhamityAha - kapAyAH - krodhAdayastadrUpeNa vedyate - anubhUyate yattatkapAyave - danIyaM 'caH' samuccaye 'nokapAyam' iti prastAvAnnokpAyavedanIyaM nokapAyAH - kaSAyasahavarttino hAsyAdayastadrUpeNa yadvedyate ' tathe' ti samuccaye / anayorapi bhedAnAha - poDazavidhaH - poDazaprakAro yo bhedo - nAnAtvaM tena, lakSaNe tRtIyA, yadvA SoDazavidhaM bhedena - bhidyamAnatayA cintyamAnaM, prAkRtatvAdanukhAralopaH, karma kriyamANatvAt 'tuH ' | punararthe bhinnakramazca, kaSAyebhyo jAyata iti kapAyajaM "jaM veyati taM baMdhati" itivacanAt kapAyavedanIyamityarthaH, poDazavidhatvaM cAsya krodhamAnamAyAlobhAnAM caturNAmapi pratyekamanantAnubandhyapratyAkhyAnapratyAkhyAnAvaraNasaMjvalanabhedatazcaturvidhatvAt 'sattaviha' tti prAgvadvindu lopAtsaptavidhaM vA karma nokapAyebhyo jAyata iti 'nokapAyajaM' noka| pAyavedanIyamityarthaH, tatra saptavidhaM hAsyaratyaratibhayazokajugupsAH paDU vedazca sAmAnyavivakSayaika eveti yadA tu vedaH strIpuMnapuMsakabhedena tridheti vivakSyate tadA patriyo mIlitA nava bhavantIti navavidhamiti / 'NeraiyatirikkhA utti AyuH zabdaH pratyekaM yojyate, tatazca niSkrAntA ayAt - iSTaphaladaivAttatrotpannAnAM sadvedanA'bhAveneti nirayAsteSu bhavA nairayikAsteSAmAyuH [ granthAgram 16000 ] nairayikAyuryena teSu dhiyante, tathA tiro'JcantIti - gacchantIti 11 yadvedayati tadvabhAti karmaprakR tyadhya. 33 ||643 // Page #267 -------------------------------------------------------------------------- ________________ BOSS SSSSSSS tiryaJcaH, vyutpattinimittaM caitat pravRttinimittaM tu tiryaggatinAma, ete caikendriyAdayaH, tata eSAmAyustiryagAyuryanai-161 teSu sthitirbhavati, tathA manorapatyAni manuSyAH 'manojotAvaNyatau sukce'ti(pA.4-1-161)yatpratyayaH sugAgamasteSAmAyurmanuSyAyuH 'tathaiva' tadbhAvAvasthitihetutayaiva devA-uktaniruktAstepAmAyurdevAyuryena teSvavasthIyate caturtha 'tuH' pUraNe,15 evaM cAyuHkarma caturvidham 9 / nAmakarma dvividhaM, kathamityAha-zobhate sarvAvasthAvanenAtmeti zubham azubhaM ca tadvipa-3 rItamAkhyAtaM 'suhassa'tti zubhasyApi bahavo bhedA evamevAzubhasyApi, tadapi bahubhedamiti bhAvArthaH / tatrottarosattarabhedataH zubhanAmno'nantabhedatve'pi vimadhyamavivakSAtaH saptatriMzadbhedAH, tadyathA-manuSyagati 1 devagati 2 paJcendri yajAti 3 audArika 4 vaikriya 5 AhAraka 6 tejasa 7 kArmaNa 8 zarIrANi paJca samacaturasrasaMsthAnaM 9 vajrarpabhanArAcasaMhananam 10 audArika 11 vaikriya 12 AhAraka 13 aGgopAGgAni trINi prazastavarNa 14 gandha 15 rasa16 sparzAzcatvAraH 17 manuSyAnupUrvI 18 devAnupUrvI 19 cetyAnupUrvIdvayamagurulaghu 20 parAghAtam 21 ucchAsa 22 Atapa 23 udyota 24 prazastavihAyogati 25 tathA trasa 26 bAdaraM 27 pajattaM 28 pratyekaM 29 sthiraM 30 zubhaM 31 subhagaM 32 sukharam 33 AdeyaM 34 yazaHkIrtizceti 35 nirmANaM 36 tIrthakaranAma ceti 37, etAzca sarvA api zubhAnubhAvAt zubhaM, tathA'zubhanAmno'pi vimadhyamavivakSayA catustriMzadbhedAH, tadyathA-narakagati 1 tiryaggati 2 ekendriyajAti 3 dvIndriyajAti 4 trIndriyajAti 5 caturindriyajAti 6 RSabhanArAcaM 7 nArAcaM Join Education a l W ww.jainelibrary.org Page #268 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bRhadvRttiH 8 ardhanArAcaM 9 kIlikA 10 sevAta 11 nyagrodhamaNDalaM 12 sAti 13 vAmanaM 14 kujaM 15 huNDam 16 karmaprakRuttarAdhya. * aprazastavarNa 17 gandha 18 rasa 19 sparzacatuSTayaM 20 narakAnupUrvI 21 tiryagAnupUrvI 22 upaghAtam 23 aprazasta- tyadhya.33 vihAyogati 24 sthAvaraM 25 sUkSmam 26 sAdhAraNam 27 aparyAptam 28 asthiram 29 azubhaM 30 durbhagaM // 644 // 31 duHkharam 32 anAdeyaM 33 ayazaHkIrtizceti 34, etAni cAzubhanArakatvAdinibandhanatvenAzubhAni, atra ca 81 bandhanasaGghAte zarIrebhyo varNAdyavAntarabhedAzca varNAdibhyaH pRthag na vivakSyanta iti noktasaGkhyAtikramaH / gotraM karma| dvividhamuJcamikSvAkujAtAdhuccairvyapadezanivandhanaM, nIcaM ca tadviparItamAkhyAtaM, tatrocamityuccairgotramaSTavidhaM bhavati, Pevam' ityaSTavidhatayaiva 'nIcamapi' nIcairgotramapyAkhyAtam , aSTavidhatvaM cAnayorbandhahetvaSTavidhatvAt , aSTau hi jAtyamadAdaya uccairgotrasya bandhahetavaH, tAvanta eva ca jAtimadAdayo nIcairgotrasya, tathA ca prajJApanA-"uccAgoyaka mmasarIrapucchA, goyamA ! jAiamaeNaM kulaamaeNaM balaamaeNaM tavaamaeNaM IsariyaamaeNaM suyaamaeNaM lAbhaahaimaeNaM uccAgoyakammasarIrapayogavaM hoti, NIyAgoyakammasarIrapucchA, goyamA ! jAimaeNaM kulamaeNaM" ityaadyaa-1||644|| lApakaviparyayeNASTau yAvat "NIyAgoyakammasarIrapaogavaM havati"tti / dIyata iti dAnaM tasmin , tathA labhyata iti lAbhastasmiMzcaM, bhujyate-sakRdupayujyata iti bhogaH-sakRdbhogyaH puSpAhArAdiviSayastatra ca, tathA upeti ACCOURSADNA 2-64RC Jain Education in a l w.jainelibrary.org Page #269 -------------------------------------------------------------------------- ________________ | rAyaM tu sati patnaviziSTe'pi dAsa yatsati viziSTa abhyadhikaM punaH punarupabhujyamAnatayA bhujyata ityupabhogaH-punaH punarupabhogyabhavanAGganAdiviSayaH, uktaM hi-"sati bhujjaitti bhogo so puNa aahaarpupphmaaiio| uvabhogo u puNo puNa uvabhujai va bhavaNavaNiyAI // 1 // " tasmin , vizeSeNa Iya'te-ceSTyate'neneti vIrya tasmin , 'tathA' samuccaye sarvatrAntarAyamiti prakramaH, tatazca viSayabhedAtpaJcavidhamantarAyaM samAsena vyAkhyAtaM, tatra dAnAntarAyaM yatsati viziSTe grahItari deye ca vastuni tatphalamavagacchato'pi dAne pravRttimupahanti, yatpunarviziSTe'pi dAtari yAvanipuNe'pi yAcitari upalabdhiupaghAtakRt tallAbhAntarAyaM, bhogAnta rAyaM tu sati vibhavAdau sampadyamAne ca AhAramAlyAdau yadvazAnna bhute, upabhogAntarAyaM tu yasyodayAtsadapi vastrAladAkArAdi nopabhukte, vIryAntarAyaM yadvazAhalavAnnIrugvayaHsthaH atha ca tRNakubjIkaraNe'pyasamartha iti sUtradvAdazakArthaH 12 // itthaM prakRtayo'bhihitAH, sampratyetannigamanAyottaragranthasambandhanAya cAha eyAo mUlapayaDIo, uttarAo a aahiyaa| paesaggaM khittakAle ya, bhAvaM cAduttaraM suNa // 16 // 'etAH' anantaroktA jJAnAvaraNAdirUpA mUlaprakRtayaH, tathA 'uttarAH' ityuttaraprakRtayazca zrutAvaraNAdyAH, cazabdaH zrutAdInAmapyakSarAnakSarAdibhedato bahuvidhatvAdanuktabahubhedasUcakaH 'AkhyAtAH' kathitAH pradezAH-paramANavasteSAmagraMparimANaM pradezAgraM 'khettakAle ya'tti kSetrakAlau ca tatra kSiyanti-nivasanti tasminniti kSetram-AkAzaM kAlazca 1 sakRd bhujyate iti bhogaH sa punarAhArapuSpAdiH / upabhogastu anekazaH punaH punarupabhujyate vA bhavanavanitAdiH // 1 // uttarA.108 For Private & Personel Use Only Page #270 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2-% karmaprakR tyadhya.33 uttarAdhya. baddhasya karmaNo jIvapradezAvicaTanAtmakaH sthitikAlaH 'bhAvaM ca' anubhAgalakSaNaM karmaNaH paryAyaM catuHsthAnikatri- sthAnikAdirasamitiyAvad 'ataH uttara miti ataH-prakRtyabhidhAnAdUrdhva zRNu kathyamAnamiti zeSa iti suutraarthH|| tatra bRhadvRttiH taavtprdeshaagrmaah||645|| sabvesiM ceva kammANaM, paesaggamaNaMtagaM / gaMThiyasattAIyaM, aMto siddhANa AhiyaM // 17 // | 'sarveSAM samastAnAM 'caH' pUraNe 'evaH' apizabdArtha sarveSAmapi na tu kepAJcideva 'karmaNAM' jJAnAvaraNAdInAM 'pradezAgraM paramANuparimANam anantamevAnantakamanantaparamANuniSpannatvAttadvargaNAnAM, tacAnantakaM granthiriva granthiH-ghano rAgadveSapariNAmastaM gacchanti granthigAste ca te sattvAzca granthigasattvAH-ye granthipradezaM gatvA'pi tadbhedAvidhAnena na kadAcidupariSTAdgantAraH te cAbhavyA evAtra gRhyante tAnatItaM-tebhyo'nantaguNatvenAtikrAntaM granthigasa tvAtItaM, tathA 'antaH' madhye 'siddhAnAM' siddhipadaprAptAnAm 'AkhyAtaM' kathitaM gaNadharAdibhiriti gamyate, siddhedAbhyo hi karmaparamANavo'nantabhAga eva, tadapekSayA siddhAnAmanantaguNatvAd , ataH saGkhyAmapekSya siddhAntarvati tada nantakamucyate, ekasamaye grAhyakarmaparamANvapekSaM caitat , uktaM hi-'te ya kammapoggalA bhavasiddhiehiM anaMtaguNA| siddhANamaNaMtabhAgamittA egegaMmi samae gahaNamiti"tti, paThanti ca-'gaMThi(pa)sattA'NAi'tti atra vyAkhyAnika 1 te ca karmapudgalA bhavasiddhikebhyo'nantaguNAH siddhAnAmanantabhAgamAtrA ekaikasmin samaye grahaNamAyAnti RECHAMMONLISA // 645 // For Private Personal Use Only Jan Education in Jilw.jainelibrary.org Page #271 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education vyAkhyA - granthiprasaktAnAM - ghanarAgadveSapariNAmagranthiM karkazaghanarUDhagranthisamaM tathAvidhapariNAmAbhAvato'bhindAnAnAM | sattvAnAM yo bandhaH so'nAdyanantaH - Adyantavikalo jJeyaH, siddhAnAM punaH - bhaviSyatsiddhInAM bandho'nAdirapi 'anta' | iti sAntastathAvidhapariNAmato vyAkhyAto bhagavadbhiriti sUtrArthaH // samprati kSetramAha savvajIvANa kammaM tu saMgahe chaddisAgayaM / sabvaisuvi paesesu, savvaM savveNa baddhagaM // 28 // sarve - ekendriyAdyazeSabhedAste ca te jIvAzca teSAM 'karma' jJAnAvaraNAdi 'tuH' pUraNe saGgrahaH - saGgrahaNakriyA tatra yogyaM bhavatItizeSaH, yadivA sarvajIvA 'NaM'ti vAkyabhUSAyAM karma 'saMgahe' tti saMgRhNanti, kIdRzaM sadityAha - 'chaddi| sAgayanti paNNAM dizAnAM samAhAraH padizaM tatra gataM - sthitaM padizAgatam, atra catasro dizaH pUrvAdaya UrddhAdhodigudvayaM ceti SaD bhavanti idaM cAtmAvaSTabdhAkAzapradezApekSayocyate, yatra hyAkAze jIvo'vagADhastatraiva ye karmapudgalAste rAgAdisnehaguNayogAdAtmani laganti na kSetrAntarAvagADhAH bhinnadezasya tadbhAvapariNAmAbhAvAt, yathA niH svadezasthitAn prAyogya pugalAnAtmabhAvena pariNamyati evaM jIvo'pIti, alpatvAcceha vidizAmavivakSitatvena | padizAgatamityabhidhAnaM, yato vidigvyavasthitamapi karmAtmanA gRhyate, uktaM hi gandhahastinA - "sarvAsu divAtmAvadhikAsu vyavasthitAn pudgalAnAdatte" iti, tathA 'kSetraprastAve yadvidinirUpaNaM taccAsAmAkAzAdabhedajJApanArtha, tadbhedena tAsAmapratIteH tathA ca yatkaizciddizAM dravyAntaratvamuktaM tadapAstaM bhavati, tathA padiggatamapi dvIndriyAdIne *%%%%%% Page #272 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. vRhadvRttiH // 646 // Jain Education vAdhikRtya niyamena vyAkhyeyamekendriyANAmanyathA'pi sambhavAt, tathA cAgamaH - "jIve NaM bhaMte ! teyAkammApoggalANaM gahaNaM karemANe kiM tidisiM kareti cauddisiM karei paMcadisiM karei chahisiM karei ?, goyamA ! siya tidisiM siya cauhisiM siya paMcadisiM siya chaddisiM kareti, egiMdiyA NaM bhaMte! teyAkammapoggalANaM gRhaNaM karemANe kiM tidisiM jAva chaddisiM kareti ?, goyamA ! siya tidisiM siya cauddisiM siya paMcadisiM siya chaddisiM karei, beMdiyateMdiya cauriMdiyapaMciMdiyA niyamA chaddisiM" ti, taca padiggataM sarveSvapi na tu katipayeSu pradezeSvapi, arthAdAkAzasyoktanyAyAdAtmAvaSTabdheSu karma sarvajIvAnAM saGgrahe yogyaM bhavati, te vA tatsaMgRhNanti, tatsthakarmapudgalAn pratyAtmano grahaNahetvavi - zeSAt tathA 'sarva' samastaM jJAnAvaraNAdi na tvanyataradeva, AtmA hi sarvaprakRtiprAyogyAn pudgalAn sAmAnyenAdAya tAnevAdhyavasAya vizeSAt pRthak pRthag jJAnAvaraNAdirUpatvena pariNamayati, tacaivaMvidhaM karma saMgRhItaM sat kiM kaizvidevAtmapradezairvaddhaM bhavati yadvA sarveNAtmanA / ityAha- 'sarveNa' samastena prakramAdAtmanA na tu kiyadbhireva tatpradezaiH baddha-kSIrodakavadAtmapradezaiH zliSTaM tadeva baddhakam, anyo'nyasambaddhatayA hi zRGkhalAvayavAnAmiva parasparopakA| ritvAdAtmanaH pradezAnAM sahaiva yogopayogau bhavato, na tvekaikazaH, tannimittakazca karmabandha iti so'pi sarveNaivAtmanA, grahaNapUrvakatvAcca bandhasya tadapyevameva, yadvA tad gRhItaM sat kena saha kiyatkathaM vA baddhaM bhavati ? ityAha'sabaisuvi paesesu' suvyatyayAtsarvairapi pradezaH prakramAdAtmanaH 'sarva' sarvaprakRtirUpaM 'sarveNa' gamyamAnatvAtprakRtisthi| tyAdinA prakAreNa baddhakamiti sUtrArthaH // samprati kAlamAha - | karmaprakR tyadhya. 33 // 646 // ww.jainelibrary.org Page #273 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AAAAAAAAAAAAA* udahIsarinAmANaM, tIsaI koddikoddiio| ukkosiyA ThaI, aMtamuhuttaM jahaniyA // 19 // AvaraNijANa daNDaMpi, veyaNije taheva ya / aMtarAe ya kammaMmi, ThiI esA viyAhiyA // 20 // uyahIsarisanAmANaM, sattara koddikoddio| mohaNijjassa ukkosA, aMtamuhuttaM jahanniyA // 21 // tittIsasAgarovamA, ukkoseNaM viyaahiyaa| ThiI u Aukammassa, aMtamuhuttaM jahaniyA // 22 // udahIsarisanAmANaM, vIsaI koddikoddio|| nAmagoANa ukkosA, aMtamuhuttaM jahanniyA // 23 // udadhiH-samudrastena sadRk-sadRzaM nAma-abhidhAnameSAmudadhisagnAmAni-sAgaropamANi teSAM triMzatkoTIkoTyaH 'ukkosiya'tti utkRSTA bhavati 'sthitiH' avasthAnaM, tathA muhUrtasyAntaraM antarmuhUrta, muhUrtamapi nyUnamityarthaH, jaghanyaiva jaghanyakA prakramAtsthitiH / kepAmityAha-'AvaraNIyayoH' anyatraitadyapadezAzravaNAjjJAnadarzanaviSayayoH, tato jJAnAvaraNIyadarzanAvaraNIyoyorapi, vedanIye tathaiva ca antarAye ca karmaNi sthitirevaM vyAkhyAtA, iha ca SaSThIprakrame'pi vedanIya ityAdau saptamyabhidhAnamanayorathasya tattvato'bhinnatvAt , uktaM hi-"rAjA bhartA manuSyasya, tena rAjJaHsa ucyte| vRkSastiSThati zAkhAsu, tA vA tatreti tasya taaH||1||" tathA iti vedanIyasyApi jaghanyasthitirantarmuhUrtamAnaiva sUtrakArejANoktA, anye tu 'jaghanyA(aparA) dvAdazamuhUrtA vedanIyasyeti (tattvA. a.8sU. 19) dvAdazamuhUrtamAnAmevaitAmicchanti, tatadabhiprAyaM na vidmH| udadhisadRzanAmnAM saptatikoTIkovyo mohanIsyoyatkRSTA antarmuha jghnykaa| trayastriMzatsAgaro For Private 3 Personal Use Only M w .jainelibrary.org Page #274 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 647 // Jain Education Inte 6 % % pamANi ArSatvAca supo luk utkRSTena vyAkhyAtA sthitiH 'tuH' pUraNe AyuHkarmaNo'ntarmuhUrtta jaghanyakA / udadhisa| dRzanAnAM viMzatikoTI koTyo nAmagotrayorutkRSTA aSTa muharttA jaghanyakA iti sUtrapaJcakArthaH / itthamutkRSTA jaghanyA ca | sthitirmUlaprakRtiviSayA sUtrakAreNAbhihitA, vineyAnugrahArthaM tUttaraprakRtiviSayA pradarzyate tatrotkRSTA strIvedasAtave - danIyamanujagatyAnupUrvINAM catasRNAmuttaraprakRtInAM paJcadaza sAgaropamakoTI koTyaH, kapAyapoDazakasya catvAriMzannapuM| sakAratizokabhayajugupsAnAM paJcAnAM viMzatiH puMvedehAsyairaMtideva gatyAnupUrvIdvayAdya saMhanana saMsthAna prazasta vihAyogatisthiraM zubhaM subhagasukharAdeye yazaH kIrtyace gotrANAM paJcadazAnAM daza nyagrodhasaMsthAnadvitIya saMhananayordvAdaza sAtisaMsthAnanArAcasaMhananayozcaturdaza kubjArddhanArAcayoH SoDaza vAmanasaMsthAna kIlikAsaMhananadvitricaturindriyajAtisUkSmAparyAptaka| sAdhAraNAnAmaSTAnAmaSTAdaza tiryagmanuSyAyuSoH palyopamatrayaM, avaziSTAnAM tu mUlaprakRtivadutkRSTA sthitiH, jaghanyA tu | nidrApaJcakAsAtAvedanIyAnAM paNNAM sAgaropamasaptabhAgAstrayaH palyopamAsaGkhyeyabhAganyUnAH sAtasya tu dvAdaza muhUrttAH mithyAtvasya palyopamAsaGghayeyabhAgonaM sAgaropamaM AdyakaSAyadvAdazakasya catvAraH sAgaropamasaptabhAgAstAvataiva nyUnAH, krodhasya saMjvalanasya mAsadvayaM mAnasya mAso mAsArddhaM mAyAyAH puMvedasyASTau varSANi zeSanokarSAya manuSyatiryaggatijIti|paJcakaudA rikazarIraM tadaGgopAGgataijasa kormaNa saMsthAna paisaMhananapaivarNa catuSkeM tiryagmanuSyAnupUrvyaM guruladhUpaghAtaparAghatocchasAtapodyota prazastA prazasta vihAyo gatiyazaH kIrttivarjatrasAdiviMzatinirmANanIcairgotrANAM paTpaSTayuttaraprakRtInAM sA karmaprakR tyadhya. 33 // 647 // jainelibrary.org Page #275 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education Inte garopamasaptabhAgau dvau palyopamAsaGkhyeyabhAganyUnau vaikriyaSakasya sAgaropamasahasrabhAgau dvau palyopamAsaGghayeyabhAganyUnau | AhArakatadaGgopAGgatIrtha karanAmnAmantaH sAgaropamakoTIkoTI, nanutkRSTA'pi etAvatyevAsAM tisRNAM sthitirabhihitA, satyaM, tathA'pi tataH saMGkhayeyaguNahInatvenAsyA jaghanyatvamiti sampradAyaH, kRtaM prasaGgena prakRtaM prastuma iti, tatra yaduktaM pradezAnaM kSetrakAlau ca bhAvaM co (cAta uttaraM zRNviti tatra pradezAgraM kSetrakAlau cAbhihitau, samprati bhAvamabhidhAtumAha siddhANaNaMta bhAgo, aNubhAgA havaMti u / savvaisuvi paesaggaM, savvajIvesu (sa) icchiyaM // 24 // 'siddhAnAm ' muktAnAmanantabhAgavarttitvAdanantabhAgaH 'anubhAgAH ' rasavizeSA bhavanti 'tuH' pUraNe' ayaM cAnanta| bhAgo'nantasaGkhya eveti, anenaipAmAnantyamevetthaM viziSTamuktaM, samprati pradezaparimANamAha - sarveSvapi prakramAdanubhAgeSu | pradizyanta iti pradezA-buddhyA vibhajyamAnAstadavibhAgaikadezAsteSAmagraM pradezAgraM 'saGghajIve sunijjhi (icchi ) yaM' ti 'sarvajIvebhyaH bhavyA bhavyebhyo'tikrAntaM tato'pi teSAmanantaguNatvenAdhikatvAditi sUtrArthaH // evaM prakRtipradarzanena prakRtibandhapradezAgrAbhidhAnena ca pradezabandhaM kAloktyA ca sthitivandhaM anena cAnubhAgamabhidhAya yadarthamete prarUpatAstadupadarzayannupasaMhAravyAjenopadeSTumAha tamhA eesi kammANaM, aNubhAge viyANiyA / eesiM saMvare ceva, khavaNe ya jae buhe // 26 // tibemi // // kammapayaDI // 33 // jainelibrary.org Page #276 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bRhadvRttiH uttarAdhya. 'tamha'tti yasmAdevaMvidhAH prakRtibandhAdayastasmAt 'eteSAm' anantaramuktAnAM 'karmaNAM' jJAnAvaraNAdInAmanubhAgAnupalakSaNatvAtprakRtibandhAdIMzca 'vijJAya' vizeSeNa-kaTukavipAkatvalakSaNena bhavahetutvalakSaNena vA'vabudhya, anubhA tyadhya.33 gAnAmeva ca sAkSAdupAdAnameSAmevAzubhAnAM prAyo bhavanirvedahetutvAt , 'eSAm' iti karmaNAM 'saMvare' anupaattaanaamu||648|| pAdAnanirodhe 'caH' samuccaye 'eve' tyavadhAraNe bhinnakramastataH 'kSapaNe ca' upAttAnAM nirjaraNe 'jae'tti 'yatetaiva' yatna kuryAdeva, ko'sau ?-'budhaH' tattvAvagamavAniti sUtrArthaH // amumevArthamanuvAdadvAreNa vyaktIkartumAha niyuktikRtpagaiThiI aNubhAgaM paesakammaM ca suTu naauunnN| eesiM saMvera khalu khavaNe u sayAvi jaiavaM // 533 // 4 | spaSTaiva / 'iti' parisamAptau bravImIti pUrvavat / ityavasito'nugamaH, samprati nayAH, te'pi prAgvat // ityutta-13 da rAdhyayanazrutaskandhaTIkAyAM zrIzAnyAcAryaviracitAyAM trayastriMzamadhyayanaM samAptamiti // 33 // NAGARCANSARKARSAKAS iti zrIzAntyAcAryakRtAyAM ziSyahitAyAmuttarASTI0karmaprakRtyabhidhaM trayastriMzamadhyayanaM // 648 // bha Jain Education in For Private Personal use only ainelibrary.org Page #277 -------------------------------------------------------------------------- ________________ atha lezyAkhyaM catustriMzamadhyayanam / 55- 454MARA vyAkhyAtaM karmaprakRtinAmakaM trayastriMzamadhyayanaM, samprati catustriMzamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH-anantarA-/ dhyayane karmaprakRtaya uktAH, tasthitizca lezyAvazata ityatastadabhidhAnArthamidamArabhyate, asya caivamabhisambandhAgatasyopakramAdidvAraprarUpaNA prAgvatsukaraiva yAvannAmaniSpannanikSepaH, tatra cAsya lezyA'dhyayanamiti nAmAto lezyAdhyayana-18 zabdayonikSepamAha niyuktikRtlesANaM nikkhevo caukkao duviha hoi naayvo| // 534 // jANagabhaviyasarIrA tavairittA ya sA puNo duvihaa| kammA nokamme yA nokamme hu~ti duvihA u||535|| jIvANamajIvANa ya duvihA jIvANa hoi naayvaa| bhavamabhavasiddhiANaM duvihANavi hoi sattavihA // ajIvakammano davalesA sA dasavihA u naayvaa| caMdANa ya sUrANa ya gahagaNanakkhattatArANaM // 537 // hU~ AbharaNacchAyaNAdaMsagANa maNikAgiNINa jA lesaa| ajIvadavalesA nAyavA dasavihA esA // 538 // jA davakammalesA sA niyamA chabihA u nAyavvA / kiNhA nIlA kAU teU pamhA ya sukkA ya 539/ Jain Education in For Private & Personel Use Only w.jainelibrary.org Page #278 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 649 // RECTOR-SAMASSACSCGOOG |duvihA u bhAvalesA visuddhalesA taheva avisuddhA / duvihA visuddhalesA uvasamakhaiA kasAyANaM // lezyAdhyaavisuddhabhAvalesA sA duvihA niyamaso u nAyavA / pijaMmi adosaMmi a ahigAro kammalesAe541| yanaM. 34 nokammadavalesA paogasA vIsasA u nAyavA / bhAve udao bhaNio chaNhaM lesANa jIvesu // 542 // ajjhayaNe nikkhevo caukkao duviha hoi naayvo| // 543 // jANagabhaviyasarIraM tavairittaM ca potthagAIsuM / ajjhappassANayaNaM nAyavaM bhAvamajjhayaNaM // 544 // lesANamityAdi gAthA ekAdaza, tatra 'lesANaM ti sUtratvAllezyAyAM, ko'rthaH ?-lezyAzabdasya nikSepazcaturvidho | nAmAdi, 'duviho' ityAdi prAgvad yAvat 'sA puNo duviha'tti, 'sA' vyatiriktalezyA punardvividhA, dvaividhyamevAha -karmaNi nokarmaNi ca, tatra karmaNyalpavaktavyaiveti tAmupekSya nokarmaviSayAmAha-'nokarmaNi' karmAbhAvarUpe bhavati dvividhA 'tuH' avadhAraNArtha iti dvidhaiva / kathamityAha--'jIvAnAm' upayogalakSaNAnAm 'ajIvAnAM ca' tadviparI- // 649 // tAnAm , ubhayatra lezyati prakramaH, atra ca nokarmatvamubhayorapi karmAbhAvarUpatvAtsambandhibhedAca vibhedatvaM, tatrApi dvividhA jIvAnAM bhavati jJAtavyA, 'bhavamabhavasiddhiyANaM' ti masyAlAkSaNikatvAt siddhizabdasya ca pratyekamabhisa Jain Eduent an inte For Private & Personel Use Only Sww.jainelibrary.org Page #279 -------------------------------------------------------------------------- ________________ -COREOCOCCASTORROGRECPECISCN2000 mbandhAda bhaviSyatIti bhavA-bhAvinItyarthaH tAdRzI siddhiryeSAM te bhavasiddhikA-bhavyAsteSAm 'abhavasiddhikAnAM' tadviparItAnAM dvividhAnAmapyuktabhedena prakramAjIvAnAM bhavati 'saptavidhA' saptaprakArA ihApi lezyeti prakramaH, atra |ca jayasiMhasUriH kRSNAdayaH SaT saptamI saMyogajA iyaM ca zarIracchAyAtmakA parigRhyate, anye tvaudArikaudArikamizramityAdibhedataH saptavidhatvena jIvazarIrasya tacchAyAmeva kRSNAdivarNarUpAM nokarmaNi saptavidhAM jIvadravyalezyAM manyante, tathA 'ajIvakammaNo dabalesa'tti ajIvAnAM 'kammaNo'tti ArSatvAnokarmaNi dravyalezyA ajIvanokarmadravyalezyA, tuzabdasyeha sambandhAtsA punardazavidhA jJAtavyA, candrANAM sUryANAM ca grahA-maGgalAdayastadgaNazca nakSatrANi ca-kRttikAdIni tArAzca prakIrNajyotIMSi grahagaNanakSatratArAsteSAm , AbharaNAni ca-ekAbaliprabhRtIni AcchAdanAni ca-suvarNacaritAdIni AdarzA evAdarzakA-darpaNAste cAbharaNAcchAdanAdarzakAsteSAM, tathA maNizca-marakatAdiH kAkiNiH-cakravartiratnaM maNikAkiNyau tayoryA lezayati-zleSayatIvAtmani jananayanAnIti lezyA-atIva cakSurAkSepikA snigdhadIptarUpA chAyA ajIvadravyalezyA prakramAnnokarmaNi jJAtavyA dazavidhaipA, atra ca candrAdizabdaista. dvimAnAni 'tAsthyAttadyapadeza' iti nyAyenocyante, teSAM ca pRthvIkAyarUpatve'pi khakAyaparakAyazastropanipAtasambhavAt tatpradezAnAM keSAJcidacetanatvenAjIvadravyalezyAtvaM draSTavyam, upalakSaNaM cAtra dazavidhatvamevaMvidhadravyANAM rajatarUpyatAmrAdInAM bahutaratvena tacchAyAyA api bahutarabhedasambhavAt , itthaM nokarmadravyalezyAmabhidhAya karmadravya Jain Education Inter For Private & Personel Use Only X1 jainelibrary.org Page #280 -------------------------------------------------------------------------- ________________ -4450% lezyAdha yanaM. 34 uttarAdhya. jalezyAmAha-yA karmadravyalezyA'gretanatuzabdasambandhAtsA punaH 'niyamAt' avazyambhAvAt par3idhA 'jJAtavyA' ava boddhavyA, kathamityAha-kRSNA nIlA 'kAu'tti kApotA 'teutti taijasI padmA ca zuklA ceti, iha ca karmadravya-* bRhadAtta lezyeti sAmAnyAbhidhAne'pi zarIranAmakarmadravyANyeva karmadravyalezyA, yaduktaM prajJApanAvRttikRtA-"yogapariNAmo // 65 // lezyA, kathaM punaryogapariNAmo lezyA ?, yasmAtsayogikevalI zuklalezyApariNAmena vihRtyAntarmuhUrte zeSe yoganirodhaM| karoti, tato'yogitvamalezyatvaM ca prApnoti, ato'vagamyate-yogapariNAmo lezyeti, sa punaryogaHzarIranAmakarmaparitivizeSaH, yasmAduktaM-"karma hi kArmaNasya kAryamanyeSAM ca zarIrANA"miti, tasmAdaudArikAdizarIrayuktasyAtmano vIryapariNativizeSaH kAyayogaH, tathaudArikavaikriyAhArakazarIravyApArAhRtavAgdravyasamUhasAcivyAjIvavyApAro yaH sa vAgyogaH, tathaivaudArikAdizarIravyApArAhRtamanodravyasamUhasAcivyAjIvavyApAro yaH sa manoyoga iti, tato yathaiva kAyAdikaraNayuktasyAtmano vIryapariNatiryoga ucyate tathaiva lezyA'pI"ti guravastu vyAcakSate-karmanisyando lezyA, yataH karmasthitihetavo lezyAH, yathoktam-"tAH kRSNanIlakApotatejasIpadmazuklanAmAnaH / zleSa iva varNabandhasya krmbndhsthitividhaayH||1||" iti, yogapariNAmatve tu lezyAnAM "yogA payaDipaesaM ThiiaNubhAgaM kasAyao kuNati"tti vacanAtprakRtipradezabandhahetutvameva syAt na tu karmasthitihetutvaM, karmanisyandarUpatve tu / yAvatkaSAyodayastAvattannisyandasyApi sadbhAvAtkarmasthitihetutvamapi yujyata eva, ata evopazAntakSINamohayoH HOCKMANDLA // 650 // an For Private Personal use only sw.jainelibrary.org Page #281 -------------------------------------------------------------------------- ________________ COLORDCNGACASGASCIEOCOM karmabandhasadbhAve'pi na sthitisambhavo, yaduktam-"taM paDhamasamaye baddhaM bIyasamaye veiyaM tatiyasamae nijiNaM"ti, Aha-yadi karmanissando lezyA tadA samucchinnakriyaM zukladhyAnaM dhyAyataH karmacatuSTayasadbhAve tannisyandasambhavena kathaM na lezyAsadbhAvaH ?, ucyate, nAyaM niyamo yaduta nissandavato nissandena sadA bhAvyaM, kadAcinnisyandavatkhapi vastu-3 hai pu tathAvidhAvasthAyAM tadabhAvadarzanAt , yacoktam-ayogino yogapariNAmAbhAve lezyApariNAmAbhAva iti nizci numaH-yogapariNAma eva lezyeti, tadapyasAdhakaM, yato razmyAdayaH sUryAdyabhAve na bhavanti, na ca te tadrUpA eva, yata uktam-"yacca candraprabhAdyatra, jJAtaM tajjJAtamAtrakam / prabhA pudgalarUpA yattaddharmo nopapadyate // 1 // " anye tyAhu:kArmaNazarIravatpRthageva kASTakAkarmavargaNAniSpannAni karmalezyAdravyANIti, tattvaM punaH kevalino vidanti / ityuktA dravyalezyA,bhAvalezyAmAha-dvividhA ca bhAvalezyA'vizuddhalezyA'akaluSadravyasaMparkajAtmapariNAmarUpA tathaiva avizuddhA' ityavizuddhalezyA, tatra dvividhA vizuddhalezyA 'uvasamakhaiya'tti sUtratvAdupazamakSayajA,keSAM punarupazamakSayau ? yato jAyata iyamityAha-kapAyANAm , ayamarthaH-kapAyopazamajA kapAyakSayajA ca, ekAntavizuddhiM cA''zriyaivamabhidhAnam , anyathA hi kSAyopazamikyapi zuklA tejaHpajheca vizuddhalezye saMbhavata eveti / avizuddhabhAvalezyA seti yA prAgupakSiptA 'dvividhA' dvibhedA 'NiyamasA utti, ApatvAt 'niyamena' avazyambhAvena jJAtavyA 'pejaMmi yatti 'dosaMmiya'tti premaNi ca-rAge doSe ca dvaye, kimuktaM bhavati?-rAgavipayA dveSaviSayA ca, iyaM cAtkRiSNanIlakApotarUpA, Jain Education For Private & Personel Use Only Klaw.jainelibrary.org Page #282 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ALSO uttarAdhya. tadevamasyA nAmAdibhedato'nekavidhatve iha kayA'dhikRtamityAha-adhikAraH karmalezyayA, ko'rthaH ?-karmadravya- lezyAdhya lezyayA, prAyastasyA evAtra varNAdirUpeNa vicAraNAt / itthaM nAmAdibhedena lezyoktA, tatra ca vaicitryAtsUtrakRtebRhadvRttiH yanaM. 34 naukarmadravyalezyAyAM bhAvalezyAyAM ca yatprAga noktaM samprati tadAha-'nokarmadravyalezyA' zarIrAbharaNAdicchAyA 'po||65|| gassa'tti prayogaH-jIvavyApAraH sa ca zarIrAdiSu tailAbhyaanamanaHzilAgharSaNAdistena 'vIsasA yatti visrasA jIvavyApAranirapekSA'nendradhanurAdInAM tathAvRttistayA ca jJAtavyA, 'bhAva' iti bhAvalezyA 'udayaH' vipAkaH, iha tUpacArAdudayajanitapariNAmo bhaNitaH paNNAM lezyAnAM jIveSu / 'ajjhayaNe' tyAdigAthAdvayamadhyayananikSepAbhidhAyi vinayazruta eva vyAkhyAtaprAyamiti gAthaikAdazakArthaH // sampratyupasaMhAravyAjenopadezamAha18| eyAsiM lesANaM nAUNa suhAsuhaM tu pariNAmaM / caiUNa appasatthaM pasatthalesAsu jaiavvaM // 545 // ___ 'etAsAm' anantaramuktasvarUpANAM lezyAnAM 'jJAtvA' etadadhyayanAnusArato'vabudhya zubhAzubhaM 'tuH' punararthe tataH dizubhAzubhaM punaH pariNAma, kimityAha-'tyaktvA' apahAya 'appasatthaM ti 'aprazastA' azubhapariNAmA kRSNAdilezyA 4/651 // iti yo'rthaH prazasta lezyAsu-zubhapariNAmarUpAsu pItAdyAsu yatitavyaM, yathA tA bhavanti tathA yatno vidheya iti gAthArthaH // ityavasito nAmaniSpanno nikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, taccedam SEARCOMM AR Jain Education in For Private Personel Use Only Slainelibrary.org Page #283 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ***RASTASE SHAROR*%*%* lesajjhayaNaM pavakkhAmi, ANupuvvi jahakkama / chahaMpi kammalesANaM, aNubhAve suNehi me // 1 // lezyAbhidhAyakamadhyayanaM lezyA'dhyayanaM tat 'pravakSyAmi' prakarSaNa-tAsAmeva nAmavarNAdinirUpaNAtmakenAbhidhAsye, AnupUrvyA yathAkramamiti ca prAgvat , tatra ca 'paNNAmapi' paTUsaGkhyAnAmapi vakSyamANabhedena 'karmalezyAnAM karmasthitividhAtRtattadviziSTapudgalarUpANAm 'anubhAvAn' rasavizeSAn zRNuta mama kathayata iti zeSa iti suutraarthH|| etadanubhAvAzca nAmAdiprarUpaNAtaH kathitA eva bhavantIti tatprarUpaNAya vineyAbhimukhIkaraNakAri dvaarsuutrmaah| nAmAI vaNNarasagaMdhaphAsapariNAmalakkhaNaM ThANaM / ThiI gaI ca AuM, lesANaM tu suNeha me // 2 // dAragAhA // 'nAmAni' abhidhAnAni varNazca-kRSNAdI rasazca-tiktAdirgandhazca-surabhyAdiH sparzazca-karkazAdiH pariNAmazcajaghanyAdiH lakSaNaM ca-paJcAzravAsevanAdi, epAM samAhAre varNagandharasasparzapariNAmalakSaNaM tat, 'sthAnam' utkarSApakaparUpaM 'sthitim' avasthAnakAlaM gatiM ca' narakAdikAM yato yAvApyate 'AyuH' jIvitaM ca yAvati ca tatrAvaziSyamANe AgAmibhavalezyApariNAmastadiha gRhyate, lezyAnAM 'tuH' pUraNe 'suNeha meM tti prAgvaditi sUtrArthaH / atra ca 'yathoddezaM nirdeza' iti nyAyato nAmAnyAha kiNhA nIlA ya kAU ya, teU pamhA taheva ya / sukkA lesA ya chaTThA u, nAmAI tu jahakkama // 3 // kiNhAsUtraM spaSTameva // pratyekamAsAM varNAnAha Jain Education For Private Personel Use Only ww.jainelibrary.org Page #284 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 652 // uttarAdhya. jImUtanisaMkAsA, gavalaridRgasaMnibhA / khaMjaMjaNanayaNanibhA, kiNhalesA u vnnnno|| 4 // nIlAso-1 lezyAdhyabRhadvRttiH 18 gasaMkAsA, cAsapicchasamappabhA / veruliyaniddhasaMkAsA, nIlalesA u vnnnno||5|| ayasIpupphasaMkAsA, di koilacchadasaMnibhA / pArevayagIvanibhA, kAulesA u vnnnno|| 6 // hiMguluyadhAusaMkAsA, taruNAiccasaMyanaM. 34 nibhA / suyatuMDapaIvanibhA, teulesA u vnno||7|| hariyAla bheyasaMkAsA, hliddaabhedsNnibhaa| saNAsaNakusumanibhA, pamhalesA u vnnnno||8|| saMkhaMkakuMdasaMkAsA, khIradhArasamappabhA / rayayahArasaMkAsA, sukkalesA u vnnnno||9|| | 'jImayaniddhasaMkAsa'tti prAkRtatvAt snigdhazcAsau sajalatvena jImUtazca-meghaH snigdhajImUtastadvatsamyaka kAzatevarNataH prakAzata iti snigdhajImUtasaGkAzA tatsadRzItiyAvat , tathA gavalaM-mahipazRGga riSTho-droNakAkaH sa eva riSThakaH yadvA riSTako nAma phalavizeSastatsaMnibhA-tacchAyA, 'khaMjaNa'tti khaJjanaM-snehAbhyaktazakaTAkSagharSaNodbhutamaJjanaM ca-kajalaM nayanaM-locanam iha copacArAttedakadezastanmadhyavartI kRSNasArastannibhA-tatsamA kRSNalezyA 'tuH' vizeSaNe sa ca zepalezyAbhyo varNakRtaM vizeSaM dyotayati, yadvA 'tuH' avadhAraNe bhinnakramazca tataH 'varNata eva' varNamevAzritya na tu rasAdIn , evamuttaratrApi / nIlazcAsAvazokazca-vRkSavizeSo nIlAzokastatsaGkAzA, raktAzokavyavacchedArtha ca nIlavize-18 paNaM, cAsaH-pakSivizeSastasya picchaM-patatraM tatsamaprabhA-tattulyadyutiH, srigdho-dIpto vaiDro-maNivizeSastatsaGkAzA SCAMERASACROCESSOCSC%DOG Jain Education LMI For Private Personal Use Only Page #285 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education In tatsadRzI padaviparyayaH prAgvat nIlalezyA tu varNato nIleti tAtparyam / atasI - dhAnyavizeSastatpuSpasaGkAzA, kokilacchadaH - tailakaNTakaH, tathA ca vRddhasampradAyaH - "vaNNAhigAre jo ettha koilacchado so telakaMTato bhaNNai "tti, kacittu paThyate ca - 'koilacchavi' tti, tatra kokilaH - anya puSTastasya chavistatsaMnibhA, pArApataH - pakSivizeSastasya grIvA - kandharA tannibhA kApotalezyA tu varNataH, kiJcitkRSNA kiJcicca lohiteti bhAvaH, tathA ca prajJApanA- "kAUlesA kAlalohiteNavaNNeNaM sAhijjai"tti / hiGalukaH-pratIto dhAtuH- pASANa dhAtvAdistatsaGkAzA, taruNa ihAbhinavoditaH AdityaH -- sUryastatsaMnibhA, zukaH - prasiddhastasya tuNDaM mukhaM jhukatuNDaM taca pradIpazca tannibhA vA, paThanti ca - 'suyatuMDAlattadIvAbhA' anye tu 'suyatuMGaggasaMkAsA' dvayamapi spaSTaM, tejolezyA tu varNato rakteti bhAvArthaH / haritAlo - dhAtuvizeSastasya bhedo - dvidhAbhAvastatsaGkAzA, bhinnasya hi varNaprakarSo bhavatItibhedagrahaNaM, haridreha piNDaharidrA tasyA bhedastatsaMnibhA, saNo| dhAnyavizeSo'sano - cIyakastayoH kusumaM tannibhA padmalezyA tu varNataH pIteti garbhArthaH / zaGkhaH pratIto'Gko - maNivizeSaH kundaH -- kunda kusumaM tatsaGkAzA, kSIraM - dugdhaM tUlakaM - tUlaM pAThAntarataH pUro vA - kSIrapravAhaH, anye tu 'dhAri'tti paThanti tadbrahaNaM tu bhAjanasthasya hi tadvazAdanyathAtvamapi saMbhavatIti tatsamaprabhA, rajataM - rUpyaM hAro-muktAkalApastatsaGkAzA zuklalezyA tu varNataH zukleti hRdayamiti sUtrapaGkArthaH // ityukto varNaH samprati samAha jaha kaDuyatuMbaraso niMvaraso kaDDayarohiNiraso vA / ittovi anaMtaguNo raso u kaNhAi nAyavvo // 10 // Page #286 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. jaha tikaDayassa ya raso tikkho jaha hasthipippalIe vA / ittovi aNaMtaguNo raso u nIlAi nAyavvo lezyAdhya // 11 // jaha taruNaaMbayaraso tuvarakavitthassa vAvi jArisao / ittovi aNaMtaguNo raso u kAUi NAyabbo | bRhaddhRttiH // 12 // jaha pariNayaMbagaraso pakkakavitthassa vAvi jaariso| ittovi aNaMtaguNo raso u teUi nAyavyo 13 yanaM. 34 // 65 // 4 varavAruNIi va raso vivihANa va AsavANa jaariso| mahumeragassa va raso itto pamhAi paraeNaM // 14 // khajjUramuddiyaraso khIraraso khaMDasakkararaso vA / itto u aNaMtaguNo raso u sukkAi nAyavyo // 15 // / 'yatheti sAdRzye tatazca yAdRk kaTukatumbakasya rasa-AsvAdaH kaTukatumbakarasaH 'nimbarasaH' pratItaH kaTukA cAsau rohiNI ca-tvagvizeSaH kaTukarohiNI kaTakavAvyabhicAritve'pi tadvizeSaNamatizayakhyApakaM tadraso vA, auSadhIvizeSo vA kaTukeha gRhyate, 'yathe'ti sarvatrApekSate, ito'pi kaTukatumbakarasAderanantena-anantarAzinA guNanaM guNo yasyAsAvanantaguNo 'rasastu' AsvAdaH 'kRSNAyAH' kRSNalezyAyAH 'jJAtavyaH' avaboddhavyo'tikaTuka iti tAtparyam / 'yathA' yAdRzaH 'trikaTukasya' prasiddhasya rasastIkSNaH-kaTuryathA 'hastipippalyA vA' gajapippalyA . vA'to'pyanantaguNo rasastu nIlAyA jJAtavyo'tizayatIkSNa iti hRdayam / yathA taruNam-aparipakkaM taca tadAmraka ca // 653 // |AmraphalaM tadrasaH, tuvaraM-sakapAyaM pAThAntarataH, ArdratvAd , ubhayatra cArthAdapakaM taca tatkapitthaM ca-kapitthaphalaM tasya 'vA' vikalpe 'api' pUraNe yAdRzako rasa iti prakramaH ato'pyanantaguNo rasastu 'kAUe'tti kApotAyA jJAtavyo %AHARASHTRA Jain Education in ainelibrary.org Page #287 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 'tizayakapAya ityaashyH| yathA pariNataM-paripakkaM yadAmrakaM tadrasaH pakkakapitthasya vA'pi yAdRzako raso'to'pyanantaguNo rasastu 'teUe'tti tejolezyAyA jJAtavyaH AmlaH kiJcinmadhurazcetyaidamparya / varavAruNI-pradhAnasurA tasyA vAraso yAhazaka iti yogaH 'vividhAnAM vA' nAnAprakArANAm 'AsavAnAM' puSpaprasavamadyAnAM vA yAdRzako rasa iti sambandhaH, 'mahumerayassa va raso'tti madhu-madyavizeSo maireyaM-sarakastayoH samAhAre madhumaireyaM tasya vA rasoyAzako'to varavAruNyAdirasAtpadmAyAH prakramAdrasaH 'parakeNaM ti anantAnantaguNatvAttadatikrameNa vartata iti gamyate, ayaM ca kiJcidamlakapAyo mAdhuryavAMzceti bhAvanIyaM, pAThAntarato'pyanantaguNo rasastu padmAyA jJAtavyaH / khajUraM ca-piNDakhajUrAdi mRdvIkA ca-drAkSA etadrasaH tathA 'kSIrarasaH' pratItaH khaNDaM ca-ikSuvikAraH zarkarA ca-kAzAdiprabhavA tadraso vA yAdRza iti zeSaH, ato'pyanantaguNo rasastu zuklAyA jJAtavyo'tyantamadhura iti garbha iti sUtraSaTkArthaH // ukto rasaH, samprati gandhamAhajaha gomaDassa gaMdho suNagamaDassa va jahA ahimaDassa / itto vi aNaMtaguNo lesANaM appasatthANaM // 16 // jaha surahikusumagaMdho gaMdhavAsANa pissamANANaM / ittovi aNaMtaguNo pasatthalesANa tiNDaMpi // 17 // yathA gavAM mRtakaM-mRtakazarIraM tasya gandhaH zvamRtakasya vA tathA yathA'hiH-sarpastanmRtakasya gandha iti sambandhaH,4 sUtratvAnmRtakazabde kalopaH 'ato'pi' etatprakArAdapi gandhAdanantaguNo'tidurgandhatayA lezyAnAm 'aprazastAnAm' Jain Education For Private & Personel Use Only W ww.jainelibrary.org Page #288 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 654 // azubhAnAM, ko'rthaH ? - kRSNanIlakApotAnAM gandha iti prakramaH, iha ca lezyAnAmaprazastatvaM gandhasyAzubhatve heturiti tadvizeSAdanukto'pyasya vizeSo'vagamyata iti noktaH / yathA surabhikusumAnAM - jAtiketakyAdisambandhinAM sugandha| puSpANAM gandhaH - parimalaH surabhikusumagandhaH, tathA gandhAzca - koSThapuTapAkaniSpannA vAsAzca - itare gandhavAsAH, iha caitadaGgAnyevopacArAdevamuktAni teSAM pAThAntaratazca gandhAnAM ca, 'piSyamANAnAM' saMcUrNyamAnAnAM yathA gandha iti prakramaH, tathA cAtiprabalataro'sau prAdurbhavatItyevamabhidhAnam, 'ato'pi' etatprakArAdapi gandhAd anantaguNaH | atizaya sugandhitayA prazasta lezyAnAM 'tisRNAmapi' taijasI padmazuklAnAM gandha iti prakramaH, ihApi prazastatvavizeSAdgandhavizeSo'numIyata iti nokta iti sUtradvayArthaH // samprati sparzamAha - jaha karagayassa phAso gojinbhAe va sAgapattANaM / ittovi anaMtaguNo lesANaM appasatthANaM // 18 // jaha vUrassavi phAso navaNIyassa va sirIsakusumANaM / ittovi anaMtaguNo pasatthalesANa tipi // 19 // yathA 'karagayarasa'tti krakacasya karapatrasya sparzo gorjihvA gojihvA tasyA vA yathA vA zAko -- vRkSavizeSastatpatrANAM sparza iti prakramaH, 'ato'pi' etatprakArAdapi sparzAdanantaguNaH atyatizAyitayA yathAkramaM lezyAnAma| prazastAnAmAdyAnAM tisRNAM prakramAtsparzo'tikarkaza iti hRdayam / yathA 'bUrasya vA' pratItasya sparzaH 'navanItasya ' prakSaNasya, yathA vA zirISo - vRkSavizeSastatkusumAnAmubhayatra yathA sparza iti prakramaH, 'ato'pi' etatprakArAdapi lezyAdhyayanaM. 34 // 654 // Page #289 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education In sparzAd 'anantaguNaH' atisukumAratayA yathAkramaM prazasta lezyAnAM 'tisRNAmapi' uktarUpANA sparza iti prakramaH, iha ca yadanekadRSTAntopAdAnaM tannAnAdezajavineyAnugrahArtha, kvaciddhi kiJcitpratItamiti, yadvA nigaditodAharaNeSu varNAdi| tAratamyasambhavAlezyAnAM svasthAne'pi varNAdivaicitryajJApanArthamiti sUtradvayArthaH // pariNAmadvAramAha tiviho va navaviho vA sattAvIsaivihikkasIo vA / dusao teyAlo vA lesANaM hoi pariNAmo 20 trividho navavidha vA 'sattAvIsaha vihekkasIo va 'tti vidhazabdo vAzabdazvobhayatra saMbadhyate, tatazca saptaviMzatividha ekAzItividho vA 'dusao teAlo vatti atrApi vidhazabdasya sambandhAt tricatvAriMzadvizatavidho vA | lezyAnAM bhavati pariNAmaH- tattadrUpagamanAtmakaH, iha ca 'trividhaH' jaghanyamadhyamotkRSTabhedena 'navavidhaH' yadaiSAmapi | jaghanyAdInAM svasthAnatAratamyacintAyAM pratyekaM jaghanyAditrayeNa guNanA evaM punastrikaguNanayA saptaviMzatividhatva| mekAzItividhatvaM tricatvAriMzadvizatavidhatvaM ca bhAvanIyam / Aha evaM tAratamyacintAyAM kaH saGkhyAniyamaH ?, ucyate, evametat upalakSaNaM caitat, tathA ca prajJApanA - " kaNhalesA NaM bhaMte! katividhapariNAmaM pariNamati ?, goyamA ! tivihaM vA navavihaM vA sattAvIsaivihaM vA ekkAsIivihaM vAvi teyAladusayavihaM vA bahuM vA bahuvihaM vA pariNAmaM pariNamati, evaM jAva sukkalesA" iti sUtrArthaH // uktaH pariNAmaH samprati lakSaNamAha, tatra ca paMcAsavappamatto tIhiM agutto cha avirao y| tivvAraMbhapariNao khudo sAhassio naro // 21 // niDa w.jainelibrary.org Page #290 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lezyAdhya yanaM. 34 uttarAdhya. dhasapariNAmo, nissaMso ajiiNdio| eyajogasamAutto, kaNhalesaM tu pariName // 22 // issAamarisaatavo, avija mAyA ahIriyA / gehI paose ya saDhe, rasalolue sAyagavesae ya // 23 // AraMbhA avirao, bRhadvRttiH khuddo sAhassio nro| eyajogasamAutto, nIlalesaM tu pariName // 24 // vaMke vaMkasamAyAre, niyaDille annu||655|| jjue| paliuMcaga ovahie, micchadiTThI aNArie // 25 // upphAlagaduhavAI ya, teNe aviya maccharI / 18 eyajogasamAutto, kAulesaM tu pariName // 26 // nIAvittI acavale, amAI akuUhale / viNIyaviNae daMte, jogavaM uvahANavaM // 27 // piyadhamme Dhadhamme, vajabhIrU hiesae / eyajogasamAutto, teulesaM tu pariName // 28 ||pynnukohmaanno ya, mAyAlobhe ya payaNue / pasaMtacitte daMtappA, jogavaM uvahANavaM // 29 // tahA ya payaNuvAI ya, uvasaMte jiiNdie| eyajogasamAutto, pamhalesaM tu pariName // 30 // aTTaruhANi vajjittA, dhammasukkANi sAhae / pasaMtacitte daMtappA, samie gutte ya guttisu // 31 // sarAge vIyarAge vA, uvasaMte | |jiiMdie / eyajogasamAutto, sukkalesaM tu pariName // 32 // paJcAzravA-hiMsAdayastaiH pramattaH-pramAdavAn paJcAzravapramattaH pAThAntarataH paJcAzravapravRtto vA'tastribhiH prastA- vAnmanovAkAyaiH 'aguptaH' aniyanito manoguptyAdirahita ityarthaH, tathA 'paTasu' pRthvIkAyAdiSu 'avirataH' anivRdattastadupamardakatvAderiti gamyate, ayaM cAtIvrArambho'pi syAdata Aha-tIvrA-utkaTAH kharUpato'dhvavasAyato INOCEROSAGARMAC 655 // Jain Education inte djainelibrary.org Page #291 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vA''rambhAH-sAvadhavyApArAstatpariNataH tatpravRttyA tadAtmatAM gataH, tathA 'kSudraH' sarvasyaivAhitaipI kArpaNyayukto vA, sahasA-aparyAlocya guNadoSAn pravartata iti sAhasikaH, cauryAdikRditi yo'rthaH, 'naraH' puruSa upalakSaNatvAkhyAdi, 'NiddhaMdhasa'tti atyantamaihikAmuSmikApAyazaGkAvikalo'tyantaM jantuvAdhAnapekSo vA pariNAmo'dhyavasAyo vA yasya sa tathA 'NissaMso'tti 'nazaMsaH' nistUMzo jIvAn vihiMsan manAgapi na zaGkate, niHzaMso vaa-prprshNsaarhitH| 'ajitendriyaH' anigRhItendriyaH, anye tu pUrvasUtrottarArddhasthAna idamadhIyate taceheti, upasaMhAramAhaete ca te'nantaroktA yogAzca-manovAkkAyavyApArA etadyogAH-paJcAzravapramattatvAdayastaiH samiti-bhRzamAGityabhivyAtyA yuktaH-anvitaH etadyogasamAyuktaH kRSNalezyAM 'tuH' avadhAraNe kRSNalezyAmeva 'pariNamet' tadravyasAcivyena tathAvidhadravyasamparkAtsphaTikavattaduparaJjanAttadrUpatAM bhajet, uktaM hi-"kRSNAdidravyasAcivyAtpariNAmo ya AtmanaH / sphaTikasyeva tatrAyaM, lezyAzabdaH prayujyate // 1 // " etena paJcAzravapramattatvAdInAM bhAvakRSNalezyAyAH sadbhAvopadarzanAdamISAM lakSaNatvamuktaM, yo hi yatsadbhAva eva bhavati sa tasya lakSaNaM yathauSNyamagneH, evamuttaratrApi lakSadaNatvabhAvanA kAryA / nIlalezyAlakSaNamAha-IrSyA ca paraguNAsahanamamarSazca-atyantAbhinivezo'tapazca-tapoviparya yo'mISAM samAhAranirdezaH, 'avija'tti 'avidyA' kuzAstrarUpA mAyA-vaJcanAtmikA 'ahIkatA ca' asamAcAraviSayA nirlajjatA 'gRddhiH' abhikAGkA viSayeSviti gamyate 'pradoSazca' pradveSo matublopAdabhedopacArAdvA sarvatra tadvAn SACREDEOCOMSONECHOCOCK Jain Educat i onal zA Page #292 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 656 // %%* janturucyate'ta eva zaThaH alIkabhASaNAt pramattaH prakarSeNa jAtyAdimadAsevanAt, pAThAntarataH zaThazca mattaH, tathA raseSu lolupo - lampaTo rasalolupaH, sAtaM - sukhaM tadgaveSakazca - kathaM mama sukhaM syAditi buddhimAn, 'ArambhAt' prANyupamardAt 'avirataH' anivRttaH kSudraH sAhasiko naraH, etadyogasamAyukto nIlalezyAM pariNamet, 'tuH' prAgvatpunarartho vA 4 / 'vakraH' vacasA 'vakrasamAcAraH ' kriyayA 'nikRtimAn ' manasA 'anRjukaH' kathacihajUkarttumazakyatayA 'paliuMcagati pratikuJcakaH - khadopapracchAdakatayA upadhiH - chadma tena caratyaupadhikaH, sarvatra vyAjataH pravRtteH, | ekArthikAni vaitAni nAnAdezajavineyAnugrahAyopAttAni, midhyAdRSTiranAryazca prAgvat, 'upphAlaga'tti utprAsakaM yathA para utprAsyate duSTaM ca rAgAdidoSavadyathA bhavatyevaM vadanazIla utprAsakaduSTavAdI 'caH' samuccaye 'stenaH ' cauraH 'ca' prAgvat 'api ca iti pUraNe 'matsaraH' parasampadasahanaM sati vA vitte tyAgAbhAvaH, tathA cAhuH zAbdikAH"parasampadAmasahanaM vittAtyAgazca matsaro jJeyaH " iti, tadvAn matsarI, etadyogasamAyuktaH kApotalezyAM 'tuH' | iti punaH pariNamet // ' NIyAvitti'tti nIcairRttiH - kAya manovAgbhiranutsiktaH 'acapalaH' cApalAnupetaH 'amAyI'' zAkhyAnanvitaH 'akutUhala:' kuhakAdiSvakautukavAnata eva 'vinItavinayaH' svabhyastagurvAdyucitapratipattiH, tathA 'dAntaH' indriyadamena yogaH - khAdhyAyAdivyApArastadvAn, 'upadhAnavAn' vihitazAstropacAraH, 'priyadharmA' abhirucitadharmAnuSThAnaH 'dRDhadharmA' aGgIkRtavratAdinirvAhakaH kimityevam ?, yataH 'vajjatti varjya prAkRtatvAdakAralope Jain Education Into lezyAdhyayanaM. 34 // 656 // jainelibrary.org Page #293 -------------------------------------------------------------------------- ________________ C XXXXXXX avayaM cobhayatra pApaM tadbhIruH 'hitaiSakaH' muktigaveSakaH, pAThAntarato hitAzayo vA-paropakAracetAH, paThyate ca'aNAsavetti tatra ca na vidyante AzravA-hiMsAdayo yasyAsAvanAzravaH, etadyogasamAyuktastejolezyAM tu prinnmet|| pratanU-atIvAlpo krodhamAnau yasya sa tathA, caH pUraNe, mAyA lobhazca uktarUpaH pratanuko yasyeti zeSaH, ata eva prazAntaM-prakarSaNopazamavacittamasyeti prazAntacittaH, dAntaH-ahitapravRttinivAraNato vazIkRta AtmA yena sa tathA, yogavAnupadhAnavAniti ca prAgvat , tathA 'pratanuvAdI' khalpabhASakazcazabdo bhinnakramo yokSyate, 'upazAntaH' anudbhaTatayopazAntAkRtiH 'jitendriyazca' vazIkRtAkSaH, etadyogasamAyuktaH padmalezyAM tu pariNamet // 'Ataraudre' uktarUpe dhyAne 'varjayitvA' parihatya 'dharmazukle' prAgukte eva zubhadhyAne 'sAdhayet' satatAbhyAsato niSpAdayet, yaH kIdRzaH san ? ityAha-prazAntacitto dAntAtmeti ca prAgvat, pAThAntaratazca dhyAyati yo vinItavinayo dAntaH 'samitaH' samitimAn 'guptazca' niruddhasamastavyApAraH 'guptibhiH' manogutyAdibhiH, tRtIyArthe saptamI, sa ca 'sarAgaH' 4 akSINAnupazAntakaSAyatayA vItarAgo vA tato'nya upazAntaH pAThAntarataH 'zuddhayogo vA' nirdoSavyApAro jite-15 ndriyaHprAgvat , sa etadyogasamAyuktaH zuklalezyAM tu pariNamati, iha ca zubhalezyAsu keSAJcidvizeSaNAnAM punarupAdAne'pi lezyAntaraviSayatvAdapaunarutyaM, pUrvapUrvApekSayottarottareSAM vizuddhitaH prakRSTatvaM ca bhAvanIyaM, viziSTalezyA vA'pekSyaivaM lakSaNAbhidhAnamiti na devAdibhirvyabhicAra AzaGkanIya iti dvaadshsuutraarthH|| samprati sthAnadvAramAha uttarA. 110 For Private & Personel Use Only X ww.jainelibrary.org Page #294 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. ESCA lezyAdhyayanaM. 34 bRhadvRttiH // 657 // LA assaMkhijANosappiNINa ussappiNINa je smyaa| saMkhAIyA logA lesANa havaMti ThANAI // 33 // 'asaGkhayeyAnAM' saGkhyAtItAnAm avasarpanti-pratisamayaM kAlapramANaM jantUnAM vA zarIrAyuHpramANAdikamapekSya hAsamanubhavantyavazyamityavasarpiNyo-dazasAgaropamakoTIkoTiparimANAstAsAM tathA tatparimANAnAmeva utsarpanti-uktanyAyato vRddhimanubhavantyavazyamityutsarpiNyastAsAM ye 'samayAH' paramaniruddhakAlalakSaNAH, kiyanta ityAhasaGkhyAtItAH pAThAntarato'saGkhayeyA vA lokA asaGkhayeyalokapramitatvena yathA dazaprasthapramitatvena brIhayo dazaprasthAH, tato'yamarthaH-asaGkhayeyalokAkAzapradezaparimANAni lezyAnAM bhavanti sthAnAni prakarSApakarSakRtAni, azubhAnAM saMklezarUpANi zubhAnAM ca vizuddhirUpANi tatparimANAnIti zeSaH, yadvA asaGkhyeyotsarpiNyavasarpiNInAM ye samayA gamyamAnatvAttAvanti lezyAnAM bhavanti sthAnAnIti kAlato'saGkhyAtA lokA iti ca kSetrataH sthAnamAna|mevoktamiti sUtrArthaH // uktaM sthAnamidAnI sthitimAha muhattaddhaM tu jahannA tittIsA sAgarA muhattAhiyA / ukkosA hoi ThiI nAyavyA kiNhalesAe // 34 // muhuttaddhaM tu jahannA dsudhipliymsNkhbhaagmbhhiyaa| ukkosA hoi ThiI nAyabvA nIlalesAe // 35 // muhuttaddhaM tu jahannA tiNNudahI pliymsNkhbhaagmbhhiaa| ukkosA hoi ThiI nAyavvA kAulesAe // 36 // muhuttaddhaM tu jahannA doNhudahI pliymsNkhbhaagmbhhiaa| ukkosA hoi ThiI nAyavvA teulesAe // 37 // // 657 // Jain Education Inte For Private & Personel Use Only jainelibrary.org Page #295 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CO muhuttaddhaM tu jahannA dasaudahI hoi muhuttamabhahiA / ukkosA hoi ThiI nAyavvA pamhalesAe // 38 // muhuttaddhaM tu jahannA tittIsaM sAgarA muhuttahiyA / ukkosA hoi ThiI nAyavvA sukkalesAe // 39 // | muhartasyAo muhUrtAH, tatkAlAtyantasaMyoge dvitIyA, iha ca samapravibhAgasyAvivakSitatvAdantarmuhUrttamityuktaM bhavati, 'tuH' avadhAraNe tato muhUrtA meva jaghanyA 'tettIsatti trayastriMzat 'sAgarAiMti padaikadeze'pi padaprayogadarzanAtsAgaropamANi 'muhuttahiya'tti ihottaratra ca muhUrtazabdena muhUttaikadeza evoktaH, samudAyeSu hi pravRttAH zabdA avayaveSvapi vartante yathA grAmo dagdhaH paTo dagdha iti, tatazcAntarmuhUrttAdhikAnyutkRSTA bhavati sthitirjJAtavyA kRSNalezyAyAH, iha cAntarmuhUrttasyAsaGkhayebhedatvAdantarmuhUrttazabdena pUrvottarabhavasambandhyantarmuhUrtadvayamuktaM drssttvymevmuttrtraapi| muhUrtArddhastu jaghanyA 'daze'ti dazasaGkhayAni udadhaya ityuktanyAyenodadhyupamAni ko'rthaH ?-sAgaropamANi | 'paliya'tti tathaiva palyopamaM tasyAsayabhAgastenAdhikAni palyopamAsaGkhayeyabhAgAdhikAnyutkRSTA bhavati sthitiAtavyA nIlalezyAyAH, nanvasyA dhUmraprabhoparitanaprastaTa eva sambhavaH tatra ca 'aMtomuhuttaMmi gae"tyAdivakSyamANanyAyataH pUrvottarabhavAntarmuhUrttadvayapalyopamAsaGkhayeyabhAgAbhyadhikadazasAgaropamaparimANaivAsau kiM noktA ?, ucyate, uktaiva, palyopamAsaGkhayeyabhAga eva tasyApyantamuhUrttadvayasyAntarbhAvAt , tadasaGkhayeyabhAgAnAM cAsaGkhayeyabhedatvAdihaitAvatparimANasyaivAsya vivakSitatvAnna virodhaH, evamuttaratrApi bhAvanIyam / akSarasaMskArastUttareSu kRta eva, navaraM N OCIENCE Jain Education ww.jainelibrary.org Page #296 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lezyAdhya yanaM. 34 uttarAdhya. traya udadhayaH sAgaropamANi dvAvudadhI-dve sAgaropame, dazodadhayo-daza sAgaropamANi, 'tettIsati trayastriMzatsAga- bRhaddhattiH niropamANi, paThanti ca sarvatra 'muhuttaddhA utti, tatra muhUrta(dhi)zabdena prAgvadantarmuhUrttasyoktatvAdantarmuhUrttakAlamiti sUtraSaTkArthaH // samprati prkRtmupsNhrnnuttrgrnthsmbndhmaah||658|| esA khalu lesANaM AheNa ThiI u vaNiyA hoi / causuvigaIsu itto lesANa ThiI u vucchaami||40|| spaSTameva, navaram 'oghena' iti sAmAnyena gatibhedAvivakSayetiyAvat , 'catasRSvapi gatiSu' narakagatyAdiSu pratyekamiti zeSaH, 'ataH' ityopasthitivarNanAnantaramiti sUtrArthaH // pratijJAtamevAha dasavAsasahassAI kAU ThiI jahanniyA hoi|tinnodhii paliya asaMkhejabhAgaM ca ukkosA // 41 // tiNNudahIpaliovamamasaMkhabhAgo jahannanIlaThiI / dasaudahIpaliovamamasaMkhabhAgaM ca ukkosA // 42 // dasaudahIpaliovamamasaMkhabhAgaM jahaniyA hoi / tittIsasAgarAiM ukkosA hoi kiNhAe // 43 // esA neraIyANaM lesANa ThiI u vaNiyA hoi / teNa paraM vucchAmi tiriyamaNussANa devANaM // 44 // aMtomuhattamaddhaM lesANa ThiI jahiM jahiM jA u / tiriyANa narANaM vA vajittA kevalaM lesaM // 45 // muhuttaddhaM tu jahannA ukkosA hoi puvakoDI u / navahiM varisehiM UNA nAyavvA sukkalesAe // 46 // esA tiriyanarANaM lesANa ThiI u vaNiyA hoi / teNa paraM vucchAmi lesANa ThiI u devANaM // 47 // dasavAsasahassAI kiNhAe ThiI jahaniyA hoi / SAGARCAMERASACANCE 658 // Jain Education For Private & Personel Use Only Livww.jainelibrary.org Page #297 -------------------------------------------------------------------------- ________________ LCCCCCCCCAMMAR paliyamasaMkhijaimo ukkoso hoi kiNhAe // 48 // jA kiNhAi ThiI khalu ukkosA sA u smymbhhiyaa| jahanneNaM nIlAe paliyamasaMkhaM ca ukkosA // 49 // jA nIlAi ThiI khalu ukkosA sA u samayamabhahiyA / jahanneNaM kAUe paliyamasaMkhaM ca ukkosA // 50 // teNa paraM vucchAmI teUlesA jahA suragaNANaM / bhavaNavaivANamaMtarajoisavemANiyANaM ca // 51 // paliovamaM jahannA ukkosA sAgarA u duNha'hiyA / paliyamasaMkhijeNaM hoI bhAgeNa teUe // 52 // dasavAsasahassAI teUha ThiI jahaniyA hoi / dunnudahI paliovamaasaMkhabhAgaM ca ukkosA // 53 // jA tejai ThiI khalu ukkosA sA u smymbhhiyaa| jahanneNa pamhAe dasa muhutta'hiyAI ukkosA // 54 // jA pamhAi ThiI khalu ukkosA sA u samayamabhahiyA / jahanneNaM sukkAe / tittIsamuhuttamabhahiyA // 55 // dazavarSasahasrANi kApotAyAH sthitijaghanyakA bhavati, traya udadhayaH 'paliyamasaMkhejabhAgaM catti sUtratvAt palyopamAsaGkhayeyabhAgaM cotkRSTA, paThanti ca-'ukkosA tinnadahI paliyamasaMkhejabhAga'hiya'tti spaSTam, iyaM ca jaghanyA ratnaprabhAyAM, tasyAM hi jaghanyato'pi dazavarSasahasrANyAyuriti, utkRSTA ca vAlukAprabhAyAM, tatrApyuparitanaprastaTanArakANAmeva, teSAmetAvasthitikAnAmasAviti bhAvanIyam / traya udadhayaH palyopamAsaGkhyeyabhAgazca makArasthAlAkSaNikatvAt casya gamyamAnatvAjaghanyA nIlAyAH sthitirdazodadhayaH palyopamAsaGkhayeyabhAgazcotkRSTA, ihApi Jain Education in For Private & Personel Use Only Tww.jainelibrary.org Page #298 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lezyAdhya yanaM. 34 uttarAdhya. jaghanyA vAlukAprabhAyAmetAvatsthitikAnAmeva, utkRSTA ca dhUmaprabhAyAmuparitanaprastaTanArakANA, tatrApi yepAmetA vatI sthitiriti mantavyA, ihottaratra ca pAThAntaraM dRzyate, tatra ca jaghanya sthitiH samayAdhikatvamuktaM taca na budhyata bRddhRttiH iti na tayAkhyA, dazodadhayaH palyomAsaGkhayeyabhAgo jaghanyikA bhavati prakramAtsthitiH kRSNAyA iti sambandhaH, // 65 // asyAzca dhUmaprabhAyAmetAvatsthitikeSveva nArakeSu sambhavaH, trayastriMzatsAgaropamANi utkRSTA bhavati kRSNAyAH, sthiti ritIhApi prakramaH, iyaM ca mahAtamaHprabhAyAM, tatraivaitAvatpramANasyAyuSaH sambhavAt , iha ca nArakANAmuttaratra ca devAnAM dravyalezyAsthitirevaivaM cintyate, tadbhAvalezyAnAM parivarttamAnatayA'nyathA'pi sthiteH sambhavAt , uktaM hi"devANa nArayANa ya davalesA bhavaMti eyaao| bhAvaparAvattIe suraNeraiyANa challesA ||1||"puurvoktN nigamayannuttaraM ca granthaM prastAvayannidamAha-epA' anantaroktA niraye bhavA nairayikAsteSAM sambandhinInAM lezyAnAM 'sthitiH' avasthitiH *'tuH' pUraNe 'varNitA' AkhyAtA bhavati, 'teNa'tti sUtratvAttataH 'param' ityagrato vakSyAmi prakramAllezyAnAM sthiti ti-18 ryagmanuSyANAM tathA devAnAm // yathApratijJAtamevAha-'aMtomuhuttamaddhaM'tti 'antarmuhUrtAddhAm' antarmuhUrttakAlaM lezyAnAM sthitijaghanyotkRSTA ceti zeSaH, katarA'sau ? ityAha-'yasmin'iti pRthivIkAyAdau saMmUrchimamanuSyAdau ca yAH kRSNAdyAH'tuH' pUraNe tirazcAM manuSyANAM madhye saMbhavanti tAsAm , etA hi kvacitkAzcitsaMbhavanti, yata AgamaH 1 devAnAM nairayikANAM ca dravyalezyA bhavanti etAH / bhAvaparAvRttau suranairayikayoH SaDU lezyAH // 1 // // 65 Jhin Education in For Private 3 Personal Use Only Lainelibrary.org Page #299 -------------------------------------------------------------------------- ________________ SOCIALOGROCEROINCREASE) "puDhavikAiyANaM bhaMte ! kailesAto pannattAo ?, goyamA! cattAri lesAo, taMjahA-kaNhalesA jAva teulesA, AuvaNapphaikAiyANavi evaM ceva, teuvAubeiMdiyateiMdiyacauriMdiyANa jahA neraiyANaM paMceMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA, goyamA! chalesAo kaNhA jAva sukkalesA, maNussANaM pucchA, goyamA ! cha eyAo ceva, saMmucchimamaNussANaM pucchA, goyamA ! jahA neraiyANaM // " nanvevaM zuklalezyAyA apyantarmuhUrtameva sthitiHprAptatyAzaGkayAha-varjayitvA kevalA zuddhAM lezyAM zuklalezyAmitiyAvat / asyAzca yAvatI sthitistAmAha-'muhuttaddhaM tu'tti prAgvadantarmuhUrtameva jaghanyA utkRSTA bhavati pUrvakoTI 'tuH' vizeSaNe, sa ca jaghanyasthityapekSayA'syA uktameva vizeSa dyotayati, navabhinyUnA ra jJAtavyA zuklalezyAyAH sthitiriti prakramaH, iha ca yadyapi kazcitpUrvakoTyAyuraSTavArSika eva vratapariNAmamAmoti tathA'pi naitAvadvayaHsthasya varSaparyAyAdaka zuklalezyAyAH sambhava iti navabhirvayUMnA pUrvakoTirucyate / 'esA'sUtra | spaSTameva / pratijJAtAnurUpamAha-dazavarSasahasrANi kRSNAyAH sthitirjaghanyakA bhavati, bhavanapativyantareSu cAsyAH sambhava-4 |steSAmeva jaghanyato'pyetAvasthitikatvAt , uktaM ca-"dasa bhavaNavaNayarANaM vAsasahassA ThiI jahanneNaM"ti, 'paliyamasaMkhejaimotti palyopamAsaGkhayeyatamaH prastAvAd bhAga utkRSTA bhavati kRSNAyAH sthitiriti prakrama, evaMvidhavimadhyamAyuSAmeva bhavanapativyantarANAmiyaM drssttvyaa| samprati nIlAyAH sthitimAha-yA kRSNAyAH sthitiH 'khaluH' he 1 daza varSasahasrANi bhavanapatInAM vanacarANAM sthitirjaghanyena in Educati onal For Private Personel Use Only hellorary.org Page #300 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. lezyAvyayanaM. 34 bRhadvRttiH CARECHAROSASUSCAME S vAkyAlaGkAre 'utkRSTA' anantaramuktarUpA 'sA u'tti saiva 'samayamabhahiya'tti samayAbhyadhikA jaghanyena nIlAyAH, 'paliyamasaMkhijatti prAgvatpalyopamAsaGkhayeyazca bhAga utkRSTA sthitinavaramuktahetorave bRhattaro'yamasaGkhyeyabhAgo gRhyte| yA nIlAyAH sthitiH khalutkRSTA 'sA utti saiva samayAbhyadhikA jaghanyena kApotAyAH palyopamAsaGkhyeyazca bhAga utkRSTA sthitiH, etAvadAyuSAmeva bhavanapativyantarANAmime mantavye, ihApyuktahetoreva pUrvasmAdbahattaro'saGkhyAtabhAgaH parigRhyate / itthaM nikAyadvayabhAvinImAdyalezyAtrayasthitimupadaya samastanikAyabhAvinI tejolezyAsthitimabhidhAtuM pratijJAsUtramAha-'teNa'tti tataH paraM pravakSyAmi tejolezyAM, 'yatheti yenAvasthAnaprakAreNa suragaNAnAM bhavati tathetyupaskAraH, kimanyataranikAyAnAmevAmISAmutAnyathetyAha-bhavanapativANamaMtarajyotirvaimAnikAnAM caturnikAyAnAmiti yo'rthaH, 'caH' pUraNe, pratijJAtamevAha-palyopamaM jaghanyA utkRSTA 'sAgara'tti sAgaropame 'tuH prAgvat dvisaGkhaye adhike-argale, kiyatetyAha-palyopamAsaGkhayeyeneti yogaH, bhavati taijasthAH sthitiriti prakramaH, iyaM ca sAmAnyopakrame'pi vaimAnikanikAyaviSayatayaiva neyA, tatra ca saudharmazAnadevAnAM jaghanyata utkRSTatazcaitAvadAyuSaH sambhavAt , upalakSaNaM caitacchepanikAyatejolezyAsthiteH, tatazca bhavanapativyantarANAM jaghanyato dazavarSasahasrANi, utkRSTatastu bhavanapatInAM sAgaropamamadhikaM, vyantarANAM ca palyopamaM, jyotiSkANAM tu jaghanyataH palyopamASTabhAgaH, utkRSTatastu varSalakSAdhikaM palyopamam, etAvanmAtrAyA evaiSAM jaghanyata utkRSTatazcAyuHsthiteH sambhavAt / 'dasavAsa // 66 // Jain Education For Private & Personel Use Only KNaw.jainelibrary.org Page #301 -------------------------------------------------------------------------- ________________ R454646 sahassAI' ityAdi spaSTameva, navaramanena nikAyabhedamanaGgIkRtyaiva lezyAsthitiruktA, iha ca dazavarSasahasrANi jaghanyA tejasyAH sthitirabhihitA, prakramAnurUpyeNa tu yotkRSTA kApotAyAH sthitirasAvevAsyAH samayAdhikA prApnoti, adhIyate ca kecanAnantarasUtratrayasthAne-'jA kAUi ThiI khalu ukkose' tyAdi tadatra tattvaM na vidmH| padmAyAH sthitimAhayA tejasyAH sthitiH khalutkRSTA 'sA utti saiva samayAbhyadhikA jaghanyena padmAyAH sthitiriti prakramaH, 'daza tu' iti dazaiva prastAvAtsAgaropamANi muhUrttAdhikAnyutkRSTA, iyaM ca jaghanyA sanatkumAre utkRSTA ca brahmaloke, tayorevaitadAyuSkasambhavAt , Aha-yadIhAntarmuhUrtamadhikamucyate tataH pUrvatrApi kiM na tadadhikamucyate ? devabhavalezyAyA eva tatra vivakSitatvAt , pratijJAtaM hi 'teNa paraM vocchAmi lesANa ThiI tu devANaM'ti, evaM satIhAntarmuhAdhikatvaM virudhyate, na abhiprAyAparijJAnAt, atra hi prAguttarabhavalezyA'pi "aMtomuhuttami gae"tti vacanAddevabhavasambandhinyeveti pradarza-, hainArthamitthamuktamiti na virodha iti bhAvanIyam / zuklalezyAsthitimAha-yA padmAyAH sthitiH khalutkRSTA 'sA utti saiva samayAbhyadhikA jaghanyena zuklAyAH sthitiriti prakramaH, trayastriMzat 'muhuttamambhahiyatti prAgvanmuhUrttAbhyadhikAni sAgaropamANyutkRSTeti gamyate, asyAzca lAntakAbhidhAnapaSTadevalokAtprabhRti yAvatsarvArthasiddhastAvatsambhavaH, atraivaitAvadAyuSaH sadbhAva itikRtveti paJcadazasUtrArthaH // uktaM sthitidvAraM, sAmprataM gatidvAramAha kiNhA nIlA kAU tinnivi lesAu ahammalesAu / eyAhi tihivi jIvo duggaiM ubavajaI // 5 Jain Education Ww.jainelibrary.org Page #302 -------------------------------------------------------------------------- ________________ R uttarAdhya. lezyAdhya - bRhadvRttiH yanaM. 34 // 66 // S teu pamhA sukkA tinnivi eyAu dhammalesAu / eyAhi tihivi jIvo suggaiM uvavajaI / / 57 // kRSNA nIlA kApotAstisro'pyetA adharmalezyAH, pApopAdAnahetutvAt , pAThAntarato'dhamalezyA vA, tisRNAmapyavizuddhatvenAprazastatvAt , yadyevaM tataH kimityAha-etAbhiH' anantaroktAbhiH 'tisRbhirapi' kRSNAdilezyAbhiH 'jIvaH' jantuH 'durgatiM' narakatiryaggatirUpAm 'upapadyate' prApnoti, subvyatyayAdvA durgatau 'upapadyate' jAyate, saMkliSTatvena tatprAyogyAyuSa eva tadvatAM vandhasambhavAditi bhaavH| tathA taijasI padmA zuklAstisro'pyetAH 'dharmalezyAH' pradhAnalezyAH, vizuddhatvenAsAM dharmahetutvAt , tathA cAgamaH-"tao lesAo avisuddhAo to visuddhAo tato pasatthAo tao apasatthAo tao saMkiliTThAo tao asaMkiliTThAo tao duggatigAmiyAo tao sugtigaamiyaao|" ata eva 'etAbhistisRbhiH' taijasyAdilezyAbhirjIvaH 'sogatitisugati' devamanuSyagatilakSaNAM muktiM vopapadyate, yadvA prAgvasugatau 'utpadyate' jAyate, tathAvidhAyuvandhataH sakalakamApagamatazceti suutrdvybhaavaarthH| uktaM gatidvAraM, sAmpratamAyu rAvasaraH, tatra ca yasyA lezyAyA yadAyuSo mAnaM tasthitidvAra evArthato'bhihitam , iha tvidamucyate-avazyaM hi janturyallezyepUtpadyate tallezya eva mriyate, yata AgamaH-"jallesAI davAI pariyAittA kAlaM karei taleso uvavajaI"tti, tathehaiva vakSyati "aMtomuhurtami gae" ityAdi tatra janmAntarabhAvilezyAyAH kiM prathamasamaye parabhavAyuSa udaya Ahokhicaramasamaye'nyathA veti saMzayApanodAnAyAha // 66 // OORKERSE Jain Education Inter For Private & Personel Use Only ainelibrary.org Page #303 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Educatio sAhiM savvAhiM paDhame samayaMmi pariNayAhiM tu / na hu karasaha ubavatti pare bhave asthi jIvassa // 58 // | lesAhiM savvAhiM carame samayaMmi pariNayAhiM tu / nahu kassa uvavanti pare bhave asthi jIvassa // 59 // aMtamuhuttaMmi gae aMtamuhuttaMmi sesae ceva / lesAhiM pariNayAhiM jIvA gacchati paraloyaM // 60 // 'lezyAbhiH' uktarUpAbhiH' 'sarvAbhiH' iti paripi prathame samaye tatpratipattikAlApekSayA 'pariNatAbhiH' prastAvAdAtmarUpatAmApannAbhiH, lakSaNe tRtIyA, 'tuH' "pUraNe 'na hu' naiva kasyApi 'upavatti' tti 'utpattiH' utpAdaH, paThyate ca 'navi kassavi uvavAo'tti sugamaM, 'pare' anyasmin 'bhave' janmani 'bhavati' vidyate 'jIvasya' jantoH / tathA lezyAbhiH sarvAbhiH 'carame samaye' ityantasamaye pariNatAbhistu 'nahu' naiva kasyApyutpattiH pare bhave bhavati jIvasya / kadA tarhi ? ityAha- antarmuhUrtte 'gata eva' atikrAnta eva, tathA'ntarmuhUrtta zeSake caiva - avatiSThamAna eva lezyAbhiH | pariNatAbhirupalakSitA jIvA gacchanti 'paralokaM' bhavAntaram itthaM caitanmRtikAle bhAvibhavalezyAyA utpattikAle vA'tItabhavalezyAyA antarmuhUrttamavazyambhAvAt, na tviha viparItamavadhAryate - antarmuhUrtta eva gata ityantamuhUrtta eva zeSaka iti ca, devanArakANAM khakhalezyAyAH prAguttarabhavAntarmuhUrttadvaya sahitanijAyuHkAlaM yAvadavasthitatvAt uktaM hi prajJApanAyAm - "jalesAiM davAI AyatittA kAlaM kareti tallesesu uvavajjai'tti, tathA 'kaNhalese Neratie kaNhalesesu | raiesa uvavajjati kaNhalesesu ucvaTTara, jalese uvavajjai talese ubaTTati, evaM nIlalesevi kAulesevi, evaM asura ational Page #304 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 662 // kumArA jAva vemANiya"tti, anenAntarmuhUrtAvazeSa AyuSi parabhavalezyApariNAma ityuktaM bhavatIti sUtratrayArthaH // lezyAdhyaitthaM lezyAnAM nAmAdyabhidhAya sAmpratamadhyayanArthamupasaMjihIpurupadezamAha yanaM. 34 tamhA eyAsi lesANaM,aNubhAvaM viyaanniyaa| appasatthAu vajjittA, pasasthAo ahiTThae muNi // 31 // ttibemi|| ||lesjjhynnN // 34 // 'tamha'tti yasmAdetA aprazastA durgatihetavaH prazastAzca sugatihetavastasmAt 'etAsAm' anantaramuktAnAM lezyAnAm || 'anubhAgam' uktarUpaM vijJAya' vizeSeNAvabudhya aprazastAH kRSNAdyAstisro varjayitvA 'prazastAH' taijasyAdyAstisraH 'adhitiSThet' bhAvapratipattyA''zrayenmuniriti zeSa iti sUtrArthaH / 'iti' parisamAptI, bravImIti pUrvavat, nayAzca prAgvat // iti zrIzAntyAcAryakRtAyAM ziSyahitAyAmuttarAdhyayanaTIkAyAM catustriMzaM lezyAdhyayanaM samAptam // 34 // H // 632 // . .DECISTERESTRADASTRA.COMREHERESTRA T E iti zrImaduttarAdhya. ziSya zrIzAntisU0 vRttau catustriMzattamaM lezyAdhyayanaM samAptam // " " " " " * Jain Education Inter For Private & Personel Use Only R ainelibrary.org Page #305 -------------------------------------------------------------------------- ________________ atha anagAramArgagatiritinAma paMcatriMzattamamadhyayanam / vyAkhyAtaM lezyAdhyayananAmakaM catustriMzamadhyayanam , adhunA paJcatriMzamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaHanantarAdhyayane lezyA abhihitAH, tadabhidhAne cAyamAzayaH-azubhAnubhAvalezyAtyAgataH zubhAnubhAvA eva lezyA adhiSThAtavyAH, etacca bhikSuguNavyavasthitena samyagvidhAtuM zakyaM, tadyavasthAnaM ca tatparijJAnata iti tadarthamidamArabhyate, etatsambandhAgatasya cAsyAnuyogadvAracatuSTayaM prAgvadvarNanIyaM yAvannAmaniSpannanikSepe anagAramArgagatiriti nAma, ato'nagAramArgagatInAM trayANAmapi padAnAM nikSepAyAha niyuktikRt aNagAre nikkhevo cauviho duviha hoi naayvo| // 546 // jANagabhaviyasarIre tavairitte a nihagAIsu / bhAve sammaTTiI agAravAsA viNimmukko // 547 // maggagaINaM duNhavi pubudiTTo caukkanikkhevo / ahigAro bhAvamagge siddhigaIe u naaybo|| 548 // gAthAtrayaM spaSTameva, navaraM tayatiriktazca nihavAdiSu, AdizabdAdanyeSvapi caritrapariNAmaM vinA gRhAbhAvavatsu, nirdhAraNe saptamI, tatazca yasteSu madhye'nagAratvena loke rUDha ityupaskAraH, sa tayatirikto dravyAnagAro, bhAve 'samya-|| uttarA. 111 For Private & Personel Use Only jainelibrary.org Page #306 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - uttarAdhya. bRhadvRttiH anagAraga|timArgAdhya. 35 // 663 // gdRSTiH' samyagdarzanavAnnizcayato yatsamyaktvaM tanmaunamiti caritrI agAravAsenAgArapAzena vA prAkRtatmAttRtIyAthai paJcamI vizeSeNa-tatprativandhaparityAgarUpeNa nirmuktaH-tyakto vinirmukto'nagAra iti prakramaH, tathA mArgagasoIyorapi, pUrvatra-mokSamArgagatinAmanyadhyayane uddiSTaH-kathitaH pUrvoddiSTaH, itthameSAM caturvidhatvena keneha prakRtamityAha-adhikAraH |'bhAvamaggi'tti suvyatyayAd 'bhAvamArgeNa' samyagdarzanajJAnacAritralakSaNena siddhigatyA cArthAdbhAvagatyA upalakSaNatvAdbhAvAnagAreNa ca jJAtavya iti gAthAtrayASayavArthaH / gato nAmaniSpanno nikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, tacedam suNeha me egamaNA, maggaM savvannu (buddhehi) desiyaM / jamAyaraMto bhikkhU , dukkhANaMtakaro bhave // 1 // __ 'zRNuta' AkarNayata 'me' mama kathayata iti zeSaH, ekAgramanasaH, ko'rthaH 1-ananyagatacittAH santaH ziSyA iti zeSaH, kiM tat ? ityAha-'mArgam' uktarUpaM prakramAnmukterbudhaiH-avagatayathAsthitavastutattvairutpannakevalairahadbhiH zrutakevalibhirgaNadharAdibhirvatyuktaM bhavati, dezita-pratipAditamarthataH sUtratazca, tameva vizeSayitumAha-'yam' iti mArgam 'Acaran' AsevamAnaH 'bhikSuH' anagAraH 'duHkhAnA' zArIramAnasAnAmantaH-paryantastatkaraNazIlo'ntakaraH bhavet' syAt , sakalakarmanirmUlanata iti bhAvaH, tadanenAsevyAsevakasambandhenAnagArasambandhitvaM mArgasya tatphalaM ca muktigatiriti darzitaM, tatazcAnagAramArga tahatiM ca zRNutesa(rthata) uktaM bhavatIti sUtrArthaH // yathApratijJAtamevAha // 663 // Jan Education For Private Personel Use Only R ainelibrary.org Page #307 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gihavAsaM paricajA, pabvajjAmassie muNI / ime saMge viyANijjA, jehi sajati mANabA // 2 // taheva siM aliyaM, coja abbabhasevaNaM / icchAkAmaM ca lobhaM ca, saMjao parivajae ||||mnnohrN cittagharaM, malladhUvaNavAsiyaM / sakavADaM paMDarUlloyaM, maNasAvi na patthae // 4 // iMdiyANi u bhikkhussa, tArisaMmi uvassae / dukkarAiMtu dhArecaM] nivAreuM, kAmarAgavivaDhaNe // 5 // susANe sunnagAre vA, rukkhamUle va ikko| pairike parakau vA, vAsaM tattha'bhiroyae // 6 // phAsuyaMmi aNAbAhe, itthIhi aNabhihue / tattha saMkappae vAsaM, bhikkhU paramasaMjae ||7||n sayaM gihAI kugvijA, neva annehiM kaare| gihakammasamAraMbhe, bhUyANaM dissae vaho // 8 // tasANaM thAvarANaM ca, suhumANaM bAyarANa ya / tamhA gihasamAraMbha, saMjao parivajae // 9 // 4 hai taheva bhattapANesu, payaNe payAvaNesu ya / pANabhUyadayaTTAe, na pae Na payAvae // 10 // jaladhannanissiyA jIvA, puDhavIkaTThanissiyA / hammati bhattapANesu, tamhA bhikkhU na payAvae // 11 // visappe savvao dhAre, bahupANaviNAsaNe / natthi joisame satthe, tamhA joI na dIvae // 12 // hiraNaM ca jAyarUvaM ca, maNasAvi na patthae / samalijhukaMcaNe bhikkhU, virae kaMyavikkae // 13 // kiNaMto kaio hoi, vikiNato a vaannio| kayavikkayaMmi vaTTato, bhikkhu havai taariso||14|| bhikkhiyavvaM na keyavvaM, bhikkhuNA bhikkhvittinnaa| kayavikkao mahAdoso, bhikkhAvittI suhAvahA // 15 // samuyANaM uMchamesijjA, jahAsuttamaNiMdiyaM / lAmAlAbhaMmi saMtuDhe, piMDavAyaM care muNI // 16 // alolo na rase giddho, jimbhAdaMto amucchio|n rasahAe muMjijjA, *************** *** *** Jain Education For Private & Personel Use Only Kiraw.jainelibrary.org Page #308 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH | amagArana - timArgAdhya. 35 // 664 // javaNaTThAe mahAmuNI // 17 // acaNaM rayaNaM ceva, vaMdaNaM pUaNaM tahA / iDDIsakArasammANaM, maNasAvi na patthae // 18 // mukkaM jhANaM jhiyAijA, aNiyANe akiMcaNe / vosahakAe viharijA, jAva kAlassa pajao // 19 // nijjUhiUNa AhAraM, kAladhamme uvahie / cahaUNa mANusaM budi, paDU dukkhA vimuccaI // 20 // |nimmamo nirahaMkAro, vIyarAo annaasvo| saMpatto kevalaM nANaM, sAsayaM parinivvuDe // 21 // ttibemi // ||anngaarmggN|| 35 // ___ 'gRhavAsaM gRhAvasthAnaM yadivA gRhameva vA pAravazyahetutayA pAzo gRhapAzastaM 'parityajya' parihatya 'pravrajyAM' sarvasaGgaparityAgalakSaNAM bhAgavatIM dIkSAm 'AzritaH' pratipanno muniH 'imAn' pratiprANi pratItatayA pratyakSAn 'saGgAn' putrakalatrAdIstatprativandhAn vA 'vijAnIyAt' bhavahetavo'mIti vizeSeNAvabudhyeta, nizcayato niSphalasyAsattvAjjJAnasya ca viratiphalatvAtpratyAcakSItetyuktaM bhavati, saGgazabdavyutpattimAha-'jehiM ti subvyatyayAd yeSu 'sajyante pratibadhyante, athavA yaiH saGgaiH 'sajyante' saMbadhyante jJAnAvaraNAdikarmaNeti gamyate, ke te?-'mAnavAH' manuSyA upalakSaNatvAdanye'pi jantavaH / 'tathA' iti samuccaye 'eveti pUraNe 'hiMsA' prANavyaparopaNam 'alIkam' anRtabhASaNaM 'cauryam' adattAdAnam 'abrahmasevanaM' maithunAcaraNamicchArUpaH kAma icchAkAmastaM vA-aprAptavastukAGkSArUpaM 'lohaMca' labdhavastuviSayagRyAtmakam , anenobhayenApi parigraha uktastataH parigrahaM ca 'saMyataH' yatiH 'parivarjayet' priksset| RECCXXXXCh // 664|| Jain Education Intel For Private & Personel Use Only ainelibrary.org Page #309 -------------------------------------------------------------------------- ________________ anena mUlaguNA uktAH, etadyavasthitasyApi ca zarIriNo'vazyamAzrayAhArAbhyAM prayojanaM, tayozca tadatIcArahetutvamapi kadAcitsyAditi manvAnastatparihArAya sUtraSavena tAvadAzrayacintAM prati yatate-'manoharaM cittAkSepakaM, kiM tat ?citrapradhAnaM gRhaM citragRha, tadapi kIrazaM-mAlyaiH-pranthitapuSpaidhUpanaizca-kAlAguruturuSkAdisambandhimirvAsitaMsurabhIkRtaM mAlyadhUpanavAsitaM, saha kapATena pratItena vartata iti sakapATaM tadapi 'pANDurolocaM' zvetavastravibhUSitaM manasA'pyAstAM vacasA 'na prArthayet' nAbhilaSet, kiM punastatra tiSThaditi bhaavH| kiM punarevamupadizyate ? ityAha'indriyANi' cakSurAdIni 'tuH' iti yasmAt 'bhikSoH' anagArasya 'tAdRze' tathAbhUte 'upAzraye' Azraye duHkhena kriyantehai karoteH sarvadhAtvarthatvAcchakyante duSkarANi-duHzakAnItyarthaH 'tuH' evakArArtho duSkarANyeva dhArayitum' unmArgapravRttininaSedhato mArga eva vyavasthApayituM, paThyate-duSkarANi 'NivAretuM'ti, tatrApi 'nivArayitum' iti niyatrituM khakhaviSayapra vRtteriti gamyate, kIrazi-kAmyamAnatvAtkAmA-manojJA indriyaviSayAsteSu rAgaH-abhiSvaGgastasya vivarddhane vizeSeNa vRddhihato kAmarAgavivarddhane, tathA ca tathAvidhacittavyAkSepasambhavAtkasyacinmUlaguNasya kathaJcidatIcArasambhavo doSa ityevamupadizyata iti bhaavH| evaM tarhi ka kIzi sthAtavyamityAha-'zmazAne pretabhUmau 'zUnyAgAre udvasitagRhe 'vA' vikalpe 'vRkSamUle vA' pAdapasamIpe 'ekadA' ityekasmiMstathAvidhakAle, paThyate ca-'ekato'tti 'ekakA' rAgadveSaviyuto'sahAyo vA tathAvidhayogyatayA 'parAkye' parasambandhini tathAvidhapratibandhenAkhIkRte pAThAntarataH pati Jain Education in For Private & Personel Use Only jainelibrary.org Page #310 -------------------------------------------------------------------------- ________________ + 35 uttarAdhya. rike' dezIbhASayA 'ekAnte' khyAdhasaGkale 'parakRte' paraiH-anyainiSpAdite khArthamiti gamyate 'vA' samuccaye 'vAsam' anagAraga avasthAnaM 'tatra' zmazAnAdau amirocayet' pratibhAsayedarthAdAtmane bhikSurityuttareNa yogH| 'prAsuke' acittIbhUtabhUbhA-5 bRhadvRttiH garUpe, tathAvidhamAnA bAdhA''tmanaH pareSAM vA''gantukasattvAnAM gRhasthAnAM ca yasmiMstattathA 'strImiH' aGganAbhiru timaargaa||665|| palakSaNatvAtpaNDakAdibhizca 'anabhidrute' anupadrute tadupadravavirahita ityarthaH, etAni hi muktipathapratipanthitvena tatpra vRttAnAmupadravahetubhUtAnItyevamabhidhAnaM tatre'ti prAguktavizeSaNe zmazAnAdau samyakalpayet-kuryAtsaGkalpayet ,kaM ?-vAsaM, bhikSaNazIlo bhikSuH, sa ca zAkyAdirapi syAdata Aha-paramaH-pradhAnaH sa ceha mokSastadartha sambag yatate paramasaMyataH, jinamArgaprapanna ityuktaM bhavati, tasyaiva muktimArga prati vastutaH samyagyatnasambhavAt , prAgvAsaM tatrAmirocayedi-2 tyukte rucimAtreNaiva kazcittuSyediti tatra saGkalpayedvAsamityabhidhAnam / nanu kimiha parakRta iti vizeSaNamuktamityA-4 zabyAha-na 'vayam' AtmanA 'gRhANi' upAzrayarUpANi 'kurvIta' vidadhIta naiva 'anyaH' gRhasthAdibhiH 'kaaryet'| vidhApayedupalakSaNatvAnnApi kurvantamanumanyeta, kimiti ?, yato gRhaniSpattyarthaM karma gRhakarma-iSTakAmRdAnayanAdi | tadeva samArambhaH-prANinAM paritApakaratvAd, uktaM hi-"paritAvakaro bhave samAraMbho"tti, yadvA tasya samArambhaH // 665 // pravartana gRhakarmasamArambhastasmin 'bhUtAnAm' ekendriyAdiprANinAM 'dRzyate' pratyakSata evopalabhyate, ko'sau - *vadhaH' vinaashH|bhuutaanaaN vadha ityuktaM tatra mA bhUtkeSAJcidevAsAvityAzayAha-'prasAnAM' dvIndriyAdInAM 'sthAvarANAM' Jain Education a l Pw.jainelibrary.org Page #311 -------------------------------------------------------------------------- ________________ +SSAGARAAGACASSAKAL pRthivyAyekendriyANAM 'caH samuccayeteSAmapi 'sUkSmANAm' atizlakSNAnAM zarIrApekSayA na jIvapradezApekSayA, tasyAmUrtatayaivaMprAyavyavahArAvogAt, 'bAdarANAM ca' evameva sthUlAnA, yadvA sUkSmanAmakarmodayAtsUkSmANAM teSAmapi pramAdato bhAvahiMsAsambhavAdvAdaranAmakarmodayAca bAdarANAm , upasaMhartumAha-'tamha'tti yasmAdevaM bhUtavadhastasmAddahasamArambha 'saMyataH' samyagahiMsAdibhya uparato'nagAra ityarthaH 'parivarjayet' pariharet , itthamAzrayacintAM vidhAyAhAracintAmAha-'tathaiva' tenaiva prakAreNa bhaktAni ca-zAlyodanAdIni pIyanta iti pAnAni-payaHprabhRtIni tAni ca bhaktapAnAni teSu, pacanAni ca-khayaM vikledApAdanakkathanAni pAcanAni ca-tAnyevAnyaiH pacanapAcanAni teSu ca bhUtavadho dRzyata iti prakramaH, tataH kimityAha-prANA-dvIndriyAdayo bhUtAni-pRthivyAdIni teSAM dayA-rakSaNaM prANabhUtadayA | tadartha-taddhetoH, kimuktaM bhavati ?-pacanapAcanapravRttAnAM yaH saMbhavI jIvopaghAtaH sa mA bhUditi na pacetkhato bhaktAdIti prakramo nApi pAcayettadevAnyaiH / amumevArtha spaSTataramAha-jalaM ca-pAnIyaM dhAnyaM ca-zAlyAdi tanizritAHtatrAnyatra cotpadya ye tannizrayA sthitA pUtarakabhujagelikApipIlikAprabhRtaya upalakSaNatvAttadrUpAzca 'jIvAH' prANi-21 naH, evaM pRthvIkASThanizritA ekendriyAdayo hanyante bhaktapAneSu prakramAtpacyamAnAdiSu, yata evaM tasmAdbhikSurna pAca-18 yet , apergamyamAnatvAtpAcayedapi na kiM punaH svayaM pacet , anumatiniSedhopalakSaNaM caitat / aparaM ca visarpatIti Jain Education a l KMw.jainelibrary.org Page #312 -------------------------------------------------------------------------- ________________ anagAragatimArgA bRhadvRttiH uttarAdhya. visarpa-khalpamapi bahu bhavati, yata uktam-"aNa thovaM vaNa thovaM aggI thova"mityAdi, sarvataH-sarvAsu dikSu dhAreva dhArA-jIvavinAzikA zaktirasyeti sarvatodhAraM sarvadigavasthitajantUpaghAtakatvAt , uktaM ca-"pAINaM paDINaM vAvI-" tatyAdi, ata eva 'bahuprANavinAzanam' anekajIvajIvitavyaparopakaM 'nAsti' na vidyate 'jyotiHsamam' amitulyaM // 666 // zasyante-hiMsyante'nena prANina iti zastraM-praharaNamanyaditi gamyate tasyAvisarpatvAdasarvatodhAratvAdalpajantUpaghAtaka tvAceti bhAvaH, sarvatra liGgavyatyayaH prAgvat, yasmAdevaM tasmAt 'jyotiH' vaizvAnaraM 'na dIpayet' na jvAlayet , anena ca pacanasyAgnijvalanAvinAbhAvitvAttatparihAra eva samarthitaH, itthaM ca vizeSaprakrame ca sAmAnyAbhidhAnaM prasaGgataH zItApanodAdiprayojane'pi tadArambhaniSedhArtham , AdhAkarmAdikA vA vizuddhakoTiranenaivArthataH parihAryoktA, tadaparihAre hyavazyambhAvI pacanAnumatyAdiprasaGga iti / nanvevaM jIvavadhanimitcatvameva pacanAdeniSedhanibandhanaM, taca nAsti krayavikrayayoriti yuktamevAbhyAM nirvahaNa(meva)mapi kasyacidAzaGkA syAdatastadapanodAya hiraNyAdiparigrahapUrvakatvAttayostaniSedhapUrvakaM sUtratrayeNa tatparihAramAha-hiraNyaM kanakaM 'jAtarUpaM' rUpyaM cakAro'nuktAzeSadhanadhAnyAdisamu caye 'manasA'pi' cittenApyAstAM vAcA 'na prArthayet' mamAmukaM syAditi, apergamyamAnatvAtprArthayedapi na, kiM punaH haparigRhIyA, kIdRzaH san 1-same-pratibandhAbhAvatastulye leSTakAJcane-mRtpiNDakhaNDakanake asyeti samaleSTukAJcanaH, 1 RNaM stokaM vraNaM stokaM agniH stokaH kaSAyaH stokazca / // 666 // Jain Education inte For Private & Personel Use Only Wjainelibrary.org Page #313 -------------------------------------------------------------------------- ________________ evaMvidhazca san bhikSuH 'virataH' nivRttaH syAditi zeSaH, kutaH1-krayo-mUlyenAnyasambandhinastathAvidhavastunaH khIkAro vikrayazca tasyaivAtmIyasya tathAvidhavastujAtenAnyasya dAnaM, krayazca vikrayazca krayavikrayamiti samAhArastasmAt, paJcamyarthe saptamI, viSayasaptamI vA, tatra ca-krayavikrayaviSaye, 'virataH' iti viratimAnityarthaH / kimityevam ata Aha-krINAnaH-parakIyaM vastu mUlyenAdadAnaH krayo'syAstIti krayiko bhavati-tathAvidhetaralokasadRza eva bhavati, vikrINAnazca-khakIyaM vastu tathaiva parasya dadadvaNigU bhavati, vANijyapravRttatvAditi bhAvaH, ata eva ca 'krayavikraye' uktarUpe 'vartamAnaH' pravarttamAno bhikSurbhavati na tAdRzo, gamyamAnatvAdyAzaH sUtrAbhihito bhAvabhikSuriti bhAvaH / tataH kimityAha-bhikSitavyaM' yAcitavyaM tathAvidhaM vastviti gamyate, 'na' naiva | 'kretavyaM' mUlyena grahItavyaM, kena -bhikSuNA, kIdRzA-bhikSayaiva vRttiH-vartanaM nirvahaNaM yasyAsau bhikSAvRttistena, uktaM hi-"saMbaM se jAiyaM hoi natthi kiMci ajAiyaM "ti, krayavikrayavadbhikSA'pi sadoSaiva bhaviSyatIti mandadhIrmanyate, tata Aha-krayazca vikrayazca krayavikrayaM vyavacchedaphalatvAdasya tadeva mahAdoSamuktanyAyataH, liGgavyatya yazca prAgvat, bhikSayA vRttirbhikSAvRttiH zubhaM-ihalokaparalokayoH kalyANaM sukhaM vA tadAvahati-samantAtprApayadAtIti zubhAvahA sukhAvahA vA, anena krItadopaparihAra uktaH, sa cAzeSavizuddhakoTigatadopaparihAropalakSaNam / 1 sarva tasya yAcitaM bhavati nAsti kizciyAcitam / For Private Jain Education N Personal Use Only ainelibrary.org Page #314 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 667 // mikSitavyamityuktaM, tatha dAnazrAddhAdivezmani kvacidekatraiva syAdata Aha-samudAna' bhaikSaM na tvekabhikSAmeva taccoJcha-12 anagAragamiSa umcham-anyAnyavezmataH khalpaM khalpamAmIlanAt , madhukaravRttyA hi bhramata IrageSa bhavatItyevamuktam , 'eSayet' gaveSayet, etabotsUtramapi syAdityAha-sUtram-AgamastadanatikrameNa yathAsUtram-AgamAbhihitodgamaiSaNAdhavA timArgAdhAta ityuktaM bhavati, tata eva 'aninditaM' ziSTanindhena vaparaprazaMsAdihetunA'nutpAditaM jAsyAdijugupsitajana- dhya. 35 sambandhi vA na bhavati, tathA lAbhacAlAbhazca lAbhAlAbhaM tasmin saMtuSTaH-odanAdeH prAptAvaprAptau ca santoSavAn na tu vAnchAvidhuritacitta iti bhAvaH, iha ca lAbhe'pi vAnchottarottaravastuviSayatvena bhAvanIyA, piNDyata iti piNDo-bhikSA tasya pAtaH-patanaM prakramApAtre'sminniti piNDapAtaM-bhikSATanaM tat 'caret' Aseveta 'muniH' iti tapakhI, pAThAntaratazca piNDasya pAtaH piNDapAtastaM gaveSayet , ubhayatra ca vAkyAntaraviSayatvAdapaunarutyam / itthaM |ca piNDamavApya yathA bhuJjIta tathA''ha-'alolaH' na sarasAnne prApte lAmpaTyavAn , na 'rase' snigdhamadhurAdau 'gRddhaH' prAptAvabhikAGkSAvAn , kathaM caivaMvidhaH?, yataH 'jibbhAdaMte'tti prAkRtatvAddAntA-vazIkRtA jihvA-rasanA yenAsau dAntajihvo'ta eva 'amUrchitaH' saMnidherakaraNena tatkAle vA'bhiSvaGgAbhAvena, uktaM hi-"no vAmAo haNuyAto dAhiNaM, // 667 // dAhiNAo vA vAmaM cAlei" evaMvidhazca san 'na' naiva 'rasaTTAe'tti rasAtha sarasamidamahamAkhAdayAmIti dhAtuvi. 1 na vAmAt hanuno dakSiNaM na dakSiNAdvA vAmaM cAlayati Jain Education Inter For Private & Personel Use Only -6-14 ainelibrary.org Page #315 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zeSo vA rasaH sa cAzeSadhAtUpalakSaNaM tatasadupacayaH sthAdityetadartha 'na bhuMjIta' nAbhyaSaharet , kimarthaM taha-tyAhayApanA-nirvAhaH sa cArthAtsaMyamasya tadartha 'mahAmuniH' pradhAnatapaskhI, anena piNDavizuddhiruktA / tadevamAdau malagaNAna vidheyatayA'bhidhAya tatparipAlanArthamAzrayAhAracintAdvAreNottaraguNAMzca samprati tadavasthita evAtmanyutpannabahumAnaH kazcidarcanAdi prArthayediti taniSedhArthamAha-arcanAM' puSpAdibhiH pUjAM 'racanA' niSadyAdiviSayAM khastikAdinyAsAtmikAM vA 'ca' samuccaye 'evaH' avadhAraNe netyanena saMbhansyate 'vandanaM' namastubhyamityAdi vAcAsbhiSTavanaM 'pUjanaM' viziSTavastrAdibhiH pratilAbhanaM 'tatheti samuccaye, Rddhizca-zrAvakopakaraNAdisampadAmoSadhyAdirUpA vA satkArazca-arghapradAnAdiH sanmAnazca-abhyutthAnAdiH RddhisatkArasanmAnaM tanmanasA'pyAstAM vAcA naiva 'prArthayetU' mamedaM syAdityabhilapet / kiM punaH kuryAdityAha-'zukladhyAnam' uktarUpaM yathA bhavatyevaM 'dhyAyet' cintayet 'anidAnaH' avidyamAnanidAno'kizcanaH prAgvat, vyutsRSTa iva vyutsRSTaH kAyaH-zarIraM yena sa tathA viharedapratibaddhavihAritayeti gamyate 'yAvaditi maryAdAyAM 'kAlasya' iti mRtyoH 'pajayatti' 'payAyaH' paripATI prastAva itiyAvat, yAvanmaraNasamayaH kramaprApto bhavatIti / evaMvidhAnagAraguNasthazca yAvadAyurvihatya mRtyusamaye yatkRtvA 4 yatphalamavApnoti tadAha-'NijjUhiUNa'tti parityajya 'AhAram' azanAdi, tatparityAgazca saMlekhanAkrameNaiva, Jain Education Intern For Private & Personel Use Only orijainelibrary.org Page #316 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhaddhRttiH // 66 // +SAX jhagiti tatkaraNe bahutaradoSasambhavAt , tathA cAgamaH-"dehammi asaMlihie sahasA dhAUhi khijmaannaahiN| anagAragajAyai aTTajjhANaM sarIriNo caramakAlaMmi // 1 // kadA ?-kAladharme' AyuHkSayalakSaNe mRtyukhabhAve 'upasthite' pratyA timArgAsannIbhUte, tathA 'tyaktvA' apahAya 'mANusaM'ti mAnuSIM-manuSyasambandhinI 'bundi' zarIraM 'prabhuH' vIryAntarAyakSayato viziSTasAmarthyavAn 'dukkhe'tti 'duHkhaiH' zArIramAnasaiH 'vimucyate' vizeSeNa tyajyate, tannibandhanakApagamata iti bhAvaH / kIdRzaH san ? ityAha-'nirmamaH' apagatamamIkAraH 'nirahaGkAraH' ahamamukajAtIya ityAdyahaGkArarahitaH, IdRkSaH kutaH, yato vItarAgaH prAgvad vigatarAgadveSaH, tathA 'anAzravaH' karmAzravarahito mithyAtvAditaddhatvabhAvAt saMprAptaH 'kevalajJAnam' uktarUpaM 'zAzvata' kadAcidavyavacchedAt 'parinivRtaH' akhAsthyahetukarmAbhAvataH sarvathA khasthIbhUta iti viMzatisUtrabhAvArthaH / 'iti' parisamApto, bravImIti pUrvavat / gato'nugamo, nayAzca prAgvat // ityuttarAdhyayanazrutaskandhaTIkAyAM zrIzAntyAcAryaviracitAyAM ziSyahitAyAmanagAramArgagatinAmakaM paJcatriMzattamamadhyayanaM samAptam // 35 // ityuttarAdhyayanazrutaskandhe zrIzAntyAcAryavihitA ziSyahitAnAmnI anagAramArgagatinAmaka paJcatriMzattamAdhyayanavRttiH ||668 // SASSANASANA-963 XSEX 1 dehe'saMlikhite sahasA dhAnuSu kSIyamANeSu / jAyate AdhyAnaM zarIriNazcaramasamaye // 1 // JainEducation Intera For Private Personal use only ainelibrary.org Page #317 -------------------------------------------------------------------------- ________________ atha jIvAjIvavibhaktiritinAma patriMzattamamadhyayanam / vyAkhyAtamanagAramArgagatinAmakaM paJcatriMzamadhyayanam , adhunA patriMzamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaHanantarAdhyayane hiMsAparivarjanAdayo bhikSuguNA uktAH, te ca jIvAjIvakharUpaparijJAnata evAsevituM zakyanta iti tajjJApanArthamidamArabhyate, asya copakramAdIni catvAryanuyogadvArANi, tatra ca bhASyagAthA:-"tassa aNuogadArA cittAri uvakkame ya nikkheve / aNugama nae ya tahA uvakkamo chaviho tattha // 1 // nAma ThavaNAdavie khette kAle taheva bhAve y| eso satthovakamo vanneyavo jhkmso||2|| ahavaDaNupuvINAmappamANavattavayA ya boddhabA / atyahigAre tatto cha? ya tahA smaayaaro||3|| sacce jahakameNaM vanneUNaM imo smoyaaro| aNupubIe u tahiM ukittaNapucI || otarai // 4 // sA iha puvANuputrI pacchaNupucI tahA aNaNupuvI / puSaNupuSI chattIsaiyaM imaM paccha puNa paDhame // 5 // 1 tasya anuyogadvArANi catvAri upakramazca nikSepaH / anugamo nayazca tathA upakramaH paDidhastatra / / 1 // nAma sthApanA dravyaM kSetraM kAlaH tathaiva bhAvazca / eSa zAstrIyopakramo varNayitavyo yathAkramam // 2 // athavA AnupUrvI nAma pramANaM vaktavyatA ca boddhavyA / arthAdhikArazca tataH SaSThazca tathA samavatAraH // 3 // sarvAna yathAkramaM varNayitvA ayaM samavatAraH (kAryaH) / tatra AnupUyau utkIrtanAnupUyomavatarati // 4 // seha pUrvAnupUrvI pazcAnupUrvI tathA anAnupUrvI / pUrvAnupUrvyA SaTtriMzattama idaM pazcAnupULa punaH prathamam // 5 // uttarA.112 Bw.jainelibrary.org Page #318 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH aNaNupuvIe U egAeguttarAya seDhIe / chattIsagacchagAe guNiyA annonnadurupUNA ||6||nnaame chabihaNAme tatthavijIvAjIva bhAve khaovasamiyammi / jamhA vaTTai bhAve sabasuyaM khaovasamiyaMmi // 7 // oyarati pamANe puNa bhAvapamANaM vibhaktiH mi taMpi tivihaM tu / guNaNayasaMkhapamANaM oyarati guNapamANaMmi // 8 // tatthavi NANe tahiyapi Agama louttare aNaMge ya / kAliyasue ya tatto ahavAvI AgamatiyaMmi // 9 // attaaNaMtarapAraMpare ya ubhayaMmi taM samoyaraI / Na Naesu samoyaraI samoyarai u saMkhaparimANe // 10 // tatthavi ya kAliyasue akkharapAyAiesu oyarai / vittavaya osaNNaM sasamayavattava oyarati // 11 // atthahigAro itthaM jIvAjIvehiM hoi NAyaco / emeva samoyaraI / jaM jattha samoyarai dAre // 12 // nikkhevAvasaro puNa aha aNupatto ya tattha nikkheve / Nikkhevo NAsotti ya hA 1 anAnupurvyA tvekAyekottarAyAM zreNyAm / paTuiMzadgacchagatAyAM guNitA anyonyaM dvirUponAH // 6 // nAmni SaDidhe nAgni tatrApi bhAve || baayopshmike| yasmAt varttate bhAve sarva zrutaM kSAyopazamike // 7 // avatarati pramANe punarbhAvapramANe tadapi trividhaM tu / guNanayasaGkhyA pramANAni avatarati guNapramANe // 8 // tatrApi jJAne tatrApi Agame avatarati lokottare anaGge ca / kAlikazrute ca tatrAthavApi Agamatrike | // 9 // AtmAnantaraparampareSu cobhayasminnapi tatsamavatarati / na nayeSu samavatarati samavatarati tu saMkhyAparimANe // 10 // tatrApi ca kAlikazrute akSarapAdAdikeSvavatarati / vaktavyatAyAM prAyazaH svasamayavaktavyatAyAmavatarati // 11 // arthAdhikAro'tra jIvAjIvAbhyAM | bhavati jJAtavyaH / evameva samavatarati yadyatra samavatarati dvAre // 12 // nikSepAvasaraH punarathAnuprAptazca tatra nikSepe / nikSepo nyAsa iti ca JainEducational For Private Personel Use Only Lw.jainelibrary.org Page #319 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education savi ya so cauhA // 14 // | jIvANa ya vibhattI // 15 // ThavaNatti va hoti egaTThA // 13 // so tiha ohe NAme sottAlAve ya hoi boddhavyo / tatthoho aviseso ajjhayaNavaNNeu jahA vihiNA tayaNaMtaramittha NAmaNiphaNNo / tattha ya nAmaM assa u jIvAatra ca jIvAjIvavibhaktiriti padatrayaM varttata ityetannikSepAyAha niyuktikRt -- // 549 // // 551 // nikkhevo jIvaMmi a cauvo duhi hoi nAyaat | jANagabhaviyasarIre tavairitte a jIvadavaM tu / bhAvaMmi dasaviho khalu pariNAmo jIvadvassa // 550 // nikkhevo a ( ( ) jIvaMmi cauviho duviha hoi nAyavo / | jANagabhavivasarIre tabairitte ajIvadavaM tu / bhAvaMmi dasaviho khalu pariNAmo a ( ( ) jIvadavasa 552 nikkheva vibhattIe cauhi duhi hoi dami / jANagabhaviyasarIrA tabairittA ya se bhave duvihA | jIvANamajIvANa ya jIvavibhattI tahiM duvihA 554 // 553 // 1 sthApaneti ca bhavantyekArthAH // 13 // sa tridhA ovaH nAma sUtrAlApakazca bhavati boddhavyaH / tantraugho'vizeSa : adhyayanasyApi ca sa caturdhA // 14 // varNayitvA yathAvidhi tadanantaramatra nAmaniSpannaH / tatra ca nAmAsya tu jIvAjIvAnAM ca vibhaktiH / / 15 / / ational Page #320 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. vRhadvRttiH // 670 // Jain Education Int siddhANamasiddhANa ya ajjIvANaM tu hoi duvihA u / rUvINamarUvINa ya vibhAsiyabvA jahA sutte // 555 // | bhAvaMmi vibhattI khallu nAyavA chavihaMmi bhAvaMmi / ahigAro itthaM puNa davavibhattIi ajjhayaNe // 556 // kyAdi gAthA aSTa vyAkhyAtaprAyA eva, navaraM tavyatiriktazca 'jIvadravyaM' dravyajIva ucyata iti prakramaH 'tuH' vizeSadyotakaH, sa cAyaM vizeSa:-yathA na kadAcittatparyAyaviyuktaM dravyaM tathA'pi ca yadA tadviyuktatayA vivakSyate tadA taddravyaprAdhAnyato dravyajIvaH, bhAve tu dazavidhaH 'khaluH' avadhAraNe dazavidha eva pariNAmaH karmakSayopazamoda| yApekSapariNatirUpo jIvadravyasya samvandhI jIvAdananyatvena jIvatayA vivakSito jIva iti prakramaH, tatra ca kSAyopazamikAH SaT paJcendriyANi SaSThaM manaH audayikAH krodhAdayazcatvAro mIlitA daza bhavanti / evamajIvanikSepe'pi yadA pudgaladravyamajIvarUpaM sakalaguNaparyAyavikalatayA kalpyate tadA tadyatirikto dravyAjIvaH, bhAve cAjIvadravyasyapudgalasya dazavidhaH pariNAmo'jIva iti prakramaH, sa ca zabdAdayaH paJca zubhAzubhatayA bhedena vivakSitAH, tathA ca sampra| dAyaH - zabda sparzarasa rUpagandhAH zubhAzrAzubhAce 'ti / tathA vibhaktinikSepe sati vibhaktirbhavet 'dvividhA' dviprakArA, dvaividhyaM cAsyAH sambandhibhedAdeveti tamAha-jIvAnAmajIvAnAM ca, ko'rthaH ? - jIvavibhaktiH - jIvAnAM vibhAgenAvasthApanam, evamajIvavibhaktizca, uttaratrApyevameva sambandhibhedAdbhedo vyAkhyeyaH, 'tarhi 'ti vacanavyatyayAt 'tayoH' jIvAjIva vibhakti0 36 // 670 // Kainelibrary.org Page #321 -------------------------------------------------------------------------- ________________ | jIvAjIva vibhaktayormadhye dvividhA siddhAnAmasiddhAnAM ca, 'ajIvANaM tu'tti 'tuH' apizabdArthastato'jIvAnAmapi bhavati 'duvihA u'tti, 'tuH' avadhAraNe tato dvividhaiva rUpiNA marUpiNAM ca 'vibhASitavyA' vizeSeNa vyaktaM vaktavyA yathA 'sUtre' prakrAntAdhyayanarUpe, iha tu prakramAyAtA'pi paunaruktyaprApterasau na pratipAdyata iti bhAvaH, 'bhAve' bhAvanikSepe vibhaktiH 'khalu' nizcitaM jJAtavyA 'paDidhe bhAve' paTprakAraudayikAdibhAva viSayA, Aha-evamanekavidhAyAM | vibhaktAviha kayA'dhikAraH 1, ucyate, 'adhikAraH' adhikRtam 'atre'ti prastute punaH zabdo vAkyAntaropanyAse 'dravyavibhaktatyA' jIvAjIvadravyavibhAgAvasthApanarUpayA, tasyA evAtra pradarzyamAnatvAditi bhAva iti niyuktigAthA| 'STakAvayavArthaH / ityavasito nAmaniSpannanikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM tacedam jIvAjIvavibhattiM me, suNehegamaNA io / jaM jANiUNa bhikkhU, sammaM jayaha saMjame // 1 // jIvAzca - upayogalakSaNA ajIvAzca tadviparItA jIvAjIvAsteSAM vibhajanaM vibhaktiH- tattadbhedAdidarzanato'pi | vibhAgenAvasthApanaM jIvAjIvavibhaktistAM 'me' mama kathayata iti gamyate 'zRNuta' AkarNayata ziSyA iti zeSaH, paThanti |ca 'suNeha miti, kathambhUtAH santa ? - ekaM - darzanAntaroktajIvAjIva vibhaktAvagatatvena manaH- cittaM yeSAM te ekamanasaH, ihaiva zraddhAnavanta ityuktaM bhavati, 'itaH' ityasmAdanantarAdhyayanAdetadviSayAt zravaNAdvA'nantaraM yAM jIvAjIvavibhaktiM jJAtvA 'bhikSuH' anagAraH pAThAntarataH zramaNo vA samyagiti - prazaMsArthI nipAtaH, tatazca samyak - w.jainelibrary.org Page #322 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. prazastaM yathA bhavatyevaM 'yatate' yatnavAn bhavati, va?-saMyame-uktarUpasaMyamaviSaya iti suutraarthH|| Aha-jIvAjI- bhAjIvAjIva vavibhaktijJAnamiva lokAlokavibhaktijJAnamapi saMyamayatanAyAM viSayatayopayujyata evetyAhabRhadvRttiH / vibhaktiH | jIvA ceva ajIvA ya, esa loe viyaahie| ajIvadesamAgAse aloe se viyAhie // 2 // // 671 // VI 'jIvAzcaivAjIvAzca' vakSyamANAH, ko'rthaH?-jIvAjIvarUpaH 'epa'iti pratiprANi pratyakSaH pratIto loko vize SeNAkhyAtaH-kathito vyAkhyAtastIrthakRdAdibhiriti gamyate, jIvAjIvAnAmeva yathAyogamAdhArAdheyatayA vyavasthitAnAM lokatvAd, 'ajIvatti, anenAjIvasamudAya upalakSyate, sa ca dharmAdharmAkAzapudgalAtmakastasya deza ityaM-18 zo'jIvadeza AkAzamalokaH sa vyAkhyAto,-'dharmAdInAM vRttidravyANAM bhavati yatra tatkSetram / taivyaiH saha lokastadviparItaM hyalokAkhyam // 1 // " iti bhAvArthaH // iha ca jIvAjIvAnAM vibhaktiH prarUpaNAdvAreNaiveti tAM vidhitsuryathA'sau bhavati tathA''havvao khittao ceva, kAlao bhAvao tahA / parUvaNA tesi bhave, jIvANamajIvANa ya // 3 // // 671 // hai| 'dravyataH' dravyamAzritya idamiyadbhedaM dravyamiti, kSetratazcaiva' idamiyati kSetra iti, 'kAlataH' idamevaMvidhakAla* sthitIti, 'bhAvataH' ime'sya paryAyA iti tatheti samuccaye 'prarUpaNA' yathAkhaM bhedAdyabhidhAnadvAreNa kharUpopadarzanaM For Private Jain Education irlSKill Silw.jainelibrary.org Personal Use Only Page #323 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CARRORSE "teSAma' iti vibhajanIyatvena prakrAntAnAM bhavet' sthAjIvAnAmajIvAnAM ceti sUtrArthaH // tatra khalpavaktavyatvAdadravyato'jIvaprarUpaNAmAha rUviNo ceva'rUvI ya, ajIvA duvihA bhave / arUvI dasahA vuttA, rUviNo'vi caubihA // 4 // dhammathikAe tase, tappaese ya aahie| adhamme tassa dese ya, tappaese ya Ahie // 5 // AgAse tassa dese ya, tappaese ya aahie| addhAsamae ceva, arUvI dasahA bhave // 6 // | rUpasparzAdyAzrayA mUrtistadeSAmeSu vA'stIti rUpiNaH 'caH' samuccaye 'eveti pUraNe 'rUvI ya'tti akAraprazleSAtprAgvadvacanavyatyayAdvA'rUpiNazca, naiSAmuktarUpaM rUpamastItikRtvA, ajIvAH 'dvividhAH uktabhedato dvividhAH bhavetti bhaveyuH, |tatrApi 'arUvi'tti arUpiNaH 'dazadhA' dazaprakArAH 'uktAH' pratipAditAstIrthakRdAdibhiriti zeSaH, pazcAnirdiFSTatve'pi coktanyAyato'nantaratvAdvA'mISAM prathamata upAdAnaM, rUpiNaH 'apiH' punararthastatazca rUpiNaH punaH 'catu vidhAH' catuSprakArA ubhayatrAjIvA iti prakramaH / tatrArUpiNo dazavidhAnAha-dhArayati gatipariNatajIvapudgalAM statkhabhAva iti dharmaH astayazceha pradezAsteSAM cIyata iti kAyaH-saGghAto'stikAyastato dharmazcAsAvastikAyazca 4|dharmAstikAyaH-sakaladezapradezAnugatasamAnapariNatimadviziSTaM dravyaM, tasya-dharmAstikAyasya dizyate-pradezA-14 |pekSayA samAnapariNatarUpatve'pi dezApekSAyAM asamAnapariNatimAzritya viziSTarUpatayA vivakSyate-upadizyata iti Jain Educa t ional For Private & Personel Use Only IX Page #324 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadattiH vibhakti // 672 // BE AGRAMMADCASSAX dezaH-tribhAgacaturbhAgAdistaddezaH, tathA tasyeti-dharmAstikAyasyaiva prakarSaNAntyatvAtpradezAntarAbhAvataH kvacidapyanuga-II jIvAjIva tarUpAbhAvalakSaNena dizyate-prAgvadupadizyata iti pradezo-niraMzo bhAgastatpradezaH 'AkhyAtaH' kathitaH, na dhArayati-gatipariNatAvapi jIvapudgalAMstatvabhAvatayA nAvasthApayati sthityupaSTambhakatvAttasyetyadharmaH pade'pi padaikadezadarzanAdadharmAstikAyaH 'tasya' ityadharmAstikAyasya 'dezazca' uktarUpaH 'tatpradezazca' tathAvidha evAkhyAtaH, tathA AGiti maryAdayA-khakhabhAvAparityAgarUpayA kAzante-kharUpeNaiva pratibhAsante tasmin padArthA ityAkAzaM, yadA tvabhividhAvAGtadA AGiti-sarvabhAvAbhivyAtyA kAzata ityAkAzaM tadevAstikAya AkAzAstikAyastasya dezastatpradezazca prAgvat 'AkhyAtaH' kathitaH, tathA'ddhA-kAlastadrUpaH samayo'ddhAsamayo nirvibhAgatvAcAsya na dezapradezasambhavaH, AvalikAdayastu pUrvasamayanirodhenaivottarasamayasadbhAva iti tattvataH samudayasamityAdyasambhavena vyavahArArthameva kalpitA itIha noktAH, upasaMhAramAha-arUpiNaH 'dazavidhA' iti dazaprakArA bhaveyuH pUrvatrikatraye ekasyAsya prakSepAt, eSAM ca yathAkramaM gatisthityavagAhopaSTambhakatvaM vartanA ca lakSaNamavagantavyaM, tathA cA''sasenaH-"jIvAnAM pudgalAnAM ca, gatisthityupakAriNau / dharmAdhauM sthitau vyoma, tvavagAhanalakSaNam // 1 // kAlastu vartanAliGgaH" ityAdIti sUtratra // 672 // yArthaH // sampratyetAneva kSetrata Aha dhammAdhamme ya do'vee, logamittA viyaahiyaa| logAloge ya AgAse, samae samayakhittie // 7 // Jain Educaton International For Private & Personel Use Only Page #325 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 'dharmAdharmoM' dharmAstikAyAdharmAstikAyau 'caH' paraNe dvAvapyetau 'lokamAtrau' lokaparimANau vyAkhyAtau, nana dharmAdharmAvityukte dvAviti gatArthameva dvitvasaGkhyAyA dvivacanenaivAbhidhAnAt , satyaM, kintu gatArthAnAmapi dRzyate eva loke prayogaH, tathA cAha jinendrabuddhiH-"yadi gatArthAnAmaprayoga eva syAt pacati devadatta ityatra pacatItyetadgatativaikatvasyoktatvAd devadatta iti supa ekavacanasyAprAptireva syAditi, lokamAtratvaM cAnayoretadavaSTabdhAkAzasyaiva lokatvAt , alokavyApitve tvanayo jIvapudgalayorapi tatra pracAraprasaGgena tasyApi lokatvAvAptaH, uktaM ca-"dharmAdharmavibhutvAtsarvatra jIvapudgalavicArAt / no lokaH kazcitsyAnna ca saMmatametadAryANAm // 1 // " tathA caitau loka eva nAloka ityarthAduktaM bhavati, tathA 'logAloge ya AgAse'tti loke'loke cA''kAzaM, sarvagatatvAttasya, 'samayaH' ityaddhAsamayaH samayopalakSita kSetraM samayakSetram-arddhatRtIyadvIpasamudrAstadviSayabhUtamasthAstIti samayakSetrikaH, tatparatastasyAsambhavAt, samayamUlatvAdAvalikAdikalpanAyAH te'pyetAvatkSetravartina eva, tathA coktm-"smyaavlikaapkssmaasvynsjnyittaaH| nRloka eva kAlasya, vRttirnAnyatra kutracit // 1 // " iti sUtrArthaH // etAneva kAlata Aha dhammAdhammAgAsA, tinnivi ee aNAiyA / apajjavasiyA ceva, savvaddhaM tu viyAhiyA // 8 // samaevi saMtaI pappa, evameva viyaahie| AesaM pappa sAIe, sapajavasievi ya // 9 // Jain Education For Private Personal use only w.jainelibrary.org Page #326 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jIvAjIva vibhaktiH uttarAdhya. dharmazcAdharmazcAkAzaM ca dharmAdharmAkAzAni trINyapyetAni na vidyate AdireSAmityanAdikAni, ityataH kAlAtpra bhRtyamUni pravRttAnItyasambhavAt , na paryavasitAnyaparyavasitAnyanantAnItiyAvat , na hi kutazcitkAlAtparata etAni na bRhaddhattiH bhaviSyantIti sambhavaH, caivau prAgvat , tathA ca 'sarvAddhA' sarvakAlaM, kAlAtyantasaMyoge dvitIyA, 'tuH' avadhAraNe'taH // 673 // sarvadA khakharUpAparityAgato nityAnItiyAvad 'vyAkhyAtAni' kathitAni, sarvatra liGgavyatyayaH prAgvat , samayo'pi 'santatim' aparAparotpattirUpapravAhAtmikAM prApya' Azritya 'evameva' anAdyaparyavasitatvalakSaNenaiva prakAreNa |'vyAkhyAtaH' prarUpitaH, paThanti ca-'emeva saMtaI pappa samaevi'tti spaSTam , 'AdezaM' vizeSa pratiniyatavyaktyAtmaka 'prApya' aGgIkRtya sAdikaH saparyavasitaH, 'apiH' samuccaye 'caH' punararthe bhinnakramazca dezaM punaH prApyeti yojyaH, vizeSApekSayA hyabhUtvA'yaM bhavati bhUtvA ca na bhavatIti sAdinidhana ucyata iti sUtradvayArthaH / itthamajIvAnAmarUpiNAM 4 dravyakSetrakAlaiH prarUpaNA kRtA, samprati bhAvaprarUpaNAvasaraH, tatra cAmUrtatvena nAmIpAM ['granthAnam'17000] paryAyA rUpiparyAyA iva varNAdayaH prarUpyamANA api saMvittimAnetuM zakyAH anumAnatastvitarathA'pi dravyasya paryAyavikalasyAsambhavAdgamyanta eveti tatprarUpaNAmanAtya dravyato rUpiNaH prarUpayitumAha khaMdhA ya khaMdhadesA ya, tappaesA taheva ya / paramANuNo a boddhavvA, rUviNo a caubvihA // 10 // skandanti-zuSyanti dhIyante ca-poSyante ca pudgalAnAM vicaTanena caTanena ceti skandhAH 'caH' samucaye skandhAnAM // 673 / / Jain Education Inter For Private Personel Use Only jainelibrary.org Page #327 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education || dezA-bhAgAH skandhadezAH caH prAgvat, teSAM skandhAnAM pradezA- niraMzA bhAgAstatpradezAH 'tathaiva ce 'ti samuccaye para| mAtha te'Navazca paramANavaH - nirvibhAgadravyarUpAH 'caH' samucaye 'boddhavyAH' avagantavyA rUpiNaH 'caH' punararthe tato rUpiNaH punaH 'caturvidhAH' catuSprakArAH // iha ca dezapradezAnAM skandheSvevAntarbhAvAt skandhAH paramANavazceti samAsato dvAveva rUpidravyabhedau, tayozca kiM lakSaNamityAha - 'ekatvena' samAnapariNatirUpeNa 'pRthaktvena' paramANvantarera saGghAtarUpeNa lakSyanta iti zeSaH, ke evam ? ityAha-skandhaH casya bhinnakramatvAtparamANavazca, skandhA hi saMhatAnekapara| mANurUpAH, paramANavazca paramANvantarairasaMhatibhAjaH // athavA uktanyAyato dvaividhye kathamamI skandhAH paramANavazca jAyante ? ityAha-' egatteNa' sUtrArddham, ekatvena dvayozca trayANAM yAvadanantAnAmanantAnantAnAM ca pRthagbhUtaparamANUnA| manyo'nyasaGghAtato dvipradezikatvAdyAtmaka samAna pariNatirUpaikabhAvena, tathA 'pRthaktvena' bRhatskandhebhyo vighaTanAtmakena bhedena, tathA zveto dhAvatItivadAvRttinyAyata ekatvena pRthaktvena ca tatraikatvena kaizvidaNubhiH saMhanyamAnatayaikapariNatirUpeNa pRthaktvena ca tatsamaya eva keSAJcidaNUnAM vicaTanAdbhedAtmakena 'skandhAH ' dvipradezAdaya utpadyanta iti zeSaH, cazabdasya prAgvatsambandhAtparamANavazca, ekatveneti tRtIyA, tata ekatvena - asahAyatvena lakSitaM yatpRthaktvaMskandhebhyo vighaTanAtmakaM tenotpadyante, ekatvavizeSaNaM ca yatsasahAyAnAM vyaNukAdInAM vAstavaM yacaikatvapariNatAvapi | dezAdInAM buddhiparikalpitaM skandhebhyaH pRthaktvaM na tataH paramANava utpadyanta ityAcaSTe, tathA cAha vAcaka:- "saMghAtAd * * % % a Page #328 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jIvAjIva vibhaktiH 36 uttarAdhya. bhedAt saGghAtabhedAditi, ebhyastribhyaH kAraNebhyaH skandhA utpadyante, tathA bhedAdeva paramANu"riti (tattvA0 a0 ||5 sU0 26-27 bhASyam ) // etAneva kSetrata AhabRhaddhRttiH egatteNa puhutteNaM, khaMdhA ya paramANu y| // 37 // __loegadese loe a, bhaiavvA te u khitto| etto kAlavibhAgaM tu, tesiM vucchaM cauvvihaM // 11 // lokasya-caturdazarajjvAtmakasyaikadezaH-ekadyAdisaGkhyAtAsaGkhyAtapradezAtmakaH pratiniyato bhAgo lokaikadezastasmin loke ca 'bhaktavyAH' bhajanayA darzanIyAH 'te' iti skandhAH paramANavazca 'tuH' pUraNe 'kSetramAzritya, atra cAvizeSoktAvapi paramANUnAmekapradeza evAvasthAnAtskandhaviSayaiva bhajanA draSTavyA, te hi vicitratvAtpariNatebahutarapradezopacitA api kecidekapradeze tiSThanti, yaduktam-"egeNavi se puNNe dohivi puNNe sayaMpi mAije" tyAdi, anye tu saGkhayeyeSu |ca pradezeSu yAvatsakalaloke'pi tathAvidhAcittamahAskandhavadbhaveyuriti bhajanIyA ucyante, 'ataH' iti kSetraprarUpaNAto'nantaramiti gamyate 'kAlavibhAgaM tu' kAlabhedaM punaH teSAM' skandhAdInAM vakSye 'caturvidha sAdhanAdisaparyavasitAparyavasitabhedenAnantarameva vakSyamANeneti sUtrArthaH / idaM ca sUtraM SaTpAdaM gAthetyucyate, tathA ca talakSaNaM-"viSamAkSarapAdaM vA pAdairasamaM dazadharmavat / tatre'smin yadasiddhaM gAtheti tatpaNDitai yam // 1 // " iti, atra ca daza1 ekenApi sa pUrNo dvAbhyAmapi pUrNaH zatamapi mAyAt // 674 // in Eduentan en For Private & Personel Use Only Page #329 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavadityanena, "daza dharma na jAnanti, dhRtarASTra ! nibodhata // mattaH pramatta unmattaH, zrAntaH kruddho bubhukSitaH // tvaramANazca bhIrutha, lubdhaH kAmI ca te daza // 1 // " iti gRhyata iti, pratyantareSu tvantapAdadvayaM na dRzyata eva // yathApratijJAtamAha| saMtaI pappa te'NAI, appajjavasiAvi a| ThiI paDucca sAIA, sappajavasiAvi a // 12 // asaMkhakAlamukkosaM, ikaM samayaM jahannayaM / ajIvANa ya rUvINaM, ThiI esA viAhiA // 13 // aNaMtakAlamukkosaM, ikaM samayaM jahaNNayaM / ajIvANa ya rUvINaM, aMtareyaM viAhi // 14 // - 'santatim' uktarUpAM prApya' Azritya 'te' iti skandhAH paramANavazva 'aNAI'tti anAdayo'paryavasitA api ca, na hi te kadAcitpravAhato na bhUtA na vA na bhaviSyantIti, 'sthiti' pratiniyatakSetrAvasthAnarUpAM 'pratItya' aGgIkRtya sAdikAH saparyavasitA api ca, tadapekSayA hi prathamatastathA'sthitvaivAvatiSThante avasthAya ca na punarna tiSThantItyabhiprAyaH / sAdisaparyavasitatve'pi kiyatkAlamepAmavasthitiH? ityAha-'asaGkhyakAlam' AgamapratItamutkRSTA, samayamekaM jaghanyakA, ajIvAnAM rUpiNAM pudgalAnAmiti yo'rthaH, sthitireSA vyAkhyAtA, jaghanyata ekasamayA utkRSTatastvasaGkhayeyakAlam , asaGkhayeyakAlAtparato'vazyameva vicaTanAt / itthaM kAladvAramAzriya sthitiruktA, sampratyetadantargatamevAntaramAha-'anantakAlaM' samayaprasiddhamutkRSTamekaM samayaM jaghanyakamajIvAnAM rUpiNAm "aMtareya'nti antaraM 4515 Jional uttarA. 113 For Private & Personel Use Only Ddww.jainelibrary.org Page #330 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 uttarAdhya. vivakSitakSetrAvasthiteH pracyutAnAM punastatmAservyavadhAnametad-uktarUpaM vyAkhyAtaM, teSAM hi vivakSitakSetrAvasthiti-jIvAjIda pracyutAnAM kadAcitsamayAvalikAdisaGkhyAtakAlato'saMkhyAtakAlAdvA palyopamAderyAvadanantakAlAdapi sambhavatIti bRhadvRttiH vibhaktiH sutrtryaarthH|| etAneda bhAvato vidhaatumaah||675|| vanao gaMdhao ceva, rasao phAsao thaa| saMThANao ya vinneo, pariNAmo tesi paMcahA // 15 // vannao pariNayA je u, paMcahA te pakittiyA / kiNhA nIlA ya lohiyA, hAliddA sukilA tahA // 16 // gaMdhao pariNayA je ya, duvihA te viyaahiyaa| sunbhigaMdhapariNAmA, dubbhigaMdhA taheva y||17|| rasao pariNayA |je u, paMcahA te pakittiyA / titta kaDuyakasAyA, aMbilA maharA tahA // 18 // phAsao pariNayA je u, aTTahA te pakittiyA / kakkhaDA mauyA ceva, guruyA lahuyA tahA // 19 // sIyA uNhA ya niddhA ya, tahA lukkhA ya AhiyA / iti phAsapariNayA ee, puggalA samudAhiyA // 20 // saMThANapariNayA je u, paMcahA te pakittiyA / parimaMDalA ya vahA ya, taMsA cauraMsamAyayA // 21 // vaNNao je bhave kiNhe, bhaie se u 4 gNdho| rasao phAsao ceva, bhaie saMThANaovi ya // 22 // vaNNao je bhave nIle, bhaie se u gNdho| rasao phAsao ceva, bhaie saMThANaovi ya // 23 // vaNNao lohie je u, bhaie se u gaMdhao / rasao phAsao ceva, bhaie saMThANaovi y|| 24 // vaNNao pIae je u, bhaie se u gNdho| rasao phAsao - MS-MHEMALEDGE Jain Education in For Private Personel Use Only jainelibrary.org Page #331 -------------------------------------------------------------------------- ________________ SIXCIO-Ne%% ceva, bhaie saMThANaovi a|| 25 // vaNNao sukile je u, bhaie se u gaMdhao / rasao phAsao ceva. bhaDae saMThANaovi a||26|| gaMdhao je bhave subbhI, bhaie se u vaNNao / rasao phAsao ceva, bhaie saMThANaovi a|| 27 // gaMdhao je bhave dubbhI, bhaie se u vnnnno| rasao phAsao ceva, bhaie saMThANa4 ovi a||28|| rasao tittao je u, bhaie se u vannao / gaMdhao phAsao ceva, bhaie saMThANaovi y|| 29 // rasao kaDae je u, bhaie se u vnnnno| gaMdhao phAsao ceva, bhaie saMThANaovi a // 30 // rasao kasAe je u, bhaie se u baNNao / gaMdhao phAsao ceva, bhaie saMThANaovi a|| 31 // rasao 4 aMbile je u. bhaie se uvaNNao / gaMdhao phAsao ceva, bhaie saMThANaovi a|| 32 // rasao maharae je u, bhaie se u vaNNao / gaMdhao rasao ceva, bhaie saMThANaovi ya // 33 // phAsao kakkhaDe je u, bhaie se u vnnnno| gaMdhao rasao ceva, bhaie saMThANaovi a // 34 // phAsao maue je u, bhaie se u vnnnno| gaMdhao rasao ceva, bhaie saMThANaovi a // 35 // phAsao gurue je u, bhaie se u vnnnno| gaMdhao rasao ceva, bhaie saMThANaovi ya // 36 // phAsao lahue je u, bhaie se u vnno| gaMdhaorasao ceva, bhaie saMThANaovi a||37|| phAsao sIae je u, bhaie se u vnnnno| gaMdhao rasao ceva, bhaie saMThANaovi a|| 38 // phAsao uNhae je u, bhaie se u vnnnno| gaMdhao rasao ceva, bhaie hai saMThANaovi a|| 39 // phAsao niddhae je u, bhaie se u vnnnno| gaMdhao rasao ceva, bhaie saMThANa Jan Education For Private Personal Use Only Law.jainelibrary.org Page #332 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bRhadvRttiH uttarAdhya. othi a||40||phaaso lukkhae je u, bhaie se u vaNNao / gaMdhao rasao ceva, bhaie saMThANaovi jIvAjIva a||41|| parimaMDalasaMThANe, bhaie se u vnnnno| gaMdhao rasao ceva, bhaie phAsao vi y||42|| saMThA daNao bhave vaTTe, bhaie se u vnnnno| gaMdhao rasao ceva, bhaie phAsaovi a||43|| saMThANao bhave vibhakti. // 676 // taMse, bhaie se u vaNNao / gaMdhao rasao ceva, bhaie phAsaovi a|| 44 // saMThANao ya cauraMse, bhaiekA se u vnnnno| gaMdhao rasao ceva, bhaie phAsaovi a||45|| je AyayasaMThANe, bhaie se u vnno| gaMdhao rasao ceva, bhaie phAsaovi ya // 46 // varNato gandhatazcaiva rasataH sparzatastathA saMsthAnatazca, ayamarthaH-varNAdInpazcAzritya 'vijJeyaH' jJAtavyaH 'pariNAmaH' kharUpAvasthitAnAmeva varNAdyanyathA'nyathAbhavanarUpaH 'teSAm' iti paramANUnAM skandhAnAM ca 'paJcadhA' paJcaprakArAH, bhedahetovarNAdyapadheH paJcavidhatvAditi bhAvaH / pratyekameSAmevottarabhedAnAha-'varNataH pariNatAH' varNapariNAmabhAja ityarthaH 'ye' aNvAdayaH 'tuH' pUraNe paJcadhA te 'prakIrtitAH' prakarSeNa sandehApanetRtvalakSaNena saMzabditAH, tAnevAha-kRSNAH kajahai lAdivat nIlAH nIlyAdivat lohitA hiGgulukAdivat hAridrAH haridrAdivat zuklAH zaGkhAdivat 'tatheti smuccye| 676 // 'gandhato' ityAdIni spaSTAnyeva navaraM 'subbhi' (gandha)tti surabhigandho yasmin sa tathAvidhaH pariNAmo yeSAM te'mI surabhigandhapariNAmAH zrIkhaNDAdivata, 'dunbhi'tti durabhirgandho yeSAM te durabhigandhA lazunAdivat , tiktAzca kosAta JainEducation For Private ww.jainelibrary.org Personal Use Only Page #333 -------------------------------------------------------------------------- ________________ COCOLLECTION kyAdivat kaTukAzca suNThyAdivat kapAyAzca apakkakapityAdivattiktakaTukaSAyAH AmlAH AmlatasAdivat madhurAH zarkarAdivat karkazAH pASANAdivat mRdavaH haMsarUtAdivat guravaH hIrakAdivat laghavaH arkatUlAdivat zItAH mRNAlAdivat uSNAH vayAdivat snigdhAH ghRtAdivat rUkSAH bhUtyAdivat , upasaMhAramAha-'itI'tyamunA prakAreNa sparzapariNatAH 'ete' skandhAdayaH pUraNagalanadharmANaH pudgalAH 'samudAhRtAH' smykprtipaaditaastiirthkRdaadibhiH| saMtiSThanta ebhiH skandhAdaya iti saMsthAnAni tadrUpeNa pariNatAH parimaNDalAdayaH prAgvadyAvarNitakharUpA eva 7 / sampratyeSAmeva parasparasaMvedhamAha-varNataH 'yaH' skandhAdirbhavetkRSNaH 'bhaie'tti bhAjyaH 'se u'tti sa punaH 'gandhataH' gandhamAzritya surabhigandhI durgandho vA syAt na tu niyatagandha eveti bhAvaH, evaM rasataH sparzatazcaiva bhAjyaH saMsthAnato'pi ca, anyatararasAdiyogya evAsI bhavediti hRdayam, atra ca gandhau dvau rasAH paJca sparzA | aSTau saMsthAnAni paJca, ete ca mIlitA viMzatirityeka eva kRSNavarNa etAvato bhaGgAn labhate 20, evaM nIlo'pi 20, lohito'pi 20, pItaka iti-hAridraH so'pi 20, 'sukilatti zuklo'pyetAvata eva bhaGgAn labhata iti / 20, evaM paJcabhirapi varNairlabdhaM zatam 100 / gandhato yaH skandhAdirbhavet 'sumbhi'tti surabhi jyaH sa tu varNato 'nyatarakRSNAdivarNavAn syAditibhAvaH, evaM rasataH sparzatazcaiva bhAjyaH saMsthAnato'pi ca, iha ca rasAdayo'STAdaza hate ca paJcabhirvaNairmIlitaistrayoviMzatirbhavanti 23, evaM ca durgandhaviSayA apyetAvanta eva 23, tatazca gandhadvayana M ww.ininelibrary.org Jain Educat Page #334 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jIvAjIva 36 uttarAdhya. labdhA bhaGgAnAM paTcatvAriMzat 46 / 14 / rasatastiktako yastu skandhAdirbhAjyaH sa tu varNato gandhataH sparzatazcaiva bRhaddhattiH bhAjyaH saMsthAnato'pi ca, iha coktanyAyato viMzatirbhaGgAstiktenAvApyante 20, evaM kaTukena 20 kaSAyeNa 20 Amlena 20 madhureNa 20 caitAvanta evAvApyante, evaM ca rasapaJcakasaMyoge labdhaM zatam 100 / sparzataH karkazo yastu // 677 // skandhAdirbhAjyaH sa tu varNato gandhato rasatazcaiva bhAjyaH saMsthAnato'pi ca, iha coktanyAyato varNAdayaH saptadazeti tadyogatastAvata eva bhaGgAnavApnoti 17 / evaM mRduH 17 guruH 17 laghuH 17 snigdhaH 17 rUkSaH 17 zIta 17 uSNazca 17 etAvata eva bhaGgAnavApnoti, etanmIlane ca jAtaM SatriMzaM zatam 136 / 17 / parimaNDalasaMsthAne yo vartata iti zeSaH, bhAjyaH sa tu sAmAnyaprakrame'pi skandhaH, paramANUnAM saMsthAnAsambhavAt , varNato gandhato rasatazcaiva bhAjyaH sparzato'pi ca, atra ca varNAdaya uktanItyA viMzatistatastadyogAtparimaNDalena viMzatireva bhaGgA labhyante 20, evaM vRttena 20 vyasreNa 20 caturasreNa 20 Ayatena ca 20 pratyekametAvanta eva bhaGgAH prApyanta iti saMsthAnapaJcakabhaGgasaMyoge labdhaM zatam 100, evaM varNarasagandhasparzasaMsthAnAnAM sakalabhaGgasaGkalanAto jAtAni ghazItyadhikAni catvAri zatAni, aGkato'pi 482, sarvatra ca jAtAvekavacanaM / 32 / paristhUranyAyatazcaitaducyate, anyathA pratyekamapyeSAM tAratamyato'nantatvAdanantA eva bhaGgA saMbhavanti, itthaM caitatpariNAmavaicitryaM kevalAgamapramANAvaseyameveti na khamahai tikalpitahetubhizcittamAkulIkartavyamiti dvAtriMzatsUtrAvayavArthaH // sampratyupasaMhAradvAreNottaragranthasambandhamAha // 677 // JainEducation For Private Personal Use Only Page #335 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4% 94%A KADCASSAMIRSSCROSSAX esA ajIvavibhattI, samAseNa viyAhiyA / itto jIvavibhatti, vucchAmi aNupuvvaso // 47 // ___ 'eSA' anantaroktA'jIvavibhaktirvyAkhyAtA'nantaraM jIvavibhaktiM vakSyAmi 'aNupuvvaso'tti AnupUrveti sUtrAdArthaH // yathApratijJAtamAha saMsAratthA ya siddhA ya, duvihA jIvA viyaahiyaa|siddhaa NegavihA vuttA, taM me kittayao suNa // 48 // saMsarantyupalakSaNatvAdavatiSThante ca jantavo'sminniti saMsAro-gaticatuSTayAtmakastatra tiSThantIti saMsArasthAHnarakAdigativartinaste ca siddhAzca prAguktavyutpattayaH, 'dvividhAH' upadarzitabhedatto vibhedA jIvA vyAkhyAtAH, tatra siddhAH 'anekavidhAH' anekaprakArA uktAstamiti sUtratvAttAn, paThanti ca-duvihA jIvA bhavanti tatthANegavihA siddhA tetti, 'me' mama kIrtayataH 'muNa'tti zRNuta, alpavaktavyatvAca pazcAnirdeze'pi prathamataH siddhabhedAbhidhAnapratijJAnamaduSTamiti sUtrArthaH // anekavidhatvamevaiSAmupAdhibhedata Aha itthIpurisasiddhA ya, taheva ya npuNsgaa| saliMge annaliMge ya, gihiliMge taheva ya // 49 // ukkosogAhaNAe ya, jahannamajjhimAi ya / uhuM ahe ya tiriyaM ca, samuiMmi jalaMmi ya // 50 // 'itthIpurisasiddha'tti siddhazabdaH pratyekamabhisamvadhyate tataH striyazca te pUrvaparyAyApekSayA siddhAzca strIsiddhA evaM 4% A4% For Private Personal Use Only Page #336 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. puruSasiddhAzca, tathaiva ca 'napuMsaga'tti, ihottaratra ca prakrameNa siddhazabdayogAnapuMsakasiddhAH khaliGgasiddhAH skhaliGgaM ca jIvAjIva muktipathaprasthitAnAM bhAvato'nagAratvAdanagAraliGgameva rajoharaNamukhavastrikAdirUpam , anyad-etadapekSayA bhinnaM bRhaddhattiH taca taliGgaM cAnyaliGgaM tasmiMzca zAkyAdisambandhini siddhAH, 'gRhiliGge' gRhasthayeSe siddhA marudevIkhAminIvat, vibhaktiH // 678 // tathaive' tyuktasamuccaye cakArastu tIrthAtIrthasiddhAdyanuktabhedasaMsUcakaH, iha ca ye strInirvANaM prati vipratipadyante ta evaM 6vAcyAH-iha khalu yasya yatrAsambhavo na tasya tatra kAraNAvaikalyaM, yathA siddhazilAyAM zAlyaGkarasya, asti ca / hai tathAvidhastrISu mukteH kAraNAvaikalyaM, na cAyamasiddho heturyato'syAsiddhatvaM kiM strINAM puruSebhyo'pakRSyamANatvenAhokhinnirvANasthAnAdyaprasiddhatvena nirvANasAdhakapramANAbhAvena vA ?, tatra yadi tAvat puruSebhyo'pakRSyamANatvena tadA tat kiM samyagdarzanAdiratnatrayAbhAvena viziSTasAmarthyAsattvena puruSAnabhivandyatvena smAraNAdyatatvenAmaharddhikatvena mAyAdiprakarSavattvena veti vikalpAH, tatra na tAvatsamyagdarzanAdiratnatrayasyAbhAvena yatastasyAsau kimaviziSTasya prakarSaparyantaprAptasya vA?, yadyaviziSTasya tadA kimiyaM cAritrasyAsambhavenota jJAnadarzanayostrayANAM vA ?, yadi cAritrasyAsambhavena tadA so'pi kiM sacelatvena strItvasya cAritravirodhitvena mandatvena mandasattvatayA vA?, yadi sacelatvena tadA celasyApi cAritrAbhAvahetutvaM paribhogamAtreNa parigraharUpatvena vA?, yadi paribhogamAtreNa tadA tatparibhogo'pi // 678 // tAsAM tatparityAgAzaktatvena gurUpadiSTatvena vA?, na tAvattatparityAgAzaktatvena yataH-"prANebhyo nAparaM priyam" OCRACKASAARCH Jain Educat i on For Private Personel Use Only Page #337 -------------------------------------------------------------------------- ________________ atha ca tAnapi tyajantya etA dRzyante, atha gurUpadiSTatvena tathA sati gurUNAmapi cAritropakAritvena tAsA tadupadezaH anyathA vA ?, yadi cAritropakAritvena kiM na puruSANAmapi ?, athAvalA evaitA balAdapi puruSaiH paribhujyanta iti tadvinA tAsAM cAritravAdhAsambhavo na puruSANAmiti na teSAM tadupadezaH, uktaM ca-"vastraM vinA na caraNaM tAsAmityahatIcyata / vinA'pi puMsAmiti nyavAryate"ti, evaM sati na celAcAritrAbhAvastadupakAritvAttasya, tathAhi-yadyasyopakAri na tattasyAbhAvahetuH, yathA ghaTasya mRtpiNDAdi, upakAri coktanItyA cAritrasya celam, athAnyatheti pakSaH, ayamapi na kSamo, yato'sau celasya cAritraM pratyaudAsInyena bAdhakatayA vA ?, na cedamasminnubhayamapyasti, puruSAbhibhavarakSakatvena tasya tAsu tadupakAritayA anantaramevoktatvAt , nApi celasya parigraharUpatvena cAritrAbhAvahetutvaM, yato mUchaiva parigraha itIhaiva parIpahAdhyayane nirNItaM, yadi ca celasya parigraharUpatA tadA tathA|vidharogopasargAdiSu puruSANAmapi celasambhave cAritrAbhAvena muktyabhAvaH syAt, uktaM ca-"arzobhagandarAdiSu gRhItacIro yatina mucyeta / upasarge vA cIre" ityAdi, kiJca-celasya parigraharUpatve-"Ame tAlapalaMbe bhinne abhinne vA No kappai NiggaMthINaM pariggahittara vA" ityAdi niyanthyA vyapadezazcAgame na zrUyeta, ato na sacelatvena cAritrAsambhavaH, nApi strItvasya cAritravirodhitvena yato yadi strItvasya cAritravirodhaH syAttadA'vizeSeNaiva tAsAM pravrAjanaM niSedhyeta, na tu vizeSeNa, yathocyate-"gambhiNI bAlavacchA ya, pavyAveuM na kappaI"tti, nApi Jain Education Riw.jainelibrary.org a For Private 8 Personal Use Only l Page #338 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH jIvAjIva vibhaktiH // 679 // -CROMCHANDRAKASO2OCk mandasattvatayA, yataH sattvamiha vratatapodhAraNaviSayameSitavyam , anyasyAnupayogitvAt , tacca tAkhapyanalpaM sudurdharazIlavatIpu saMbhavati, uktaM ca-"brAhmIsundarAjImatIcandanAgaNadharAdyAH / api devamanujamahitA vikhyAtAH zIlasattvAbhyAm // 1 // " atona cAritrAsambhavena viziSTaratnatrayasyAbhAvaH, itthaM ca cAritrasambhave siddha eva jJAnadarzanasambhavaH, tatpUrvakatvAttasya, uktaM hi-"pUrvadvayalAbhaH punaruttaralAbhe bhavati siddhaH" iti, tadabhAvapakSo'pi nAzrayaNIyaH, trayAbhAvapakSastvevaM tritayasiddhAvanavasara eva, dRzyante ca sampratyapi tritayamabhyasyantyastAH, uktaM ca"jAnIte jinavacanaM zraddhatte carati cAryikA'zavalam" iti, atha prakarSaparyantaprAptasyAbhAvaH, evaM tarhi tasyApyabhAvaH kiM kAraNAbhAvena virodhisambhavena vA?, na tAvatkAraNAbhAvena, aviziSTaratnatrayAbhyAsasyaiva tannivandhatvenAgame'bhidhAnAt , tasya ca strISvanantarameva samarthitatvAt , nApi virodhisambhavena, tasyAsmAdRzAmatyantaparokSatvena kenacidvirodhAnirNayAditi na ratnatrayAbhAvena strINAM puruSebhyo'pakRSyamANatvam , atha viziSTasAmarthyAsattvena, idama-4 pi kathamiti vAcyaM ?, kiM tAvad asaptamanarakapRthvIgamanatvenAhokhidvAdAdilabdhirahitatvenAlpazrutatvenAnupasthApyatApArAzcitakazUnyatvena vA?, tatra na tAvadasaptamanarakapRthvIgamanatvena, yato'tra kiM saptamanarakapRthvIgamanAbhAvo yatraiva janmani tAsAM muktigAmitvaM tatraivocyeta sAmAnyena vA?, tatra yadyAdyo vikalpastadA puruSANAmapi yatra janmani muktigAmitA na tatraiva saptamapRthvIgamanamiti teSAmapi muktyabhAvaprasaGgaH, atha sAmAnyena, atra cAyamAzayo-yathA Jain Education T ww.jainelibrary.org Page #339 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CHOCHOROSCRECORK "cheTiM ca itthiyAo macchA maNuyA ya sattamI puDhavIM" ityAgamavacanAtpuruSANAmeva saptamanarakapRthvIgamanayogya-12 karmopArjanasAmarthya na strINAmityadhogatau puruSatulyasAmarthyAbhAvAdUrdhvagatAvapi tAsAM tadabhAvo'numIyate tatastAsAM puruSebhyo'pakRSyamANateti, tadapyayuktaM, yato yeSAmadhogatau tulyasAmarthyAbhAvasteSAmUrdhvagatAvapyanena bhAvyamiti na . niyamo'sti, tathAhi-"saMmucchimabhuyagakhagacauppayasappitthijalacarehiMto / sanarehiMto sattasu kamovavajaMti naraesu // 1 // " iti vacanAdbhujagacatuSpatsarpakhagajalacaranarANAmadhogatAvatulyaM sAmarthyamUrddhagatau tu "sannitirikkhehiMto sahassAraMtiesu devesu / uppajaMti paresuvi sabbesuvi mANusehiMto // 1 // " iti vacanAdeSAmAsahasArAntopapAtAttulyameva sAmarthyam , uktaM ca-"viSamagatayo'pyadhastAdupariSTAttulyamAsahasrAram / gacchanti ca tiryaJcastadadhogatyUnatA'hetuH // 3 // " ato nAsaptamanarakapRthvIgamanatvena viziSTasAmarthyAsattvam , atha vAdAdilabdhirahitatvena, tadapyacAru, yato yadi vAdAdilabdhimattvena viziSTasAmarthya vyAptamupalabdhaM bhavettatastannivRttau tasya nivRttiH syAt, na caivam , anayoApyavyApakabhAvasya kvacidanizcayAt , alpazrutatvaM tu muktyavAyA'numitaviziTasAmayASatupAdibhiranaikAntikamityanudghoSyameva, yadapyanupasthApyatApArAJcitakazUnyatvenetyucyate, tadapyayuktaM, 1 SaSThIM ca striyo matsyA manujAzca saptamI pRthvIm / 2 saMmUchimabhujaparisarpakhacaracatuSpadasarpastrIjalacarebhyaH / samanuSyebhyaH sptsu|| kramAdupapadyante narakeSu // 2 // 3 saMjJitiryagbhyaH sahasrArAntikeSu deveSu / utpadyante pareSvapi sarveSvapi manuSyebhyaH // 3 // Join Educat i on For Private Personal Use Only Page #340 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CAR-54CC uttarAdhya. yato na taniSedhAdviziSTasAmarthyAbhAvaH pratIyate, yogyatApekSo hi citraH zAstre vizuddhathupadezaH, yaduktam-"saMvarani- jIvAjIva jararUpo bahuprakArastapovidhiH zAstre / rogacikitsAvidhiriva kasyApi kathaJcidupakArI // 1 // " yacca puruSAnabhibRhadvRttiH | vibhakti vandyatvaM heturuktaH tadapi sAmAnyena guNAdhikapuruSApekSaM vA, yadi sAmAnyena tadA'siddhatAdopaH, tiirthkrjn||680|| nyAdayo hi zakrAdibhirapi praNatAH kimaGga zeSapuruSaiH ?; guNAdhikapuruSApekSaM ceNadharA api tIrthakRdbhirnAbhivandhata te iti teSAmapyapakRSyamANatvam, atha tIrthazabdasyAdyagaNadharAbhidhAyitvAttIrthapraNAmapUrvakatvAcAhaddezanAyA asiddha meva tadanabhivandyatvaM gaNadharANAm , evaM tarhi cAturvarNasaGghasyApi tadabhidheyatvAttadantarbhAvAcca strINAmahadbhirapi / vanyatve kathaM puruSAnabhivandyatvena tAsAM tebhyo'pakRSyamANatvam ?, atha smAraNAdhakartRtvena, evaM sati samAne'pi ratnatraye ziSyAcAryayorAcAryasyaiva muktiH syAnna ziSyasya, smAraNAdyakartRtvena tasya tato'pakRSyamANatvAt , na caitadAgamika, caNDarudrAdyAcAryaziSyANAmAgame niHzreyasazravaNAt , athAmaharddhikatvena strINAM puruSamyo'pakRSyamANatvaM, tathA sati praSTavyo'si-kimAdhyAtmikImRddhimAzritya bAhyAM vA?, tatra na tAvadAdhyAtmikImuktanyAyato ratnatrayasya tAsAM samarthitatvAt , nApi bAhyAm , evaM hi mahatyA tIrthakarAdilakSmyA gaNadharAdayazcakradharAdilakSmyAzcetarakSa- // 680 // (re'kSa)triyAdayo na bhAjanamiti tepAmapyamaharddhikatvenApakRSyamANatvAnmuktikAraNavaikalyaprasaGgaH, yadapi mAyAdipraAkarSavattvenetyucyate, tadapyasat, tasyobhayorapi tulyattvena darzanAdAgame ca zravaNAt , zrUyate hi caramazarIriNAmapi ESCRICAUSA L ainelibrary.org Jnin Education in Page #341 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAradAdInAM mAyAdiprakarSavattvam , ato na tAsAM puruSebhyo'pakRSyamANatvena kAraNAvaikalyasya hetorasiddhatA, yadapi / nirvANasthAnAdyaprasiddhatvenetyuktaM, tadapyasAdhakaM, yato na nirvANasthAnAdiprasiddhiH kAraNAvaikalyasya kAraNaM vyApakaM vA yena tannivRttau tasya nivRttiH, athA''ttha yadi strINAM muktikAraNAvaikalyamabhaviSyat muktirapyudapatsyata, tathA ca tatsthAnAdiprasiddhirapIti, naivaM, tatsthAnAdiprasiddhi prati mukteravyabhicAritvAbhAvAt , anyathA hi puruSANAmapi yeSAM muktisthAnAdyaprasiddhisteSAM tadabhAvaprasaGgaH, arthatatsAdhakapramANAbhAvena prakRtahetorasiddhatA, tatrApi tatsAdhakapramANasya kiM pratyakSasthAnumAnasyAgamasya vA?, tatra yadi pratyakSasya tadA kiM svasambandhinaH sarvasambandhino vA ?, khasambandhino'pi kiM bAhyaM yadyathoditapratyupekSaNAdirUpaM kAraNAvaikalyaM tadviSayasya yadivA''ntaraM yaccAritrAdipariNAmAtmakaM tadgocarasya ?, na tAvadAdyasya, strIdhapi yathoditapratyupekSaNAderakhUNavidhAnasyekSaNAt , atha dvitIyasya tadA tadabhAvasthAgdizAM puruSeSvapi samAnatvAtteSAmapi kAraNAvaikalyasyAsiddhiprasaGgaH, sarvasambandhinastu pratyakSasyAsarvavidA sattvenAsattvena (vA) kvacinnizcetumazakyatvAt , tadabhAvena prakRtahetorasiddhatetyanudghoNyameva, athAnumAnasya, tadapyasat, tadabhAvasya puruSeSvapi samAnatvAt, na hyagdRzAM strI puruSeSu vA tattvatastadavyabhicAri liGgamasti yenAnumAnaM syAt, athAstyeva puruSeSvanumAnaM, tathAhi-yadutkarSApakarSAbhyAM yasyApakarSAtkau tasyAtyantApakarSe tadatyantokarpavadRSTaM, yathA'napaTalApagame savitRprakAzaH, rAgAdyutkarSApakarSAbhyAmapakarSotkarSavaca cAritrAdi, na ca rAgAdyapaca uttarA. 114 For Private & Personel Use Only jainelibrary.org Page #342 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 681 // Jain Education I yaprakarSasyAsambhavo yato yatprakRSyamANahAnikaM tatkvacitsambhavihAniprakarSaniSTamapi dRSTaM yathA hemani kAlikA kiTTAdi, prakRSyamANahAnayazca rAgAdayaH, tathaiva teSAM prANiSu pratItatvAt nanvetatstrISvapi samAnamiti, nApyAgamasya tasya prastutasyApi sAkSAtstrInirvANAbhidhAyitvenArthatastatkAraNAvaikalyasAdhakatvAt na ca strIzabdasyAnyArthatvaM parikalpanIyaM taddhi lokarUDhitaH AgamaparibhASAto vA bhavet ? na tAvalokarUDhitaH, loke hi yasminnarthe yaH | zabdo'nvayavyatirekAbhyAM vAcakatvena dRzyate sa tasyArtho, yathA gavAdizabdAnAM sAstrAdimadAdayo, na ca strIzabdasya | stanAdimadAkAramarthamantareNAnyasyAnvayavyatirekAbhyAM vAcyatvena pratItirasti, uktaM ca- " stanajaghanAdivyaGgaye strIzabdo'rthe na taM vihAyaiSaH / dRSTaH kvacidanyatra tvagnirmANavakavagauNaH // 1 // " iti nApyAgamaparibhASAto yato nAgame kvacitstrIzabdasya paribhASito'rtho yathA vyAkaraNe 'vRddhirAdaiji' (pA0 1-1 - 1 ) ti vRddhizabdasyAdaicau, dRzyate | cAgame'pi lokarUDha evArthe strIzabdaH "itthIo jaMti chaTThi" ityAdau, na ca tatrApyarthAntaraparikalpanA, bAdhakaM vinA tadanupapatteH, uktaM ca- " paribhASito na zAstre manujIzabdo'tha laukiko'dhigataH / asti ca na tatra bAdhA strInirvANaM tato na kutaH 1 // 1 // " atha dRSTa evAgame puruSAbhilASAtmani vedAkhye bhAve strIzabdaH, idamapi kuto nizcitaM ?, kiM tAvatstrIzabda itizabdazravaNamAtrAttrItvasya palyazatapRthaktvAvasthAnAbhidhAnato vA 1, na tAvatstrIveda iti zravaNamAtrata iti yuktaM, yadIha strI cAsau vedazva strIveda iti samAnAdhikaraNasamAso bhavettadA strIzabdasyArthAntare jIvAjIva vibhakti 0 36 // 681 // Page #343 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CSCOREDIOGAON vRttirbhavet , tatsadbhAvazca bAdhakAbhAvena vA kalpyeta samAsAntarAbhAvena vA ?, na tAvad vAdhakAbhAvena, tatra hi strIzabdasya puruSAbhilASAtmako bhAva evArtho bhavet , tathA ca strInirvANasUtre-kiM sa eva sAkSAdarthastadupalakSitaM vA zarIra ?, yadi sa eva tadA kiM tadaiva tadbhAvo vivakSyate bhUtapUrvagatyA vA ?, tatra yadi tadaiva tadA nirvANAvasthAyAmapi vedasambhavo, na caitadAgamikam , atha bhUtapUrvagatyA tadA devAdInAmapi nirvANaprAptiH, tathA ca "suraNAraesu cattAri hoMti" ityAdyAgamavirodhaH, teSvapi bhUtapUrvagatyA caturdazaguNasthAnasambhavAt, atha tadupalakSitaM [vA] puruSazarIra tadA'sau tadupalakSaNaM tatra niyatavRttiraniyatavRttiA ?, yadi niyatavRttistadA''gamavirodhaH, parivarttamAnatayaiva purupazarIre vedodayasya tatrAbhidhAnAt, na cAnubhavo'pyevamasti, athAniyatavRttiH kathamasau tadupalakSaNam ?, athaivaMrUpamapi gRhAdiSu kAkAdyupalakSaNamIkSyata ityatrApi tathocyate, evaM sati strIzarIre'pi kadAcitpuruSavedasyodayasambhavAt strINAmapi nirvANApattiH, yathA hi puruSANAM bhAvataH strItvamevaM strINAmapi bhAvataH puruSatvasambhavo'sti, bhAva eva ca mukhyaM muktikAraNaM, tathA ca yadyapakRSTenApi strItvena puruSANAM nirvANamevamutkRSTena bhAvapuruSatvena strINAmapi kiM na nirvANam ? iti, na ca samAsAntarAsambhavana strIveda ityatra samAnAdhikaraNasamAsakalpanaM, striyA vedaH strIveda iti SaSThIsamAsasyApi sambhavAt, na cAsya strIzarIrapuruSAbhilApAtmakavedayoH sambandhAbhAvenAyuktatvamiti 1 suranArakeSu catvAri bhavanti (guNasthAnAni) X For Private Personel Use Only Page #344 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. jIvAjIva vibhaktiH bRhadvRttiH // 682 // vAcyaM, yatastayoH sambandhAbhAvaH kiM bhinnakarmodayarUpatvena puruSavastriyA api striyAM pravRttidarzanena vA ?, na tAvadinnakarmodayarUpatvena, bhinnakarmodayarUpANAmapi paJcendriyajAtyAdInAM devagatyAdInAM ca sadA sambandhadarzanAt, nApi puruSavastriyA api striyAM pravRttidarzanena, iyaM hi puruSAprAptau khavedodayAdapi saMbhavatyeva, uktaJca-"sA khakavedAttiryagvadalAbhe mattakAminyAH" iti, atha strItvasya palyazatapRthaktvAvasthAnAbhidhAnAdevamucyate, idamapi na sundaraM, tatra strItvAnubandhasya vivakSitatvAt , saMbhavati hi rUyAkAravicchide'pi tatkAraNakarmodayAvicchedaH, tadavicchedAca puMstvAdyavyavadhAnena punaH strIzarIragrahaNamiti, kiJca-"maNuyagaIe caudasa guNaThANANi hoti" tathA paMciMdiesu guNaThANANi huMti caudasa' tathA 'caudasa tasesu guNaThANANi huMti' tathA 'bhavasiddhigA va savvaTThANesu hoti" ityAdi strIzabdarahitamapi pravacanaM strInirvANe pramANamasti, strINAmapi puMvanmanuSyagatyAdidharmayogAt, atha sAmAnyaviSayatvAnnedaM strIvizeSe pramANam , evaM sati puruSANAmapi vizeSarUpatA'sti na vA 1, na tAvannAsti, manuSyagativizeSarUpatvAtteSAm , athAsti vizeSarUpatA, tathA sati teSvapi kathametatpramANaM?, yathA ca teSu pramANaM tathA kiM na strIpvapIti ?, atha purupeSveva tadarthavaditi strISu tasyApravRttiH, evaM sati kiM na viparyayakalpanApi ?, na caivamaparyAptakamanuSyAdInAM devanArakatirazcAM ca nirvANaprasaGgaH, teSAmetadvAkyAviSayatvAt, etadaviSayatvaM cApa6 vAdaviSayatvAt , uktaM hi-"apavAdaviSayaM parihatya utsargaHpravartate" iti, apavAdazca-"micchAdiTThI apaja // 682 // Jain Education For Private Personel Use Only jainelibrary.org Page #345 -------------------------------------------------------------------------- ________________ COCCACANCAUS tage' tathA 'suranAraesu hoMti cattAri tiriesu jANa paMceva" ityAdirAgamaH, Aha ca-"manujagatau santi guNAzcaturdazetyAdyapi pramANaM syAt / puMvatstrINAM siddhI nAparyAptAdivadvAdhA // 1 // " iti kRtaM vistareNa / samprati 6 siddhAnevAvagAhanAtaH kSetratazcAha-utkRSTA-sarvamahatI cAsau avagAhante'syAM jantava ityavagAhanA ca-zarIramutkRSTAvagAhanA paJcadhanu zatapramANA tasyAM siddhAH 'caH' samucaye 'jahanna majjhimAi yatti avagAhanAyAmiti prakramAtpratyeka yojyate tataH 'jaghanyAvagAhanAyAM' dvihastamAnazarIrarUpAyAM siddhAH 'madhyamAvagAhanAyAM ca' ukta rUpotkRSTajaghanyAvagAhanAntarAlavarttinyAM siddhAH 'Urddha'mityUrddhaloke merucUlikAdau siddhAH, saMbhavati hi tatrApi hai keSAJcitsiddhapratimAvandanAdyarthamupagatAnAM cAraNazramaNAdInAM muktyavAptiH, 'adhazca' adholoke'rthAdadholaukikayA marUpe'pi siddhAH, 'tiriyaM ca'tti 'tiryagloke ca' arddhatRtIyadvIpasamudrarUpe tatrApi kecit 'samudre' jaladhau siddhAH 6 'jale ca' nadyAdisambandhini siddhAH, bhUbhUdharAdyazeSAspadopalakSaNametat , arddhatRtIyadvIpasamudreSu hi na kvacinmuktya vAptiniSedha iti sUtrArthaH // itthaM strIsiddhAdInabhidadhatA strItvAdipu siddhisambhava uktaH, samprati tatrApi ka kiyantaH siddhyanti ? ityAzaGkayAha- dasa ya napuMsaemuM, vIsaM itthiyAsu ya / purisesu ya aDhasayaM, samaeNegeNa sijjhaI // 52 // cattAri ya gihiliMge, annaliMge seva ya / saliMgeNa ya ahasayaM, samaeNegeNa sijjhaI // 53 // ukkosogAhaNAe u, I CALCANCook JainEducation For Private Personal Use Only Mawjainelibrary.org Page #346 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ICROCESS uttarAdhya. sijhaMte jugavaM duve / cattAri jahannAe, javamajjhahuttaraM sayaM // 54 // cauruDaloe ya duve samudde, tao jIvAjIva bRhadghattiH vIsamahe taheva / sayaM ca aTThattara tiriyaloe, samaeNegeNa u sijjhaI dhuvaM // 55 // vibhakti / 'daza dazasaGkhyAzcazabda uttarApekSayA samuccaye 'napuMsakeSu' varddhitacirpitAdiSu viMzatiH 'itthIyAsu yatti strISu ca // 683 // puruSeSu cASTabhiradhikaM zatamaSTazataM 'samayena' avibhAgakAlarUpeNa 'ekena' ekasaGkhyena, prakRtyAditvAttRtIyA, 'siyati' niSThitArthaM bhavati, catvAro gRhiliGge'nyaliGge dazaiva ca, skhaliGgena cASTazataM samayenakena sidhyati / 'utkRTAvagAhanAyAM tu' uktarUpAyAM sidhyataH 'yugapat' ekakAlaM 'dvau' dvisaGkhyau 'catvAraH' catuHsaGkhyAH 'jahannAe'tti jaghanyAvagAhanAyAM 'javamajha'tti yavamadhyamiva yavamadhyA-madhyamAvagAhanA tasyAm 'aSTottaraM zatam' aSTottaraza tasaGkhyAH , yavamadhyatvaM caiSAM madhyamAvagAhanAyAmutkRSTajaghanyAvagAhanayormadhyavarttitvAt , tadapekSayA ca bahutarasaGkhyAdAvena sthUlatayeva bhAsamAnatvAditi bhAvanIyamiti / catvAra Urddhaloke ca dvau samudre trayo jale viMzatiH 'adhaH'4 ityadholoke 'tathaiva' tenaiva prakAreNa zataM ca 'aSTottaram' aSTAdhikaM tiryagloke samayenakena tu siddhyati, tuzabdazcazabdazca kvacitpUraNe kvacica punararthe vyaakhyeyH| etatsUtrasthAne cAnye sUtradvayamitthaM paThanti-"cauro uDalogami, // 683 // vIsapahuttaM ahe bhave / sayaM aTTottaraM tirie, egasamaeNa sijjhaI // 1 // duve samudde sijhaMtI, sesajalesu tato jnnaa| esA u sijjhaNA bhaNiyA, puvvabhAvaM paDucca u // 2 // " etaca vyAkhyAtaprAyameveti sUtracatuSTayArthaH // itthaM OC%9 Jan Eduentan W w.jainelibrary.org Page #347 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ROCCORDINAMASKAROSAR pUrvabhAvaprajJApanIyanayApekSayA'nekadhA siddhAnabhidhAya samprati pratyutpannabhAvaprajJApanIyanayApekSayA teSAmeva pratighAtAdipratipAdanAyAhakahiM paDihayA siddhA, kahiM siddhA pittttiyaa| kahiM budi caittA NaM, kattha gaMtUNa sijhaI ? // 55 // aloe paDihayA siddhA, loyagge ya pittttiyaa| ihaM buMdiM caittA NaM, tattha gaMtUNa sijjhaI // 56 // 'keti kasmin 'pratihatAH' skhalitAH, ko'rthaH?-niruddhagatayaH, siddhAH, tathA 'ka' kasmin siddhAH 'prtisstthitaaH'| sAdyaparyavasitaM kAlaM sthitAH, anyacca-ka 'bundi' zarIraM tyaktvA kutra gatvA 'sijjhaiti vacanavyatyayAt 'siyanti || |niSThitArthA bhavanti / etatprativacanamAha-'aloke' kevalAkAzalakSaNe 'pratihatAH' skhalitAstatra dharmAstikAyasyAbhAvena teSAM gaterasambhavAt , uktaM ca-"tato'pyUddha gatisteSAM, kasmAnAstIti cenmatiH / dharmAstikAyasyAbhAvAt, sa hi heturgateH prH|| 1 // " tathA 'lokAgre ca' lokasyopari vibhAge 'pratiSThitAH' sadA'vasthitAH, Aha-Urddha gamanAbhAve'pyadhastiryagvA gamanasambhavena kathaM teSAM tatra pratisthAnam ?, ucyate, kSINakarmatvAtteSAM, karmAdhInatvAcAdhastiryaggamanayoH, taduktam-"adhastiryagathor3e ca, jIvAnAM karmajA gatiH / Urddhameva tu tAddhAd, bhavati kSINakarmaNAm // 1 // " 'ihe' tyanantaraprarUpite tiryagulokAdau 'bundi' zarIraM tyaktvA 'tatra' iti lokAgre gatvA 'sijjha|ti'tti sidhyati, gatveti ca mukhaM vyAdAya svapitItyAdivatktvApratyayaH, pUrvAparakAlavibhAgasyehAsambhavAt , yatraiva hi JainEducation in For Private Personal Use Only A jainelibrary.org Page #348 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 684 // samaye bhavakSayastasminneva mokSastatra gatizceti, Aha ca bhagavAn vAcaka:-"dravyasya karmaNo yadvadutpattyArambhavItayaH / jIvAjIva samaM tathaiva siddhasya, gtimokssbhvkssyaaH||1||" iti sUtradvayArthaH // lokAgre gatvA siddhyantItyuktaM, lokAgraM cepattA | vibhaktiH gbhArAyA uparIti yAvati pradeze'sau yatsaMsthAnA yatpramANA yadvA ca tadabhidhAnAyAha bArasahiM joyaNehiM, sabvaTThassuvari bhave / IsIpabhAranAmA u, puDhavI chattasaMThiyA // 57 // paNayAla sayasahassA, joaNANaM tu AyayA / tAvaiyaM ceva vicchinnA, tiguNo sAhiya (tasseva) parirao // 58 // aTThajoyaNavAhallA, sA majjhami viyaahiyaa| parihAyaMtI carimaMte, macchIpattAu taNuyayarI // 59 // [ ajuNasuvannagamaI, sA puDhavI nimmalA sahAveNaM / uttANayachattayasaMThiyA ya bhaNiyA jiNavarehiM ] saMkhaMkakuMdasaMkAsA, paMDurA nimmalA subhA // dvAdazabhiryojanaiH prakRtyAditvAttRtIyA 'sarvArthasya' sarvArthanAmno vimAnasya 'upari' Udhya bhavet' syAt ISatprAgbhAreti ra nAma yasyAH sA ISatprAgbhAranAmA, 'ano bahuvrIhe' (pA04-1-12) riti niSedhAnnAntatve'pi DAp na bhavati, ISadAdinAmopalakSaNaM caitat , anekanAmadheyAbhidheyatvAttasyAH, uktaM hi-"IsIti vA IsIpabbhArA i vA taNui vA taNutaNutIti vA siddhIti vA siddhAlaeti vA muttI ti vA muttAlaeti vAloyaggei vA loyaggathUmiyAi vA loyapa // 684 // Jain Education Inter For Private & Personel Use Only C ainelibrary.org Page #349 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CHARCHASMASADCASS rivujjhaNAti vA sabapANabhUyajIvasattasuhAvahAti ve"tyAdi, 'pRthvI' bhUmizchatram-AtapatraM tatsaMsthitamiva saMsthitaMsaMsthAnamasyA iti chatrasaMsthitA, iha ca vizeSAnabhidhAne'pyuttAnamevedaM gRhyate, Aha yato bhagavAn bhadrabAhuH-"uttANayachattayasaMThiyAu bhaNiyAu jiNavarehiMti" / paJcacatvAriMzacchatasahasrAn yojanAnAM 'tuH' pUraNe 'AyatA' dIrghA 'tAvaiyaM ceva'tti tAvatazcaiva prakramAcchatasahasrAn 'vistIrNA' vistarato'pi, paJcacatvAriMzacchatasahasrapramANeti bhAvaH| triguNaH 'tasseva'tti prAgvat 'tasmAd' uktarUpAdAyAmAt 'parirayaH' paridhiH, iha ca triguNa ityabhidhAne'pi vizepAdhikyaM draSTavyaM "savaM vaTuM tiguNaM savisesa'miti vacanAt, anyathA hi paJcatriMzalakSAdhikayojanakoTirevaitatparimANaM syAt , tathA ca sUtrAntaravirodho, yatastatroktam-"egA joyaNakoDI bAyAlIsaM bhave sayasahassaM / tIsaM ceva 2 sahassA do ceva sayA auNapannA // 1 // " iti, paThanti ca-'tiuNasAhiyapaDirayaM'ti / aSTau-aSTasaGkhyAni yojadanAni bAhalyaM-sthaulyamasyA ityaSTayojanavAhalyA 'se' tIpatprAgbhArA, kiM sarvatrApyevam ? itsAha-'madhye' madhyapra-3 deze vyAkhyAtA, kimityevam ? ata Aha-pari-samantAddhIyamAnA parihIyamAnA 'caramaMte'tti 'caramAnteSu' sakala|digbhAgavarttiSu paryantapradezeSu makSikAyAH patraM-pakSo makSikApatram, apizabdasya gamyamAnatvAttasmAdapi tanutarI atiparikRzetiyAvat, hAnizcAtra vizeSAnabhidhAne'pi pratiyojanamaGgalapRthaktvaM draSTavyA, tathA cAnyatrAvAci1 ekA yojanAnAM koTI dvAcatvAriMzat bhaveyuH zatasahasrANi / triMzadeva sahasrANi dve eva zate ekonapaJcAzat // 1 // For Private Personal Use Only Jain Education w.jainelibrary.org Page #350 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 685 // "gaMtUNa joyaNaM tu parihAyai aMgulapuhuttaM"ti / atra ca kecitpaThanti-"ajjuNasuvannagamaI sA puDhavI nimmalA sahA jIvAjIva vennN| uttANagachattagasaMThiyA ya bhaNiyA jiNavarehiM // 1 // " tatra cArjuna-zuklaM taca tatsuvarNakaM cArjunasuvarNakaM tena nirvRttA'rjunasuvarNakamayI 'sA' itIpatprAgbhArA 'nirmalA' khacchA, kimupAdhivazataH ? ityAha-khabhAvena' kharUpeNa | vibhakti uttAnakam-UrddhamukhaM yacchatrameva chatrakaM tatsaMsthitA ca 'bhaNitA' uktA jinavaraiH, prAkU sAmAnyatarachatrasaMsthitetyu tamiha tRttAnatvaM tadvizeSa ucyata iti na paunarutyam / zaGkhAGkakundAni-pratItAni tatsaGkAzA-varNatastAdRzI ata 6 eva 'paMDureti 'pANDurA' zvetA 'nirmalA' niSkalaGkA 'zubhA' atyantakalyANAvahA 'sukhA vA' sukhahetutveneti sArddhasUtratrayArthaH // yadIzI sA pRthvI tataH kimityAha sIAe joaNe tatto, loyaMto u viyAhio // 6 // 'sItAyAH' sItAbhidhAnAyAH pRthivyA uparIti zeSaH, yojane 'tataH' iti tasyA uktarUpAyAH 'lokAntaH' lokaparyantaH 'tuH' pUraNe vyAkhyAta iti sUtrArddhArthaH // nanu yadi yojane lokAntastatkiM tatra sarvatra siddhAstiSThantyutA-men nyathA ? ityAha 1 gatvA yojanaM tu parihIyate'GgulapRthaktvaM Zhong K+K4K+3 Join Education 1447onal Iww.jainelibrary.org Page #351 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education In joaNassa u jo tattha, koso uvarimo bhave / tassa kosassa chanbhAe, siddhANogAhaNA bhave // 61 // yojanasya 'tuH' vAkyAlaGkAropanyAse yaH 'tatre' tyevaM vyavasthite sudhyatyayena vA 'tattha'tti 'tasya' iSatprAgbhAroparivarttinaH paThanti ca - ' tassa' tti, 'krozaH ' gavyUtam 'uvarima' tti uparivarttI bhavet 'tasye'ti prakrAntasya kozasya | 'paDAge' satribhAgatrayastriMzadadhikadhanuH zatatritayarUpe siddhAnAm 'avagAhanA' avasthitirbhavediti sUtrArthaH // avagAhanA ca tatazcalanasambhave'pi paramANvAdInAmivaikAdipradezeSu bhavedata Aha-tattha sUtram / kecidanantarasUtrottarArddhamadhIyate - 'kosassavi ya jo tattha, chabbhAgo uvarimo bhavetti spaSTaM / tatra ca kim ? ityAha tattha siddhA mahAbhAgA, logaggaMmi paTTiyA / bhavappavaMcaummukkA, siddhiM varagaIM gayA // 62 // 'tatre' tyanantaramupadarzitarUpe 'siddhAH' uktarUpAH 'mahAbhAgAH' atizayAcintyazaktayo lokAgre 'pratiSThitAH' sadAvasthitAH, etacca kutaH ? ityAha- bhavA - narakAdayasteSAM prapaJco-vistarastenonmuktAH - tyaktAH santaH 'siddhiM' siddhinAmnIM varA cetaragatyapekSayA gatizca gamyamAnatayA varagatistAM gatAH - prAptAH, ayamAzayaH - bhavaprapaJca eva calane hetuH sa ca siddhAnAM nAstIti kutasteSAM tatsambhavaH ? iti sUtrArthaH // tatra gatInAM kasya kiyatyavagAhanA ? ityAhausseho jassa jo hoi, bhavaMmi caramaMmi u / tibhAgahINA tatto ya, siddhANogAhaNA bhave // 63 // 'utsedhaH' ucchrayaH prakramAccharIrasya 'jassa' tti 'yeSAM siddhAnAM 'yaH' iti yatparimANo bhavati 'bhave' janmani 'carame ' w.jainelibrary.org Page #352 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya bRhadvRttiH // 686 // Jain Education paryantavarttini 'tu' vizeSaNe idamapi prAgbhAvaprajJApanIyanayApekSayeti vizeSayati, 'tribhAgahInA' tribhAgonA ' tatazce' ti tataH punazcaramabhavotsedhAtsiddhAnAM yattadornityAbhisambandhAtteSAmavagAhante'syAmiti avagAhanA - svapradezasannicitiH, | nizcayAbhiprAyeNa sarvasya svaniSThatvAt iyaM ca zarIravivarApUraNata etAvatItyavagantavyam uktaM hi - " dehetibhAgo jhusiraM tatpUraNato tibhAgahINa "tti, iti sUtrArthaH // etAneva kAlataH prarUpayitumAha gate sAiyA, apajjavasiyAvi ya / puhutteNa aNAiyA, apajjavasiyAviya // 64 // 'ekatvena' asahAyatvena vivakSitAH sAdikA aparyavasitA api ca, yatra hi kAle te siddhyanti sa teSAmAdirasti na tu kadAcinmukterbhasyantIti na paryavasAnasambhavaH 'pRthaktvena' mahattvena vahuttvena sAmastyApekSayetiyAvat kimityAhaanAdikA aparyavasitA api ca, na hi kadAcitte nAbhUvan na bhaviSyanti ceti sUtrArthaH // sampratyeSAmevopA|dhinirapekSaM kharUpamAha - aruviNa jIvaghaNA, nANadaMsaNasanniyA / aulaM suhasaMpattA, uvamA jassa natthi u // 35 // rUpiNaH - uktanyAyena rUparasagadhasparzavantaH tadviparItA arUpiNasteSAM rUpAdyabhAvAt uktaM dyAgame - " se Na kiNhe Na nIle" ityAdi, jIvAzca te satatopayuktatayA ghanAzca - zuSirapUraNato nirantaranicitapradezatayA jIvadhanA gamaka1 dehatribhAgaH zuSiraM tatpUraNAt tribhAgahIneti jIvAjIva vibhakti0 36 ||686 // Page #353 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarA 115 Jain E tvAdvizeSaNasya paranipAtaH jJAnadarzane uktarUpe te eva sajJA- samyagbodharUpA saJjAtaipAmiti tArakAderAkRtigaNatvAditaci jJAnadarzanasaJjJitAH - jJAnadarzanopayogavanto na vidyate tuleva tulA - iyattA paricchedaheturasyeti atulam, aparimitatvAt uktaM hi - "siddhassa suho rAsI saGghadvApiMDito jara havejA / so'Natavaggabhaito savAgAse na mAijA // 1 // " iti sukhaM zarma samityekIbhAvena duHkhalezAkalaGkitatvalakSaNena prAptAH, sukhameva punarvizinaSTiupamA yasya 'nAsti tu' na vidyata eva yaduktam - "loke tatsadRzo varthaH, kRtle'pyanyo na vidyate / upamIyeta tadyena, tasmAnnirupamaM smRtam // 1 // " na ca viSayAbhAvatastatra sukhazabdAbhidheyAbhAva evetyAzaGkanIyaM, caturarthatvAttasya, uktaM hi loke catuvihArtheSu, sukhazabdaH prayujyate / viSaye vedanA'bhAve, vipAke mokSa eva ca // 1 // sukho vahniH sukho vAyurviSayeSviha kathyate / duHkhAbhAve ca puruSaH, sukhito'smIti manyate // 2 // puNyakarmavipAkAcca, sukhamiSTendriyArthajam / karmaklezavimokSAca, mokSe sukhamanuttamam // 3 // " tatazca mokSasyaiva tatra sukhazabdAbhidheyatvAdasambhava evAzaGkAyAH, iha ca jIvaghanA ityanena saugatAbhimatamabhAvarUpatvaM mukteH uttaravizeSaNadvayena ca 'sukhaduHkhabuddhIcchAdveSaprayatnadharmAdharmasaMskArA navAtmaguNAsteSAmatyantocchittirniHzreyasa' miti vacanAdacetanatvAsukhitve ca siddhasya | naiyAyikAdyabhimate nirAkurute, abhAvarUpatve hi mukterarthakriyA sAmarthya lakSaNatvAdvastuno'ntyakSaNasya kSaNAntarAjananA1 siddhasya sukharAziH sarvAddhApiNDito yadi bhavet / so'nantavargabhaktaH sarvAkAze na mAyAt // 1 // 114 ww.jainelibrary.org Page #354 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. divastutvaM, tadavastutve cAvastuno janyatvAyogAttatpUrvasyApi kSaNasya evaM pUrvapUrvakSaNAnAmapi saugatasyAbhAvarUpataiva jIvAjIva vRhadvRttiH prApteti pUrvasantAnamicchato mukterapi bhAvarUpatA balAdAyAti, tathA sarvathA''tmaguNocchittirUpatAyAM niHzreyasa-vibhaktiH syAtmano'pyabhAvaprasaktiH, sarvathA guNAbhAve hi guNino'pyabhAva eva, azeSarUpAdhabhAva iva ghaTAderiti sUkSmadhiyA // 687 // bhAvanIyamiti sUtrArthaH // uktagranthenAvagatamapi vipratipattinirAkaraNArtha punaH kSetraM svarUpaM ca teSAmAha___ loegadese te savve, naanndNsnnsnniyaa| saMsArapAranicchinnA, siddhiM varagaI gayA // 67 // lokaikadeze pAThAntarato lokAgradeze voktarUpe 'te' iti siddhAH, anena 'muktAH sarvatra tiSThanti, vyomavattApavarjitAH' ityapAstaM bhavati, sarvagatatve hyAtmanAmetadbhavet , tathAtve ca sarvatra sarvadA vedanAdiprasaGgaH, tathA 'sarveniravazeSA jJAnadarzanasajJitAH saMsArasya pAraH-paryantastaM nistIrNAH-punarAgamanAbhAvalakSaNenAdhikyenAtikrAntAH siddhiM varagatiM gatAH iti prAgvat , iha cAyena vizeSaNena mA bhUtkeSAJcijjJAnasajJA pareSAM darzanasa va kevalA, kintUme api sarveSAmiti, dvitIyena-"jJAnino dharmatIrthasya, kartAraH paramaM padam / gatvA''gacchanti bhUyo'pi, 687 // 6|bhavaM tiirthnikaartH||1||" iti mate teSAmaniSThitArthadoSaprasaGgena punarAvRttiriti, tRtIyena tu kSINakarmatvena khava zatvAdivizeSaNavattve'pyeSAM khavazasyAnabhisandhiH kRtakRtatyasya ca yathAkhabhAvenAsyopayoga iSTaH, 'tathAgatiH syAtvabhAveneti vacanAdutpattisamaye sakriyatvamapyastIti khyApyate, idaM ca sUtraM yatra dRzyate tatretthaM neyaM, pratyantareSu ca na MOCRACCORDINGk: in Education c osa For Private & Personel Use Only Raw.jainelibrary.org Page #355 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education | dRzyata eveti sUtrArthaH // itthaM yaduktaM "saMsAratthA ya siddhA ya, duvihA jIvA viyAhiya "tti tatra siddhA uktAH, sAmprataM saMsAriNa Aha saMsAratthA u je jIvA, duvihA te viyAhiyA / tasA ya thAvarA ceva, dhAvarA tivihA tahiM // 68 // saMsArasthA iti prAgvattuzabdaH siddhebhyaH saGkhyAkRtavizeSadyotako ye jIvA dvividhAste vyAkhyAtAH, dvaividhyame - vAha - trasAtha sthAvarAcaiva, sthAvarAH 'trividhAH' triprakArAH 'tasmin' iti dvaividhye sati, alpavaktavyatvAcca pazcA| nirdeze'pi prathamataH sthAvarAbhidhAnamiti sUtrArthaH // tatraividhyamevAha puDhavI AujIvA ya, taheva ya vaNassaI / iccee thAvarA tivihA, tesiM bhee suNeha me // 69 // 'puDhavI AujIvA ya'tti jIvazabdaH pratyekamabhisaMbadhyate tataH pRthivyeva jIvAH pRthivIjIvAH Apo-jalaM tA eva jIvA abjIvAzca tathaiva ca 'vaNassai'tti prakramAdvanaspatijIvAH, nanu pRthivyAdIni jIvazarIrANi na tvetAnyeva jIvAH, kAThinyAdilakSaNAni hyamUni jIvAH punarupayogalakSaNAstatkathaM pRthivyAdInyeva jIvA ityuktam 1, ucyate, | jIvazarIrayoranyo'nyAnugatatvena vibhAgAbhAvAdevamuktaM, na caitadanArSa yata uktam - " anno'nnANugayANaM imaM ca taM catti vibhayaNamajuttaM" ityAdi 'iti' ityuktaprakAreNa 'ete' pRthivyAdayaH sthAvarAstrividhAH / uttaragranthasambandhanArtha1 anyo'nyAnugatayoridaM ca tacceti vibhajanamayuktaM Page #356 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. vRhadvRttiH // 688 // Jain Education Inte mAha- 'teSAm' iti pRthivyAdInAM 'bhedAn' vikalpAn 'zRNuta' AkarNayata 'me' mama kathayata iti zeSa iti sUtrArthaH // 'yathoddezaM nirdeza' itinyAyataH pRthivIbhedAnAha - duvihA puDhavijIvA u, suhumA bAyarA tahA / pajjattamappajjattA, evameva duhA puNo // 70 // bAyarA je u pajjattA, duvihA te viyAhiyA / saNhA kharA ya boddhavvA, saNhA sattavihA tahiM // 71 // kiNhA nIlA ya ruhirA ya, hAliddA sukilA thaa| paMDupaNagamaTTiyA, kharA chattIsaIvihA // 72 // puDhevI ya sakerA vAluyA ya ubale silaoN ya loNUMse / ayatayataMsIsaMgarupa suvanne ya vaihare ya // 73 // hariyAle hiMgulue ma~gosi lAMsAsagaMjaNepavale / abbhapaDalanbhavAluye vAyarakAe maNivihANA // 74 // gobhijae~ ya ruyeMge ake phalihe ya lohiyakhe ya / maragayamasArale bhuyamoya iMdenIle ya // 75 // caMdaNageruyahaM sagarbha pula sogaMdhi ya boddhavve / caMdapabhave lie jailakaMte sUrakaMte ya // 76 // 'dvividhAH' dvibhedAH pRthivIjIvAH 'tuH' prAgvat 'sUkSmAH' sUkSmanAmakarmodayAd 'bAdarA:' bAdaranAmakarmodayAt, tathA 'pajattamapajatta'tti tatra 'paryAptAH' AhArazarIrendriyocchvAsavAmano'bhinirvRttihetustathAvidhadalikaM paryAptiH, yata uktam- "AhArasarIreM diya ussAsavaomaNo'bhicittI / hoi jao daliyAo karaNaM pai sA upa1 AhArazarIrendriyocchvAsavacomano'bhinirvRttiH / bhavati yato dalikAt karaNaM prati saiva paryAptiH // 1 // jIvAjIva vibhakti0 36 // 688 // jainelibrary.org Page #357 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jttii||1||" sA'styeSAmityarzaAderAkRtigaNatvAdaci paryAptAstadviparItAzcAparyAptAH, 'evaM' ityanena paryAptAparyAptabhedena 'ete' sUkSmA bAdarAzca, paThanti ca-'egamege'tti ekaike dvividhAH punaH pratyekamiti bhAvaH / punareSAmevottarabhedAnevAha-'bAyarA jetti bAdarA ye punaH paryApsA dvividhAste vyAkhyAtAH, katham ? ityAha-zlakSNA' iha cUrNitalopTakalpA mRduH pRthivI tadAtmakA jIvA apyupacArataH zlakSNA evamuttaratrApi, 'kharAH' kaThinAH 'ca' samuccaye 'boddhavyAH' avagantavyAH, zlakSNAH saptavidhAH 'tasmin' ityuktarUpabhedadvaye / yathA cAmI sapsavidhAstathA''ha-kRSNA nIlAzca 'rudhirAzca' iti lohitA raktA itiyAvat 'hAridrAH' pItAH zuklAH 'tathe ti samuccaye 'paMDutti pANDavaH-ApANDuH A-IpacchubhratvamAja itiyAvat , itthaM varNabhedena paDDidhatvam , iha ca pANDuragrahaNaM kRSNAdivarNAnAmapi khasthAnabhe|dena bhedAr3hedAntarasambhavasUcakaM, panakaH-atyantasUkSmarajorUpaH sa eva mRttikA panakamRttikA, panakasya ca nabhasi 6 vivartamAnasya loke pRthivItvenArUDhatvAtpUrvabhedasaGgrahe'pi bhedenopAdAnaM, tata eva ca mRttiketi pRthvIparyAyAbhidhAna mapi, anye tvAhuH-panakamRttikA maruSu parpaTiketi rUDhA, yasyAzcaraNAbhighAte jhagityujjambhaNaM, kharapRthivIbhedadarzanopakramamAha-'kharAH' prakramAdvAdarapRthivIjIvAH SaTtriMzadvidhAH' ptriNshdbhedaaH| tAnevAha-'pRthivI'ti bhAmA satyabhAmAvacchuddhapRthivI zarkarAdirUpA yA na bhavati, cazabda uttarabhedApekSayA samuccaye, 'zarkarA' laghUpalasakalarUpA, 'vAlukA ca' pratItA, 'upalaH' gaNDazailAdiH, 'zilA ca' dRSat 'loNUse ayataMbatauyasIsayarUppasuvaNNe yatti lavaNaM in Education |w.jainelibrary.org a For Private Personal Use Only l Page #358 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. ca-samudralavaNAdi USazca-kSAramRttikA lavaNoSau ayastAmratrapukasIsakarUpyasuvarNAni ca pratItAni, navarameSA samba | jIvAjIva |ndhino dhAtava evaivamuktAH, sadA teSu tatsattAdarzanArtha caivamabhidhAnaM, teSu hyamUni prAgapi santyeva, kevalaM malavigamAbRhaddhRttiH vibhaktiH dAdAvirbhavanti, 'vajrazca' hIrakaH / haritAlo hiGgalako manaHzileti ca pratItA eva, 'sAsagaMjaNapavAle'tti, saaskshc||689|| dhAtuvizeSo'JjanaM-samIrakaM pravAlakaM ca-vidrumaH sAsakAjanapravAlAni, 'anbhapaDala'bhavAluya'tti abhrapaTalaM prasiddham abhravAlukA-abhrapaTalamizrA vAlukA 'bAdarakAye' iti bAdarapRthvIkAye'mI bhedA iti zeSaH 'maNivihANe tti casya gamyamAnatvAt 'maNividhAnAni ca' maNibhedAH / kAni punastAni ? ityAha-gomejakazca rucako'GkaH * sphaTikazca lohitAkSazca 'maragayatti marakato masAragallaH 'bhuyamoyaga'tti bhujamocaka indranIlazca 6 / caMdaNageruyaha sagabhatti candano gerugo haMsagarbhaH pulakaH saugandhikazca boddhavyaH 'caMdappaha'tti candraprabho vaiDUryo jalakAntaH sUrakAntazca / iha ca pRthivyAdayazcaturdaza haritAlAdayo'STau gomejakAdayazca kvacitkasyacitkathaJcidantarbhAvAcaturdazetyamI 4 mIlitAH patriMzad bhavantIti sUtrasaptakArthaH // samprati prakRtopasaMhArapUrvakaM sUkSmapRthivIkAyaprarUpaNAmAhaee kharapuDhavIe, bheyA chttiismaahiyaa| egavihamanANattA, suhamA tattha viyAhiyA // 77 // // 689 // ete kharapRthivyAstadavibhAgAca tatsthajIvAnAM bhedAH SatriMzadAkhyAtAH, 'egavihamaNANatta'tti ArSatvAdekavidhAH, in Education Interna For Private & Personel Use Only Maw.jainelibrary.org Page #359 -------------------------------------------------------------------------- ________________ GACADKIS kimityevaMvidhAH ?-yato'vidyamAnaM nAnAtvaM-nAnAbhAvo bhedo yeSAM te'mI anAnAtvAH sUkSmAH 'to'ti teSu sUkSmabAdarapRthivIjIveSu madhye vyAkhyAtA iti sUtrArthaH // etAneva kSetrata Aha suhamA ya savvalogaMmi, logadese ya baayraa| sUkSmAH 'sarvaloke' caturdazarajjvAtmake tatra sarvadA teSAM bhAvAt, lokasya dezo-vibhAgo lokadezastasmin 'ghaH' punararthe bAdarAstepAM kvacitkadAcidasattvena sakalavyAtyasambhavAt // adhunaitatkAlato'bhidhitsuH prastAvanAmAha etto kAlavibhAgaM tu, tesiM bucchaM caubvihaM // 78 // prAgvaditi sUtrArthaH // yathApratijJAtamAha saMtaI pappa'NAIyA, apajavasiyA vi ya / ThiI paDuca sAIyA, sapajjavasiyAvi ya // 79 // bAvIsasahassAI, vAsANukkosiyA bhave / AuThiI puDhavINaM, aMtomuhattaM jahaniyA ||8||asNkhkaalmukkosaa, aMtomuhuttaM jahannayaM / kAyaThiI puDhavINaM, taM kAyaM tu amuNco|| 81 // aNaMtakAlamukkosaM, aMtomuhuttaM jahannayaM / vijadaMmi sae kAe, puDhavijIvANa aMtaraM // 82 // santati' pravAhaM prApyAnAdikA aparyavasitA api ca, teSAM pravAhataH kadAcidapyabhAvAsambhavAt 'sthiti' bhava& sthitirUpAM 'pratItya' Azritya sAdikAH saparyavasitA api ca, dvividhAyA api tasyA niyatakAlatvAt / yathA ADSAXADAM Join Educatio n al T Page #360 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 36 IH, itthaM dvividhAyA api sthitanayamati tyakte 'khake khakIye 'kAya TTH // etAneva bhAvata Aha 18 caitattathA''ha-dvAviMzatisahasrANi varSANAm 'ukkosiya'tti utkRSTA bhavet , kA'sau ? ityAha-AyuH-jIvitaM tasya jIvAjIva uttarAdhya. sthitiH-avasthAnamAyuHsthitiH 'pRthivInA miti pRthivIjIvAnAmantarmuhUrta jayanyikA, asaGkhyakAlamutkRSTA antarmuhUrta vibhaki. bRhadvRttiH / jaghanyikA, kA'sau?-kAya iti-pRthivIkAyastasmin sthitiH-tato'nudvartanenAvasthAnaM kAyasthitiH 'pRthivInAM' pRthvI jIvAnAM 'tam' iti pRthvIrUpaM 'kArya' nikAyaM 'tuH' avadhAraNe bhinnakramazca tataH 'amuMcato'tti 'amuJcatAmeva' atyajatAm , itthaM dvividhAyA api sthite yatyadarzanena sAdisaparyavasitatvameSAM, sAmarthyakAlasya prakrAntatvAdantarakAlamAhaanaMtakAlamutkRSTamantarmuhUrta jaghanyakaM 'vijaDaMmitti tyakte 'khake' svakIye 'kAye' nikAye pRthvIjIvAnAmantaraM, kimuktaM bhavati ?-yatpRthivIkAyAdudvarttanaM yA ca punastatraivotpattiranayorvyavadhAnamiti sUtracatuSTayArthaH // etAneva bhAvata Aha eesiM vannao ceva, gaMdhao rasaphAsao / saMThANAdesao vAvi, vihANAI sahassaso // 83 // navaraM varNAdInAM bhAvarUpatvAtteSAM ca saMGkhayAbhedenAbhidhIyamAnatvAdasya bhAvAbhidhAyitA, upalakSaNaM ceha sahastra iti, varNAditAratamyasya bahutarabhedatvenAsaGkhayabhedatAyA api sambhavAditi sUtrArthaH // itthaM pRthvIjIvAnabhidhAyAbjIvAnAha // 690 // hai duvihA AujIvA u, suhumA bAyarA tahA / pajjattamapajattA, evameva duhA puNo // 84 // bAyarA je u pajjattA, paMcahA te pakittiyA / suddhodae ya usse, harayaNu mahiyA hime // 85 // egavihamanANattA, muhumA / ***ASACASALIEX Mr.jainelibrary.org For Private & Personal use only Jain Education in Page #361 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CR5c5AMACHAR 4 tattha viyAhiyA / muhumA savvalogaMmi, logadese ya bAyarA // 86 // saMtaI pappaNAIyA, apajavasiyAvi yA ThiiM paDuca sAIyA, sapajavasiyAvi ya // 87 // satteva sahassAI, vAsANukkosiyA bhave / AuThiI AUNaM, aMtomuhuttaM jahannayaM // 88 // asaMkhakAlamukkosA, aMtomuhuttaM jahannayaM / kAyaThiI AUNaM, |taM kAyaM tu amuNco|| 89 // aNaMtakAlamukkosaM, aMtomuhuttaM jahannayaM / vijaDhami sae kAe, AujIvANa |aMtaraM // 90 // eesiM vannao ceva, gaMdhao rsphaaso| saMThANAdesao vAvi, vihANAI shsso||91|| / sUtrASTakaM vyAkhyAtaprAyameva navaraM 'suddhodakaM' meghamuktaM samudrAdisambandhi ca jalam 'ose'tti avazyAyaH zaradAdiSu prAbhAtikasUkSmavarpaH 'haratanu' prAtaH sasnehapRthivyudbhavastRNAgrajalabinduH 'mahikA' garbhamAseSu garbhasUkSmavarSA 'hima pratItameva, saptaiva sahasrANi varSANAmutkRSTikA bhavet , kA'sau ?-AyuHsthitiH 'apAm' ityajIvAnAmiti sUtrASTa kaarthH|| uktA abjIvAH, samprati vanaspatijIvAnAhahai duvihA vaNassaIjIvA, suhumA bAyarA tahA / pajattamapajattA, evameva duhA puNo // 92 // bAyarA je u. pajjattA, duvihA te viyAhiyA / sAhAraNasarIrA ya, pattegA ya taheva ya // 93 // patteyasarIrA u, gahA te| pakittiyA / rukkhA gucchA ya gummA ya, layA vallI taNA tahA // 94 // valaya pavvayA kuNA, jalaruhA o*sahI tiNA / hariyakAyA u boddhavvA, patteyA iti AhiyA // 95 // sAhAraNasarIrA u, gahA te paki For Private Personal Use Only Jain Education.in Paw.jainelibrary.org Page #362 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. ttiyA / Alue mUlae ceva, siMgabere taheva y||96|| hirilI sirilI sissirIlI, jAvaI keykNdlii| bRhadvRttiH palaMDulasaNakaMde ya, kaMdalI ya kuhavvaye // 97 // lohiNIhUyathIhU ya, tuhagA ya taheva ya / kaNhe ya bajakaMde ya, ekaMde sUraNae tahA // 98 // assakannI ya boddhavvA, sIhakannI taheva ya / musuMDhI ya haliddA ya, gahA evamA- vibhakti // 691 // yo|| 99 // egvihmnnaannttaa0||10|| saMtaI pappa'NAIA0 // 101 // dasa ceva sahassAI, vAsANukkosiyA bhave / vaNassaINa AuM tu, aMtomuhuttaM jahannayaM // 102 // aNaMtakAlamukkosA, aMtomuhuttaM jaha-| nayaM / kAyaThiI paNagANaM, taM kAyaM tu amuNco||103 // aNaMtakAlamukkosA, aMtomuhuttaM jahannayaM / vijadaMmi| sae kAe, paNagajIvANa aMtaraM // 104 // eesiM vaNNao ceva, gaMdhao rsphaaso| saMThANAdesao vAvi, vihANAI sahassaso // 105 // A sUtrANi caturdaza, prAyo vyAkhyAtAnyeva, navaraM sAdhAraNam-anantajIvAnAmapi samAnamekaM zarIra yeSAM te'mI 2 sAdhAraNazarIrAH, upalakSaNaM caitadAhArAnapAnagrahaNayorapi teSAM sAdhAraNatvAt , uktaM hi-"sAhAraNamAhAro sAhA- mean raNamANapANagahaNaM ca / sAhAraNajIvANaM sAharaNalakSaNaM evaM // 1 // " 'pattegA yatti 'pratyekazarIrAzca' ekameka prati pratyekam-ekaikazo vibhinnaM zarIramepAmiti pratyekazarIrAH, teSA hi yadekasya zarIraM na tadanyasyeti, yaduktam Jain Education in Janesbrary.org Page #363 -------------------------------------------------------------------------- ________________ B ROCHAKX- 100 "jaha sagalasarisavANaM silesamissANa vaTTiyA vattI / patteyasarIrANaM taha hoMti sarIrasaMghAyA ||1||jh vA til-hai| sakuliyA bahuehi tilehiM meliyA sNtii| patteyasarIrANaM taha hoMti sarIrasaMghAyA // 2 // " prakramAjIvA ye iti zeSaH anekadhA te prakIrtitAH, paThanti ca-'bArasavihabheeNaM patteyA u viyAhiya'tti, 'vRkSAH' cUtAdayaH 'gucchAH' |vRntAkIprabhRtayaH 'gulmAzca' navamAlikAdayaH 'latAH' campakalatAdayaH 'vallayaH' trapuSyAdayaH 'tRNAni' jujukArjunAdIni 'latAvalayAni' nAlikerIkadalyAdIni bhaNyante, teSAM ca zAkhAntarAbhAvena latArUpatA tvaco valayAkAratvena ca valayatA, parvANi-sandhayastebhyo jAtAH parvajAH pAThAntarataH parvagA vA ikSvAdayaH 'kuhaNAH' bhUmispho-| TakavizeSAH sarpacchatrakAdayo, jale ruhantIti jalaruhAH-pAdayaH auSadhayaH-phalapAkAntAstadrUpANi tRNAni auSadhitRNAni-zAlyAdIni haritAni-tanduleyakAdIni tAnyeva kAyAH-zarIrANyeSAmiti haritakAyAH, cazabda : eSAmeva khagatAnekabhedasaMsUcakaH / 'sAdhAraNazarIrAstviti tuzabdasyApizabdArthatvAt sAdhAraNazarIrA api na kevalaM hai pratyekazarIrA ityapizabdArthaH, AlUkamUlakAdayaH haridrAparyantAH prAyaH kandavizeSAstattaddezaprasiddhAH 'evamAdayaH' 1 yathA sakalasarpapANAM zleSamizrANAM varttitA vatiH / pratyekazarIrANAM tathA bhavanti zarIrasaMghAtAH // 1 // yathA vA tilazaSkulikA 4 bahubhistilairmelitA santI0 // 2 // Join Education in H w .jainelibrary.org Page #364 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 -02- uttarAdhya. % bRhadvRttiH // 692 // 9C+ RACTC+% ARKAR ityevaMprakArA yeSAmidaM sAdhAraNazarIralakSaNamasti, tadyathA-"cakkAgaM bhajamANassa, gaMThI cuNNaghaNo bhave / puDhavIsari- jIvAjIva seNa bheeNa, aNaMtajIvaM viyANAhi // 1 // gUDhacchirAgaM pattaM sacchIraM jaM ca hoi nicchIraM / jaMpi ya paNaTThasaMdhiM, vibhaktiH aNaMtajIvaM viyANAhi // 2 // " ityAdi / panakA-ullijIvAH, iha ca tadupalakSitAH sAmAnyena vanaspatayo gRhyante, tathA cAnye paThanti-'vaNapphaINa AuM tu'tti, pratyekazarIrApekSayA cotkRSTaM dazavarSasahastramAnamAyuruktaM, sAdhAraNAnA 36 jaghanyata utkRSTatazcAntarmuhUrttAyuSkamAnaM, uktaM ca-"nioyassa NaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiipannattA ?, goyamA! jahaneNa aMtomuhuttaM ukkoseNavi aMtomuhuttaM" kAyasthitiH panakAnAm , ihApi sAmAnyena vanaspatijIvAnAm , ata evAsau sAmAnyena vanaspatijIvAnnigodAn vA'pekSyotkRSTato'nantakAlamucyate, vizeSApekSAyAM hi pratyekavanaspatInAM tathA nigodAnAM bAdarANAM sUkSmANAM cAsaGkhyeyakAlo'vasthitiH, yaduktam-"patteyasarIrabAdaravaNapphaIkAiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM kAyaThiI pannattA ?, jahanneNaM aMtomuhuttaM ukkoseNa sattari sAgarovamakoDAkoDIo - 1 samabhAgaM bhajyamAnasya andhizpUrNaghano bhavet / pRthvIsadRzena bhedenAnantakAyaM vijAnIhi // 1 // gUDhazirAka patraM sakSIraM yacca bhavati // 692 // nikSIram / yadapi praNaSTasandhikaM0 // 2 // 2 nigodasya bhadanta ! kiyatkAlaM sthitiH prajJaptA?, gautama! jaghanyenAntarmuhUrttamutkRSTato'pi antarmuhUrttam / 3 pratyekazarIrabAdaravanaspatikAyikAnAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? jaghanyenAntarmuhUrttamutkarSeNa saptatiH sAgaropamakoTIkoTyaH / Jain Education Pw.jainelibrary.org a For Private Personal Use Only l Page #365 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Nioe NaM bhaMte ! Niodetti kAlao keciraM hoi?, jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNaM aNaMtakAlaM aNaMtAo osappiNIo khettao aDDAijA poggalapariyaTTA vA / vAyaranioyapucchA, jahaNNaNaM aMtomuhurta ukoseNaM sattarisAgarovamakoDAkoDIo / suhumanigoyapucchA, jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNaM asaMkheja kAlaM"ti / tathA'saGkhyakAlamuskRSTaM panakajIvAnAmantaraM, tata uddhRtya hi pRthivyAdipUtpattavyaM, teSu cAsaGkhayeyakAlaiba kAyasthitirihApi tathA'|bhidhAnAditi caturdazasUtrArthaH // prakRtamupasaMharannuttaragranthaM ca sambandhayitumidamAha| icee thAvarA tivihA, samAseNa viyaadiyaa| itto u tase tivihe, vucchAmi aNupuvvaso // 10 // | 'iti' ityeprakArAH 'ete' pRthivyAdayaH sthAnazIlAH sthAyarAH 'trividhAH' triprakArAH, prayANAmapyamISAM khaya|mavasthitikhabhAvatvAt , 'samAsena' saGkepeNa vyAkhyAtAH, vistarato jhamISAM bahutarA bhedAH / 'ataH' sthAvaravibhakteranantaraM 'tuH' punararthaH prasAMstrividhAn vakSyAmi 'aNuputvaso'tti AnupUryeti sUtrArthaH // | teU vAU ya boddhavvA, orAlA ya tasA thaa| iccee tasA tivihA, tersi bhee suNeha me // 107 // ___ 1 nigodo bhadanta ! nigoda iti kAlataH kiyacciraM bhavati ?, jaghanyenAntarmuhUrttamutkarSeNAnantaM kAlaM anantA avasarpiNyaH kSetrato'rdhata|tIyAH pudgalaparAvartA vA / bAdaranigode pRcchA jaghanyenAntarmuhUrtamutkarSataH saptatiH sAgaropamakoTIkoTayaH / sUkSmanigode pRcchA, jaghanyenAntarmuhUrtamutkarSato'saMkhyeyaM kAlaM uttarA.116 HALIHnn For Private & Personel Use Only H ww.jainelibrary.org Page #366 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 693 // RESTAURAXXA*S* 'teuti tejoyogAttejAMsi-a[trA]prayastadvartino jIvA api tathoktAH, evaM 'vAU'tti yAntIti yAyayo-vA- jIvAjIva tAste ca boddhavyAH, 'orAla'tti 'udArAH' ekendriyApekSayA prAyaH sthUlA dvIndriyAdaya itiyAvat 'caH' samuccaye prasAH 'tathe ti tenAgamoktena prakAreNa, upasaMhAramAha-'itI'tyanantaroktAstrasyanti-calanti dezAddezAntaraM saMkrAma-13 vibhaktiH ntIti trasAH 'trividhAH' triprakArAH, tejovAyyozca sthAvaranAmakarmodaye'pyuktarUpaM trasanamastIti trasatvaM, dvidhA hi tat-gatito labdhitazca, yata uktam-"duvihA khalu tasajIvA-laddhitasA ceva gatitasA ceva"tti, tatazca tejohai vAyvorgatita udArANAM ca labdhito'pi trasatvamiti, uttaragranthasambandhanAyAha-'teSA'miti tejaprabhRtInAM bhedAn zRNuta 'me' mama kathayata iti suutraarthH|| tatra tAvattejojIvAnAha duvihA teujIvA u, suhamA bAyarA tahA / pajjattamapajjattA, evameva duhA punno||108|| bAyarA je u |pajjattA, NegahA te viyaahiyaa| iMgAle mummure agaNI, aciM jAlA taheva ya // 109 // ukkA vijU ya bo vvA, NegahA evmaayo| egavihamanANattA, muhamA te viyAhiyA // 110 // suhamA savvalogaMmi, lo gadese ya bAyarA / itto kAlavibhAgaM tu, tesiM vucchaM caubvihaM // 111 // saMtaI pappa'NAIyA, apajjavasiyAvi ya / ThiI paDucca sAIyA, sapajjavasiyAvi ya // 112 // tinneva ahorattA, ukkoseNa viyAhiyA / Au1 dvividhAH khalu trasajIvAH-labdhitrasAzcaiva gatitrasAzcaiva Jain Education OR For Private & Personel Use Only Baw.jainelibrary.org Page #367 -------------------------------------------------------------------------- ________________ RASAR ThiI teUNaM, aMtomuhattaM jahannayaM // 113 // asaMkhakAlamukkosA, aMtomuhattaM jahannayaM / kAyaThiI teUNaM, taM kAyaM tu amuMcao // 114 // aNaMtakAlamukkosaM, aMtomuhattaM jahannayaM / vijadaMmi sae kAe, teujIvANa aM taraM // 115 // eesi vannao ceva, gaMdhao rasaphAsao / saMThANAdesao vAvi, vihANAiM shssso||116|| NI duvihetyAdisUtrANi nava prAyaH prAgvat, navaram 'aGgAraH' vigatadhUmajvAlo dahyamAnendhanAtmakaH 'murmuraH' bhasmami zrAgnikaNarUpaH 'agniH' ihoktabhedAtirikto vahniH 'arciH' mUlapratibaddhA jvalanazikhA, dIpazikhetyanye, 'jvAlA' chinnamUlA jvalanazikhaiveti sUtranavakArthaH // uktAstejojIvAH, vAyujIvAnAha duvihA vAujIvA ya, suhumA bAyarA tahA / pajattamapajjattA, evameva duhA puNo // 117 // pAyarA je u pajjattA, paMcahA te pkittiyaa| ukkaliyAmaMDaliyAghaNaguMjAsuDavAyA ya // 118 // saMvagavAe ya, Ne-18 gahA evmaaao| egavihamaNANattA, suhamA tattha viyAhiyA // 119 // suhamA savvalogaMmi, logadese 4ya bAyarA / itto kAlavibhAgaM tu, tesiM vucchaM cauvvihaM // 120 // saMtaI pappa'NAIyA, apajjavasiyAvi yA 4 ThiI paDaca sAIyA, sapajjavasiyAvi ya // 121 // tinneva sahassAI, vAsANukkosiyA bhve| AuThiI vAUNaM, aMtomuhattaM jahannayaM // 122 // asaMkhakAlamukkosA, aMtomuttaM jahannayaM / kAyaThiI vAUNaM, taM kAyaM tu amuM Jain Educationalisa For Private & Personel Use Only Page #368 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jIvAjIva uttarAdhya. vRhadvRttiH // 694 // vibhaktiH 36 RECORAGAR-SACARE co||122 // aNaMtakAlamukkosaM, aMtomuhattaM jahannayaM / vijaDhaMmi sae kAe, vAujIvANa aMtaraM // 123 // eesiM vannao ceva, gaMdhao rsphaaso| saMThANAdesao vAvi, vihANAI sahassaso // 124 // __ duvihetyAdi sUtranavakaM prAgvat / 'paJcadhe' tyupalakSaNam , apraivAsyAnekadhetyabhidhAnAt, 'ukkaliyAmaMDaliyAghaNaguMjAsuddhavAyA ya' vAtazabdasya pratyekamabhisambandhAdutkalikAvAtA ye sthitvA sthitvA punarvAnti maNDalikAvAtA-vAtolIrUpAH dhanavAtA-ratnaprabhAdyadhovarttinAM ghanodadhInAM vimAnAnAM pA''dhArA himapaTalakalpA vAyavo guJjAvAtA-ye guJjanto vAnti zuddhavAtA-utkalikAyuktavizeSavikalA mandAnilAdayaH, 'saMvaTTagavAe yatti saMvartakavAtAzca-ye bahiHsthitamapi tRNAdi vivakSitakSetrAntaH kSipantIti sUtranavakArthaH // itthaM tejovAyurUpAMtrasAnabhidhAyodAratrasAbhidhitsayA''ha| orAlA tasA je u, cauhA te pakittiyA / beiMdiya teiMdiya, cauro paMciMdiyA ceva // 125 // ___ udArAstrasAH 'ye tu' iti ye punaH 'caturdhA' catuSprakArAste prakIrtitAH, yathA caiSAM caturddhAtvaM tathA''ha-'beiMdiya'tti dve indriye-sparzanarasanAkhye yeSAM te'mI dvIndriyAH, etacca nivRttyupakaraNAkhyaM dravyendriyamabhipretyocyate, bhAvendriyApekSayakendriyANAmapIndriyapaJcakasyApi sambhavAt, tathA ca prajJApanA-"dabiMdiyaM paDuca egidiyA jIvA 1 dravyendriyaM pratItya ekendriyA jIvA ekendriyA bhAvendriyaM pratItya ekendriyA api jIvA dvIndriyAstrIndriyAzcaturindriyAH paJcendriyAH // 694 // in Education Inter For Private Personel Use Only Page #369 -------------------------------------------------------------------------- ________________ egeMdiyA bhAdiyaM paDucca egendiyAvi jIvA beMdiyA teiMdiyA cauridiyA paMciMdiya"tti, evaM zeSeSvapi, tathaiva teiMdiya'tti trIndriyAH-yeSAM ve te eva tRtIyaM brANaM, 'caurI'tti prakramAcaturindriyAH yeSAM trINyuktarUpANi caturtha cakSaH, paJcendriyAzcaiva-yeSAmetAnyeva catvAri paJcamaM zrotramiti sUtrArthaH // tatra tAvad dvIndriyavaktavyatAM pratipipAdayiSuridamAha beiMdiyA u je jIvA, duvihA te pakittiyA / pajattamapajattA, tesiM bhee suNeha me // 126 // kimiNo somaMgalA ceva, alasA mAivAhayA / vAsImuhA ya sippIyA, saMkhA saMkhaNagA tahA // 127 // palloyANullayA ceva, taheva ya vraaddgaa| jalUgA jAlagA ceva, caMdaNA ya taheva ya // 128 // iti beiMdiyA ee, gahA evmaayo| loegadese te savve, na savvattha viyAhiyA // 129 // saMtaI pappa'NAIyA, apajava. siyAvi ya / ThiiM paDacca sAIyA, sapajjavasiyAvi ya // 130 // vAsAiM bAraseva u, ukkoseNa viyAhiyA / beiMdiyaAuThiI, aMtomuhuttaM jahannayaM // 131 saMkhijakAlamukkosA, aMtomuhuttaM jahannayaM / beiMdiyakAyaThiI, |taM kAyaM tu amuNco||132|| aNaMtakAlamukosaM, aMtomuhattaM jahannayaM / iMdiyajIvANaM, aMtareyaM viyAhiyaM| 8| // 133 // eersi vannao ceva, gaMdhao rsphaaso| saMThANAdesao vAvi, vihANAI shssso|| 134 // beiMdiyA ityAdi sUtranavakam , idamapi prAyastathaiva, navaraM dvIndriyAbhilApaH kartavyaH, tathA 'kRmayaH' azucyAdi Jain Education in For Private & Personel Use Only jainelibrary.org Page #370 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. sambhavAH 'alasAH' pratItAH 'mAtRvAhakAH' ye kASThazakalAni samobhayAgratayA saMbannanti, vAsyAkAramukhA vAsI jIvAjIva mukhAH, 'sippiya'tti prAkRtatvAt zuktayaH 'zaGkhAH' pratItAH 'zaGkhanakAH' tadAkRtaya evAtyantalaghavo jIvAH 'varA-13 bRhadvRttiH TakAH' kapardakAH 'jalaukasaH' duSTaraktAkarSiNyaH candanakA-akSAH, zeSAstu yathAsampradAyaM vAcyAH, varSANi dvAdazaiva vibhakti0 // 695 // sAviti sUtranavakArthaH // trIndriyavaktavyatAmAha | teiMdiyA ya je jIvA, duvihA te pakittiyA / pajattamapajjattA, tesiM bhee suNeha me // 135 // kuMthupivI|liuIsA, ukaluddehiyA tahA / taNahArA kaTTahArA ya, mAlUgA pattahAragA // 136 // kappAsiDimiMjA ya, tiMdugA tausamiMjagA / sadAvarI ya gummI ya, boddhavvA iMdagAi ya // 137 // iMdagovasamAiyA, NegahA evmaayo| loegadese te savve, na sabvattha viyAhiyA // 138 // saMtaI pappaNAIyA, apajjavasiyAvi ya / / ThiI paDaca sAIyA, sapajjavasiyAvi ya // 139 // egUNavanna'horattA, ukkoseNa viyAhiyA / teiMdiya Au|ThiI, aMtomuhuttaM jahannayaM // 140 // saMkhijjakAlamukkosA, aMtomuhattaM jahannayaM / teiMdiyakAyaThiI, taM kAyaM tu |amuMcao // 141 // aNaMtakAlamukosaM, aMtomuhattaM jahannayaM / teiMdiyajIvANaM, aMtareyaM viyAhiyaM // 142 / / eesi|4| vannao ceva, gaMdhao rsphaaso| saMThANAdasao vAvi, vihANAI shssso||143 // // 695 // teMdietyAdi sUtranavakam , etadapi pUrvavat , navaraM trIndriyocAraNaM vizeSaH / tathA kunthavaH-anuddhariprabhU SARASHRSROGRESE 36 ASONGS Jain Education Intex For Private & Personel Use Only R ainelibrary.org Page #371 -------------------------------------------------------------------------- ________________ STAGRAMMARXX tayaH pipIlikA:-kITikAH guMmI-zatapadI, evamanye'pi yathAsampradAya vAcyAH, ekonapaJcAzadahorAtrANyAyu:sthitiriti sUtranavakArthaH // caturindriyavaktavyatAmAha caridiyA u je jIvA, duvihA te pakittiyA / pajattamapajattA, tesiM bhee suNeha me // 144 // aMdhiyA puttiyA ceva, macchiyA masagA thaa| bhamare kIDapayaMge ya, TiMkaNe kuMkaNe tahA // 145 // kukaDe siMgirI-18 DI ya, naMdAvate ya vicchie / Dole bhiMgiriDio, virilI acchicehae // 146 // acchire mAhale acchiroDae, vicitte cittapattae / ohiMjaliyA jalakArI, ya nIyA taMbagAi yA // 147 // ii cariMdiyA ee, gahA evmaayo| logassa egadesaMmi, te savve parikittiyA // 148 // saMtaiM pappaDaNAIyA, apajavasiyAvi y| ThiI paDuca sAIyA, sapajjavasiyAvi ya // 149 // chacceva ya mAsAU, ukkoseNa viyaahiyaa| cauridiya AuThiI, aMtomuhRttaM jahannayaM // 150 // saMkhijjakAlamukkosaM, aMtomuhuttaM jahannayaM / cariMdiyakAyaThiI, taM kAyaM tu amuMcao // 151 // aNaMtakAlamukkosaM, aMtomuhuttaM jahannayaM / vijaDhaMmi sae kAe, aMtareyaM viyAhiyaM // 152 // eesiM vannao ceva, gaMdhao rsphaaso| saMThANAdesao vAvi, vihANAiM sahassaso // 153 // cauridietyAdi sUtradazakam , idamapi tathaiva, caturindriyAbhilApa eva vizeSaH / etadbhedAca kecidapratItA evAnye tu tattaddezaprasiddhito viziSTasampradAyAccAbhidheyAH, tathA SaDeva mAsAnutkRSTaiSAM sthitiriti suutrdshkaarthH|| paJcendriyavaktavyatAmAha Jain Education For Private & Personel Use Only Siww.jainelibrary.org Page #372 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 696 // Jain Education paMciMdiyA u je jIvA, cauvvihA te viyAhiyA / neraiya tirikkhA ya, maNuyA devA ya AhiyA // 154 // paJcendriyAstu ye jIvAzcaturvidhAste vyAkhyAtAH, tadyathA - 'Neraiya tirikkhA yatti nairayikAstiryaJcazca manujA | devAzca 'AkhyAtAH' kathitAstIrthakarAdibhiriti sUtrArthaH // tatra tAvannairayikAnAha raiyA sattavihA, puDhavI satta bhave / rayaNAbhasakarAbhA, vAluyAbhA ya AhiyA // 155 // paMkA bhA dhUmAbhA, tamA tamatamA tahA / ii neraDyA ee, sattahA parikittiyA // 156 / / logassa egadesaMmi, te sacce u viyAhiyA / itto kAlavibhAgaM tu, tesiM vucchaM cauvvihaM // 157 // saMtaI pappa'NAIyA, apajjava| siyAvi y| ThiGgaM paDucca sAIyA, sapajjavasiyAvi ya // 158 // sAgarovamamegaM tu, ukkoseNa viyAhiyA / paDhamAi jahanneNaM, dasavAsasahassiyA // 159 // tinneva sAgarAU, ukkoseNa viyAhiyA / duccAe jahanneNaM, egaM tU sAgarovamaM // 160 / / satteva sAgarAU, ukkoseNa viyAhiyA / taIyAe jahaneNaM, tinneva u sAgaro| mA // 169 // dasasAgarovamAU, ukkoseNa viyAhiyA / catthIha jahanneNaM, satteva u sAgarovamA // 162 // sattarasasAgarAU, ukkoseNa vivAhiyA / paMcamAe jahanneNaM, dasa ceva u sAgarA // 163 // bAvIsasAgarAU, ukkoseNa viyAhiyA / chaTThIi jahanneNaM, sattarasa sAgarovamA // 164 // tiptIsasAgarAU, ukkoseNa viyAhiyA / sattamAe jahanneNaM, bAvIsaM sAgarovamA // 165 // jA cetra u AuThiI, neraiyANaM viyAhiyA / sA tesiM jIvAjIva vibhakti0 36 ||696 // w.jainelibrary.org Page #373 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAyaThiI, jahannukosiyA bhave // 166 // aNaMtakAlamukkosa, aMtomuhattaM jahannayaM / vijami sae kAe, neraiyANaM tu aMtaraM // 167 // eesiM vannao ceva, gaMdhao rasaphAsao / saMThANAdesao vAvi, vihANAI shssso||168|| neraietyAdi caturdaza sUtrANi / nairayikAH 'saptavidhAH' saptaprakArAH, kimiti ?, yataH pRthvIpu saptasu 'bhave'tti bhaveyuH, tatastadbhedAtteSAM saptavidhatvamiti bhAvaH, kAH punastAH sapta? ityAha-'rayaNAbha'tti ratnAnAM-vaiDUryAdInAmAbhAnamAbhAkharUpataH pratibhAsanamasyAmiti ratnAbhA, itthaM caitat , tatra ratnakANDasya bhavanapatibhavanAnAM ca vividharatnavatAM sambhavAt, evaM sarvatra, navaraM zarkarA-zlakSNapASANazakalarUpA tadAbhA, 'dhUmAbhe'ti yadyapi tatra dhUmAsambhavastathA'pi / tadAkArapariNatAnAM pudgalAnA sambhavAt , tamorUpatvAca tamaH, prakRSTataratamastvAcca tamastamaH, 'iti' ityamunA pRthivIsaptavidhatvalakSaNena prakAreNa nairayikA ete saptadhA prakIrtitAH / 'logasse'tyAdisUtradvayaM kSetrakAlAbhidhAyi prAgvat / sAdisaparyavasitatvaM dvividhasthityabhidhAnadvArato bhAvayitumAha-sAgaropamamekaM tUtkRSTena vyAkhyAtA 'prathamAyAM' prakramAnnarakapRthivyAM jaghanyena daza varSasahasrANi yasyAM sA dazavarSasahasrikA, prastAvAdAyuHsthiti rayikANAmitIhottarasUtreSu ca draSTavyam / trINyeva 'sAgare'ti sAgaropamANi 'tuH' pUraNe utkRSTena vyAkhyAtA dvitIyAyAM, 'jahaNNeNaM'ti uttaratra tuzabdasya punaHzabdArthasya bhinnakramatveneha sambandhAjaghanyena punarekaM sAgaropamam / -%+24 MSECREC RockCO Jan Education For Private Personel Use Only Srjainelibrary.org Page #374 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jIvAjIva | vibhakti uttarAdhya. saptava sAgaropamANi tUtkRSTena vyAkhyAtA tRtIyAyAM, jaghanyena punastrINyeva sAgaropamANi, daza sAgaropamANi bRhadvRttiH tUtkRSTena vyAkhyAtA caturyo, jaghanyena saptaiva tu sAgaropamANi / saptadaza sAgaropamANi tUtkRSTena vyAkhyAtA paJcamyAM, jaghanyena daza caiva tu sAgaropamANi dvAviMzatiH sAgaropamANi tUtkRSTena vyAkhyAtA SaSThayAM, jaghanyena spt||697|| daza sAgaropamANi / trayastriMzatsAgaropamANi tatkRSTena vyAkhyAtA saptamyAM narakapRthivyAM, jaghanyena dvAviMzatiH sAgaropamANi // AyuHsthitiruktA, kAyasthitimAha-'yA ceti cazabdo vaktavyatAntaropanyAse 'eveti bhinnakramaH |'caH' punararthaH, tato yaiva ca purA''yuHsthiti rayikANAM vyAkhyAtA 'si'tti evakArasya gamyamAnatvAtsaiva teSAM kAyasthitirjaghanyotkRSTA bhavet , itthaM caitat , tata udRttAnAM punastatraivAnupapatteH, te hi tata uddhRtya garbhajaparyAptakasa vayeyavarSAyuSSvevopajAyante, yata uktam-"NaragAo ubaTTA gambhe pajattasaMkhajIvIsu / NiyameNa hoi vAso" ityaadi| 6 antaravidhAnAbhidhAyi sUtradvayaM prAgvat , navaramantarmuhUrta jaghanyamantaraM, yadA'nyataranarakAdudRtya kazcijIvo garbhajaparyAptakamatsyAdiSatpadyate, tatra cAtisaMkliSTAdhyavasAyo'ntarmuhurtamAnAyuH pratipAlya mRtvA'nyatamanaraka evopajAyate tadA labhyata iti bhAvanIyamiti cturdshsuutraarthH|| itthaM nairayikAnabhidhAya tirazca AhapaMciMdiyatirikkhA u, duvihA te viyaahiyaa| samucchimatirikkhA u, ganbhavatiyA tahA // 169 // 1 narakAdudvRttAnAM garbhajeSu paryAptasaMkhyajIviSu niyamAt bhavati vaasH| // 697 // Jain Education inted For Private & Personel Use Only jainelibrary.org Page #375 -------------------------------------------------------------------------- ________________ duvihAvi te bhave tivihA, jalayarA thalayarA thaa| khahayarA ya boddhavvA, tesiM bhee suNeha me // 170 // macchA hai saya kacchabhA ya, gAhA ya magarA thaa| suMsamArA ya boddhavvA, paMcahA jalayarAhiyA // 171 // loegadese te savve, na savvattha viyAhiyA / itto kAlavibhAgaM tu, tesiM vucchaM cauvvihaM // 172 // saMtaI pappa'NAIyA, apajjavasiyAvi ya / ThiI paDucca sAIyA, sapajjavasiyAvi ya // 173 // ikkA ya puvvakoDIo, ukkoseNa viyAhiyA / AuThiI jalayarANaM, aMtomuttaM jahannayaM // 174 // puvakoDIpuhuttaM tu, ukkoseNa viyaahiyaa| kAyaThiI jalayarANaM, aMtomuhuttaM jahannayaM // 175 // aNaMtakAlamukkosa, aMtomuhuttaM jahannayaM / vijadaMmi sae kAe, jalayarANaM tu aMtaraM // 176 // eesiM vannao ceva, gaMdhao rasaphAsao / saMThANAdesao vAvi, vihANAI shssso||177|| cauppayA ya parisappA, duvihA thalayarA bhave / cauppayA cauvihA u, te me kittayao suNa // 178 // egakhurA dukhurA ceva, gaMDIpayasanapphayA / hayamAi goNamAI, gayamAI sIhamAiNo // 179 // bhuoragaparisappA, parisappA duvihA bhave / gohAI ahimAIyA, ikkikA gahA bhave // 180 // loegadese te savve, na sabvattha viyAhiyA / itto kAlavibhAgaM tu, tesiM vucchaM caubvihaM // 181 // saMtaI pappa'NAIyA, apajavasiyAvi ya / ThiI paDucca sAIyA, sapajjavasiyAvi ya // 182 // paliovamA u tinni u, ukkosaNa viyAhiyA / AuThiI thalayarANaM, aMtomuhattaM jahannayaM // 183 // paliovamA u tinni| u, ukkoseNaM viyAhiyA / puvakoDIpuhuttaM tu, aMtomuhattaM jahannayaM // 184 // kAyaThiI thalayarANaM, aMtaraM JainEducation For Private Personal Use Only H Tww.jainelibrary.org Page #376 -------------------------------------------------------------------------- ________________ *** uttarAdhya. bRhaddhRttiH // 698 // 36 *************** tesimaM bhave / kAlaM aNaMtamukkosa, aMtomuhuttaM jahannayaM // 185 // vijaDhaMmi sae kAe, thalayarANaM tu aNtrN| jIvAjIva camme u lomapakkhI yA, taiyA samuggapakkhiyA // 186 // viyayapakkhI ya boddhavA, pakkhiNo ya cau vibhakti0 vihA / loegadese te savve, na savvattha viyAhiyA // 187 // saMtaI pappaDaNAIyA, apajjavasiyAvi ya / ThiI paDucca sAIyA, sapajavasiyAvi ya // 188 // paliovamassa bhAgo, asaMkhijaimo bhave / AuThiI khahayarANaM, aMtomuhuttaM jahannayaM // 189 // asaMkhabhAgo paliyassa, ukkoseNa u saahio| puvakoDIpuhutteNaM, aMtomuhuttaM jahannayaM // 190 // kAyaThiI khahayarANaM, aMtaraM te(reyaM)viyAhiyaM / kAlaM aNaMtamukosaM, aMtomuhuttaM jahannayaM // 191 // eesiM vannao ceva, gNdhorsphaaso| saMThANAdesaovAvi, vihANAI sahassaso 192| paJcendriyetyAdi sUtrANi paJcaviM(caturvi)zatirvyAkhyAtaprAyANyeva, navaramAdyasUtradvayamuddezato bhedAnanantaragranthasambandhaM cAbhidadhAti, atra saMmUrcchanaM saMmUrchA-atizayamUDhatA tayA nivRttAH saMmUchimAH, yadivA samityutpattisthAnapudgalaiH sahakIbhAvena mUrcchanti-tatpudgalopacayAtsamucchritA bhavantItyauNAdika impratyaye saMmUcchimAste ca te tiryazcaH saMmUchimatiyaJco ye manaHparyAptyabhAvataH sadA saMmUJchitA ibAvatiSThante, tathA garbhe vyutkrAntiryeSAM te'mI grbhvyu-4698|| krAntikAH / jale caranti-gacchanti carerbhakSaNamityartha iti bhakSayanti ceti jalacarAH, evaM sthalaM-nirjalo bhUbhAgastasmiMzcarantIti sthalacarAH, tathA 'khahayara'tti sUtratvAtkham-AkAzaM tasmiMzcarantIti khcraaH| 'yathoddezaM nirdeza: SIw.ininelibrary.org Jan Edukan For Private Personal Use Only Page #377 -------------------------------------------------------------------------- ________________ SACROCOCCASNORM iti jalacarabhedAnAha-'matsyAH' mInAH 'kacchapAH' kUrmAH gRhantIti grAhAH-jalacaravizeSA makarAH susumArA api tadvizeSA eva / 'loegadese'tyAdisUtrANi paT kSetrakAlabhAvAbhidhAyIni, tatheha pRthaktvaM dviprbhRtyaanvaantm| sthalacarabhedAnAha-pari-samantAtsarpanti-gacchantIti parisarpAH, ekakhurAdayazca hayAdiprabhRtibhiryathAkrama yojyante, tata ekaH khuraH-caraNe yepAmadhovalUsthivizeSo yeSAM te ekakhurAH-hayAdayaH evaM 'dvikhurAH' gavAdayo / gaNDI-padmakarNikA tadvadRttatayA padAni yeSAM te gaNDIpAdAH-gajAdayaH 'saNappha'tti sUtratvAtsaha nakhaiHnakharAtmakaivartanta iti sanakhAni tathAvidhAni padAni yeSAM te snkhpdaaH-siNhaadyH| 'bhuoragaparisappA yatti parisarpazabdaH pratyekamabhisambadhyate, tato bhujA iva bhujAH-zarIrAvayava vizeSAstaiH parisarpantIti bhujaparisaH, uro-vakSastena parisarpantItyura parisAH, tasyaiva tatra prAdhAnyAt, godhAdayaH ahiH-sarpastadAdaya iti yathA3 kramaM yogaH, ete ca 'ekaike' iti pratyekam 'anekadhA' anekabhedAH, godherakanakulAdibhedato goNasahAcapralApAdibhedataH / palyopamAni tu trINyutkRSTena tu sAdhikAni pUrvakoTIpRthaktvena-uktarUpeNa, palyopamAyupo hi te na puna statraivotpadyante, ye tu pUrvakoTyAyuSo mRtvA tatraivopajAyante te'pi saptASTa vA bhavagrahaNAni yAvat, paJcendriyanara4 tirazcAmadhikanirantarabhavAntarAsambhavAt , uktaM hi-"satta? bhavA u tirimaNuga'tti, ata etAvata evAdhikasya / 1 saptASTabhavAn tiryagmanuSyAH / palyopamAni tIta pratyekam 'anekadhA prAdhAnyAt, godhAta parisarpantIti jippA yati / ntarAsambhavAt, ukta sajAyante te'pi sasATa vANa, palyopamAyupohite daptarA.117 For Private Personal Use Only T rainelibrary.org Page #378 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jIvAjIva vibhakti uttarAdhya. sambhava iti bhAvanA / khacarAnAha-'camme u'tti prakramAt 'carmapakSiNaH' carmacaTakAprabhRtayaH, carmarUpA eva hi teSA pakSA iti, tathA romapradhAnAH pakSA romapakSAstadvantaH romapakSiNaH-rAjahaMsAdayaH 'samudgapakSiNaH' samudkAbRhadvRttiH kArapakSavantaH, te ca mAnuSottarAdahivIpavartinaH, 'vitatapakSiNaH' ye sarvadA vistAritAbhyAmeva pakSAbhyAmAsate / // 699 // iha ca yatkSetrasthityantarAdi pratyekaM prAktanena sadRzamapi punaH punarucyate na punaratidizyate tatprapaJcitajJavineyAnugra hArthamevaMvidhA api prajJApanIyA eveti khyApanArtha cetyaduSTameveti bhAvanIyamiti paJcaviM(caturvizatisUtrArthaH itthaM tiratho'bhidhAya manujAnabhidhAtumAha maNuyA duvihabheyA u, te me kittayao suNa / samucchimAi maNuyA, gambhavakkaMtiyA tahA // 193 // ganbha4 vakkaMtiyA je u, tivihA te viyAhiyA / akammakammabhUmA ya, aMtaraddIvagA tahA // 194 // panarasa tIsada ivihA, bheA aTThavIsaI / saMkhA u kamaso tesiM, iha esA viyAhiyA // 195 // saMmucchimANa eseva, bheo hoi aahio| logassa egadesaMmi, te savvevi viyAhiyA // 196 // saMtaI pappaNAIyA, apajjavasiyA|viya / ThiI paDucca sAIyA, sapajavasiyAvi ya // 197 // paliovamAI tinni ya, ukkoseNa viyaahiyaa| AuThiI maNuyANaM, aMtomuhutaM jahannayaM // 198 // paliovamAiM tinni u, ukkoseNa viyaahiyaa| puvvakoDipuTutteNaM, aMtomuhRttaM jahannayaM // 199 // kAyaThiI maNuyANaM, aMtaraM tesimaM bhave / aNaMtakAlamukkosa, // 699 // Jain Education ww.jainelibrary.org a For Private Personal Use Only l Page #379 -------------------------------------------------------------------------- ________________ aMtomuhuttaM jahannayaM ||20||eesiN vannao ceva, gaMdhao rsphaaso| saMThANAdesao vAvi, vihANAI sahassaso // 201 // ___ maNuetyAdi sUtranavakaM prAgvat , navaram 'akammakammabhUmA yatti bhUmetyasya pratyekamabhisambandhAtsUtratvAcAkarmabhUmau / bhavA akarmabhUmA evaM kArmabhUmAzca, antaram-iha samudramadhyaM tasmin dvIpA antaradvIpAsteSu jAtA antrdviipjaaH| 'panarasatIsaiviha'tti vidhazabdasya pratyekamabhisambandhAtpaJcadazavidhAH kArmabhUmAH, karmabhUmInAM paJcadazasaGkhyatvAt, tadbhede cAmISAmiha bhedasyAbhidhitsitatvAt , paJcadazasaGkhyAtvaM ca bharatairAvatavidehAnAM trayANAM pratyekaM paJcasaMkhyatvAt , triMzadvidhA akarmabhUmAH, atrApyakarmabhUmInAmetAvatsaGkhyatvaM hetuH, tA hi haimavataharivarSaramyakahairaNyavatadevakurUttarakururUpAH SaT pratyekaM paJcasaGkhyatvena triMzadbhavanti, iha ca kramata ityuktAvapi pazcAnirdiSTAnAmapi kAmabhUmAnAM muktisAdhakatvena prAdhAnyataH prathamaM bhedAbhidhAnaM, paThanti ca-tIsaMpannarasavihe ti, tatra ca yathoddezaM sambandho, bhedAzcASTAviMzatirantaradvIpajAnAmiti vibhaktipariNAmena sambandhanIyam , itthaM caitattatsaGkhyatvAdantaradvIpAnAM, te hi himavataH pUrvAparaprAntavidiprasRtakoTiSu trINi trINi yojanazatAnyavagAhya tAvantyeva yojanazatAnyAyAmavistarAbhyAM prathame'ntaradvIpAH, tato'pyekaikayojanazatavRddhAvagAhanayA yojanazatacatuSTayAdyAyAmavistarA dvitIyAdayaH SaT, teSAM ca pUrvottarAdikramAtprAdakSiNyataH prathamasya catuSkasya ekoruka 1 AbhASiko 2 lAGguliko 3 vaiSANika 4 Jain Educational For Private & Personel Use Only S ww.jainelibrary.org Page #380 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 700 // Jain Education | iti nAma, dvitIyasya hayakarNo 1 gajakarNI 2 gokarNaH 3 zaSkulIkarNaH 4, tRtIyasya Adarzamukho 1 meSamukho 2 hayamukho 3 gajamukhaH 4, caturthasyAzvamukho 1 hastimukhaH 2 siMhamukho 3 vyAghramukhaH 4, paJcamasyAzvakarNaH 1 siMhakarNaH 2 gajakarNaH 3 karNaprAvaraNaH 4, paSThasyolkAmukho 1 vidyunmukho 2 jihvAmukho 3 meghamukhaH 4, saptamasya ghanadanto 1 gUDhadantaH 2 zreSThadantaH 3 zuddhadanta 4 iti, etannAmAna eva caiteSu yugaladhArmikAH prativasanti, taccha| rIramAnAdyabhidhAyi cedaM gAthAyugalam - "aMtaradIvesu NarA dhaNusaya asiyA sayA muddayA / pAlaMti mihuNabhAvaM palassa asaMkhabhAgAU // 1 // causaTTI piTThakaraMDayANa maNuyANa tesimAhAro / bhattassa cautthassa auNasIidigANa pAlaNayA // 2 // " ete'pi zikhariNo'pi pUrvAparaprAntavidikprasRtakoTipUktanyAyato'STAviMzatiH santi, pUrvasmAccaiSAM bhedenAvivakSitatvAnna sUtre'STAviMzatisaGkhyavirodha iti bhAvanIyam / saMmUrtimAnAm 'eSa eva' ityakarma - bhUmAdigarbhajAnAM ya uktaH 'bhedaH' nAnAtvaM bhavatyAkhyAtaH, te hi teSAmeva vAntapittAdiSu saMbhavanti, tathA cAgamaH - "gaibbhavakaMtiyamaNussANaM ceva uccAresu vA pAsavaNesu vA khelesu vA siMghANesu vA vaMtesu vA pittesu vA pUesu vA 1 antaradvIpeSu narA dhanuHzatASTocchritAH sadA muditAH / pAlayanti mithunabhAvaM palyasyAsaMkhyabhAgAyuSaH // 1 // catuHSaSTiH pRSThakaraNDakAnAM manujAnAM teSAmAhAraH / bhaktena caturthena ekonAzItidinAni pAlanam // 2 // 2 garbhavyutkrAntikamanuSyANAmeva uccAreSu vA prazravaNeSu vA zleSmasu vA siGghANeSu vA vAnteSu vA pitteSu vA pUyeSu vA jIvAjIva vibhakti0 36 // 700 // Page #381 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education soNiesu vA sukesu vA sukapuggalaparisADesu vA vigayakaDevaresu vA thI purisasaMjoesa vA gAmaniddhamaNesu vA NagaraNiddhamaNesu vA sacesu ceva asuiThANesu ittha NaM saMmucchimamaNussA saMmucchaMti aMgulassa asaMkhejjaibhAgamettAe ogAhaNAe" ityAdi, palyopamAni trINyAyuHsthitiriti yugaladhArmiMkApekSayA / kAryasthitizca palyopamAni trINi pUrvakoTipRthaktvenAdhikAnIti gamyate, etaca tiryakkAyasthityabhihitAbhiprAyeNa vijJeyam, antarasya cAnantakAlatvaM sAdhAraNa vanaspatikAyasthityapekSayetisUtranavakArthaH // itthaM manuSyAnabhidhAya devAnAha - devA cavvA ttA, te me kittayao suNa / bhomijavANamaMtara joisa vemANiyA tahA // 202 // 'devAH' uktaniruktAH 'caturvidhAH' catuSprakArA uktAstIrthakarAdibhiriti gamyate, 'te' iti tAn devAn 'me' mama 'kIrttayataH' pratipAdayataH 'zRNu' AkarNaya, ziSyaM pratIdamAha, tatkIrttanaM ca na bhedAbhidhAnaM vineti tadbhedAnAha - 'bhomijja' tti bhUmau - pRthivyAM bhavAH bhaumeyakAH - bhavanavAsino, ratnaprabhA pRthivyantarbhUtatvAttadbhavanAnAm, uktaM hi-" imIse rayaNappabhAe puDhavIe asIuttarajoyaNasayasahassavAhallAe uvariM evaM joyaNasahassaM ogAhittA heTThA 1 zoNitaSu vA zukreSu vA zukrapudgalaparizATeSu vA vigatakalevareSu vA strIpuruSasaMyogeSu vA grAmanirdhamaneSu vA nagaranirdhamaneSu vA sarveSvevAzucisthAneSu atra saMmUcchimamanuSyAH saMmUrcchanti aGgulasyAsaMkhyAtatamabhAgamAtra yA'vagAhanayA 2 asyA ratnaprabhAyAH pRthvyA azItyuttarayojanazatasahasrabAhulyAyA uparyekaM yojanasahasraM avagAhyAdhastA Page #382 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 701 // Jain Education Intern cegaM' joyaNasahassaM vajjettA majjhe aTThahattarajoyaNasayasahasse, ettha NaM bhavaNavAsINaM devANaM satta bhavaNakoDIo vAvantariM ca bhavaNAvAsasayasahassA havaMtIti makkhAyaM" 'vANamaMtara 'tti ArpatvAd vividhAnyantarANi - utkarSA - | pakarSAtmaka vizeSarUpANi nivAsabhUtAni vA girikandaravivarAdIni yeSAM te'mI vyantarAH, uktaM hi "te sadhastirya| gUrdhvaM ca trInapi lokAn spRzantaH svAtavyAtparAbhiyogAcca prAyeNa pratipatantyaniyatagatipracArAnmanuSyAnapi kvaci - hRtyavadupacaranti, tathA vividheSu ca zailakandarAntaravanavivarAdiSu prativasantyato vyantarA ityucyante, " 'joisa 'tti, dyotayantIti jyotIMSi - vimAnAni tannivAsitvAddevA api jyotIMSi, grAmaH samAgata ityAdau tannivAsijanagrAmavat, vizeSeNa mAnayanti -- upabhuJjanti sukRtina etAnIti vimAnAni teSu bhavA vaimAnikAH, 'tathe 'ti samucaye iti sUtrArthaH // eSAmevottarabhedAnAha dasahA u bhavaNavAsI, aTThahA vaNacAriNo / paMcavihA joisiyA, duvihA vemANiyA tahA // 203 // 'dazadhA vi'ti dazadhaiva 'bhavaNavAsi'tti bhavaneSu vastuM zIlamepAmiti bhavanavAsinaH 'aSTadhA' aSTaprakArA vaneSu vicitropavanAdiSUpalakSaNatvAdanyeSu ca vividhAspadeSu krIDaikarasatayA carituM zIlameSAmiti vanacAriNaH - vyantarAH 1 caikaM yojana sahasraM varjayitvA madhye'STasaptatiyojanazatasahasre, atra bhavanavAsinAM devAnAM sapta bhavanakoTayo dvAsaptatizca bhavanAvAsazatasahasrANi (ca) bhavanti ityAkhyAtaM jIvAjIva vibhakti 0 36 // 701 // inelibrary.org Page #383 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 'paJcadhA' paJcaprakArAH 'joisiya'tti jyotiSpa-vimAneSu bhavA jyotiSkA jyotISyeva vA jyotiSkAH, dvividhA paimAni| kAstatheti sUtrArthaH // etAneva ca nAmagrAhamAha___ asurA nAgasuvaNNA, vijjU aggI a AhiyA / dIvodahI disA vAyA, thaNiyA bhavaNavAsiNo 6 // 204 // pisAya bhUyA jakkhA ya rakkhasA kinnarA ya kiMpurisA / mahoragA ya gaMdhavyA aTTavihA vANamaMtarA // 205 // caMdA sUrA ya nakkhattA, gahA tArAgaNA tahA / disAvicAriNo ceva, paMcahA, joisaalyaa||206|| vemANiyA u je devA, duvihA te pakittiyA / kappovagA ya boddhavvA, kappAIyA taheva ya // 207 // kappovagA bArasahA, sohammIsANagA thaa| saNaMkumAramAhiMdA, baMbhalogA ya laMtagA: te // 208 // mahAsukkA sahassArA, ANayA pANayA thaa| AraNA acuyA ceva, ii kappovagA surA // 209 // kappAiyA u je devA, duvihA te viyaahiyaa| gevijagANuttarA ceva, gevijA navavihA tahiM ||210||hitttthimaa hihimA ceva, hiTimA majjhimA tahA / hiTimA uvarimA ceva, majjhimA hiDimA tahA // 211 // majjhimA majjhimA ceva, majjhimA uvarimA tahA / uvarimAhihimA ceva, uvarimA majjhimA tahA // 212 // uvarimA |uvarimA ceva, ii gevijagA surA / vijayA vejayaMtA ya, jayaMtA appraajiyaa||213|| savvaTThasiddhagA ceva, |paMcahANuttarA surA / ii vemANiyA ee, NegahA evmaayo|| 214 // T ww.jainelibrary.org in Education For Private Personal use only Page #384 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. jIvAjIva vibhakti. bRhadvRttiH // 702 // asuretyAdisUtrANyekAdaza prAyaH pratItAnyeva, navaram 'asurAH' ityasurakumArAH, evaM nAgAdiSvapi kumArazabdaH samvandhanIyaH, sarve'pi bamI kumArAkAradhAriNa eva, yathoktaM-"kumAraSadeva kAntadarzanAH sukumArAH mRdumadhuralalitagatayaH zRGgArAbhijAtarUpavikriyAH kumAravacoddhatarUpaveSabhASAbharaNapraharaNAvaraNayAnavAhanAH kumAravacokhaNarAgAH krIDanaparAzcetyataH kumArA ityucynte"| 'tArAgaNAH' iti prakIrNakatArakasamUhAH, dizAsu vizeSeNamerupAdakSiNyanityacAritAlakSaNena caranti-paribhramantItyevaMzIlA dizAvicAriNaH, tadvimAnAni okAdazabhirekaviMzojanazatairmarozcatasRSvapi divabAdhayA satatameva pradakSiNaM carantIti te'pyevamuktAH, jyotIMSi-uktanyAyato vimAnAnyAlayA-AzrayA yeSAM te jyotirAlayAH / kalpyante-indrasAmAnikatrAyastriMzAdidazaprakAratvena devA eteviti kalpA-devalokAstAnupagacchanti-utpattiviSayatayA prAmuvantIti kalpopagAH, kalpAn-uktarUpAnatItAH-taduparivartisthAnotpannatayA niSkrAntAH klpaatiitaaH| 'sohammIsANaga'tti sudharmA nAma zakrasya sabhA(sA):sminnastIti saudharmaH kalpaH sa epAmavasthitiviSayo'stIti saudharmiNaH, tathezAno nAma dvitIyadevalokastannivAsino devA api IzAnAsta evezAnakAH evamuttaratrApi vyutpattiH kaaryaaH| grIveva grIvA lokapuruSasya trayodazarajjUparivartI pradezastasminniviSTatayA'tibhrAjiSNutayA ca tadAbharaNabhUtA aveyA-devAvAsAstannivAsino devA api veyAH, na vidyante uttarAH-pradhAnAH sthitiprabhAvasukhadyutilezyAdibhirebhyo'nye devA ityanuttarAH, 'hechima'tti // 702 // For Private Personal Use Only in Education Ptjainelibrary.org Page #385 -------------------------------------------------------------------------- ________________ adhastanA uparitanapaTApekSayA prathamAstrayasteSvapi 'hehimati' adhastanAH adhstnaadhstnaaH-prthmtrikaadhovrtinH| heTimA majjhimA tahatti 'adhastanamadhyamAH' prathamatrikamadhyavartinaH, hidvimA uvarimA ceva'tti 'adhastanoparitanAH prathamatrikoparivartinaH, madhye bhavA madhyamA-madhyamatrikavarttinasteSvapyadhastanA madhyamAdhastanAH, evaM madhyamamadhyamA madhyamoparitanAH, uparitanA-uparivarttitrikavarttinasteSvadhastanA uparitanAdhastanAH, evamuparitanamadhyamA uparitanoparitanAH, 'iti' bhedasamAptI, tata etAvadbhedA evaM graiveyakAH surAH, abhyudayavighnahetUn vijayanta iti vijayAstathaiva vaijayantAH, 'uNAdayo bahula'miti (pA-3-3-1) bahulavacanAt ghaJpratyaye upasargekArasyaikAraH, evaM jayantAH paraiH-anyairabhyudayavighnahetubhirajitA-anabhibhUtAH aparAjitAH, sarve'rthAH siddhA iva siddhA yeSAM te sarvArthasiddhAH, te hi vijitaprAyakarmANaH, upasthitabhadrA eva tatrotpattibhAjaH, itItyAdi nigamanam , atra ca vaimAnikA iti vaimAnikabhedAH, sAmAnyavizeSayoH kathaJcidananyavAda, evamAdaya ityAdizabdasya prakAravacanatvAdevaMprakArA ityekAdazasUtrArthaH // logassa egadesaMmi, te savve parikittiyA / itto kAlavibhAgaM tu, tesiM vucchaM caubvihaM // 215 // saMtaI pappa'NAIyA, apajjavasiyAvi ya / ThiI paDucca sAIyA, sapajavasiyAvi ya // 216 // sAhIyaM sAgaraM ithaM, ukkoseNa ThiI bhave / bhomijANa jahanneNaM, dasavAsasahassiyA // 217 // paliovamamegaM RAKARXXX2-%+ 5.45% 4 -0 Jain Education in For Private Personel Use Only jainelibrary.org Page #386 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. jIvAjIva vibhakti. bRhadvRttiH // 703 // tu, ukkoseNa viyAhiyaM / vaMtarANaM jahanneNaM, dasavAsasahassiyA // 218 // paliovamamegaM tu, vAsalakkheNa sAhiyaM / paliovamahabhAgo, joisesu jahanniyA // 219 // do ceva sAgarAI, ukkoseNaM viyAhiyA / sohammami jahanneNaM, egaM ca paliovamaM // 220 // sAgarA sAhiyA dunni, ukkoseNa viyaahiyaa| IsANaMmi jahanneNaM, sAhiyaM paliovamaM // 211 // sAgarANi ya satteva, ukkoseNa ThiI bhave / saNaMkumAre jahanneNaM, dunni U sAgarovamA // 222 // sAgarA sAhiyA satta, ukkoseNa viyAhiyA / mAhidaMmi jahannaNaM, sAhiyA dunni sAgarA // 223 // dasa ceva sAgarAI, ukkoseNa viyAhiyA / baMbhaloe jahanneNaM, satta u sAgarovamA // 224 // cauddasa u sAgarAiM, ukkoseNa viyaahiyaa| laMtagaMmi jahanneNaM, dasa u sAgarovamA // 225 // 4|sattarasa sAgarAiM, ukkoseNa viyaahiyaa| mahAmukke jahanneNaM, cauddasa sAgarovamA // 226 // aTThArasasA garAI, ukkoseNa viyaahiyaa| sahassAre jahanneNaM, sattarasasAgarovamA // 227 // sAgarA auNavIsaM tu, ukkoseNa ThiI bhave / ANayaMmi jahanneNaM, aTThArasa sAgarovamA // 228 // vIsaMtu sAgarAiMtu, ukkoseNa ThiI bhave / pANayaMmi jahanneNaM, sAgarA auNavIsaI // 229 // sAgarA ikavIsaMtu, ukkoseNa ThiI bhave / AraNaMmi jahanneNaM, vIsaI sAgarovamA / / 230 // bAvIsasAgarAiM, ukkoseNa ThiI bhave / accuyaMmi jahanneNaM, sAgarA ikkavIsaI // 231 // tevIsasAgarAI, ukkoseNa ThiI bhave / paDhamaMmi jahanneNaM, bAvIsa sAgarovamA // 232 // cauvIsasAgarAiM, ukkoseNa ThiI bhave / biiyaMmi jahanneNaM, tevIsaM sAgarovamA // 233 ||pnnviissaagraa U, // 703 // For Private Personal Use Only Jain Education Inter jainelibrary.org Page #387 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 2. XXXXXXX1iOOLTE: ukoseNa ThiI bhave / taiyaMmi jahanneNaM, cauvIsaM sAgarovamA // 234 // chabbIsasAgarAiM, ukkoseNa ThiI bhve| cautthayaMmi jahanneNaM, sAgarA paNavIsaI // 235 / / sAgarA sattavIsaM tu, ukkoseNa ThiI bhave / paMcamaMmi jahaneNaM, sAgarA u chavIsaI // 236 // sAgarA aTThavIsaM tu, ukkoseNa ThiI bhave / chaTuMmi jahanneNaM, sAgarA sattavIsaI // 237 / sAgarA auNatIsaM tu, ukkoseNa ThiI bhave / sattamaM jahanneNaM, sAgarA aTThavIsaI // 238 // tIsaM tu sAgarAI, ukkoseNa ThiI bhave / aTThamaMmi jahanneNaM, sAgarA auNatIsaI // 239 // sAgarA ikatIsaM tu, ukkoseNa ThiI bhave / navamaMmi jahanneNaM, tIsaI sAgarovamA / / 240 // tittIsasAgarA U, ukkoseNa ThiI bhave / cauraoNpi vijayAIsuM, jahannA ikatIsaI // 241 // ajahannamaNukkosaM, tittIsaM sAgarovamA / mahAvimANasavaDhe, ThiI esA viyAhiyA // 242 // jA ceva u AuThiI, devANaM tu viyAhiyA / sA tesiM kAyaThiI, jahannamukkosiyA bhave // 243 // kSetrakAlAbhidhAyi sUtradvayaM prAgvat, sAdisaparyavasitatvabhAvanAtha sAhIyamityAdi saptaviMzatiH sUtrANi prAyo nigadasiddhAnyeva, navaraM 'sAhIya'tti prAkRtatvAtsAdhikaM 'sAgara'miti sAgaropamamekamutkRSTena sthitirbhaved 'bhaume4yakAnAM' bhavanavAsinAm , iyaM ca sAmAnyoktAvapyuttaranikAyAdhipasya balerevAvagantavyA, dakSiNanikAye vindra 2. Jain Education Mww.jainelibrary.org kelinal Page #388 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - 36 uttarAdhya. tasyApi sAgaropamameva, uktaM hi-"camaravali sAramahiyaM" 'sesANaM'ti, jaghanyena dazavarSasahasrANi pramANamasyA dijIvAjIva * dazavarSasahasrikA, iyamapi sAmAnyoktAvapi kilvipikANAmeva sthitiH, sthitiprabhAvAdInAM deveSu sahaiva hrAsAditi, bRhadvRttiH vibhakti. uttaratrApi bhAvanIyam / tathA palyopamaM varSalakSAdhikamiti jyotiSAmutkRSTasthityabhidhAnaM candrApekSaM, sUryasya tu // 704 // varSasahasrAdhikaM palyopamamAyuH, grahANAM tadeva a(na)tiriktaM, nakSatrANAM tasyaivArddha, tArakANAMtacaturbhAgaH tathA palyo |pamASTabhAgo jyotiSSu jaghanyasthitirityapi tArakApekSameva, zeSANAM palyopamacaturbhAgasyaiva jaghanyasthititvAt , yata uktaM 'caturbhAgaH zeSANA'miti (tattvA-a04 sU0 53) ! iha ca sarvatroktarUpayorutkRSTajaghanyasthityorapAntarAlavartinI madhyamA sthitiriti draSTavyam / tathA 'prathame' iti prakramAd aveyake'dhastanAdhastane, evaM dvitIyAdiSvapi / aveyaka iti sambandhanIyam / avidyamAnaM jaghanyamiti-jaghanyatvamasyAmityajaghanyA tathA avidyamAnamutkRSTamityutkRSTatvamasyAmityanutkRSTA ajaghanyA cAsAvanutkRSTA cAjaghanyAnutkRSTA, makAro'lAkSaNikaH, mahacca tadAyuHsthityAdyapekSayA vimAnaM ca mahAvimAnaM taca tatsarve-niravazeSA aryamAnatvAdarthAH-anuttarasukhAdayo yasmiMsta(ttathA taca ta)tsarvArtha ca mahAvimAnasarvArtha tasmin, sthitiriti sarvatrAyuHsthitireva, kAyasthititvAbhidhAne tatrAnanta // 704 // ramanutpattirevetyabhiprAya iti saptaviMzatisUtrArthaH // 1 camarabalyoH sAgaropamamadhikaM (ca) zeSANAM Jain Education Intem Mmjainelibrary.org Page #389 -------------------------------------------------------------------------- ________________ H AMROSSOCIAS aNaMtakAlamukkosaM, aMtomuhuttaM jahannayaM / vijadaMmi sae kAe, devANaM huja aMtaraM // 244 // eesiM vannao ceva, gaMdhao rsphaaso| saMThANAdesao vAvi, vihANAI shssso||245 // antaravidhAnAbhidhAyi ca sUtradvayaM pUrvavadyAkhyeyam // itthaM jIvAnajIvAMzca savistaramupadarya nigamayitumAha saMsAratthA ya siDA ya, ii jIvA viyAhiyA / rUviNo ceva'rUvI ya, ajIvA duvihAvi ya // 246 // saMsArasthAzca siddhAzca 'iti' ityevaMprakArA jIvAH 'vyAkhyAtAH' vizeSeNa-sakalabhedAbhivyAptyA prakathitAH, rUpiNazcaiva 'rUvI ya'tti akAraprazleSAdarUpiNazcAjIvA dvividhA api vyAkhyAtA iti yoga iti sUtrArthaH // yaduktaM jIvAjIvavibhaktiM zRNutaikamanasa' iti tatra jIvAjIvavibhaktimabhidhAya 'zRNutaikamanasa' iti vacanAt kvaci(kazcit zravaNazraddhAnamAtreNaiva kRtArthatAM manyetAtastadAzaGkApanodArthamAha iha jIvamajIve ya, succA saddahiUNa ya / sabanayANa aNumae, ramijA saMjame muNI // 247 // _ 'iti' ityevaMprakArAn 'jIvamajIveya'tti jIvAjIvAn 'etAn' anantaroktAn 'zrutvA' avadhArya 'zraddhAya ca' tatheti pratipadya sarve ca te nayAzca sarvanayA-jJAnakriyAnayAntargatA naigamAdayasteSAmanumataH-abhipretastasmin , ko'rthaH - jJAnasahitasamyakcAritrarUpe 'rameta' ratiM kuryAt , kva?-samyagyamanaM-pRthivyAdijIvopamardatastRNapaJcakAdyajIvopAdAnAdezvoparamaNaM saMyamastasmin 'muniH' uktarUpa iti suutraarthH|| saMyamaratikaraNAnantaraM yadvidheyaM tadAha uttarA.118. onal For Private Personal use only Allww.jainelibrary.org Page #390 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jIvAjIva vibhaktiH bRhaddhRttiH uttarAdhya. tao bahaNi vAsANi, saamnnmnnupaaliyaa| imeNa kamajogeNaM, appANaM saMlihe muNI // 248 // / 'tataH' tadanantaraM 'vahUni' anekAni varSANi 'zrAmaNyaM' zramaNabhAvam 'anupAlya' Asevya 'anena' anantarameva vakSyamANena kramaH-paripATI tena yogaH-tapo'nuSThAnarUpo vyApAraH kramayogastenAtmAnaM 'saMlikhet' dravyato bhaav||705|| tazca kRzIkuryAnmuniH, iha ca bahUni varSANi zrAmaNyamanupAlyesabhidadhatA na pravrajyApratipattyanantaramevaitadvidhiri detyupadarzitam , uktaM hi-"paripAlito ya dIho pariyAo vAyaNA tahA diNNA / NipphAiyA ya sIsA seyaM me appaNo kAuM // 1 // " iti sUtrArthaH // samprati yaduktam-'anena kramayogena saMlikhediti, tatra ko'sau kramayogaH ? iti praznasambhave saMlekhamAbhedAbhidhAnapUrvakaM tamAha bAraseva u vAsAI, saMlehukosiyA bhave / saMvaccharaM majjhimiyA, chammAsA ya jahaniyA // 249 // paDhame vAsacaukkami vigaI(vitti) nijjahaNaM kare / biie vAsacaukkaMmi, vicittaM tu tavaM care // 250 // egaMtaramAyAma, kaTTa saMvacchare duve / tao saMvacchara'ddhaM tu, nAivigiTuM tavaM care // 251 // tao saMvaccharaddhaM tu, vigiTuM tu tavaM care / parimiyaM ceva AyAmaM, taMmi saMvacchare kare // 252 // koDIsahiyamAyAma, kaTTha saMvacchare muNI / mAsaddhamAsieNaM tu, AhAreNaM tavaM care // 253 // 1 paripAlitazca dIrghaH paryAyo vAcanA ca tathA dattA / niSpAditAzca ziSyAH zreyo me AtmanaH kartum // 1 // Jan Education Intel For Private Personel Use Only Page #391 -------------------------------------------------------------------------- ________________ SAC vArasetyAdi sUtrapaJcakam / dvAdazaiva na tu nyUnAnyadhikAni vA 'tuH' pUraNe 'varSANi' saMvatsarAn saMlekhana-dravyataH zarIrasya bhAvataH kaSAyANAM kRzatA''pAdanaM saMlekhA, saMlekhaneti yo'rthaH, 'ukkosiya'tti utkRSTA sarvagurvI bhavet , 'saMvaccharati saMvatsaraM-varSa madhyamaiva madhyamikA, paNmAsAn 'ca' punararthe bhinnakramastato jaghanyaiva japanthikA punaH, paThanti ca-'ukkosiyA' ityatra 'ukkosato'tti, anyatra tu 'majjhimautti jahaNNato'tti / itthaM saMlekhanAyAstraividhye utkRSTAyAH kramayogamAha-'prathama' Adye 'varSacatuSke' saMvatsaracatuSTaye vartanaM vRttinirvahaNamityarthaH prastAvAtkSIrAdivikRtistasyA nirgrahaNam-AcAmAmlasya nirvikRtikasya vA tapasaH karaNena parityAgo vRttiniyUhaNamanu (NaM tat) kuryAt , paThyate ca-'vigaInijjUhaNaM kare'tti spaSTam , idaM ca vicitratapasaH pAraNake, yadAha nizIthacUrNikRt-'anne ra cattAri varise vicittaM tavaM kAuM AyaMbileNa pArei nidhieNa vA pArei"tti, kevalamanena niyuktikRtA ca dvitIye varSacatuSTaye etaduktam , atra ca sUtre prathama dRzyata ityubhayathApi karaNe doSAbhAvamanumimImahe, tayorasya ca pramANabhUtatvAt, dvitIya varSacatuSke 'vicitraM tu' iti vicitrameva caturthaSaSThASTamAdirUpaM tapazcaret , atra ca pAraNake sampradAyaH-"uggamavisuddhaM saca kappaNijaM pAreti"tti / ekena-caturthalakSaNena tapasA'ntaraM-vyavadhAnaM yasmiMstadekAntaram 'AyAmam' AcAmlaM 'kaTu'tti kRtvA saMvatsarau dvau, 'tataH' tadanantaraM 'saMvatsarArddha' mAsapaTvaM 'tuH' pUraNe 'na'| 1 anyAni catvAri varSANi vicitraM tapaH kRtvA''cAmlena nirvikRtikena vA pArayati 2 udgamavizuddhaM sarva kalpanIyaM pArayati RIMARG For Private Personal Use Only w.jainelibrary.org Jain EducationLINK Page #392 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. jIvAjIva vibhaktiH bRhadvRttiH // 706 // 36 naiva 'ativikRSTam' aSTamadvAdazAdi tapaH 'caret' Asevet / tataH 'saMvatsarAddha' punaH paNmAsalakSaNaM 'vikRSTam' uktarUpaM 'tuH' evakArArtho vikRSTameva tapazcaret , atraiva vizeSamAha-'parimiyaM ceva'tti, 'caH' pUraNe tataH parimita| meva, dvAdaze hi varSe koTIsahitamAyAmam , iha tu caturthAdipAraNaka evetyevamuktam , AyAma-AcAmlaM tasminnanantaraM dvidhA vibhajyopadarzite saMvatsare kuryAt , paThanti ca-"parimiyaM ceva AyAma, guNukassaM muNIcare / tatto saMvaccharaddha'NNaM, vigiTTaM tu tavaM care // 1 // " itthamekAdazasu varSeSvatikrAnteSu dvAdaze varSe kimasau vidadhyAt ? ityAhakoTyau-agre pratyAkhyAnAdyantakoNarUpe sahite-milite yasmiMstatkoTIsahitaM, kimuktaM bhavati ?-vivakSitadine prAtarAcAmlaM pratyAkhyAya tacAhorAtraM pratipAlyaM, punardvitIye'hni AcAmlameva pratyAcaSTe, tato dvitIyasyArambhakoTirAdyasya tu paryantakoTirubhe api milite bhavata iti tatkoTIsahitamucyate, anye vAhuH-AcAmlamekasmin |dine kRtvA dvitIyadine ca tapo'ntaramanuSThAya punastRtIyadina AcAmlameva kurvataH koTIsahitamucyate, ubhayArthasaMvAdinI ceyaM gAthA-"paTTavaNao ya divaso paJcakkhANassa piTThavaNao ya / jahiyaM samiti dunni u taM bhaNNai koDisahiyaM tu // 1 // " itthamuktarUpaM koTIsahitamAcAmAmlaM kRtvA 'saMvatsare' varSe prakramAd dvAdaze 'muniH' sAdhuH 'mAsa'tti sUtratvAnmAsaM bhUto mAsikastenaivamArddhamAsikena 'AhAreNa'nti, upalakSaNatvAdAhAratyAgena, pAThAntara 1 prasthApako divasaH pratyAkhyAnasya niSThApakazca / yatra samitaH dvau tu tadbhaNyate koTIsahitameva // 1 // 706 // Jain Education Inter For Private & Personel Use Only Mainelibrary.org Page #393 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education tazca kSapaNena 'tapaH' iti prastAvAdbhaktaparijJAnAdikamanazanaM 'caret' anutiSThet, nizIthacUrNisampradAyazcAtra- "annevi dovi varise cautthaM kAuM AyaMbileNa pArei, ekkArasame ya varise paDhamaM chammAsaM avigiTThe tavaM kAuM kaMjieNa pArei, vitiai chammAse vihiM tavaM kAuM AyaMbileNa pArei, duvAlasamaM varisaM niraMtaraM hIyamANaM usiNodaeNa AyaMbilaM kareti, taM koDIsahiyaM bhaNati jeNAyaMcilassa koDI koDIe milara, jahA ya dIvassa vattI telaM ca samaM piTThAi tahA vArasame varise AhAraM parihAvei jahA AhArasaMlekhanA AuyaM ca samaM NiTuvati, itthaM bArasagassa vAsassa pacchimA je cattAri mAsA tesu telagaMDUse NisaTTe dharitu khellamalage Nihuhai mA atirukkhattaNao muhajaM - | tavisaMvAo bhavissara, tassa ya visaMvAde No saMmaM NamokAraM sAheti " iti sUtrapaJcakArthaH // itthaM pratipannAnazanasyApyazubhabhAvanAnAM mithyAdarzanAnurAgAdInAM ca parihAryatAM tadviparyayANAmAsevyatAM ca jJApayituM yathAkramamanarthahetutAmarthahetutAM ca darzayannAha - 1 anye api dve varSe caturthaM kRtvA''cAmAmlena pArayati, ekAdaze ca varSe prathamaM SaNmAsAn avikRSTaM tapaH kRtvA kAJjikena pArayati, 2 dvitIyepu SaTsu mAseSu vikRSTuM tapaH kRtvA''cAmAmlena pArayati dvAdaze tu varSe nirantaraM hIyamAnamuSNodakenA cAmAmlaM karoti, tatkoTIsahitaM bhaNyate yenAcAmAmlasya koTI koTyA milati, yathA ca dIpasya varttI tailaM ca samaM nistiSThataH tathA dvAdaze varSe AhAraM parihApayati yathA''hArasaMlekhanA Ayuzca samaM nistiSThataH, atra dvAdazasya varSasya pazcimA ye catvAro mAsAsteSu tailagaNDUpAn nisRSTaM (atizayena) dhRtvA zleSma mallake nikSipati, mA'tirUkSatvAt mukhayantravisaMvAdo bhUditi, tasya ca visaMvAde na samyak namaskAraM sAdhayet ( paThet ) %%%%%% *% *% *%9 & ww.jainelibrary.org Page #394 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH Chart 36 kaMdappamAbhiogaM kibbisiyaM mohamAsurattaM ca / eyAo duggaIo maraNaMmi virAhayA hu~ti // 254 // jIvAjIca micchAdasaNarattA, saniyANA hu hiMsagA / iya je maraMti jIvA, tesiM puNa dullahA bohI // 255 // samma-13 iMsaNarattA aniyANA sukkalesamogADhA / iya je maraMti jIvA sulabhA tesiM bhave bohI // 256 // micchA- vibhakti0 dasaNarattA saniyANA kaNhalesamogADhA / iya je maraMti jIyA tesiM puNa dullahA bohI // 257 // / 'kaMdappa'tti kandarpabhAvanA prAgvat, pade'pi padaikadezasya darzanAt , evamabhiyogyabhAvanA kilbiSabhAvanA mohabhAvanA 'AsurattaM ca'tti AsuratvabhAvanA ca, etAH kandarpAdibhAvanA durgatihetutayA durgatayo 'naDulodakaM pAdaroga' iti nyAyAt , durgatizcehArthAddevadurgatiH, tadvazato hi saMvyavahAratazcAritrasattAyAmapyetadvidhanikAyotpattireva, caraNavikalatAyAM tu nAnAgatibhAjanataiva, uktaM hi-"jo saMjaovi eyAsu appasatthAsu bhAvaNaM kuNai / so tavihesu gacchati suresu bhaio caraNahINo // 1 ||"kdaa ? ityAha-'maraNe' maraNasamaye, kIdRzyaH satyaH ? ityAhavirAdhikAH samyagdarzanAdInAmiti gamyate 'bhavanti' jAyante, iha ca maraNa ityabhidhAnaM pUrvametatsattAyAmapyuttarakAlaM zubhabhAve sugaterapi sambhavAt / mithyAdarzanam-atattve tattvAbhinivezarUpaM tasmin raktAH-AsaktA mithyAdarzanaratAH, // 707 // samyaktvAdivirAdhanAyAM hyetadAsaktireva bhavati, saha nidAnena-sAbhiSvaGgaprArthanArUpeNa vartanta iti sanidAnAH 'huH' 1 yaH saMyato'pi etAbhiraprazastAbhiH bhAvanAM karoti / sa tadvidheSu gacchati sureSu bhaktazcaraNahInaH // 1 // Jain Education Inter For Private & Personel Use Only RUjainelibrary.org S Page #395 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pUraNe 'hiMsakAH' prANyupamardakAriNaH 'iti' ityevaMrUpA ye 'niyante' prANAMstyajanti jIvAsteSAM punardurlabhA 'bodhiH' pretya jinadharmAvAptiH / samyagdarzanam-uktakharUpaM tasmin raktAH samyagdarzanaraktAH anidAnAH 'zuklalezyAm' uktalakSaNAm 'avagADhAH' praviSTA iti, ye niyante jIvAH sulabhA teSAM bhvedbodhiH| micchAsUtraM prAgvat, nanu punaruktatvAdanarthakamidaM sUtraM, kRSNalezyAvagAhanamapi hiMsakatvena paJcAzravapramattatvAditallakSaNAbhidhAnAdarthata uktameveti, atrocyate, naivaM, vizeSajJApanArthatvAdasya, uktaM hi-"puvabhaNiyaM tu pucchA jaMbhaNNati tattha kAraNaM beti| paDisaho ya 4 aNunnA karaNa (heu) visesovalaMbhA vA // 1 // " vizeSazca sarvatra tathAvidhasaMkliSTapariNAmarUpatA draSTavyA, anyathA hi sAmAnyenaitadvizeSaNaviziSTAnAmapi tadbhave bhavAntare vA bodhidarzanAdyabhicAryevedaM bhavediti / iha cAyena sUtreNa kandarpabhAvanAdInAM durgatirUpAnarthasya nivandhanatvamuktamarthAca tadviparItabhAvanAnAM sugatikharUpArthasya dvitIyena mithyAdarzanaraktatvAdInAM durlabhabodhilakSaNAnarthasya tRtIyena samyagdarzanaraktatvAdInAM sulabhavodhyAtmakArthasya caturthena uktanItyA mithyAdarzanaraktatvAdInAmeva vizeSajJApanamiti sUtracatuSTayArthaH // anyacca-jinavacanArAdhanAmUlameva sakalaM saMlekhanAdi zreyo'tastatraivA''darakhyApanAyAnvayavyatirekAbhyAM tanmAhAtmyamAha 1 pUrvabhaNitamapi yatpazcAdbhaNyate tatra kAraNaM bruvati / pratiSedhazcAnujJA kAraNavizeSopalambho vA // 1 // Jain Education For Private & Personel Use Only | Page #396 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 708 // 36 TOHENDICROMAXOC00 jiNavayaNe aNurattA jiNavayaNaM je kareMti bhAveNaM / amalA asaMkilihA te haMti parittasaMsArA // 25 // jIvAjIva bAlamaraNANi bahuso akAmamaraNANi ceva bahuyANi / marihaMti te varAyA jiNavayaNaM je na yANaMti 259 vibhaktiH jinA ihAttIrthakRtasteSAmucyata iti vacanam-Agamo jinavacanaM tasmin 'anuraktAH' satataM pratibaddhAH, tathA / 'jinavacanam iti vAcyavAcakayorabhedopacArAjinavacanAbhihitamanuSThAnaM ye 'kurvanti' anutiSThanti 'bhAvena' AntarapariNAmena na tu bahivRttyaiva tata evAvidyamAno mala iti bhAvamalastadanuSThAnamAlinyaheturmithyAtvAdireSAmityamalAH, tathA 'asaMkliSTAH' rAgAdisaklezarahitAste 'bhavanti' jAyante paritaH-samastadevAdibhavAlpatApAdanena samantAtkhaNDitaH parimita itiyAvat sa cAsau saMsArazca sa vidyate yeSAM te'mI parItasaMsAriNaH-katipayabhavAbhyantaramuktibhAja iti yo'rthaH, sUtre ca prAkRtatvAdvacanavyatyayaH / 'bAlamaraNaiH' viSabhakSaNodvandhananibandhanaiH 'bahuzaH' anekadhA 'akAmamaraNAni' yAnyatyantaviSayagRbhutvenAnicchatAM bhavanti taizca, ubhayatra subbyatyayaH prAgvat , 'eva ceti pUraNe 'bahUni' anekAni mariSyante te 'varAkAH' bahuduHkhabhAjanatayA'nukampanIyAH 'jinavacanam' uktarUpaM ye 'na jAnanti' nAvabudhyante jJAnaphalatvAdanuSThAnasya na cAnutiSThantIti sUtradvayArthaH // yatazcaivamato jinavacanaM bhAvataH 3msan kartavyaM, tadbhAvakaraNaM cAlocanayA, sA ca na tacchravaNArhAn vinA, te ca na hetuvyatirekeNeti yairhetubhiramI bhavanti tAnAha Jan Education For Private Personel Use Only T w .jainelibrary.org Page #397 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bahu AgamavinnANA samAhi uppAyagA ya guNagAhI / eeNa kAraNeNaM arihA AloyaNaM souM // 26 // bahuH-aGgopAGgAdibahubhedatayA bahvarthatayA vA sa cAsAvAgamazca-zrutaM bahvAgamastasmin viziSTajJAnam-avagama eSAmiti bahAgamavijJAnAH 'samAhitti samAdheH-uktarUpasyotpAdakA-janakAH, kimuktaM bhavati ?-dezakAlAzayAdivijJatayA samAdhimeva madhuragambhIrabhaNitiprabhRtibhirAlocanAdAtRRNAmutpAdayanti, cazabdo bhinnakramastataH 'guNaggAhi ya'tti guNagrAhiNazca upabRMhaNArtha pareSAM samyagdarzanAdiguNagrahaNazIlAH 'eeNa kAraNeNanti 'etaiH' anantarameva vizeSaNatayopAttairbahvAgamavijJAnatvAdibhiH 'kAraNaiH' hetubhiH 'arhAH' yogyA bhavantyAcAryAdaya iti gamyate 'AlocanAM' vikaTanAmarthAtparairdIyamAnAM 'zrotum' AkarNayitum , ete hyAlocanAzravaNaphalaM pareSAM vizuddhilakSaNaM sampAdayitumIzate, vyatyayazca sarvatra prAgvaditi sUtrArthaH // itthamanazanasthitena yatkRtyaM tatsaprasaGgamupadarya hai samprati kandAdibhAvanAnAM yatparihAryatvamuktaM tatra yatkurvatA tA bhavanti tatparihAreNaiva tAsAM parihAro na cA jJAtasyAyamiti jJApanArthamAha2I kaMdappakokkuIyA taha sIlasahAvahAsavigahAhiM / vimhAvito ya paraM kaMdappaM bhAvaNaM karai // 261 // maMtAjogaM kAuMIkammaM ca je pati / sAyarasaiDDiheDaM abhiogaM bhAvaNaM kuNai // 262 // nANassa kevalINaM dhammAyariyassa saMghasAhaNaM / mAI avannavAI kibyisiyaM bhAvaNaM kuNai // 263 // aNubaddharosapasaro taha ya Jain Education a l For Private Personal Use Only AMw.jainelibrary.org Page #398 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 709 // Jain Education Intera nimittaMmi hoi paDi sevI / eehiM kAraNehiM AsuriyaM bhAvaNaM kuNai // 264 // sattharagahaNaM visabhakkhaNaM ca jalaNaM ca jalapaveso ya / anayArabhaMDasevI jammaNamaraNANi baMdhaMti // 265 // 'iauratkuIyA' iti kandarpa:- aTTahAsahasanam anibhRtAlApAzca gurvAdinA'pi saha niSThuravakroktyAdirUpAH kAmakathopadezaprazaMsAtha kandarpo, yata uktam - " kahakahakahassa hasaNaM kaMdappo aNihuyA ya saMlAvA / kaMdaSpakahAkahaNaM kaMdappuvaesasaMsA ya // 1 // " kaukucyaM dvidhA - kAyakaukkucyaM vAkkaunucyaM ca tatra kAyakaukucyaM yatsvayamaha - sanneva bhrUnayanavadanAdi tathA karoti yathA'nyo hasati, uktaJca - "bhumanayaNadasanacchaehiM karacaraNakaNNamAIhiM / taM taM karei jaha jaha hasai paro attaNA ahasaM // 2 // " yattu tajjalpati yenAnyo hasati tathA nAnAvidhajIvavirutAni | mukhAtodyavAditAM ca vidhatte tadvAkkaukucyam, uktaM hi - "vAyAe kukkuio taM jaMpara jeNa hassae anno / NANAvi - hajIvarue kuvara muhatUrae ceva // 3 // tataH kandarpazca kaukucyaM ca kandarpakau kucye kurvanniti zeSaH 'taha' tti yena prakAreNa parasya vismaya upajAyate tathA yacchIlaM ca - phalanirapekSA vRttiH svabhAvazca - paravismayotpAdanAbhisandhinaiva 1 kahakahakahasya hasanaM kandarpo'nibhRtAcollApAH / kandarpakathAkathanaM kandarpopadezaprazaMsA ca // 1 // 2 bhrUnayanadazanacchadaiH karacaraNakarNAdibhiH / tattatkaroti yathA yathA hasati para AtmanA'hasan || 2 || 3 vAcA kukrocikastajjalpati yena isatyanyaH / nAnAvidhajIvarutAn karoti mukhatUryANi vA // 3 // jIvAjIva vibhakti0 36 // 709 // inelibrary.org Page #399 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CARRIORRECTORRENTRIESA-h tattanmukhavikArAdikaM hasanaM ca-aTTahAsAdi vikathAzca-paravismApakavividhollAparUpAH zIlasvabhAvahasanavikathAstAbhiH 'vismApayan' savismayaM kurvan 'param' anyaM 'kaMdappaMti kandarpayogAtkandarpAste ca prastAvAddevAsteSAmiyamuktanItyA teSatpattinimittatayA kAndapI tAM bhAvyate-AtmasAnnIyate'nayA''tmeti bhAvanA-tadbhAvAbhyAsarUpA tAM 'karoti' vidhatte, etadanusAreNottaratrApi bhAvanIyam / mantrA:-prAguktarUpAsteSAmAyogo-jyApAraNaM mantrAyogastaM kRtvA' vidhAya, yadivA 'maMtAyoga'ti sUtratvAnmantrAzca yogAzca-tathAvidhadravyasambandhA mantrayogaM tat 'kRtvA' vyApArya 'bhUtyA' bhasmanopalakSaNatvAnmRdA sUtreNa vA karma-rakSArtha vasatyAdeH pariveSTanaM bhUtikarma, yathoktam-"bhUIe maTTiyAe va sutteNa va hoi bhUikammaM tu / vasahIsarIrabhaMDagarakkha"tti, cazabdAtkautukAdi ca 'je pauMjaMti' prAkRtatvAdyaH prayuGkte, kimartha ?, sAta-sukhaM rasA-mAdhuryAdayaH RddhiH-upakaraNAdisampadetA hetavo-nimittAni yasmiMstatsAtarasarddhihetuH, ko'bhiprAyaH?-sAtAdyartham , 'abhiyogaMti AbhiyogI bhAvanAM karoti, iha ca sAtarasarddhihetorityabhidhAnaM niHspRhakhApavAdata etatprayoge pratyuta guNa iti khyApanArtham , uktaM hi-"eyANi gAravaTThA kuNamANo AbhiyogiyaM 3 vidhe / bIyaM gAravarahio kuvai ArAhago ceva // 2 // " 'jJAnasya' zrutajJAnAdeH 'kevalinAM' kevalajJAnavatAM dharmopadeSTA 1 bhUtyA mRttikayA vA sUtreNa vA bhavati bhUtikarma tu / vasatizarIrabhANDakarakSeti / 2 etAni gauravArtha kurvannAbhiyogikaM badhnAti / bIjaM (dvitIye pade) gauravarahita: karoti ArAdhaka eva // 2 // moneticotiOROSAROADC-02 JainEducation For Private Personal use only 2 w .jainelibrary.org Page #400 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - - - uttarAdhya. ca-AcAryastasya ca saGghaH pratItaH sAdhavazca saGghasAdhavasteSAmavarNavAdIti sambandhaH, tathA'varNaH-azlAghAtmakaH, sa jIvAjIva hai cAyaM zrutajJAnasya-punaH punasta eva kAyAstAnyeva vratAni tAveva ca pramAdApramAdAvihAbhidheyau, mokSAdhikAriNAM / bRhadvRttiH / kSiAdhikAraNAvibhakti0 ca kiM jyotiyoniparijJAnenetyAdi bhApate, uktaJca-"kAyA vayA ya te ciya te ceva pamAya appamAyA ya / mokkhA-2 higAriyANaM joisajoNIhiM kiM ca puNo ? // 1 // " kevalinAM ca kimeSAM jJAnadarzanopayogI krameNa bhavata uta yuga-5 pat ?, yadi tAvatkrameNa tadA jJAnakAle na darzanaM darzanakAle ca na jJAnamiti parasparAvaraNataiva prAptA, atha yugapattata ekakAlatvAd dvayorapyaikyApattiH, uktaJca-"eMgatarasamuppAe anno'nnAvaraNayA duvennhNpi| kevaladasaNaNANANamegakAle ya egattaM // 2 // " dharmAcAryasya jAtyAdibhiradhikSepaNAdi, uktaJca-"jaicAihiM avannaM vihasai vaTTaiNayAvi uvavAe / ahio chiddappehI pagAsavAdI aNaNukUlo // 3 // " saGghasya ca bahavaH zvazRgAlAdisaGghAstatko'yamiha saGghaH 1, sAdhUnAM ca-nAmI parasparamapi sahante, tata eva dezAntarayAyinaH, anyathA tvekatraiva saMhatyA tiSThe6 1 kAyA vratAni ca tAnyeva tAveva pramAdApramAdau ca / mokSAdhikAriNAM jyotiryonibhiH kiM ca punaH ? // 1 // 2 ekatarasamutpAde // 710 // hai anyo'nyAvaraNatA dvayorapi / kevaladarzanajJAnayorekakAle caikatvam // 2 // 3 jAtyAdibhiravarNa (karoti) upahasati vartate na cApyupapAte / / ahitazchidrapekSI prakAzavAdyananukUlaH // 3 // ColorMARCH MARCOM Join Education For Private Personal Use Only Page #401 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yuratvaritagatayo-mandagatayastato bakavRttiriyameSAmityAdi, yathoktam-"avisahaNA'turiyagatI aNANuvittIya avi gurUNaMpi / khaNamittapIirosA gihivacchalagA ya saMjayaga ||1||"tti, evaMvidhamavarNa vaditum-abhidhAtuM zIlamasyetyavarNavAdI, mAyA-zATyamasya khakhabhAvavinigRhanAdinA'stIti mAyI, yathoktam-"gRhai AyasahAvaM ghAyai ya guNe parassa saMtevi / coroba savasaMkI gUDhAyAro vitahabhAsi ||2||"tti killiSikIbhAvanAM karoti / idAnI vicitratvAtsUtrakRtermohIprastAve'pi yatkurvatA''surI kRtA bhavati tadAha-anubaddhaH-santataH, ko'rthaH ?-9 avyavacchinno roSasya-krodhasya prasaro-vistAro'syeti anubaddharoSaprasaraH, sadA virodhazIlatayA pazcAdananutApi tayA kSamaNAdAvapi prasattyaprAptyA vetyabhiprAyaH, tathA coktam-"NicaM voggahasIlA kAUNa Na yANutappae pcchaa| hai|nn ya khAmio pasIyai avarAhINaM duveNDaMpi // 3 // " 'tatheti samuccaye 'caH' pUraNe nimittamiha jJeyaparicchittikAraNaM, taccAtItAditrividhakAlabhedAtridhA, uktaM hi-"tivihaM hoi nimittaM tIyapaDappaNNa'NAgayaM ceva / teNa viNA | u Na NeyaM Najai teNaM NimittaM tu||4||" tadvipaye 'bhavati' jAyate 'pratisevI' ityavazyaMpratisevako'puSTAlambane'pi 1 asahanAtvaritagatayo'nAnuvRttayazcApi gurUNAmapi / kSaNamAtraprItiroSAH gRhivatsalAzca saMyatAH // 1 // 2 gRhayatyAtmasvabhAvaM ghAtayati ca guNAn parasya sato'pi / caura iva sarvazaGkI gUDhAcAro vitathabhASI // 2 // 3 nityaM vyudahazIlAH kRtvA na cAnutapati pazcAt / na ca kSamitaH prasIdati aparAdhinAM (upari) dvayorapi // 3 // 4 trividhaM bhavati nimittaM atItapratyutpannAnAgatameva / tena vinA tu na jJeyaM jJAyate tena nimittaM tu // 4 // uttarA.119 Jain Education Inte For Private & Personel Use Only finelibrary.org Page #402 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH jIvAjIva vibhaktiH 36 // 711 // RECORRECERS tadAsevanAt , 'etAbhyAm' anantaroktAbhyAm 'Asuriya'ti AsurI bhAvanAM karoti / zasyate'neneni zastraM-khagakSurikAdi tasya grahaNaM-khIkaraNamupalakSaNatvAdasyAtmani vadhArtha vyApAraNaM zastragrahaNaM, veveSTi-vyApnoti jhagityAtmAnamiti viSa-tAlapuTAdi tasya bhakSaNam-abhyavaharaNaM vipabhakSaNaM, cazabda uktasamuccayArthaH paryante yokSyate, 'jvalana' dIpanamA-16 tmana iti gamyate, jale pravezo-nimajanaM jalapravezaH, cazabdo'nuktabhRgupAtAdiparigrahArthaH, AcAraH-zAstravihito vyavahArastena bhANDam-upakaraNamAcArabhANDaM na tathA'nAcArabhANDaM tasya sevA-hAsyamohAdibhiH paribhogo'nAcArabhANDasevA, gamyamAnatvAdetAni kurvanto yatayaH, kimityAha-janmamaraNAnyupacArAttannimittakarmANi 'bannanti' AtmanA zleSayanti, saMklezajanakatvena zastragrahaNAdInAmanantabhavahetutvAt , anena conmArgapratipattyA mArgavipratipattirAkSiptA, tathA cArthato mohI bhAvanoktA, yatastallakSaNam-"ummaggadesao magganAsao maggavippaDivattI / / moheNa ya mohittA saMmohaM bhAvaNaM kuNai ||1||"tti, nanu pUrva tadvidhadevagAmitvaM bhAvanAphalamuktamiha tvanyadevAsyA iti na kathaM virodhaH 1, ucyate, anantaraphalamAzritya taduditamidaM [dameva cUNA dRzyate, tatraiva jIvetyAdi] tu paramparAphalaM sarvabhAvanAnAmiti bhAvanArthamitthamupanyAsaH, tathA coktam-"eyAo bhAvaNAo bhAvitA devaduggaI 1 ugmArgadezako mArganAzako mArgavipratipattiH / mohena ca mohayitvA saMbhohI bhAvanAM karoti // 1 // 2 etA bhAvanA bhAvayitvA devadurgatiM // 711 // Jain Education that For Private & Personel Use Only A jainelibrary.org Page #403 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CALORIAS PCOCOCALCHINCRUCMONOCTOCOCCex jati / tatto ya cuyA saMtA pariMti bhavasAgaramaNaMtaM // 1 // " iti sUtrapaJcakArthaH // iha ca devavaktavyatA'nantarasUtrakadambasthAne sUtradvayameva cUyA dRzyate, tatraikaM "jIvamajIve"tyAdi prAgvad vyAkhyAtameva, tathA-"pasatthasajjhA-13 Novagae, kAlaM kiccA Na saMjae / siddhe vA sAsae bhavati, deve vAvi mahaDDie ||1||"tti| sampratyupasaMhAradvAreNa zAstramAhAtmyaM khyApayitumAhaiti pAukare vuddhe, nAyae prinivvue| chattIsaM uttarajjhAe, bhavasiddhIyasaMmae // 266 // ttibemi|| ||jiivaajiivvibhttii // 36 // uttarajjhayaNasuyakkhaMdho smtto|| _ 'itiH' upadarzane 'iti' ityanantaramupavarNitAn 'pAukare'tti sUtratvAt 'prAduSkRtya' kAMzcidarthataH kAMzcana sUtratopi prakAzya, ko'rthaH ?-prajJApya, kimityAha-'parinirvRtaH' nirvANaM gata iti sambandhanIyam , kIrazaH san ka ityAha-'buddhaH' kevalajJAnAdavagatasakalavastutattvaH 'jJAtako jJAtajo vA-jJAtakulasamudbhavaH, sa ceha bhagavAn varddhamAnakhAmI 'patriMzad' iti patriMzatsaGkhyA uttarAH-pradhAnA adhIyanta ityadhyAyA-adhyayanAni tata uttarAzca te'dhyAyAzcottarAdhyAyAstAna-vinayazrutAdIn 'bhavasiddhiyasaMmae'tti bhavasiddhikA-bhavyAsteSAM samiti-bhRzaM matA-abhipretA bhavasiddhikasaMmatAstAn , paThanti ca bhavasiddhIyasaMvuDe'tti bhave-tasminneva manuSyajanmani siddhi1 yAnti / tatazca cyutAH santaH paryaTanti bhavasAgaramanantam // 2 // ISEX Jain Education For Private Personal Use Only Page #404 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. bRhadvRttiH // 712 // Jain Education | rasyeti bhavasiddhikaH sa cAsau saMvRtazcAzravanirodhena bhavasiddhikasaMvRtaH, jJAtavizeSaNametat, athavA 'pAukare' ti 'prAdurakArSIt' prakAzitavAn zeSaM pUrvavat navaraM 'parinirvRtaH krodhAdidahanopazamataH samantAtsvasthIbhUtaH, etena "satyAnRtatva saMdehaiH, sarvameva vacastridhA " iti prasiddhestraividhyasambhave'pi vacanarUpatvenottarAdhyayanAnAM vaktRdoSahe| tukatvAdanRtatvasandehayorvaktRdoSAbhAvakhyApanenaikAntasatyatvalakSaNaM mAhAtmyamAheti sUtrArthaH // niryuktikAro'pyeta nmAhAtmyakhyApanAyAha je kira bhavasiddhIyA parittasaMsAriA ya bhaviA ya / te kira paDhaMti dhIrA, chattIsaM uttarajjhayaNe // je huMti abhavasiddhIyA gaMthiasattA anaMtasaMsArA / te saMkiliTThakammA abhaviya uttrjjhaae|| 558 // 'ye' ityanirdiSTanirdeze 'kila' iti sambhAvane 'bhavasiddhikAH ' bhavyAH parItaH - prAgvat parimitaH sa cAsau saMsArazca tadvantaH parIttasaMsArikAH 'ata iniThanA' viti ( pA0 5 - 2 - 115) matvarthIyaSThan ko'rthaH ? - tathAbhavyatvAkSiptapratyAsannIbhUtamuktayaH 'bhavyAH' samyagdarzanAdiguNayogyA bhinnagranthaya iti yo'rthaH ubhayatra 'caH' samuccaye iti, | vyavacchedaphalatvAdvA vAkyasya ta eva, 'kila' iti parokSAtasUcakaH, 'paThanti' adhIyate dhIrAH prAgvat kAni ? | ityAha- 'chattIsaM 'ti SaTtriMzad 'uttarAdhyayanAni' vinayazrutAdIni bhavasiddhikAdInAmetatpAThaphalasya samyagjJAnAdeH jIvAjIva vibhakti0 36 // 712 // Jainelibrary.org Page #405 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 sadbhAvena nizcayatastatpAThasambhavaH, anyeSAM vyavahArata evetyevamabhidhAnam // uktamevArtha vineyAnugrahAya vyatirekata 2 Aha-ye bhavanti 'abhavasiddhayaH' abhavyAH prAgvadvacanavyatyayaH, grandhiH-uktarUpastadyogAdvanthayasta eva granthikAste ca te sattvAzca pranthikasattvAH, abhinnagranthaya ityarthaH, tathA'nantaH-aparyavasitaH saMsAra eSAmityanantasaMsArA-ye na kadAcinmuktisukhamavApsyanti abhavyAH "bhavAvi te aNaMte"tyAdivacanato bhanyA vA te saMkliSTAni-azubhAni karmANi-jJAnAvaraNIyAdIni eSAmiti saMkliSTakarmANa ityAha, 'abhaviya'tti sUtratvAd 'abhavyA' ayogyAH 'uttarajjhAya'tti vacanavyatyayAduttarAdhyAyeSUttarAdhyAyaviSaye'dhyayana iti gamyate, yadvA 'uttara'tti prAgvatpadaikadeze'pi padada rzanAduttarAdhyayanAni teSAmadhyAyaH-pATha uttarAdhyAyastasmin , tadanena viziSTayogyatAyAmeva tAttvikaitadadhyayanasa4dbhAvalakSaNaM mAhAtmyamuktamiti gAthAdvayArthaH // yatazcaivamatimAhAtmyavanta eva uttarAdhyAyAstato yadvidheyaM tadAha- hai tamhA jiNapannatte aNaMtagamapajjavehi saMjutte / ajjhAe~ jahAjogaM gurUpasAyA ahijjhijjA // 551 // // iti zrI uttarAdhyayananiyuktiH zrI bhadrabAhusvAmibhiH kRtA smaaptaa|| / tasmAjinaiH-zrutajinAdibhiH prarUpitAH-prajJaptAstAna , anantAzca te gamAzca-arthaparicchittiprakArAH paryavAzca& zabdaparyavArthaparyavarUpA anantagamaparyavAstaiH, samiti-samyaga bhRzaM vA yuktAH-saMyuktAstAn 'adhyAyAn' prakramAduttarAdhyAyAn 'jahAjogaMti yoga-upadhAnAdirucitavyApArastadanatikrameNa yathAyogaM gurUNAM prasAdaH-cittaprasannatA Jain Education in For Private & Personel Use Only (M ainelibrary.org Page #406 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uttarAdhya. hai guruprasAdastasmAddhetoH 'adhIyet' paThet , na tvetadadhyayanayogyatAvAptau pramAdaM kuryAditi bhAvaH, guruprasAdAditi cAbhi- jIvAjIva dhAnamadhyayanArthinA'vazyaM guravaH prasAdanIyAH tadadhInatvAttasyeti khyApanArthamiti gAthArthaH / 'iti' parisamAptau, viti bRhadvRttiH bravImIti pUrvavat / ukto'nugamaH, samprati nayAH, te'pi prAgvadeva // ityuttarAdhyayanazrutaskandhaTIkAyAM shriishaantyaa||713|| cAryaviracitAyAM ziSyahitAyAM jIvAjIvavibhaktinAmakaM SaTtriMzamadhyayanaM samAptamiti // 36 // // iti zrIuttarAdhyayanasUtraM zrIzAntyAcArTIyaziSyahitAkhyavyAkhyopetaM samAptam // RASUSASTRE // 713 // Jain Education Inter ainelibrary.org Page #407 -------------------------------------------------------------------------- ________________ asti vistAravAnuyA, guruzAkhAsamanvitaH / Asevyo bhavyasArthAnAM, zrIkoTikagaNadrumaH // 1 // tdutvvairshaakhaayaambhuudaaytishaalinii| vizAlA pratizAkheva, shriicndrkulsnttiH||2|| tasyAmAnacchadanicayasadRkSAvakarNAnvayotthaH, zrIdhArApadragacchaprasavabharalasaddharmakiJjalkapAnAt / zrIzAntyAcAryabhRGgo yadidamugiradvADamadhu zrotrapeyaM,to bhavyAH! tridoSaprazamakaramato gRhyatAM lihyatAM ca 3/ // shriirstu|| HOCHROCESSOCIRCRACK SACRECROSAROKAR iti zrIzAntyAcAryakRtAyAM ziSyahitAyAmuttarAdhyanasUtraTIkAyAM jIvAjIvavibhakti nAmasamAptaM SaTtriMzattamamadhyayanam / samAptAni cAzeSANyuttarAdhyayanAni // 3 iti zreSThi-devacandra lAlabhAI-jainapustakoddhAre--granthAGkaH 41. Jain Education a l ainbrary og Page #408 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AGRAAGGC VAASTAARA ETAR Seleas HOW 50 // iti uttarAdhyayanAni samAptAni // iti zreSThi-devacandra lAlabhAI-jainapustakoddhAre-granthAGkaH 41. NATAWAL Jain Education Interational For Private Personel Use Only