Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI vijayavimalagaNi vihita vRttiyuta zrI gacchAcAra-prakIrNakama (saMskRta-chAyA sAnuvAda sAthe) sampAdakaH pa. pU. AcAryadeva zrImad vijayajinaprabhasUri ziSyaratna pU. munirAjazrI tatvaprabhavijayaH '' nA
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ namAmi nityaM guru rAmacandram namo namaH gurujinaprabhasUraye zrI vijayavimalagaNi vihita vRttiyukta zrI gacchAcAra-prakIrNakya (saMskRta-chAyA sAnuvAI sArtha) 8 sampAdakaH pa. pU. AcAryadeva zrImad vijayajinaprabhasUri- ziSyaratna pU. munirAjazrI tatvaprabhavijayaH prakAzayitrI cha DHA pU. A. bha. zrI jinaprabhasUri jaina graMthamAlA ___clo rasIkabhAI ema. zAha e-8, dhavalagirI phleTa, khAnapura, bahAI senTara, * ahamadAbAda-1.. mobAIla : 9904501221 SODOOOD
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ S US pU. A. zrI jinaprabhasUri graMthamAlA -u graMtha : paM. vijayavimalagaNi vihitavRttiyukta saMta chAyA saha zrI gacchAcAra prakIrNam kta saMpAdaka : pUrvAcArya : pUA.bha.zrI jinaprabhasUri mahArAjAnA ziSyaratnapU.mu.zrI tattvapabhavi.ma.sA. prakAzaka : pU. A. zrI jinaprabhasUri graMthamALA nakla = 1000 mUlya : sadupayoga prAzana varSa : ka.vada-6, tA.17-11-2011 che sucanA A graMtha DAnakhAtAnI rakramamAMthI chapAyela hovAthI gRhasthoe mAlika kravI nahi. - - 0 mudraka 0. vardhamAna pustaka prakAzana zAhIbAga, amadAvAda-380004. mo. 922750244 suka
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA jainAgamA ke jainadharmazAstronA sArA jJAtA koIpaNa prAjJa puruSo zrI gacchAcAra payajJAnuM mahatva na jANatA hoya tevuM kema kahI zakAya ? bhagavAna mahAvIra devanA 14 hajAra aNagAroe racelA 14 hajAra payajJA sUtromAMthI kALakrame nAza pAmatAM pAmatAM AjanA jIvonA saubhAgye bacI gayelA 19 payannA sUtromAMthI gacchAcArapayajJo 45 AgamanI gaNanAmAM nathI gaNAyo teTalA mAtrathI tenuM mahattva ochuM nathI aMkAyuM. AgamasUtronI hoDamAM mUkI zakAya tevI aNamola-vizeSatAone varelA A mahAzAstranI stavanA karIe teTalI ochI che. prAraMbhamAM AcAryanA svarUpanuM varNana pachI sAdhunA svarUpanuM varNana ane chelle sAdhvI svarUpanuM varNana ema traNa vibhAgamAM vaheMcAyelo A grantha pUrvAcAryonI viziSTa vivecanAthI AcAra-mArganA upAsakone khUba UMcu-AlaMbana Ape che tethI ja Aje zramaNa-zramaNIomAM tenuM vAcanA AdinA mAdhyamathI karAtuM-thatuM pradAna apUrva nirjarAnuM kAraNa banatuM jovA maLe che. prathama adhikAranA prAraMbhamAM payajJAno artha batAvIne te-te tIrthaMkaradevonA keTalA-keTalA payannA hatAM tenI saMkhyA batAvIne UMcA-AcArothI bharelA gacchamAM rahelAthI thanArA lAbho, AcAryanI parIkSAno upadeza, AcAryanuM svarUpa, vastrAdi upadhinA saMgrAhaka tarIkenA teonA adhikAra, dIkSAne yogya-ayogyanI vAto, pAMca AcAronuM varNana mAsakalpAdi vihAranuM svarUpa Adi varNave che. bhAvAcArya bhagavaMtone zrI tIrthaMkara devonI samAna tarIke biradAve che dvAdazAMgI ArAdhanAvirAdhanAnuM rUpa raju kare che, ziSyonuM guru pratyenuM kartavya tathA gurunuM ziSyo pratyenuM kartavya raju kare che. bIjo adhikAra paNa vividha dRSTAMto dvArA gItArtha-agItArthano paricaya karAvI bannenA upadezone amRta-viSanI upamA Ape che, davidha sAmAcArIcAra prakAranA Avazyaka, AhArAdinA doSonuM svarUpa, bhojana levA na levAnA kAraNe kandaryAdi bhAvanAonuM svarUpa, jJAnAdinA bhedo, tyAjya gacchanuM svarUpa AdinA varNanathI adbhUta lAge che.
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ to trIjA adhikAramAM to sAdhvIjI viSaya evo adbhata raju thayo che ke strI svabhAva sulabha doSo-kalaho ane svabhAva-vaicitya ja dhyAnamAM rAkhIne khUba khUba takedArI rAkhavAnuM pharamAvyuM che, mahinA-mahinAnA upavAsI paNa eka dANAthI pAraNuM kare tathA gRhasthAbhASAthI kalaha kare to badhuM tapa nirarthaka kahIne sAvacetIno adbhuta upadeza chelle chelle ApI dIdho che. zrI mahAnizIthasUtra ane vyavahArasUtramAMthI uddhata karela tarIke jenuM varNana thayela A zrI gacchAcAra pannA uparanI adbhuta TIkAnA racayitA pUjyazrI zrImad Anandavimala sUrIzvarajInA vinIta zrI vijayavimala gaNi che, jeoe jagadaguru zrI hIravijaya sUrIzvarajI mahArAjAnA zAsanakALamAM teozrInI kRpAthI A vivecanA karI che. A graMthanuM saMpAdana sUri sArvabhauma tapAgacchAdhirAja pU. A. zrI vijayarAmacandrasUrIzvarajI mahArAjAnA vinayI-abhiSada adhyAtma yogI pU. paM. zrI bhadraMkaravijaya gaNivaryanA ziSyaratna madhurabhASI pU.A. zrI vijayajinaprabhasUrIzvarajI mahArAjAnA ziSyaratna vidvAna munirAjazrI tattvaprabhavijayajIe karyuM che. pravacana prabhAvaka gurudeva pU. AcAryadeva zrImad vijayamuktiprabhasUrIzvarajI mahArAjAnI chatrachAyAmAM amadAvAda Tolakanagara vi.saM. 2017 nA cAturmAsamAM zrI bhagavatIsUtranA moTA joga ne vahetAM karAyeluM A saMpAdana joganI anujJA svarUpa gaNipadanA prasaMge vi. saM. 2018nA kArataka vada-unA prasaMge prakAzana thai rahyuM che A prakAzanamAM A graMtha 5 hajAra AThaso pacAsa anuSTrapa zloka pramANa vivecanA karI zrotA-vAcanAnA karakamaLamAM AvIne jIvanano aNamola Adarza ApI rahyo che, zrAvako tenI sAdhanA dvArA saMpAdakanA zramane saphaLa kare tevI zubhAziSa. vi. saM. 2067, Aso suda-1 17, Tolakanagara, pAlaDI amadAvAda sadguru caraNasevA hevAku AcArya vijayazreyAMsaprabhasUri
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ ffff nimitta :: jinazAsanabhAsanabhAra-sUricakra cakravartI-jinazAsananA aNanama senAnI, bAladIkSAyugapravartaka devadravyarakSaka, mokSamArgasArthavAha-siddhAMtarakSaka, suvizAlagacchAdhipati sUri "premanA" panotA paTTadhara vIraprabhunI 77mIpATane dIpAvanAra AcArya devezazrImad vijaya rAmacandrasUrIzvarajI mahArAjA saMyama zatAbdI varSa vi. saM. 1969, po. vi. saM. 2068, po. su. 13 su. 13
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ mRtyarthe. mamajIvana naukA karNAdhAra-paramArAdhyapAda gurumAtA zAMta-prazAMta-upazAMtamUrti-suvizuddhasaMyamI madhurabhASI-marudhara dezoddhAra 45-45-upadhAnatapanA nizrAdAtA 5. pU. AcArya devezazrImad vijaya jinaprabhasUrIzvarajI mahArAjAnA asIma upakAronI smRtimAM teozrInA knalomAM samarpaNa Reeff
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ / / bhaTTArakaprabhuzrI56AnandavimalasUrigurubhyo namaH / / / / zrIgacchAcAraprakIrNakam / / udbodhaM vidadhe'bjAnA-miva bhavyazarIriNAm / govilAsainijairyo'sau, jIyAdvIraravizcAram / / 1 / / padapadmaM svagurUNAM, sadA sadAcAracaraNacaJcUnAm / natvA vidadhe vivRtti, gacchAcArAkhyasUtrasya / / 2 / / iha tAvacchAstrasyAdau maGgalasambandhAbhidheyaprayojanAnyabhidhAtavyAni, tatra vighnavinAyakopazAntaye ziSyajanapravarttanAya ziSTasamayaparipAlanArthaM ceSTadevatAnamaskArarUpaM bhAvamaGgalamupAdeyam / tathA zrotRjanapavRttyarthaM ziSTasamayaparipAlanArthaM ca sambandhAditrayaM vAcyam, tathA hi-iha zreyobhUte vastuni pravarttamAnAnAM prAyo vighnaH sambhavati zreyobhUtatvAdeva, zreyobhUtaM cedaM, svargApavargahetutvAt / vighnopahatazaktezcazAstrakartRzcikIrSitazAstrAsaMsiddhyA'bhipretapuruSArthasyAniSpattiAbhUditi vighnavinAyakopazamanAya maGgalamupAdeyam / Aha ca-'bahuvigghAI seyAi~, teNa kayamaGgalovayArehiM / satthe payaTTiavvaM, vijjAe mahAnihIevva / / 1 / / nanu mAnasAdinamaskAratapazcaraNAdinA maGgalAntareNaiva vighnopaghAtasadbhAvAdiSTasiddhirbhaviSyatIti kimanena granthagauravakAriNA vAcanikanamaskAreNa iti? satyam, kintu zrotRpravRttyarthamidaM bhaviSyati, tathA hi-yadyapyuktanyAyena karturavighneSTasiddhiH syAt, tathApi pramAdavataH ziSyasyeSTadevatAnamaskArarUpamaGgalaM vinA prakrAntagranthAdhyayanazravaNAdiSu pravarttamAnasya vighnasambhavAdapravRttiH syAnmaGgalavAkyopanyAse tu maGgalavacanAbhidhAnapUrvaka pravarttamAnasya maGgalavacanApAditadevatAviSayazubhabhAvavyapohitavighnatvena zAstre pravRttirapratihataprasarA syAt, tathA devatAvizeSe namaskAropAdAne
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM sati devatAvizeSagaditAgamAnusArIdaM zAstram, ata upAdeyam, ityevaMvidhabuddhinibandhanatvena ziSyapravRttyarthamidaM bhavatIti / Aha ca-'maMgalapuvvapavatto, pamattasIso vi pAramiha jAi / satthivisesaNNANAu, goravAdiha payaTTejjA / / 1 / / ' nanu maGgalavikalAnAmapi bahutamazAstrANAM dRzyate saMsiddhiH zrotRjanapravRttizceti, tataH kimanenAnaikAntikena zAstragauravakAriNA ca maGgalenAbhihiteneti ? satyam, kintu ziSTasamayaparipAlanArthamidaM bhaviSyati / tathA hi-ziSTAH kvacidiSTe vastuni pravarttamAnA iSTadevatAnamaskArapUrvakaM prAyaH pravarttante / ziSTazcAyamapyAcArya iti ziSTasamAcAraH paripAlito bhavatviti maGgalamabhidheyam / Aha ca- 'ziSTAH ziSTatvamAyAnti, ziSTamArgAnupAlanAt / tallaGghanAdaziSTatvaM teSAM samanupadyate / / 1 / / ' tathA sambandhAdIni zrotRjanapravRttyarthamabhidheyAni tathA hi-yada- sambaddhaM tatra na pravarttante prekSAvanto dazadADimAdivAkya iva evaM nirabhidheye'pi kAkadantaparIkSAyAmiva evaM niSprayojane'pi kaNTakazAkhAmarddana iveti, ataH sambandhAdipratipAdanaM zrotRRNAM zAstre pravRttyaGgam / athAsarvajJAvItarAgavacanAnAM vyabhicAritvasambhavena sambandhAdisadbhAvanizcayAbhAvAt netaH prekSAvatAM pravRttiratra bhaviSyati, yA punaH saMzayAt pravRttistAM sambandhAdivacanaM vinaiva bhavatIti ko nivArayituM pArayati ? iti na zrotRpravRttyaGgaM sambandhAdivacanaM, satyam, kintu ziSTasamayaparipAlanArthaM bhaviSyati / zAstrakArA hyevaM pravarttamAnAH prAyaH prekSyante iti granthakRt gacchAcArAbhidhaprakIrNakaM cikIrSurmaGgalasambandhAbhidheyaprayojanAbhidhAyikAmimAM gAthAmAha * namiUNa mahAvIraM, tiyasiMdanamaMsiaM mahAbhAgaM / gacchAyAraM kiMcI, uddharimo suasamuddAo 111 // natvA mahAvIraM tridazendranamasyitaM mahAbhAgam / gacchAcAraM kiJciduddharAmaH zrutasamudrAt // 1 //
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM vyAkhyA-natvA-praNamya kamityAha-mahAvIraM, vizeSeNa Irayati kSipati kANIti vIraH, 'vidArayati yatkarma, tapasA ca virAjate / tapovIryeNa yuktazca, tasmAdvIra iti smRtaH / / 1 / / ' iti lakSaNAnniruktAdvA vIraH, mahAMzcAsAvitaravIrApekSayA vIrazca mahAvIrastam, janmamahotsavasamaye tanuzarIro'yaM kathaM jalaprAgbhArabhAraM soDeti zakrazaGkAzakusamuddharaNAya bhagavatA vAmacaraNAguSThanipIDitasumeruzikharaprakampamAnamahItalollAsitasaritpatikSobhazaGkitabrahmANDamANDodaradarzanaprayuktAvadhijJAnajJAtaprabhAvAtizaya vismitena vAstoSpatinA vyavasthApitaivaMvidhanAmakaM caramatIrthAdhipatim, zeSajinatyAgena ca mahAvIragrahaNaM pravarttamAnatIrthAdhipatvena paramopakAritvAt / kimbhUtaM ? tridazendranamasyitam, tridazAH sumanasasteSAmindrAstridazendrAstairnamasyitastam, tathA mahAbhAga-mahAn bhAgo 'bhAgorUpArddhake bhAgyaikadezayoH' iti hemavacanAd bhAgyaM pAramaizvaryAdiprAptihetutIrthakRnnAmakarmodayarUpaM yasyAsau mahAbhAgastaM, tataH kimityAha-gacchasyasuvihitamunisamudAyasyAcAraH-ziSTajana-samAcaritaH kriyAkalApo gacchAcArastam, uddharAmaH-prakIrNakarUpatvena pRthakkurmo vayamiti zeSaH, anena cAsyAbhidhe yamuktam, nanu bhadra bAhu-svAmyAdi bhire va gacchAcArasyoddhRtatvAt kiM taduddharaNenetyAzaGkyAha-kiJcit-saMkSiptameva, pUrvAcAryairhi prapaJcataH sa uddhRto, vayaM tu mandamatisattvAnugrahArthaM sakSepeNa tamuddharAma ityarthaH, anena ca prakIrNakakaraNaviSayAyAH svapravRtteH prayojanamuktam, yataHprayojanamanuddizya mando'pi na pravarttate, tathA saGkSiptaprakIrNakasya sukhAdhyeyatvAdinA vistaravad granthatyAgena zrotAro'tra pravarttitA bhavanti / nanu zrotRjanapravartaka-vizeSaNakadambakopetamapIdaM prakIrNakamasarvajJenAvItarAgeNa ca bhavatoddhiyamANa-mavisaMvAdArthinAM na pravRttiviSayo bhaviSyati, asarvajJavacane visaMvAdA-zaGkA'nirvRtteH, ityAzaGkamAna Aha-zrutasamudrAt zrutaM-kalpavyavahArAdirUpaM tadeva
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM gambhIratvAdiguNaiH samudraH zrutasamudrastasmAt, yadi hi svaracitAdermayoddhiyate, tadA vyabhicArazaGkayA nedaM pravRttiviSayaH syAt / tadevamasyA gAthAyAH pUrvArddhana maGgalamabhihitam, uttarArddhana tu savizeSaNamabhidheyaM mukhyavRttyA'bhihitam, tadabhidhAne ca gauNavRttyA prayojanaM sambandhazcoktaH, tathAhiasya dvividhaM prayojanam, anantaraM paramparaM ca, punarekaikaM katRzrotrapekSayA dvidhA, tatra karturanantaraprayojanaM sakSepato vineyAnAM gacchAcArAdhigamakaraNaM, paramparantu paropakAradvAreNa karmakSayAnirvANaM, zrotRNAM punaranantaraM prakIrNakasya saGkSiptatvAdalpAyAsena gacchAcArAdhigamaH, paramparaM tu nirvANamevetIdaM ca prayojanamabhidheyAbhidhAnena sAmarthyAdabhihitam / na hi puruSArthAnupayogivastuno'bhidhAnAya santaH pravarttante, tattvahAniprasaGgAt / tathA'sya prakIrNakasyedaM prayojanamiti darzayatA darzita evAsyopAyopeya-bhAvalakSaNa: sambandhastarkAnusAriNaH prati, tathA hIdaM prakIrNakamupAyo varttate, upAyAntareNa vivakSitAdhigamakaraNAdInAmasiddhiH, ata evedamevAdhigamAdikaraNamasyopeyamiti / Aha ca 'sambandhaH prokta eva syAt, etasyaitat prayojanam / ityuktena tena no vAcyo, bhedenAsau prayojanAt / / 1 / / iti / tathA zrutasamudrAdityanena zraddhAnusAriNaH prati guruparvakramalakSaNo'pi sambandho'bhihitaH, tathA hi-prathamato bhagavatA paramArhantyamahimnA virAjamAnena varddhamAnasvAminA gacchAcAraH pratipAditaH, tataH sudharmasvAminA dvAdazasvaGgeSu sUtratayA nibaddhaH, tato'pyAryabhadrabAhusvAmyAdibhiH kalpAdiSu samuddhRtaH, tebhyo'pi mandamedhasAmavabodhAya saGkSipyAsmin prakIrNake samuddhiyate, tata evaM paramparayA sarvajJamUlamidaM prakIrNakamityavazyamavadAtadhiyAmupAdeyamiti / gAthAchandaH, tallakSaNaM cedam-'lakSmaitat saptagaNA, gopetA bhavati neha viSame jaH / SaSTho'yaM ca na laghurvA, prathame'rddha niyatamAryAyAH / / 1 / / SaSThe dvitIyalAt parake le mukhalAcca sa yatipadaniyamaH / carame'rddha paJcamake tasmAdiha bhavati SaSTho laH / / 2 / / ' (vRttaratnAkare) Aryaiva
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMskRtetarabhASAsu gAthAsaMjJeti prathamagAthArthaH ||1|| iha hi sAdhunA ihaparalokahitArthaM sadA sadAcAragacchasaMvAso vidheyaH, asadAcAragacchasaMvAsazca parihAryaH krameNa paramazubhAzubhaphalatvAt / tatrApi aparikarmitapradezaM citrakaraNamiva sacchidrapravahaNaM samudrataraNamiva, aparivarjitApathyaM tathyauSadhakaraNamiva, avyAkaraNAdhyayanamanyazAstrAdhyayanamiva, aparibaddhapIThaM bhitticayanamiva, sadhUlIkaM limpanamiva, anambhaHsaGgha kamalaropaNamiva, alocanaM mukhamaNDanamiva antargaDveva aparityaktonmArgagAmigacchasagaM sadAcAragacchasaMvasanam, ityunmArgagAmigacchasaGgatiM parityajyaiva sanmArgagAmini gacche saMvasanIyamiti jJApanArthaM prathamamunmArgagAmigacchasaMvAse paramApAyaphalaM darzayati 1 atthege goamA ! pANI, je ummagapaTThie / gacchaMmmi saMvasittANaM, bhamaI bhavaparaMparaM ||2 // santyeke gautama! prANinaH ye unmArgapratiSThite / gacche saMvasitvA bhramanti bhavaparamparAm // 2 // gacchAcArapaiNNayaM * 1 vyAkhyA - he gautama ! santyeke- kecana prANinaH sattvAH, ye unmArgapratiSTite-unmArgagAmini gacche saMvasya saMvAsaM kRtvA Namiti vAkyAlaGkAre bhavaparamparAM-saMsAraparipATIM bhramanti, atra vacanavyatyayo dIrghatvaM ca prAkRtatvAt / evamagre'pi tatra tatra vacanAdivyatyayahrasvatvadIrghatvavibhaktilopAdiprAkRtatvAdinibandhanamanuktamapi svayamabhyUhyam / asatsaGgo hi sato'pi zIlasya vilayena pAtahetureva, ucyate cAnyatrApi - 'yadi satsaGganirato, bhaviSyasi bhaviSyasi / athAsajjanagoSThISu, patiSyasi patiSyasi / / 1 / / ' iha ca 'atthege goamA pANI 'tyAdi sagautamAmantreNa zrImanmahAvIranirvacanavA. kyopalambhAt / he bhadanta ! kiM santi te kecana prANinaH ? ya unmArgagAmini - gacche saMvasya bhavaparamparAM bhramanti ityAdirUpaM yathAsambhavi
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM sabhagavadAmantraNazrIgautamapraznavAkyamanuktamapi jJeyam / praznamantareNa nirvacanasya prAyo'sambhavAdevamuttaratrApi, tatra tatra praznavAkyaM yathAsambhavi svayameva vAcyamiti / nanvidaM prakIrNakaM kena viracitamiti ? ucyate 'mahAnisIhakappAo, vavahArAo taheva ya / sAhusAhuNiaTThAe gacchAyAraM samuddhiaM / / 1 / / ' itIhaivavakSyamANavacanAdevedamavasIyate / yadutedaM prakIrNakaM zrIbhadrabAhusvAmipAdaviracitagranthAdibhya uddhRtatvena tadarvAgbhAvinA pUrvAntargatasUtrArthadhAra keNa ke nApyAcAryeNa viracitamiti / yathA jyotiSkaraNDakaprakIrNakaM vAlabhyavAcanAnugatena pUrvagatasUtrArthadhAriNA kenA'pyAcAryeNa viracitam / uktaM ca zrImalayagirisUripAdaistatprathamagAthAvRttau 'ayamatra pUrvAcAryopadarzita upodghAtaH-ko'pi ziSyo'lpazrutaH kazcidAcArya pUrvagatasUtrArthadhArakaM vAlabhya zrutasAgarapAragataM zirasA praNamya vijJapayatisma, yathA-bhagavan icchAmi yuSmAkaM zrutanidhInAmante yathAvasthitaM kAlavibhAgaM jJAtumiti, tata evamukte AcArya Aha-zRNu vatsa ! tAvadityAdi tathA tadvitIyaprAbhRtavRttAvapi saGkhyAsthAnavisadRzatvamAzrityoktam, 'yathAiha skandilAcAryapravRttau duHSamAnubhAvato durbhikSapravRttyA sAdhUnAM paThanaguNanAdikaM sarvamapyanazat / tato durbhikSAtikrame subhikSapravRttau dvayoH saGghayormelApako'bhavat / tadyathA-eko klabhyAM, eko mathurAyAM, tatra ca sUtrArthasaGghaTane parasparavAcanAbhedo jAtaH / vismRtayorhisUtrArthayoH smRtvA saGghaTane bhavatyavazyaM vAcanAbhedo na kAcidanupapattiH, tatrAnuyogadvArAdikamidAnI vartamAnaM mAthuravAcanAnugataM, jyotiSkaraNDaka-sUtrakarttA cAcAryo vAlabhyaH, tata ihaidaM saMkhyAsthAnapratipAdanaM vAlabhyavAcanAnugatamiti nAsyAnuyogadvArapratipAditasaGkhyAsthAnaiH saha visadRzatvamupalabhya vicikitsitavyamiti' / yathA vA nandyadhyayanaM devavAcakena / uktaMca zrImalayagirisUripAdaireva tadvRttau yathA-'tadevamabhISTadevatAstavAdisampAditasakalasauvihityo bhagavAn dUSagaNipAdopasevI pUrvAntargata
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM sUtrArthadhArako devavAcako yogyavineyaparIkSAM kRtvA sampratyadhikRtAdhyayanaviSayasya jJAnasya prarUpaNAM vidadhAti / 'nANaM paMcavihaM paNNattaM' ityAdIti' nanu yadyevaM tarhyatra gautamaprazna zrImanmahAvIranirvacane na sambhavataH ? ucyate, satyam, paraM prAyaH sarvatra gaNadhara praznatIrthakaranirvacanarUpaM sUtram, ato bhagavAn gacchAcAraprakIrNakakarttApItthameva sUtraM racayati smeti / nanu prakIrNakamiti ko'rthaH ? 1 kAni vA prakIrNakAni ? 2 katisaGkhyAni vA tAnyekaikasya tIrthakRta AsIran ? 3 kairvA viracitAnIti ? 4 ucyate, iha yad bhagavadarhadupadiSTaM zrutamanusRtya bhagavantaH zramaNA viracayanti tatsarva prakIrNakamucyate, 'athavA zrutamanusaranto yadAtmano vacanakauzalena dharmadezanAdiSu granthapaddhatirUpatayA bhASante tadapi prakIrNakaM 1 | kAnIti prazne yAni aGgabAhyAni dazavaikAlikottarAdhyayanAdInyutkAlikakAlika bhedabhinnAnyadhyayanAni tAni sarvANyapi prakIrNakAni 2 / saGkhyAprazne caturazItiprakIrNakasahasrANi RSabhasvAminaH saGkhyeyAni prakIrNakasahasrANyajitAditIrthakRtAm, caturdaza prakIrNakasahasrANi bhagavato varddhamAnasvAminaH, aparimANAni vA ekaikasya tIrthakRtastIrthe 3 / kairvAviracitAnIti prazne tu ye RSabhAditIrthakarakAle zramaNAH pradhAnasUtraviracanazaktisamanvitA AsIrana, ye vA RSabhAditIrthakaratIrthazramaNAH pradhAnasUtraviracanazaktisamanvitAH ye vA pratyekabuddhAstairviracitAni prakIrNakAnIti 4, uktaM caitadarthasaMvAdi zrInandisUtrazrImalayagirikRtatadvRtyoH tatra sUtraM yathA - ahavA taM samAsao duvihaM paM0 taM0 aMgapaviTTaM aMgabAhiraM ca 1 se kiM taM aMgabAhiraM ? aMgabAhiraM duvihaM paM0 taM0 AvassayaM ca AvassayavairittaM ca se kiM taM AvassayaM 2 chavvihaM paM0 taM0 sAmAiyaM 1 cauvIsatthao 2 vaMdaNayaM 3 paDikkamaNaM 4 kAussaggo 5 paccakkhANaM 6 se taM AvassayaM / se kiM taM AvassayavairittaM 2 duvihaM paM0 taM0 kAliaM ukkAliaM ca / se kiM taM ukkAliaM 2 aNegavihaM , 7 1
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM paM0 taM0 dasaveyAliaM 1 kappiyAkappiyaM 2 cullakappasuaM 3 mahAkappasuyaM 4 uvavAiaM 5 rAyapaseNiyaM 6 jIvAbhigamo 7 pannavaNA 8 mahApaNNavaNA 9 pamAyappamAyaM 10 naMdI 11 aNuogadArAI 12 deviMdatthao 13 taMdulaveyAliyaM 14 caMdAvijjhayaM 15 sUrapaNNattI 16 porisimaMDalaM 17 maMDalapaveso 18 vijjAcaraNaviNicchao 19 gaNivijjA 20 jhANavibhattI 21 maraNavibhattI 22 AyavisohI 23 vIarAgasuaM 24 saMlehaNAsuaM 25 vihArakappo 26 caraNavihI 27 AurapaccakkhANaM 28 mahApaccakkhANaM 29 evamAi, se taM ukkAliyaM / se kiM taM kAliyaM 2 aNegavihaM paM0 taM0 uttarajjhayaNAI 1 dasAo 2 kappo 3 vavahAro 4 nisIhaM 5 mahAnisIhaM 6 isibhAsiAiM 7 jaMbadIvapaNNattI 8 dIvasAgarapaNNattI 9 caMdapannattI 10 khuDDiyAvimANapavibhattI 11 mahalliyAvimANapavibhattI 12 aMgacUliyA 13 vaMgacUliyA 14 vivAhacUliyA 15 aruNovavAe 16 varuNovavAe 17 garulovavAe 18 dharaNovavAe 19 vesamaNovavAe 20 velaMdharovavAe 21 deviMdovavAe 22 uTThANasue 23 samuTThANasue 24 nAgapariAvaliAo 25 nirayAvaliAo 26 kappiAo 27 kappavaDiMsiyAo 28 pupphiAo 29 pupphacUliAo 30 vaNhIdasAo 31 evamAiAI caurAsIiM painnagasahassAiM bhagavao arahao usahasAmissa Aititthayarassa, tahA saMkhijjAiM painnagasahassAiM majjhimagANaM jiNavarANaM, cauddasapaiNNagasahassAI bhagavao paddhamANasAmissa, ahavA jassa jattiA sIsA UppattiAe 1 veNaiAe 2 kammiAe 3 pAriNAmiAe 4 cauvihAe buddhIe uvaveA tassa tattiAI paiNNagasahassAiM, patteabuddhAvi tattiA ceva / se taM kAliaM, se taM AvassamyavairittaM, se taM annNgpvilu| athaitat vRttyekadezo yathA-'evamAiyA' ityAdi kiyanti nAma nAmagrAhamAkhyAtuM zakyante prakIrNakAni, tata evamAdIni caturazIti prakIrNakasahasrANi bhagavato'rhataH zrIRSabhakhAminastIrthakRtaH 1, tathA
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM saGkhyeyAni prakIrNakasahasrANi madhyamAnAmajitAdInAM jinavarendrANAM etAni ca yasya yAvanti bhavanti tasya tAvanti prathamAnuyogato veditavyAni 2, tathA caturdazaprakIrNakasahasrANi bhagavato'rhato varddhamAnasvAminaH 3 / iyamatra bhAvanA-iha bhagavata RSabhasvAminazcaturazItisahasrasaGkhyAH zramaNA AsIran, tataH prakIrNakarUpANi cA'dhyayanAni kAlikotkAlikabhedabhinnAni sarvasaGkhyayA caturazItisahasrasaGkhyAnyabhavan / kathamiti cet ? ucyate, iha yat bhagavadarhadupadiSTaM zrutamanusRtya bhagavantaH zramaNA viracayanti tatsarvaM prakIrNakamucyate, athavA zrutamanusaranto yadAtmano vacanakauzalena dharmmadezanAdiSu granthapaddhatirUpatayA bhASante tadapi sarvaM prakIrNakaM, bhagavatazca RSabhasvAmina utkRSTA zramaNasampadAsIt caturazItisahasrapramANA, tato ghaTante prakIrNakAnyapi bhagavatazcaturazItisahasrasaGkhyAni 1 / evaM madhyamatIrthakRtAmapi saGkhyeyAni prakIrNakasahasrANi bhAvanIyAni 2 / bhagavatastu varddhamAnasvAminazcaturdaza zramaNasahasrANi tena prakIrNakAnyapi bhagavatazcaturdazasahasrANi 3 / atra dve mate / eke sUrayaH prajJApayanti idaM kila caturazItisahasrAdikamRSabhAdInAM tIrthakRtAM zramaNaparimANaM pradhAnasUtraviracanasamarthAn zramaNAnadhikRtya veditavyaM, itarathA punaH sAmAnyazramaNAH prabhUtatarA api tasmin tasmin RSabhAdikAle AsIran 1 / apare punarevaM prajJApayanti - RSabhAditIrthakRtAM jIvatAmidaM caturazItisahasrAdikaM zramaNaparimANaM, pravAhataH punarekaikasmin tIrthe bhUyAMsaH zramaNA veditavyAH, tatra ye pradhAnasUtraviracanazaktisamanvitAH suprasiddhAstadgranthA atatkAlikA api tIrthe varttamAnAH sUtrAdhikRtA draSTavyA 2 / etadeva matAntaramupadarzayannAha 7 'ahave' tyAdi athaveti prakArAntaropadarzane yasya RSabhAdestIrthakRto yAvantaH ziSyAstIrthe autpattikyA 1 vainayikyA 2 karmajayA 3 pAriNAmikyA 4 caturvidhayA buddhyA upetAH samanvitA AsIran, tasya RSabhAdestAvanti
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM prakIrNakasahasrANi abhavan / pratyekabuddhA api tAvanta eva / atraiko vyAcakSate / iha ekaikasya tIrthakRtaH tIrthe'parimANAni prakIrNakAni bhavanti, prakIrNakakAriNAmaparimANatvAt, kevalamiha pratyekabuddharacitAnyeva prakIrNakAni draSTavyAni, prakIrNakaparimANena prtyekbuddhprimaannprtipaadnaat| syAdetatpratyekabuddhAnAM ziSyabhAvo virudhyate, tadetadasamIcInam, yataHpravrAjakAcAryamevAdhikRtya ziSyabhAvo niSidhyate, na tu tIrthakaropadiSTazAsanapratipannatvenApi, tato na kazciddoSaH / tathA ca teSAM granthaH-'iha titze aparimANA painnagA paiNNagasAmiaparimANattaNao, kiM tu iha sutte patteyabuddhapaNIyaM painnagaM bhANiyavvaM, kamhA jamhA paiNNagaparimANeNa ce patteyabuddhaparimANaM kIrai, bhaNiyaM 'patteyabuddhAvi tattiyA ceva' tti / coyaga Aha-naNu patteyabuddhA sissabhAvo ya virujjhae ? Ayario AhatitthagarapaNIyasAsaNapaDivannattaNao tassa sIsA havantIti / anye punarevamAhuH-sAmAnyena prakIrNakaistulyatvAtpratyekabuddhAnAmatrAbhidhAnam, na tu niyogataH pratyekabuddharacitAnyeva prakIrNakAnIti 'seta' mityAdi tadetatkAlikaM, tadetadAvazyakavyatiriktaM, tadetadanaGgapraviSTamiti / idamapi gAthAchandaH / paraM tallakSaNaM cedam- 'viSamAkSarapAdaM vA, pAdairasamaM dazadharmavat / yacchando noktamatra, gAtheti tatsUribhiH proktamiti ||1||' (vRttaratnAkarapaJcamAdhyAye) / / 2 / / atha gAthAtrayeNa sadAcAragacchasaMvAse guNAnAha | jAmaddhajAmadiNapakkhaM, mAsaM saMvaccharaMpi vA / / sammaggapaTThie gacche, saMvasamANassa goamA / / 3 / / yAmAdhU yAmaM dinaM pakSa, mAsaM saMvatsaramapi vaa| sanmArgaprasthite gacche, saMvasamAnasya gautama ! // 3 // lIlAalasamANassa, nirucchAhassa vImaNaM / pikkhavikkhai annesiM, mahANubhAgANa sAhuNaM / / 4 / /
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM lIlAlasAyamAnasya, nirutsAhasya vimanaskasya / pazyataH anyeSAM mahAnubhAgAnAM sAdhUnAm // 4 // ujjamaM savvathAmesu, ghoravIratavAiaM / lajjaM saMkaM aikkamma, tassa vIriaM samucchale / / 5 / / udyamaM sarvasthAmeSu, ghoravIratapAdikaM / lajjAM zaGkAmatikramya, tasya vIryaM samucchalet / / 5 / / gAthAtrayavyAkhyA-yAmArddha-caturghaTikaM, yAma-praharaM, dina ahorAtraM, atra padatraye'pi vibhaktilopaH prAkRtatvAt, samAhAradvandvo vA caturNAM padAnAM, pakSaM-paJcadazadinAtmakaM, mAsaM-pakSadvayAtmakaM, saMvatsaraM-dvAdazamAsAtmakaM, apizabdAvarSadvayAdikaM yAvat vA zabdo vikalpArthaH, sanmArgaprasthiteApagamoktamArgapravRtte gaNe saMvasato-nivAsaM kurvANasya jantoriti zeSaH, he gautama ! kaMthambhUtasya lIlayA alasAyamAnasya analaso'laso bhavatIti alasAyate alasAyate iti alasAyamAnastasya, atra DAc 'lohitAdibhyaH' Siditi sUtreNa lohitAderAkRtigaNatvAt DArthe kyaG S pratyayaH / nirutsAhasya-nirudyamasya 'vImaNaM' ti SaSThyarthe dvitIyA / vimanaskasyazunyacittasya 'pikkhavikkhai' tti pazyataH anyeSAM mahAnubhAgAnAM mahAprabhAvANAM sAdhUnAM, udyama-anAlasyaM sarvasthAmesu-sarvakriyAsu, kathaMbhUtamudyamaM? 'ghoravIratavAiaM ti ghoraM-dAruNamalpasattvairduranucaratvAt, 'vIra' tti vIre bhavaM vairaM vIraiH sAdhyamAnatvAdevaMvidhaM tapa Adiryatra taM AdizabdAdvaiyAvRttyAdikaM lajjAM-vrIDAM zaGkAM-jinokte saMzayarUpAmatikramya-parityajya sthitasyeti zeSaH, tasya sukhazIlatvAdidoSayuktasyApi vIryapradhAnadharmAnuSThAnakaraNotsAharUpaM samucchalet-prAdurbhavet, so'pi jinoktamokSamArgakriyAM kuryAdityarthaH, SaSThAGgoktazailakAcAryavaditi, trINyapi viSamAkSareti gAthAchandAMsi ||3||4|5|| atha vIryocchalane kiM phalamityAha
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM vIrieNaM tu jIvassa, samucchalieNa goamA / jammaMtarakae pAve, pANI muhutteNa niddahe / / 6 / / vIryeNa tu jIvasya samucchalitena gautama ! janmAntarakRtAni pApAni prANI muhUrtena nirdahet // 6 // vyAkhyA-jIvasya-janto (toH) vIryeNa tu samucchalitena he gautama ! janmAntarakRtAni pApAni prANI-sa eva janturmuhUrttamAtreNa nirdahet-jvAlayet, arhannakavaditi, viSamAkSareti gAthAchandaH ||6|| yasmAdevaM tasmAtkiM karttavyamityAha tamhA niuNaM nihAleuM, gacchaM sammaggapaTTi / vasijja tattha Ajamma, goamA ! saMjae muNI / / 7 / / tasmAnnipuNaM nibhAlya, gacchaM sanmArgaprasthitam / .. vasettatra Ajanma gautama ! saMyato muniH // 7 // vyAkhyA-yasmAt sadgaNe ete guNAstasmAnnipuNaM nibhAlya-samyak parIkSya, gacchaM sanmArgaprasthitaM, tatra vaset-nivAsaM kuryAt / AjanmajIvitakAlamabhivyApya yAvajjIvamityarthaH, he gautama ! saMyataH satkriyAvAn muniH-sAdhuriti, viSamAkSareti gAthAchandaH [7 || samyak parIkSya sadgaNe vasedityanantaramuktaM, tatra gaNasya bahuvrativratinIsamudAyAtmakasya pratyekaM parIkSAkartuM na zakyate / athAcArye ca parIkSite prAyogaNo'pi parIkSita eva, meDhyAdisamAnatvena tatpravartakatvAdAcAryasya, gaNasya ca tadanuvartitvAdityataH prathamamAcAryameva parIkSetetyAha meDhI AlaMbaNaM khaMbhe, diTThI jANaM suuttamaM / sUrI jaM hoi gacchassa, tamhA taM tu parikkhae / / 8 / /
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM methirAlambanaM stambho dRSTiryAnaM sUttamam / sUriryasmAdbhavati gacchasya tasmAttaM tu (eva) parIkSeta // 8 // vyAkhyA - yadyasmAtkAraNAtsUriH-sadAcAryo gacchasya-gaNasya 'meDhi' tti methiH-khale gobandhasthUNA tatsamAno bhavati / yathA'nayA baddhAni pazuvRndAni maryAdayA pravarttante tathA''cAryamethIbaddho gaccho'pi maryAdayA pravartata ityarthaH, tathA''lambanaMhastAdyAdhArastatsamAnaH yathA hastAdyAdhAro gartAdau patajjantuM dhArayati tathA''cAryo'pi bhavagarte patantaM gacchaM dhArayatItyarthaH, tathA 'khaMbha' ti stambhaH-sthUNA atra napuMsakatvaM prAkRtatvAdeva tatsamAnaH yathA stambhaH prAsAdAdhAraH syAt tathA''cAryo'pi gacchaprAsAdAdhAraH, tathA 'dihi'tti dRSTi-netraM tatsamAnaH yathA jantornetraM zubhAzubhavastupradarzakaM bhavati tathA''cAryo'pi gacchasya bhAvizubhAzubhapradarzaka: syAt, tathA 'jANaM suuttamaM ti yAnaM-yAnapAtraM sUttamaMatipradhAnamacchidramityarthaH, tatsamAno yathA'cchidraM yAnapAtraM samudratIraM nayati jantUn, tathA''cAryo'pi gacchaM bhavatIraM nayati tasmAtprathamaM, 'taM tu' tti torevakArArthatvAt tamevAcAryameva parIkSeta gacchaparIkSAmicchussudhIriti anuSTup chandaH ||8|| evaM cAtra granthe trayo'dhikArAH sUcitAH tadyathAAcAryasvarUpAdhikAraH 1 sAdhusvarUpAdhikAraH 2 sAdhvIsvarUpAdhikArazca 3 / tatra prathamamAcAryasvarUpAdhikAraM nirupayitukAmaH kaizcinhaizchadmastha unmArgaprasthitamAcArya parIkSeteti praznayannAha bhayavaM kehi liMgehi, sUri ummaggapaTThiyaM / viyANijjA chaumatthe, muNI taM me nisAmaya / / 9 / / bhagavan ! kailiGgaiH, sUrimunmArgaprasthitam / vijAnIyAt chadmasthaH, mune! tanme nizAmaya // 9 //
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM vyAkhyA - he bhagavan ! - paramaizvaryAdisamanvita kairliGgaH-cinhairunmArgaprasthitaM-asanmArgasthitaM sUriM-AcArya, chAdyate kevalajJAnaM kevaladarzanaM cAtmano'neneti chadma tatra tiSThatIti chadmastho, vijAnIyAt-parIkSeteti paraprazne gururAha-he mune ! yaizcinhairAcAryamunmArgaprasthitaM chadmasthaH parIkSeta, tat me-mama kathayata iti zeSaH / 'nisAmaya' tti tvaM nizAmayA-''karNayeti, anuSTup chandaH / / 9 / / atha vRttadvayena pUrvoktaziSyapraznottara-mevAha sacchaMdayAriM dussIlaM, AraMbhe supavattayaM / pIDhayAi paDibaddhaM, AukkAyavihiMsagaM / / 10 / / svacchandacAriNaM duHzIlamArambheSu pravartakam / pAThakAdipratibaddhaM, apkAyavihiMsakam // 10 // mUluttaraguNabbhaTuM, sAmAyArIvirAhayaM / adinnAloyaNaM niccaM, niccaM vigahaparAyaNaM / / 11 / / mUlottaraguNabhraSTaM, sAmAcArIvirAdhakam / adattAlocanaM nityaM, nityaM vikathAparAyaNam // 11 // anayorvyAkhyA-svacchandena-svAbhiprAyeNa na tu jinAjJayA caratIti svacchandacArI taM, tathA duSTaM zIlaM-AcAro yasya sa duHzIlastaM, tathA''rambhAH-pRthivyAdhudravaNAni upalakSaNatvAt saMrambhasamArambhAvapi, tatra saMrambhaH-saGkalpaH, samArambhastu-paritApakaraH, uktaJca-'saMkappo saMraMbho, paritAvakaro bhave samAraMbho / AraMbho uddavao, suddhanayANaM tu savvesiM ||1|| tatra svAnyayoH pravartakastaM, tathA pIThakaMphalakamAdizabdAtpaTTikAdayastUtra pratibaddhaH kAraNaM vinApi RtubaddhakAle tatparibhojItyarthastaM, RtubaddhakAle ca pIThakAdigrahaNe mahAn doSaH, uktaM ca-'je bhikkhU uDubaddhiyaM sejjAsaMthArayaM paraM pajjosavaNAo uvAiNei uvAiNitaM vA sAijjai'
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________ 15 gacchAcArapaiNNayaM tti / iti zrInizIthasUtradvitIyoddezake / athaitaccUrNiH-'uDubaddhagahitaM sejjAsaMthArayaM pajjosavaNarAtIo paraM uvAtiNAvei tassa mAsalahu pacchittaM / sejjAsaMthAravizeSajJApanArthamAha-'savvaMgiyA u sejjA, dohatthaddhaM ca hoi saMthAro / ahasaMthaDA va sejjA, tappuriso vA samAso u / / 1 / / savvaMgiyA sejjA aDDAiyahattho saMthAro, ahavA ahAsaMthaDA sejjA acaletyarthaH, calo saMthArato, ahavA tappuriso samAso kajjati / zayyeva saMstArakaH zayyAsaMstArakaH saMstAro duvidho ||1|| 'parisADimaparisADI, duviho saMthArao u nAyavvo / parisADI vi ya duviho, ajhusirajhusiro u nAyavvo / / 2 / / ' jattha paribhujjamANe kiM vi parisaDati so parisADI, itaro aparisADI, so duviho ajhusiro jhusiro ya / / 2 / / 'sAlitaNAdI jhusiro, kusatiNayAdI ajhusirato hoti / egaMgio aNegaM-gio ya duvidho aparisADI / / 3 / / ' sAlitaNAdI jhusiro kusavappagataNAdI ajhusiro, jo aparisADI so duviho egaMgio aNegaMgio a / / 3 / / 'egaMgio u duviho, saMghAtimaeyaro ya nAyavvo / domAdI niyamAo, hoti aNegaMgiA ettha / / 4 / / ' egaMgio duviho saMghAtimo ya asaMghAtimo ya dugAipaTTopaccAreNa saMghAtitA kapATavat esa saMghAtimo egaM ceva pRthuphalakaM asaMghAtimo, dugAdiphalahA asaMghAtitA vaMzakaMbiyAo vA aNegaMgio ||4|| "ete sAmaNNayaraM, saMthAruDubaddhi geNhae jo u / so ANAaNavatthaM, micchattavirAhaNaM pAve / / 5 / / ' etesiM saMthAragANamannataraM jo uDubaddhe gehati so atikkame vaTTati, aNavatthaM kareti, micchataM jaNeti, AyasaMjamavirAhaNaM pAvati / / 5 / / ime dosA 'sajjAe palimaMtho, gavasaNANayaNamappiNaMte ya / jhAmiyahiyA vakhevo, saMghaTTaNamAdi palimaMtho ||6||' uDubaddhe kAle nikkAraNe saMthAragaM gavesamANassa ANetassa puNo paccappiNaMtassa sajjAe palimaMtho bhavati, aha kahavi jhAmio hio vA, to saMthAragasAmI aNuNNaveMtassa suttatthesu vakkhevo, saMsatte
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM tasasaMghaTTaNAdinipphaNNaM saMjame palimaMtho ya, aha sAmI bhaNejjA jao jANaha tao me aNNaM deha, tAhe aNNaM maggaMtANaM so ceva palimaMtho ||6|| pAyacchittaM dAukAmo bhedamAha-'jhusireya' gAhA kaMThA 7 etesu imaM pacchittaM 'parisADime' gAhA / parisADiya ajhusire mAsalahuM / jhusire paDisADie 1 egaMgie saMghAtime 2 asaMghAtime 3 aNegaMgie ya 4 etesu causu vi caulahuyaM / jhAmite hite vA aNNaM davAvijjati vahaMtaM sAhUNa dAuM avahaMtayaM pavAhejja obhAsio vA sAhuaTThAe ahAkamma kareti / AdisaddAo kIyakaDAdi vakkhevo 8 'suttAdi' gAhA gatArthA, ravakena dadhimanthanavat 9 | codaka Aha-'evaM suttanibaMdho, niratthao codago u codeti / jaha hoti so saattho, taM suNa vocchaM samAseNaM / / 10 / / ' saMthAraggahaNaM uDubaddhe attheNa nisiddhaM evaM suttaM niratyayaM, jatto sutte pajjosavaNarAtiatikkamaNaM paDisiddhaM, taM gahite saMbhavati evaM codakenokte AcArya Aha-jahA suttattho sArthako bhavati tathA 'haM samAsato vocche / / 10 / / 'suttanivAu taNesuM, desagilANe ya uttamaDhe y| cikkhallapANaharite, phalagANi ya kAraNajjAte / / 11 / / ' dAragAhA / / desaM paDucca taNA gheppejja 11 'asivAdikAraNagatA, uvahIkucchaNa ajIraNabhae vA / ajhusiramasaMdhibIe, ekkamuhe bhaMgasolasagaM / / 12 / / ' jo visato varisAratte pANieNa plAvito so uDubaddha ummijjati, jahA-siMdhuvisae UsarabhUmI vA jahAraNakaMThaM taM asivAdikAraNehiM gatA mA uvahI kucchissati tti ajIraNabhayA vA taNA gheppejjetyAdi, tathA apkAyaH-sacittajalaM tasya vihiMsako-virAdhakastaM, tathA mUlaguNAHprANAtipAtaviramaNAdayaH, uttaraguNAH-piNDavizuddhyAdayastebhyo bhraSTastam, tathA sAmAcArI-sAdhvahorAtrakriyArupA sadgacchamaryAdA tasyA virAdhakastaM, tathA nityaM adattA-gurupurato'prakaTitA AlocanA-AlocanA/ pApaM yena so'dattAlocanastaM, atrAlocanAsvarUpaM yathA-jo AloyaNAriho so imo duviho /
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________ 17 gacchAcArapaiNNayaM 'Agama 1 suavavahArI 2, Agamao chavviho a vavahArI / kevala 1 maNo 2 hi 3 coddasa 4-dasa 5 nava 6 puvvI ya NAyavvA / / 1 / / ' AgamavavahArI 1 suyavavahArI ya 2, tattha jo so AgamavavahArI so chabbiho imo-kevalaNANI 1 maNapajjavaNANI 2 ohiNANI 3 coddasapucI 4 abhiNNadasapuvvI 5 NavapuvvI ya 6 ee AgamavavahArI paccakkhaNANiNo jeNa jahA aiyAro kao taM tahA atiyAraM jANaMti / taM ca AgamavavahArissa AloejjamANo jadi Aloyago paDikuMcati / / 'pamhaDhe paDisAraNA, apaDivajjaMtagaM Na khalu sAre / jati paDivajjati sAre, duvihaiyAraMpi paccakkho / / 2 / / ' 'pamhuTTe' tti vissarie taM paccakkhaNANI NAuM paDivajjissai tti tAhe bhaNati amugaM te vissariyaM taM Aloehi, aha jANai na paDivajjati to Na paDisArei, duviho aiyAro-mUlaguNAiyAro uttaraguNAiAro ya, evaM paccakkhANANI sammaM AuTTassa deMti pacchitaM, aNAuTTassa Na deMti, ete paccakkhavavahArI vuttA / / 2 / / sesA je te ime suyavavahArI / 'kappapakappA u sue, AloyAti te u tikkhutto / sarisatthe apaliuMcI visarisapaliuMciaM jANe / / 3 / / ' 'kappo tti dasAkappavavahArA, 'pakappo' tti NisIhaM, tuzabdAnmahAkappasuyaM mahANisIhaNisIhaNijjuttI peDhiyadharA ya evamAdi savve suyavavahAriNo te ya suyavavahArI 2 egavArAloie paliuMcie apaliuMcie vA visesaM Na jANaMti teNa kAraNeNa 'tikkhutto' tti NiyamA tiNNivAre AloyAti / ekavArA bhaNati Na suTTha mae avadhAriyaM, bitiyavArAe niddAvasaMgao, tatiyavArAe bhaNati aNuvautteNa kiMci NAvadhAriyaM, puNo Aloehi / jati tihiM vArAhiM sarisaM ceva AlotiyaM to NAyavvaM apaliuMcI, aha visarisaM bullavaMto ya Aloeti, to paliuMciyaM jANiyavaM / tattha jo paliuMcI so imeNa AsadiTuMteNa coeyavvo, davvAicaubvihapaDisevaNAe paliuMcI AgamasuavavahArihiM bhANiyavvo, suNehi ajjo ! udAharaNaM
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 18 jahA-ekkassa raNNo Aso savvalakkhaNajutto dhAvaNapavaNasamattho tassa Asassa guNeNa ya ajeyo so rAyA, sAmaMtarAiNo ya savve ajjAveti / tAhe sAmaMtarAyANo appappaNo sabhAsu bhAMti - atthi koi eyAriso puriso jo taM harittA ANeti, savvehiM bhaNiyaM so purisapaMjarattho ciTThati gacchati vA, NaNNo sakkati hariuM, egassa raNNo egeNa puriseNa bhaNiyaM, jai so mAriyavvo to mAremi tti, tAhe raNNA bhaNiyaMmA amhaM tassa vA bhavatu vAvAdehi tti, tattha gato so teNa ya chaNNapadesaTThieNa DikkaruvvadhaNuhakaMDassa aMte khuddakaMTakaM lAettA viddho Aso, taM isiyAkaMDagaM AhaNittA paDiyaM khuddakI kaMTako vi AsasarIramaNupaviTTho / so pabhUyajavajogAsaNaM caraMto vi teNa avvattasalleNa vAhijjamANo parihAiumADhatto / tAhe vejjassa akkhAo, vejjeNa diTTho bhaNiyaM ca Natthi se koti dhAuvisaMvAdarogo, atthi se koi avvattasallo, tAhe vejjeNa jamagasamagaM purisehiM kaddameNa AliMpAvio, so a sallapaeso atiuNhattaNao paDhamaM sukko, taM phoDittA avaNIo khuddakikaMTakasallo, so a pannatto sajjo jAo / bitio evaM aNuddhiyasallo mao / idANi uvasaMhAro so Aso aNuddhiyasallo valaNaM na geNhai asamatyo ya juddhe mao ya / evaM tumaMpi sasallo kareMto kiriyakalAvaM saMjamavuDhi Na karesi, Na ya kammaNo jayaM karesi, ajae ya kammaNo aNegANi jammaNamaraNANi pAvihisi No ya mokkhatthaM sAhehisi, tamhA savvaM sammaM Aloehi tti / ' iti nizIthacUrNiviMzoddezake, tathA 'AloaNA sapakkhe, caukannA iha chakannaparapakkhe / saMviggabhAvieNaM, dAyavva vihIi jaM bhaNiaM ||1 / / tathA 'salluddharaNanimittaM khittammi a satta joaNasayAiM / kAleNa vAra varisA, gIatthagavesaNaM kujjA / / 1 / / ' tathA 'AyariyAi sagacche, saMbhoiyaiyaragIapAsatthe / sArUvIpacchAkaDadevayapaDimAarihasiddhe / / 1 / / ' svagacche AcAryAdau AcAryasamIpe AdizabdAdupAdhyAyAdInAM vA pArzve
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM AlocanA''deyA, iyamatra bhAvanA-prAyazcittasthAnamApannena sAdhunA zrAddhena vA niyamataH prathamaM svakIyAnAmAcAryANAM samIpe Alocayitavyam, teSAmabhAve upAdhyAyasya, tasyApyabhAve pravartinaH, tasyApyabhAve sthavirasya, tasyApyabhAve gaNAvacchedino vA samIpe AlocanA''deyA / atha svagacche paJcAnAmapyabhAvastarhi kiM kAryamityAha-"saMbhoiya' tti svagacche AcAryAdInAmabhAve'nyasmin sAmbhogike ekasAmAcAryAdivati gantavyam, tatrApyAcAryAdikrameNAlocayitavyam / sAmbhogikagacche'pi paJcAnAmAcAryAdInAmabhAve 'iyara'tti itaro'sAmbhogikaH saMvigna iti tasmin gantavyam, tatrApyAcAryAdikrameNaivAlocayitavyam / saMvignAnyasAmbhogikAnAM cAbhAve 'gIya tti padaikadeze padasamudAyopacArAd gItArthaH, etacca vizeSaNaM pArzvasthasArUpikapazcAtkRtarUpANAM trayANAmapi yojyam, tatazcAyamarthaHpArzvasthasya gItArthasya samIpe Alocayitavyam / tasminnapi gItArthe pArzvasthe'sati gItArthasya sArUpikasya pArzve saMyataveSasya gRhasthasya liGgamAtradhAriNa ityarthaH / tasminnapi gItArthasArUpike'sati pazcAtkRtasya gItArthasya pArzve Alocayitavyam, pazcAtkRtacaraNasya-parityaktacAritraveSasya gRhasthasya pArzve iti yAvat / pArzvasthAdInAM ca madhye yasya purata AlocanA dAtumiSyate tamabhyutthApya tasya purata Alocayitavyam, abhyutthApanaM nAma vandanakapratIcchanAdikaM pratyabhyupagamakArApaNA abhyutthite vandanApratIcchanAdikaM pratikRtAbhyupagame pratikrAnto bhavet nAnyathA, vinayamUlatvAddharmasya / yaduktaM-'viNao sAsaNe mUlaM' ityAdi / atha te pArzvasthAdaya AtmAnaM hInaguNaM pazyanto nAbhyuttiSThanti tadA pArzvasthAdInAM niSadyAmAracayya praNAmamAtraM kRtvA''locanIyam / pazcAtkRtasya punaritvarasAmAyikAropaNaM liGgapradAnaM ca kRtvA yathAvidhi tadantike AlocanIyam / yadi pArzvasthAdiko'bhyuttiSThati tadA tenAnyatra gantavyam, yena pravacanalAghavaM na bhavati / tatra ca gatvA tamApannaprAyazcittaM zuddhatapo
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM _____- 20 vAhayati mAsAdikamutkarSataH SaNmAsaparyavasAnama | atha sa nAbhyuttiSThati zuddhaM ca tapastena prAyazcittatayA dattaM, tatastaM tatraiva tapo bAhayatIti / pArzvasthAdInAmapyabhAve yatra koraNTakAdau guNazilAdau vA bhagavAn munisuvratasvAmyAdiH zrIvarddhamAnasvAmyAdirvA samavasRtastatra tIrthakarairgaNadharaizca bahUnAM bahUni prAyazcittAni dattAni tAni ca dIyamAnAni tatrasthayA devatayA dRSTAni tatastatra gatvA tatra ca samyaktvabhAvitadevatArAdhanArthamaSTamaM kRtvA tatra ca samyagAkampitAyA devatAyAH purato yathocitapratipattipurassaramAlocayati, sA ca prayacchati yathArha prAyazcittam / atha sA devatA kadAcit cyutA bhavet pazcAdanyA samutpannA tayA ca na dRSTastIrthakarastataH sASTamenAkampitA brUte-mahAvidehe tIrthakaramApRcchya samAgacchAmi, tataH sA tenAnujJAtA mahAvidehe gatvA tIrthakaraM pRcchati, pRSTvA ca samAgatya sAdhvAdibhyaH prAyazcittaM kathayati / tAsAmapi devatAnAmabhAve arhatpratimAnAM purataH svayaM prAyazcittadAnaparijJAnakuzala Alocayati, tatazca svayameva pratipadyate prAyazcittam / tAsAmapyabhAve prAcInAdidigabhimukho'rhataH siddhAnabhisamIkSya jAnan prAyazcittadAnavidhividvAnAlocayati, Alocya ca svayameva prAyazcittaM pratipadyate / sa ca tathA pratipadyamAnaH zuddha eva sUtrokta vidhinA pravRtteriti zrAddhajItakalpe / tathA'yamarthaH savistaraH zrIvyavahAra prathamodezakaprAntasUtravRttAvapyasti / tathA nityaM-sadA kathA caturdA zubhA, tadviruddhA vikathA saptadhA, tasyAM parAyaNastatparastaM, kathAvikathAsvarUpaM sthAnAGgAdyuktaM yathA-'cauvvihA kahA, paM0 taM0 akkhevaNI 1 vikkhevaNI 2 saMveyaNI 3 nivveyaNI 4 / ' vyAkhyA AkSipyate mohAttattvaM pratyAkRSyate zrotA yayetyAkSepaNI 2, vikSipyate kumArgavimukho vidhIyate zrotA yayA sA vikSepaNI 2, saMvedyate-mokSasukhAbhilASI vidhIyate yayA sA saMvedanI 3, nirvedyate-saMsAranirvinno vidhIyate zrotA yayA sA nirvedanI 4 / athaitAsAM bhedA yathA-'AyAre 1 vavahAre 2, pannattI ceva 3
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM diTThivAe ya 4 / esA caudihA khalu, kahAu akkhevaNI nAma / / 1 / / AcAro-locA'snAnAdiH 1, vyavahAraH-kathaJcidApannadoSavyapohAya prAyazcittalakSaNaH 2, prajJaptizcaiva-saMzayApannasya madhuravacanaiH prajJApanaM 3, dRSTivAdazca-zrotrapekSayA sUkSmajIvAdibhAvakathanaM 4, anye tvAhurAcArAdayo granthA eva parigRhyante AcArAdyabhidhAnAt, eSA caturvidhA, khaluzabdAt zrotrapekSayA AcArAdibhedAnAzrityAnekaprakArA ||1|| asyA rasamAha'vijjAcaraNaM ca tavo, purisakkAro ya samiiguttIo | uvaissai khalu jahiyaM, kahAi akkhevaNIi raso / / 1 / / ' vidyA-jJAnaM bhAvatamobhedakaM, caraNaM-sarvaviratirUpaM, tapo-'nazanAdi, puruSakArazca-karmazatrUn prati svavIryotkarSalakSaNaH, samitiguptayaH, etadupadizyate khalu yatra kvacidasAvupadezaH kathAyA AkSepaNyA rasaH / / 1 / / vikSepaNImAha-sA caturdA-'pubbiM sasamayaM kahittA parasamayaM kahei, sasamayaguNe dIvei, parasamayadose uvadaMsei esA paDhamA 1 / puTviM parasamayaM kahittA tasseva dose uvadaMsittA puNo sasamayaM kahei guNe uvadaMsei esA biiyA 2 / micchAvAyaM kahittA sammAvAyaM kahei, parasamayaM kahittA tesu ceva parasamaesu je bhAvA jiNappaNIehiM bhAvehiM saha viruddhA asaMtA ceva viappiA te pugviM kahittA dosA ya tesiM bhaNiUNa puNo jiNappaNIyabhAvasArisA ghuNavakkharamiva kahavi sogaNA bhaNiyA teM kahei, ahavA micchAvAo natthittaM sammAvAo atthittaM, tattha puvviM nAhiyavAINa diTThIo kahittA pacchA atthittapakkhavAINaM diTThIo kahei esA taiyA 3 / sammAvAyaM kahittA micchAvAyaM kahei, sovi evaM ceva navaraM pubbiM sobhaNe kahei, pacchA iyare tti cautthA / saMveaNI kahA cauvvihA paM0 taM0 AyasarIrasaMveyaNI 1, parasarIrasaM0 2, ihaloyasaM0 3, paraloyasaM0 4 / tattha AyasarIrasaMveyaNI jahA jameyaM amhaccayaM sarIraM, eaM sukkasoNiyamaMsavasAmedamajjaTThiNhArucammakesaromana-hadaMtaaMtAdisaMghAyaniSphaNNattaNeNa
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM - 22 muttapurIsabhAyaNattaNeNa ya asui tti kahemANo soyArassa saMvegamuppAei esA attasarIrasaMveyaNI 1 / evaM parasarIrasaMveyaNIi parasarIraM erisaM ceva asui, ahavA parasamayassa sarIraM vaNNemANo soyArassa saMvegamuppAei 2 / iyANiM iha loyasaMveyaNI jahA savvameva mANusattaNaM asAramadhuvaM kadalIthaMbhasamANaM erisaM kahaM kahemANo dhammakahI soyArassa saMvegaM uppAei 3 / iyANiM paraloyasaMveyaNI jahA devAvi IsAvisAyamayakohalohamAyAiehiM dukkhehiM abhibhUyA kimaMgapuNa tiriyanArayA, eyArisaM kahaM kahemANo dhammakahI soyArassa saMvegamuppAei 4 / nivveyaNI kahA cauvvihA paM0 taM0 iha loge ducciNNA kammA iha loe ceva duhavivAgasaMjuttA bhavaMti, jahA-corANaM pAradAriyANaM evamAI esA paDhamA nivveyaNI 1 / iha loe ducciNNA kammA paraloe duhavivAgasaMjuttA bhavaMti jahA-neraiyANaM annaMmi bhave kammaM kayaM nirayabhave phalaM dei biiyA nivveyaNI 2 / paraloe ducciNNA kammA iha loe duhavivAgasaMjuttA bhavaMti, jahA-bAlapabhiimeva aMtakulesu uppannA khayakoTThAiehiM rogehiM dArideNa ya abhibhUyA dIsaMti taiyA nivveyaNI 3 / paraloe ducciNNA kammA paraloe ceva duhasaMvinAgasaMjuttA bhavaMti, jahA-puliM duccinnehiM kammehiM jIvA saMDAsatuMDehiM pakkhIhiM uvijjaMti, tao te narayapAuggANi kammANi asaMpuNNANi tIe jAIe pUriti pUreUNa narayabhave jaMti cautthA nivveyaNI 4 / evaM iha logo vA paralogo vA pannavayaM paDucca bhavai, tattha pannavayassa maNussabhavo iha logo avasesAo tinnivi gaIo paralogo 4 / tathA 'eyA ceva kahAo, pannavagaparUvagaM samAsajja / akahA 1, kahA ca 2, vikahA 3, havijja purisaMtaraM pappa / / 1 / / ' akathA 1, kathA 2, vikathAnAM 3 svarUpaM yathA-'micchattaM veyaMto, annANI jaM kahaM parikahei / liMgattho va gihI vA, sA akahA desiyA samae / / 2 / / ' mithyAtvamohanIyaM karma vedayan vipAkaina yAM kAJcidajJAnI kathAM kathayati, ajJAnitvaM cAsya
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM mithyAdRSTitvAdeva, kiMviziSTo'sAvityAha liGgastho vA dravyapravrajito'GgAramarda kAdirgRhI vA kazcit, sA evamakathA dezitA samaye, viziSTakathAphalAbhAvAt / / 2 / / 'tavasaMjamaguNadhArI, jaM caraNarayA kahaMti sabbhAvaM / savvajagajjIvahiyaM, sA u kahA desiyA samae / / 3 / / tapaHsaMyamaguNadhAriNo yaccaraNaratA natvanyatra nidAnAdinA kathayanti sadbhAvaMparamArthaM sarvajagajjIvahitaM na tu vyavahArataH katipayasatvahitaM saiva kathA dezitA samaye nirjarAkhyaphalasAdhanAt / / 3 / / 'jo saMjao pamatto, rAgaddosavasago parikahei / sA u vikahA pavayaNe, pannattA dhIrapurisehi / / 4 / / ' yaH saMyataH pramattaH kaSAyAdinA pramAdena rAgadveSavazagataH san na tu madhyasthA parikathayati kiJcit, sA tu vikathA pravacane prajJaptA dhIrapuruSaiH, tathAvidhapariNAmanibandhanatvAt kartRzrotroriti, zrotRpariNAmabhede tu taM prati kathAntarameva / evaM sarvatra bhAvanA kAryA iti / gAthAcatuSkaM zrIdazavaikAlikaniyuktigatam / atha pUrvoktavikathAsvarUpamAha-'vikahA sattahA, paM0 taM0 itthikahA 1 bhattakahA 2 desakahA 3 rAyakahA 4 miukAluNiyA 5 daMsaNabheiNI 6 carittabheiNI 7 / / ' vyAkhyA-itthINaM kahA itthikahA, pasaMsAniMdAsarUvA jahA-'sA taNuyataNU subhagA, somamuhI paumapattanayaNillA / guruyaniyaMbA unnaya-paoharA laliyagayagamaNA ||1|| tahA 'karahagaI kAgasarA ya, dubbhagA laMbajaTharapiMgacchI / dussIlA dubbhAsA, dhiddhI ko niyai tIi muhaM / / 1 / / ' asyAM cAtmaparamohoddIraNoDDAhasvAdhyAyasaMyamayogaparihANi brahmavratAguptiprasaGgAdayo doSA bhaveyuH 1 / bhattakahA jahA-'ghayakhaMDa juyaM khIrassa, bhoyaNaM amiyamahaha maNuyANaM / kayasAlidAliasaNaM, vaMjaNapakvannaghayasAraM ||1||' asyAM cAhAragRddhilokApavAdarasanendriyAjayaSaDjIvanikAyavadhAnumodanAdayo doSA bhavanti 2 / desakahA jahA-'ramyo mAlavakaH sudhAnyajanakaH kAJcyAstu kiM varNyate, durgA gUrjarabhUmirudbhaTabhaTA lATAH kirATopamAH | kAzmIre varamukhyatA
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM __ 24 sukhanidhau svargopamAH kuntalA, vA durjanasaGgavacchubhadhiyA dezI kathaivaMvidhA / / 1 / / etasyAM ca rAgadveSotpattisvapakSaparapakSAdhikaraNAdayo doSAH prAduHSyanti 3 | rAjakathA yathA - 'rAjA'yaM ripuvAradAraNasahaH kSemaGkarazcaurahA, yuddhaM bhImamabhUttayoH pratikRtaM sAdhvasya tenAthavA / duSTo'yaM mriyatAM karoMtu suciraM rAjyaM mamApyAyuSA, bhUyo bandhanibandhanaM budhajanai rAjJAM kathA hIyatAm / / 1 / / ' asyAM ca cauraherikAdizaMkAkautukanidAnAdayo doSAH syuH ||4|| 'miukAluNiya' tti zrotRhRdayamArdavajananAnmRddhI sAcAsau putrAdipralApapradhAnatvAtkAruNyavatI mRdukAruNikI yathA-'hA putta putta hA vaccha, vaccha mukvA si kahamaNAhA haM / evaM kaluNapalAvA, jalaMtajalaNe'jja sA paDiyA / / 5 / / ' darzanabhedinI jJAnAdyatizayataH kutIrthikaprasaMsArUpA yathA-'sUkSmayuktizatopetaM, sUkSmabuddhikaraM param / sUkSmArthadarzibhirdRSTaM, zrotavyaM bauddhazAsanam / / 6 / / ' cArittabheiNI jIse kahAi paDivannavayassa vA uvaTThiyassa vA dikkhAe cArittaM paibheo bhavai jahA - 'kevalimaNohicoddasa-dasa navaputvIhiM saMpayaM rahie | suddhamasuddhaM caraNaM, ko jANai tassa bhAvaM vA / / 1 / / ' annaM ca 'jaha maMcAo paDiyassa, dehapIDA suthoviyA hoi / girisiharAo mahatI, tahaNaMtabhavo tao bhaTThA / / 1 / / ' tahA 'kAle pamAyabahule, daMsaNanANehiM vaTTae titthaM / vucchinnaM ca carittaM, to gihidhammo varaM kAuM / / 1 / / ' evaM ca 'itthikahamAiAo, bahurUvAo kuNaMti vikahAo / rAgaddosehiM muhA-'ikammabaMdhaM kuNai mUDho / / 1 / / ' ahavA viviharUvA paraparivAiyANa kahA vikaheti he indrabhUte ! evaMvidhaM sUrimunmArgagAminaM jAnIhIti zeSaH / ime anuSTubbiSamAkSareti gAthAchandasI / / 10 / / 11 / / pUrvagAthAyAmadattAlocanatvamadhamAcAryasya cinhamuktamato guNavatA''pyAcAryeNa parasAkSikI vizodhiH karttavyetyAha chattIsaguNasamaNNA-gaeNa teNavi avassa kAyavvA / parasakkhiyA visohI, suhRvi vavahArakusaleNa / / 12 / /
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________ 25 gacchAcArapaiNNayaM SaTtriMzadguNasamanvAgatena tenApi avazyaM krtvyaa| parasAkSikA vizodhiH suSTvapi vyavahArakuzalena // 12 // vyAkhyA-SaTtriMzat ye guNAH sUriguNA AryadezotpannatvAdayaH 'desa 1, kula 2, jAti 3, rUvI 4, saMghayaNI 5, dhiijuo 6, aNAsaMsI 7 / avikatthaNo 8, amAI 9, thiraparivADI 10 gahiavakko 11 / / 1 / / jiapariso 12 jianiddo 13, majjhatyo 14 desa 15 kAla 16 bhAvannU 17 / Asannaladdhapaibho 18, nANAvihadesabhAsannU 19 / / 2 / / paMcavihe AyAre 24 jutto, suttatthatadubhayavihinnU / AharaNa 26 heu 27 uvaNaya 28-nayaniuNo gAhaNAkusalo 30 / / 3 / / sasamayaparasamayaviU 31, gaMbhIro 32 dittimaM 33 sivo 34 somo 35 / guNasayakalio 36 juggo, pavayaNasAraM parikaheuM / / 4 / / ' iti gAthA catuSTayoktastatra AryadezotpannaH sukhAvabodhavAkyaH syAt 1, paitRkaM kulaM sukulodbhavo yathotkSiptabhArodvahane na zrAmyati 2, mAtRkI jAtistatsampanno vinayAnvitaH syAt 3, rUpavAn AdeyavAkyaH syAdAkRtau guNA vasantIti 4, saMhananayukto vyAkhyAnAdiSu na zrAmyati 5, dhRtiH-cittAvaSTambhastadyuto gahaneSvartheSu na zramaM yAti 6, anAzaMsI na zrotRbhyo vastrAdyAkAGkSati 7, avikatthano na bahubhASI syAt 8, amAyI-tyaktazAThyaH 9, sthiraparipATiH tasya hi sUtramarthazca na galati 10, gRhItavAkyaH sarvatrAskhalitAjJaH syAt 11, jitaparSat rAjAdisadasi na kSobhamupayAti 12, jitanidro'lpanidraH 13, madhyasthaH-sarvaziSyeSu samacitto 14, dezakAlabhAvajJaH sukhena viharati 15, 16, 17, AsannalabdhapratibhaH paratIrthikAdInAmuttaradAnasamarthaH 18, nAnAvidhadezabhASAjJAnAdezajavineyAn sukhena zAstrANi grAhayati 19, paJcavidhAcArayutaH zraddheyavacanaH syAt 24, sUtrArthobhayajJaH samyagutsargApavAdaprarUpakaH tasyA 25, AharaNaM-dRSTAntaH 26, heturdvidhAkArako jJApakazca, tatra kArako yathA-ghaTasya karttA kumbhakAraH, jJApako yathA-tamasi
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 26 ghaTAdInAmabhivyaJjakaH pradIpaH 27, upanaya-upasaMhAro dRSTAntadRSTasyArthasya prakRte yojanamiti bhAvaH, kvacit kAraNaM-nimittaM 28, nayA naigamAdayasteSu nipuNaH 29, sa hi zrotAramapekSya tat pratipattyanurodhataH kvacit dRSTAntopanyAsaM 26, kvaciddhetUpanyAsaM vidadhAti 27, kvacit adhikRtamarthamupasaMharati 28, nayaprastAve nayAnavatArayati 29 grAhaNAkuzalaHpratipAdanazaktiyuktaH 30, svasamayaM parasamayaM ca vetti pareNAkSipta ubhayaM nirvAhayati 31, gambhIro-'tucchasvabhAvaH 32, dIptimAn paravAdinAmakSobhyaH 33, zivo-mArirogAdyupadravavighAtakRt 34, saumyaH-zAntadRSTitayA prItyutpAdakaH 35, guNazatakalitaH-audAryasthairyAdyanekaguNopetaH 36 taiH samanvAgatena-saMyuktena tenApi-sUriNA'pi anya AstAmavazyaM-nizcayena kartavyA, anusvAralopaH prAkRtatvAt parasAkSikIkA vizeSeNa zodhirvizodhinijapApaprakaTanamityarthaH / kiM viziSTena sUriNA suSTvatizayena vyavaharaNaM vyavahAraH paJcavidhaH, tatra kuzalo-nipuNastena / vyavahArasvarUpaM yathA 'Agama 1, suya 2, ANA 3, dhAraNA ya 4, jIyaM ca hoi vavahAro | kevalimaNohicoddasa-dasanavapucI a paDhamattho 1 / / 1|| AyArapakappAI, sesaM savvaM suyaM viNiddiSTuM 2 / desaMtaraTThiyANaM, gUDhapayAloyaNA ANA 3 ||2|| gIyatthAo pusviM, avadhArai dhAraNA tahiM dite 4 / pAyacchittaM jIyaM, jIyaM vA jaM jahiM gacche 5 / / 3 / / apizabdAdanekabhavyAnAM vidhinA dattA''locanenApi iti gAthAcchandaH / / 12 / / kena dRSTAntenA''locanAM gRNhAtItyAha jaha sukusalo vi vijjo, aNNassa kahei attaNo vAhiM / vijjuvaesaM succA, pacchA so kammamAyarai / / 13 / / yathA sukuzalo'pi vaidyo'nyasya kathayati Atmano vyAdhim / vaidyopadezaM zrutvA, pazcAt sa karma Acarati // 13 / /
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________ 27 gacchAcArapaiNNayaM ____ vyAkhyA-yathA suSTu kuzalo'pi-bhiSakzAstre nipuNo'pi apizabdAdvayaHprApto'pi vaidyaH-cikitsAkartA AtmanaH-svasya vyAdhi-rogotpattimanyasya vaidyasya kathayati-yathAsthitaM nirUpayati vaidyopadezaM-vaidyanirUpitaM zrutvA''karNya pazcAt sa vaidyasta vaidyoktaM karmapratIkArarUpamAcarati-karotItyarthaH / evamAlocakaH sUrirapi anyapArzve pApaM prakAzayati / tadarpitaM ca tapo yathAvidhi pratipadyate iti / gAthAchandaH / / 13 / / punaH sadgurUsvarUpaM darzayati desaM khittaM tu jANittA, vatthaM pattaM uvassayaM / saMgahe sAhuvaggaM ca, suttatthaM ca nihAlaI / / 14 / / dezaM kSetraM tu jJAtvA vastraM pAtraM upAzrayaM / saMgRhNIta sAdhuvargaM ca, sUtrArthaM ca nibhAlayati // 14 // __ vyAkhyA-AcAryoM dezaM mAlavakAdikaM, kSetraM rUkSArUkSabhAvitAbhAvitAdirUpaM, tu zabdAd glAnAdiyogyaM dravyaM, durbhikSAdikAlaM, dAtRpariNAmAdirUpaM bhAvaM ca jJAtvA vastraM-cIvaraM, pAtraM-patadgrahAdi, upAzrayaMmuniyogyAlayaM, sagRhIta, ko'rtha AcAryaH kSetrAdikAraNaM jJAtvA vastrAdikaM melayitvA prAyo gRhasthAnAmadarzayan svapArzve eva saMrakSet, na tu yathAkathaJcidityarthaH / yaduktaM sthAnAGgasaptamasthAne 'AyariyauvajjhAyANaM gaNaMsi sattasaMgahaThANA paM0 taM0 AyariyauvajjhAe gaNaMsi ANaM vA dhAraNaM vA sammaM pauMjittA bhavati 1, AyariyauvajjhAe gaNaMsi ahArAiNiAe kitikammaM veNaiaM sammaM pauMjittA bhavai 2, AyariyauvajjhAe gaNaMsi je suapajjavajAe dhAreti te kAle kAle sammaM aNuppavAettA bhavai 3, AyariyauvajjhAe gaNaMsi gilANasehe veAvaccaM abmuTTittA bhavati 4, AyariyauvajjhAe-gaNaMsi ApucchittacArI Avihavai No aNApucchittacArI 5, AyariyauvajjhAe gaNaMsi aNuppannAiM uvagaraNAI sammaM uppAettA
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 28 bhavai 6, AyariyauvajjhAe gaNaMsi puvvuppaNNAI uvagaraNAiM samma sArakkhittA saMgovittA bhavati 7 / ' asya kiJcidvyAkhyA yathA-saGgraho jJAnAdInAM ziSyANAM vA tasya sthAnAni-hetavaH, AjJA-sAdho ! bhavatedaM vidheyamityevaMrUpAmAdiSTi, dhAraNAM-na vidheyamidamityevaMrUpAM sammaM aucityena 1, 'ahA'0 yathAjyeSThaM kRtikarma vainayikaM ca 2, 'je'tti yAni zrutaparyavajAtAni sUtrArthaprakArAn 'te'tti tAni 'kAle kAle' yathAvasaraM 'aNuppavAettA' anupravAcayitA pAThayatItyarthaH 3, abhyutthAtA-abhyupagaMtA bhavaMti 4, ApRcchya carati kSetrAntarasaGkramaM karoti 5, 'aNuppannAiM' anutpannAnyalabdhAni 6, 'sArakkhittA' saMrakSayitopAyena caurAdibhyaH 'saMgovittA' saGgopayitA'lpasAgArikakaraNena malinatA rakSaNena ceti 7 / vastrasvarUpaM kiJcid yathA-iha yadvastraM prathamaM labhyamAnaM bhavati, tasya prathamatastrayo bhAgAH kalpyante, bhUyo'pyekaiko bhAgastridhA vibhajyate, evaM navabhAgIkRte vastre ye catvAraH koNakAste devasambandhino bhAgAH, yau dvAvaJcalamadhyabhAgau tau manuSyasambandhinau, yau ca dvau bhAgau karNapaTTikAmadhyalakSaNau tAvasurasambandhinau, sarvamadhyagataH punareko bhAgo rAkSasasaktaH | yaduktaM-'cauro divviA bhAgA, duve bhAgA ya mANusA / AsurA ya duve bhAgA, majjhe vatthassa rakkhaso ||1 / / eteSu ca navasu bhAgeSu aJjanakhaJjanakardamaiH kharaNTiteSu mUSakakaMsArikAdibhirbhakSiteSu agninA dagdheSu tunniteSu rajakakuTTanena patitacchidreSu jIrNeSu kutsitavarNAntarasaMyukteSu vA phalamidamavaboddhavyam, 'divvesu uttamo lAbho, maNussesu a majjhimo / asuresu a gelannaM, majjhe maraNamAise / / 1 / / ' tato yau dvAvasurau bhAgau yazcaiko rAkSaso bhAgaH eteSu triSu bhAgeSu yadvastramaJjanAdibhirdUSitaM bhavati, tasmin vastre gRhyamANe gurukAzcatvAro bhavanti, AtmavirAdhanAsadbhAvAt, AjJA ca bhagavatAM virAdhitA bhavati, ato yadvastraM nirdoSaM lakSaNopetaM ca syAt tatsAdhubhiH saMyamanirvAhanimittaM
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNaya deva manuSya asura deva rAkSasa manuSya / asura / deva deva grAhyam, na punaH kRtsnaM vastraM / tacca caturdhA, dravyakRtsnaM kSetrakRtsnaM kAlakRtsnaM bhAvakRtsnaM ca / tatra yat sadRzaM pramANAtiriktaM vA vastraM tadravyakRtsnaM, yadvastraM yatra kSetre durlabhaM bahumUlyaM vA tattatra kSetrakRtsnaM, yadvastraM yasmin kAle'rghitaM durlabhaM vA tattasmin kAle kAlakRtsnaM, yathA grISme kASAyavastraM, zizire prAvArAdi, varSAsu kuMkamAdikhacitaM, bhAvakRtsnaM dvidhA, varNato mUlyatazca, varNataH paJcavidhaM varNADhyaM yathA-kRSNaM mayUragrIvAsannibhaM, nIlaM zukapicchasannibhaM, raktaM indragopakasannibhaM, pItaM suvarNacchavisannibhaM, zuklaM zavendusannibhaM, tadevaMvidhaM varNakRtsnaM / dravyAdikRtsne varNakRtsne cotkRSTe caturlaghu, madhyame mAsalaghu, jaghanye paJcakaM | mUlyakRtsnaM punastrividhaM jaghanyaM madhyamamutkRSTaM ca / tatra yasyASTAdazarUpakA mUlyaM tajjaghanyaM, lakSarUpakamUlyamutkRSTaM, zeSaM madhyamaM / rUpakapramANaM cedam-dvIpasatkarUpakadvikenottarApatharUpaka ekaH syAt, taddvayena caikaH pATaliputrIyo rUpakaH, athavA dakSiNApatharUpakadvayena kAMcipurIyarUpakaH ekaH syAt, tadvayena ca pATaliputrIya ekaH rUpako'trAvagantavyaH / 18 rUpakamUlye vastre laghumAsaH, 20 rUpake caturlaghu, 100 rUpake caturgurU, 250 rUpake SaDlaghu, 500 rUpake SaDguruH, sahasrarUpake chedaH, dazasahasrarUpake mUlaM, paJcAzatsahasrarUpakamUlye'navasthApyam, lakSarUpakamUlye pArAJcikam / kRtsnavastrabahumUlyapAtragrahaNe ca caurAdyanarthaH / ittha diTuMto-ego rAyA AyariyANa uvasamai, so savvaM gacchaM kaMbalarayaNehiM pADilAbhiuM uvaTThio, AyariehiM nisiddho na vaTTai tti, atinibaMdheNaM egaM gahiaM, bhaNNai pAueNaM haTTamaggeNaM gacchaha,
Page #37
--------------------------------------------------------------------------
________________ 3o gacchAcArapaiNNaya tahA kayaM teNageNa diTThA, rAtiM AgaMtuM teNageNa bhaNiaM-jai na deha vatthaM rAyadinnaM to bhe siraccheaM karemi, AyariehiM bhaNiaM-khaMDiaM daMseha, daMsiaM, ruTTho bhaNeti, sivviuM deha annahA bhe mAremi, taM ca sivviuM diNNaM, evamaneke doSAH svayaM jJeyAH / itizrI somaprabhasUriviracitayatijitakalpanAmaqaprakaraNazrIsAdhu-ratnasUrikRtavRttau / atha gacchavAsI sAdhurvastraM kathaM mArgayati ? kena vA vidhinA ? ucyate yadyasya sAdhoH kalpAdikaM vastraM nAsti sa tatpravartinaH kathayati yathA mamAmukaM vastraM nAsti, pravartyapi AcAryasya kathayati amukasya sAdhoramukaM vastraM nAsti, gacche cAbhigrahikA bhavanti, asmAbhirvastrANi pAtrANi vA AnetavyAni | anyadapi vA yena kenacitsAdhunA prayojanaM tadA AcAryasteSAM nivedayatiyathA AryA amukaM vastraM nAsti / atha na santyAbhigrahikAstadA sa eva sAdhurmaNyate tvamAtmanA vastramutpAdaya / atha sa utpAdayitumazaktaH tato yo'nyaH zaktastamAcAryo vyApArayati yathA-amukaM vastraM mArgayeti / ya Abhigrahiko yo vA vyApAritastau kena vidhinotpAdayataH ? ucyate sUtrapauruSImarthapauruSI ca kRtvA bhikSAmeva hiNDamAnAvutpAdayataH, yadi bhikSAM hiNDamAnau na labhete tadA'rthapauruSyAmapi mArgayataH, tathA'pyalAme sUtrapauruSyAmapi sUtraM varjayitvA mArgayataH, yadyevamapi na labhyate tadaikaikaM saGghATakaM AcAryo vyApArayati, AryA ! yUyaM bhikSAmeva hiNDamAnA vastrANAM yogaM kuryAstadA te'pi mArgayanti, tathA'pyalabhyamAne bahUni vA vastrANi utpAdayitavyAni, vRndasAdhyAni ca kAryANIti kRtvA piNDakena sarve'pyuttiSThanti AcArya muktvA, yadyAcAryaH svayaM hiNDate tadA caturgurukA anye ca bahavo doSAH / ye cAcAryavyatiriktAste punaH sarve gItArthAH, athavA ardhyA gItAryA arddhA agItArthAH, athavA ekogItArthaH zeSAH sarve'gItArthAH, athavA AcArya muktvA zeSAH sarve'pyagItArthAH, tadA yasteSAmagItArthAnAM madhye vAgmI labdhisampannazca tasyAcAryo vastraiSaNA
Page #38
--------------------------------------------------------------------------
________________ ___ gacchAcArapaiNNayaM mutsargApavAdAbhyAM kathayati / ityAdi vastrotpAdanavidhiH savistara zrInizIthapaJcadazoddezakacUrNito'vaseyaH / tathA varSAkAle yatra kSetre cAturmAsakaM sthitAstatpUrtAvapi tatrA'nyatrApi ca saMvignakSetre sakrozayojanapramANe kAraNaM vinA mAsadvayaM yAvannopakaraNagrahaNaM kuryuH, pArzvasthAdikSetre tu mAsadvayamadhye'pyupakaraNagrahaNe na doSaH, RtubaddhakAle ca yatra mAsakalpaM sthitAstatrApyutkarSataH kAraNaM vinA mAsadvayaM parihRtyopakaraNagrahaNaM kuryuH / etadapi vistarato nizIthadazamoddezaka cUrNito nirNeyam / 'tathA je bhikkhU vatthassa egaM paDiANiaM dei, deMtaM vA sAijjai' yo vastrasya ekaM thiggalaM dadAti dadataM vA svAdayati-anumodayati tasya doSAH / dvau kalpau sautrikau ekaH aurNiko grAhyaH / varSAkAlaM vinA aurNikaH ekako na vyApAryaH, madhye sautriko bahiraurNika iti vidhiparibhogaH / aurNike zarIre lagne SaTpadikAdijantusaMsaktyAdidoSAH syuH / je bhikkhU vatthassa paraM tiNhaM paDiANiANaM dei deMtaM vA sAijjai / ' yaH kAraNe trayANAM thiggalAnAM paratazcaturthaM thiggalaM dadAti tasya prAyazrittaM / 'je bhikkhU avihIe vatthaM sivvai, sivvaMtaM vA sAijjai' avidhisIvanaM yathA gRhasthAnAM pArzvadvaya mIlanena sIvanaM tathA na sIvyet / 'je bhikkhU vatthassa egaM phAliagaMThiaM karei, kareMtaM vA sAijjai' pATitavastrasyobhayoraJcalayormIlanena granthiM dadAti adhikaM mA pATayatviti / 'je bhikkhU vatthassa paraM tiNhaM phAliagaMThiyANaM karei, kareMtaM vA sAijjai' vastre granthistAvadutsargato na kAryaH, yadi ca vastrasyAlAbhe granthiM karoti, tadA trayANAM granthInAmadhikaM granthiM na kuryAt / 'je bhikkhU vatthaM avihIe gaMThei, gaMThetaM vA sAijjai' | sugamam / 'je bhikkhU vatthaM atajjAeNa gaMThei / ' yo'tajjAtIyena vastreNa granthiM kuryAt, zvetavastraM raktAdinA na sIvyam-na yojyam, yo yojayati atajjAtIyena sIvyati ca tasya doSAH / 'je bhikkhU airegaM vatthaM gavesai, gavasaMtaM vA sAijjai / je bhikkhU
Page #39
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 32 airegagahiaM vatthaM pareNa divaDDAo mAsAo dharei, dhareMtaM vA saaijji|' yo'dhikaM vastraM gRhItvA sArddhamAsAtparato dhArayet, tasyAjJAdi doSAH mAsaguruprAyazcittaM ca / iti nizIthasUtraprathamoddezake / atha pAtram, tatra ekAditriparyantakArSApaNamUlye pAtre gRhyamANe laghumAsaH, caturAdyaSTAdazaparyantakArSApaNamUlye gurumAsaH, agrato mUlyavRddhau prAyazcittavRddhirvastravatpAtre'pyavaseyA / tathA-'tuMbayadAruamaTTia-pAyaM ukkosmjjhimjhnnN| upparivADI gahaNe, cAummAsA bhave lahugA / / 1 / / ' pAtraM trividhamtumbakamayaM dArumayaM mRttikAmayaM / ekaikaM trividham-utkRSTaM madhyamaM jaghanyaM, utkRSTaM patadgrahaH, madhyamaM mAtrakaM, jaghanyaM TopparikAdi / ekaikaM punastridhA yathAkRtamalpaparikarma bahuparikarma ca / tatra yathAkRtaM yatpUrvameva kRtamukhaM kRtalepaM tAdRzaM kutrikApaNe labhyate, ninhavo vA, pratimApratinivRttaH zramamopAsako vA tAdRzaM dadAti / ardhAGgulaM yAvadyacchedyaM syAt tadalpaparikarma / yada mulAtparataH chedyaM bhavati tadbahuparikarma / eteSAM pAtrANAmutparipATyA viparyAsena grahaNe catvAro mAsAH laghukA bhavanti, upalakSaNatvAllaghumAsarAtriMdivasapaJcake'pi / idamuktaM bhavati-utkRSTasya yathAkRtasya pAtrasyotpAdanAya nirgatastasya yogaM triHparyaTana rUpaM akRtvA'lpaparikarma utkRSTameva gRhNAti caturlaghu / bahuparikarma vA prathamata eva gRhNAti caturlaghu / yadA yathAkRtaM yoge kRte'pi na labhyate, tadA'lparikarma gaveSaNIyam, tasyotpAdanAya nirgataH prathamata eva bahuparikarma gRhNAti caturlaghu / iti trINi caturlaghukAni / evaM madhyamasyApi triSu sthAneSu trINi mAsikAni / jaghanyasya sthAnakatraye'pi trINi rAtriMdivapaJcakAni / yathA yathAkRtAdiviparyastagrahaNe prAyazcittaM tathotkRSTAdInAmapi parasparaM viparyastagrahaNe prAyazcittam / tadyathA-utkRSTasya pratigrahasyArthAya nirgato madhyamaM mAtrakaM gRhNAti mAsikaM, jaghanyaM TopparikAdi
Page #40
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM gRhNAti paJcakam / madhyamasya nirgataH utkRSTaM gRhNAti caturlaghu, jaghanyaM gRhNAti paJcakaM | jaghanyasya nirgataH utkRSTaM gRhNAti caturlaghu, madhyamaM gRhNAti mAsikaM / ityAdi yatijItakalpanAmakaprakaraNavRttau / / atha kiMcinnizIthasUtroktaM-yathA 'je bhikkhU pAyassa egaM tuDiaM taDDei, taddutaM vA sAijjai / ' 'tuDiaM' ti thiggalaM / 'taDDei' dadAti / 'je bhikkhU pAyassa paraM tiNhaM tuDiANaM taDDei, taDetaM vA sAijjai / ' yastrayANAM thiggalAnAM paratazcaturtha thiggalaM dadAti, tasyAjJAdayo doSAH / ko'rthaH-pUrvaM tAvatparikarmaNA varjitaM pAtraM grAhyam, tadabhAve saparikarma, tatra kAraNe thiggalaM dAtavyam / asthiraM durbalaM (yat) pAtram, tatra bhaikSye gRhIte pAtraM bhajyate, prAtihArikaM vA pAtraM dhaniko'samaye'pyuddAlayati, athavA yatpAtraM sattAyAM bhavati tallaghu, yatra deze tumbakAdi pAtrANi labhyante tatra mArgAdibhayAt gamanaM duSkaram, evaM prakAraiH kAraNaiH pAtre thiggalamekaM ve trINi vA dadyAt, paraM caturthasya dAne AjJAdidoSAH / pAtrasya thiggale bandhavidhimAha-'je bhikkhU pAyaM avihIe baMdhai, baMdhetaM vA sAijjai / je bhikkhU egeNaM baMdheNaM baMdhai, baMdhetaM vA sAijjai / je bhikkhU pAyaM paraM tiNhaM baMdhANaM baMdhai, baMdheta vA sAijjai / ' eSAM samudAyArthaHsvastikabandhaH stenabandhazcAvidhibandhaH / mudrikAsaMsthAno bandho nausaMsthAno bandhazca vidhibandhaH / vidhinA bandhanIyam / utsargatastu bandharahitaM pAtraM grAhyam, tadabhAve eko bandhaH kAryaH, tasyApyabhAve dvau bandhau bhavataH tAdRk pAtraM grAhyam, tasyApyabhAve tribandhaM grAhyam, caturtho bandho na kAryaH / 'je bhikkhU airegabaMdhaNaM pAyaM divaDDhAo mAsAo pareNa dharai, dhareMtaM vA sAijjai / ' asyArthaH-yo bandhatrayAtiriktabandhanaM pAtraM sArdhamAsAtparato dhArayati tasyAjJAdidoSAH / atiriktabandhanaM padmotpalanAbhiyuktaM ca pAtramapalakSaNatvAnna dhAraNIyam / tasmin dhRte zeSopakaraNavinAzaH, jJAnAdivirAdhanA, zarIrasya pIDA, bhaikSyaM na labhyate, ityAdi
Page #41
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNaya saMyamAtmavirAdhanAsadbhAvAtsulakSaNaM pAtraM samacaturasraM vRttaM vA yadbhUmau muktaM sthiraM tiSThati tad grAhyam / atra vastrasya pAtrasya ca gaNanApramANaM pramANapramANaM ca zrInizIthasUtraSoDazoddezakacUrNitaH zrIbRhatkalpatRtIyoddezakavRttitazca savistaramavaseyam, vistarabhayAnneha likhitamiti / atha vasatisaGgraho yathA-yadA vasatiH saGkIrNA munayastu pracurAstadA ekadvyAdyAstAH pratilekhanIyAH, caturmAsake'pi vasatitrayaM pratilekhanIyam / atha prasaGgato vasatisvarUpaM kiJcillikhyate-'mUluttaraguNasuddhaM, thIpasupaMDagavivajjiyaM vasahiM / sevejja savvakAlaM, vivajjae huti dosAo ||1|| tatra mUlaguNairazuddhA vasatiryathA-'paTTIvaMso 1 do dhAraNIu 2, cattAri mUlabelIo | mUlaguNe huvaveyA, esA u ahAgaDA vasahI / / 2 / / pRSTivaMzo-madhyavalako dve dhAraNyau-ve vRhabelyau catasro mUlabelyo yAzcaturyu gRhasya pArzveSu kriyante, ete saptApi mUlaguNAstaizca sAdhumAdhAya kRtairyuktA mUlaguNairupapetA, eSA tviyaM punarAdhAkRtA vasatirAdhAkarmikItyarthaH / uttaraguNAzca dvividhA bhavanti mUlottaraguNA uttarottaraguNAzca 'vaMsaga 1 kaDaNu 2 kkaMbaNa 3-chAyaNa 4 levaNa 5 duvAra 6 bhUmI ya 7 / parikammavippamukkA, esA mUluttaraguNesu / / 3 / / atra vRddhavyAkhyA-'vaMsaga' tti daNDakAH 1, 'kaDaNaM' ti kaTakAdibhiH kuDyakaraNaM 2, 'ukkaMbaNaM' ti daNDakopari kaMbInAM bandhanaM 3, 'chAyaNaM' ti darbhAdinA AcchAdanaM 4, 'levaNaM' ti cikkhalleNa kuDDANa liMpaNaM 5, 'duvAra 'tti gRhadvArasya bAhalyakaraNaM anyasya vA vidhAnaM 6, 'bhUmi' tti 'bhUmikammaM visamAe samIkaraNaM ti vuttaM hoi, esA saparikammA vasahI mUluttaraguNesu / ' tti mUlabhUtottaraguNeSvityarthaH / ete ca pRSTivaMzAdayazcaturdazApi avizodhikoTiH / ime punaruttarottaraguNA vizodhikoTisthitA vasatyupaghAtakAstAnAha'dUmiyadhUviyavAsiya-ujjoviyabalikaDA avattA ya / sittA sammaTThAvi ya, visohikoDIgayA vasahI / / 4 / / ' atrApi vRddhavyAkhyA-'dUmiya' tti
Page #42
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM ulloiA seTikAdibhiH saMmRSTetyuktaM bhavati 1, 'dhUviya' tti duggaMdha tti kAuM agurumAIhiM sugaMdhIkayA 2, 'vAsiya'tti paTavAsakusumAdibhirapanItadurgandhabhAvAH 3, udyotitA ratnapradIpAdibhiH prakAzitA 4, 'balikaDa' tti kRtakUrAdibalividhAnA 5, 'avatta tti chagaNamRttikAbhyAM jalena copaliptabhUmitalA avyaktasthAnayuktA vA nirvAtA vA 6, siktA kevalodakenArdIkRtA 7, sanmRSTA pramArjitA 8, sAdhvarthAyeti sarvatra prakramaH | viso0 avizodhikoTau na bhavatItyuktaM bhavati / etadanusAratastu catuHzAlAdiSvapi mUlottaraguNavibhAgo vijJeyaH / evamanyadapi kAlAtikrAntAdivasatinavakamAcArAGgadyuktamatra jJeyam / yathA-'kAlAikkaMta 1 uvaTThANa 2 abhikkaMta 3 aNabhikaMtA 4 ya / vajjA 5 ya mahAvajjA, 6 sAvajja 7 maha 8 ppakiriyA 9 ya ||1|| uDuvAsA samaIyA, kAlAikkaMta sA bhave sijjA 1 / sA ceva uvaTThANA, duguNAduguNaM avajjittA / / 2 / / RtubaddhakAle varSAkAle ca yatra sthitAstasyAmRtubaddhakAle mAse pUrNe varSAkAle ca caturmAse pUrNe yadi sAdhavastiSThanti tadA sA vasatiH kAlAtikrAntA bhavet 1 / yasyAM vasatau Rtubaddha mAsaM varSAkAle caturmAsaM ca sthitA yadi tasyAmRtubaddhavarSAkAlasambandhikAlamaryAdAM dviguNAM dviguNAmavarjayitvA bhUyaH samAgatya tiSThanti tadA saiva vasatirupasthAnA | kimuktaM bhavati-Rtubaddhe kAle dvau mAsau varSAsvaSTamAsAn aparihRtya yadipunarAgacchanti tasyAM vasatau tataH sA upasthAnA bhavati / anye punaridamAcakSate yasyAM vasatau varSArAtraM sthitAstasyAM dvau varSArAtrau anyatra kRtvA yadi samAgacchanti, tataH sA upasthAnA na bhavati, arvAk tiSThatAM punarupasthAnA 2 / 'jAvaMtiAu sijjA, aNNehiM seviyA abhikkaMtA 3 / aNNehiM aparibhuttA, aNabhikkaMtA upavisaMte 4 / / 3 / / attaTThakaDaM dAuM, jaINa aNNaM karei vajjAo / jamhA taM puvakayaM, vajjaM ti ao bhave vajjA 5 / / 4 / / pAsaMDikAraNA khalu, AraMbhA abhinavA mahAvajjA
Page #43
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 6 / samaNaTThA sAvajjA 7, mahAsAvajjAu sAhUNaM 8 / / 5 / / jA khalu jahuttadosehiM, vajjiyA kAriyA saaTThAe / parikammavippamukkA, sA vasahI appakiriya tti 9 ||6||' AsAM ca navAnAM zayyAnAM madhye prathamamalpakriyA'nujJAtA lezato'pi sAvadyatvAbhAvAt, tasyA alAbhe kAlAtikrAntA'nujJAtA, tasyA apyabhAve upasthAnA anujJAtA, evamagrato'pi pUrvasyAH pUrvasyA alAbhe uttarottarA'nujJAtA veditavyeti / tathA 'sAhuvaggaM ti sAdhUnAM vargo-vRndaM sAdhuvargastaM cazabdAtsAdhvIvargaM ca sagRhNIta na tu hInAcArivargaM / tathA 'suttatthaM ca nihAlaitti sUtramAcArAGgAdi artho niyukti-bhASya-cUrNI-saGgrahaNI-vRtti-TippanAdiH sUtraM cArthazceti samAhAradvandve sUtrArthaM tat nibhAlayati-cintayatItyarthaH / cazabdAtsAdhUnAmapi sUtrArthaM dadAtIti / evaMvidho yaH sa sadAcAryaH syAditi zeSaH / ityanuSTupa chandaH / / 14 / / atha yaH sUriH ziSyasya vairI syAt taM vRttadvayenAha saMgahovaggahaM vihiNA, na karei a jo gaNI / samaNaM samaNiM tu dikkhittA, sAmAyAriM na gAhae / / 15 / / saMgrahopagrahaM vidhinA, na karoti ca yo gnnii| zramaNaM zramaNIM tu dIkSitvA, sAmAcArI na grAhayet // 15 // bAlANaM jo u sIsANaM, jIhAe uvaliMpae / na sammamaggaM gAhei so sUrI jANa verio / / 16 / / bAlAnAM yaH punaH ziSyANAM, jihvayA upalimpet / na samyag mArgaM grAhayati, sa sUrirjAnIhi vairI // 16 // anayorvyAkhyA-'saMgahovaggaha' ti saGgrahazca ziSyAdInAM saGgrahaNam, upagrahazca teSAmeva bhaktazrutAdidAnenopaSTambhanaM tattathA tanna karoti, cAnna kArayati, vidhinA-AgamoktaprakAreNa yo gaNI-AcAryaH, tathA yaH zramaNaM
Page #44
--------------------------------------------------------------------------
________________ 37 gacchAcArapaiNNayaM zramaNIM dIkSitvA tuzabdAt pratIcchakagaNamapi sAmAcArI-AgamoktAhorAtrakriyAkalAparUpAM satsvagacchoktAM vA na grAhayet-nirjarApekSI sanna zikSayedityarthaH, tathA yaH punarbAlAnAM ziSyANAM ziraHprabhRtiavayavamiti zeSaH jihvayA-rasanayA upalimpet-gauriva vatsasya cumbet, atyantaM bAhyahitaM karotItyarthaH / nanu bAlAdInAM pravrAjane niSedho'sti tatkathaM bAlAnAM ziSyatvaM ? ucyate yo yaM pravrAjane bAlo niSidhyate sa UnASTavarSaH, atra tvaSTavarSoparivartI bAlo gRhyate apavAdapadena tUnASTavarSo'pi / atra prasaGgAt bAlAdaya ucyante-'bAle 1 vuDDhe 2 napuMse ya 3, kIbe 4 jaDDe ya 5 vAhie 6 / teNe 7 rAyAvagArI a 8, ummatte 9 ya adaMsaNe 10 / / 1 / / dAse 11 duDhe ya 12 mUDhe ya 13, aNatte 14 juMgie i ya 15 / obaddhae ya 16 bhayae 17, sehanipheDiyA i ya 18 / / 2 / / gubviNI sabAlavacchA, pavvAveuM na kappae | kAyavvA dupayasaMjuttA, eesiM tu parUvaNA ||3|| tatra saptASTau varSANi yAvabAlo'trAbhidhIyate 1, saptativarSebhya upari vRddhaH, anye tvAhurarvAgapIndriyAdihAnidarzanAtSaSTivarSebhyo'pyupari vRddho'bhidhIyate 2, na strI na pumAnnapuMsakaM 3, yaH strIbhirbhogairnimantrito'saMvRtAyA vA striyo'GgopAGgAni dRSTvA zabdaM vA manmanollApAdikaM tAsAM zrutvA samudbhUtakAmAbhilASo'bhisoDhuM na zaknoti sa klIbaH 4, jaDDastridhA-bhASayA zarIreNa karaNena ca, bhASAjakuH punarapi tridhA-jalamUkaH manmanamUkaH elakamUkaH, jalamagna iva buDabuDAyamAno yo vakti sa jalamUkaH, yasya tu vadataH khaMcyamAnamiva vacanaM skhalati sa manmanamUkaH, yastvelaka ivAvyaktaM mUkatayA zabdamAtrameva karoti sa elakamUkaH, yaH pathi bhikSATane vandanAdiSu vA'tIva sthUlatayA zakto na bhavati sa zarIrajaGaH, karaNaMkriyA tasyAM jaDDaH samitiguptipratikramaNapratyupekSaNAsaMyamapAlanAdikriyAkalApaM punaHpunarupadizyamAnamapyatIva jaDDatayA yo grahItuM na zaknoti sa karaNajaDDa ityarthaH 5. bhagandarAtIsArakuSTaplIhazUlArza:prabhRtirogaimrasto
Page #45
--------------------------------------------------------------------------
________________ 38 gacchAcArapaiNNayaM vyAdhitaH 6, khAtrakhananamArgapAtanAdicauryanirataH stenaH 7, zrIgRhAntaHpuranRpatizarIratatputrAdidrohavidhAyako rAjApakArI 8, yakSAdinA prabalamohodayena vA paravazatAM nIta unmattaH 9, na vidyate darzanaM-dRga yasyetyadarzano-aMdhaH styAnarddhinidrodayavAnapyatra draSTavyaH 10 / / 1|| gRhadAsyAH saJjAto durbhikSAdiSvarthAdinA vA krItaH RNAdivyatikare vA'varuddho dAsa ucyate 11, duSTo dvidhA-kaSAyaduSTo viSayaduSTazca, tatra sarSapabharjikAbhiniviSTasAdhvAdivadutkaTakaSAyaH kaSAyaduSTaH, atIva parayoSidAdiSu gRddho viSayaduSTaH 12, snehAjJAnAdiparatantratayA yathAsthitavastvavagamazUnyamAnaso mUDhaH 13, yo rAjAdInAM hiraNyAdikaM dhArayati sa RNAtaH 14, jAtikarma zarIrAdibhirdUSito juGgitaH, tatra mAtaGgakaulikavaruTasUcikachimpakAdayo'spRzyA jAtijuGgitAH, spRzyA api strImayUrakukkuTAdipoSakAH vaMzavaratrArohaNanApitasaukarikavAgurikatvAdininditakarmakAriNaH karmajuGgitAH, karacaraNakarNAdivarjitAH paGgukubjavAmanakakANaprabhRtayaH zarIrajuGgitAH 15, arthagrahaNapUrvakaM vidyAdigrahaNanimittaM vA etAvanti dinAni tvadIyo'hamityevaM yenAtmanaH parAyattatA kRtA bhavati so'vabaddhaH 16, rUpakAdimAtrayA bhRtyA dhaninAM gRhe dinapATikAdimAtreNa tadAdezakaraNAya pravRtto bhRtakaH 17, zaikSakasya dIkSitumiSTasya niHspheTikAapaharaNaM zaikSakaniHspheTikA tadyogAdyo mAtApitrAdibhirananujJAto'pahRtya dIkSitumiSyate so'pi zaikSakaniHspheTikA, ityete'STAdaza puruSeSu dIkSAna bhedAH / eSAM ca bAlAdInAM dIkSApradAne pravacanamAlinyasaMyamAtmavirAdhanAdayo doSAH sukhAvaseyA eveti na darzitAH / vairasvAmyAdInAM ca pravrAjane kAraNaM nizIthaikAdazoddezakAdavaseyam / / 2 / / ete eva cASTAdaza bhedAH strISvapi, paraM napuMsakadvAre'yaM vizeSaH-yaH puruSaH napuMsakaH sa pratisevate pratisevApayati ca, strI napuMsikA punaH strIvedaM napuMsakavedamapi vedayati / anyAvapi dvAvimau bhedau bhavatazca, tadyathA-gurviNI-sagarbhA, sabAlavatsA
Page #46
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM saha bAlena stanyapAyinA vatsena varttate iti sabAlavatsA / ete sarve'pi viMzatiH strIbhedA dIkSAnarhAH / / 3 / / napuMsakAH punaH SoDaza bhedA bhavanti, tatra daza dIkSAnarhAH / tadyathA-'paMDae 1 vAie 2 kIbe 3, kuMbhI 4 IsAlue tti ya / sauNI 6 takkammasevI ya 7, pakkhiyApakkhie i ya 8 / / 4 / / sogaMdhie a 9 Asatte 10, dasa ee napuMsagA | saMkiliTTha tti sAhUNaM, pavvAveuM akappiyA / / 5 / / tatra paNDakasvarUpaM yathA-'mahilAsahAvo saravannabheo, miDhaM mahaMtaM mauyA ya vANI | sasaddayaM muttamapheNagaM ca, eyANi chappaMDagalakkhaNANi ||1|| puruSAkAradhAriNo'pi mahilAsvabhAvatvaM paNDakasyaikaM lakSaNam, tathA hi-gatistasya mandA bhavati, sazaGkaJca pRSTato'valokamAno gacchati, zarIraM ca zItalaM mRdu ca bhavati, yoSidivAnavarataM hastollakAn prayacchan Udaropari tiryag vyavasthApitavAmakaratalasya vA upariSTAddakSiNakarakUrparaM vinyasya dakSiNakaratale ca mukhaM kRtvA bAhU ca vikSipan bhASate, abhIkSNaM ca kaTIhastakaM dadAti, prAvaraNAbhAve strIvabAhubhyAM hRdayamAcchAdayati, bhASamANazca punaH savibhramaM bhrUyugmamutkSipati, kezabandhanaM prAvaraNAdikaM ca strIvatkaroti, yoSidAbharaNAdiparidhAnaM ca bahu manyate, snAnAdikaM pracchanne samAcarati, puruSasamAjamadhye ca sabhayaH zaGkitastiSThati strIsamAje tu niHzaGkitaH, pramadocitaM ca randhanakaNDanapeSaNAdikaM karma pravidadhAti, ityAdi mahilAsvabhAvatvaM paNDakalakSaNam / aparaM ca svaravarNabhedaH svaro varNazca upalakSaNatvAt gandharasasparzAzca strIpuruSApekSayA vilakSaNAstasya bhavantItyarthaH / medra-puruSacinhaM mahadbhavati, mUvI ca vANI lalanAyA iva saJjAyate, yoSita iva sazabdaM mUtramabhijAyate phenarahitaM ca tadbhavati, etAni SaTpaNDakalakSaNAni 1 / / vAtikaH sanimittamanimittaM vA liGge stabdhe sevAM vinA yo vedaM na dhArayati 2, klIbazcaturdA yo vivastrAM striyaM vIkSya kSubhyati sa dRSTiklIbaH 1 zabdaM zrutvA kSubhyati sa zabdaklIbaH 2, evamAzliSTaH 3, nimantritaH 4, 3 / yasya mohotkaTatayA
Page #47
--------------------------------------------------------------------------
________________ 40 gacchAcArapaiNNayaM dravakAle liGgaM vRSaNau vA kumbhavadbhavataH sa kumbhI 4, striyamAsevyamAnAmAlokya yasyeAbhilASo jAyate sa IrSyAluH 5, vedotkaTatayA yo gRhacaTaka ivAbhIkSNaM maithunAsaktaH sa zakuniH 6, yo galitazukraH zvAna iva svaliGgaM leDhi sa tatkarmasevI 7, zuklapakSe savedo na kRSNapakSe athavA zuklapakSe kRSNapakSe vA pakSaM yAvadatIvodayaH syAt tAvanmAtrameva ca kAlamalpodayaH sapAkSikApAkSikaH 8, yaH subhagaM manvAnaH svaliGgaM jighrati sa saugandhikaH 9, yo vIryapAte'pi priyAmAliGgya tiSThati sa AsaktaH 10 / ete daza napuMsakAH sAdhUnAM pravrAjitumakalpitAH-ayogyAH kuta ityAha-'saMkiliTTha' tti avizeSatastAvannagaradAhasamAnakAmAdhyavasAyasampannatvAtsarve'pyamI saGkliSTAH-stryAdyAsevAmAzritya atIvAzubhAdhyavasAyavanta iti dIkSAnarhA ityarthaH / / 4 / / 5 / / nanu puruSamadhye'pi napuMsakA UktA ihApi ceti tatka eteSAM parasparaM prativizeSaH ? satyaM kintu tatra puruSAkRtInAM grahaNamiha tu napuMsakAkRtInAM evaM strISvapi vAcyam / zeSAH SaT napuMsakAH pravrajyArhAH / tadyathA-'vaddhie cippie ceva, maMtaosahiuvahae / isisatte devasatte, pavvAvejja napuMsae / / 6 / / ' AyatyAM rAjantaHpuramahallakapadaprAptyAdinimittaM yasya bAlatve'pi chedaM datvA vRSaNau gAlitau bhavataH sa varddhitakaH 1, yasya tu jAtamAtrasyAGguSThAMgulIbhirmardayitvA vRSaNau drAvyete sa cippitaH 2, etayozcaivaM kRte sati kila napuMsakavedodayaH sampadyate, kasyalinu gantraNAmAdanyasya tvauSadhiprabhAvAt puruSavede strIvede vA samupahate sati napuMsakavedaH samudeti 3-4, aparasya tu madIyatapaH prabhAvAnnapuMsako bhava tvamiti RSizApAt 5, anyasya tu devazApAttadudayo jAyate 6, ityetAn SaT napuMsakAn nizIthoktavizeSalakSaNAsambhava sati pravrAjayediti 6 eteSAmaSTacatvAriMzataH pravrajyA'narhANAmutsargApavAdapadAbhyAM vizeSavyAkhyAnaM nizIthAd jJeyamiti / tathA samyagmArga-mokSapathaM na grAhayatina darzayati na zikSayatItyarthaH sa AcAryo vairIti jAnIhi, he gautama !
Page #48
--------------------------------------------------------------------------
________________ 41 gacchAcArapaiNayaM tvamiti viSamAkSareti gAthA'nuSTupchandasI 15 || 16 || atha pUrvoktArthalezaM vizeSayannAha - jIhAe vilihato, na bhaddao sAraNA jahiM natthi / daMDe vi tADato, sa bhaddao sAraNA jattha / / 17 / / jihvayA vilihan na bhadrakaH sAraNA yatra nAsti / daNDenApi tADayan sa bhadrakaH sAraNA yatra // 17 // vyAkhyA-jihvayA vilihan- ziSyaM cumbannAcAryo na bhadrako-na zreSThaH, yatrAcArye sAraNA-hite pravarttanalakSaNA, smAraNA vA - kRtyasmAraNalakSaNA, upalakSaNatvAdvAraNA ahitAnnivAraNalakSaNA, nodanA-saMyamayogeSu skhalitasyAyuktametadbhavAdRzAM vidhAtumityAdivacanena preraNA, pratinodanAtathaiva punaH punaH preraNA, nAsti na vidyate / tathA daNDenApi yaSTyA'pi kiM punarddavarakAMdinA tADayan - zarIre pIDAM kurvan sa AcAryo bhadrakaHzreSThaH, yatra gaNini sAraNA upalakSaNatvAdvAraNAdi vA'stIti / gAthAchandaH / / 17 / / atha sUrisvarUpaprakarme'pi prasaGgAd yaH ziSyo'pi gurorvairI tamAha sIso viverio so u, jo guruM na vibohae / pamAyamairAghatthaM, sAmAyArIvirAhayaM ||18| ziSyo'pi vairI sa tu yo guruM na vibodhayati / pramAdamadirAgrastaM, sAmAcArIvirAdhakam // 18 // vyAkhyA- ziSyo'pi vineyo'pi sa vairyeva zatrureva turevakArArtho bhinnakramazca sa ca yojita eva, yo guruM dharmmopadezakaM na vibodhayatihitopadezadAnena dharme na sthApayati, kimbhUtaM gurumityAha pramAdamadirAgrastaM pramAdo-nidrAvikathAdirUpaH sa eva madirA - vAruNI pramAdamadirA tayA
Page #49
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 42 grastastathAvidhatattvajJAnarahita ityarthaH, taM punaH kiMbhUtaM ? guruM sAmAcArIvirAdhakaM zailakAcAryavat, kiJca mahopakAryapi ziSyAdiH kevaliprajJapte dharme sthApanaM vinA gurvAdeH pratyupakArakArI na syAt / yaduktaM sthAnAGge-'tiNhaM duppaDiAraM samaNAuso taM0 ammApiuNo 1 bhaTTissa 2 dhammAyariyassa 3, saMpAto vi ya NaM kei purise ammApiyaraM sayapAgasahassapAgehiM tellehiM abmaMgettA surabhiNA gaMdhavaTTaeNaM uvaTTittA tihiM udagehiM majjAvettA savvAlaMkAravibhUsiyaM karettA maNunnaM thAlIpAgasuddhaM aTThArasavaMjaNAulaM bhoyaNaM bhoyAvettA jAvajjIvaM piTThivaDiMsiyAe paDivahejjA, teNAvi tassa ammApiussa duppaDiyAraM havai / duHkhenakRcchreNa pratikriyate-pratyupakriyate iti duHpratikAraM pratyupakartumazakyamiti yAvat / 'ahe NaM se taM ammApiyaraM kevalipannatte dhamme AghavaittA paNNavaittA parUvatittA ThAvaittA bhavati, teNAmeva ammApiussa suppaDiyAraM bhavati samaNAuso ! sukhena pratikriyate-pratyupakriyate iti supratikAraM tadbhavati, pratyupakAraH kRto bhavatItyarthaH / dharmasthApanasya mahopakAratvAt 1 / 'keti mahacce daridaM samukkasejjA, tae NaM se daride samukkiTThe samANe pacchA puraM ca NaM vipulabhogasamitisamaNNAgae yAvi viharejjA, tae NaM se mahacce aNNayA kayAi dariddI hue samANe tassa dariddassa aMtiyaM havvamAgacchejjA, tae NaM se daride tassa bhaTTissa savvassamavidalayamANe teNAvi tassa bhaTTissa duppaDiyAraM bhavati, ahe NaM se taM bhaTTi kevalipaNNatte dhamme AghavaittA paNNavaittA pavaittA ThAvatittA bhavati, teNAmeva tassa bhaTTissa supaDiyAraM bhavati 2 / kei tahArUvassa samaNassa vA mAhaNassa vA aMtiyaM egamavi AriyaM dhammiyaM suvayaNaM soccA nisamma kAlamAse kAlaM kiccA annataresu devaloesu devattAe uvavanne, tae NaM se deve taM dhammAyariyaM dumikkhAo desAo subhikkhaM desaM sAharejjA, kaMtArAo vA nikkaMtAraM karejjA, dIhakAlieNa vA rogAyaMkeNaM abhibhUyaM vimoejjA,
Page #50
--------------------------------------------------------------------------
________________ 43 gacchAcArapaiNNayaM teNAvi tassa dhammAyariyassa duppaDiyAraM bhavati, ahe NaM se taM dhammAyariyaM kevalipaNNattAo dhammAo bhaTuM samANaM bhujjo kevalipannatte dhamme AghavaittA jAva ThAvaittA bhavati, teNAmeva tassa dhammAyariyassa suppaDiyAraM bhavati 3 / ' tathA sarveSvapi guruH suduSkaratarapratIkAraH / yaduktaM zrIumAsvAtivAcakapAdaiH prazamaratigranthe 'duHpratikArau mAtA-pitarau svAmI guruzca loke'smin / tatra gururihAmutra ca, suduSkaratarapratIkAraH ||1|| iti, anuSTupchandaH ||18 || atha kathaM kathaJcitpramAdinaM guruM ziSyo vibodhayatItyAha tumhArisA vi muNivara, pamAyavasagA havaMti jai purisA / teNanno ko ahaM, AlaMbaNa hujja saMsAre / / 19 / / yuSmAdRzA api munivara ! pramAdavazagA bhavanti yadi puruSAH / tenAnyaH ko'smAkamAlambanaM bhaviSyati saMsAre // 19 // vyAkhyA-yuSmAdRzA api he munivara !-zramaNazreSTha ! pramAdavazagA:pramAdaparavazA bhavanti yadi cet puruSA:-puMmAsaH, tena kAraNenAnyoyuSmadvyatiriktaH ko'smAkaM mandabhAgyAnAM Alambanamatra, vibhaktilopaH prAkRtatvAt, sAgare nauriva bhaviSyati, saMsAre-caturgatyAtmake patatAmiti zeSaH / anena vidhinA ziSyaH pramAdinaM guruM vibodhayatItyadhikArAllabhyate / tathA'tra vibodhanavidhaye AcAryaguNAnapi ziSya AcAryasya darzayati / yathA-puDhavIviva savvasahaM, meruvva akaMpiraM ThiyaM dhamme / caMduvva somalesaM, taM AyariyaM pasaMsaMti / / 1 / / apparisAviM Alo-yaNArihaM heukAraNavihinnu / gaMbhIraM duddharisaM, taM AyariyaM pasaMsaMti ||2|| kAlannu desannU, bhAvannu aturiaM asaMbhaMtaM / aNuvattayaM amAyaM, taM AyariyaM pasaMsati / / 3 / / loiyasAmaiesuM, satthesuM jassa natthi vakkhevo / sasamayaparasamayammi a, taM AyariaM pasaMsaMti / / 4 / / bArasahi vi aMgehiM, sAmAiyamAi
Page #51
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 44 puvanibaddhe / laddhaTuM gahiyaTuM, taM AyariaM pasaMsaMti / / 5 / / AyariyasahassAiM, lahai a jIvo bhavehi bahuehiM / kammesu ya sippesu ya, dhammAyaraNesu no kahavi / / 6 / / je puNa jiNovaiTTe, niggaMthe pavayaNaMmi AyariyA / saMsAramukkhamaggassa, desagA te hu AyariyA / / 7 / / devA vi devaloe, niggaMthaM pavayaNaM aNusaraMtA / accharagaNamajjhagayA, Ayarie vaMdayA iMti ||8|| jaha dIvo dIvasayaM, paippae dippaI ya so dIvo / dIvasamA AyariyA, appaM ca paraM ca dIvaMti / / 9 / / devA vi devaloe, niccaM divvohiNA viyANaMtA / AyariyamaNusaraMtA, AsaNasayaNANi muMcaMti / / 10 / / ' ityAdi candravedhyakaprakIrNakoktaM vAcyamiti | gAthAchandaH ||19 / / atha dvAdazavRttairuttamA'dhamAcAryayoH svarUpamAha nANammi daMsaNammi ya, caraNammi ya tisu vi samayasAresu / coei jo ThaveDaM, gaNamappANaM ca so a gaNI / / 20 / / jJAne darzane ca caraNe ca triSvapi samayasAreSu / nodayati yaH sthApayituM, gaNamAtmAnaM ca sa ca gaNI // 20 // vyAkhyA-jJAne-'STavidhe jJAnAcAre, darzane-'STavidhe darzanAcAre, cakArAd dvAdazavidhe tapaAcAre, caraNe-'STavidhe cAritrAcAre, cakArAt, SaTtriMzallakSaNe vIryAcAre, eSu triSvapi samayasAreSu-pravacanapradhAneSu cakAradvayasUcitatapovIryAcArayozca 'coei' tti prerayati yaH kiM kartuM sthApayituM kaM gaNaM-yatisamudAyarUpaM, tathA AtmAnaM cAt zrotRvargaM ca, 'so a' tti cakArasyaivakArArthatvAt sa eva gaNI AcAryaH kathyate iti zeSaH / atra jJAnAcArAdisvarUpaM kitid yathA 'kAle 1 viNae 2 bahumANe 3, uvahANe 4 tahA aninhavaNe 5 / vaMjaNa 6 attha 7 tadubhae 8, aTThaviho NANamAyAro ||1|| yo yasyAGgapraviSTAdeH zrutasya kAla uktastasya tasminneva kAle svAdhyAyo vidheyaH natvakAle tathaiva phalapradatvAt,
Page #52
--------------------------------------------------------------------------
________________ 45 gacchAcArapaiNNayaM kRSyAderapi kAla eva karaNe phalaM nAnyathA 1, zrutAdAnaM kurvatA gurorvinayaH kAryaH-abhyutthAnAGghridhAvanAdiH 2 tathA zrutAdAne gurorbahumAna Antaro bhAvapratibandhaH kAryaH, evaM sukhenAdhikaphalaM zrutaM syAt, vinayabahumAnAbhyAM caturbhaGgyatra 3, upadadhAtIti upadhAnaM tapaH tadyatra yatra adhyayane AgADhAnAgADhayogalakSaNamuktaM tattatra tatra kAryaM tatpUrvakasyaiva zrutagrahaNasya saphalatvAt 4, aninhavaH gRhItazrutenAninhavaH kAryaH yadyasyAnte'dhItaM tatra sa eva vAcyaH nAnyaH cittakAluSyApatteH 5, vyaJjanArthatadubhayAnyAzritya bhedo na kArya iti zeSaH, etaduktaM bhavati zrutapravRttena tatphalamIpsitA vyaJjanabhedo'rthabheda ubhayabhedazca na kAryaH, tatra vyaJjanabhedo yathA-'dhammo maMgalamukkiTTaM' iti vaktavye 'punnaM kallANamukkosaM' ityAdi 6, arthabhedastu yathA-'AvantI keyAvaMtI logaMsi vipparAmusaMtI 'tyatrAcArasUtre yAvantaH kecana loke-'smin pAkhaNDiloke SaDjIvanikAyAn viparAmRzantianekaprakAraM ghAtayantyevaMvidhArthoktau / avantijanapade keyA-rajjurvAntApatitA lokaH parAmRzati kUpa ityAha 7 ubhayabhedastu dvayorapi yAthAtmyopamarddena yathA 'dharmmo maMgalamutkRSTaH ahiMsA parvatamastakaH' doSazcAtra vyaJjanabhede'rthabhedaH, tadbhede kriyAyA bhedaH kriyAbhede ca mokSAbhAvaH, tadabhAve nirarthakA dIkSA AcAraH, iti sarvatra yojanIyam 8, aSTavidhaH kAlAdibhedadvAreNa jJAnAcAra iti 1191. atha darzanAcAra:- ' nissaMkiya 1 nikkaMkhiya 2-nivvitigicchA 3 amUDhadiTThI a 4 / uvavUha 5 thirIkaraNe 6, vacchalla 7 pabhAvaNe aTTha 8 / / 2 / / niHzaGkitaH- dezazaGkA samAne jIvatve kathameko bhavyo'nyastvabhavya iti zakate, sarvazaGkA tu siddhAntasya prAkRtabandhatayA kalpitatvaM manyate na tu - bAlastrImandamUrkhANAM nRNAM cAritrakAGkSiNAm / anugrahArthaM tattvajJaiH siddhAntaH prAkRtaH kRtaH / / 1 / / ityAdikAraNAni, tatazcaniHzaGkito jIva evArhacchAsanapratipanno darzanAcaraNAt tatprAdhAnyavivakSayA darzanAcAra ucyate anena - " , "
Page #53
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 46 1 darzanadarzaninorabhedamAha 1 niSkAGkSitaH dezasarvakAGkSArahitaH, tatrAdyaH ekaM darzanaM kAGkSati, sarvakAGkSA tu bauddhAdIni sarvANi 2, nirgatA vicikitsA-phalaM prati sandeho yasmAdasau nirvicikitsaH sAdhveva jinamataM, kintu pravRttasyApi sato mamAsmAt phalaM bhaviSyati na bhaviSyatIti kriyAyA iti sandeho vicikitsA jAtanizcayo nirvicikitsa ucyate, yadvA vidovijJAste ca tattvataH sAdhava eva teSAM jugupsArahito nirvvijugupsaH 3, bAlatapasvitapovidyAtizayadarzanairna mUDhA svarUpAnna calitA dRSTi:samyagdarzanarUpA yasyAsau amUDhadRSTiH 4 ayaM caturvidho'pyAntara AcAro / bAhyaM tvAha-upavRMhA ca samAnadhArmmikANAM prazaMsanaM-tattadguNaparivarNanam 5, sthirIkaraNaM ca dharmAdviSIdamAnAnAM tatraiva sthApanaM upavRMhAsthirIkaraNe 6, vAtsalyaM ca samAnadhArmikaprItyupakArakaraNaM 7 prabhAvanA ca dharmoktyAdibhistIrthakhyApanaM vAtsalyaprabhAvane 8, ityaSTavidho darzanAcAraH / / 2 / / atha cAritrAcAraH - 'paNihANajogajuttA, paMcahiM samiIhiM tihiM hiM / sa carittAyAro, aTThaviho hoi nAyavvo / / 3 / / ' praNidhAnaMcetaHsvAsthyaM tatpradhAnA yogA- vyApArAstairyuktaH, ayaM ca oghato'viratasamyagdRSTirapi syAdata Aha- paJcabhiH samitibhistisRbhizca guptibhiryaH praNidhAnayogayuktaH, etadyogayukta etadyogavAneva, athavA paJcasu samitiSu tisRSu guptisu asmin viSaye etA Azritya praNidhAnayogayukto yaH, eSa cAritrAcAraH / AcArAcAravatoH kathaJcidabhedAt aSTavidhaH syAd jJAtavyaH / / 3 / / atha tapaAcAraH-bArasavihammi vi tave, sabmiMtarabAhire kusaladiTTe / agilAi aNAjIvI, nAyavvo so tavAyAro / / 4 / / dvAdazavidhe'pi tapasi sAbhyantarabAhye kuzaladRSTe jinopalabdhe'glAnyA-na rAjaveSTikalpena yathA zaktyA vA anAjIviko niHspRhaH phalAntaramAzritya yaH jJAtavyo'sau tapaAcAraH, AcAratadvatorabhedAt / / 4 / / tatra bAhyaM tapa Aha-'aNasaNa 1 mUNoyariyA 2, vittIsaMkhevaNaM 3 rasaccAo 4 / kAyakileso 5 *
Page #54
--------------------------------------------------------------------------
________________ 47 gacchAcArapaiNNayaM saMlINayA ya 6, bajjho tavo hoi / / 5 / / ' anazanaM-AhAratyAgaH, tadvidhAitvaraM yAvatkathikaM ca, tatrAdyaM caramajinatIrthe caturthAdiSaNmAsAntaM yAvat, uttarAdhyayane tu 'ittariyamaraNakAlA ya, aNasaNA duvihA bhave / ittariyA sAvakaMkhA, niravakaMkhA bitijjiyA ||1||' itvarakaM sAvakAkSaM ghaTikAdvayAdyuttarakAlaM bhojanecchayA varttate iti sAvakAGkSamityasti, yAvatkathikaM tu AjanmabhAvi, tatpunazceSTAbhedopAdhervizeSatastridhA, pAdapopagamanaM 1, iGgitamaraNaM 2, bhaktaparijJA 3, tatrAnazaninaHtyaktacaturvidhAhArasyAdhikRtaceSTA vyatirekeNa ceSTAntaramadhikRtya ekAntaniHpratikarmAGgasya pAdapasyevopagamana-sAmIpyena varttanaM pAdapopagamanaM, tacca savyAghAtaM nirvyAghAtaM ca, tatra savyAghAtaM vyAghrasiMhAdyupadrave sati kriyate, nirvyAghAtaM tu yatsUtrArthobhayaniSTito niSpAditaziSyaH saMlekhanApUrvameva vidhatte, anyathA ArtadhyAnasambhavaH / tathA iGgite pradeze maraNaM iGgitamaraNaM, idaM ca saMhananApekSaM pUrvoktaM azaknuvatazcaturdhAhAranivRttirUpaM svata evodvarttanAdikriyAyuktasya jJeyam 2, bhaktaparijJA tridhAhAracaturdhAhAranivRttirUpA, sA niyamAt sapratikarmAGgasya dhRtisaMhananavato yathA samAdhibhAvato'vagantavyA 3 / / 1 / / yadyanazanaM kartuM na zaknoti tadonodaratAM kuryAdityanaza nAnantaramUnodaratAmAha evamagre'pi jJeyam-'UNoyariya' tti UnodaratA sA tridhA, yaduktaM sthAnAGge 'tivihA omoyariyA paM0 taM0 uvagaraNomoyariyA 1, bhattapANagomoyariyA 2, bhAvomoyariyA 3' asya vRttiH-tatra prathamA jinakalpikAdInAmeva na punaranyeSAM zAstrIyopadhyabhAve hi samagrasaMyamAbhAvAt, atiriktA'grahaNato vonodarateti / appAhArauvaDDA, dubhAgapattA taheva kiMcUNA | aTTha duvAlasa solasa, cauvIsa tahikkatIsA ya / / 1 / / ' alpAhAronodaratA nAma ekakavalAdArabhya yAvadaSTau kavalA, atraikakavalamAnA jaghanyA aSTakavalA tUtkRSTA zeSabhedA madhyamA / evaM navabhya Arabhya yAvad dvAdaza kavalAstAvadupArbonodaratA, evaM trayodazabhya
Page #55
--------------------------------------------------------------------------
________________ 48 gacchAcArapaiNNayaM Arabhya yAvat SoDaza tAvad dvibhAgonodaratA / evaM saptadazabhya Arabhya yAvaccaturviMzatistAvatprAptA, itthaM paJcaviMzatibhya Arabhya yAvadekatriMzattAvatkiJcinyUnodaratA / jaghanyAdikA svadhiyA jJeyA / evamanenAnusAreNa pAne'pi vAcyA 2, bhAvonodaratA krodhAdityAgena 3 / / 2 / / vRttisaGkSapo bhikSAcaryArUpa: yaduktamaupapAtike-'bhikkhAyariyA aNegavihA, paM0 taM0 davvAbhiggahacarae' dravyAbhigrahaH lepakRtAdidravyaviSayaH, 'khettAbhiggahacarae'kSetrAbhigrahaH svagrAmaparagrAmAdiviSayaH, 'kAlAbhiggahacarae'-kAlAbhigrahaH pUrvAnhAdiviSayaH, 'bhAvAbhiggahacarae' bhAvAbhigrahaH gAnahasanAdipravRttanarAdiviSayaH ityAdi 3, rasatyAgo'nekadhA, yathaupapAtike - 'Nivittie paNIyarasapariccAI AyaMbilie AyAmasitthabhoI arasAhAre virasAhAre aMtAhAre paMtAhAre lUhAhAre' ityAdi 4, kAyaklezo yathA-'ThANaThiie ThANAie ukkuDuyAsaNie paDimaTThAI vIrAsaNie nesajjie AyAvae avAuDae akaMDuyae aNimubhae savvagAyapaDikammavibhUsavippamukke ityAdi 5, saMlInatA indriyasaMlInatAdibhedAccaturdhA,-'iMdiyakasAyajoe, paDuccasaMlINayA muNeyavvA / taha ya vivittAcariyA, pannattA vIyarAgehiM ||1|| zrotrAdyairindriyaiH sundaretarazabdAdiSu toSadveSAkaraNamindriyasaMlInatA, kaSAyasaMlInatA tadudayanirodhodIrNaviphalIkaraNarUpA, yogasaMlInatA manoyogAdInAmakuzalatAnirodhaH kuzalAnAmudIraNaM, viviktacaryA 'ArAmujjANAisu, thIpasupaMDagavivajjiyaM ThANaM / phalayAINa ya gahaNaM, taha bhaNiyaM esaNijjANaM / / 1 / / etadbAhyaM tapo bhavati laukikairapi AsevyamAnaM jJAyate iti bAhyam, viparItagrAheNa kutIrthikairapi kriyate iti bAhyatapaH 5 / / athAbhyantaraM tapo yathA 'pAyacchittaM 1 viNao 2, veyAvaccaM 3 taheva sajjhAo 4 / jhANaM 5 ussaggo 6 vi ya, abhiMtarao tavo hoi / / 6 / / ' tathA caupapAtike'pi 'se kiM taM abhiMtarae tave ? 2 chavihe paM0 taM0 pAyacchittaM 1 viNao 2 veyAvaccaM 3 sajjhAo 4 jhANaM
Page #56
--------------------------------------------------------------------------
________________ 49 gacchAcArapaiNNayaM 5 viusaggo 6' 'pAyacchittaM' aticAravizuddhiH sA ca vandanAdinA vinayena vidhIyate ityata Aha- vi0 karmavinayanaheturvyApAravizeSaH, tadvAneva ca vaiyAvRttye pravarttate ityata Aha-ve0 bhaktAdibhirupaSTambhaH vaiyAvRttyAntarAle ca svAdhyAyo vidheyaH ityata Aha- sa0 zobhano maryAdayA pAThaH, tatra ca dhyAnaM bhavatItyAha-jhA0 zubhadhyAnaM, zubhadhyAnAdeva heyatyAgo bhavatItyata Aha-viu0 vyutsargaH, 'se kiM taM pAyacchitte ? 2 dasavihe paM0 taM0 AloyaNArihe 1 paDikkamaNArihe 2 tadubhayArihe 3 vivegAri 4 viussaggArihe 5 tavArihe 6 chedArihe 7 mUlArihe 8 aNavaTTappArihe 9 pAraMciyArihe 10 se taM pAyacchitte / AlocanAM - gurunivedanAM vizuddhaye yadarhati bhikSAcaryAdyaticArajAtaM tadAlocanArhaM tadviSayatvAdAlocanAlakSaNA vizuddhirapi AlocanArhamityuktam, tasyA eva taporUpatvAditi, evamanyAnyapi, navaraM pratikramaNaM-mithyAduSkRtaM 2, tadubhayaM - AlocanA pratikramaNasvabhAvaM 3, viveko-'zuddhabhaktAdivivecanaM 4, vyutsargaH - kAyotsargaH 5, taponirvikRtikAdikaM 6, chedo-dinapaJcakAdikrameNa paryAyachedanaM 7, mUlaMpunarvratopasthApanaM 8, anavasthApyaM acaritatapovizeSasya vrateSvanavasthApanam 9, pArAJcikaM-tapovizeSeNaivAticArapAragamana miti 10, 'se kiM taM viNae ? viNae sattavihe paM0 taM0 NANaviNae 1 daMsaNa 2 caritta 3 maNa 4 vaya 5 kAya 6 logovayAraviNae 7 / se kiM taM NANaviNae ? NANa0 paMcavihe paM0 taM0 AbhiNibohiyaNANaviNae 1, suyaNANaviNa 2, ohiNANaviNa 3, maNapajjavaNANaviNae 4, kevalaNANaviNae, se taM nANa viNae 1 / se kiM taM daMsaNaviNae ? 2 duvihe paM0 taM0 sussUsaNAviNae ya aNaccAsayaNAviNae ya / se kiM taM sussUsaNAviNae ? 2 aNegavihe paM0 0 aTThAi vA AsaNAbhiggahei vA AsaNappayANei vA, sakkArei vA, sammANei vA, kitikammei vA, aMjalipaggahei vA, iMtassa abhigacchaNayA, Thiyassa pajjuvAsaNayA, gacchaMtassa paDisaMsAhaNayA, se , *
Page #57
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM ..... 50 taM sussUsaNAviNae / / ' 'AsaNAbhiggahei vatti, yatra yatropaveSTumicchanti tatra tatrAsananayanaM / 'AsaNapayANaM' ti AsanadAnamAtrameveti / 'se kiM taM aNaccAsAyaNAviNae ? 2 paNayAlIsavihe paM0 taM0 arahaMtANaM aNaccAsAdaNayA 1, arahaMtapannattassa dhammassa aNaccAsAdaNayA 2, AyariyANaM aNa0 3, evaM uvajjhAyANaM 4, therANaM 5, kulassa 6, gaNassa 7, saMghassa 8, kiriyANaM-kriyAvAdinAM 9, saMbhogiyassaekasAmAcArIkatayA 10, AbhiNibohiyaNANassa 11, jAva kevalaNANassa 12 / 13 / 14 / 15 / etesiM ceva 15 bhattibahumANe 2, etesiM ceva vaNNasaMjalaNayA 3, se taM aNaccAsAdaNAviNae' bAhyA pratipattirbhaktirucyate, manasi nirbharA prItirbahumAnaH, atizayaguNakIrtanAdibhiryaza utpAdanaM varNasaJjananamiti / 'se kiM taM carittaviNae ? 2 paMcavihe paM0 taM0 sAmAiyacarittaviNae 1, chedovaTThAvaNiyaca0 2, parihAravisuddhica0 3, suhumasaMparAyaca0 4, ahakkhAyaca0 5, se taM carittaviNae / se kiM taM maNaviNae ? 2 duvihe paM0 taM0 apasatthamaNaviNae ya pasatthamaNaviNae ya, se kiM taM apasatthamaNaviNae ? 2 je ya maNe sAvajje 1, sakirie 2 sakakkase 3, kaDue 4, nihure 5, pharuse 6, aNhayakare 7, cheyakare 8, bheyakare 9, paritAvaNakare 10, uddavaNakare 11, bhUtovaghAie 12, tahappagAraM maNaM nopadhArejjA, se taM apasatthamaNaviNae / se kiM taM pasatthamaNaviNae ? 2 taM ceva pasattheNaM / evaM ceva vaiviNao vi eehiM ceva padehiM nAyavvo 7 se taM vaiviNae / ' yatpunarmanaH-cittamasaMyatAnAmiti gamyate, sahAvadyena-garhitakarmaNA hiMsAdinA varttata iti sAvadyam, etadeva prapaJcyate-sa0 kAyikyAdikriyopetaM 2, sakArkazyaM-karkazabhAvopetaM 3, pareSAmAtmano vA kaTukamiva kaTukamaniSTamityarthaH 4, niSThuraM mArdavAnanugataM 5, pha0 snehAnanugataM 6, AzravakaraM-azubhakarmAzravakAri 7, kuta ityAhache0 hastAdichedanakAri 8, bhe0 nAsikAdInAM bhedanakAri 9, pa0
Page #58
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM prANinAmupatApahetuH 10, u0 mAraNAntikabhedakAri dhanaharaNAdyupadravakAri vA 11, bhU0 bhUtopaghAto yatrAsti tadbhUtopaghAtikamiti 12, 'tahappagAraM' ti evaM prakAraM asaMyatamanaHsadRzamityarthaH, 'mano no0' na pravarttayet / 'se kiM taM0 kAyaviNae ? 2 duvihe paM0 taM0 pasatthakAyaviNae apasatthakAyaviNae ya, se kiM taM appasatthakAyaviNae ? 2 sattavihe paM0 taM0 aNAuttaM gamaNe 1, aNAuttaM ThANe 2, aNAuttaM nisIdaNe 3, aNAuttaM tuyaTTaNe 4, aNAuttaM ullaMghaNe 5, aNAuttaM pallaMghaNe 6, aNAuttaM savviMdiyakAyajogajuMjaNatA 7, se taM apasatthakAyaviNae / se kiM taM pasatthakAyaviNae ? pasatthakAyaviNae evaM ceva pasatthaM bhANiyavvaM, se ttaM pasatthakAyaviNae / se ttaM kAyaviNae / ' 'aNAuttaM' tti ayatanayA 1, 'ullaM0 kardamAdInAmatikramaNaM 5, paunaH-punyena tadeva pralaGghanamiti 6, sarvendriyANAM kAyayogasya ca yojanatA-prayojanaM vyApAraNaM sarvendriyakAyayogayojanateti 7 / 'se kiM taM logovayAraviNae ? 2 sattavihe paM0 taM0 abbhAsavattiyaM 1, parachaMdANuvattiyaM 2, kajjaheuM 3, kayapaDikiriyA 4, attagavesaNayA 5, desakAlaNNuyA 6, savvatthesu apaDilomayA 7, se taM logovayAraviNae / se taM viNae / ' abhyAsavartitAsamIpavartitvaM 1, parAbhiprAyAnuvarttanaM 2, kAryahetorjJAnAdinimittaM bhaktAdidAnamiti gamyam 3, kaya0 adhyApito'hamaneneti buddhyA bhaktAdidAnamiti 4, Arttasya-duHsthitasya vArttAnveSaNaM 5, de0 prastAvajJatAavasarocitArthasampAdanamityarthaH 6, sarvaprayojaneSvArAdhyasambandhiSvAnukUlyamiti 7 / 'se kiM taM veyAvacce ? 2 dasavihe paM0 taM0 AyariyaveyAvacce 1, uvajjhAya 2, seha 3, gilANa 4, tavassi 5, thera 6, sAhammiya 7, kula 8, gaNa 9, saMghaveyAvacce 10, se taM veyAvacce / ' vaiyAvRttyaMbhaktapAnAdibhirupaSTambhaH, zaikSaH-abhinavapravrajitaH 3, tapasvI aSTamAdikSapaka: 4, sthaviro-janmAdibhiH 6, sAdharmikaH-sAdhuH sAdhvI vA 7, kulaM
Page #59
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM ... 52 gacchasamudAyaH 8, gaNaH-kulAnAM samudAyaH 9, saMgho-gaNasamudAyaH 10 / 'se kiM taM sajjhAe ? 2 paMcavihe paM0 ta0 vAyaNA 1 paDipucchaNA 2 pariyaTTaNA 3 aNuppehA 4 dhammakahA 5, se taM sajjhAe / se kiM taM jhANe? 2 cauvihe paM0 aTTajjhANe 1, ruddajjhANe 2, dhammajjhANe 3, sukkajjhANe 4. aTTajjhANe cauvihe paM0 taM0 amaNuNNasaMpaogasaMpautte tassa vippaogassatisamannAgate Avi bhavati 1, maNuNNasaMpaogasaMpautte tassa avippaogassatisamannAgate Avi bhavati 2, AyaMkasaMpaogasaMpautte tassa vippaogassatisamannAgae Avi bhavai 3, parijusiyakAmabhogasaMpaogasaMpautte tassa avippaogassatisamannAgae Avi bhavai 4 / ' amanojJo-'niSTo yaH zabdAdistasya yaH samprayogo-yogastena samprayukto yaH sa tathA, tathAvidhaH san tasyAmanojJasya zabdAderviprayogasmRtisamanvAgatazcApi bhavati, viyogacintAnugataH syAt, cApItyuttaravAkyApekSayA samuccayArthaH, asAbArtadhyAnaM syAditi zeSaH, dharmadharmiNorabhedAditi 1 / tathA manojJaMdhanAdi 'tassatti manojJasya dhanAdeH 'avippao0' vyaktaM, navaraM ArtadhyAnamasAvucyata iti vAkyazeSaH 2 / AtaGko-rogaH tasyAtaGkasya 2, juSI prItisevanayoriti vacanAtsevitaH prIto vA yaH kAmabhogaH-zabdAdibhogo madanasevA vA tasya kAmabhogasya 4 / 'aTTassa NaM jJANassa cattAri lakkhaNA paM0 taM0 kaMdaNayA 1 soyaNayA 2 tippaNayA 3 vilavaNayA 4 / ' kaM0 mahatA zabdena viravaNaM 1, so0 dInatA 2, ti0 tepanatA tipeH kSaraNArthatvAdazruvimocanaM 3, vilapanatA punaH punaH kliSTabhASaNamiti 4 / 1 'rudde jhANe cauvihe paM0 taM0 hiMsANubaMdhI 1, mosANubaMdhI 2, teNANubaMdhI 3, sArakkhaNANubaMdhI 4, ruddassa NaM jhANassa cattAri lakkhaNA paM0 taM0 osannadose 1, bahudose 2, annANadose 3, AmaraNaMtadose 4 / ' osannenabAhulyenAnuparatatvena doSo hiMsAnRtAdattAdAnasaMrakSaNAnAmanyatama osannadoSaH 1, bahuSvapi-sarveSvapi hiMsAdiSu doSaH-pravRttilakSaNo bahudoSaH 2, ajJAnAt
Page #60
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNayaM kuzAstrasaMskArAt hiMsAdiSvadharmmasvarUpeSu graM0 1000 dharmmabuddhyA yA pravRttistallakSaNo doSo'jJAnadoSaH 3, maraNamevAnto maraNAntaH AmaraNAntAt AmaraNAntamasaJjAtAnutApasya kAlasaukarikAderiva yA hiMsAdiSu pravRttiH saiva doSa AmaraNAntadoSaH 4 / iha cArttaraudre parihAryatayA sAdhuvizeSaNe dharzukle tvAsevyatayeti 2 / 'dhammajjhANe cauvvihe caupaDoyAre paM0 taM0 ANAvijae 1, avAyavijae 2, vivAgavijae 3, saMThANavijae 4 / ' 'caupaDoyAre'tti caturSu bhedalakSaNAlambanAnuprekSAlakSaNeSu padArtheSu pratyavatAraHsamavatAro vakSyamANasvarUpo yasya taccatuHpratyavatAramiti, AjJA- jinapravacanaM tasyA vicayo-nirNayo yatra tadAjJAvicayaM prAkRtatvAt ANAvijayaM AjJAguNAnucintanamityarthaH evaM zeSapadAnyapi, navaraM apAyA rAgadveSAdijanyA anarthAH, vipAkaH - karmmaphalaM, saMsthAnAni-lokadvIpasamudrAdyAkRtayaH / 53 'dhammassa NaM jhANassa cattAri lakkhaNA paM0 taM0 ANAruI 1 nisaggaruI 2 uvadesaruI 3 suttaruI 4 / A0 niryuktyA stattvazraddhAnaM 1, ni0 svabhAvata eva tattvazraddhAnaM 2, u0 sAdhUpadezAt tattvazraddhAnaM 3, AgamatastatvazraddhAnaM 4 | dhammassa NaM jhANassa cattAri AlaMbaNA paM0 taM0 vAyaNA 1 pucchaNA 2 pariyaTTaNA 3 dhammakA 4 / AlambanAni dharmmadhyAnasaudhazikharArohaNArthaM yAnyAlambyante - AzrIyante tAnyAlambanAni vAcanAdIni 4 'dhammassa NaM jhANassa cattAri aNuppehAo paM0 taM0 aNiccANuppehA 1 asaraNANuppehA 2 ekattANuppehA 3 saMsArANuppehA 4 / ' anityatvAzaraNatvaikatvasaMsArAnuprekSAH pratItAH / 'sukkajjhANe cauvvihe caupaDoyAre paM0 taM0 pahuttaviyakke saviyArI 1, egattaviyakke aviyArI 2, suhumakirie apaDivAI 3, samucchinnakirie aniyaTTI 4 / pRthaktvenaekadravyAzazritAnAmutpAdAdiparyAyANAM bhedena vitarko vikalpaH pUrvagatazrutAlambano nAnAnayAnusaraNalakSaNo yatra tatpRthaktvavitarkaM, tathA vicAro'rthAd vyaJjane vyaJjanAdarthe manaH prabhRtiyogAnAM cAnyasmAdanyatarasmin
Page #61
--------------------------------------------------------------------------
________________ ... - 54 gacchAcArapaiNNayaM vicaraNaM, saha vicAreNa yattatsavicAri, sarvadhanAditvAdin samAsAntaH 1 / ekatvena-abhedenotpAdAdiparyAyANAmanyatamaikaparyAyAlambanatayetyartho vitarka:-pUrvagatazrutAzrayo vyaJjanarUpo'rtharUpo vA yasya tadekatvavitarkaM, tathA na vidyate vicAro'rthavyaJjanayoritasmAditaratra tathA manaHprabhRtInAmanyatarasmAdanyatra yasya tadavicArIti 2 / sUkSmakriyA yatra niruddhavAGmanoyogatve satyarddhaniruddhakAyayogatvAt tatsUkSmakriyaM, apratipAtiapratipatanazIlaM pravarddhamAnapariNAmatvAdetacca nirvANagamanakAle kevalina eva syAditi 3 / samucchinnA-kSINA kriyA-kAyikyAdikA zailezIkaraNe niruddhayogatvena yasmiMstattathA, anivartti-avyAvarttanasvabhAvamiti 4 / 'sukkassa NaM jhANassa cattAri lakkhaNA paM0 taM0 vivege 1 viussagge 2 avvahe 3 asammohe 4 / ' dehAdAtmana Atmano vA sarvasaMyogAnAM vivecanaMbuddhyA pRthakkaraNaM vivekaH 1, vyutsargonissaGgatayA dehopadhityAgaH 2, devAdyupasargajanitaM bhayaM calanaM vA vyathA tadabhAvo avyathaM 3, devAdikRtamAyAjanitasya sUkSmapadArthaviSayasya sammohasya-mUDhatAyA niSedho'sammohaH 4 / 'sukkassa NaM jhANassa cattAri AlaMbaNA paM0 taM0 khaMtI 1 muttI 2 ajjave 3 maddave 4 / sukkassa NaM jhANassa cattAri aNuppehAo paM0 taM0 avAyANuppehA 1 asubhANuppehA 2 aNaMtavattiyANuppehA 3 vipariNAmANuppehA 4, se taM jhANe 5 / ' apAyAnAM-prANAtipAtAdyAzravadvArajanyAnarthAnAM anuprekSA-'nucintanamapAyAnuprekSA 1, saMsArAzubhatvAnucintanaM 2, bhavasantAnasyAnantavRttitAnucintanaM 3, vastUnAM pratikSaNaM vividhapariNAmagamanAnucintanamiti 4 / 'se kiM taM viussagge ? viussagge duvihe paM0 taM0 davvaviussagge 1, bhAvaviussagge ya 2 / se kiM taM davvaviussagge? 2 cauvihe paM0 20 sarIraviussagge 1, gaNaviussagge 2, uvahiviussagge 3, bhattapANaviussagge 4, se taM davvaviussagge 1' / se kiM taM bhAvaviussagge? 2 tivihe paM0 taM0 kasAyaviussagge 1, saMsAraviussagge
Page #62
--------------------------------------------------------------------------
________________ 55 gacchAcArapaiNNayaM 2, kammaviussagge 3 / ' saM0 nArakAyuSkAdihetUnAM mithyAdRSTitvAdInAM tyAgaH 2, ka0 jJAnAvaraNAdikarmabandhahetUnAM jJAnapratyanIkatvAdInAM tyAgaH 3, 'se kiM taM kasAyaviussagge ? 2 caubihe paM0 taM0 kohakasAyaviussagge 1, mANa0 2, mAyA0 3, lobha0 viussagge 4, se taM kasAyaviussagge 1 / se kiM taM saMsAraviussagge ? saMsAraviussagge cauvihe paM0 taM0 neraiyasaMsAraviussagge 1, tiriyasaMsA0 2, maNuyasaMsA0 3, devasaMsA0 4, se taM0 saMsAraviussagge 1 / se kiM taM kammaviussagge ? 2 aTThavihe paM0 taM0 NANAvaraNijjakammaviusagge 1, darisaNAvaraNIya0 2, veyaNIya0 3, mohanIya0 4, Auya0 5, nAma0 6, goya0 7, aMtarAyakammaviussagge 8. se taM kammaviussagge / se taM bhAvaviussagge 2 / idaM prAyazcittAdi laukikairanabhilaSitatvAt tantrAntaraizca bhAvato'nAsevyamAnatvAt mokSaprAptyantaraGgatvAccAbhyantaramiti / atha vIryAcAraH-'aNigRhiyabalavirio, parakkamai jo jahuttamAutto / juMjai ya jahAthAmaM, nAyavvo vIriyAyAro ||1|| anigRhitabalavIryo-'nidbhutabAhyAbhyantarasAmarthya san parAkramate-ceSTate yo yathoktaM SaTtriMzallakSaNaM AcAramAzrityeti gamyam / SaTviMzadvidhatvaM ca jJAnadarzanacAritrAcArANAmaSTavidhatvAt tapa AcArasya ca dvAdazavidhatvAt, upayuktaH-ananyacittaH parAkramate grahaNakAle tata UrdhvaM yunakti ca-pravarttayati ca yathAsthAma-yathAsAmarthya jJAtavyo'sau vIryAcAraH, AcArAcAravatoH kathaJcidabhedAditi / gAthAchandaH / / 20 / / pUrvamAva.reSu cAritrAcAraH pratipAditaH, sa tu zuddhapiNDAdigrahaNe syAdityAhapiMDaM uvahiM sijjaM, uggamauppAyaNesaNAsuddhaM / cArittarakkhaNaTThA, sohiMto hoi sa carittI / / 21 / / piNDamupadhi zayyAM, udgamotpAdanaiSaNAzuddham / cAritrarakSaNArthaM, zodhayan bhavati sacAritrI / / 21 / /
Page #63
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcAra vyAkhyA-piNDazcaturvidhAhAralakSaNaH, upadhiraughikaupagrahikalakSaNaH, tatraudhikastrividhaH-mukhavastrikA 1 pAtrakesarikA 2 gucchakaH.3 pAtrasthApanaM 4 ceti caturvidho jaghanyaH 1, paTalAni 1 rajastrANaM 2 pAtrabandhaH 3 colapaTTaH 4 mAtrakaM 5 rajoharaNaM 6 ceti SaDivadho madhyamaH 2, patadagrahaH 1 kalpatrayaM 4 ceti caturvidha utkRSTaH 3 / aupagrahikopadhirapi tridhAtatra pITha 1 pAdaproJchana 2 daNDakapramArjana 3 Dagala 4 sUcI 5 nakhaharaNI 6 karNazodhanA 7 dirUpo jaghanyaH, saMstAraka 1 uttarapaTTa 2 daNDaka 3 uccAra 4 prasravaNa 5 khelamallaka 6 yogapaTTa 7 sannAhapaTTa 8 cilimilyA 9 dirUpo madhyamaH, akSa 1 paJcavidhapustakAradirUpa utkRSTaH / vizeSatastu audhikopagrahikaupadhisvarUpaM yatijItakalpaTikAdibhyo'vaseyam / zayyAvasatiH etatrayamudgamotpAdanaiSaNAdoSazuddham, tatra gRhiprabhavAH SoDazodgamadoSA gRhiNA prAyeNa teSAM kriyamANatvAt, prAyeNetyukte svadravyakrItasvabhAvakrItalokottaraprAmityalokottaraparivartitarUpadoSAH sAdhunA'pi kriyamANA avaseyA iti, sAdhusamutthAH SoDazotpAdanA doSAH sAdhunaiva teSAM vidhIyamAnatvAt, gRhisAdhujanyadazagrahaNaiSaNAdoSAH zaGkitadoSasya sAdhubhAvApariNatadoSasya ca sAdhujanyatvAccheSANAM ca gRhiprabhavatvAt, taiH zuddha-rahitaM cAritrarakSaNArtha-saMyamaparipAlanArtha zodhayanutpAdayannAcAryo bhavati sacAritrI saha cAritreNa varttate yaH sa sacAritrI sarvadhanAdItvAdin samAsAntaH cAritravAnityarthaH / tatrodgamAdi doSasvarUpaM kiJcid yathA-'AhAkammupaddesiya 2 pUIkamme a 3 mIsajAe ya 4 / ThavaNA 5 pAhuDiyAe 6, pAoyara 7 kIya 8 pAmicce 9 / / 1 / / pariyaTTie 10 abhihaDu 11-bbhinne 12 mAlohaDe ya 13 acchijje 14 / aNisiTTha 15 jjhoyarae 16, solasapiMDuggame dosA / / 2 / / ' AdhAnamAdhA prastAvAtsAdhupraNidhAnaM amukasmai sAdhave deyamiti tayA, AdhAya vA sAdhUn karma SaDjIvanikAyavirAdhanAdinA bhaktAdipAkakriyA AdhAkarma tadyogAd
Page #64
--------------------------------------------------------------------------
________________ 57 gacchAcArapaiNNayaM bhaktAdyapi tathA niruktAdyalopaH 1, uddezanamuddezo vA yAvadarthikAdipraNidhAnaM tena nirvRttaM uddizya kRtaM vA auddezikam 2 zuddhasyApyavizuddhabhaktamIlanAt pUtikarma, AdhAkarmAdyavayavaH pUtiH tadyogAdvA 3, mizreNa - kiJcid gRhayogyaM kiJcitsAdhUnAmiti vikalpena jAtaM - pAkAdibhAvamupAgataM mizrajAtaM 4, sthApyate sAdhudAnArthaM kiJcitkAlaM iti sthApanA 5, pra-itivivakSitakAlA dau A-iti sAdhvAgamanarUpamaryAdayA vivAhAdikaraNena bhRtA-dhAritA yA bhikSA, svArthike kapratyaye prAbhRtikA 6, yatyarthaM deyavastunaH prakaTIkaraNaM-prAduHkaraNaM 7, krItaM dravyAdinA 8, sAdhvarthamuddhArAnItaM prAmityaM apamityaM vA 9, parivarttitaM-sAdhvarthaM kRtaparAvarttaM 10 abhimukhaM - sAdhvAlayaM AnIya dattaM abhyAhRtaM 11, udbhedanaM udbhinnaM sAdhvarthaM kuzUlaghaTAderudghATanaM tadyogAd bhaktAdyapi tathA 12, mAlAdeH zikyAderapahRtaM sAdhvarthamAnItaM mAlApahRtaM 13, Acchidyateanicchato'pi putrAdeH sakAzAt sAdhudAnAya gRhyate tadAchedyaM 14, bahUnAM satkaM zeSairananujJAtaM ekena dattaM anisRSTaM 15, adhItyAdhikyenA'vapUraNaM svArthadattArdrahaNAderbharaNaM adhyavapUraH sa evAdhyavapUrakaH tadyogAd bhaktAdyapi 16, iteratra gamyamAnatvAdityevaM SoDaza piNDodgame - AhArotpattau doSAH syuriti zeSaH / 'dhAI 1 dUi 2 nimitte 3, AjIva 4 vaNImage 5 timicchA ya 6 / kohe 7 mANe 8 mAyA 9, lobhe 10 ya havaMti dasa ee / / 1 / / puvviMpacchAsaMthava 11, vijjA 12 maMte ya 13 cunna 14 joge ya / uppAyaNAidosA, solasame mUlakamme ya 16 / / 2 / / bAlAnAM dhAtrIkarma 1. dUtIkarma parasparaM sandiSTArthakathanAt 2 nimittaM - atItAdyarthasUcanaM 3, AjIvo-jAtyAdikathanAt upajIvanaM 4, vanIpakaM abhISTajanaprazaMsanam 5, cikitsA- rogapratIkAraH 6, krodha 7 mAna 8 mAyA 9 lobhAH pratItAH 10, tathA pUrvaM pazcAdvA saMstavo - dAtRzlAghanam 11, vidyA- devyadhiSThitA sasAdhanA ca - 12, mantro - devAdhiSThito'sAdhanazca 13, cUrNonayanAJjanAdirUpaH 14, yogazca - saubhAgyAdikRd dravyanicayaH 15 eteSAM
Page #65
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM __58 prayogAt utpAdanA doSAH, SoDazo-mUlakarma ca 16, tatra mUlaMdazaprAyazcittAnAM madhye aSTamaM tatprAptinibandhanaM karma garbhaghAtAdyapi mUlakarma, mUlAnAM vA-vanaspatyavayavAnAM karma-auSadhAdyarthaM chedanAdikriyA mUlakarma, caH samuccaye / / 2 / / 'saMkiya 1 makkhiya 2 nikkhitta 3, pihiya 4 sAhariya 5 dAyagummIse 7 / apariNaya 8 litta 9 chaDDiya 19, esaNadosA dasa havaMti / / 1 / / ' zaGkitaM-sambhAvitAdhAkarmAdidoSaM bhaktAdi 1, mekSitaM-sacittAdibhiH 2, nikSiptaM-nyastaM sacittAdiSu 3, pihitaM-taiH sthagitaM 4, saMhRtaM-tasmAdanyatra kSiptam 5, dAyakA-bAlakAdayaH tairdIyamAnaM 6 unmizra-sacittAcittayuktam 7, apariNataM dravyaM bhAvo vA 8, liptaMkharaNTitaM 9, charditaM-parizATanAvat 10, evameSaNAdoSA daza bhavanti 1 / prastAvAd grAsaiSaNA doSA api paJcocyante-'saMjoyaNA 1 pamANe 2, iMgAle 3 dhuma 4 kAraNe paDhamA / vasahibahiraMtare vA, rasaheuM davvasaMjogA 111 / / saMyojanA-rasagRddhyA guNAntarArthaM dravyAntarayojanaM 1, pramANaM mAnamatikramya bhojanaM 2, aGgAra iti cAritrendhanasya rAgAgninA aGgArasyeva karaNaM 3, 'dhuma' tti caraNendhanasya dveSeNa dhumavatkaraNaM vatuHpratyayalopAt dhUmaH 4, kAraNaM-bhojanahetvanAzrayaNaM 5, iti kiJcinnyUnagAthArddhArthaH / iti sakSepeNa saptacatvAriMzaddoSasvarUpaM vistaratastu piNDaniyuktyAdibhyo jJeyam / idaM ca doSasvarUpaM piNDamAzrityoktam / evaM vastrAdInyapyAzritya yathAsambhavaM jJeyam / atha prasaGgato gurulaghudoSasvarupaM yathA-tatra sarvagurumUlakarma, tatra mUlaM 180 / tasmAccAdhAkarmakaM karmoddezikacaramatrikaM mizrAntyadvikaM bAdaraprAbhRtikA sapratyapAyAbhyAhRtaM lobhapiNDo'nantakAyAvyavahitanikSiptapihitasaMhRtamizrApariNatacharditAni saMyojanA sAGgAravarttamAnabhaviSyannimittaM ceti laghavo doSA mUlaprAyazcittAccaturthatapovat / etebhyaH karmoddezikAdyabhedo mizraprathamabhedo dhAtrItvaM dUtItvamatItanimittamAjIvanApiNDo vanIpakatvaM
Page #66
--------------------------------------------------------------------------
________________ 59 gacchAcArapaiNNayaM bAdaracikitsAkaraNaM krodhamAnapiNDau sambandhisaMstavakaraNaM vidyAyogacUrNapiNDAH prakAzakaraNaM dvividham dravyakrItamAtmabhAvakrItaM laukikaprAmityaparAvartite niHpratyapAyaparagrAmAbhyAhRtaM pihitodbhinnaM kapATodbhinnamutkRSTamAlApahRtaM sarvamAcchedyaM sarvamanisRSTaM puraHkarma pazcAtkarma garhitamrakSitaM saMsaktamrakSitaM pratyekAvyavahitanikSiptapihitasaMhRtamizrApariNatacharditAni pramANollaGghanaM sadhUmamakAraNabhojanaM ceti laghavazcaturthAdAcAmlamiva / etebhyo'pyadhyavapUrakAntyabhedadvayaM kRtabhedacatuSTayaM bhaktapAnapUtikaM mAyApiNDo'nantakAyavyavahitanikSiptapihitAdIni mizrAnantAvyavahitanikSiptAdIni ceti laghava AcAmlAdekabhaktamiva / etebhyo'pyaughauddezikamuddiSTabhedacatuSTayamupakaraNapUtikaM cirasthApitaM prakaTakaraNaM lokottaraparAvartitamaprAmityaM ca parabhAvakrItaM svagrAmAbhyAhRtaM dardarodbhinnaM jaghanyamAlApahRtaM prathamAdhyavapUrakaH sUkSmacikitsA guNasaMstavakaraNaM mizrakardamena lavaNaseTikAdinA ca mekSitaM piSTAdimrakSitaM kiJciddAyakaduSTaM pratyekaparamparasthApitAdIni mizrAnantarasthApitAdIni ceti laghava ekabhaktAtpurimArddhamiva / etebhyo'pi cetvarasthApitaM sUkSmaprAbhRtikA sasnigdhasarajaskamrakSitaM pratyekamizraparamparasthApitAdIni ceti laghavaH purimArddhAnnirvikRtikamiveti / gAthAchandaH / / 21 / / punarapyAcAryaguNAnAha apparisAvI sammaM, samapAsI ceva hoi kajjesu / so ravakhai capi va, sabAlavuDDAulaM gacchaM / / 22 / / aparizrAvI samyaka, samadarzI caiva bhavati kAryeSu / sa rakSati cakSuriva, sabAlavRddhAkulaM gaccham // 22 / / vyAkhyA-na parizravati parakathitAtmaguhyajalamityavaM zIlo'parizrAvI AlocanAmAzritya AcArAGgoktatRtIyabhaGgatulya ityarthaH / bhaGgAzcaite
Page #67
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM eko hradaH parigalatzrotAH paryAgalatzrotAzca zItAzItodApravAhahradavat, yatastatra jalaM nirgacchatyAgacchati ca 1 / aparastu parigalatzrotAH no paryAgalatzrotAH padmahradavat, padmahade tu jalaM nirgacchati natvAgacchati 2 tathA paro no parilagatzrotAH paryAgalatzrotAzca lavaNodadhivat, lavaNe Agacchati jalaM na tu nirgacchati 3 / aparastu no parigalatzrotAH no paryAgalatzrotAzca manuSyalokAdbahiH samudravattatra nAgacchati na ca nirgacchati 4 / tatrAcAryaH zrutamaGgIkRtya prathamabhaGgapatitaH zrutasya dAnagrahaNasadbhAvAt 1, sAmparAyikakarmmApekSayA tu dvitIyabhaGgapatitaH kaSAyodayAbhAvena grahaNAbhAvAttapaHkAyotsargAdinA kSapaNApattezca sAmparAyikakarma tu kaSAyakarmma 2, AlocanAmaGgIkRtya tRtIyabhaGgapatitaH AlocanAyA apratizrAvitvAt 3. kumArgaM prati caturthabhaGgapatitaH kumArgasya hi pravezanirgamAbhAvAt 4, yadi vA kevalazrutamAziratya bhaGgA yojyante / tatra sthavirakalpikAcAryAH prathamabhaGgapatitAH 1, dvitIyabhaGgapatitAstu tIrthakRtaH 2, tRtIyabhaGgasthA yathAlandikAH teSAM ca kvacidarthAparisamAptAvAcAryAdernirNayasadbhAvAt 3. pratyekabuddhAstUbhayAbhAvAccaturthabhaGgasthAH 4, samyak - sarvathetyarthaH, 'samapAsI ceva hoi kajjesu' tti samaM - aviparItaM pazyatItyevaMzIlaH samadarzI 'dRzo niyacchapeccha' (8-4-181 ) ityAdinA dRzaH pAsAdezaH evaMvidha eva yo bhavati kva kAryeSu AgamavyAkhyAnAdisakalavyApAreSvityarthaH, sa AcAryaH rakSati-dhatte kumArge patantamiti zeSaH, kaM gacchaM-gaNaM kimbhUtaM sabAlAzca te vRddhAzca sabAlavRddhAH tairAkulaH saGkIrNastaM sabAlavRddhAkulaM kimiva cakSuriva yathA cakSurgarttAdau patantaM jantugaNaM dhatte tathA'yamapItyarthaH / gAthAcchandaH 22 / / atha gAthAdvayenAdhamAcAryasvarUpamAha sIyAvei vihAraM, suhasIlaguNehiM jo abuddhIo / so vari liMgadhArI, saMjamajoeNa NissAro / / 23 / / 60
Page #68
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNaya sIdayati vihAraM sukhazIlaguNairyo'buddhikaH / sa navari liGgadhArI saMyamayogena nissAraH // 23 // vyAkhyA - 'jo abuddhIo' tti ya AcAryo'buddhikastattvajJAnarahitaH 'sIyAvei'tti sIdayati-zithilIkaroti, kaM vihAraM navakalparUpaM gItArthAdirUpaM ca kaiH sukhazIlaguNaiH sukhazIlasya-zAtAbhilASiNo guNAH pArzvasthAdisthAnAni sukhazIlaguNAstaiH atra kiJcidvihArasvarUpaM vRhatkalpasUtrato yathA- 'se gAmaMsi vA jAva puDabheyaNaMsi vA saparikkhevaMsi abAhiriyaMsi kappai niggaMthANaM hemaMtagimhAsu ekkaM mAsaM vatthae' sugamaM navaraM saparikSepe vRttyAdirUpaparikSepayukte prAkArabahirvattinI gRhapaddhatirbAhirikA na vidyate bAhirikA yatra tadabAhirikaM tasmin 'se gAmaMsi vA jAva rAyahANiMsi vA saparikkhevaMsi sabAhiriyaMsi kappai niggaMthANaM hemaMtagimhAsu domAse vatthae, aMto ekkaM mAsaM bAhiM ekkaM mAsaM, aMtovasamANANaM aMtobhikkhAyariyA bAhiMvasamANANaM bAhiMbhikkhAyariyA / se gAmaMsi vA jAva rAyahANisi vA saparikkhevaMsi abAhiriyaMsi kappai niggaMthINaM hemaMtagimhAsu domAse vatthae / se gAmaMsi vA jAva rAyahANiMsi vA saparikkhevaMsi sabAhiriyaMsi kappai niggaMthINaM hemaMtagimhAsu cattAri mAse vatthae, aMto domAse bAhiM do mAse, aMto vasaMtINaM aMto bhikkhAyariyA bAhiM vasaMtINaM bAhiM bhikkhAyariyA / kappai niggaMthANa vA 2 puratthime NaM jAva aMgamagahAo ettae 1, dakkhiNe NaM kappai niggaMthANa vA niggaMthINa vA jAva kosaMbIo ettae 2. paccatthime NaM jAva thUNA visayAo ettae 3, uttare NaM jAva kuNAlAvisayAo ettae 4, etAvatA va kappai etAvatA va Ayariyakhette No se kappai etto bAhiM, teNa paraM jattha NANadaMsaNacarittAI ussappaMti / ' sugamam / navaraM ettae vihartuM 'teNa paraM' ti tataH paraM bahirdezeSu yatra jJAnadarzanacAritrANi utsarpantisphItimAsAdayanti tatra viharttavyamiti zrIvRhatkalpaprathamoddezake / kiJcAcaraNayA tu
Page #69
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM duHSamAdyAlambanataH zrIharibhadrasUrikAle'pi mAsakalpo vihAra evAvasIyate / yata uktaM zrIharibhadrasUripAdaireva svopajJapaJcavastukagata 279 gAthAvRttI pratidinakriyAbhidhadvitIyadvAragatapratyupekSaNApramArjanAdhikAre yathA'avalaMbiUNa kajjaM, jaM kiMci samAyaraMti gIatthA / thovAvarAhabahuguNa, savvesiM taM pamANaM tu / / 1 / / vyAkhyA-avalambya-Azritya kArya yatkiJcidAcaranti-sevante gItArthAH-AgamavidaH stokAparAdhaM bahuguNaM mAsakalpavihAravat sarveSAM jinamatAnusAriNAM tatpramANameva utsargApavAdarUpatvAdAgamasyeti / atha gItArthAdirUpo yathA-'gIyattho ya vihAro, bIo gIyatthanissio bhaNio / itto taiyavihAro, nANunnAo jiNavarehi ||1|| gItaH-parijJAto'rtho yaiste gItArthA jinakalpikAdayasteSAM svAtantryeNa yadviharaNaM sa gItArtho nAma prathamo vihAraH, tathA gItArthasyaAcAryopAdhyAyalakSaNasya nizritAH-paratantrA yadgacchavAsino viharanti sa gItArthanizrito nAma dvitIyo vihAro bhaNitaH, ita UrdhvamagItArthasya svacchandavihArarUpastRtIyo nAnujJAto jinavarairbhagavadbhistIrthakarairiti / athainAmeva niyuktigAthAM vivRNoti / 'gIaM muNitegaheM, vidiyatthaM khalu vayaMti gIyatthaM / gIeNa ya attheNa ya, gIyattho vA suyaM gIyaM / / 1 / / gItaM muNitamiti caikArthaM tatazca vidito-muNitaH parijJAtArthaH chedasUtrasya yena taM viditArthaM khalu vadanti gItArthaM, yadvA gItena ca arthena ca yo yuktaH sa gItArtho bhaNyate / gItArthAvasya vidyete iti abhrAditvAdapratyayaH / atha gItaM kimucyate ata Aha-zrutaM-sUtraM gItamityabhidhIyate etadeva bhAvayati / 'gIeNa hoi gII, atthI attheNa hoi nAyavvo / gIeNa ya attheNa ya, gIyatthaM taM vijANAhi / / 1 / / ' iha sUtrArthadharatve caturbhaGgI tadyathAsUtradharo nAmaiko nArthadharaH 1, arthadharo nAmaiko na sUtradharaH 2, ekaH sUtradharo'pyarthadharo'pi 3, aparo na sUtradharo nArthadharaH 4, ayaM caturtho bhaGga ubhayazUnyatvAdavastubhUtaH zeSaM bhaGgatrayamadhikRtyAha-gItena-sUtreNa
Page #70
--------------------------------------------------------------------------
________________ 63 gacchAcArapaiNNayaM kevalena samyakpaThitena gItamasyAstIti gIti bhavati, arthena kevalena samyagadhigatenArthI bhavati jJAtavya arthadhara ityuktaM bhavati, yastu gItena cArthena cobhayato'pi yuktastaM gItArthaM vijAnIhi iti / idamatra tAtparyamtRtIyabhaGgavattyaiva tattvato gItArthazabdamavikalamudbohumarhati na prathamadvitIyabhaGgavarttinAviti / atha yeSAM gItArthAnAM tannizritAnAM vA vihAro bhavati tAn darzayati-'jiNakappio gIyattho, parihAravisuddhio vi gIyattho / gIyatthe iDDidugaM, sesA gIyatthanIsAe ||9||' jinakalpiko niyamAd gItArthaH, parihAravizuddhiko'pizabdAt pratimApratipannako yathAlandakalpikazcAvazyantayA gItArthaH, jaghanyato'pyadhItanavamapUrvAntargatAcAranAmakatRtIyavastukatvAdeSAmiti / tathA gacche gItArthaviSayamRddhimatorAcAryopAdhyAyayordvikaM draSTavyam, sUtre matulopaH prAkRtatvAt / AcArya upAdhyAyo vA niyamAd gItArtha ityarthaH / eSAM sarveSAmapi svAtantryeNa vihAro vijJeyaH / zeSAH sAdhavo gItArthanizrayA AcAryopAdhyAyalakSaNagItArthapArantryeNa viharanti idameva pazcArddhaM bhAvayati - 'AyariyagaNI iDDI, sesA gItA vi hoMti tannIsA / gacchagayaniggayA vA, ThANaniuttA'niuttA vA / / 1 / / AcAryaH-sUriH gaNI - upAdhyAyaH etau yata Rddhimantau - sAtizayajJAnAdiRddhisampannau atizAyane'tra matvarthI yaH yathArUpavatI kanyetyAdau ataH zeSAH sAdhavo gItArthA api tannizrayA AcAryopAdhyAyaparatantratayA viharanti / atha ke te zeSA ityAha-gacchagatA gacchanirgatA vA tatra gacchagatAgacchamadhyavarttinaH gacchanirgatA 'asive omoarie' ityAdibhiH kAraNairekAkIbhUtAH, athavA sthAnaniyuktAH sthAnAniyuktA vA sthAne-pade niyuktA-vyApAritAH sthAnaniyuktAH pravarttakasthaviragaNAvacchedakAkhyAH padasthagItArthA ityarthaH / tadviparItAH sthAnAniyuktAH sAmAnyasAdhava ityarthaH / ete sarve'pyAcAryopAdhyAyanizrayA viharanti / kathamityAha-'AyArapakappadharA, coddasapuvvI a je ya taM majjhA / tannIsAi
Page #71
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM vihAro, sabAlavuDDhassa gacchassa / / 1 / / ' AcAraprakalpadharA-nizIthAdhyayanadhAriNo jaghanyA gItArthAzcaturddazapUrviNaH punarutkRSTAstanmadhyavarttinaH kalpavyavahAradazAzrutaskandhadharAdayo madhyamAsteSAM jaghanyamadhyamotkRSTAnAM gItArthAnAM nizrayA sabAlavRddhasyApi gacchasya vihAro bhavati na punaragItArthasya svacchandamekAkivihAraH kartuM yuktaH, kuta iti cet ? ucyate-' egavihArI ajjAya-kappio jo bhave cavaNakappe / uvasaMpanno maMdo, hohii vosaTThatiTThANo / / 1 / / ' ekaH sana viharatItyevaM zIla ekavihArI sa ca ajAtakalpiko'gItArthastathA cyavanaM cAritrAt pratipatanaM tasya kalpaHprakArazcyavanakalpaH pArzvasthAdivihAra ityarthaH, tasmin yo bhavet sa ekAkitvamupasampannaH- pratipannaH san mandaH - sadbuddhivikalo bhaviSyati vyutsRSTatristhAnaH vyutsRSTAni parityaktAni trINi sthAnAni jJAnAdirUpANi yena sa vyutsRSTatristhAnaH / eSA niryuktigAthA athainAmeva vivRNoti - 'muttUNa gacchaniggaya, gIyarasa vi ekkagassa mAso u / avigIe caugurugA, cavaNe lahugA ya bhaMgaTThA / / 1|| muktvA gacchanirgatAn-jinakalpikAdIn gItArthasyApi ekakasya- ekAkivihAraM kurvato mAsalaghu avigIte -agItArthe ekAkivihAriNi catvAro gurukAH cyavane- pArzvasthAdivihAre yadi manasA'pi saGkalpaM kurute tadA catvAro laghukAH, ityAdi zrIbRhatkalpavRttipIThikAyAM tathA vyavahAravRttidvitIyoddezake'pi 'gIattho a vihAro, bIo gIatthanissio bhaNio / itto taiavihAro nANunnAo jiNavarehi / / 1 / / ' vihAraH prathamo bhavati gItArthaH gItArthasAdhvAtmakaH, dvitIyo gItArthanizritaH gItArthasya nizrA-saMzrayaNaM gItArthanizrA sA saJjAtA, asya pAThAntaraM gItArthamizrita iti, tatra gItArthasaMyukta iti vyAkhyeyamiti, AbhyAM gItArthagItArthanizritAbhyAmanyastRtIyo vihAro nAnujJAto jinavarendrairityAdi / tathaughaniryuktAvapi yathA-' gIyattho a vihAro, bIo gIatthanissio bhaNio / itto taiavihAro, nANunnAo jiNavarehiM 64
Page #72
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNaya / / 1 / / saMjamaAyavirAhaNa, nANe taha daMsaNe caritte ya / ANAlovu jiNANaM, kuvvai dIhaM ca saMsAraM / / 2 / / saMjamao chakkAyA, AyA kaMTaTThijIragelanne | nANe nANAyAraM, daMsaNacaragAivuggAhe / / 3 / / ' atha kaH kRtvA vihAraM sAdayatItyAha-'suhasIlaguNehiM' ti sukhazIlasyasAtAbhilASiNo guNAH-pArzvasthAdisthAnAni sukhazIlaguNAstaiH, sukhazIlaguNAH punaH upadezamAlAcaturthazatoktA yathA 'bAyAlamesaNAo, na rakkhaI dhAisijjapiMDaM ca / AhArei abhikkhaM, vigaIo sannihiM khAi / / 1 / / sUrappamANabhoI, AhAreI abhikkhamAhAraM / na ya maMDalIi bhuMjai, na ya bhikkhaM hiMDaI alaso ||2|| sUra0 yAvadAdityastiSThati tAvat / 2 / 'kIvo na kuNai loyaM, lajjai paDimAi jallamavaNei / sovAhaNo ya hiMDai, baMdhai kaDipaTTayamakajje / / 3 / / ' pratimayA kAyotsargeNa 3 'gAma0 desaM ca kulaM, mamAyae pIThaphalagapaDibaddho / gharasaraNesu pasajjai viharai sakkiMcaNo rikko / / 4 / / ' mamaitaditi manyate, gRhasmaraNeSu-pUrvopabhuktacintaneSu sakiJcanaH-hiraNyAdiyuktastathApi riktonirgranthA'hamiti prakAzayati 4 / 'nahadaMtakesarome, jamei uccholadhoyaNo ajao / vAhei a paliyaMkaM, airegapamANamaccharai / / 5 / / ' 'jamei' tti rADhayA samAracayati ayato-gRhasthakalpaH vAhei-paribhuGkte saMstArapaTTAtiriktaM AstRNAti-saMstArayatIti 5 / 'sovai ya savvarAI, nIsaTTamaceyaNo na vA sarai / na pamajjaMto pavisai, nisIhiAvassiyaM na kare / / 6 / / ' na vA0 svAdhyAyaM na karoti 6 'pAya pahe na pamajjai, jugamAyAe na sohae iriyaM / puDhavidagaagaNimAruya-vaNassaitasesu niravikkho | 7 || savvaM thovaM uvahiM, na pehae na ya karei sajjhAyaM / saddakaro jhaMjhakaro, lahuo gaNabheyatattillo ||8|| sa0 vikAle jhaM0 kalahaH ga0 gaNavighaTanatatparaH 8 / 'khittAIyaM bhuMjai, kAlAIyaM taheva avidinnaM / giNhai aNuiyasUre, asaNAI ahava uvakaraNaM / / 9 / / ' khi0 atikrAntadvigavyUtaM,
Page #73
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 66 grahaNakAlAtpauruSItrayAtivAhane 9 / 'ThavaNakule na ThaveI, pAsatthehiM ca saMgayaM kuNai / niccamavajjhANarao, na ya pehapamajjaNAsIlo / / 10 / / ni0 duSTacittaH 10 | riyaI ya davadavAe, mUDho paribhavai taha ya rAyaNie / paraparivAyaM giNhai, niThurabhAsI vigahasIlo / / 11 / / vijjaM mantaM jogaM, tegicchaM kuNai bhUikammaM ca / akkharanimittajIvI, AraMbhapariggahe ramai / / 12 / / kajjeNa viNA uggaha- maNujANAvei divasao suyai / ajjiyalA bhuMjai / itthinisijjAsu abhiramai / / 13 / / ' ni0 tadutthAnAnantaramabhiramate / 13 / 'uccAre pAsavaNe, khele siMghANae aNAutto / saMthAragauvahINaM, paDikkamai vA sapAuraNo / / 14 / / upari sthitaH sapA0 sAcchAdanaH 14 / 'na karei pahe jayaNaM, taliyANaM taha karei paribhogaM / carai aNubaddhavAse sapakkhaparapakkhaomANe ||15|| aNu0 varSAkAle 15 / ityAdi sa 'navari' tti kevalaM liGgadhArI - veSamAtradhArI saMyamaH - AzravanirodharUpastasya yogaH pratilekhanAdivyApArastena rahitatvAt nissArazcarvitatAmbUlavaditi / gAthAchandaH / / 23 / / kulagAmanagararajjaM, payahiya jo tesu kuNai hu mamattaM / so navari liMgadhArI, saMjamajoeNa nissAro / / 24 / / kulagrAmanagararAjyaM prahAya yasteSu karoti hu mamatvam / sa navari liGgadhArI, saMyamayogena nissAraH || 24|| vyAkhyA- kulaM-gRhaM, grAmaM sakaraM nagaraM - aSTAdazakararahitaM, rAjyaMsaptAGgamayaM, upalakSaNatvAt dhUlIprAkAraparikSiptaM kheTaM, kunagaraM karbaTa, sarvatrArddhatRtIyagavyUtAntargrAmAntararahitaM maDambaM jalapathopetaM jalapattanaM dvIpamiva sthalapayopetaM sthalapattanaM, lohAdidhAtujanmabhUmirUpamAkaraM, jalasthalapathAbhyAmupetaM droNamukhaM vaNiksamUhavAsaM nigamamityAdi jJeyam / 'payahiya' tti prahAya prakarSeNa tyaktvA punarya AcAryasteSu kulAdiSu karoti "
Page #74
--------------------------------------------------------------------------
________________ 67 gacchAcArapaiNNayaM vidhatte, hu:- punararthe, mamatvaM mamaitadityabhiprAyamityarthaH, sa sUriH 'navari' kevalaM veSadhArI saMyamayogena nissAra iti / gAthAchandaH / / 24 / / atha punarapi sundarAcAryaprazaMsAmAha vihiNA jo u coei, suttaM atthaM ca gAi / so dhanno so a puNNo a, sa baMdhU mukkhadAyagI / / 25 / / vidhinA yastu codayati, sUtramarthaM ca grAhayati / sa dhanyaH sa ca puNya eva, sa bandhurmokSadAyakaH // 25 // vyAkhyA-vidhinA 'dhammamaiehiM aisuMdarehiM kAraNaguNovaNI hiM / palhAyaMto amaNaM, sIsaM coei Ayario ||1||' ityAdyAgamoktaprakAreNa 'jo u' tti yaH punaH AcAryaH 'coei' tti codayati-prerayati ziSyagaNaM kRtyakaraNAdau tathA sUtramAcArAGgAdizrutaM vidhinetyasyAtrApi sambandhanAt, 'No kappati NiggaMthANa vA NiggaMthINa vA khuDDagassa vA khuDDiyAe vA avaMjaNajAyassa AyArapakappe NAmaM ajjhayaNe uddittie 1, kappati niggaMthANa vA 2 khuDDagassa vA 2 vaMjaNajAyassa AyArapakappe nAmaM ajjhayaNe uddisittae 2, kappati tivAsapariyAgassa samaNassa niggaMthassa AyArapakappe nAmaM ajjhayaNe uddisittae 3, cauvAsapariyAe sUagaDe nAmaM aMge uddisittae 4, paMcavAsapariyAe dasAkappe vavahAre 5, aTThavAsapari0 ThANasamavAe 6, dasavAsapari0 vivAhapannatINAmaM aMge 7, ekkArasa vA0 khuDDiyAvimANapavibhattI mahalliyAvimANapavibhattI aMgacUliyA vaggacUliyA vivAhacUliyA 8, bArasa vA0 aruNovavAe varuNovavAe garulovavAe dharaNovavAe vesamaNovavAe velaMdharovavAe 9 terasavAsa0 uTThANasue samuTThANa deviMdovavAe nAgapAriyAvaNiyAe 10, coddasavAsa0 mahAsumiNabhAvaNA 11, pannarasavAsa0 cAraNabhAvaNA 12, solasavAsa0 AsIvisabhAvaNA 13, sattarasa vA0 diTThivisabhAvaNA 14, egUNavIsavAsa0
Page #75
--------------------------------------------------------------------------
________________ ... 68 gacchAcArapaiNNayaM diTThivAe nAmaM aMge uddisittae 15, vIsavAsapariyAe samaNe niggaMthe savvasuANuvAdI bhavatItyAdi vyavahAradazamoddezakAdyuktena vidhinA grAhayatipAThayati / tathA sUtrapAThanAnantaraM tasya niyuktibhASyacUrNIsaMgrahaNIvRttiTippanakAdiparaMparopalabdhamarthaM ca vidhinetyasyAtrApyabhisambandhanAt 'suttattho khalu paDhamo, bIo nijjuttimIsio bhaNio / taio a niravaseso, esa vihI hoi aNuoge / / 1 / / ' iti zrIbhagavatIsUtrapaJcaviMzatitamazatakatRtIyoddezakazrInandisUtrAvazyakaniyuktyAdhuktena vidhinaiva grAhayati-bodhayati, athavA sUtramarthaM ca vidhinA gAhate-nirantaraM svayamabhyasyatItyarthaH, sa AcAryo dhanyaH-puNyavAn, ata eva 'so a puNNo ya' tti sa ca puNya eva-pavitrAtmaiva 'sa baMdhu' tti sa bandhuriva bandhuH kumatyAdinivArakatvena paramahitakartRtvAt, ata eva 'mokkhadAyago' tti mokSaprAptihetujJAnAdiratnatrayalambhakatvena mokSadAyaka iti / anuSTup chandaH / / 25 / / sa eva bhavvasattANaM, cakkhUbhUe viAhie / daMsei jo jiNuddiTuM, aNuTThANaM jahaTThiaM / / 26 / / sa eva bhavyasatvAnAM, cakSurbhUto vyAhRtaH / darzayati yo jinoddiSTa-manuSThAnaM yathAsthitam / / 26 / / vyAkhyA-sa eva AcAryo bhavyasattvAnAM-mokSagamanayogyajantUnAM cakSurbhUtonayanatulyo vyAhRtaH-kathito jinAdibhiH, sa ko yo jinoddiSTaMAptoktamanuSThAna-mokSapathaprApakaratnatrayArAdhanamityarthaH, yathAsthitaM-avitathaM darzayati-kumatinirAkaraNena prakaTIkarotIti / anuSTup chandaH ||26 / / atha pUrvArddhana sUrerguNavizeSeNa tIrthakarasAmyaM, uttarArddhanAjJollaGghinastasya kApuruSatvaM darzayannAha
Page #76
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM titthayarasamo sUrI, sammaM jo jiNamayaM payAsei / ANaM aikkamaMto, so kAuriso na sappuriso / / 27 / / tIrthakarasamaH sUriH samyag yo jinamataM prakAzayati / AjJAmatikrAman sa, kApuruSaH na satpuruSaH / / 27|| vyAkhyA-sa sUristIrthakarasamaH sarvAcAryaguNayuktatayA sudharmAdivat tIrthakarakalpo vijJeyaH, na ca vAcyaM catustriMzadatizayAdiguNavirAjamAnasya tIrthakarasyopamA sUrestadvikalasyAnucitA, yathA tIrthakaro'rthaM bhASate evamAcAryo'pyarthameva bhASate, tathA yathA tIrthakara utpannakevalajJAno bhikSArthaM na hiNDate evamAcAryo'pi bhikSArthaM na hiNDate, ityAdyanekaprakAraistIrthakarAnukAritvasya sarvayatibhyo'tizAyitvasya paramopakAritvAdezca khyApanArthaM tasyAH nyAyataratvAt / kiJca-zrImahAnizIthapaJcamAdhyayane'pi bhAvAcAryasya tIrthakarasAmyamuktam / yathA-'se bhayavaM ! kiM titthayarasaMtiaM ANaM nAikkamijjA, udAhu AyariasaMtiaM ? goamA ! cauvvihA AyariyA bhavaMti, taM0 nAmAyariA ThavaNAyariyA davvAyariyA bhAvAyariyA, tattha NaM je te bhAvAyariA te titthayarasamA ceva daTThavvA, tesiM saMtiaM ANaM nAikkamejja tti sa kaH yaH samyag-yathAsthitaM jinamataM-jagatprabhudarzanaM naigamasaGgrahavyavahAraRjusUtrazabdasamabhirUdvaivaMbhUtarUpanayasaptakAtmakaM prakAzayati-bhavyAnAM darzayatItyarthaH / tathA AjJAM-tIrthakaropadezavacanarUpAM atikrAman-vitathaprarUpaNAdinollaGghayan sa sUriH kApuruSaH puruSAdhamaH, na satpuruSo-na pradhAnapuruSa iti / iha cAjJollaGghinaH kApuruSatvamAtramaihalaukikaM phalaM, pAralaukikaM tu tattadanekadussahaduHkhasantatisaMvalitamanantasaMsAritvaM zrImahAnizIthapaJcamAdhyayanoktasAvadyAcAryasyeva jJeyam / tathAhi-asyA RSabhAdicaturviMzatikAyAH prAganantakAlena yA'tItA caturviMzatikA, tasyAM matsadRzaH saptahastatanurdharmazrInAmA caramatIrthaMkaro babhUva / tasmiMzca tIrthakare saptAzcaryANi abhUvan / asaMyatapUjAyAM
Page #77
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM _ 70 pravRttAyAmaneke zrAddhebhyo gRhItadravyeNa svasvakAritacaityanivAsino'bhUvan / tatraiko marakatacchaviH kuvalayaprabhanAmA'nagAro mahAtapasvI ugravihArI ziSyagaNaparivRtaH samAgAt / tairvanditvoktaM atraikaM varSArAtrikaM caturmAsakaM tiSTha, yathA tvadIyAjJayA'neke caityAlayA bhavanti, kurvasmAkamanugrahaM, tenoktaM-sAvadyamidaM nAhaM vAGmAtreNApi kurve / tadevamanena bhaNatA satA tIrthakRnnAmakAjitaM, ekabhavAvazeSIkRtazca bhavodadhiH / tatastaiH sarvairekamataM kRtvA tasya sAvadyAcArya iti nAma dattaM prasiddhiM nItaM ca / tathA'pi tasya teSvISadapi kopo nAbhUt / anyadA teSAM liGgamAtrapravrajitAnAM mithaH AgamavicAro babhUva / yathA zrAddhAnAmabhAve saMyatA eva maThadevakulAni rakSanti patitAni ca samAracayanti / anyadapi yattatra karaNIyaM tasyApi karaNe na doSaH / ke'pyAhuH-saMyamo mokSanetA, kecidUcuH prAsAdAvataMsake pUjAsatkArabalividhAnAdinA tIrthotsarpaNenaiva mokSagamanam / evaM teSAM yathecchaM pralapatAM vivAde'nya Agamakuzalo nAsti ko'pi yo vivAdaM bhanakti / sarvaiH sAvadhAcArya eva pramANIkRta AkArito dUradezAtsaptabhi sairviharan samAgAt / ekayAryayA zraddhAvazAt pradakSiNIkRtya jhagiti mastakena pAdau saGghaTTayantyA vavande dRSTastairvandyamAnaH / anyadA sa teSAmagre zrutArthakathane'syaiva mahAnizIthasya paJcamAdhyayanavyAkhyAne AgateyaM gAthA, 'jatthitthIkarapharisaM, aMtariyaM kAraNe vi uppanne / arihA vi karijja sayaM, taM gacchaM mUlaguNamukkaM ||1|| AtmazaGkitena tena cintitaM sAdhvIvandanametairdRSTamasti sAvadhAcArya iti nAma purApi dattaM, sAmprataM tu yathArthakathane'nyadapi kimapi kariSyanti / anyathA prarUpaNe tu mahatyAzAtanA anantasaMsAritA ca syAtAm, tataH ki kurve, athavA yad bhavati tadbhavatu yathArthameva vyAkaromIti dhyAtvA vyAkhyAtA yathArthA gAthA / taiH pApairuktaM-yadyevaM tat tvamapi mUlaguNahIno yataH sAdhvyA vandamAnayA bhavAn spRSTaH, tato'yazobhIruH sa dadhyau kimuttaraM dade /
Page #78
--------------------------------------------------------------------------
________________ 71 gacchAcArapaiNNayaM AcAryAdinA kimapi pApasthAnaM na sevanIyaM trividhaM trividhena yaH sevate so'nantasaMsAraM bhrAmyati / tairvilakSaM dRSTvoce kiM na vakSyasi / sa dadhyau kiM vadAmi / tatastena dIrghasaMsAritvamaGgIkRtyoktam- ayogyasya zrutArtho na dAtavyaH 'Ame ghaDe nihattaM, jahA jalaM taM ghaDaM viNAsei / ia siddhaMtarahassaM, appAhAraM viNAsei ||1||' ityAdi tairuce - kimasambaddhaM bhASase, apasara dRSTipathAt / aho tvamapi saGghena pramANIkRto'si / tatastena dIrghasaMsAritvamaGgIkRtyoktaM, utsargApavAdairAgamaH sthito yUyaM na jAnItha / 'egaMtaM micchattaM jiNANa ANA aNegattaM / tairdhRSTairmAnitaM tataH sa prazaMsitaH / sa ekavacanadoSeNAnantasaMsAritvamupArjyA'pratikrAnto mRtvA vyantaro babhUva 1 / tatazcyutvotpannaH proSitapatikAyAH prativAsudevapurohitaduhituH kukSau kulakalaGkabhItAbhyAM pitRbhyAM niviSayIkRtA sA kvApi sthAnamalabhamAnA durbhikSe kalpapAlagRhe dAsItvena sthitA madyamAMsadohado'syAH saJjAtaH / bahUnAM madyapAyakAnAM bhAjaneSUcchiSTe madyamAMse ca bhuGkte kAMsyadRSyadraviNAni corayitvA'nyatra vikrIya madyamAMse bhuGkte / gRhasvAminA rAjJo niveditam / rAjJA mAraNAya prasUtisamayaM yAvadrakSitumarpitA caNDAlAnAM, aprasUtA na hanyate iti tatkuladharmmatvAt / prasUtA bAlakaM tyaktvA naSTA / rAjJA paJcasahasradraviNadAnena bAlaH pAlitaH / kramAt sUnAdhipatau mRte rAjJA sa eva tadgRhasvAmI kRtaH paJcazatAnAmIzaH 2 / tato mRtvA saptamapRthivyAM 33 sAgarAyuH 3 / tata uddhRtyAntaradvIpe ekorukajAtirjAtaH 4 / tato mRtvA mahiSaH 26 varSAyuH 5. tato manuSyaH 6, tato vAsudevaH 7 tataH saptamapRthivyAM 8 tato gajakarNo manuSyo mAMsAhArI 9 tato mRtvA saptamapRthivyAmapratiSThAne gataH 10, tato mahiSaH 11, tato bAlavidhavAbandhakIbrAhmaNasutAkukSAvutpannaH, garbhazAtanapAtanakSAracUrNayogairanekavyAdhiparigato galatkuSTI kRmibhirbhakSyamANo garbhAnnirgataH lokairnindyamAnaH kSudhAdipIDito duHkhI saptavarSazatAni dvau * ,
Page #79
--------------------------------------------------------------------------
________________ ... 72 gacchAcArapaiNNayaM mAsau catvAri dinAni jIvitvA 12, mRto vyantareSutpannaH 13, tataH sUnAdhipo manuSyaH 14, tataH spatamyAM 15, tatazcAkrikagRhe vRSabho vAhyamAnaH kvathitaskandho mukto gRhasvAminA kAkakRmizvAnAdibhirvilupyamAnaH 29 vaSAyuma'to 16, bahuvyAdhimAnibhyaputro vamanavirecanAdiduHkhairevAsya gato manuSyabhavaH 17, evaM caturdazarajjvAtmakaM lokaM janmamaraNaiH paripUrya anantakAlenA'paravidehe manuSyo'bhavat / tatra lokAnuvRttyA gatastIrthakaravandanAya, pratibuddhaH, siddha atra trayoviMzatitamazrIpArzvajinasya kAle / gautamo'prAkSIt-kiM nimittamanena duHkhamanubhUtaM ? gautama ! utsargApavAdairAgamaH ityAdi yadbhaNitaM tannimittam / yadyapi pravacane utsargApavAdau anekAntazca prajJApyante, tathApi apkAyaparibhogastejaH kAyaparibhogo maithunasevanaM caikAntena niSiddhAni, itthaM sUtrAtikramAdunmArgaprakaTanaM tatazcAjJAbhaGgaH, tasmAccAnantasaMsArI / gautamo'prAkSIt-kiM tena sAvadyAcAryeNa maithunamAsevitam ? gautama ! no sevitaM no'sevitam, yatastena vandamAnAryAsparza pAdau nAkuJcitau / bhagavan ! tena tIrthakara nAmakAjitaM ekabhavAvazeSIkRtazcAsIdbhavodadhiH, tatkathamanantasaMsAraM sambhrAntaH ? gautama ! nijapramAdadoSAt, yataH siddhAnte'pyuktamasti-'coddasapuvvI AhAragAvi, maNanANivIyarAgA ya / hu~ti pamAyaparavasA, tayaNaMtarameva caugaiA ||1||' ityAdi / tasmAd gacchAdhipatinA sarvadA sarvArtheSu apramattena bhAvyam / iti pUrvAcAryasaMskRtasAvadyAcAryasambandhaH / tathA 'je NaM maDuA ! aTuM vA heuM vA pasiNaM vA vAgaraNaM vA annAyaM vA adiTuM vA assuyaM vA aparinnAyaM vA bahujaNamajjhe Aghavei paNNavei parUvei daMsei nidaMsei uvadaMsei, se NaM arihaMtANaM AsAyaNAe vaTTai, arihaMtapaNNattassa dhammassa AsAyaNAe vaTTai, kevalINaM AsayaNAe vaTTai, kevalipaNNattassa dhammassa AsAyaNAe vaTTai' iti zrIbhagavatyAM aSTAdazazatakasyASTamoddezake || tathA 'icceiyaM
Page #80
--------------------------------------------------------------------------
________________ 73 gacchAcArapaiyaM duvAlasaMgaM gaNipiDagaM tIe kAle aNaMtA jIvA ANAe virAhittA cAuraMtasaMsArakaMtAraM aNupariyahiMsu 1 / icceiyaM duvAlasaMgaM gaNipiDagaM paDuppannakAle parittA jIvA ANAe virAhittA cAuraMtaM saMsArakaMtAraM aNupariaTTaMti 2 / ' 'paritta' tti parimittA, varttamAne kAle virAdhakamanuSyANAM saMkhyeyatvAt / 'icceiyaM duvAlasaMgaM gaNipiDagaM aNAgae kAle anaMtA jIvA ANAe virAhittA cAuraMtaM saMsArakaMtAraM aNupariyaTTissaMti 3 / icceiyaM duvAlasaMgaM gaNipiDagaM tIe kAle aNaMtA jIvA ANAe ArAhittA cAuraMtaM saMsArakaMtAraM vIivaiMsu 1 / icceiyaM duvAlasaMgaM gaNipiDagaM paDuppannakAle parittA jIvA ANAe ArAhittA cAuraMtaM saMsArakaMtAraM vIivaiMti 2 / icceiyaM duvAlasaMgaM gaNipiDagaM aNAgae kAle aNaMtA jIvA ANAe ArAhittA cAuraMtaM saMsArakaMtAraM vIivaissaMti 3 / iti nandisUtre / / ityevaM vilokyAcAryopAdhyAyapravarttakagaNAvacchedakAdinA mokSArthinA bhagavadAjJayA AgamArthI nirUpaNIyaH, na svamatyA tathAtve'nantasaMsArAvApteriti / gAthAchandaH / / 27 / / atha ke sUraya AjJAmatikrAmantItyAha bhaTThAyAro sUrI 1, bhaTThAyArANuvirakao sUrI 2 / ummaggaThio sUrI 3, tinnivi maggaM paNAsaMti / / 28 / / bhraSTAcAraH sUribhraSTAcAropekSaka: sUriH / unmArgasthitaH sUristrayo'pi mArgaM praNAzayanti ||28|| vyAkhyA-bhraSTaH- sarvathA vinaSTaH AcAro-jJAnAcArAdiryasya sa bhraSTAcAraH sUriradharmAcAryaH 1, bhraSTAcArANAM vinaSTAcArANAM sAdhUnAM upekSakaH pramAdapravRttasAdhUnAmanivArayitetyarthaH sUrirmandadharmAcAryaH 2, unmArgasthita utsUtrAdiprarUpaNaparaH sUriradharmAcAryaH 3 trayo'pyete mArgaM-jJAnAdirUpaM mokSapathaM praNAzayanti-jinAjJAmatikrAmantItyarthaH / / gAthAchandaH / / 28 / /
Page #81
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM arthateSAM trayANAM sevakasyAzubhaphalamAha- . . ummaggaThie sammagga-nAsae jo u sevae sUrI / niameNaM so goama ! appaM pADei saMsAre / / 29 / / unmArgasthitAn sanmArganAzakAn yastu sevate sUrIn / niyamena sa gautama ! AtmAnaM pAtayati saMsAre // 29 // vyAkhyA-unmArgasthitAn sanmArganAzakAn 1 tuzabdAt bhraSTAcArAn 2 bhraSTAcAropekSakAMzca 3 sUrIn yaH sevate-paryupAste niyamena-nizcayena sa naro he gautama ! AtmAnaM pAtayati, saMsAre-caturgatyAtmake iti / gAthAchandaH ||29 / / atha bhaGgyantareNa enamevArthaM dRSTAntena samarthayannAha ummaggaThio ekko, vinAsae bhavvasattasaMghAe / taM maggamaNusaraMtaM, jaha kuttAro naro hoi / / 30 / / unmArgasthita eko'pi nAzayati bhavyasattvasaGghAtAn / tanmArgamanusarantaH yathA kutAro naro bhavati // 30 // vyAkhyA-unmArgasthitaH-utsUtraprarUpaNAnirataH eko'pi adhikArAt sUrirnAzayati-saMsArasamudre anantAnantamaraNapradAnena vinAzayatItyarthaH, kAn bhavyasattvasaGghAtAn kiM kurvatastAn tanmArga-unmArgasthitapradarzitapathaM anusarataH-AzrayataH prAkRtatvAdvacanavyatyayaH / atra dRSTAntamAha-yathA kutAraH kutsitatArako naro bhavati / sa bahUn pRSTilagnAn jantusamUhAn nadyAdau vinAzayatIti, gAthAchandaH ||30 / / athonmArgagAminAmevAzubhaphalaM darzayati ummaggamaggasaMpaDhiANa, sAhUNa goamA ! nUNaM / saMsAro a aNaMto, hoI saMmagganAsINaM / / 31 / /
Page #82
--------------------------------------------------------------------------
________________ 75 gacchAcArapaiNNayaM unmArgamArgasamprasthitAnAM sAdhUnAM gautama ! nUnam / saMsArazcAnanto bhavati sanmArganAzinAm // 31 // vyAkhyA-unmArgA-gozAlakaboTikaninhavAdayaH teSAM mArgaH-paramparA tasmin athavA unmArgarUpo yo mArgastasmin samiti-ekIbhAvena praitiprakarSeNa sthitAnAM sAdhUnAM-sAdhuliGgadhArakANAM he gautama ! nUnaM-nizcitaM saMsArazcaturgatyAtmakaH ananto-aparyanto bhavati | ca zabdastadgatAnekaduHkhasUcakaH / kiM bhUtAnAM teSAM ? sanmArganAzinAM-zuddhapathocchedakAnAM mahAnizIthoktamunicandrasAdhuvat iti | gAthAchandaH / / 31 / / atha kathaJcit svayaM pramAdavAnapi zuddhamArga prarUpayan kasmin pakSe AtmAnaM sthApayatItyAha suddhaM susAhumaggaM, kahamANo Thavai taiaparakammi / appANaM iyaro puNa, gihatthadhammAu cukkatti / / 32 / / zuddhaM susAdhumArga kathayan sthApayati tRtIyapakSe / AtmanamitaraH puno gRhasthadharmAddhRSTa iti // 32 // vyAkhyA-zuddhaM-avitathaM susAdhumArga-sanmunipathaM kathayan-prarUpayan svayaM pramAdavAnapIti gamyate sthApayati-nivezayati AtmAnaM kka ? sAdhuzrAddhapakSadvayApekSayA tRtIyapakSe-saMvignapAkSikarUpe itaro-azuddhamArgaprarUpakaH punaH 'gihatthadhammAu' tti gRhasthadharmAdAdyatidharmAtsaMvignapAkSikapathAcca 'cukka' tti bhraSTaH saMsArapathatrayAntarvartItyarthaH / iti zabdo vAkyaparisamAptyarthaH / atra prasaGgataH pakSatrayamAzritya kiJciducyate 'sujjhai jaI sucaraNo 1, sujjhai sussAvao vi guNakalio 2 / osannacaraNakaraNo, sujjhai saMviggapakkharuI / / 1 / / saMviggapakkhiyANaM, lakkhaNameyaM samAsao bhaNiyaM / osannacaraNakaraNA vi, jeNa kammaM visohaMti ||2|| suddhaM susAhudhammaM, kahei niMdai ya niyayamAyAraM / sutavassiyANa purao, hoi ya savvamarAiNio ||3|| vaMdai na ya vaMdAvai, kiikammaM kuNai kArave neva / attaTThA na vi
Page #83
--------------------------------------------------------------------------
________________ 76 gacchAcArapaiNNayaM dikkhai, dei susAhUNa boheuM / / 4 / / osaNNo attaTThA, paramappANaM ca haNai dikkhaMto / taM chuhai duggaIe, ahiyayaraM buDDui sayaM ca / / 5 / / sAvajjajogaparivajjaNAu, savvRttamo jaI dhammo / bIo sAvagadhammo, taio saMviggapakkhapaho ||6|| sesA micchaddiTThI, gihiliMgakuliMgadavvaliMgehiM / jaha tinni u mukkhapahA, saMsArapahA tahA tinni / / 7 / / nanu gRhicarakAdayo bhavantu bhavAnuyAyino, bhagavalliGgadhAriNastu kathamityatrAha-'saMsArasAgaramiNaM, paribbhamaMtehi savvajIvehiM / gahiyANi ya mukkANi ya, aNaMtaso davvaliMgAI ||8|| nanu trayaH saMsArapathAstrayazca mokSapathA iti yaduktaM tatsundaraM, paraM yaH susAdhuvihAreNa bahukAlaM vihRtya pazcAtkarmaparatantratayA zaithilyamavalambate, te kutra pakSe nikSipyantAmityata Aha-'sAraNacaiyA je gaccha-niggayA ya viharaMti pAsatthA / jiNavayaNabAhirA vi ya, te u pamANaM na kAyavvA / / 9 / / ' ittha diTuMto-teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM tuMgiyA NAmaM NayarI hotthA / vaNNao, tIe nayarIe ego sAhU khaMto daMto jiiMdio iriyAsamio bhAsAsamio esaNAsamio AyANabhaMDamattanikkhevaNAsamio uccArapAsavaNakhelajallasiMghANapAriThThAvaNiyAsamio maNagutto vayagutto kAyagutto guttiMdio guttabaMbhayArI amamo akiMcaNo chiNNaggaMtho chiNNasoo niruvalevo kaMsapAIva mukkatAo saMkho iva niraMjaNo jAva iva appaDihayagaI emAiguNakalio, majjhaNhasamae goyaracariyAe bhamaMto egammi saDakulammi paviTTho, sAviyA ya taM daTuM haThThatuTThA jAyA, AhAragahaNatthaM gharAmma paviTThA tAva ya sAhU gharadAraM avaloiUNa AhAraM agahiUNa ajaMpamANo ceva paDiniyatto / sAviA vi AgayA saMtI taM apAsaMtI apuNNAhaM adhaNNAhaM evamAiyaM jaMpamANI dAre ThiyA, takkhaNe ceva bIo muNI AhAratthamAgao tamAhAreNa paDilAbhiUNa samaNovAsiyA bhaNai / he muNIsara ! ego sAhU mama ghare Agao teNa bhikkhA na gahiyA pacchA tumha AgamaNaM jAtaM, teNa keNa
Page #84
--------------------------------------------------------------------------
________________ 33 gacchAcArapaieNayaM nimitteNa bhikkhA na gahiyA ? so bhaNai eyArisA bhAvabhaMjaNA pAsaMDacAriNo bahave vaTuMti, samaNovAsiyA tavvayaNaM soUNa accatthaM dukkhamAvaNNA / tao ya taio sAhU tammi ghare AhAratthamAgao / tamavi paDilAbhiUNa paDhamasAhuvuttaMto kahio | so bhaNai he bhadde ! tumha gharadAraM nIyaM vaTTai, teNa na gahiyA bhikkhA | jao Agame 'nIyaduvAraM tamasaM, koTThagaM privjje| acakkhUvisao jattha, pANA duppaDilehagA ||1|| ahaM tu vesamittadhArI, mae sAhUNaM AyAro na sakkae pAleuM, mama niSphalaM jIviyaM, so puNa dhaNNo kayakicco je NaM muNINamAyAraM pAlei / so vi saTThANaM gao / ittha bhAvaNA-jo so paDhamasAhU so sukkapakkhio haMsapakkhisamANo, jeNa tassa haMsassa do vi pakkhA sukkA bhavaMti, evaM sukkapakkhiovi sAhU aMto bahinimmalatteNa duhAvi sukko 1 / bIo sAhU kaNhapakkhio Neo vAyasasAriccho, jeNa tassa vAyasassa dovi pakkhA kaNhA bhavaMti, evaM kaNhapakkhio sAhU vi aMto bAhiM maliNattaNeNa duhA vi maliNo 2 / taio sAhU saMviggapakkhio cakkavAyasAriccho, jeNaM cakkavAyassa bAhirapakkhA maliNA bhavaMti abbhaMtarapakkhA sukkA bhavaMti, evaM saMviggapakkhio sAhUvi bAhiM maliNo aMto sukko 3 / iti / gAthAchandaH ||32 / / atha yadyevaM tataH kiM karttavyamityAhajai navi sakkaM kAuM, sammaM jiNabhAsiaM aNuTThANaM / to sammaM bhAsijjhA, jaha bhaNiaM khINarAgehiM / / 33 / / yadyapi na (yadi nApi) zakyaM kartuM samyag jinbhaassitmnusstthaanm| tataH samyag bhASet yathA bhaNitaM kSINarAgaiH // 33 // vyAkhyA-yadyapi na zakyaM kartuM-vidhAtuM, kathaM samyak-trikaraNazuddhyA jinabhASitaM-kevalyuktamanuSThAnaM-kriyAkalAparUpaM, tato yathA kSINarAgaiH
Page #85
--------------------------------------------------------------------------
________________ 78 gacchAcArapaiNNayaM vItarAgairbhaNitaM-kathitaM tathA samyag-avitathaM bhASet-prarUpayediti / gAthAchandaH ||33 / / atha pramAdavato'pyavitathaprarUpaNe mahatphalaM darzayannAhaosanno vi vihAre, kammaM sohei sulabhabohI ya / caraNakaraNaM visuddhaM, uvavUhiMto parUviMto / / 34 / / avasanno'pi vihAre, karma zodhayati sulabhabodhizca / caraNakaraNaM vizuddhaM upabRMhayan prarUpayan // 34 // vyAkhyA-avasanno'pi-zithilo'pi kva ? vihAre municaryAyAM karmajJAnAvaraNAdi zodhayati-zithilIkarotItyarthaH, sulabhA bodhiHjinadharmaprAptirUpA yasyAsau sulabhabodhiH, evaMvidhazca pretyaH syAditi zeSaH, kiM kurvan ! 'caraNakaraNaM visuddhaM uvavUhaMto parUviMtotti caraNaMsaptatibhedaM mUlaguNarUvaM karaNaM-saptatibhedamevottaraguNarUpaM caraNaM ca karaNaM ceti samAhAradvandve caraNakaraNaM tat vizuddhaM-ni:kalaGkamupabRMhayan-prazaMsayan prarUpayaMzca-yathAvasthitaM pratipAdayanniti / atra caraNakaraNasvarUpaM yathA'vaya 5 samaNadhamma 10 saMjama 17 veyAvaccaM ca 10 baMbhaguttIo 9 / NANAitiyaM 3 tava 12 koha-niggahAI 4 caraNameyaM / / 1 / / piMDavisohI 4 samiI 5, bhAvaNa 12 paDimA 12 ya iMdiyaniroho 5 / paDilehaNa 25 guttIo 3, abhiggahA 4 ceva karaNaM tu / / 2 / / etayoH krameNa vyaktiH, savvAo pANAivAyAo veramaNaM 1, savvAo musAvAyAo veramaNaM 2, savvAo adinnAdANAo veramaNaM 3, savvAo mehuNAo veramaNaM 4, savvAo pariggahAo veramaNaM 5, iti vratAni / 'dasavidhe samaNadhamme paM0 taM0 khaMtI 1, muttI 2, ajjave 3, maddave 4, lAghave 5, sacce 6, saMjame 7, tave 8, ciyAe 9, baMbhaceravAse 10 / krodhajayaH 1, nirlobhatA 2, mAyAtyAgaH 3, ahaMkAratyAgaH 4, parigraha tyAgaH 5, satyaM 6, (saMyamaH-) prANAtipAta
Page #86
--------------------------------------------------------------------------
________________ 79 gacchAcArapaiNNayaM viramaNarUpaH 7, tapaH 8, tyAgaH-suvihitebhyo vastrAdidAnarUpaH 9, brahmacarya 10, iti zramaNadharmaH | pRthivya 1 p 2 tejo 3 vAyu 4 vanaspati 5 dvi 6 tri 7 catuH 8 paJcendriyANAM pAlanAnnava bhedAH 9 ajIvasaMyama:pustakacarmapaJcakAdInAM anupabhogo yatanayA paribhogo vA hiraNyAdityAgo vA 10, prekSAsaMyamaH-rathAnAdi yatra cikIrSettatra cakSuSA prekSya kuryAt 11, upekSAsaMyamo-vyApArAvyApAraviSayatayA dvedhA tatra sadanuSThAne sIdataH sAdhUnopekSeta-prerayedityarthaH / gRhiNastu Arambhe sIdata upekSeta na vyApArayet 12, pramArjanAsaMyamaH-pathi pAdayorvasatyAdezca vidhinA pramArjanaM 13, pariSThApanAsaMyamaH-avizuddhabhaktopakaraNAdervidhinA tyAgaH 14, manovAkkAyasaMyamAH-akuzalAnAM manovAkkAyAnAM nirodhAH 17, zrIumAsvAtivAcakapAdaistu saMyamabhedAH prazamaratAvevamuktAH 'paJcAzravAdviramaNaM, paJcendriyanigrahaH kaSAyajayaH / daNDatrayaviratizceti, saMyamaH saptadazabhedaH ||1||' iti saMyamaH / 'dasavidhe veyAvacce paM0 taM0 AyariyaveyAvacce 1 uvajjhAyave0 2 therave0 3 tavassive0 4 gilANave0 5 sehave0 6 kulave0 7 gaNave0 8 saMghave0 9 sAhammiyaveyAvacce 10, iti vaiyAvRttyam / nava baMbhaceraguttIo paM0 taM0 vivittAI sayaNAsaNAiM sevittA bhavati No itthisaMsattAiM no pasusaMsattAiM no paMDagasaMsattAiM 1, no itthINaM kahaM kahettA havai / no strINAM kevalAnAM kathAM dharmadezanAdilakSaNavAkyapratibandharUpAM 2, no itthiThANAiM sevittA bhavati / ThA0 niSadyA 3, No itthINaM maNoharAI maNoramAiM iMdiyAiM AlolittA nijjhAittA bhavai 4, No paNIyarasabhoI 5, No pANabhoyaNassa aimAyamAhArae sayA bhavati 6, No puvvarayaM puvvakIliyaM sarittA bhavai 7, No saddANuvAtI No rUvANuvAI No silogANuvAI 8, No sAyAsokkhapaDibaddhe yAvibhavai 9, iti brahmaguptiH / jJAnadarzanacAritralakSaNaM 3 jJAnAditrikaM, tapo dvAdazadhA pUrvoktaM 12, krodhamAnamAyAlobhatyAgaH 4 krodhAdinigrahaH, iti caraNaM 70 | vastra 1
Page #87
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM pAtra 2 vasati 3 AhAra 4 zuddhilakSaNA caturdhA piNDavizuddhiH / iriyAsamiI 1, bhAsAsamiI 2, esaNAsamiI 3, AdANabhaMDamattaNikkhevaNAsamiI 4, uccArapAsavaNakhelajallasiMghANapAriTThAvaNiyAsamiI 5, iti samitiH / anityabhAvanA 1 azaraNabhA0 2 bhavabhA0 3 ekatvabhA0 4 anyatvabhA0 5 azaucabhA0 6 AzravabhA0 7 saMvarabhA0 8 nirjarAbhA0 9 dharmasvAkhyAtatAbhA0 10 lokabhA0 11 bodhibhA0 12 iti bhAvanAH / bArasabhikkhupaDimAo paM0 taM0 mAsiyA bhikkhupaDimA 1 domAsiyA 2 timAsiyA 3 caumAsiyA 4 paMcamAsiyA 5 chammAsiyA 6 sattamAsiyA 7 paDhamA sattarAiMdiyA bhikkhu08 doccA sattarAiMdiyA bhikkhu 0 9 taccA sattarAiMdiyA bhikkhupa0 10 ahorAiyA bhikkhupa0 11 ekarAiyA bhikkhupa0 12 / iti pratimAH / manojJAmanojJeSu zabda 1 rUpa 2 gaMdha 3 rasa 4 sparzeSu 5 zrotra 1 cakSu 2 ghraNa 3 jihvA 4 tvagindriya 5 viSayIbhUteSu rAgadveSavarjanAt paJcadhendriyanirodhaH / diTThipaDileha egA, chauDDapakkhoDatigatigaMtariA / akkhoDapamajjaNayA, nava nava muhaputtipaNavIsA ||1|| prathamaM dRSTipratilekhanA 1, tataH pArzvadvaye'pi trayastrayaH UrdhvaprasphoTAH kAryAH evaM 7, tato hastatale mukhavastrikAmalagayadbhirAsphoTA lagayadbhiH pramArjanAzca parasparaM trikatrikAntaritAH pratyekaM nava nava kAryAH, evaM 18, iti mukhavastrikApratilekhanAH 25 syuH / 'pAyAhiNeNa tiatia, vAmeyarabAhusIsamuhahiae / aMsuDDAhopiTThI, cauchappayadehapaNavIsA 2 iti pratilekhanAH 25 / manovAkkAyaguptirUpAstistro guptayaH, dravyakSetrakAlabhAvabhedAccatvAro'bhigrahAH, iti karaNamiti / gAthAchandaH / / 34 / / 80 atha saMvignapAkSikasyaiva kiJcitkarttavyaM darzayannAha - sammaggamaggasaMpaTTi ANa, sAhUNa kuNai vacchallaM / osaha sajjehi ya, sayamantreNaM tu kArei / / 35 / /
Page #88
--------------------------------------------------------------------------
________________ 81 gacchAcArapaiNNayaM sanmArgamArgasaMprasthitAnAM, sAdhUnAM karoti vAtsalyam / auSadhabhaiSajyaizca svayaM anyena tu kArayati // 35 / / vyAkhyA-sanmArgasamArgasaMprasthitAnA-sanmunimArge samyakpravRttAnAM sAdhUnAMmunInAM karoti-vidhatte svayaM-AtmanA vAtsalyaM-samAdhisampAdanaM adhikArAtsaMvignapAkSikaH, kaiH ? auSadhabhaiSajyaistatrauSadhAnikevaladravyarUpANi bahirupayogIni vA, bhaiSajyAni-sAMyogikAni antarbhogyAni vA, cazabdo'nekAnyaprakArasUcakaH / tathA'nye-Atmavyatiriktena kArayati, tuzabdAt kurvantamanyamanujAnAtIti / gAthAchandaH ||35 / / athAdhikArAt paravAtsalyakAriNAmatistokatAmAhabhUe atthi bhavissaMti, kei telukkanamiakamajualA / jesiM parahiakaraNikka-baddhalakkhANa volihI kAlo / / 36 / / bhUtAH santi bhaviSyanti, kecit trailokyanatakramayugalAH / yeSAM parahitakaraNaikabaddhalakSANAM vyaticakrAma kAlaH // 36 / / vyAkhyA-bhUtA-atItakAle 'atthi'tti santi-vidyante vartamAnakAle bhaviSyanti-bhaviSyatkAle kecidatistokA eva, te puruSAH kibhUtAH ? trailokyena-svargamartyapAtAlalakSaNena tannivAsiprANigaNenetyarthaH, nataM kramayugalaM yeSAM te trailokyanatakramayugalAH, te ke ? yeSAM parahitakaraNaikabaddhalakSANAM pareSAM-anyeSAM hitaM-vAtsalyaM parahitaM, parahitasya karaNaM parahitakaraNaM tasmin, ekaM-advitIyaM baddhaM lakSaM-vedhyaM tasya ca layahetutvena kAraNe kAryopacArAllayo yaiste parahitakaraNaikabaddhalakSAsteSAM parahitakaraNaikabaddhalakSANAM evaMvidhAnAM satAM 'volihitti prAkRtatvAt vyaticakrAma vyatikrAmati vyatikramiSyati vA kAlaH samayAdilakSaNa iti / gItichandaH / tallakSaNaM cedam-'AryAprathamadaloktaM, yadi kathamapi lakSaNaM bhavedubhayoH / dalayoH kRtayatizobhAM, tAM gItiM gItavAn bhujaGgezaH' / / 36 / / atha ye
Page #89
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM nAmamAtragrahaNenApi parAhitakAriNaH sUrayastAnAha tI ANAgayakAle, keI hohiMti goyamA sUrI / jesiM nAmaggahaNe vi, hoi niyameNa pacchittaM / / 37 / / atItAnAgatakAle, kecidbhaviSyanti gautama ! sUrayaH / yeSAM nAmagrahaNe'pi, bhavati niyamena prAyazcittam ||37|| 82 vyAkhyA-atItakAle te kecidanirdiSTanAmAno'bhUvanniti zeSaH, anAgatakAle ca hohiti-bhaviSyanti, 'AdyantagrahaNe madhyasyApi grahaNaM' iti nyAyena varttamAnakAle ca santi / he gautama ! sUrayaH- AcAryA nAmadhArakAH, yeSAM paricayakaraNAdikaM dUre AstAm, nAmagrahaNe'pi bhavati niyamena - nizcayena prAyazcittam / tathA coktaM zrImahAnizIthapaJcamAdhyayane 'itthaM cAyariyANaM, paNapaNNaM hoMti koDilakkhAo / koDisahasse koDI, sae ya taha ettie ceva / / 1 / / etesi majjhAo, ege nivvuDDui guNagaNAiNNe / savvuttamabhaMgeNaM, titthayarassANusArigurU / / 2 / / iti gAthAchandaH / / 37 / / athAtra hetumAha jao, sayarI bhavaMti aNavirakayAi, jaha bhiccavAhaNA loe / paDipucchAhiM coyaNa, tamhA u gurU sayA bhayai / / 38 / / yataH svecchAcArINi bhavanti, anapekSayA yathA bhRtyavAhanAni loke / pratipRcchAbhizcodanAbhiH, tasmAttu guruH sadA bhajate ||38|| vyAkhyA - 'jao'tti bhinnaM padaM, yato bhaNitaM, 'sayaritti svecchAcArINi bhavanti 'aNavikkhayAi 'tti anapekSayA - zikSArahitatvena yathA loke 'bhiccavAhaNa-- tti bhRtyAzca - sevakA vAhanAni ca - hastyazvavRSabhamahiSAdIni itidvandve bhRtyavAhanAni tathA vineyA gurUNAM pratipRcchAbhiH kAryaM kAryaM pratipRcchA pratipRcchA tAbhiH 'coyaNa' tti prAkRtatvAdvibhaktilopaH, codanAbhizca vineti zeSaH svecchAcAriNo bhavantItyarthaH / yasmAtsvecchAcAriNo bhavanti, "
Page #90
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 'tamhA utti tasmAdeva kAraNAtpratipRcchAbhizcodanAbhizcAcAryo vineyAna sadA-sarvakAlaM 'bhayai' tti bhajate-satyApayati zikSayatItyarthaH / gAthAchandaH ||38 / / atha nodanAyA akartuH phalaM darzayannAha jo u pamAyadoseNaM, AlasseNaM taheva ya / sIsavaggaM na coei, teNa ANA virAhiyA / / 39 / / yastu pramAdadoSeNAlasyena tathaiva ca / ziSyavargaM na prerayati tenAjJA virAdhitA // 39 // vyAkhyA-yo gaNI tuzabdAdupAdhyAyAdiH pramAdadoSeNa pramAdarUpo yo doSastena Alasyena tathaiva ca cakArAduktazedhairmohAdibhizca uktaM ca'Alassa 1 moha 2 vannA 3, thaMbhA 4 kohA 5 pamAya 6 kiviNattA 7 / bhaya 8 sogA 9 annANA 10, vakkheva 11 kuUhalA 12 ramaNA 13 / / 1 / / etairhetubhiH ziSyavarga antevAsivRndaM na prerayati mokSAnuSThAna iti zeSaH, tenAcAryeNopAdhyAyena vA 'AjJa(Na) 'tti jinAjJA virAdhitAkhaNDitetyarthaH / anuSTupchandaH ||39 || atha gurulakSaNamupasaMharan gacchalakSaNaM ca vivakSurAha saMkheveNaM mae soma, vanniyaM gurulakkhaNaM / gacchassa lakkhaNaM dhIra, saMkheveNaM nisAmaya / / 40 / / saMkSepeNa mayA saumya ! vaNitaM gurulakSaNam / gacchasya lakSaNaM dhIra ! saMkSepena nizAmaya // 40 // vyAkhyA-saGkSapeNa-vistarAbhAvena mayA he saumya ! he gautama ! varNitaMprarUpitamityarthaH gRNAti-vadati tattvamiti gurustasya lakSaNaM-cinhaM, atheti zeSaH gacchasya-yatiyattinIsamudAyalakSaNasya lakSaNaM dhiyA rAjata iti dhIrastasya sambodhanaM kriyate he dhIra ! saGkSapeNa nizamaya-AkarNayeti /
Page #91
--------------------------------------------------------------------------
________________ __ 84 gacchAcArapaiNNayaM anuSTupchandaH ||40 / / iti zrImattapAgacchanabhomaNibhaTTArakapurandarazrIAnandavimalasUrIzvaracaraNAmbhojarajazcaJcarIkAyamANapaNDitazrIvijayavimalagaNiviracitAyAM gacchAcAraprakIrNakaTIkAyAmAcAryasvarUpanirUpaNAdhikAraH prathamaH / / prapaJcitamAcAryasvarUpam / atha kramaprAptaM yatisvarUpaM prapaJcyate / tatrApi prathamaM yena muninA chadmasthenApi sAkaM kevalI viharet tatsvarUpaM gAthAdvayenAha gIatthe je susaMvigge, aNAlassI daDhavvae / akkhaliyacaritte sayayaM, rAgaddosavivajjie / / 41 / / gItArtho yo susaMvijJaH anAlasyI dRDhavrataH / askhalitacAritraH satataM, rAgadveSavivarjitaH // 41 // niTThaviaaTThamayaThANe, sosiakasAe jiiMdie / viharijjA teNa saddhiM tu, chaumattheNavi kevalI / / 42 / / niSThApitASTamadasthAnaH zoSitakaSAyo jitendriyaH / viharettena sArdhaM tu chadmasthenApi kevalI // 42 // anayorvyAkhyA-gItaH-parijJAto'rtha chedasUtrasya yena sa gItArthaH, yatA gItArthAvasya vidyete ityabhrAditvAdapratyaye gItArthaH / tatra gItaM sUtraM arthastadvyAkhyAnam / uktaM ca zrIbRhatkalpabhASyapIThikAyAM-'gIaM muNitegaTuM, vidiatthaM khalu vayaMti gIyatthaM / gIeNa ya atyeNa ya, gIattho vA suaM gIaM / / 1 / / gIeNa hoi gII, atthI attheNa hoi nAyavyo / gIeNa ya attheNa ya, gIatthaM taM viANAhi / / 2 / / ' yaH 'susaMviggotti atyarthaM saMvegavAn, AlasyamasyAstIti AlasyI na AlasyI anAlasyI
Page #92
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM Alasyarahita ityarthaH / dRDhAni-nizcalAni vratAni-niyamA uttaraguNA iti yasyAsau dRDhavrataH, askhalitaM-atIcArarahitaM cAritraM-mUlaguNarUpaM yasyAsau askhalitacAritraH, satataM-anavarataM rAgadveSavivarjitastatra mAyAlobhAtmako rAgaH, krodhamAnAtmako dveSa iti, niSThApitAni-kSayaM nItAnyaSTau madasthAnAni-mAnabhedA jAtikularUpabalalAbhazrutatapovibhavamadAkhyA yenAsau niSThApitASTamadasthAnaH, zoSitAH-kRzIkRtAH kaSAyAHsabhedAH krodhamAnamAyAlobhAkhyAH, nokaSAyA vA yenAsau zoSitakaSAyaH, jitAnyAtmavazIkRtAnIndriyANi zrotradRgnAsAjihvAtvagmanorUpANi yenAsau jitendriyaH syAditi zeSaH / evaMvidhena tena chadmasthenApi sArddha kevalaMekaM jJAnamasyAstIti kevalI viharet-vicaret, tuzabdAdekatra vasedapi yadvA tena chadmasthena sArddha kevalyapi viharet chadmasthastu tena sArddhaM sutarAM viharedityarthaH / iti viSamAkSareti lakSaNe gAthAchandasi / / 41 / / 42 / / atha yaiH saha vihArAdi na vidhIyate tAnAha je aNahIaparamatthe, goamA saMjae bhave / tamhA te vi vivajijjA, duggaipaMthadAyage / / 43 / / ye'nadhItaparamArthA, gautama ! saMyatA bhavanti / tasmAttAnapi vivarjayeta durgatipathadAyakAn / / 3 / / vyAkhyA-he gautama ! ye saMyatA api-saMyamavanto'pi 'aNahIaparamattha' tti anadhItA-anabhyastAH paramArthAH-AgamarahasyAni yaiste anadhItaparamArthA agItArthA ityarthaH / yat-yasmAt ajJAtadravyakSetrakAlabhAvaucityA bhavantIti zeSaH, tasmAt tAn agItArthAn vivarjayet-vihAre ekatra nivAse vA dUratastyajet / api zabdo'tra bhinnakramaH, sa ca yathAsthAnaM yojita eva / kiMbhUtAn tAn durgatipathadAyakAn-tiryagnArakakumAnuSakudevarUpadurgatimArgaprApakAnityarthaH / atrAgamarahasyAni kAniciddarzyante / yathA-'je AsavA
Page #93
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 86 te parissavA 1 je parissavA te AsavA 2 aNAsavA te aparissavA 3 je aparisvA te aNAsavA 4 / idamAcArAGgacaturthAdhyayanasUtramasya vyAkhyA-ye Azravati - Agacchati aSTaprakAraM karmma yairArambhaiste AzravA:karmmabandhasthAnAnItyarthaH, ye parisamantAt zravati-galati sacchidraghaTavat yairanuSThAnavizeSaiste parizravAH - karmmanirjarAsthAnAnItyarthaH, ayaM bhAvaHyAnItarajanAcaritAni sragaGganAdIni sukhakAraNatayA tAni karmabandhahetutvAt AzravAH-karmabandhasthAnAni punastAnyeva tattvavidAM viSayasukhaparAGmukhANAM nissAratayA saMsArasaraNidezyAnIti kRtvA vairAgyajanakAni ataH parizravAHnirjjarAsthAnAnItyarthaH 1 / ya eva parizravAH - nirjjarAsthAnAni arhatsAdhutapazcaraNadazavidhacakravAlasAmAcAryanuSThAnAdIni tAnyeva karmmodayAdazubhAdhyavasAyasya jantorAzravA bhavanti-pApopAdAnakAraNAni jAyanta ityarthaH 2 / ye Azravebhyo'nye'nAzazravAH - vratavizeSAH, te'pi karmmodayAdazubhAdhyavasAyino na parizravA aprishrvaaHkrmmbndhsthaanaaniityrthH| durmukhavyAhRtaprathamadhyAnasthaprasannacandrarAjarSikauGkaNasAdhvAdivat 3 / ye na parizravAH - karmmabandhasthAnAni te na AzravA anAzravAHkarmmabandhanAni na bhavanti / kenacidupAdhinA pravacanopakArAdinA kriyamANA aparizravAH karavIralatAbhrAmakakSullasyevAnAzravAH - karmmabandhanAni na syuriti 4 / tathA 'uppanne i vA 1 vigame i vA 2 dhuve i vA 3' vyAkhyAutpattizcaturddhA jIvAjjIvasyotpattiryathA mAtApitRbhyAM putrasya 1, jIvAdajIvasyotpattiryathA sajIvadehAnnakhakezAdeH 2, ajIvAjjIvasyotpattiryathA-kASThAt ghuNakasya yadvA drAkSAderilikAdInAM 3, ajIvAdajIvasyotpattiryathA-kalkayogena tAmrAt svarNasyeti 4 / vigamaH- vinAzaH so'pi caturddhA, jIvAjjIvasya vigamo bhujaGgAnmanuSyasya 1, jIvAdajIvasya nakulasaJcArAt dugdhasya yadvA cirbhaTayogAtkaNikkAyAH 2, ajIvAjjIvasya viSAnmanuSyAdeH 3, ajIvAdajIvasya takrAt dugdhasyeti 4, vastuno *
Page #94
--------------------------------------------------------------------------
________________ 87 gacchAcArapaiNNayaM dhruvatA'pyasti, yathA-svarNakaGkaNasya bhagnatvAt tasya vinAzaH keyUrasya ghaTitatvAt keyUrasyotpattiH svarNasyAvasthitatvAt dhruvatA, yadvA takrayogena dugdhasya vinAzo dadhna utpattiH snigdhA ye pudgalAH te tu dhruvAH, yadvA jIvameruvimAnAdInAM dravyAstikanayamatena dhruvatA / tathA 'ussaggasuaM kiMcI, kiMcI avavAiaM bhave suttaM / kiMcI tadubhayasuttaM, suttassa gamA muNeavvA / / 1 / / ' utsargasUtraM 1 apavAdasUtraM 2 tadubhayasUtraM dvidhA, utsargApavAdikaM 3 apavAdotsargikaM 4 ete sUtrasya gamAH-prakArAzcatvAraH, athavA gamAnAmadviruccAraNIyAni padAni, tenotsargotsargikaM 5, apavAdApavAdikaM 6 / no kalpate sAdhorgocaraM paryaTato gRhadvayApAntarAle niSIdanamityutsargasUtraM 1, trayANAM punaH kalpate ityapavAdasUtraM 2, no kappai rAo vA viAle vA sejjAsaMthArayaM paDigAhittae, nannattha egeNaM puvvapaDilehieNaM sijjAsaMthAraeNaM, idamutsargApavAdikaM 3, yatpunarnigranthInAM kalpate pakvaM tAlapalamba vidhibhinnaM nAvidhibhinnamityapavAdotsargikaM 4, no kappai asaNaM vA 4 paDhamAe porisIe paDigAhittA pacchimaM porisaM uvAiNAvittae se a Ahacca uvAiNA viesiA jo taM bhuMjai bhuMjataM vA sAijjai se Avajjai cAumAsiaM parihAraTThANamityutsargautsargikaM 5, tathA yeSu sUtreSu apavAdo bhaNitasteSvevArthataH punaranujJA pravarttate tAni apavAdApavAdikAni sUtrANi 6, iti zrIbRhatkalpavRttau, iyaM ca sUtraSaDbhaGgI zrInizIthacUrNiSoDazoddezake'pyasti / tathA negama 1 saMgaha 2 vavahAru 3 jjusue 4 ceva hoi bodhavve / sadde 5 a samabhirUDhe 6, evaMbhUe a mUlanayA / / 1 / / ' tattha 'NegehiM mANehiM, miNai tti (ya) Negamassa ya niruttI / sesANaMpi nayANaM, lakkhaNamiNamo suNaha vucchaM / / 2 / / naikairmAnairmahAsattAsAmAnyavizeSAdinirmimIte minoti vA vastUni parichinattIti naigama itIyaM naigamasya niruktiyutpattiH 1, saMgahiyapiMDiyatthaM, saMgahavayaNaM samAsao biMti 2 / vajjaMti viNicchayatthaM, vavahAro savvadavvesu
Page #95
--------------------------------------------------------------------------
________________ 88 gacchAcArapaiNNayaM / / 3 / / ' saGgrahAti sAmAnyarUpatayA sarvaM vastu kroDIkarotIti saGgraho'yamucyate 2, vizeSeNa nizcayo vinizcayaH AbAlagopAlAGganAdyavabodhaH, na katipayacidviSayastadarthaM vrajati vyavahAranayaH 3 / / 3 / / paccuppannaggAhI, ujjusuo NayavihI muNeyavyo 4 / icchai visesiyataraM, paccuppannaM Nao saddo 5 / / 4 / / ' sAmpratamutpannaM pratyutpannamucyate vartamAnakAlabhAvItyarthastadgrahItuM zIlamasyeti pratyutpannagrAhI RjusUtro nayaH 4, zabdanayaH pratyutpannaM varttamAnaM tadapi RjusUtrAbhyupagamApekSayA vizeSitataramicchati 5 / / 4 / / 'vatthUo saMkamaNaM, hoi avatthU Nae samabhirUDhe 6 / vaMjaNamatthatadubhae, evaMbhUo viseseti 7 / / 5 / / vastuna indrAdeH saGkramaNamanyatra zakrAdAviti dRzyaM bhavatyavastvasadityarthaH 6, vyaJjanArthazabdayorvyastanirdezaH prAkRtatvAt vyaJjanaM zabdo'rthastu tadgocarastacca tadubhayaM-zabdArthalakSaNaM vizeSayati naizcityena sthApayati evaMbhUtanayaH 7 / / 5 / / 'savvesipi nayANaM, bahuvihavattavvayaM nisAmettA / taM savvanayavisuddhaM, jaM caraNaguNaTThiosAhU ||6||' sa0 sarvanayasammattaM / ca0 cAritraM kriyAguNo'tra jJAnamiti ||6|| ityAvazyakaniryuktau-tathA 'ittha patthagadito jahA-se jahA nAmae kei purise parasuM gahAya aDavihutto gacchejjA, taM ca kei pAsittA vaejjA kahiM bhavaM gacchai ? avisuddho Negamo bhaNai, patthagassa gacchAmi / taM ca kei chijjamANaM pAsittA vaejjA ki bhavaM chiMdasi ? visuddhataro Negamo bhaNai, patthagaM chiMdAmi / taM ca kei tacchijjamANaM pAsittA vaejjA kiM bhavaM tacchasi ? visuddhatarAo Negamo bhaNai, patthagaM patchemi / taM ca ukkiramANaM pAsittA vaejjA kiM bhavaM ukkirasi ? visuddhatarAo Negamo bhaNai patthagaM ukkirAmi / taM ca kei lihamANaM pAsittA vaejjA kiM bhavaM lihasi ? visuddhatarAo Negamo bhaNai patthagaM lihAmi, evaM visuddhattaranegamassa nAmA uDiyapatthao 7' evamanena prakAreNa tAvanneyam, yAvadvizuddhataranaigamasya 'nAmAuDiya' tti AkuTTitanAmA prasthako ayamityevaM
Page #96
--------------------------------------------------------------------------
________________ 89 gacchAcArapaiNNayaM nAmAGkito niSpannaprasthaka iti 1 / 'evameva vavahArassavi 2 saMgahassa cio mio mejjasamArUDho patthao' sAmAnyarUpatayA sarvaM vastu sagRhNAti-kroDIkarotIti saGgrahastasya matena citAdivizeSaNaviziSTa eva prastho bhavati nAnyaH, tatra cito-dhAnyena vyAptaH, sa ca dezono'pi bhavati, ata Aha mitaH-pUritaH anenaiva prakAreNa meyaM samArUDhaM yatra sa AhitAgnyAderAkRtigaNatvAt meyasamArUDhaH, ayamatrabhAvArthaH-prAktaMnanayadvayasyAvizuddhatvAt prasthakakAraNamapi prasthaka ukto, aniSpannaH prasthako'pi svakAryAkaraNakAle'pi prasthaka iSTaH, asya tu tato vizuddhatvAddhAnyamAnalakSaNaM svArthaM kurvanneva prasthakaH 3 / 'ujjusuyassa patthao vi patthao meaM pi patthao / ' RjusUtrasya niSpannasvarUpo'rthakriyAhetuH prasthako'pi prasthakaH tatparicchinnaM dhAnyAdikamapi prasthakaH, ubhayatra prasthako'yamiti vyavahAradarzanAttathA pratIteH 4 'tihaM saddanayANaM patthagAhigArajANao patthao, jassa vA vaseNaM patthao nippajjai 5 / 67 / ' tathA ca-'se jahA nAmae kei purise kaMci vaejjA kahiM bhavaM vasasi ? avisuddho Negamo bhaNai loe vasAmi / loe tivihe paM0 taM0 aholoe tiriyaloe uDDaloe, eesu savvesu bhavaM vasasi ? visuddhatarAo Negamo bhaNai tiriyaloe vasAmi / tiriyaloe jaMbuddIvAiyA sayaMbhUramaNapajjavasANA asaMkhejjA dIvasamuddA tesu savvesu bhavaM vasasi ? visuddhatarAo Negamo bhaNai jaMbuddIve vasAmi / jaMbuddIve dasa khittA paM0 taM0 bharahe 1 eravae 2 jAva videhe eesu savvesu bhavaM vasasi ? visuddhatarAo Negamo bhaNai bharahe vasAmi / bhArahe vAse duvihe paM0 20 dAhiNaddhabharahe uttaraddhabharahe ya eesu dosu bhavaM vasasi ? visuddhatarAo Negamo bhaNai dAhiNaddhabharahe vasAmi / dAhiNabharahaddhe aNegAiM gAmAgaranagarajAvasannivesA ya tesu savvesu bhavaM vasasi ? visuddhatarAo Negamo bhaNai pADaliputte vasAmi | pADaliputte aNegAiM gharasayAI tesu savvesu bhavaM vasasi ? visuddhatarAo
Page #97
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM . 90 Negamo bhaNai devadattassa ghare vasAmi / devadattassa ghare aNegAiM koTThAgArAiM tesu savvesu bhavaM vasasi ? visuddhatarAo Negamo bhaNai gabbhaghare vasAmi / evaM visuddhaNegamassa vasamANo vasai 1 / evameva vavahArassa vi 2 / saMgahassa saMthAragasamArUDho vasai 3 | ujjusuyassa jesu AgAsapaesesu ogADho tesu vasai 4 / tiNhaM saddanayANaM AyabhAve vasai 5 / 67 / iti anuyogadvArasUtre / evamanyAnyapi saptabhaGgyAdInyAgamarahasyAni svayaM jJeyAni iti / viSamAkSareti gAthAchandaH ||43 / / atha gItArthopadezaHsarvo'pi sukhAvaho bhavatItyAha gIatthassa vayaNeNaM, visaM hAlAhalaM pibe / nimvikappo ya bhakkhijjA, takkhaNe jaM samuddave / / 44 / / gItArthasya vacanena viSaM hAlAhalaM pibet / nirvikalpazca bhakSayet, tatkSaNe yat samudrAvayet // 44 / / paramatthao visaM no taM, amayarasAyaNaM khu taM / nivigdhaM jaM na taM mAre, mao vi amayasamo / / 45 / / paramArthato viSaM na tadamRtarasAyanaM khalu tat / nirvighnaM yad na tad mArayati mRto'pi amRtasamaH // 45 // anayorvyAkhyA-gItArthasya vacanena-upadezena tadviSaM-garalaM, kiM bhUtaM? hAlAhalaM-sthAvaraviSabhedarUpaM nirvikalpo-gatazaGkaH san sudhIH pibet bhakSayecca, tatra dravarUpaM pibet, adravaM tu bhakSayet, gItArthopadezena viSamiva dRzyamAnamasundaramapyanuSThAnaM samAcarediti paramArthaH, yattatkSaNe-bhakSaNakSaNa eva samudrAvayet-paJcatvaM prApayet / viSabhakSaNe hetumAha-paramArthataH-tattvatastad gItArthopadiSTaviSaM viSaM na syAt, khu-nizcitaM tadvi SaM amRtarasAyanamamRtameva rasAyanaM-jarAvyAdhijidauSadhaM, amRtarasAyanaM hitakArItyarthaH, yadviSaM nirvighnaM
Page #98
--------------------------------------------------------------------------
________________ 91 gacchAcArapaiNNayaM karoti tadviSaM na mArayati / yataH sa mRto'pi maraNaM prApto'pi amRtasamojIvanneva bhavatItyarthaH / gItArthopadezena viSabhakSaNasyApyAyatau zAzvatasukhahetutvAditi / prasaGgAd gItArthasaMvignayoratra caturbhaGgI yathA-saMviggA nAma ege no gIatthA 1, no saMviggA nAma ege gIyatthA 1, saMviggA NAma ege gIyatthAvi 3, no saMviggA NAma ege no gIyatthAvi 4 / tattha na tAva paDhamabhaMgillA dhammAyariyA, jao nAma kiM teNa saMviggeNaM jo gIyatthattavirahio, jao suyaM 'paDhamaM nANaM tao dayA, evaM ciTThai savvasaMjae / annANI kiM kAhI, kiM vA NAhI cheyapAvagaM ||1||' tahA / 'jo heuvAyapakkhammi, heuo Agame ya Agamio / so sasamayapannavao, siddhaMtavirAhago anno / / 1 / / tahA 'ussaggasuyaM kiMcI, kiMcI avavAiyaM bhave suttaM / tadubhayasuttaM kiMcI, suttassa gamA muNeyavvA / / 1 / / ' tahA 'sAvajjaNavajjANaM, vayaNANaM jo na jANai visesaM / vuttuM pi tassa na khamaM, kimaMga puNa desaNaM kAuM / / 1 / / ' je AgamarahassavigalAvi hoUNa gacchaM pariyahaMti, bAhiM bahussuyANugiiM kuvvaMtA vi na te bhavaMdhakUvAoM jIvANa uttAraNAya alaM, kiM bahuNA chammAsiyAi dukkarakiriyArao vi agIyattho gurU visaM va visaharuvva khalasaMguvva kulaDAsaMbaMdhuvva bhImamasANaM va dussAhiyapisAuvva DajjhamANamahArannaM va parihariyavvu tti / eSa prathamabhaGgaH 1 / tahA anne gIyatthA no saMviggA, tattha vi kiM nAma teNa suNa attheNa vA NANa ! na jamhA saMvego AyAro vA payaTTai, kevalaM galatAlusosaNaphalaM / jao jahA kharo caMdaNabhAravAhI, bhArassa bhAgI na hu caMdaNassa / evaM khu nANI caraNeNa hINo, nANassa bhAgI na hu suggaIe / / 1 / / ' tahA 'AujjanaTTakusalAvi, naTTiyA taM jaNaM na tosei / jogaM ajuMjamANI, niMdaM khiMsaM ca sA lahai ||1|| ia liMganANasahio, kAiyajogaM na juMjaI jo u / lahai sa mukkhasukkhaM, lahai ya niMda sapakkhAo / / 2 / / jANato vi ya tariuM, kAiyajogaM na juMjai naIe /
Page #99
--------------------------------------------------------------------------
________________ . 92 gacchAcArapaiNNayaM so bujjhai soeNaM, evaM NANI caraNahINo / / 3 / / ' jaha sAlI mahayA parissameNa niphphAittA kuTThAgAre chubhittA, jai tehiM sAlIhi khajjapijjaio uvabhogo na kIrai to sAlisaMgaho aphalo havai, aha tehiM uvabhogo kIrai to saphalo bhavai, to evaM nANeNa nAUNa heyamuvAdeyaM ca vatthu heyaM hiccA uvAdee payaTTijjati, ahavA ittha 'saMviggapakkhavAI suddhaparUvago vaMdai na ya vaMdAvei' iccAiguNagaNasaMgao bhavai, tao AgAmiyattAe sulabhabohiyatteNa ArAhago bhavai / eSa dvitIyo bhaGgaH 2 / je te saMviggA gIyatthA te nANasaMpayA saMpauttayAe caraNaguNappahANayAe ArAhagatteNa dhammAyariyA bhavaMti / naNu te evaMvihA gaNaharA cauddasapuviNo vA, saMpai kAle na tahAvihaM suyaM, na tahA appamAyappahANA kiriyA, kahaM dhammAyariyattaM ? gurU bhaNai soma ! suNasu-vaTTamANe kAle jaM nANaM vaTTai tassa suttatthehiM suttatthAo gahiyaTThA pattaTThA viNicchiyaTThA gIyatthA dUsamachevaTThAINamaNubhAvao vIriyamagoviMtA saMviggA jao suyaM-'ko vA tahA samattho, jaha tehi kayaM tu dhIrapurisehiM / jahasattI puNa kIrai, dRDhappainnA havai evaM / / 1 / / kAlociyajayaNAe, macchararahiyANa ujjamatANa | jaNajattArahiyANaM, hoi jaittaM jaINa sayA ||2|| jaM puNa jayaMtANa vi pamAyabahulattayAe kahavi khaliyaM na teNa caarittviraahnnaa| jao-'kaMTayapahivva khalaNA-tullA hujjA pamAyachalaNAo | jayaNAvao vi muNiNo, cArittaM na uNa sA haNai / / 1 / / tahA avavAyapayAlaMbaNe vi suddhacaraNo ceva jahA-'kAussaggo uddhaTThANeNa kAyavyo, avavAeNa ataraMto u nisanno karijjA / taha vi hu asahU nivanno u saMbAhuvassae vA kAraNe sahU vi ya nisanno / ' ityAdi zrAddhapratikramaNacUrNigatamiti / eSa tRtIyabhaGgaH 3 / ye tu na saMvignA na gItArthA jJAnakriyobhayavikalAH, kevalaM liMgamAtropajIvino dharmasyAnArAdhakatvena na te dharmAcAryA ityeSa caturthabhaGgaH 4, atra tu tRtIyenAdhikAra iti / anuSTubviSamAkSareti
Page #100
--------------------------------------------------------------------------
________________ 93 gacchAcArapaiNNayaM gAthAchandasI / / 44 / 45 / / atha gItArthopadezaH sarvo'pi duHkhAvaho bhavatItyAha agIyatthassa vayaNeNaM, amiyaMpi na ghuTae / jeNa no taM bhave amayaM, jaM agIyatthadesiyaM / / 46 / / agItArthasya vacanenAmRtamapi na pibet / yena na tad bhavedamRtaM yadagItArthadezitam // 46 / / paramatthao na taM amayaM, visaM hAlAhalaM khu taM / na teNa ajarAmaro hujjA, takkhaNA nihaNaM vae / / 4 / / paramArthato na tadamRtaM, viSaM hAlAhalaM khalu tat / na tenAjarAmaro bhavet, tatkSaNAt nidhanaM vrajet // 47 // anayorvyAkhyA-agItArthasya pUrvoktaprathamacaturthabhaGgatulyasya vacanena amRtamapi 'na ghuTae' tti na pibet agItArthopadezenAmRtavad dRzyamAnaM sundaramapyanuSThAnaM na kuryAditi paramArthaH, yena kAraNena na tadamRtaM bhavet / yadagItArthadezitaM-agItArthopadiSTaM etadeva vizeSeNAha paramArthataH-tattvato na tadamRtaM na guNakArItyarthaH / tadviSaM hAlAhalaM, khu-nizcitaM na tena ajarAmaro-mokSasukhabhAg bhaveta, tatkSaNAdeva nidhanaM-vinAzaM anantajanmamaraNalakSaNaM vrajet-prApnuyAt / agItArthopadezenAmRtapAnasyApi anantasaMsArahetutvAt / uktaM ca 'jaM jayai agIyattho, jaM ca agIyatthanissio hoi / vaTTAvei ya gacchaM, aNaMtasaMsArio hoi / / 1 / / kaha u jayaMto sAhU, vaTTAvei ya jo u gacchaM tu | saMjamajutto houM, aNaMtasaMsArio bhaNio / / 2 / / davvaM khittaM kAlaM, bhAvaM purisapaDisevaNAo ya / na vi jANai agIo, ussaggavavAiyaM ceva / / 3 / / jahaThiyadavvaM na yANai, saccittAcittamIsiyaM ceva / kappAkappaM ca tahA, jogaM vA jassa jaM hoi
Page #101
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 94 / / 4 / / ' ityAdi upadezamAlAyAmiti / viSamAkSareti gAthAchandasI ||46||47|| atha gAthAdvayenAgItArthasaGgaM sarvathA tyAjayannAha - agIyatthakusIlehiM saMgaM tiviheNa vosire / " murakamaggassime vigghe, pahaMmI teNage jahA / / 48 / / - agItArthakuzIlaiH saGgaM trividhena vyutsRjet / mokSamArgasyeme vighnAH pathi stenA yathA // 48 // vyAkhyA-agItArthAzca kuzIlAzca tairagItArthakuzIlairatra kuzIlagrahaNAt tulAmadhyanyAyena sabhedapArzvasthAvasannasaMsaktayathAchandaizca saha saGgaM - milanaM trividhena-manovAkkAyalakSaNena yogena karaNakAraNAnumatilakSaNena karaNena vA vyutsRjet tyajedityarthaH / tathA coktaM mahAnizIthaSaSThAdhyayane'vAsalakkhaMpi sUlIe, saMbhinno acchiyAmuho / agIyattheNa samaM, ekkaM khaNaddhaM pi na saMvase / / 9 || nanu svaguroH pArzvasthAditvaprAptasya kiM kriyate ucyate AgamoktavidhinA tyAgo vidhIyate yaduktamupadezamAlAyAM 376 gAthAheyopAdeyavRttau-'gIyatthaM saMviggaM, AyariyaM muyai valai gacchassa / guruNo ya aNApucchA, jaM kiMci vi dei giNhai vA / / 1 / / ' gItArthaMadhitAgamaM saMvignaM mokSAbhilASiNamAcAryaM nijaguruM muJcati - niSprayojanaM parityajya gacchatItyarthaH / iha ca gItArthasaMvignagrahaNamagItArthAsaMvignaM punarAgamapratipAditakrameNAtmAnaM mocayitvA muJcato'pi na doSa iti jJApanArthamiti / tathA sthAnAGgatRtIyasthAnake'pyuktaM, yathA-' evaM vijahaNA' asya vRttiH evamiti AcAryatvAdibhedena tridhaiva vihAnaM-parityAgastaccAcAryAdeH svakIyasya pramAdadoSamAzritya vaiyAvRttyakSaNArthamAcAryAntaropasampattyA bhavatItyAdi, yato mokSamArgasya - nirvANapathasyeme pUrvoktA 'viggha' tti vighnAH kAraNe kAryopacArAt vighnakarA ityarthaH / dRSTAntamAha-yathA pathimArge 'teNage' tti caurA vighnakarA bhavantIti / viSamAkSareti gAthAchandaH || 48 ||
Page #102
--------------------------------------------------------------------------
________________ 25 gacchAcArapaiNNayaM pajjaliyaM huyavahaM daTuM, nissaMko tattha pavisiuM / attANaM niddahijjAhi, no kusIlassa allie / / 49 / / prajvalitaM hutavahaM dRSTvA, niHzaGkaM tatra pravizya / AtmAnaM nirdahet naiva kuzIlamAlIyet // 49 // vyAkhyA - prajvalitaM hutavahaM-vaizvAnaraM daTumiti dRSTvA-vilokya niHzaGkaH-tyaktazaGkastatra hutavahe pravizya-pravezaM kRtvA AtmAnaM nirdahetjvAlayedityarthaH / paraM no-naiva 'kusIlassa' tti 'kvacid dvitIyAdeH' (8-3-134) iti prAkRtasUtreNa dvitIyAsthAne SaSThIvidhAnAt kuzIlaM 'allie' ti AzrayedanantasaMsArahetutvAt / uktaM ca zrImahAnizIthadvitIyAdhyayanaprAnte-'jIve saMmaggamAiNNe, ghoraM vIraM tavaM care / acayaMto ime paMca, kujjA savvaM niratthayaM / / 1 / / pAsatthosannahAchaMde, kusIle sabale tahA / diTThIe vi ime paMca, goyamA na nirikkhae / / 2 / / ' atra caturthAdhyayanoktasumatidRSTAnto yathA-'se bhayavaM ! kahaM teNa sumaiNA kusIlasaMsaggI kayA AsIo jIe u erise aidAruNe avasANe samakkhAe jeNa bhavakAyaThiIe aNorapAraM bhavasAyaraM bhamihI, se varAe dukkha saMtatte alabhaMte savvannuvaesiyaahiMsAlakkhaNakhamAidasavihe dhamme bohiMti ? goyamA! NaM ime taM jahA-atthi iheva bhArahe vAse magahA nAma jaNavao, tattha kusatthalaM nAma puraM, tammi ya uvaladdhapunnapAve sumuNiyajIvAipayatthe nAilasumainAmadhijje duve sahoyare mahiDDie saDDhage ahesi / aha annayA aMtarAyakammodaeNa vialiyaM vihavaM tesiM, na uNa sattaparakkame / evaM tu acaliyasattaparakkamANaM tesiM accaMtaparalogabhIruNaM virayakUDakavaDAliyANaM paDivannajahovaiTThadANAicaukkhaMdhauvAsagadhammANaM apisuNA NaM amaccharINaM amAyAvINaM kiM bahuNA ? goyamA ! te uvAsage NaM Avasahe guNarayaNANaM pabhAvakhaMtIe nivAse suyaNamittINaM, evaM tesiM bahuvarisavannaNijjaguNarayaNANaM
Page #103
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM jAhe asuhakammodaeNaM na pahuppae saMpayA tAhe na pahuppaMti aThThAhiyA mahimAdayo iTTadevayANaM jahaTThie pUyAsakkAre sAhammiyasammANe baMdhujaNasaMvavahAre a / ahannayA acalaMtesuM atihisakkAresuM apUrijjamANesuM paNayajaNamaNorahesu vihaDaMtesu ya suhiyaM sayaNamittabaMdhavakalattaputtaNattuyagaNesuM visAyamuvagaehiM goyamA ! ciMtiyaM tehiM saDhagehiM taM jahA-'jA vihavo tA purisassa, hoi ANApaDicchao logo / galiodayaM ghaNaM vijjulA vi dUraM pariccayai / / 1 / / ' evaM ca ciMtiUNa avarupparaM bhaNiumAraddhe, tattha paDhamo-'puriseNa mANadhaNavajjieNa, parihINabhAgadhijjeNa / te desA gaMtavvA, jattha savAsI na dIsaMti ||1|| taha bIo-'jassa dhaNaM tassa jaNo, jassattho tassa baMdhavA bahave | dhaNarahio a maNUso, hoi samo dAsapesehiM ||1 / / ' aha evaM avarupparaM saMjojeUNa goamA ! kayaM desapariccAyanicchayaM tehiM jahA vaccAmo desaMtaraM ti, tattha NaM kayAi pujjaMti ciraciMtie maNorahe havai ya pavvajjAe saha saMjogo jai divvo bahumannijjA, jAva NaM ujjhiUNa taM kamAgayaM kusatthalaM paDivannaM videsagamaNaM / aha annayA aNupaheNa gacchamANehiM diTThA tehiM paMca sAhuNo chaTuM samaNovAsagaM ti / tao bhaNiyaM-nAileNaM jahA-bho bho sumaI bhaddamuha ! piccha keriso sAhulattho tA eeNa ceva sAhusattheNaM gacchAmo, jai puNo vi nUNaM gaMtavvaM / teNa bhaNiyaM-evaM hou tti, tao saMmiliyA tattha satthe, jAva NaM payANagamegaM vahaMti, tAva NaM bhaNio sumaI mAileNaM-jahA NaM bhaddamuha ! mae harivaMsatilayamaragayacchaviNo sugahiyanAmadhijjabAvIsaimatitthagarassa NaM ariTTaneminAmassa pAyamUle suhanisanneNaM evaM avadhAriyaM AsI, jahA-je evaMvihe aNagArarUve bhavaMti, te a kusIle, je kusIle te diTThIe vi nirikkhiuM na kappaMti, tA ete sAhuNo tArise, maNAgaM na kappai eesiM samamamhANa gamaNasaMsaggaM, tA vaccaMtu ete, amhe appasatyeNaM ceva vaissAmo, na kIrai titthayaravayaNassAtikkamo, jao NaM sasurAsurassAvi jagassa
Page #104
--------------------------------------------------------------------------
________________ 97 gacchAcArapaiNNayaM * alaMghaNijjA titthayaravANI, annaM ca jAva etehiM samaM gammai tAva NaM ciTThau tAva darisaNaM AlAvAdINi niamA bhavaMti, tA kiM amhehiM titthayaravANI ullaMghaittA NaM gaMtavvaM ? evaM niamaNe bhAviUNa taM sumatiM hatthe gahAya nivaDio nAilo sAhusatthAo niviTTho a cakkhuvisohIe phAsugabhUpaese / tao sumaiNA bhaNiyaM jahA- 'guruNo mAyAvitta (piara )ssa, jiTThabhAyA (uNA ) taheva bhayaNINaM / jatthuttaraM na dijjai, he deva ! bhaNAmi kiM tattha / / 1 / / AesamavAmANaM, pamANapuvvaM taha tti nAyavvaM / maMgalamamaMgalaM vA, tattha viyAro na kAyavvo / / 2 / / navaraM ittha ya me vI, dAyavvaM ajjamuttaramimassa / kharapharusakakkasAniTTha- duTThaniDurasarehiM tu / / 3 / / ahavA kaha ucchalau, jIhA me jiTThabhAuNo purao / jassucchaMge viNiaM siNeharamio'suivilitto ||4|| ahavA kIsa na lajjai, esa sayaM cevameva pabhaNaMto / jaM nu kusIle ete, diTThIe vI na daTThavve / / 5 / / ' sAhuNo tti jAva na eva iyaM vAgarei, tAva iMgiyAgArakusaleNa muNiyaM nAileNaM, jahA NaM aliyakasAio esa maNAgaM sumatI tA kimahaM paDibhaNAmi tti ciMtiuM samADhatto / jahA - 'kajjeNa viNa akaMDe, esa pakuvio hu tAva saMciTThe / saMpai aNuNijjaMto, na yANimo kiM va bahu maNe / / 1 / / tA kiM aNuNemi miNaM, udAhu bolau khaNaddhatAlaM vA / jeNuvasamiyakasAo, paDivajjai taM tahA savvaM / / 2 / / ahavA patthAvamiNaM, eyassa vi saMsayaM avaharemi / esa na yANai bhaddaM, pAvavisesaM na parikahiyaM / / 3 / / ' ti ciMteUNa bhaNiumADhatto - 'no demi tujjha dosaM, na yAvi kAlassa demi dosamahaM / jaM hiyabuddhIi sahoyarA vi bhaNiyA pakuvvaMti ||1|| jIvANaM ciya itthaM, dosaM kammaTThajAlaki siyANaM / caugainipphiDiyANaM, hiovaesaM na bujjhati / / 2 / / ghaNarAgadosakuggahamohamicchattakhavaliamaNANaM / bhAi visaM tAlauDaM, hiovaesAi mannaMti / / 3 / / ' evamAyanniUNa tao bhaNiyaM sumaiNA jahA- tumaM ceva saccavAI
Page #105
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 98 bhaNasu eyAiM, navari na juttameyaM jaM sAhUNaM avaNNavAyaM bhAsijjai, annaM ca kiM na picchasi eesiM mahANubhAgANaM ceTThiyaM-chaTThaTThamadasamaduvAlasamamAsakhavaNAihiM AhAragahaNaM gimhAyAvaNadvANavIrAsaNaukkuDuyAsaNAdinANAbhiggahadhAraNeNa ukkiTThatavANucaraNeNaM ca sukkaM cammamaMsasoNiyaM ti ? mahAuvAsago si tumaM ! mahAbhAsAsamiividiyA tae ! jeNerisaguNovauttANaMpi mahANubhAgANaM sAhUNaM kusIla tti nAmaM saMkappiyaM ti / tao bhaNiyaM nAileNaM jahA- mA vaccha ! tumaM eteNa paritosamuvayAsi, jahA ahiyaM alIyAcAreNaM parimusio akAmanijjarAe vi kiMci kammakkhayaM bhavai, kiM puNa jaM bAlataveNa, tA ete bAlatavassiNo daTThavvA, jao NaM kiM kiMcI ussuttaM maggayAtirittametesiM padIsai / annaM ca sumaI ! natthi mama imANuvari kavi suhamovi maNasAvi paoso jeNAhaM eesiM dosaggahaNaM karemi, kiMtu mae bhagavao titthagarassa sagAse erisaM avadhAriyaM jahA kusIle adaTThabbe, tAhe bhaNiyaM sumaiNA jahA jArisao tumaM nibuddhio tAriso so vi titthayaro jeNa ya tujjhameyaM vAgariyaM ti, tao evaM bhaNamANassa sahattheNaM jhaMpiyaM muhakuharaM sumaissa, nAileNaM bhaNio a jahA-bhaddamuha ! mA jagikkaguruNo titthayarassAsAyaNaM kuNasu, mae puNo bhaNasu jahicchiyaM, nAhaM te kiMpi paDibhaNAmi / tao bhaNiyaM sumaiNA ete vi sAhu kusIle, tA ittha jage na koi susIlo atthi / tao bhaNiyaM nAileNaM- bhaddamuha sumaI ! itthaM jai'laMghaNijjavakkassa bhagavao vayaNamAyareyavvaM, jaM cettha kayAi na visaMvaejjA, no NaM bAlatavassINaM ceTThiaM, jao NaM jiNidavayaNeNaM niyamao tAva kusIle ime dIsaMti, pavvajjAe puNa gaMdhaMpi no dIsai eesiM, jeNa piccha piccha tAveyassa sAhuNo biijjiyaM muhaNaMtayaM dIsai, tA esa tAva ahigapariggahadoseNa kusIle, na eyaM sAhUNaM bhagavayA AiTTaM, jamahigapariggahadhAraNaM kIrai, tAvettha hINasatto huMto esevaM maNasA'jjhavase,
Page #106
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM jahA-jai mameyaM muhaNaMtagaM vippaNissihitA bIyaM kattha pAvijjA ? no evaM ciMtei mUDho, jahA ahigANu vaogovahIdhAraNeNa majjha pariggahavayassa bhaMga hohI / ahavA kiM saMjame'bhirao esa muhaNaMtagAdi saMjamovaoggadhammovagaraNeNa vi sIejjA ? niamao NaM visIeNa ya sattANa ya hINasatto hamii pAyaDei ummaggAyaraNaM ca payaMsei pavayaNaM ca maileiM tti / esa puNa picchasi sAmannavanno ? eeNa kallaM tIe vi niaMsaNAe itthIe aMgaM diTuM, nijjhAiUNa jannAloiyapaDikkaMtaM, taM kiM tae na viNNAyaM ? esa uNa picchasi parUDhaviSphoDagavimhiyANaNo ? eeNa saMpayaM ceva loyaTThAe sahattheNaM adinacchAragahaNaM kayaM tae vi dihrameyaM ti / eso uNa picchasi saMghaDiyakanno ? eeNa aNuggae sUrie uTheha vaccAmo uggayaM sUriyaM ti tayA vi hasiyamiNaM / eso u pecchasi ? imesiM jeTThasaho eso ajjarayaNIe aNuvautto pasutto vijjukkAe phusio na eteNeM kappaggahaNaM kayaM, tahA pabhAe hariyataNaM vAsAkapaMcaleNa saMghaTTiyaM, tahA bAhirodagassa paribhogaM kayaM, bIakAyassopareNaM parisakkio, avihIe esa khArathaMDilAo mahuraM thaMDilaM saMkamio, tahA pahaM paDivaNNeNaM sAhuNA kamasayAikkame iriyaM paDikkamiyavvaM / tahA careyavvaM, tahA ciTTeyav, tahA saeyavvaM, tahA bhAseyavvaM, jahA chakkAyamaigayANaM jIvANaM suhumabAyarapajjattApajjattajhagamAgamaTa savvajIvapANabhUyasattANaM saMghaTTaNaM pariyAvaNA kilAmaNoddavaNaM vA na bhavejjA / tA etesiM pavvaiyANaM eyassa ekkamavi na ittha dIsai / jaM puNa muhaNaMtayaM paDilehamANo ajjamae eso coio jahA-erisaM paDilehaNaM karesi jeNa vAukAyaM phaDaphaDassa saMghaTTejjA sariyaM ca paDilehaNAe saMtiaM kAraNaM ti / tA bhaddamuha ! eeNa sammaM saMjamaTThANaMtarANaM egamavi no parirakkhiyaM tA kimesa sAhU bhannejjA ? jasserisaM pamattattaNaM, na esa sAhU jasserisaM niddhammasaMpalattaNaM / bhaddamuha ! piccha piccha sUNo iva niddhaMso chakkAyavimaddaNo
Page #107
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 100 kahAbhime eso / ahavA varaM sUNo jassa NaM suhumamaviniyamavayabhaMgaM no bhavijjA eso u niyamabhaMgaM karemANo keNa uvamijjA / tA vaccha sumai bhaddamuha ! na erisakattavvAyaraNAo bhavaMti sAhU / etehiM ca kattavvehiM titthaaravayaNaM saremANo ko etesiM vaMdaNagamavi karijjA / annaM ca eesiM saMsaggeNaM kayAi amhANaMpi caraNakaraNesu siDhilattaM bhavejjA, jeNaM puNo puNo AhiMDemo ghoraM bhavaparaMparaM / tao bhaNiyaM sumaiNA-jai ee kusIle tahAvi mae eehiM samaM pavvajjA kAyavvA / jaM puNa tumaM karesi tameva dhammaM navaraM ko ajja taM samAyariDaM sakko / tA muasu karaM mae eehiM samaM gaMtavvaM jAva NaM no dUraM vayaMtime sAhuNo tti / tao bhaNiyaM nAileNaM-bhaddamuha sumai ! no kallANaM etehiM samaM gacchamANassa tujjhaM ti, ahaM ca tujjha hiyavayaNaM bhaNAmi / evaM Thie jaM ceva bahuguNaM tameva aNusevaya, nAhaM tava dukkheNa dharemi / aha annayA aNegovAehiM nivArijjaMto na Thio, gao so maMdabhaggo sumaI goyamA ! pavvaio ya / aha annayA vaccaMteNaM mAsapaMcageNaM Agao mahAroravo duvAlasasaMvacchario dubhikkho, tao te sAhuNo takkAladoseNa aNAloiyapaDikkaMtA mariUNovavannA bhUyajakkharakkhasapisAyANaM vANamaMtaradevANaM vAhaNattAe, tao caviUNaM mecchajAIe kuNimAhArakUrajjhavasAyadosAo sattamAe puDhavIe, tao uvvaTTiUNa taIyAe cauvIsagAe sammattaM pAvihaMti, tao sammattalaMbhabhavAo taiyabhave cauro sijjhihiMti ego na sijjhihI jo so paMcamago savvajeTTo, jao NaM so egaMtamicchaddiTThI abhavvo a / se bhayavaM! je se maI se bhavve uyAhu abhavve ? goyamA ! bhavve, se bhayavaM ! jai NaM bhavve tANaM mae samANe kahiM samuppaNNe ? goyamA ! paramAhammiyAsuresu / se bhayavaM ! kiM bhavve paramAhammiyAsuresuM samuppajjai ? goyamA ! je kei ghaNarAgadosamohamicchattodaeNaM sukahiyaM pi paramahiovaesa avamannettA NaM duvAlasaMgaM ca suyanANamappamANIkariya ayANittA ya samayasabbhAvaM
Page #108
--------------------------------------------------------------------------
________________ 101 gacchAcArapaiNNayaM aNAyAraM pasaMsittA NaM tameva ca ucchappijjA, jahA-sumaiNA ucchappiyaMna bhavaMti ee kusIle, ahA NaM ee vi kusIle to ittha jage na kovi susIlo atthi, nicchiyaM mae eehiM samaM pavvajjA kAyavvA, tahA jAriso tumaM nibbuddhio so vi titthayaro tti, evamuccAremANeNaM se NaM goyamA ! mahaMtaMpi tavamaNuDhemANe paramAhammiyAsuresu uvavajjijjA / se bhayavaM ! paramAhammiyAsuradevANaM ubaTTe samANe sumaI kahaM uvavajjijjA ? goyamA! teNaM maMdabhaggeNaM aNAyArapasaMsucchappaNaM karemANeNaM sammaggapaNAsaNaM abhinaMdiyaM takkammadoseNa aNaMtasaMsAriyattaNaM ajjiyaMto kittie avAe tassa sAhejjA ? jassa NaM 1aNaMtapuggalapariyaTTesu vi natthi caugaisaMsArAo avasANaM ti, tahA vi saMkhevao suNasu-goyamA ! iNameva jaMbuddIvaM parikhiviUNaM Thie je esa lavaNajalahI, eyassa NaM jaM thAmaM siMdhumahAnaIpaviThThA tappaesAo dAhiNeNaM disAbhAgeNaM paNapaNNAe joyaNesuM veiyAe majjhaMtaraM atthi paDisaMtAvadAyagaM nAma addhaterasajoyaNapamANaM hatyikuMbhAgAraM thalaM / tassa ya lavaNajalovareNaM aTuTThajoyaNANi usseho| tahiM ca NaM accaMtaghoratimisaMdhayArAo ghaDiyAlagasaMThANAo sIyAlIsaM guhAo, tAsuM ca NaM juNaM jugaM nirantare jalayAriNo maNuyA parivasaMti / te ya vajjarisahanArAyasaMghayaNe mahAbalaparakkame addhatterasarayaNI pamANeNaM saMkhijjavAsAU mahumajjamaMsappie sahAvao ithilole paramaduvannasuumAlaaNiddhakharapharusiyataNU mAyaMgavaikayamuhe sIhaghoradiTThI kayaMtabhIsaNe adAviyapiTThI asaNivvaniThurapahArI dappuddhare ya bhavaMti / tesiM jAo aMtaraMDagoliyAo tAo gahAya camarINaM saMtiehiM seapucchavAlehiM guMthiUNaM je kei ubhayakannesu nibaMdhiUNaM mahagghuttamajaccarayaNatthI sAgaramaNupavisijjA | se NaM jalahatthimahisagAhagamagaramahAmacchataMtusuMsumArapabhiIehiM duTThasAvarahiM amesie ceva savvaMpi sAgarajalaM AhiMDiUNa jahicchAe jaccarayaNasaMgahaM kariya ahayasarIre AgacchijjA / tANaM ca aMtaraMDa
Page #109
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM goliyANaM saMbaMdheNaM te varAgA goyamA ! aNovamaMsughoradAruNaM dukkhaM puvvajjiyaruddakammavasagA aNuhavaMti / se bhayavaM ! keNaM aTeNaM ? goyamA ! tesiM jIvamANANaM ko samattho tAo goliyAo gaheuM, je jayA uNa te ghippaMti, tayA bahuvihAhiM niyaMtaNAhiM mahayA sAhaseNaM saMnaddhabaddhakaravAlakuMtacakkAipaharaNADovehi bahusUradhIrapurisehi buddhipaogeNaM sajIviyaDolAe ghippaMti / tesiM ca dhippamANANaM jAiM sArIramANasAiM dukkhAiM bhavaMti, tAiM savvesu nArayadukkhesu jai paraM uvamejjA / se bhayavaM ! ko uNa tAo aMtaraMDagoliyAo giNhijjA ? goyamA ! tattheva lavaNasamudde atthi rayaNaddIvaM nAma aMtaraddIvaM, tasseva paDisaMtAvadAyagAo thalAo egatIsAe joyaNasaehiM, tannivAsiNo maNuyA saMti / bhayavaM ! kayareNa paogeNa ? khittasabbhAvasiddhapuvvapurisasiTeNaM ca vihANeNaM / se bhayavaM ! kayare uNa se puvvapurisasiTThavihI tesiM ti ? goyamA ! tahiyaM rayaNadIve atthi vIsaM egUNavIsaM aTThArasa dasa aTTa satta dhaNupamANAiM gharaTTasaMThANAI varavairasilAsaMpuDAiM, tAiM ca vihADeUNaM, te rayaNadIvanivAsiNo maNuyA puvvasiddhakhittasahAvasiddheNaM ceva jogeNaM pabhUyamacchiyAmahUe abhaMtarao accaMtalevaDAiM kAUNa, tao tesiM pakkamaMsakhaMDANi bahUNi jaccamahumajjabhaMDagANi pakkhivaMti / tao eyAiM kariyasuruMdadIhamahaddumakaThehiM AruhittANaM sussAyaporANamajjamacchigA mahumaMsapaDipunne bahue lAuge gahAya paDisaMtAvadAyagathalamAgacchaMti / jAva NaM tatthAgae samANe te guhAvAsiNo maNuA picchaMti, tAva NaM tesiM rayaNadIvaganivAsimaNuyANaM vahAya paDidhAvaMti / tao te tesiM mahupaDipunnaM lAugaM paicchiUNaM abbhatthapaogeNaM te kaTThajANaM jayaNayaravegaM dutaM kheviUNa rayaNadIvAbhimuhaM vaccaMti / iyare ya taM mahumajjamaMsamAsAiya puNo suTTayaraM tesiM piTThIe dhAvaMti / tAhe goyamA ! jAva NaM accAsanne bhavaMti, tAva NaM sussAubahugaMdhadavvasaMsakkAriyaporANamajjalAugaM pamuttUNa puNo vi
Page #110
--------------------------------------------------------------------------
________________ 103 gacchAcArapaiNNayaM jayaNayaravegeNa rayaNadIvahutto vaccaMti, iyare ya taM susAubahugaMdhadavvasaMsakkAriyaporANamajjamaMsamAsAiya puNo suTThayaraM tesiM piTThIe dhAvaMti, puNo vi tesiM mahupaDipunnaM lAugamegaM muMcaMti, evaM te goyamA ! mahumajjalolae saMpalagge tAva NayaMti jAva NaM te gharaTTasaMThANe vairasilAsaMpuDato jAva NaM tAvaiyaM bhUbhAgaM saMphusaMti, tAva NaM jamevAsannaM vairasilAsaMpuDaM jaMbhAyamANapurisamuhAgAraM vihADiyaM ciTThai, tattheva jAiM mahumajjamaMsapaDipunnAiM samuddhariyAI sesAiM lAugAiM tAI tesi picchamANANaM tattha muttUNaM nianilaesu vaccaMti / iyare a majjamahulolae jAva NaM tattha pavisaMti, tAva NaM goyamA ! je te puvvamukke pakkamaMsakhaMDe je a te mahumajjapaDipunne bhaMDage, jaM ca mahue ceva AlittaM savvaM taM silAsaMpuDaM pikkhaMti, tAva NaM tesiM mahaMtaM pariosaM mahaMtaM tuDhei mahaMtaM pamoyaM bhavai, evaM tesiM mahumajjapakkamaMsaM paribhujemANANaM jAva NaM gacchaMti sattaTThadasapaMca vA diNANi, tAva NaM te rayaNadIvanivAsI maNuyA ege sannaddhabaddhasAuhakaraggA taM vairasilaM veDhiUNa sattaTThapaMtIhiM acchaMti / anne taM gharaTTasilAsaMpuDaM majjhaTThiyANaM tANaM jalamANusANaM egaheM milaMti / taMmi ya melijjamANe goyamA ! jai NaM kahavi tuDivibhAgAo tesiM ekkassa duNDaMpi vA nippheDaM bhavijjA / tao tesiM rayaNadIvanivAsimaNuyANaM saviDavipAsAyamaMdire sa cauppayANaM takkhaNA ceva tesiM hatthANaM saMhArakAlaM bhavejjA / evaM tu goyamA ! tesiM teNa vajjasilAgharaTTasaMpuDeNaM miliyANaMpi tahiyaM ceva jAva NaM savvaTThie daliUNaM na saMpIsie sukumAliyA ya tAva NaM tesiM no pANAikkama bhavijjA / teu aTThIvairamiva duddale tesiM tu tattha ya vairasilAsaMpuDaM kaNhagagoNagehiM AuttamAdareNaM arahaTTagharaTTakharasanhigacakkamiva parimaMDalaM bhamADiya tAva NaM kheDaMti jAva NaM saMvaccharaM, tAhe taM tArisaM accaMtaghoradAruNaM sArIramANasaM mahAdukkhasannivAyaM samaNubhavemANANaM pANAikkamaM bhavai tahAvi te tesiM aDio no phuDaMti no dophale bhavati
Page #111
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM no saMdalijjati, no pahirisaMti, navaraM jAI kA vi saMdhisaMdhANabaMdhaNAiM tAiM savvAiM vicchuDettA vijajjarIbhavaMti tao NaM iya uvalagharaTTasseva parissaDiyaM cunnamiva kici aMgulAiyaM aTThikhaMDaM daDguNaM te rayaNadIvage pariosamuvvahaMti / silAsaMvuDAI uvvihADiUNa tAo aMtaraMDagoliyAo gahAya je tattha tucchavihave te pabhUyadavvasaMghAeNaM vikkiNaMti / eeNaM vihANeNaM goyamA te rayaNadIvanivAsiNo maNuyA tAo aMtaraMDagoliyAo giNhaMti / se bhayavaM ! kahaM te varAe taM tArisaM accaMtaM ghoradAruNaM sudussahaM dukkhaniyaraM visahamANe nirAhArapANage saMvaccharaM jAva pANevi dhArayaMti ? goyamA ! sakayakammANubhAvAo, zeSaM tu praznavyAkaraNavRddhavivaraNAdavaseyam / se bhayavaM ! tao mae samANe se sumaI jIve kahaM uvavAyaM labhejjA ? goyamA ! tattheva paDisaMtAvadAyagathale teNeva kameNaM sattabhavaMtare tao viduTThasANe 1 tao vi kaNhe 2 tao vi vANamaMtare 3 tao vi liMbattAe vaNassaie 4 tao vi maNuesu itthitAe 5 tao vi chaTThIe 6 tao vi maNuyattAe kuTThI 7 tao vi mahakkAe jUhAhivaI gae 8 tao vi mariUNa mehuNAsatte aNaMtavaNapphaIe 9 tao vi aNaMtakAlAo maNuesa saMjAe mahAnemittI 10 tao vi sattamA 11 tao vi mahAmacche caramoyahimmi 12 tao sattamA 13 tao vi goNe 14 tao maNue 15 tao viDavikoiliyaM 16 tao vi jaloyaM 17 tao vi mahAmacche 18 tao vi taMdulamacche 19 tao vi sattamIe 20 tao rAsahe 21 tao vi sANe 22 tao vi kimI 23 tao daddure 24 tao teukAe 25 tao vi kuMthU 26 tao vi mahuyare 27 tao vi ciDae 28 tao vi uddehigaM 29 tao vi vaNapphaI 30 tao aNaMtakAlAo maNuesu itthIrayaNaM 31 tao vi chaTThIe 32 tao vi kareNU 33 tao vesAmaMDiyanAmapaTTaNaM tatthovajjhAyagehAsanne liMbatteNa vaNassaI 34 tao vi maNuesu khujjitthI 35 tao vi maNuyattAe paMDage 36 tao vi maNUyatteNa duggae 37 taovi " 104
Page #112
--------------------------------------------------------------------------
________________ 105 gacchAcArapaiNNayaM damae 38 tao vi puDhavAdIsu bhavakAyaThiie patteyaM 39 tao vi maNue 40 tao bAlatavassI 41 tao vANamaMtare 42 taovi purohie 43 tao vi sattamAe 44 tao vi macche 45 tao vi sattamAe 46 tao vi goNe 47 tao vi maNue mahAsammaddiTThI avirae cakkahare 48 tao paDhamAe 49 tao vi ibbhe 50 tao vi samaNe aNagAre 51 tao vi aNuttarasure 52 tao vi cakkahare mahAsaMghayaNI bhavittANaM nimvinnakAmabhoge jahovaiTuM saMpunnaM saMjamaM kAUNa goyamA ! se NaM sumai jIvo parinivvuDijjA | tahA ya-je bhikkhU vA bhikkhuNI vA saDDho vA saDDho vA parapAsaMDINaM pasaMsaM karijjA, je A vi NaM ninhagANaM pasaMsaM karijjA, je NaM ninhagANaM aNukUlaM bhAsijjA, je NaM ninhagANaM AyayaNaM pavesijjA, je NaM ninhagANaM gaMthasatthapayakkharaM vA parUvijjA, je NaM ninhagANaM saMtIe kAyakilesAie tave vA saMjame vA nANe vA vinnANe vA sUe vA paMDicce vA abhimuhasuddhaparisAmajjhagae silAhejjA, se vi ya NaM paramAhammiesuM uvavajjejjA jahA sumaI, ityAdibhAvanA zrImahAnizIthacaturthAdhyayanAdevAvaseyA | se bhayavaM ! so uNa nAilasaDDho kahiM samuppanno ? goyamA ! siddhIe / se bhayavaM ! kahaM ? go0 ! teNa mahAbhAgeNa tesiM kusIlANaM niyaTTiUNa tIe ceva bahusAvayatarusaMDasaMkulAe ghorakaMtarAe aDavIe savvapAvakalimalakalaMkavippamukkaM titthayaravayaNaM paramahiyaM sudullahaM bhavasaesu vi iti kaliUNa accaMtavisuddhAsaeNa phAsudesaMmi nippaDikamma nirAyAraM paDivannaM pAyavovagamamaNasaNaM ti, annayA teNeva paese NaM viharamANo samAgao titthayaro arinemI (graM0 2000) tassa ya aNuggahaTThAe, teNa ya acaliasatto bhavvasatto tti kAUNa, uttamaTThasAhaNI kayA sAisayA desaNA tamAyannamANo sajalajalaharaninAyadevaduMduhInigghosaM titthayarabhAraiM suhajjhavasAyaparo ArUDho khavagaseNIe apuvvakaraNeNaM aMtagaDakevalI jAo, eeNa aTeNaM evaM vuccai jahA NaM goyamA ! siddhae / teNaM goyamA
Page #113
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 106 kusIlasaMsaggIe vippahiyAe evaiyaM aMtaraM bhavati iti sumatisambandha iti / viSamAkSareti gAthAchandaH / / 49 / / atha gacchasyAgacchatvaM syAt tathAha pajalaMti jattha dhagadhaga-dhagassa guruNA vi coie sIsA / rAgadoseNa viaNu-saeNa taM goyama ! na gacchaM / / 50 / / prajvalanti yatra dhagadhagAyamAnaM guruNApi nodite ziSyAH / rAgadveSeNApi anuzayena sa gautama ! na gacchaH // 50 // vyAkhyA prajvalanti agnivat yatra gacche 'dhagadhagadhagassa' tti anukaraNazabdo'yaM dhagaddhagiti dhagadhagAyamAnaM yathA syAttathetyarthaH, prAkRtatvAccaivaM prayogaH, guruNA- AcAryeNApizabdAdupAdhyAyAdinA'pi 'coie ' tti bhavAdRzAmayuktametadityAdinA prakAreNa nodite sati ke ziSyAHantevAsinaH kena prajvalanti rAgadveSeNa atra samAhAradvandvAdekavacanaM, tathA'nuzayenApi - hA kathaM nirantarAtiduHsahaduHkhasantApavyApavyAkulIkRtAntaHkaraNAH pravrajyorarIkRtA mayetyAdi pazcAttApakaraNena cetyarthaH, apizabdaH cazabdArthe, yadvA rAgadveSeNa kimbhUtena ? 'viaNusapaNa' tti vigato'nuzayaH-pazcAttApo yatra tad vyanuzayaM tena pazcAttAparahitenetyarthaH, he gautama ! sa gaccho na bhavatIti / gAthAchandaH ||50 / / atha gacche vasatAM bahvI nirjjarA syAdityAha - gaccho mahANubhAvo, tattha vasaMtANa nijjarA viulA / sAraNavAraNaco aNa-mAIhi na dosapaDivattI / / 51 / / gaccho mahAnubhAvastatra vasatAM nirjarA vipulA / smAraNAvAraNAcodanAdibhirna doSapratipattiH // 51 // vyAkhyA - gacchaH suvihitamunivRndarUpaH mahAnanubhAvaH- prabhAvo yasyAsau
Page #114
--------------------------------------------------------------------------
________________ 107 gacchAcArapaiNNayaM mahAnubhAvaH, 'tattha' tti tatra gacche vasatAM - vAsaM kurvatAM nirjjarA-karmmakSayarUpA bhavatIti zeSa; kimbhUtA vipulA - mahatI kuta ityAha-yatastatra vasatAM smAraNAvAraNAcodanAdibhiH mo'lAkSaNikaH na doSapratipattiH na doSAvAptirbhavati / tatra vismRte kvacitkarttavye bhavatedaM na kRtamiti smAraNA, akarttavyAnAM niSedho vAraNA, saMyamayogeSu skhalitasyAyuktametadbhavAdRzAM vidhAtumityAdisvaramadhuravacanaiH preraNaM codanA, AdizabdAttathaiva punaH punaH preraNarUpA praticodaneti / gAthAchandaH / / 51 / / pUrvaM gacche vasatAM bahvI nirjjarA doSApratipattizcoktA / atha sA kiMvidhAnAM syAditi gAthAcatuSTayenAha " guruNa chaMdaNuvattI, suviNIe jisa dhIre / navi thaddhe navi luddhe, navi gAravie vigahasIle / / 52 / / guro:chandAnuvartinaH, suvinItA jitaparISahA dhIrAH / nApi stabdhA nApilubdhA, nApi gauravilA vikathAzIlAH // 52 // khaMte daMte gutte, mutte veraggamaggamallINe / dasavihasAmAyArI, AvassagasaMjamujjutte / / 53 / / kSAntA dAntA guptA, muktA vairAgyamArgamAlInAH / dazavidhasAmAcArI - Avazyaka - saMyamodyatAH // 53 // kharapharusakakkasAe, aNiTTaduTTAi niTTaragirAe / nibbhacchaNaniddhADaNa - mAIhi na je paussaMti / / 54 / / kharaparuSakarkazayA aniSTaduSTayA niSThuragirA / nirbhatsananirdhATanAdibhiH na ye pradviSanti // 54 // je ana akittijaNae, nAjasajaNae nakajjakArI a / na pavayaNuhAhakare, kaMThaggayapANasese vi / / 55 / /
Page #115
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNaya 108 ye ca nAkIrtijanakA nAyazojanakA nAkAryakAriNazca / na pravacanoDDAhakarAH kaNThagataprANazeSe'pi // 55 // AsAM vyAkhyA - gurozchandAnuvartinaH-gurorabhiprAyAnuyAyinaH suvinItAHzobhanavinayayuktAH jitAH-parAjitAH parISahAH zItoSNarUpAH yaiste jitaparISahAH / yaduktamAcArAGganiryuktau-'itthIsakkAraparIsahA ya do bhAvasIyalA ee / sesA vIsaM uNhA, parIsahA hoti NAyavvA / / 1 / / je tivvaparINAmA, parIsahA te bhavaMti uNhAo / je maMdaparINAmA, parIsahA te bhave sIyA ||2|| dhiyA rAjanta iti dhIrAH, nApi stabdhA-naivAhaMkAraparAH, nApi lubdhA-naivAhAropadhipAtrAdiSu lolupAH, nApi gauravilA-naiva Rddhi 1 rasa 2 sAta 3 gaurava-trikAnvitAH, nApi vikathAzIlA-naiva viruddhakathAkathanasvabhAvAH / kSAntAH-kSamAyuktAH skandakAcAryaziSyavat, dAntAHdamitendriyA dhanyAnagAravat, guptA-guptendriyAH jJAtAdharmakathAGgoktakUrmavat, muktAH-nirlobhatAyuktA jambUsvAmivajrasvAmyAdivat, vairAgyamArgamAlInAvairAgyapathamAzritA gajasukumAlAtimuktakakumArAdivat, dazavidhasAmAcAryudyatAstatra zrIuttarAdhyayanoktA dazavidhasAmAcArI ceyam 'AvassiyA nAma paDhamA 1, biiyA hoi nisIhiyA 2 | ApucchaNA ya taiyA 3, cautthI paDipucchaNA 4 ||1|| chaMdaNA paMcamA hoi 5, icchAkAro ya chaTThao 6 / sattamo micchakAro ya 7, tahakkAro ya aTThamo 8 / / 2 / / abbhuTThANaM ca navamA 9, dasamA uvasaMpayA 10 / esA dasaMgA sAhUNaM, sAmAcArI pavediyA / / 3 / / gamaNe AvassiyaM kujjA 1, ThANe kujjA nisIhiyaM 2 / ApucchaNA sayaMkaraNe 3, parakaraNe paDipucchaNA 4 ||4|| chaMdaNA davvajAeNaM 5, icchAkAro ya sAraNe 6 / micchAkAro ya jiMdAe 7, tahakkAro paDissue 8 ||5|| abbhuTThANaM gurupUyA 9, acchaNe uvasaMpayA 10 / evaM dupaMcasaMjuttA, sAmAyArI pavediyA ||6|| ga0 AvazyakeSu-apramattatayA avazyakarttavyavyApAreSu satsu bhavA AvazyakI tAM gamane kuryAt 1, sthAne
Page #116
--------------------------------------------------------------------------
________________ 109 gacchAcArapaiNNayaM upAzraye pravizan iti zeSaH, naiSedhikI kuryAt, tatra niSedhaH-pramAdebhya Atmano vyAvarttanaM tatra bhavA naiSedhikI 2, ApracchanA-idamahaM kuryAM na vA ityevaMrUpA svayamiti-AtmanaH karaNaM kasyacitkAryasya svayaMkaraNaM tasmin 3, anyasya kAryavidhAne pratipracchanA-guruniyoge'pi punaH pravRttikAle guroH pracchanA pratipracchanA sa hi kAryAntaramapyAdizet siddhaM vA tadanyataH syAditi 4 / / 4 / / chaM0 dravyajAtena-dravyavizeSeNa pUrvagRhItena chandanAnimantraNA 5, icchA-svAbhiprAyaH tayA karaNaM-tatkAryanivarttanaM icchAkAraH sAraNe iti-aucityenAtmanaH parasya vA kRtyaM prati pravarttane, tatrAtmasAraNe yathecchAkAreNa yuSmaccikIrSitaM kAryamidamahaM karomIti, anyasAraNe ca mama pAtralepanAdi icchAkAreNa kuruteti 6, mithyAkAraH-Atmano nindAyAm vitathAcaraNe dhigidaM mithyA mayA kRtamiti 7, tathAkAraidamitthamevetyabhyupagamaH pratizrute-pratizravaNe vAcanAdInAM guroH pArthAt 8 / / 5 / / a0 AbhimukhyenotthAnaM-udyamanamabhyutthAnaM tacca gurupUjAyAM sA ca gauravArhANAM AcAryaglAnabAlAdInAM yathocitAhArAdisampAdanam 9 'acchaNe' tti Asane prakramAdAcAryAntarAdipArvAvasthAne upa-sAmIpyena sampAdanaM-gamanaM upasampat iyantaM kAlaM bhavadantike AsitavyamityevaMrUpA evaM dvipaJcakasaMyuktAdaza saMkhyA yuktA sAmAcArI praveditA-kathitA / 10 / / 6 || tathA anyA paMcavastukapravacanasAroddhArAdyuktA dazavidhasAmAcArI yathA-'paDilehaNA 1 pamajjaNa 2 bhikkhi 3 riyA 4 loya 5 bhuMjaNA 6 ceva / pattagadhuvaNa 7 viyArA 8, thaMDila 9 AvassayAIyA 10 ||1|| tatra pratyupekSaNA upadheH 1, pramArjanA vasateH 2, bhikSA-vidhinA piMDAnayanaM 3, iryA-tatsUtroccAraNapurassaraM kAyotsargaH 4, AlocanaM-piMDAdinivedanaM 5, bhojanaM caivetipratItaM 6, pAtrakadhAvanaM-alAbvAdiprakSAlanaM 7, vicAro-bahirbhUmigamanaM 8, sthaMDilaM-parAnuparodhiprAsuko bhUbhAgaH 9, AvazyakaM-pratikramaNaM 10, AdizabdAt kAlagrahaNAdiparigraha iti sakSepArthaH vistarArthastvasyAH
Page #117
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM sAmAcAryAH paJcavastukagatapratidinakriyAbhidhadvitIyadvArAdavaseyaH, tathA avazyaM karttavyamAvazyakama, athavA guNAnAM A-samantAdvazyamAtmAnaM karotItyAvazyakam, athavA guNazUnyamAtmAnaM A samantAt vAsayati guNairityAvAsakam, tatra udyuktA-udyatAH, atrAvazyakasvarUpaM kiJcit zrIanuyogadvArasUtroktaM yathA-'se kiM taM AvassayaM ? AvassayaM cauvihaM paM0 20 nAmAvassayaM 1 ThavaNAvassayaM 2 davvAvassayaM 3 bhAvAvassayaM 4 | se kiM taM nAmAvassayaM ? nAmAvassayaM jassa NaM jIvassa vA ajIvassa vA jIvANaM vA ajIvANaM vA tadubhayassa vA tadubhayANaM vA-Avassae tti nAmaM kajjai se taM nAmAvassayaM 1 / se kiM taM ThavaNAvassayaM ? ThavaNAvassayaM jaNNaM kaThThakamme vA 1 cittakamme vA 2 potthakamme vA 3 leppakamme vA 4 gaMthime vA 5 veDhime vA 6 pUrime vA 7 saMghAime vA 8 akkhe vA 9 varADae vA 10 ego vA aNego vA sabbhAvaThavaNA vA asabbhAvaThavaNA vA Avassae tti ThavaNA Thavijjai se taM ThavaNAvassayaM / ' kASThakAdiSvAvazyakakriyAM kurvanto yatsthApanArUpAH sAdhvAdayaH sthApyante tatsthApanAvazyakamiti / 'kaTThakamme' tti tatra kriyate iti karma kASThe karma kASThakane kASThaniSkuTTitarUpakamityarthaH 1, citrakarma-citralikhitarUpakaM 2, pottaMvastramityarthaH, tatra karma tatpallavaniSpannaM DhIulliyArUpamityarthaH, athavA potthaM-pustakaM 3, lepyarUpakaM 4, granthimaM kauzalAtizayAd granthisamudAyaniSpAditarUpakaM 5, vai0 puSpaveSTanakrameNa niSpannarUpakaM ekaM dvyAdini vA vastrANi veSTayan kazcidrUpakamutthApayati tadveSTimaM 6, pUrimaM-bharimaM pittalAdimayapratimAvat 7, saGghAtimaM-vastrAdikhaNDasaGghAtaniSpannaM kacukavat 8, akSaH-candanakaH 9, varATakaH-kapardakaH 10, atra vAcanAntare anyAnyapi dantakarmAdipadAni dRzyante, eteSu kASThakAdiSvAvazyakakriyAM kurvanta ekAdisAdhvAdayaH sadbhAvasthApanayA asadbhAvasthApanayA vA sthApyamAnAH sthApanAvazyakaM, tatra kASThakarmAdiSvAkAravatI
Page #118
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNaya sadbhAvasthApanA sAdhvAdyAkArasya tatra sadbhAvAt / akSAdiSutvanAkAravatI asadbhAvasthApanA sAdhvAdyAkArasya tatrAsadbhAvAt / 'nAma ThavaNANaM ko paiviseso ? nAmaM AvakahiyaM ThavaNA ittariyA vA hojjA AvakahiyA vA havejjA se taM ThavaNAvassayaM 2 / se kiM taM davvAvassayaM ? davAvassayaM duvihaM paM0 taM0 Agamao ya 1 noAgamao ya 2 / ' Agamata AgamamAzritya 1 / 'se kiM taM Agamao davvAvassayaM ? 2 jassa NaM Avassae tti payaM sikkhiyaM ThiyaM jiyaM miyaM parijiyaM nAmasamaM ghosasamaM ahINakkharaM aNaccakkharaM avvAiddhakkharaM akkhaliyaM amiliyaM avaccAmeliyaM paDipuNNaM paDipuNNaghosaM kaMThoTThavippamukkaM guruvAyaNovagayaM, se NaM tattha vAyaNAe pucchaNAe pariyaTTaNAe dhammakahAe no aNuppehAe, kamhA ? aNuvaogo davvamitika? | Negamassa NaM ego aNuvautto Agamao egaM davvAvassayaM, donni aNuvauttA Agamao donni davAvassayAiM, tinni aNuvauttA Agamao tinni davyAvassayAI, evaM jAvaiyA aNuvauttA Agamao tAvaiyAiM davvAvassayAiM 1 / evameva Agamao vavahArassa vi 2 / saMgahassa NaM ego vA aNego vA aNuvautto vA aNuvauttA vA Agamao davvAvassayaM vA davvAvassayANi vA se ege davvAvassae 3 / ujjusuyassa ego aNuvautto Agamao egaM davvAvassayaM puhattaM necchai 4 / tiNhaM saddanayANaM jANae aNuvautte avatthu, kamhA ? jai jANae aNuvautte Na bhavai jai aNuvautte jANae Na bhavai, tamhA natthi Agamao davAvassayaM, se taM Agamao davvAvassayaM 7 / ' sUtrAdita Arabhya paThanakriyayA yadantaM nItaM tat zikSitaM, tadevAvismaraNatazcetasi sthitatvAt sthitaM, parAvarttanaM kurvataH pareNa vA kvacitpRSTasya yacchIghramAgacchati tajjitaM, vijJAtazlokapadavarNAdisaGkhyaM mitaM, parisamantAt sarvaprakArairjitaM parijitaM-parAvarttanaM kurvato yat krameNotkrameNa vA samAgacchati, nAmaabhidhAnaM tena samaM nAmasamaM yathA svanAma kasyacicchikSitaM sthitaM jitaM mitaM parijitaM bhavati
Page #119
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM tathaitadapItyarthaH, yathA guruNA abhihitA ghoSAstathA ziSyo'pi yatra zikSate tad ghoSasamaM ekadvyAdibhirakSInaM hInAkSaraM na tathA ahInAkSaraM, ekAdibhirakSarairadhikamatyakSaraM na tathA anatyakSaraM, viparyastaratnamAlAgataratnAnIva vyAviddhAni-viparyastAni akSarANi yatra tadvyAviddhAkSaraM na tathA'vyAviddhAkSaraM, upalazakalAdyAkulabhUbhAge lAGgalamiva skhalati yat tatskhalitaM na tathA askhalitaM, parAvarttamAnasya yatra padAdivicchedo na pratIyate tanmilitaM na tathA amilitaM, asthAnaviratikaM vyatyAneDitaM na tathA'vyatyAneDitaM, sUtrato bindumAtrAdibhiranyUnamarthatastvadhyAhArAkAGkSAdirahitaM pratipUrNa, udAttAdighoSairavikalaM pratipUrNaghoSaM, kaNThauSThavipramuktaM bAlamUkabhASitavadyadavyaktaM na bhavati, gurupradattayA vAcanayA upagataM prAptaM guruvAcanopagataM na tu karNAghATakena zikSitaM na vA pustakAtsvayamevAdhItamiti | 'se NaM' ti yasyAvazyakazAstraM zikSitAdiguNopetaM bhavati sa jantustatrAvazyakazAstre vAcanayA pracchanayA parAvartanayA dharmakathayA varttamAno'pi anupayuktatvAdAgamato dravyAvazyakaM 'no aNu' anuprekSayAgranthArthAnucintanarUpayA tatra varttamAno na dravyAvazyakaM anuprekSAyA upayogamantareNAbhAvAt, 'avatthu tti na sambhavati / 'se kiM taM noAgamao davvAvassayaM ? noAgamao davvAvassayaM tivihaM paM0 20 jANagasarIradavvAvassayaM 1 bhaviyasarIradavvAvassayaM 2 jANagasarIrabhaviyasarIravairittaM davvAvassayaM 3 / se kiM taM jANagasarIradavvAvassayaM ? jANagazarIradavvAvassayaM Avassae tti payatthAhigArajANagassa jaM sarIrayaM vavagayacuyacAviyacattadehaM jIvavippajaDhaM sijjAgayaM vA saMthAragayaM vA nisIhiyAgayaM vA siddhisilAyalagayaM vA pAsittA NaM koi vaejjA-aho NaM imeNaM sarIrasamussaeNaM jiNovaiTeNaM bhAveNaM Avassae tti payaM AghaviyaM pannaviyaM parUviyaM daMsiyaM nidaMsiyaM uvadaMsiyaM, jahA ko diluto ? ayaM mahukuMbhe Asi ayaM ghayakuMbhe Asi, se taM jANagasarIradavvAvassayaM'
Page #120
--------------------------------------------------------------------------
________________ 113 gacchAcArapaiNNayaM AvazyakazAstrArthAdhikArajJazarIraM dravyAvazyakaM bhavati, vyapagatacyutacyAvitatyaktadehaM, vyapagataM-acaitanyalakSaNaM paryAyAntaraM prAptaM, cyutaMucchvAsaniHzvAsaparibhraSTaM, cyAvitaM-balIyasA AyuHkSayeNa paribhraMzitaM, tyakto dehaH-AhArapariNatijanitopacayo yena tat tyaktadehaM, 'jIvavi0' jIvarahitaM, zayyA-mahatI sarvAGgapramANA tAM gataM zayyAgataM, saMstArolaghuko'rddhatRtIyahastamAnastaM gataM, naiSedhikI-zabaparisthApanabhUmistatra gataM, yatra sAdhavastapAparikarmitazarIrAH svayameva gatvA bhaktaparijJAdyanazanaM pratipannapUrvAH pratipadyante pratiyatsyante ca tatsiddhizilAtalamucyate tatra gataM, ahozabdo dainyavismayAmantraNeSu vartate sa ceha triSvapi ghaTate, tathA hi-anityaM zarIramiti dainye, AvazyakaM jJAtamiti vismaye, anya pArzvasthitamAmantrayamANasyAmantraNe, anena zarIrameva pudgalasaGghAtatvAt samucchrayastena jinoSadiSTena-tIrthakarAbhimatena bhAvena-karmani raNAbhiprAyeNa AvazyakapadAbhidheyaM zAstraM, Agha0 guroHsakAzAdAgRhItam, panna0 sAmAnyato vineyebhyaH kathitam, parU0 tebhya eva sUtrArthakathanataH, 'daMsi' pratyupekSaNAdikriyAdarzanataH, iyaM kriyA ebhirakSarairatropAttA itthaM ca kriyate ityevaM vineyebhyaH prakaTitamiti bhAvaH, nidaM0 kathaJcidagRhNataH parayA'nukampayA nizcayena punaH punaH darzitaM, uvadaM0 sakalanayayuktibhiH, atrAtItaparyAyAnuvRttyabhyupagamaparanayA'nuvRttyA'tItamAvazyakakAraNatvaparyAyamapekSya dravyAvazyakam zayyAdigataM taccharIraM syAt / yadyatrArthe kazcid dRSTAntaH syAditi vikalpya pRcchati-yathA ko'tra dRSTAntaH ? iti pRSTe satyAhayathA ayaM madhukumbha AsIdityAdi, etaduktaM bhavati-yathA madhuni ghRte vA prakSipyApanIte tadAdhAraparyAye'tikrAnte'pyayaM madhukumbho'yaM ca ghRtakumbha iti vyapadezo loke pravarttate, tathA''vazyaka kAraNatvaparyAye'tikrAnte'pyatItaparyAyAnuvRttyA dravyAvazyakamidamucyate iti bhAvaH 1 / 'se kiM taM bhaviyasarIradavvAvassayaM ? 2 je jIve joNIjammaNanikkhaMte
Page #121
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 114 imeNaM ceva AttaeNaM sarIrasamussaeNaM jiNovaiTeNaM bhAveNaM Avassae tti payaM seya kAle sikkhissai na tAva sikkhai, jahA ko diluto ? ayaM ghayakuMbhe bhavissai ayaM mahukuMbhe bhavissai, se taM bhaviyasarIradavvAvassayaM 2 / se kiM taM jANagasarIrabhaviyasarIravairittaM davvAvassayaM ? 2 tivihaM paM0 taM0 loiyaM 1 kuppAvayaNiyaM 2 louttariyaM 3 / se kiM taM loiyaM davvAvassayaM ? 2 je ime rAIsaratalavaramADaMbiyakoDaMbiyaibbhaseTThiseNAvaisatthavAhappabhiio kallaM pAuppabhAyAe rayaNIe suvimalAe phulluppalakamalakomalummiliyaMmi ahapaMDure pahAe rattAsogappagAsakiMsuyasuyamuhaguMjaddharAgasarise kamalAgaranaliNisaMDabohae uThThiyaMmi sUre sahassarassiMmi diNayare teyasA jalaMte muhadhoyaNadaMtapakkhAlaNaphaNihasiddhatthayahariyAliyAaddAgadhUvapuSpha-mallagaMdhataMbolavatthamAiyAiM davvAvassayAiM karenti, 2 tao pacchA rAyakulaM vA devakulaM vA sabhaM vA pavaM vA ArAmaM vA ujjANaM vA gacchaMti, se taM loiyaM davAvassaya (anuyogdvaare)| phaNihaH-kaMkatakastaM mastakAdau vyApArayanti, siddhArthAH-sarSapAH, haritAlikA-dUrvA etad dvayaM maGgalArthaM zirasi prakSipanti, 'addAga tti Adarza mukhAdi nirIkSante, zeSaM sugamam / / 1 / / 'se kiM taM kuppAvayaNiyaM davvAvassayaM ? 2 je ime caragacIriya-cammakhaMDiyabhikkhoNDapaMDuraMgagoyamagovvaiyagihidhammadhammaciMtagaaviruddhaviruddhavuDDasAvayapabhiio pAsaMDatthA kallaM pAuppabhAyAe rayaNIe jAva teasA jalaMte iMdassa vA khaMdassa vA ruddassa vA sivassa vA vesamaNassa vA devassa vA nAgassa vA jakkhassa vA bhUtassa vA muguMdassa vA ajjAe vA duggAe vA koTTakiriyAe vA uvalevaNasammajjaNAvarisaNadhUvapuSphagaMdhamallAiyAI davAvassayAI karenti, se taM kuppAvayaNiyaM davvAvassayaM (anuyogadvAre) / ' dhATivAhakAH santo ye bhikSAM caranti te carakAH athavA ye bhuJjAnAzcaranti te carakAH, rathyApatitacIvaraparidhAnAH corakAH, carmaparidhAnAzcarmakhaNDikAH, ye bhikSAmeva
Page #122
--------------------------------------------------------------------------
________________ 115 gacchAcArapaiNNayaM bhuJjate na tu svaparigRhItagodugdhAdikaM te bhikSoNDAH, bhasmoddhUlitagAtrAH pANDurAGgAH, gautamo-hrasvo balIvaIstena gRhItapAdapatanAdivicitrazikSaNena janacittAkSepadakSeNa bhikSAmaTanti ye te gautamAH, gocaryAnukAriNo govratikAste hi vayamapi tiryakSu vasAma iti bhAvanAM bhAvayanto gobhirnirgacchantIbhinirgacchanti sthitAbhistiSThanti AsInAbhirupavizanti bhuJjAnAbhistadeva tRNapatrapuSpaphalAdi bhujate, gRhasthadharma eva zreyAnityabhidhAya tadyathoktacAriNo gRhidharmAH, yAjJavalkyaprabhRtiRSipraNItadharmasaMhitAzcintayanti tAbhizca vyavaharanti te dharmacintakAH, devatAkSitIzamAtApitRtiryagAdInAmavirodhena vinayakAritvAdaviruddhAH-vainayikAH, puNyapApaparalokAdyanabhyupagamaparA akriyAvAdino viruddhAH, sarvapAkhaNDibhiH saha viruddhacAritvAt vRddhAHtApasAH, zrAvakA:-brAhmaNAH prathamaM bharatAdikAle zrAvakANAmeva satAM pazcAdbrAhmaNatvabhAvAt, sivaH-vyantaravizeSaH, AryA-prazAntarUpA, durgAsaiva mahiSArUDhA, tatkuTTanaparA koTTakriyA, atropacArAdindrAdizabdena tadAyatanamapyucyate, u0 chagaNAdinA saM0 daNDapuJchanAdinA AvarSaNaM gandhodakAdinA zeSaM spaSTam 2 / 'se kiM taM loguttariyaM davvAvassayaM ? 2 je ime samaNaguNamukkajogI chakkAyaNiraNukaMpA hayA iva uddAmA gayA iva niraMkusA ghaTTA maTThA tuppoTThA paMDurapaDapAuraNA jiNANaM aNANAe sacchaMdaM vihariUNa ubhao kAlamAvassagassa uvaTuMti, se taM loguttariyaM davAvassayaM / se taM jANagasarIrabhaviyasarIravairittaM davAvassayaM / se taM noAgamao davvAvassayaM / se taM davvAvassayaM / ' gajA iva-duSTadviradA iva niraMkuzA-gurvAjJAvyatikramacAriNa ityarthaH, 'ghaTTa' tti yeSAM jo zlakSNIkaraNArthaM phenAdinA ghRSTe bhavataste'vayavAvayavinorabhedopacArAt ghRSTAH, tathA 'maTTha' tti tailodakAdinA yeSAM kezAH zarIraM vA mRSTate tathaiva mRSTAH, 'tuppoTTa' tti tuprAH-makSitA madanena vA veSTitAH zItarakSAdinimittamoSThA yeSAM te tuproSThAH, tathA malaparISahasahiSNutAdUrIkRtatvAt pANDuro-dhautaH
Page #123
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM paTa:-prAvaraNaM yeSAM te tathA, ubhayakAlaM pratikramaNAyopatiSThante 3 / 'se kiM taM bhAvAvassayaM ? 2 duvihaM paM0 taM0 Agamato ya noAgamao ya / se kiM taM Agamao bhAvAvassayaM ? 2 jANae uvautte, se taM Agamao bhAvAvassayaM / ' 'jANae uvautte' tti jJAyaka upayuktaH Agamato bhAvAvazyaka idamuktaM bhavati-AvazyakapadArthajJastajjanitasaMvegavizuddhyamAnapariNAmastatraivopayuktaH sAdhvAdirAgamato bhAvAvazyakam / 'se kiM taM noAgamao bhAvAvassayaM ? 2 tivihaM paM0 taM0 loiyaM 1 kuppAvayaNiyaM 2 lAuttariyaM 3 / se kiM taM loiyaM bhAvAvassayaM ? 2 puvvaNhe bhArahaM avaraNhe rAmAyaNaM, se taM loiyaM bhAvAvassayaM 1 / se ki taM kuNpAvayaNiyaM bhAvAvassayaM ? 2 je ime caragacIriyajAvapAsaMDatthA ijjaMjalihomajapondurakkaNamokkAramAiyAiM bhAvAvassayAiM karenti, se taM kuppAvayaNiyaM bhAvAvassayaM / ' yajanamijyA-pUjA gAyatryAdipAThapUrvakaM viprANAM sandhyArcanamityarthaH, 'uMdurakkaM devatAdipurato vRSabhagajitAdikaraNamityarthaH, namaskAro-namo bhagavate divasanAthAyetyAdikaH 2 / 'se kiM taM louttariyaM bhAvAvassayaM ? 2 jaNNaM samaNo vA samaNI vA sAvao vA sAviyA vA taccitte tammaNe tallese tadajjhavasie tattivvajjhavasANe tadaTThovautte tadappiyakaraNe tabbhAvaNAbhAvie aNNattha katthai maNaM akuvvamANe uvautte egamaNe avimaNe jiNavayaNadhammarAgarattamaNe ubhao kAlaM AvassayaM karenti, se taM loguttariyaM bhAvAvassayaM / se taM noAgamao bhAvAvassayaM / se taM bhAvAvassayaM / ' 'samaNo' tti zrAmyatIti zramaNaH-sAdhuH 1, zramaNI-sAdhvI 2, zRNoti sAdhusamIpe jinapraNItAM sAmAcArImiti zrAvakaH-zramaNopAsakaH 3, zrAvikAzramaNopAsikA, vA zabdAH samuccayArthAH, tasminnevAvazyake cittaM sAmAnyopayogarUpaM yasyeti sa taccittaH, tasminneva manovizeSopayogarUpaM yasya sa tanmanAH, tatraiva lezyA zubhapariNAmarUpA yasyeti sa tallezyaH, tasminnevAzyake adhyavasitaM kriyAsampAdanaviSayamasyeti tadadhyavasitaH,
Page #124
--------------------------------------------------------------------------
________________ 117 gacchAcArapaiNNayaM tattIvrAdhyavasAnastasminnevAvazyake tIvra prArambhakAlAdArabhya pratikSaNaM prakarSayAyiprayatnavizeSalakSaNaM adhyavasAnaM yasya sa tathA, tadarthopayuktastasyAvazyakasyArthastadarthastasminnupayuktastadarthopayuktaH, tathA tadaptikaraNa: karaNAni-tatsAdhakatamAni deharajoharaNamukhavastrikAdIni tasminnAvazyake yathocitavyApAraniyogenArpitAni-niyuktAni yena sa tathA samyag yathAsthAnanyastopakaraNa ityarthaH, tadbhAvanAbhAvitastasyAvazyakasya bhAvanA tadanuSThAnarUpA tayA bhAvitaH, tadevaM yathoktaprakAreNa prastutavyatirekato'nyatra kutracinmano'kurvannupalakSaNatvAdvAcaM kAyaM cAnyatrAkurvannekArthikAni vA vizeSaNAnyetAni prastutopayogaprakarSapratipAdanaparANi, amUni ca liGgapariNAmataH zramaNI zrAvikayorapi yojyAni, tasmAttaccittAdivizeSaNaviziSTAH zramaNAdaya ubhayakAlaM-ubhayasandhyaM yadAvazyakaM kurvanti tallokottarikaM bhAvamAzrityAvazyakaM, bhAvazcAsAvAvazyakaM ceti vA bhAvAvazyakaM, atrA'vazyakaraNAdAvazyakatvaM, tadupayogapariNAmasya sadbhAvAd bhAvatvaM, mukhavastrikApratyupekSaNarajoharaNavyApArAdikriyAlakSaNadezasyAnAgamatvAnnoAgamatvaM bhAvanIyaM, 'se taM' ityAdi nigamanaM, tadevaM svarUpata uktaM bhAvAvazyakamityalaM prasaGgena ! / atha prakRtaM tatra saMyamaH saptadazabhedo yathA-'paMcAsavaveramaNaM, paMciMdiyaniggaho kasAyajao / tiyadaMDaviramaNAo, satarasahA saMjamo hoi ||1|| tasminnudyuktAHudyatAstathA kharaparuSakarkazayA aniSTaduSTayA niSThuragirA nirbhatsananirdhATanAdibhizca mo'lAkSaNikaH, ye munayo na pradviSanti-na pradveSaM yAnti tatra kharA-zUcItulyA, paruSA-bANatulyA, karkazA-kuntatulyA, aniSTAkAkazabdavat, duSTA-sakopavyAghrazabdavat, niSThurA-prastarAgamanavat, ekAthikAnyeva vA prAyo grivizeSaNAnyetAni prastutaniSThuratvArthaprakarSapratipAdanaparANi, athavA'nyopyartho yathA sampradAyamavagantavyaH / nirbhartsanaM-agulyAdinA tarjanaM, nirdhATanaM-vasatigaNAdibhyo niSkAzanaM,
Page #125
--------------------------------------------------------------------------
________________ . 118 gacchAcArapaiNNayaM AdizabdAdanye'pIdRzAH prakArA grAhyAH, tathA ye ca munayo nAkIrtijanakAH cazabdAnnAvaraNajanakAH nAzabdajanakAH nAzlAghAjanakAH, tatra sarvadigvyApyasAdhuvAdo'kIrtiH, ekadigvyApyasAdhuvAdo'varNaH, arddhadigvyApyasAdhuvAdo'zabdaH, tatsthAna evAsAdhuvAdo'zlAgheti, tathA nAyazojanakAstatrAyazo-nindanIyatAdi, tathA nAkAryakAriNaH-naivAsadanuSThAnakartAraH, tathA na pravacanoDDAhakarA:-naiva pravacanamAlinyakarA AvazyakoktakASThasAdhuvat, kaNThagataprANazeSe'pi kaNThe gataH kaNThagataH kaNThagatazcAsau prANazeSazca kaNThagataprANazeSaH, tasminnapi maraNAntakaSThe'pItyarthaH, te bahutaranirjarAbhAjo doSAbhAvavantazca bhavantIti zeSaH / catvAryapi gAthAchandAMsi ||52 / / 53 / / 54 / / 55 / / atha ziSyasvarUpapratipAdanadvAreNa gacchasvarUpameva pratipAdayannAha guruNA kajjamakajje kharakakkasaduTThaniTTharagirAe / bhaNie tahatti sIsA bhaNaMti taM goyamA gacchaM / / 56 / / guruNA kAryAkArye khrkrkshdussttnisstthurgiraa| bhaNite tatheti ziSyAH, bhaNanti sa gautama ! gacchaH // 56 // vyAkhyA-guruNA-AcAryeNa kAryaM ca akAryaM ca kAryAkAryaM tasmin, makAro'lAkSaNikaH, kharakarkazaduSTaniSThuragirAatyarthaniSThurataravANyA bhaNitepravRttinivRttyarthaM kathite sati 'taha tti' tatheti-yadyathA yUyaM vadatha tattathaiveti yatra gacche ziSyAH-vineyAH bhaNanti-pratipadyante ityarthaH, taM gacchaM he gautama! ghaNTAlAlAnyAyena bhaNantIti kriyAyA atrApi saMbandhAd bhaNantipratipAdayanti tIrthakaragaNadharAdaya iti zeSaH / gAthAchandaH ||56 / / atha gacchasvarUpAdhikArAdevedamAha dUrujjhiyapattAisumamattae nippihe sarIre vi / jAyamajAyAhAre bAyAlIsesaNAkusale / / 57 / /
Page #126
--------------------------------------------------------------------------
________________ 119 gacchAcArapaiNNayaM dUrojjhitapAtrAdimamatvo nispRhaH zarIre'pi / jAtAjAtAhAraH dvicatvAriMzadeSaNAkuzalaH / / 57 / / vyAkhyA - 'dUrujjhiyapattAisumamattae' tti dUrata ujjhitaM-tyaktaM pAtrAdiSu mamatvaM yena sa dUrojjhitapAtrAdimamatvaH sUtre tvArSatvAdvibhakteralopaH athavA dUrata ujjhitaM pAtrAdiSu su-atizayena mamatvaM yena sa dUrojjhitapAtrAdisumamatvaH tathA niHspRhaH-IhArahitaH meghakumArAdivat, kva zarIre'pi-svavapuSyapi kiM punaranyatra tathA 'jAyamajAyAhAro' tti makArasyAlAkSaNikatvAt, jAtaH-saMpanno'jAtazca-asampanna AhAro yasyAsau jAtAjAtAhAraH kadAcitkRtAhAraH kadAcidakRtAhAra ityarthaH / tatra zuddhalabdhe jAtAhAraH, alabdhe'zuddhe vA labdhe'jAtAhAraH, uktaJca-'alabdhe tapaso vRddhirlabdhe dehasya dhAraNe' ti athavA 'jAyamajAyAhAre' tti yAtrAmAtrAhAraH yAtrAyai mAtrayAhAro yasyAsau yAtrAmAtrAhAraH ArSatvAccetthaM siddhiH, tatra yAtrA-saMyamasvAdhyAyAdirUpA mAtrA tu-tadarthameva puruSastrISaNDhAnAM krameNa dvAtriMzadaSTAviMzaticaturviMzatikavalapramANAhAramadhyAdekadvitryAdikavalenAhAragrahaNamiti / kavalapramANaM kukkuTyaNDakamAnena tathAhi-iha kukkuTI dvidhA, dravyabhAvabhedena, dravyakukkuTI dvidhA, udarakukkuTI 1 galakukkuTI (ca) 2, tatra sAdhorudaraM yAvanmAtreNAhAreNa na nyUnaM nApyadhikaM sa AhAraH udarakukkuTI, udarapUraka AhAraH kukkuTIva udarakukkuTIti madhyamapadalopisamAsAzrayaNAt tasya dvAtriMzattamo bhAgo'NDakaM tatpramANaM kavalasya 1, galaM kukkuTIva galakukkuTI tasyA antarAlamaNDakaM ayaM bhAvaH avikRtA''syasya puMso galAntarAle yaH kavalo'vilagnaH pravizati, tatpramANaM kavalasya 2 athavA zarIrameva kukkuTI tanmukhamaNDakaM tatrAkSikapolabhruvAM vikRtimanApAdya yaH kavalo mukhe pravizati, tatpramANaM kavalasya athavA kukkuTI pakSiNI tasyA aNDakaM tatpramANaM kavalasya 1 / bhAvakukkuTI tu yenAhAreNa bhuktena na nyUnaM nApyatyAghrAtaM syAdudaraM dhRti
Page #127
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 120 ca samudvahati jJAnadarzanacAritrANAM ca vRddhirupajAyate, tAvatpramANa AhAro bhAvakukkuTI, atra bhAvasya prAdhAnyavivakSaNAdeSa prAgdravyakukkuTyapyuktaH iha bhAvakukkuTI uktaH, tasya dvAtriMzattamo bhAgo'NDakaM tatpramANaM kavalasyeti 2 piNDaniryuktivRttiprAnte tathA bhagavatI saptamazataprathamoddezakavRttAvapi yathA 'kukkuDiaMDagapamANamettANaM' ti kukkuTyaNDakasya yatpramANaM mAnaM tanmAtrAparimANaM mAnaM yeSAM te tathA athavA kuTIva - kuTIrakamiva jIvasyAzrayatvAt kuTI-zarIraM kutsitA azuciprAyatvAt kuTI kukkuTI tasyA NDakamivANDakamudarapUrakatvAdAhAraH kukkuTyaNDakaM tasya pramANato mAtrA dvAtriMzatrUpA yeSAM te kukkuTyaNDakapramANamAtrAH atasteSAM ayamabhiprAyoyAvAn yasya puruSasyAhArastasya dvAtriMzattamo bhAgastatpuruSApekSayA kavala idameva kavalamAnamAzritya prasiddhakavalacatuHSaSThyAdimAnAhArasyApi puruSasya dvAtriMzatA kavalaiH pramANaprAptatopapannA syAt nahi svabhojanasyArddhaM bhuktavataH pramANaprAptatvamupapadyate, prathamavyAkhyAnaM tu praayikpkssaapekssyaa'vgntvymiti| athavA 'jAyamajAyAhAre' tti makArasyAlAkSaNikatvAt jAtAjAtAdhAraH Avazyaka pAriSThApanikAniryuktyuktajAtAjAtAravyapAriSThApanikAvidhijJa ityarthaH / tatra jAtAjAtasvarUpaM yathA 'AhArammi u jA sA, sA duvihA hoi ANupuvvIe / jAyA ceva suvihiA, nAyavvA taha ajAyA ya / / 1 / / AhAkamme a tahA, lohavise Abhiogie gahie / eeNa hoi jAyA, vocchaM se vihIi vosiraNaM / / 2 / / AdhAkarmaNi ca tathA lobhAd gRhIte viSakRte gRhIte makSikAdivipattyA jJAte Abhiyogike vazIkaraNAdimantrAbhisaMskRte ceto'nyathAtvAdiliGgato jJAte sati etenAdhAkarmAdidoSeNa jAtA syAt 'se' tasyA vidhinA vyutsarjanaM vakSye 2 / 'egaMtamaNAvAe, accitte thaMDile guruvaiTTe / chAreNa akkamittA, tiTThANaM sAvaNaM kujjA / / 3 / / ' trIn vArAn zrAvaNaM kuryAt amukadoSAdidaM tyajyate iti triruccaret 3 / 'Ayarie a gilANe, pAhuNae dullahe sahasalAbhe / esA u khalu
Page #128
--------------------------------------------------------------------------
________________ 121 gacchAcArapaiNNayaM ajjAyA, vocchaM se vihIi vosiraNaM / / 4 / / ' AcAryAdyarthe tathA durlabhe viziSTe dravye sati sahasA ca tallAbhe jAte sati ityAdihetoradhikagrahaNaM syAt, eSA'jAtApAriSThApanikA 4 / 'egaMtamaNAvAe, accittethaMDile guruvaiTTe / Aloe tiNNi puMjA, tiTThANaM sAvaNaM kujjA / / 5 / / ' AlokeprakAze zuddhAhArasya trIn puJjAn kuryAt, AdhAkarmAdimUlaguNaduSTe ekaM uttaraguNaduSTe tu dvau iti vizeSaH, pUrvavattiH zrAvaNaM ca kuryAt, evamupakaraNaviSaye'pi jAtAjAte pAriSThApanike jJeye iti / tathA dvicatvAriMzadeSaNAkuzalaH-dvicatvAriMzadeSaNAdoSavarjanacatura upalakSaNatvAt paJcagrAsaiSaNAdoSavajanacaturazcetyarthaH / evaMvidho gacchavAsI muniH syAditi zeSaH, tatra eSaNA caturdA, kasyApi eSaNeti nAmeti nAmaiSaNA 1, eSaNAvataH sAdhvAderayameSaNeti sthApaneti sthApanaiSaNA 2, dravyaiSaNA sacittAcittamizrabhedAt tridhA 3, bhAvaiSaNA'pi gaveSaNaiSaNAgrahaNaiSaNAgrAsaiSaNAbhedAt tridhA, tatra gaveSaNaiSaNAyAM prathame dvAtriMzaddoSAH grahaNaiSaNAyAM zaGkitAdidazadoSA jJeyAH, tatra dAyakadoSasya kiJciducyate, tatrotsargeNa bAlAdicatvAriMzadAyakAnAM hastAd grahaNaM na kalpate, apavAde tu bAlAdipaJcaviMzatisaMkhyAnAM hastAd grahaNaM bhajanIyam, anyeSAM paJcadazAnAM hastAdagrahaNabhiti / bhajanA yathA-yadi bAlo dakSaH syAt tadA tena mAtuH parokSe bhikSAmAtre dIyamAne yadi vA pArzvavartinA mAtrAdinA sandiSTe sati tena dIyamAne'vicAritameva grAhyam, atiprabhUte tu bAlena dIyamAne kimadya tvaM prabhUtaM dadAsIti vicAraNe sati yadi pArzvavarttimAtrAdi sAnukUlatA syAt tadA grAhyaM nAnyathA 1, sthaviro yadi prabhurbhavati yadi vA kampamAno'nyena dhRtaH syAt svarUpeNa vA dRDhazarIrastadA tataH kalpate 2, yo manAg mattaH sa ca yadi zrAddho'vihvalazca tataH tasmAt kalpate yadi sAgAriko na vidyate nAnyatheti 3, unmatto dRptAdiryadi zucirbhadrakazca tadA taddhastAtkalpate nAnyathA 4, vepito'pi yadi dRDhahastastadA tasmAtkalpate 5, jvaritAdapi
Page #129
--------------------------------------------------------------------------
________________ .. . 122 gacchAcArapaiNNayaM grAhyaM jvare zive sati 6, andho'pi yadi deyamanyena dhRtaM dadAti svayaM zrAddhazca yadi vA sa evAndho'nyena vidhRtaH san dadAti tarhi tato grAhyam 7, maNDalaprasUtikuSTI sAgArikAbhAve ceddadAti tarhi tataH kalpate na zeSakuSTinaH 8, pAdukArUDho'pi yadi bhavatyacalastadA kAraNe sati kalpate 9, pAdayorbaddho yadi itazcetazca pIDAmantareNa gantuM zaktastato baddhAdapi tasmAt kalpate, yastu itazcetazca gantumazaktaH sa cedupaviSTaH san dadAti na ca ko'pi tatra sAgAriko vidyate tadA tato'pi kalpate, hastabaddhastu bhikSAM dAtumapi na zaknoti, tatra pratiSedha eva na bhajanA 10, chinnakaro'pi yadi sAgArikAbhAve dadAti tarhi kalpate 11, chinnapAdo yadyupaviSTaH san sAgArikAsampAte prayacchati tatastato'pi kalpate 12, napuMsako yadi liGgAdyanAsevakastarhi tataH kalpate 13, ApannasattvApi yadi navamamAsagarbhA tadA sthavirakalpikaiH parihAryA, tadviparItAyAH karAd grAhyam 14, yA bAlavatsA stanyamAtropajIvizizukA sA tyAjyA, yasyAstu bAla AhAre'pi lagati tasyA hastAtkalpate jinakalpikAstu mUlata evApannasattvAM bAlavatsAM ca sarvathA pariharanti 15, bhuJjAnA anucchiSTA satI yAvadadyApi na kevalaM mukhe prakSipati tAvattaddhastAt kalpate 16, bhRjyamAnA'pi yatsacittaM godhUmAdikaDillake kSiptaM tat bhRSTvottAritaM anyaccAdyApi haste na gRhNAti atrAntare yadi sAdhurAyAtaH sA cet dadAti tarhi kalpate 17, dalayantI sacittamudgAdinA dalyamAnena saha gharaTThe muktavatI atrAntare atrAntare sAdhvAvAgate sA yadyuttiSThati acetanaM vA bhRSTamudgAdikaM dalayati tarhi taddhastAtkalpate 18, kaNDayantyAH kaNDanAyotpATitaM muzalaM na ca tasmin muzalake kvApi kAJcyAM bIjaM lagnaM syAdatrAntare sAdhAvAgate yadi sA'napAye pradeze muzalaM sthApayitvA bhikSAM dadAti tarhi kalpate 19, piMSatI yadi peSaNaparisamAptau prAsukaM vA piMSatI dadAti tadA kalpate 20, asaMsaktaM dadhyAdimanthatyAH kalpate 21,
Page #130
--------------------------------------------------------------------------
________________ 123 gacchAcArapaiNNayaM karttayantyapi yadi sUtraM tantuzvetatAvidhAyitA zaMkhacUrNena hastau na dhavalayati dhavalitau vA zaucanAgrahazIlatayA na prakSAlayati tadA kalpate 22, loDhayantI 23, vikIrNayantI 24, piMjayantI ca karpAsaM 25, yadi tadasthikAn na saMghaTTayati deyadravyakharaMNTitakaradhAvane jalaM ca na virAdhayati tadA kalpata iti, zeSeSu 15 SaTkAyavyagrahastAdiSvapavAdAbhAvAdagrahaNamiti 2 / grAsaiSaNAyAM saMyojanAdipaJca doSAH tatra saMyojanApramANayoH kiJciducyate viziSTasvAdanimittaM dugdhadadhyodanAdInAM viziSTadravyANAM mIlanaM sNyojnaa| sA ca dvidhA vasaterantarbahirbhedAt, antaH saMyojanApAtrakavalavadanabhedAt tridhA, tatra pAtre maNDakaguDaghRtAdirasagRddhyA saMyojya bhakSayati eSA pAtrasaMyojanA, etAnyeva kavale hastasthite saMyojayati eSA kavalasaMyojanA, vadane kavalaM prakSipya tataH zAlanakaM prakSipati, yadvA maNDakAdikaM pUrvaM prakSipya pazcAd guDAdikaM prakSipati eSA vadanasaMyojanA, kiJca upakaraNaM gaveSayata eva sAdhozcolapaTTakAdyAptau vibhUSApratyayamantarakalpaM yAcitvA paribhuJjAnasya bahirupakaraNasaMyojanA vasatau cAgatya tathaiva paribhujAnasya antarupakaraNasaMyojanetyAdyapi draSTavyamiti / kAraNe tu saMyojanApi bhavati / yadAha - 'rasaheuM saMjogo, paDisiddho kappae gilANaTThA / jassa va abhattachaMdo, suhocio'bhAvio jo ya / / 1 / / ' rasahetoH pratiSiddhasaMyogo glAnArthaM tu kalpate yatA yasya abhaktachando-bhaktAruciryazca sukhocito rAjaputrAdiryazcAdyApyabhAvito-'pariNatacAritraH zaikSastannimittaM saMyogo'pi kalpate iti, pramANadvAre sAmAnyena sarvamudaraM SaDbhirbhAgairvibhajyate tatra bhAgatrayamazanatakazAkAdinA pUryate dvau bhAgau pAnIyena SaSThaM tu bhAgaM vAyupravicAraNArthamUnaM kuryAt, vizeSeNa tu kAlApekSayA atizItakAle dravyasyaiko bhAgaH 1 catvAro bhaktasya 4 eko'nilAya 1, madhyame tu zItakAle dvau bhAgau pAnIyasya 2 trayastu bhAgA bhaktasya 3 eko'nilAya 1, atyuSNakAle trayo bhAgA dravasya dvau bhaktasya eko'nilAya, madhyamoSNakAle
Page #131
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 124 bhAga pAnIyasya trayo bhaktasya eko'nilAyeti / gAthAchandaH / / 57 / / pUrvagAthAyAM 'bAyAlIsesaNAkusale 'tti anena munirnirdoSamAhAraM bhuJjIteti paramArthata uktam, atha tamapi na rUpAdyarthamaznIyAditi darzayannAha taMpi na rUvarasatthaM, na ya vaNNatthaM na ceva dappatthaM / saMjamabharavahaNatthaM, akkhovaMgaM va vahaNatthaM / / 58 / / tamapi na rUparasArthaM na ca varNArthaM na caiva darpArtham / saMyamabharavahanArtham, akSopAGgamiva vahanArtham // 58 // vyAkhyA tamapi nirdoSAhAramapi na rUparasArthaM rUpaM ca - lAvaNyaM rasazca-bhojanAsvAdastadarthaM, na ca naiva varNArthaM-zarIrazlAghArthaM gauratAdyarthaM vA, na caiva darpArthaM-anaGgavRddhyarthaM, kintu saMyamabharavahanArthaM-cAritrabhAranirvahaNArthaM zarIrasyAdhAramAtrabhUtaM sAdhurdadyAditi zeSaH / atra dRSTAntamAha-'akkhovaMgaM va vahaNatthaM' ti akSopAGgamiva vahanArthaM ayamabhiprAyaH yathA akSasya dhura upAGgo 'bhyaJjanaM navanItAdi tacca tAvanmAtrameva dIyate yAvatA zakaTamanAyAsena bhAramudvahati, na cAstIti kRtvA prakAmaM navanItAderabhyaJjanasya dAnaM niSphalatvAt evaM sAdhunApi yAvatA dazavidhacakravAlasAmAcArIsvAdhyAyabhikSAcaGkramaNAdikriyAsamarthaM zarIrAdi bhavati tAvanmAtramevAbhyavahAryaM, nAtiriktaM rUpAdyarthamiti / gAthAchandaH / / 58 / / atheha SaDbhiH kAraNaiH sAdhorAhAramAhArayati-SaDbhireva ca kAraNairAhAraM parityajati tatra yaiH SaDbhiH kAraNairAhAramAhArayati tAni darzayati - veNa 1 veyAvacce 2, iriaTThAe ya 3 saMjamaTThAe 4 / taha pANavattiAe 5, chaTTaM puNa dhammaciMtAe / / 59 / /
Page #132
--------------------------------------------------------------------------
________________ 125 gacchAcArapaiNNayaM vedanAvaiyAvRttyeryArthaM ca saMyamArtham / tathA prANapratyayArthaM SaSThaM puno dharmacintArtham // 59 // vyAkhyA - padaikadeze padasamudAyopacArAt 'veaNa'tti kSudvedanopazamanAya bhuJjIta, yato nAsti kSutsadRzI vedanA / uktaM ca-paMthasamA natthi jarA, dAriddasamo a paribhavo natthi | maraNasamaM natthi bhayaM, chuhAsamA vedaNA natthi / / 1 / / taM natthi jaM na vAhai, tilatusamittaMpi ettha kAyassa / sannijhaM savvaduhAi, diti AhArarahiassa / / 2 / / 1, tathA bubhukSitaH san vaiyAvRttyaM kartuM na zaknoti ata AcAryAdInAM vaiyAvRttyakaraNAya 2, tathA IryArtha-IryAsamityarthaM 3, tathA saMyamaH-pratyupekSaNApramArjanAdilakSaNaH sAdhuvyApAraH tatpAlanArthaM, bubhukSita enaM kartuM na zaknotIti 4, tathA prANA-jIvitaM prANo vA-sthAnaM tatpratyayArtha-tatsandhAraNArthaM yato bubhukSitassa tad dvayamapi parihIyate 5, tathA SaSThaM punaH kAraNaM dharmacintArthaMsUtrArthAnucintanAdilakSaNazubhacittapraNidhAnArthaM etadapi bubhukSitaH kartuM na zaknotIti 6, atra-bhujIteti kriyAzeSaH sarvatra sambandhanIyaH / atra prasaGgato'bhojanakAraNAnyapi SaDucyante-'AyaMke 1 uvasagge, titikkhayA 2 baMbhaceraguttIsu 3 / pANidayA 4 tavaheuM 5, sarIravoccheaNaTThAe 6 ||1|| AtaGke-jvarAdAvutpanne sati na bhuJjIta 1, tathA upasargerAjasvajanAdikRte devamanuSyatiryakkRte vA sajAte sati titikSArthaupasargasahanArthaM 2, tathA brahmacaryaguptiSviti atra SaSThyarthe saptamI tato'yamarthaH-brahmacaryaguptInAM paripAlanAya 3, tathA prANidayArthaMvRSTimahikAsUkSmamaMDUkAdirakSArthaM 4, tathA tapohetoH-tapaHkaraNanimittaM 5, tathA caramakAle zarIravyavacchedArthaM 6, sarvatra na bhuJjIteti kriyAsambandha iti / gAthAchandaH ||59 / / atha punarapi gacchasvarUpamevAha jattha ya jiTThakaNiTTho, jANijjai jiTThavayaNabahumANo, ... divaseNa vi jo jiTTo, na ya hIlijjai sa goamA gaccho / / 60 / /
Page #133
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM ____ 126 yatra ca jyeSThaH kaniSTho jJAyate jyesstthvcnbhumaanH| .. divasenApi yo jyeSTho, na ca hIlyate sa gautama ! gacchaH // 60 // vyAkhyA - yatra ca gaNe jyeSThaH kaniSTazca jJAyate, tatra jyeSTha:paryAyeNa vRddhaH kaniSTaH paryAyeNa laghuH, tathA yatra jyeSThasya vacanaM-Adezo jyeSThavacanaM tasya bahumAnaH-sanmAnaH jJAyate, 'jiTThaviNayabahumANo'tti pAThe tu jyeSThasya vinayabahumAnau jJAyete, tathA yatra ca divasenApi yo jyeSThaH sa na hIlyate, cakArAdyatra paryAyeNa laghurapi guNavRddhau na hIlyate siMhagiriziSyairvajrazizuriva, he gautama ! sa gaccho jJeya iti / gIticchandaH ||60 / / athAryAvyatikaraNa gacchasvarUpameva gAthAdazakenAha jattha ya ajjAkappo, pANaccAevi roradubhikkhe / na ya paribhujjai sahasA, goyama gacchaM tayaM bhaNiyaM / / 61 / / yatra cAryAkalpaH prANatyAge'pi rauradurbhikSe / na ca paribhujyate sahasA, gautama ! gacchaH sako bhaNitaH // 61 // vyAkhyA - yatra ca gaNe AryANAmeva-sAdhvInAmeva kalpate ityAryAkalpaHsAdhvyAnItAhAra ityarthaH, prANatyAge'pi-maraNAgamane'pi roradurbhikSedAruNaduSkAle na ca-naiva paribhujyate sAdhubhiriti zeSaH, kathaM sahasA'vimRzya saMyamasya virAdhanA'virAdhane yataH-sarvatra saMyamameva rakSet, saMyame ca tiSThati AtmAnameva rakSet, AtmAnaM ca rakSan hiMsAdidoSAd mucyate, muktasya ca prAyazcittapratipattyA vizuddhiH syAt, na ca hiMsAdidoSapratisevanakAle'pyaviratiH tasyA''zayavizuddhatayA vizuddhapariNAmatvAt / uktaM caughaniryuktau 81 gAthAyAM-'savvattha saMjamaM saMjamA u appANameva rakkhejjA / muccai aivAyAo, puNo vi sohI na yAviraI / / 1 / / tato vimRzya paribhujyate'pi arNikAputrAcAryairiva, yadAha-anniyaputtAyario,
Page #134
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1927 gacchAcArapaiNNayaM bhattaM pANaM ca pupphacUlAe / uvaNIyaM bhuMjato, teNeva bhaveNa aMtagaDo / / 1 / / ' he gautama ! sa gaccho bhaNitaH, sUtre napuMsakatvaM prAkRtatvAditi / aNikAputrAcAryasambandhazcAyam - asthi iha bharahavAse, bahubhaddA pupphabhaddiyA nayarI / jasu parisaraMmi taruNivva, vahai supayoharA gaMgA / / 1 / / tatthAsi sakulakeU, riukulakeU a pupphakeunivo / jassa kare'sI rehai, vijayasirIveNidaMDu vva / / 2 / / suddhamaI haMsagaI, viNayavaI nayavaI susiilvii| devaguruvihiapaNaI, tassa piA Asi pupphavaI / / 3 / / visayasuhamaNuhavaMtANa, tANa mihuNaM maNoharaM jAyaM / taNao a pupphacUlo, taNayA puNa pupphacUlA ya / / 4 / / samagaM ramamANANaM, samarUvANaM pavaTTamANANaM / niruvamapimmaparANaM, tANaM vaccati diahAI / / 5 / / kaiyA vi kAmalIlAvaNammi tAruNNayaMmi vaTTaMtA / te niyavi nivo niamANasaMmi ia ciMtiuM laggo / / 6 / / jai eyANa paruppara, pimmaparANaM samANarUvANaM / kahavi hu kIrai viraho, tA NUNamamaMgalaM hujjA / / 7 / / to eyANaM karagahamaMgalakaraNammi nimmie saMte / vihiNo apuvvavinnANa, payaDaNaM sahalayaM hoi / / 8 / / ahamavi virahaM eyANa - makkhamo pikkhiuM maNAgaMvi / taNayataNayANa pANi-ggahaNamao kAravemi lahuM / / 9 / / to maMtipamuhanAyaraloe saddAviuM nivo bhaNai / aMteuraMmi rayaNaM, uppajjai tassa ko sAmI ||10|| te vihu bhAMti sAmiya ! sayalammi vi maMDalammi jaM rayaNaM / uppajjai tassa pahU, nivo kimaMteuragayassa / / 11 / / niyadese jaM rayaNaM, jAyai jaNau vva taM jahicchAe / viNivesaMto sayayaM, vArijjai keNa dharaNidharo / / 12 / / iya tavvayaNachaleNaM, chalappahANo naresaro hiTTho | loyasamakkhaM niyadAragANa kArei karagahaNaM / / 13 / / pupphavaI tabbhajjA, sAvayadhammujjuyA akajjAo / vAraMtI vi na gaNiyA, bhUvaiNA kuggahaggahiNA ||14|| siripupphacUlakumaro, visayasuhaM tIi pupphacUlAe / saddhiM aNuhavamANo, gamei kAlaM nimesu vva / / 15 / / kamaso akittikaddama
Page #135
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM maliNe nivapupphakeuyammi mae / siripupphacUlarAyA, pAlai nIIi mahivalayaM ||16 || taiyA akajjakaraNA-vasare paiNA'vamANiyA saMtI / pupphavaI nivveyA, paDivannA jiNavaracarittaM / / 17 / / niravajjaM pavvajjaM, pAliya khAliyapamAyamalapaDalA | sA mariUNaM suhajhANa-saMgayA divi suro jAo ||18 / / ohiM jAva pauMjai, so tiyaso tAva soyareNa samaM / pikkhe vi pupphacUlaM, bhogaparaM ciMtiuM laggo / / 19 / / mama AsI puvvabhave, pANAu vi vallahA suyA esA / tA taha karemi ahuNA, jeNa na narae phuDaM paDai ||20|| iya ciMtiya paDibohaNa-vihiyamaI pupphavaivaro amaro | nisisuttAe tIe, narayaduhe daMsae evaM / / 21 / / sAhAviya tisu unhA, mIsa cautthI isIya uvari tige / paramAhammiya annu-nudIraNA veyaNA tattha / / 22 / / aisakaDamuhaghaDiyAlayAuasurehi kaDuraDaMtasarA / kaTTijjati hu keI, jaMtAo lohataMtu vva / / 23 / / tADijjaMti ya keI, silAyale vajjakaMTayAinne / asurehi gahiyacalaNe, khAlaNapAraddhavasaNaM va / / 24 / / pIDijjati ya keI, ucchaMpi va lohajaMtamajjhaMmi | karavattehiM keI, dAruvva viyAriyajjaMti / / 25 / / AliMgAvijjaMtI, keI lohitthimaggitaviyataNuM / khAvijjaMti samaMsaM, chiMdeuM ke vi churiyAhiM / / 26 / / tiNhAtaralA keI, pAijjaMto ya uNhatauyAiM / ke vi hu jaliraMgAre, khAvijjaMtA chuhakilaMtA / / 27 / / rAiyapamANakhaMDe, kAUNaM ke vi kaDuraDaMtA vi / kuMbhIpAe pAvA, paccaMti ya sAgapattaM va / / 28 / / accuNhatAviyAsuM, kevi talijjati pappaDu vva phuDaM / cUrijjaMti ya keI, ghaDu vva muggarapahArehiM / / 29 / / kevi taviyadavihuyataMba-tauyasamanIrapUrabhariyAe / veyaraNIedaddha tti, pukkaraMtA khivijjati / / 30 / / keI tAe puliNe, vasahu vva mahAbharaM vahijjaMtA / palayANalapajjalie, bhaTThe caNaya vva phuTuMti / / 31 / / chAyAtthiNo ya keI, asivaNapattA samIrakhittehiM / savvaMgaM chijjaMtI, paharaNarUvehi pattehiM / / 32 / / aMbe 1 aMbarisI ceva 2, sAme a 3 sabale
Page #136
--------------------------------------------------------------------------
________________ 129 gacchAcArapaiNNayaM tti ya 4 / ruddo 5 varudda 6 kAle ya 7, mahAkAle tti yAvare 8 / / 33 / / asi 9 pattadhaNU 10 kuMbhe 11, vAlU 12 veyaraNIi ya 13 / kharassare 14 mahAghose 15, ee paMnarasAhiyA / / 34 / / dhADaMti pahADaMti ya, hati viMdhaMti taha nisuMbhaMti / muMcati aMbaratale, aMbA khalu tattha neraie 1 / / 35 / / ohayae ya tahiyaM, nissanne kappaNIhi kappaMti / vidalagacaDulagacchinne aMbarisI tattha neraie || 2 ||36|| sADaNapADaNatoDaNa - viMdhaNarajjUtalappahArehiM / sAmA neraiyANaM, pavattayaMtI apuNNANaM 3 / / 37 / / aMtajaraphiphphisANi ya hiyayaM kAlijjapupphasevakke / sabalA neraiyANaM, pavattayaMtI apunnANaM 4 / / 38 / / asisattikuMtatomarasUlatisUlesu sUiaggesu / poyaMti ruddakammAu, naragapAlA tahiM ruddA 5 / / 39 / / bhaMjaMti aMgamaMgANi, Uru bAhU sirANi karacaraNe / kappaMti kappaNIhiM, uvaruddA pAvakammarae 6 / / 40 / / mIrAsu suMThaesuM kaMDUsu ya payaNagesuM ya payaMti / kuMbhIsu ya lohIsu ya, payaMti kAlA u neraie 7 / / 41 / / kappaMti kAgiNI maMsagANi chiMdaMti sIhapucchANi / khAviMtI neraie, mahakAlA pAvakammarayA 8 / / 42 / / hatthe pAe UrU, bAhusirA taha ya aMgamaMgANi / chiMdi pagAmaM tU, asineraiyA u neraie 9 / / 43 / / kannoTThanAsakaracaraNa-dasaNa taha thaNaputorubAhUNaM / cheyaNabheyaNasADaNa, asipattadhaNUhi pADiMti 10 / / 44 / / kuMbhIsu ya payaNesu Mya, lohIsu ya kaMdulohakuMbhIsu / kuMbhI u naragapAlA, haNaMti pAcaMti naraesa 11 / / 45 / / taDataDataDarasa bhajjati, bhajjaNikalaMbavAluyApiTTe / vAluagA neraie, lolaMtI aMbaratalammi 12 / / 46 / / vasapUyaruhira ke saTThivAhiNIkalakalaMtajatusoyA / veyaraNinarayavAlA, neraie U pavAhiMti 13 / / 47 / / kappaMti karakaehiM kappaMti parupparaM parasugehiM / saMbaliyamAruhaMtI, kharassarA tattha neraie 14 / / 48 / / bhIe ya palAyaMte, samaMtao tattha te niruMbhaMti / pasuNo jahA pasuvahe, mahaghosA tattha neraie , -
Page #137
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM ___ 130 15 / / 49 / / iya neraiyasarUvaM, sudAruNaM pAsiUNa paDibuddhA / surahi vva vagghataTThA, sai vva parapurisakarabhaTThA / / 50 / / haMsi vva seNanaTThA, mUsi vva viDAladaMsaNapalANA / sA pupphacUlajAyA, jAyA bhayavevirasarIrA ||51 / / appANaM nayaragayaM va, pikkhamANA maNami saMbuddhA / savvaM suviNasarUvaM, sA sAhai niayadaiyassa ||52 || so vi hu tIe dusuviNauvasamaNatthaM pabhUyavihavehiM / saMtiyaniuNajaNehiM, kArAvai saMtiyaM kamma / / 53 / / puvvaM va pupphacUlA, suyApabohAya pupphavaitiyaso / vAraM vAraM narae, daMsai sA vi hu bhaNai paiNo / / 54 / / tA so gose niyapiyayamAisahio sahaMgao savve / daMsaNiNo ANAviya, narayasarUvAi~ pucchei / / 55 / / te vi hu bhaNaMti naravara, dAridaM rogasogasaMtAvA / paravasabhAvo guttIi, ThANamiya narayaciNhAiM / / 56 / / sumiNavisaMvAyAo, tavvayaNamasaccayaM viyANittA / moDeUNaM vayaNaM, te lahu devI visajjei ||57 / / rannA anniyaputtA-pario hakkAriUNa ahapuTTho / jaTThiyanarayasarUvaM, tesiM purao parUvei / / 58 / / devI bhaNei bhayavaM, mamaM va tumhehi suviNamajhaMmi / kiM narayANa sarUvaM, sayalaMpi paloiyaM eyaM / / 59 / / sUrIvi bhaNai bhadde ! suviNeNa viNAvi jiNavarAgamao | jANijjai amhehiM, loyasarUvaM asesaMpi / / 60 / / to nivajAyA pucchai, bhayavaM vihieNa keNa kammeNa / jIvA pAvaMti imANi, narayadukkhANi tikkhANi ||61 / / anniyaputto sAhai, kuNimAhAre sayA pavattANaM / maharaMbhamahapariggahapasattacittANa sattANaM / / 62 / / paMciMdiyaghAINaM, gurupaDiNIyANa ruddajhANINaM / narae havei paDaNaM, ullAliyadaMDanAeNa / / 63 / / iya kahiUNaM anniyaputtAyariyA gayA niyaM ThANaM / jaNaNI devo vi tao, tIse daMsei saggAI ||64 / / tattha ya tiyasA maNimaya-vimANamAlAnivAsasuhasahiyA / amarataruniyarapUriya-samIhiyatthA aipasatthA ||65 / / kuMDalatirIDahArappamuhAharaNehiM bhUsiyasarIrA / niyakaMtakaMtipUrehi, pUriyAsesadisividisA
Page #138
--------------------------------------------------------------------------
________________ 131 gacchAcArapaiNNayaM ||66 / / arayaMbaravatthadharA, aNamisanaliNovamANanayaNajuyA / amilANapupphamAlAgholiragalakaMdalA sayayaM / / 67 / / devaMgaNAgaNehiM, saha visayasuhaM sayA samANaMtA / bahuvihajalAikIlA-pasattacittA duhaccattA / / 68 / / gAmasaratANamucchaNa-mucchiyavaragIyasavaNanihuamaNA / tAlalayamANaramma, naTTAraMbhaM paloyaMtA ||69 / / sayalajaNalolalolA-koDIhiM pi hu na vanniuM sakkaM / IsariyamaNuhavaMtA, ciTuMti pagiTThatuTThimayA / 70 || chahiM kulayaM / / iya pikkhiUNa sumiNe, devasarUvaM sakougA devI / paDibujjhiUNa paiNo, jahaTThiaM kahai vuttaMtaM / / 71 / / gose toseNa nivo, daMsaNiNo Ahavittu pucchei / kiM saggassa sarUvaM, tesiM ego kahai evaM / / 72 / / piyasaMgamAu avaro, saggo no atthi ittha bhuvaNammi / avaro bhaNei jaM jaM, suhajaNayaM sa sa have saggo ||73 / / evaM saggasarUvaM, takkahiyaM pupphacUlanivadaiyA / no mannei jao sA, taddiTThaThiI sayaM suviNe / 74 / / aha hakkAriya rannA, aniyautto namittu paripuTTho / tiyasAlayassarUvaM, jahaTThiyaM sAhae sav / 75 / / taM suNiya pupphacUlA, viNayAvaNayA bhaNei gurupurao / bhayavaM ! mamaM va suviNe, kiM tumha vi pikkhiyA saggA | 76 || vAgarai gurU bhadde ! jiNavayaNapaIvabhAsiyamaNANaM / saggasarUvaM annaM pi, savvamamhANa puNa payaDaM / 77 || nivadaiyA vi pamANaM, jiNavayaNaMmi jANittA / pucchei guruM saggo, pAvijjai keNa kammeNa ||78 / / to vAgarai gurU vi hu, bhadde ! jiNadesiyAi dikkhAe / savvasuhANaM ThANaM, labbhai saggo pavaggo vi / 79 || iya suNiya bhaggaduggaimaggA raMgaMtaraMgasaMvegA / siripupphacUlanaravara-pANapiA vinnavei guruM / / 80 / / bhayavaM daiyaM pucchiya, pavvajjaM tumha pAyamUlammi / gahiuM narajammadumaM, suhaphalaphaliyaM karissAmi / / 81|| iya bhaNirI nivabhajjA, namiUNa guruM visajjae harisA / tatto niyadaiyaM pai, jaMpai mahurAi vANIe ||82 / / tumha pasAyaM sAmiya ! bhoguvabhogA mae sayA bhuttA / inheiM
Page #139
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM ____ 132 kuNaha pasAyaM, pavajjaM jeNa giNhemi-||83|| tamayaMDavajjapAyaM, piva suNiya vayaM nivo payaMpei / suyaNu maha pimmapaumaM, mA ummUlesu kariNi vva / / 84 / / sattaMgasaMgayaM pi hu, rajjaM aMteuraM tahA nayaraM / maha tuha virahe sasimuhi ! sunnaM rannaM va paDihAi ||85 / / aha ciTThasi na kahaM pi hu, tA taM aMgIkayavvayA saMtI / giNhasu maha gihi bhikkhaM, jeNaNujANAmi dikkhaTuM / / 86 / / ranno tahatti paDiva-jjiUNa taM vayaNamamayapANaM va / dINAiyANa dANaM, dAUNaM kappavalli vva / / 87 / / savvatthAbhayadANaM, ugghosiya ceiesu taha pUyaM / kAUNa daiyakAriya-nikkhamaNamahussavukkarisA / / 88 || gaMtUNa anniyAsuya-gaNaharapAsammi pupphacUlA sA / paDivajjai pavvajjaM, bIyaM piva mukkharukkhassa / / 89 / / gahaNAsevaNasikkhaM, sammaM sA sikkhiuM mahAdakkhA | saMjAyA guruyANaM, saMgo hi guNAvaho hoi / / 10 / / aha nANeNaM nAuM, bArasasaMvaccharAi dubhikkhaM / anniyauttAyario, gacchaM pai jaMpae evaM / / 91 / / vaccha ! gacchaha tubbhe, dubhikkhAo subhikkhadesesu | jaMghAbalaparikhINA, ciTThissAmo ihevamhe ||92 / / puhavitalaluliyasIsA, sIsAvi bhaNaMti nerisaM juttaM / tumha payapaumamUlaM, muttuM amhANa puNa gamaNaM / / 93 / / to namiya pupphacUlA, vinnavai guruM muNiMda ! tumhANaM / punnodaeNa laddhaM, sussUsamahaM karissAmi / / 94 / / ussaggavavAyaviU, aNuciyamavi tIi sAhuNii giraM / paDivajjiUNa gacchaM, subhikkhadesaMmi paTThavai / / 95 / / aha pupphacUlaaMteurAu gahiUNa suddhamAhAraM / viyarei pupphacUlA, gurUNa paramAi bhattIe / / 96 / / evaM sayA gurUNaM, egaggamaNeNa sA paramabhattiM / kuNamANA suhajhANA, pAvai varakevalaM nANaM / / 97 / / sA jAyakevalA vi hu, veyAvaccaM visesao guruNo / AgamabhaNiyaM atyaM, saccavayaMtI viNimmei / / 98 / / jo jassa ya jArisayaM, pudi bhattiM kuNaMtao hoi.| so tassa tArisaM ciya, kuNei jA najjai na nANI ||99 / / nANeNa sA gurUNaM, savvAi~
Page #140
--------------------------------------------------------------------------
________________ 133 gacchAcArapaiNNayaM maNicchiyAi~ pUraMtI / tehiM vuttA vacche ! kahaM tuhaM iya viyANesi ? ||100 / / pabhaNei pupphacUlA, bhayavaM ! pagiiM tumANa jANemi / jo jaM khu sayA sevai, so jANai tassa sabbhAvaM / / 101 / / kaiyA sA varisaMte, ghaNe'saNaM ANiUNa viyaraMtI / guruNA vuttA jANaM-tiyAvi kiM vacchi bhullesi / / 102 / / sA vi payaMpai bhayavaM ! AukkAeNa vajjie magge / piMDaM ANaMtIe, tubbhaM doso na ko vi have / / 103 / / accittaM puNa maggaM, jANesi tumaM kahaM ti gurupuTThA / sA bhaNai kevaleNaM, savvaM paccakkhayaM majjhaM / / 104 / / sUrI vi ciMtae jaM, mae durappeNa kevalannANI / AsAio tao kiM, abmavvo dUrabhavvo vA ||105 / / to jANiUNa guruNo, 'bhippAyaM sA bhaNei surasariyaM / tumhataraMtANa phuDaM, bhavissaI kevalaM nANaM ||106 / / aha sUrI gaMtUNaM, gaMgAe bahu jaNeNa pariyario | ArUhai nAvAe, lo(lA)hatthe ko na ujjamai / / 107 / / jattha paese sUrI, uvavisaI tattha buDDue nAvA / to loo niyajIviya-luddho taM khivai jalamajjhe ||108 / / tattha paDataM pavayaNa-paDiNIyA khuddavaMtarI sUri / poei tisUleNaM, jao khalANaM kao karuNA / / 109 / / sUrI vi niyaM pIDaM, avaganniya ciMtae kahaM deho / AukkAyAINaM, jIvANa khayaMkaro majjha ||110 / / iya jIvadayAsAraM, bhAvaMtao maNe sUrI | Aruhiya khavagaseNiM, aMtagaDo kevalI jAo ||111 / / siyajhANaMmi cautthe, Thio tao nibbuiM gao sUrI / tattha ya nivvANamahaM, devA devIu akarisuM / / 112 / / tappabhii tattha ThANe, loiyatitthaM payAga iya nAmaM / supasiddhaM saMjAyaM, kAmiyadANAu loyammi / / 113 / / itto a puSphacUlA, siyajhANeNaM khavitta kammAiM / nivvANamaNaMtasuhANa-bhAyaNaM jhatti saMpattA ||114 / / iti annikAputrAcAryacaritramiti | gAthAchandaH ||61 / / jattha ya ajjAhi samaM therA vi na ullavaMti gayadasaNA / ...na ya jhAyaMti tthINaM, aMgovaMgAi taM gacchaM / / 62 / /
Page #141
--------------------------------------------------------------------------
________________ 134 gacchAcArapaiNNayaM yatra cAryAbhiH samaM, sthavirA api nollapanti gatadazanAH / na ca dhyAyanti strINA-maGgopAGgAni sa gacchaH // 62 // vyAkhyA-yatra ca gacche AryAbhiH-sAdhvIbhiH samaM-sArdhaM sthavirA api sAdhavaH kiM punastaruNAH nollapanti-nAlApasaMlApAdi kurvanti, kiMbhUtAH gatAH-naSTAH dazanAH-dantAH yeSAM te gatadazanAH na ca dhyAyanti-cintayanti strINAM-nArINAM aGgopAGgAni, tatrAGgAnyaSTau bAhudvayaM UrudvayaM pRSTiH ziraH hRdayaM udaraM ca, upAGgAni-karNanetranAsikAdIni taM gacchaM vadantIti zeSaH iti / gAthAchandaH ||62 / / . vajjeha appamattA, ajjAsaMsaggi aggivisasarisI / ajjANucaro sAhU, lahai akittiM khu acireNa / / 63 / / varjayatApramattA-AryAsaMsargIH agniviSasadRzIH / AryAnucaraH sAdhu-rlabhate'kIrti khu acireNa // 63 / / vyAkhyA-varjayata-muJcata apramattAH-pramAdavarjitAH santo bho sAdhavo yUyaM kA AryAsaMsargIH-sAdhvIparicayAn atra zaso lopaH prAkRtatvAt kathaMbhUtAH AryAsaMsargIH agniviSasadRzIrupalakSaNatvAt vyAghraviSadharAdisadRzIzca yata uktaM striyo'dhikRtya taMdulavaicArikaprakIrNake-'jAo ciya imAo itthiyAo aNegehiM kaivarasahassehiM vivihapAsapaDibaddhehiM kAmarAgamohehiM vanniyAo vi erisAo taM jahA-pagai visamAo, piyarUsaNAo, piyavayaNavallarIo, kaiavapemagistiDIo, avarAhasahassadharaNIo, pabhavo rogassa, viNAso balassa, sUNA purisANaM, nAso lajjAe, saMkaro aviNayassa, nilao niyaDINaM, khANI vairassa, sarIraM sogassa, bheo majjAyANaM, Asao rAgassa, nilao duccariyANaM, mAIe sammoho, khalaNA nANassa, calaNaM sIlassa, vigyo dhammassa, arI sAhUNaM,
Page #142
--------------------------------------------------------------------------
________________ 135 gacchAcArapaiNNayaM dUsaNaM AyArapattANaM, ArAmo kammarayassa, phaliho mukkhamaggassa, bhavaNaM dariddassa, avi ya imAo Asoviso viva kuviyAo, mattagao vidha mayaNaparavasAo, vagghI viva duTThahiyayAo, taNacchannakUvo viva appagAsahiyayAo, mAyAkArao viva uvayArasayabaMdhaNapauttAo | AdarisaciMvaM piva duggijjhasabbhAvAo, phuphumA viva aMtodahaNasIlAo, nagamaggo viva aNavaTThiyacittAo, aMtoduTThavaNo viva kuhiyahiyayAo, kiNhasappo viva avissasaNijjAo, saMjhabmarAgo viva muhattarAgAo, samuddavIcI viva cavalasabhAvAo, maccho viva dupparivattaNasIlAo, vAnaro viva cavalacittAo, maccU viva nivisesAo, kAlo viva niraNukaMpAo, varuNo viva pAsahatthAo, salilAo viva ninnagAmiNIo, kivaNo viva uttANahatthAo, narao viva uttAsaNijjAo, kharo iva dussIlAo, duTThasso viva duddamAo, bAlo iva muhuttahiyayAo, aMdhayAramiva duppavesAo, visavallI viva aNalliyaNijjAo, duTThagAhA vAvI iva aNavagAhAo, ThANabhaTTho viva issaro appasaMsaNijjAo, kiMpAgaphalamiva muhamahurAo, rittamuMDI viva bAlalobhaNijjAo, maMsapesIgahaNamiva sovaddavvAo, jaliyacuDilI viva amuccamANaDahaNasIlAo, ariTThamiva dullaMghaNijjAo, kUDakarisAvaNo viva kAlavisaMvAyaNasIlAo, caMDasIlo viva dukkharakkhiyAo, aivisAo, duggaMchiyAo, duruvacArAo, agaMbhIrAo, avissasaNijjAo, aNavatthiyAo, dukkharakkhiyAo, dukkhapAliyAo, araikarAo, kakkasAo, daDhaverAo, rUvasohaggamaummattAo, bhuyagagaikuDilahiyayAo, kaMtAragaiThANabhUyAo, kulasayaNamittabhayakAriyAo, paradosapagAsiyAo, kayagghAo, balasohiyAo, egaMtaharaNakAlAo, caMcalAo, jAibhaMDovagAro viva muharAgavirAgAo, aviyAiMtAoM, arajjuupAso a(i)dAruyAaDavI, aNAlassa nilao, aitikkhaveyaraNI, aNimio vAhI, aviugovippalAvo, arUvauvasaggo, raimaMto cittavibmamo, savvaMgio dAho, aNabbhapasUyA
Page #143
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM .- 136 vajjAsaNI, asalilappalAvo samuddarao, aviyAiM tAsiM itthiyANaM aNegANi nAmaniruttANi, purise kAmarAgapaDibaddhe nANAvihehiM uvAyasayasahassehiM vahabaMdhaNamANayaMti / purisANaM no anto eriso arI atthi tti nArIo, taM jahA-nArIsamA na narANaM arIo nArIo 1, nANAvihehiM kammehiM sippayAihiM purise mohaMti tti mahilAo 2, purise (pa)matte karaMti tti pamayAo 3, mahaMtaM kaliM jaNayaMti tti mahiliyAo 4, purise hAvabhAvamAIhiM ramaMti tti rAmAo 5, purise aMgANurAe karaMti tti aMgaNAo 6, nANAvihesu juddhabhaMDaNasaMgAmADavIsu muhANa ginhaNasIunhadukkhakilesamAIsu purise lAlaMti tti lalaNAo 7, purise joganiuNehiM vase ThAvaMti tti josiyAo 8, purise nANAvihehiM bhAvehiM vaNNaMti tti vaNiyAo / 9 * ityAdi tathA dazavaikAlike'pyuktaM 'vibhUsA itthisaMsaggI, paNIaM rasabhoaNaM / narassattagavesissa, visaM tAlauDaM jahA / / 1 / / ' tathA'nyairapyuktaM 'AvataH saMzayAnAmavinayabhavanaM pattanaM sAhasAnAM, doSANAM sannidhAnaM kapaTazatagRhaM kSetramapratyayAnAm / svargadvArasya vighno narakapuramukhaM sarvamAyAkaraNDaH, strIyantraM kena sRSTaM viSamaviSamayaM sarvalokasya pAzaH ||1|| no satyena mRgAGka eva vadanIbhUto na cendIvaradvandva locanatAM gataM na kanakairapyaGgyaSTiH kRtA / kiM tvevaM kavibhiH pratAritamanAstattvaM vijAnannapi, tvaGmAMsAsthimayaM vapurmugadRzAM matvA janaH sevate / / 2 / / yadetatpUrNendudyutiharamudArAkRtidharaM, mukhAbjaM tanvaGgyAH kila vasati yatrAdharamadhuH / idaM tatkimpAkadrumaphalamivAtIva virasaM, vyatIte'smin kAle viSamiva bhaviSyatyasukhadam / / 3 / / vyAdILNa calena vakragatinA tejasvinA bhoginA, nIlAbjadyutinA'hinA varamahaM daSTo na taccakSuSA / daSTe saMti cikitsakA dizi dizi prAyeNa puNyArthino, mugdhAkSIkSaNavIkSitasya nahi me vaidyo na vA'pyauSadham ||4|| saMsAra tava nistAra-padavI na davIyasI / antarA dustarA na syuryadi re madirekSaNAH / / 5 / / nUnaM hi te kavivarA viparItabodhA, ye
Page #144
--------------------------------------------------------------------------
________________ 137 gacchAcArapaiNNayaM nityamAhurabalA iti kAminInAm / yAbhirvilolataratArakadRSTipAtaiH, zakrAdayo'pi vijitAstvabalAH kathaM tAH || 6 || jalpanti sArdhamanyena pazyantyanyaM savibhramAH / hRdaye cintayantyanyaM, priyaH ko nAma yoSitAm ||7 || smitena bhAvena ca lajjayA bhiyA, parAGmukhairarddhakaTAkSavIkSitaiH / vacobhirIrSyAkalahena lIlayA, samastabhAvaiH khalu bandhanaM striyaH ||8|| AryAsaMsagavarjane kAraNamAha-khuH yasmAdarthe tato'yamarthaH yasmAtkAraNAt AryAnucaraH sAdhuH - munirlabhate prApnoti akIrti- asAdhuvAdaM acireNetistokakAleneti / gAthAchandaH / / 63 / / therassa tavassissa va, bahussuassa va pamANabhUyassa / ajjAsaMsaggIe jaNajaMpaNayaM havijjAhi / / 64 / / sthavirasya tapasvino vA, bahuzrutasya vA pramANabhUtasya / AryAsaMsargyA janavacanIyatA bhavet // 64 // vyAkhyA - sthavirasya-vRddhasya tapasvino vA tapoyuktasya bahuzrutasya vA-adhItabahvAgamasya pramANabhUtasya vA sarvajanamAnyasya evaMvidhasyApi sAdhoH AryAsaMsargyA-sAdhvIparicayena 'jaNajaMpaNayaM' ti janavacanIyatAjanApavAda ityarthaH bhavediti / gAthAchandaH || 64 || atha yadyevaMvidhasyApyAryAsaMsargyA janApavAdaH syAt tarhi etadviparItasya kA kathetyAha kiM puNa taruNo abahussuo a naya vi hu vigiTThatavacaraNI / ajjAsaMsaggIe, jaNajaMpaNayaM na pAvijjA / / 65 / / kiM punastaruNo'bahuzrutazca na cApi hu vikRSTatapazcaraNaH / AryAsaMsargyA janavacanIyatAM na prApnuvat // 65 // vyAkhyA - taruNo- yuvA abahuzrutazca - AgamaparijJAnarahitaH na cApi hu vikRSTatapazcaraNo-na- dazamAditapaH karttA evaMvidho munirAryAsaMsargyA
Page #145
--------------------------------------------------------------------------
________________ ___ 138 gacchAcArapaiNNayaM janavacanIyatAM kiM punarna prApnuyAt api tu prApnuyAdevetyarthaH / gAthAchandaH ||65 / / etadapi kuta ityAha jaivi saya thiracitto, tahavi saMsaggiladdhapasarAe / aggisamIve va ghayaM, vilijja cittaM khu ajjAe / / 66 / / yadyapi svayaM sthiracittastathApi saMsaryA labdhaprasarayA / agnisamIpe iva ghRtaM vilIyeta cittaM khu AryayAH // 66 // vyAkhyA - yadyapi svayamAtmanA sthiracitto-dRDhAntaHkaraNaH sAdhuH tathApi tasyeti zeSaH, AryAyAH saMsA prAkRtatvAt vibhaktilopaH, labdhaprasarayA-prasaraNavatyA agnisamIpe ghRtamiva khu-nizcayena cittaM-mano vilIyeta-zaithilya bhajet athavA saMsargilabdhaprasarayA AryayA tasya cittaM vilIyeta / tatra saMsaryAM gamanAgamanAdinA saMgatyAM muninA labdhaprasaraHkiyatkAlamaGagopAGagAlokanAlApAdikaraNarUpo. yasyAH sA tathA tayA dRSTamAtrayA rAjImatyA rathanemimuneriva tathA hi-yadA zrInemiH pravrajitastadA rathanemiyeSThabhrAtA rAjImatImupacarati sA mAmicchediti sA bhagavatI nirvinnakAmabhogA anyadA tadabhiprAyaM jJAtvA madhughRtasaMyutA peyA pItA tasmin Agate tayA madanaphalAghrANena vAntA uktaJca-etAM peyAM piba, rathanemirUce kathaM vAMtaM vIyate ? sA prAha-ahaM zrIneminA vAntA kathaM pAtumicchasi / dhira tthu te jasokAmI, jo taM jIviyakAraNA / vaMta icchasi AveuM seaM te maraNaM bhave ||1|| dhigastu te tava pauruSamiti gamyate he yazaskAmin ! sAsUyaM kSatriyAmantraNaM athavA'kAraprazleSAdayazaHkAmin dhigastu tava yastvaM jIvitakAraNAt-asaMyamajIvitahetorvAntamicchasyApAtuM zreyaste maraNaM bhavet / rathanemiH sambuddhaH pravrajitaH rAjImatyapi pravrajitA, anyadA rathanemiravatyAM bhikSAmAhiNDya svAmisakAzamAgacchan
Page #146
--------------------------------------------------------------------------
________________ 139 gacchAcArapaiNNayaM vRSTyAbhyAhato guhAmanupraviSTaH, rAjImatI svAminaM vanditvA pratizrayamAgacchantI vRSTyAntarA tAmeva guhAmAyAtA / rathanemistAM dRSTvA'dhyupapannaH, sA jJAtvedamavocat / / 1 / / ahaM ca bhogarAyassa, taM ca si aNdhgvnhinno| mA kule gaMdhaNA homo, saMjamaM nihuo cara / / 2 / / ahaM ca bhogarAjJaHugrasenasya duhiteti gamyate, tvaM ca bhavasyandhakavRSNe :- samudravijayasya suta iti gamyate, ato mA ekaikapradhAne kula AvAM gandhanau bhUvaHjaghanyasarpatulyAvityarthaH, ataH saMyamaM nibhRtazcara' ityAdi gAthAchandaH / / 66 / / savvattha itthavaggaMmi, appamatto sayA avIsattho / nittharai baMbhaceraM, tavvivarIo na nittharai ||67 / / sarvatra strIvarge, 'pramattaH sadA avizvastaH / nistarati brahmacaryaM tadviparIto na nistarati // 67 // vyAkhyA-sarvatra-sarvasmin pravrajitApravrajitarUpe strIvarge apramattaHnidrAvikathAdipramAdarahitaH sadA sarvakAlaM avizvasto- vizvAsarahitazca san nistarati-pAlayatItyarthaH, brahmacaryaM -maithunatyAgarUpaM tadviparItaHuktavizeSaNarahito na nistaratina nirvahati brahmacaryamiti / gAthAchandaH / / 67 / / savvatthe vitto, sAhU savvattha hoi appavaso / so hoi aNappavaso, ajjANaM aNucaraMto u / / 68 / / sarvArtheSu vimuktaH sAdhuH sarvatrAtmavazo bhavati / sa bhavatyanAtmavazo AryAyAH anucaran tu // 68 // vyAkhyA-sarvArtheSu vimuktaH-sarvapadArtheSu mamatArahitaH sAdhurmokSasAdhakaH sarvatrAtmavazo bhavati na kutrApi paravazaH, sa punarmunirbhavatyanAtmavazaH
Page #147
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 140 paravazaH kiM kurvannityAha 'ajjANaM ti 'kvacid dvitIyAdeH (8-3-134) iti prAkRtasUtreNa dvitIyAsthAne SaSThIvidhAnAt AryAH-sAdhvIranucaransAdhvInAM kiGkaratvaM kurvannityarthaH tuH-punararthe iti / gAthAchandaH ||68 / / khelapaDiamappANaM, na tarai jaha macchiA vimoeuM / ajjANucaro sAhU, na tarai appaM vimoeuM / / 69 / / zleSmapatitamAtmAnaM, na zaknoti yathA makSikA vimocayitum / AryAnucaran sAdhurna zaknotyAtmAnaM vimocayitum // 69 // vyAkhyA - zleSmapatitamAtmAnaM na zaknoti, yathA makSikA vimocayituMpRthak kattu evamAryAnucaraH-sAdhvIpAzabaddhapAdaH sAdhurna zaknoti AtmAnaM vimocayituM jinAjJayA grAmAdiSu viharaNArthamiti | gAthAchandaH ||69 / / sAhussa natthi loe ajjAsarisI hu baMdhaNe uvamA / dhammeNa saha ThavaMto, naya sariso jeNa asileso / / 70 / / sAdhornAsti loke, AryAsadRzI hu bandhane upamA / dharmeNa saha sthApayato na ca sadRzo jAnIhyazleSaH / / 70 // vyAkhyA - loke-jagati sAdhoH-munerAryAsadRzI hu-nizcita bandhane upamA nAsti, avidhinA AryAH parivarttayataH sAdhorAryAsadRzamanyatkarmabandhasthAnaM nAstItyarthaH, tathA dharmeNa saha vartamAnasyeti zeSaH, 'Thavito tti vibhaktivyatyayAt AryAH sthApayataH prakramAddharme eva yAsAM sadRzo'zleSoabandhanaM naca naivAsti, ko'rthaH yaH svayaM dharmavAn vidhiparivarttanenAryA dharme sthApayati tasyAryAsadRzamanyata karma(1)bandhasthAnamupalakSaNatvAtkarmanirjarAsthAnaM ca naivAstItyarthaH, tathA coktaM-nizIthapaMcadazoddezabhASyacUryoH pralambAdhikAre-'puccha sahubhIapariso, caubhaMge paDhamage aNuNNAto | sesatige nANuNNA, gurugA pariyaTTaNe jaM ca ||1|| ettha sIso pucchati, jaM suttaM
Page #148
--------------------------------------------------------------------------
________________ 141 gacchAcArapaiNNayaM dohavi vaggANa dosu khittesu tti ettha puDho ThitANaM saMjatINaM vA dukkhaM vAvAro bujjhati, dosadaMsI ya puDho khitte Thaveha jato adosA samuppajjaMti, taM na ghettavvaM Agame ya pavvAvejjA, ato saMsato kiM pariyaTTiyavvAo na pariyaTTiyavvAo ? Ayario bhaNai natthi koi niyamo jahA avassaM pariyaTTiyavvAo na vatti, jai puNa pavvAvettA NAyao pariyaTTati to mahatIe NijjarA vaTTati, aha aNNAyao pAlei to atimahAmohaM pakuvvai dIhaM saMsAraM Nivattei, to keriseNa pariyaTTiyavvAo ? ko vA pariTTaNe vidhI ? ato bhaNati, sahU bhIyapariso tti etehiM dohiM padehiM caubhaMgo kAyavvo-sahU bhIyapariso 1 sahU abhIyapariso 2 asahU bhIyapariso 3 asahU abhItapariso 4 dhitibalasaMpaNNo iMdiyaniggahasamatyo thiracitto ya AhArovadhikhettANi ya tappAuggANi uppAeuM samattho eriso sahU, jassa savvo sAhuNivaggo bhayA na kiMci akiriyaM kareti bhayA kaMpati eso bhItapariso, ettha paDhamabhaMgillassa pariyaTTaNaM aNuNNAyaM, sesesu tisu bhaMgesu nANuNNAyaM, aha pariyaTTati to cauguruM 'pariyaTTaNe jaM ca' tti bitiyabhaMgillo appaNA sahU paraM abhItaparisattaNao jaM tAo sacchaMdapayArAo kAhiMti taM pAvati, tatiyabhaMgillo puNa asahubhItattaNao tAsiM aMgapaccaMgasaMThANacArullaviyapehiya daDuM jaM samAyarati taM pAvati, cari ya bitiyatatiyabhaMgadosA daTThavvA / paDhamabhaMgillo jati puNa pavvAvetI, jAvajjIvAi tAo pAleti / aNNAsati kappevi hu, gurugA jaM nijjarA viulA / / 2 / / 'jati'tti abbhuvagame kimabbhuvagacchati, tAo pavvAveuM jati tA pavvAveti to vidhIe jAvajjIvaM pariyaTTeti, 'puNa--tti visesaNe kiM viseseti imaM so paDhamabhaMgillo jai jiNakappaM paDivajjiukAmo aNNaM ca ajjAo pariaTTiyavvAo to kiM kareu ? jai atthi gacche anno pariaTTago to ciradikkhiyAo ahiNavAo dikkheuM tassa samappeuM jiNakappaM paDivajjau, aha natthi anno pariyaTTago to mA jiNakappaM
Page #149
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 142 paDivajjau tAo ciya pariyaTTau evaM viseseti kiM evaM bhannai, ucyateannavaTTAvagassAsati jati jiNakappaM paDivajjati to caugurugA / aNNaM ca jiNakappaTThiassa jA nijjarA tao vidhIe saMjatIu aNupAleMtassa viulatarA NijjarA bhavatIti / tathA'tra prasaGgato nizIthASTamoddezakabhASyacUrNIgataH sAdhubhiH sArdhaM sAdhvIvihAravidhiryathA-'idANiM gacchassa ANaNa tti dAraM-paDilehie a khitte, saMjativaggassa ANaNA hoi / nikkAraNaMmi maggau, kAraNi purao va samagaM vA / / 1 / / jayA khettAo khettaM saMjatIu saMcArijjaMti tadA nibhae nirAbAdhe sAhU purato Thito tAo a maggato ThitA, AgacchaMti, bhayAikAraNe puNa sAhU purato maggato pakkhA pakkhiaM vA samaMtao vA ThitA gacchaMti ||1|| nippaccavAisaMbaMdhi bhAvio gaNaharo ppabitaito / Neti bhaye puNa sattheNa saddhiM kayakaraNasahio vA / / 2 / / saMjatINaM saMbaMdhiNo je saMjayA tehiM sahito gaNadharo appabitio appatitio vA nippaccavAe Neti, sapaccavAe sattheNa saddhiM Neti, jo vA saMjao sahassajohI satthe vA kayakaraNo teNa sahito Neti ||2|| ubhayaTThA viNiviTTaM mA pelle samaNi teNa puravege / taM u na jujjai aviNayaviruddhaubhayaM ca jayaNAe / / 3 / / ege AyariyA bhaNaMti purato vi ThitA saMjatIu gacchaMtu kiM kAraNaM, Aha - kAiasaNNAviNiviTTaM saMjataM mA vaiNIpellihi tti / sovA vaiNi tamhA purato gacchaMtu taM na jujjati || kamhA tAsi aviNato bhavati logaviruddhaM ca tamhA ubhayaM jayaNAe karejja kA jayaNA ? jattha ego kAiasaNNaM vosirati, tattha savvevi ciTThati, tato savvevi ciTThate daTTu maggao ceva ciTThati, tAo vipi sarIracitaM kareMti evaM dosA na bhavatIti / ayaM ca sAdhvIvihAravidhibRhatkalpavRttiprathamakhaNDaprAnte'pyasti / tathA sAdhusAdhvInAmekatra sthAnAdyAzritya sthAnAGgapaJcamasthAnake'pyuktaM yathA-' paMcahiM ThANehiM niggaMthA ya niggaMthIo ya egaMtao ThANaM vA sejjaM vA nisIhiyaM vA "
Page #150
--------------------------------------------------------------------------
________________ 143 gacchAcArapaiNNayaM ceyamANe nAikkamaMti, taM jahA-atthegaiA niggaMthA ya niggaMthIo ya egaM mahaM AgAmiaM chinnAvAyaM dIhamaddhamaDavimaNupaviThThA, tatthegayato ThANaM vA sejjaM vA nisIhiaM vA ceamANe nAikkamaMti 1, atthegaiyA niggaMthA ya niggaMthIo ya gAmaMsi vA nagaraMsi vA jAva rAyahANiMsi vA vAsaM uvAgayA egaiyA jattha uvassayaM labhaMti egaiA No labhaMti tatthegayato ThANaM vA jAva nAikkamati 2, atthegaiyA niggaMthA ya niggaMthIo ya nAgakumArAvAsaMsi vA suvannakumArAvAsaMsi vA vAsaM uvAgayA tatthegayao jAva NAikkamaMti 3, AmosagA dIsaMti te icchaMti NiggaMthIo cIvarapaDiAe paDigAhittae tatthegayao jAva NAikkamaMti, 4, juvANA dIsaMti te icchaMti NiggaMthIo mehuNapaDiAe paDigAhittae tatthegayao ThANaM vA jAva NAikkamaMti 5, iccetehiM paMcahiM ThANehiM jAva NAikkamaMti tathA paMcahiM ThANehiM samaNe NiggaMthe acelae saceliAhiM NiggaMthIhiM saddhiM saMvasamANe NAikkamaMti, taM jahA khittacitte samaNe niggaMthe niggaMthehiM avijjamANehiM acelae saceliAhiM NiggaMthIhiM saMvasamANe NAikkamai 1, evameteNaM gamaeNaM dittacitte 2, jakkhAiDhe 3, ummAyapatte 4, niggaMthI pavvAvie samANe niggaMthehiM avijjamANehiM acelae saceliAhiM niggaMthIhiM saddhiM saMvasamANe NAikkamati 5 / ' iti, gAthAchandaH / / 70 / / pUrvamAryAdhikAre 'jaivi sayaM thiracitto' ityAdinA kasyacidAryayA rAgAdiprAdurbhAvena cAritrabhraMzo'pi syAdityuktamatha vAGmAtreNApi bhraSTacAritrasya daNDapratipAdanadvAreNa prastutamevAha vAyAmitteNa vi jattha, bhaTTacariassa niggahaM vihiNA / bahuladdhijuassAvI, kIrai guruNA tayaM gacchaM / / 71 / / vAGmAtreNApi yatra, bhraSTacaritasya nigraho vidhinA / bahulabdhiyutasthApi, kriyate guruNA sako gacchaH // 71 //
Page #151
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM __ 144 vyAkhyA-vAGmAtreNApi kiM punaH kAyenetyapi zabdArthaH, yatra gacche bhraSTacaritasya-khaNDitacAritrasya sAdhoH 'niggahaM' ti, napuMsakatvaM prAkRtvAt, nigraho-daNDo vidhinA AgamoktaprakAreNa, kathambhUtasya bahulabdhiyutasyApiAmarpoSadhyAdyanekalabdhisamanvitasyApi kriyate-vidhIyate guruNA AcAryeNa kSullakasyeva pitrA sa gacchaH syAditi kSullakasambandhazcAyam vasantapure devapriyaH zreSThI, yauvane bhAryA mRtA, putreNASTavArSikeNa saha pravrajitaH / itazca sa kSullakaH parISahairbAdhyamAno vakti-tAta ! na zaknomi bhikSATanaM kartuM, tataH pitA AnIya datte, evaM bhUmau na saMstArayituM zaknomi, tataH pitA phalakamarpayati, evaM locasthAne kSauraM kArayati, prakSAlayatyaGgaM prAsukanIreNa, punarvakti tAta ! na zaknomi brahmavrataM pAlayituM, tato'yogyo'yamiti pitrA niSkAzitaH, mRtvA mahiSo jAtaH, pitA cAritramArAdhya devo jAtaH, avadhinA sutaM mahiSaM pazyati, sArthavAharUpaM kRtvA taM mahiSaM gurubhAraM vAhayan tAta ! na zaknomItyAdipUrvabhavoktaM punaH punaH kathayan smArayati, tasya jAtismaraNaM utpannam, gRhItAnazano mahiSo mRtvA vaimAnikadevo jAta iti kSullakakathA / atrAdhikArAt AmarpoSadhyAdilabdhisvarUpaM likhyate__ Amosahi 1 vipposahi 2 khelosahi 3 jallaosahI 4 ceva / savvosahisaMbhinne 6, ohI 7 riu 8 viulamailaddhI 9 / / 1 / / cAraNa 10 AsIvisa 11 kevalI a 12, gaNadhAriNo a 13 puvvadharA 14 / arihaMta 15 cakkavaTTI 16, baladevA 17 vAsudevA 18 ya / / 2 / / khIramahusappiAsava 19-koTThayabuddhI 20 payANusArI ya / taha bIyabuddhi 22 teyaga 23-AhAraga 24 sIyalesA ya 25 / / 3 / / veuvidehaladdhI 26, akkhINamahANasI 27 pulAgA ya 28 / pariNAmatavavaseNaM, emAI huti laddhIo / / 4 / / iha labdhizabdasya pratyekamabhisambandhAt
Page #152
--------------------------------------------------------------------------
________________ 145 gacchAcArapaiNNayaM 'Amosahiladdhi' tti Amarzo-hastAdinA sparzaH auSadhiryasya sa Ama\Sadhistasya sa eva vA labdhilabdhimatorabhedavivakSaNAllabdhiHsampadAmoSadhirevamagre'pi jJeyam 1 / 'vipposahi' tti vipruD-uccAraH purISamiti yAvat auSadhiryasya sa tathA tasya sa eva vA labdhiH vipuDauSadhilabdhiH 2 / 'khelosahitti khelaH-zleSmaH 3 / 'jallosahitti jallaH-karNadantanAsikAnayanajihvoddhavaH zarIrasambhavazca malaH 4 / 'savvosahitti sarve viNmUtrakezanakhAdaya uktA anuktAzca auSadhayo yasya sa tathA, uktaM ca yogazAstraprathamaprakAzavRttau zrIhemacandrasUripAdaiH- yoginAM kAyasaMsparzaH, siJcanniva sudhArasaiH / kSiNoti tatkSaNaM sarvAnAmayAnAmayAvinAm ||1|| yoginAM yogamAhAtmyAt, purISamapi kalpate / rogiNAM roganAzAya, kumudAmodazAli ca ||2|| tathAhi yogamAhAtmyAdyoginAM kaphabindavaH / sanatkumArAderiva, jAyante sarvarukchidaH / / 3 / / malaH kila samAmnAto, dvividhaH sarvadehinAm / karNanetrAdijanmaiko, dvitIyastu vapurbhavaH ||4|| yoginAM yogasampatti-mAhAtmyAd dvividho'pi saH / kastUrikA parimalo, rogahA sarvarogiNAm / / 5 / / nakhAH kezA radAzcAnya-dapi yogizarIragam / bhajate bheSajIbhAva-miti sarvauSadhiH smRtA ||6|| tathAhi tIrthanAthAnAM, yogabhRccakravarttinAm / dehAsthizakalastomaH, sarvasvargeSu pUjyate / / 7 / / ' kiJca-meghamuktamapi vAri yadaGgasaGgamAtrAnnadIgatamapi sarvarogaharaM bhavati, tathA viSamUrchitA api yadIyAGgasaGgivAtasparzAdeva nirviSI bhavanti, viSasampRktamapyannaM yanmukhapraviSTamaviSaM bhavati, mahAviSamavyAdhibAdhitA api yadvacaH zravaNamAtrAddarzanamAtrAcca vItavikArA bhavanti, eSaH sarvo'pi sarvauSadhiprakAra iti 5 / tathA 'saMbhinnetti padaikadeze padasamudAyopacArAt sambhinnazroto labdhiH sambhinnAni-ekaikazaH sarvaviSayaiH saMmatAni zrotAMsi-indriyANi yasya sa tathA tasya labdhiHsamminnazroto labdhiH, uktaJca-'sarvendriyANAM viSayAn,
Page #153
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 146 gRhNAtyekamapIndriyam / yatprabhAveNa sambhinna-zrotolabdhistu sA matA ||1|| 6, tathA 'ohitti avadhijJAnalabdhimUrttadravyaviSayaM jJAnam, uktaJca-'dravyANi mUrtimantyeva, viSayo yasya sarvataH / naiyatyarahitaM jJAnaM, tatsyAdavadhilakSaNam ||1|| 7 tathA RjumatilabdhirarddhatRtIyocchrayA-gulanyUnamanuSyakSetravarttisajJipaJcendriyamanodravyapratyakSIkaraNaheturmanaH paryAyajJAnabhedaH, vipulamatilabdhistu vizuddhataraH sampUrNamanuSyakSetravarti-sajJipaJcendriyamanodravyapratyakSIkaraNaheturmanaHparyAyajJAnabheda eva, uktaJca-syAnmanaHparyayojJAnaM, manuSyakSetravartinAm / prANinAM samanaskAnAM, manodravyaprakAzakam / / 1 / / Rjuzca vipulazcati, syAnmanaHparyayo dvidhA / vizuddhyapratipAtAbhyAM, vipulastu viziSyate / / 2 / / 8,9, tathA 'cAraNa 'tti atizayacaraNAzcAraNAste ca dvidhA, jaMghAcAraNA vidyAcAraNAzca, athavA'nye'pi bahubhedAzcAraNA bhavanti, tathA coktaM yogazAstravRttAveva 'dvividhAzcAraNA jJeyA, jaMghAvidyotthazaktitaH / tatrAdyA rucakadvIpaM, yAntyekotpAtalIlayA / / 1 / / valaMto rucakadvIpAdekenotpatanena te / nandIzvare samAyAnti, dvitIyena yato gatAH / / 2 / / te cordhvagatyAmekena, samutpatanakarmaNA / gacchanti pANDukavanaM, meruzailazirasthitam ||3|| tato'pi valitA eko-tpAtenAyAnti nandanam / utpAtena dvitIyena, prathamotpAtabhUmikAm / / 4 / / vidyAcAraNAstugaccha-ntyekenotpAtakarmaNA / mAnuSottaramanyena, dvIpaM nandIzvarAvayam ||5|| tasmAdAyAnti caikenotpAtenotpatitA yataH / yAntyAyAntyUrvamArge'pi tiryagyAnakrameNa te ||6|| anye'pi bahubhedAzcAraNA bhavanti, tadyathA-AkAzagAminaH paryaGkAsanAvasthAniSaNNAH kAyotsargazarIrA vA pAdotkSepanikSepakramAdinA vyomacAriNaH / kecattu jala 1 jaGghA 2 phala 3 puSpa 4 patra 5 zreNya6gnizikhA 7 dhUma 8 nIhArA 9 vazyAya 10 megha 11 vAridhArA 12 markaTakatantu 13 jyotIrazmi 14 pavanAdyAlambanagatipariNAmakuzalAH 15, jalamupetya vApInimnagAsamudrAdiSvapkAyika
Page #154
--------------------------------------------------------------------------
________________ 147 gacchAcArapaiNNaya jIvAnavirAdhayanto jale bhUmAviva pAdotkSepanikSepakuzalA jalacAraNAH 1, bhuva upari caturaGgulapramite AkAze jaGghAnikSepotkSepanipuNA jaGghAcAraNAH 2, nAnAdrumaphalAnyupAdAya phalAzrayaprANyavirAdhanena phalatale pAdotkSepanikSepakuzalAH phalacAraNAH 3 nAnAdrumalatAgulmapuSpANyupAdAya puSpasUkSmajIvAnavirAdhayantaH kusumataladalAvalambanasaGgagatayaH puSpacAraNAH 4, nAnA vRkSagulmavIrullatAvitAnanAnApravAlataruNapallavAlambanena parNasUkSmajIvAnavirAdhayantazcaraNotkSepapaTavaH patracAraNAH 5, caturyojanazatocchritasya niSadhasya nIlasya vA'dreSTaMkacchinnAM zreNimupAdAyoparyadho vA pAdanikSepotkSepapUrvakamuttaraNAvataraNanipuNAH zreNicAraNAH 6, agnizikhAmupAdAya tejaHkAyikAnavirAdhayantaH svayamadahyamAnAHpAdavihAranipuNA agnizikhAcAraNAH 7, dhUmavartitirazcInAmUrdhvagAM vA AlambyAskhalitagamanAskandino dhUmacAraNAH 8, nIhAramavaSTabhyApkAyikapIDAmajanayanto gatimasaGgAznuvAnA nIhAracAraNAH 9, avazyAyamAzritya tadAzrayajIvAnuparodhena yAnto'vazyAyacAraNAH 10, nabhovama'ni pravipatatajaladharapaTalapaTAstaraNe jIvAnupaghAticaGkramaNaprabhavo meghacAraNAH 11, prAvRSeNyAdijaladharAdervinirgatavAridhArAvalambanena prANipIDAmantareNa yAnto vAridhArAcAraNAH 12, kubjavRkSAntarAlabhAvinabhaHpradezeSu kubjavRkSAdisambaddhamarkaTakatantvAlambanapAdoddharaNanikSepAvadAtA markaTakatantUnacchindanto yAnto markaTakantucAraNAH 13, candrArkagrahanakSatrAdyanyatamajyotirazmisambandhena bhuvIvapAdavihArakuzalA jyotirazmicAraNAH 14, pavaneSvanekadigmukhonmukheSu pratilomAnulomavarttiSu tatpradezAvalImupAdAya gatimaskhalitacaraNavinyAsamAskandanto vAyucAraNAH 15, iti cAraNAzca sAtirekAni saptadazayojanasahasrANi Urdhvamutpatya pazcAttiryaggacchanti, uktaJca samavAyAMge, 'imIseNaM rayaNappabhAe puDhavIe bahusamaramaNijjAo bhUmibhAgAo sAiregAiM sattarasajoaNasahassAiM uDDhe uppaittA tao pacchA cAraNANaM
Page #155
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 148 tiriyagatI pavattati tti' 10 / tathA AzIviSalabdhiHnigrahAnugrahasAmarthya yadAha-'tapazcaraNamAhAtmyAt, guNAditarato'pi vA / AzIviSAH samarthAH syuH, nigrahe'nugrahe'pi ca ||1||11|| tathA kevalilabdhi 12, gaNadharalabdhi 13, pUrvadharalabdhi 14, arhallabdhi 15, cakravartilabdhi 16, baladevalabdhi 17, vAsudevalabdhayaH pratItAH 18 / 'khIramahusappiAsava'tti puNDrekSucAriNInAM gavAM lakSasya kSIramarddhArddha krameNa dIyate yAvadekasyAH kSIraM tat cAturikyamityAgame gIyate tadiha kSIraM jJeyam, madhvAdyapyajIvasampAtizarkarAdi kiMcidviziSTaM dravyaM jJeyam, tato yeSAM pAtrapatita kadannamapi kSIramadhusIrasavIryavipAkaM jAyate, vacanaM vA zArIramAnasaduHkhaprAptAnAM dehinAM kSIrAdivatsantarpakaM bhavati, te kSIrAzravA madhvAzravAH sarpirAzravA upalakSaNatvAdamRtAzravA ikSurasAzravAzca 19 / tathA 'kohrabuddhitti koSTabuddhayaH koSTAgArikasthApitAnAmasaGkIrNAnAmavinaSTAnAM bhUyasAM dhAnyabIjAnAM yathA koSTe'vasthAnaM tathA paropadezAdavadhAritAnAM zrotAnAmarthagranthabIjAnAM bhUyasAmanusmaraNamantareNAvinaSTAnAmavasthAnAt koSTabuddhayaH 20 / tathA 'payANusAritti padAnusAriNastridhA anuzrotaHpadAnusAriNaH 1 pratizrotaHpadAnusAriNaH 2 ubhayapadAnusAriNazca 3, tatrAdipadasyArthaM granthaM ca parata upazratya A antyapadAdarthagranthavicAraNAsamarthapaTutaramatayo'nuzrotaHpadAnusAribuddhayaH, antyapadasyArthaM granthaM ca parata upazrutya tataH prAtikUlyenAdipadAdAarthagranthavicArapaTavaH pratizrotaHpadAnusAribuddhayaH, madhyapadasyArthaM granthaM ca parakIyopadezAdadhigamyAdyantAvadhiparicchinna-padapadasamUhapratiniyatArthagranthodadhisamuttaraNasamarthAsAdhAraNAtizayapaTuvijJAnaniyatA ubhayapadAnusAribuddhayaH 21 / 1 'taha bIyabuddhi' tti tathA bIjabuddhayaH 1utkRSTasumatIkRte kSetre kSityudakAdyanekakAraNavizeSApekSaM bIjamanupahataM yathA'nekabIjakoTIpradaM bhavati tathaiveha jJAnAvaraNAdikSayopazamAtizayapratilambhAdekArthabIjazravaNe
Page #156
--------------------------------------------------------------------------
________________ 149 gacchAcArapaiNNayaM sati anekArthabIjAnAM pratipattAro bIjabuddhayaH bIjavuddhirekapadArthAvagamAdanekArthAnAmavagantA, padAnusArI tvekapadAvagamAt padAntarANAmavaganteti vizeSaH 22 / tathA 'teyaga' tti tejolezyAlabdhiH krodhAdhikyAt pratipanthinaM prati sukhena viziSTatapojanyAnekayojanapramANakSetrAzritavaratudahanasamarthatejojvAlAmocanazaktiH, sA tu yo yamI nityaM SaSTaM tapaH karoti pAraNake sanakhakulmASamuSTyA jalaculukena cAste tasya SaNmAsAnte siddhyatIti 23 / tathA 'AhAraga' tti AhArakalabdhiH-AhArakazarIrakaraNazaktiH, AhArakazarIraM ca hastapramANamekasmin bhave dviH, saMsAre ca catuHkRtvaH, tIrthakarasphAtidarzanAdyarthaM caturdazapUrvavidA vidhIyate, nAnAjIvApekSayAtvekasmin samaye teSAM navasahasrANi labhyate, antaraM jaghanyaM samayaM utkRSTaM tu SaNmAsAH 24 / tathA zItalezyAlabdhiragaNyakAruNyavazAdanugrAhyaM prati tejolezyApratighAtapratyalaMzItatejovizeSavimocanazaktiH 25 / tathA 'veuvidehaladdhitti vaikriyazarIrakaraNazaktiH sAcAnekadhA, aNutva 1 mahatva 2 laghutva 3 gurutva 4 prApti 5 prAkAmye 6 zitva 7 vizitva 8 apratighAtitva 9 antardhAna 10 kAmarUpitvAdi 11 bhedAt, tatrANutvaMaNuzarIravikaraNaM yena bisachidramapi pravizati, tatra ca cakravarttibhogAnapi bhuMkte 1, mahatvaM-merorapi mahattarazarIrakaraNasAmarthyaM 2, laghutvaM-vAyorapilaghutarazarIratA 3, gurutvaM-vajrAdapi gurutarazarIratayA indrAdibhirapi prakRSTabalairduHsahatA 4, prAptiH-bhUmisthasya amulyagreNa meruparvatAgraprabhAkarAdisparzasAmarthya 5, prAkAmyaM-apsu bhUmAviva gamanazaktiH, tathA apsviva bhUmAvunmajjananimajjane 6, IzitvaM trailokyasya prabhutA tIrthakaratridazezvaraRddhivikaraNaM 7, vazitvaM-sarvajIvavazIkaraNalabdhiH 8, apratighAtitvaMadrimadhye'pi niHsaGgagamanam 9, antardhAnaM-adRzyarUpatA 10, kAmarUpitvaMyugapadeva nAnAkArarUpakkiraNazaktiH 11 / 26 / tathA 'akkhINamahANasatti akSINamahAnaso mahAnasaM-annapAkasthAnaM tadAzritvAdrAddhAnnamapi
Page #157
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM __ 150 mahAnasamucyate, tatazca yeSAmasAdhAraNAntarAyakSayopazamAdalpamAtramapi pAtrapatitamannaM gautamAdInAmiva puruSazatasahasrebhyo'pi dIyamAnaM svayamevAbhuktaM na kSIyate, te akSINamahAnasAH, uktaM ca-'akkhINamahANasiAbhikkhaM jeNANiaM puNo teNa / paribhuttaM ciya khijjai bahuehiM vi na puNa annehiM / / 1 / / ' upalakSaNatvAdakSINamahAlayAzca te ca yatra parimitabhUpradeze'vatiSThante, tatrAsaGkhyAtA api devAstiryaJco manuSyAzca saparivArAH parasparabAdhArahitAstIrthakaraparSadIva sukhamAsate iti 27 tathA 'pulAga' tti pulAkA:-pulAkalabdhiyuktA ye saMghAdikArye cakravartinamapi cUrNayeyuH, uktaM ca-bhagavatIvRttau 'saMghAiyANa kajje, cuNNijjA cakkavaTTimavi jiie| tIe laddhIi jutto, laddhipulAo muNeyavvo ||1|| 28 / evametA aSTAviMzatisaGkhyA AdizabdAdanyAzca manovAkkAyabalilabdhyAdayo jIvAnAM zubhazubhatarazubhatamapariNAmavazAdasAdhAraNatapaH prabhAvAcca nAnAvidhA labdhayaH-RddhivizeSA bhavanti, tatra prakRSTajJAnAvaraNavIryAntarAyakSayopazamavizeSeNa vastUddhRtyAntarmuhUrtena sakalazrutodadhyavagAhanAvadAtamanaso manobalinaH 1 / antarmuhUrtena sakalazrutavastUccAraNasamarthA vAgbalinaH, athavA padavAkyAlaGkAropetAM vAcamuccairuccArayanto avirahitavAkkramA ahInakaMThA vAgbalinaH 2 / vIryAntarAyakSayopazamAvirbhUtAsAdhAraNakAyabalatvAt pratimayA avatiSThamAnAH zramaklamavirahitA varSamAtrapratimAdharA bAhubaliprabhRtayaH kAyabalinaH 3 / tathA prakRSTazrutAvaraNavIryAntarAyakSayopazamAvirbhUtAsAdhAraNamahAprajJarddhilAbhA anadhItadvAdazAGgacaturdazapUrvA api santo yamarthaM caturdazapUrvI nirUpayati tasmin vicArakRcchrepyarthe'tinipuNaprajJAH prAjJazramaNAH, anye adhItadazapUrvA rohiNIprajJaptyAdimahAvidyAdibhiraGguSTaprasenikAdibhiralpavidyAdibhizcopanatAnAM bhUyasInAmRddhInAmavazagA vidyAvegadhAraNAdvidyAdharazramaNA ityAdi / tathA bhavasiddhiapurisANaM, eyAo huMti bhaNialaddhIo | bhavasiddhiamahilANavi, jattiya jAyaMti te vucchaM / / 1 / /
Page #158
--------------------------------------------------------------------------
________________ 151 gacchAcArapaiNNaya arihaMta 1 cakki 2 kesava 3-bala 4 saMbhinne ya 5 cAraNe 6 puvvA 7 / gaNahara 8 pulAya 9 AhAragaM ca 10, na hu bhaviyamahilANaM / / 2 / / abhaviyapurisANaM puNa, dasa pucillA u kevalittaM ca 11 / ujjumaI 12 viulamaI 13 terasa eyAu na hu huMti / / 3 / / abhaviyamahilANaM puNa, eyAu na huMti bhaNiyaladdhIo 13 / mahukhIrAsavaladdhIvi, neva sesA u aviruddhA / / 4 / / ' iti labdhisvarUpaM pravacanasAroddhAra-yogazAstravRttyAdyavalokya likhitamiti, gAthAchandaH ||71 / / atha sannidhyAdyanekadoSaparivarjanaM guNapratipattiM cAsAdhAraNAM pratipAdayan gAthAtrayeNa gacchatvameva samarthayati jattha ya saMnihiukkhaDa-AhaDamAINa nAmagahaNe vi / pUIkammA bhItA, AuttA kappatippesu / / 72 / / yatra ca sannidhyupaskRta-AhRtAdInAM nAmagrahaNe'pi / pUtikarmaNaHbhItA AyuktAH kalpatrepayoH // 72 / / maue nihuasahAve, hAsadavavivajjie vigahamukke / asamaMjasamakarate, goarabhUmaTTa viharati / / 73 / / mRdukA nibhRtasvabhAvA hAsyadravavivarjitA vikathAmuktAH / asamaJjasamakurvanta:gocarabhUmyarthaM(gocarabhUmyaSTakAviharanti // 73 // muNiNaM nANAbhiggaha-dukkarapacchittamaNucaraMtANa / jAyai cittacamakkaM, deviMdANaM pi taM gacchaM / / 74 / / munInAM nAnAbhigraha-duSkaraprAyazcitamanucarantAnAm / jAyate cittacamatkAro devendrANAmapi sa gacchaH // 74|| vyAkhyA - yatreti prativAkyaM sambandhanIyam, caH samuccaye
Page #159
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 152 sannidhirnizAyAmazanAdidhAraNaM, 'ukkhaDa tti auddezikaM AhRtaM-abhyAhRtaM AdizabdAtpUtikarmavyatiriktA doSAH pUtikarmaNaH pRthaguktatvAt, eteSAM nAmagrahaNe'pi sati tathA pUtikammatti pUtikarmadoSAcca yatra gacche munayo bhItAH-pApabhIrutayA bhayavanto bhavanti, tatra sannidhiviSaye kiJcinnizIthaikAdazodezakoktamucyate, je bhikkhU asaNaM vA pANaM vA khAimaM vA sAimaM vA diyA paDigAhettA diyA bhuMjai 1, je bhikkhU asaNaM vA 4 diyA paDigAhettA rAo bhuMjai 2, je bhikkhU asaNaM vA 4 rAo paDigAhettA diyA bhuMjai 3, je bhikkhU asaNaM vA 4 rAo paDigAhettA rAo bhuMjai 4, causuvi bhaMgesu ANAdiyA ya dosA cauguruM ca pacchittaM tavakAlavisesiyaM dijjaMti / tathA je bhikkhU pAriyAsiyaM pippaliM vA pippalicuNNaM vA miriyaM vA miriyacuNNaM vA siMgaberaM vA siMgaberacuNNaM vA bilaM vA loNaM ubmiyaM vA loNaM AhArei AhArataM vA sAijjai / / asya cUrNiH-pAriyAsiyaM NAmarAo pajjusiyaM abhiNNA pippalI sA eva suhumA bhedakayA cuNNA, evaM mirIyasiMgaberANaMpi siMgaberaM-suMThI, jattha visae loNaM Natthi tattha Uso paccai taM bilaloNaM bhannati, ubbhetimaM puNa sayaMruhaM jahA sAmudaM siMdhavaM vetyAdi / tathA bRhatkalpapaJcamoddezakaprAnte'pyuktaM, yathA 'no kappati niggaMthANa vA 2 pArivAsiassa AhArassa jAva tayappamANamittamavi bhUippamANamittamavi toabiMduppamANamittamavi AhAraM AhArittae nannattha AgADhe su rogAyaM ke sutti etadvRttilezo yathA-'tvakpramANamAtraM nAmatilatuSatribhAgamAtraM taccAzanasya ghaTate, bhUtipramANamAtraM saktukAdInAM, toyabindupramANamAtraM pAnakasya, idamevApavadati AgADhebhyo rogAtaMkebhyo'nyatra na kalpate' teSu punaH kalpate iti sUtrArthaH / atha niyuktivistara:'parivAsiaAhArassa maggaNe tyAdi bahvasti paraM kiJcillikhyate-'micchattA saMcaie, virAhaNA sattupANajAIo | saMmucchaNA ya takkaNa, dave a dosA ime huMti / / 1 / / azanAdiparivAsyamAnaM dRSTvA zaikSo'nyo vA
Page #160
--------------------------------------------------------------------------
________________ 153 gacchAcArapaiNNaya mithyAtvaM gacchet, uDDAhaM vA kuryAt aho amI asaMcayikAH, parivAsite tu saMyamAtmavirAdhanA bhavati, saktukAdiSu dhAryamANeSu UraNikAdayaH prANajAtayaH sammUrcchanti, pUpalikAdiSu lAlAdisammUrcchanA ca bhavati, uMdaro vA tatra tarkaNaM-abhilASaM kurvan pArzvataH paribhraman mArjArAdinA bhakSyate, evamAdikA saMyamavirAdhanA, AtmavirAdhanA ca, tatrAzanAdau lAlAviSaH sarpo lAlAM muJcet, tvagviSo vA jighran niHzvAsena viSIkuryAt uMdaro vA lAlAM muJcet, drave cAhAre ete vakSyamANA doSA bhavantItyAdi / ' atha auddezikamoghavibhAgabhedAd dvidhA, tatra svArthamagnijvAlanasthAlyAropaNAdikapAkAdyArambhe yaH kazcidAgamiSyati, tasya dAnArthaM yaH kiyAnapi bhAgaH kalpate tadoghaudezikaM vibhAgaudezikaM tu uddiSTa 1 kRta 2 karme 3 ti mUlabhedAnAM pratyekaM uddezasamuddezAdezasamAdezarUpottarabhedairvAdazavidhaM yathA uddiSToddezaM 1 uddiSTasamuddezaM 2 uddiSTAdezaM 3 uddiSTasamAdezaM 4 kRtoddezaM 5 kRtasamuddezaM 6 kRtAdezaM 7 kRtasamAdezaM 8 karmoddezaM 9 karmasamuddezaM 10 karmAdezaM 11 karmasamAdezaM 12 iti / / uttarabhedAnAM artho yathA samastArthinAM nimittaM kalpitamazanAdyuddezaM 1, carakAdInAM nimittaM vivakSitamazanAdisamuddezaM 2, nirgranthazAkyatApasagairikAjIvikAnAM nimittaM kalpitamazanAdyAdezaM 3, sAdhUnAM nimittaM kalpitamazanAdisamAdezaM 4, tata evaM yojanA vivAhAdiprakaraNe svajanAdibhuktoddharitamodanatImanadadhimodakacUrNAdibhaktaM tadavasthameva caturNAM pUrvoktAnAM nimittamuddizatimanasA saMkalpayati vAcA vA nirdizati gRhasthaH, yathA samastabhikSukebhya idaM dAtavyamityuddiSTaudezikaM 1, pAkhaNDikebhya idaM dAtavyamiti uddiSTasamuddezikaM 2, zramaNebhya ida dAtavyamityuddiSTAdezikaM 3, nirgranthebhya idaM dAtavyamityudiSTasamAdezikaM 4, tathA vivAhAdiprakaraNe bhuktoddharitamodanamodakacUrNAdikaM dadhitImanavikaTaphANitanirbhaJjanaghRtAdinA tadarthameva mizraM karambakAdilakSaNaM kRtvA manasA saMkalpayati, vAcA vA nirdizati,
Page #161
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 154 pUrvoktanyAyena yathA idaM samastabhikSukebhyo dAtavyamiti kRtoddezikaM 1, pAkhaNDikebhyo dAtavyamiti kRtasamuddezikaM 2, zramaNebhya idaM dAtavyamiti kRtAdezaM 3, nirgranthebhya idaM dAtavyamiti kRtasamAdezaM 4, tathA ca vivAhAdiprakaraNopabhuktAvazeSaM yanmodakacUrNamudgaudanAdikaM tadarthamevAgnitApitaguDAdinA punarmodakAdi vidhAya mudrAdIna vA punaH saMskRtya sacittajalalavaNaprabhRtidravyasanmizradadhyAdinA karambakaM vA kRtvA caturNAM pUrvoktanyAyena saMkalpayati nirdizati ca, yathA samastabhikSukebhyo dAtavyamidamiti kammaudezikaM 1, pAkhaNDikebhyo dAtavyamiti karmasamuddezikaM 2, zramaNebhyo dAtavyamidamiti kAdezikaM 3, nirgranthebhyo dAtavyamiti karmasamAdezika4miti / atha abhyAhRttamAcIrNAnAcIrNabhedAd dvidhA, tatrAcIrNamapi jaghanyamadhyamotkRSTabhedAt tridhA, tatra mahatyAmbhoktRjanapaGktau dUrapraveze tathAvidhagRhe vA paGktisthitagRhatraye vA sAdhusaGghATakasya bhikSAM jighRkSostaddAnArthaM yadbhaktAdi kazciddhastazatAdAnayati tadutkRSTamAcIrNAbhyAhRtaM tatropayogasambhavAt, hastaparivartarUpaM tu jaghanyAcIrNAbhyAhRtaM, zeSaM tu madhyamamiti | anAcIrNaM tu hastazatAt parataH samAnItaM tatropayogAsambhavAt, tacca svaparagrAmAdibhedAdanekavidham, tatra jalasthalapathayorapkAyAdisattvopamardanAt saMyamavirAdhanA, jalanimajjanamakaratantukaNTakAhicaurazvApadajvarAdyatpAdakazramAdibhyastvAtmavirAdhanA / atha aadhaakmbhoddeshikaaNtimtrikmishrjaataadhyvpuurkaanti-mdvikbhktpaanpuutibaadrpraabhRtiklkssnnaa'vishodhikottiinaamvyven milita zuddhamapyazanAdyazucilaveneva pUtikarma syAt, tacca sUkSmabAdarabhedena dvividham, tatra zuddhamapyazanAdikamAdhAkarmabhaktAdigandhabASpAgnidhUmaiH saha militaM sUkSmapUtistaccAcIrNatvAdazakyaparihAratvAcca na doSakAri / upakaraNabhaktapAnabhedena bAdaramapi dvividham, tatrAdhAkarmikacullIsthAlyAdicaTThakakaDacchukodukhalikAdiSu gataM zuddhamapyazanAdi
Page #162
--------------------------------------------------------------------------
________________ 155 gacchAcArapaiNNayaM upakaraNapUtiH syAt, tatta svayogena pRthak saMkrAmitaM kalpate, AdhAkarmikavaghArahiMgulavaNajIrakAdiyuktaM bhaktapAnapUtiH syAt / tathA 'AuttA kappatippesutti AyuktA-udyatAH sAvadhAnA vA yatra gacche sAdhavaH syuH kayoH kalpazca trepazca kalpatrepau tayoH tatra kalpo-bhojanAnantaraM pAtrAdidhAvanarUpaH, sa ca sAmAnyena sarvatra kalpasaptakarUpaH vizeSatastu jaghanyamadhyamotkRSTabhedena tridhA, kathaM odanamaNDakaya-vakSodakulmASarAjamudgacavalakacavalikAvRttacaNakasAmAnyacaNaka niSpAvatubarImasUramudgAdyalepakRdAhAre gRhIte sati ekaH pAtrasya madhye kalpo dvitIyo bahiH tRtIyastu sarvatreti kalpatrayarUpo jaghanyaH 1, zAkapeyAyavAgUkodravaudanarAddhamudgadAlyAdisauvIratImanAdyalpalepakRdAhAre gRhIte sati dvau kalpau pAtrasya madhye tato dvau bahiH tata ekaH sarvatretikalpapaJcakarUpo madhyamaH 2, tathA dugdhadadhikSIreyItailaghRtaguDapAnakAdibahulepakRdAhAre gRhIte kalpatrayaM madhye tato dvau bahiH tato dvau sarvatretikalpasaptakarUpa utkRSTaH 3, iti vRddhavAdaH / haste tu maNibandhaM yAvat kalpo deya iti / trepoapAnAdikSAlanalakSaNo'tra kiJcinizIthasUtracaturthoddezakagataM likhyate'je bhikkhU 2 sANuppAe uccArapAsavaNabhUmi Na paDilehei na paDilihaMtaM vA sAijjai / asya cUrNiH-sANuppAo NAma-caubhAgAvasesacarimA tIe uccArapAsavaNabhUmIo paDileheyavvAo 1 / / je bhikkhU 2 tao uccArapAsavaNabhUmio Na paDilehei na paDilehaMtaM vA sAijjai 2 / / je bhikkhU 2 khuDDAgaMsi thaMDilaMsi uccArapAsavaNaM pariThavai pariThavaMtaM vA sAijjai / / 3 / / asya cUrNiH-rayaNipamANAo jaM Arao taM khuDuM tattha jo vosirai tassa mAsalahuM ANAdiyA dosA | vitthArAyAmeNaM thaMDillaM jaM bhave rayaNimettaM / cauraMgulamogADhaM, jahannayaM taM tu vicchinnaM / / 1 / / vitthAro-pohattaM ayAmo-digghattaNaM rayaNI-hattho tammANe ThitaM rayaNimittaM jassa thaMDilassa cattAri aMgulA ahe acittA taM cauraMgulAvagADhaM eyappamANaM
Page #163
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM jahaNNayaM vicchiNNaM / etto hINatarAgaM, khuDDAgaM taM tu hoi nAyavvaM / airegayaraM etto, vicchiNNaM taM tu nAyavvaM / / 2 / / savvukkosaM vicchiNNaM bArasajoyaNaM taM ca jattha cakkavaTTikhaMdhAvAro Thiu tti 3 / je bhikkhU uccArapAsavaNaM avidhIe pariThavei pariThavaMtaM vA sAijjai / asya cUrNi:thaMDilasAmAyArI Na karei esa avidhIe vosirati, tassa mAsalahuM ANAiyA ya dosA / imA vidhI sAgAriyasaMkhakhaNaTThA uDDamahotiriya ca disAvalogo kAyavvo aha Na kareti to davaappakalusAdiehiM uDDAho bhavai iccAi 4 / je bhikkhU 2 uccArapAsavaNaM pariThavittA Na puMchai Na puMchaMtaM vA sAijjai / asya cUrNi:-Na puMcchati-Na NiDDagalei 5 / je bhikkhU 2 uccArapAsavaNaM pariThavittA kaTeNa vA kaliMceNa vA aMguliyAe vA salAgAe vA puchati puMcchaMtaM vA sAijjai / asya cUrNiH-kaliMco vaMsakapparI aNNatara kaThThaghaDiyA salAgA tassa mAsalahuM 6 / je bhikkhU uccArapAsavaNaM pariThavittA NAyamai NAyamaMtaM vA sAijjai / asya cUrNiH-uccAre vosirijjamANe avassaM pAsavaNaM bhavati tti teNa gahiyaM pAsavaNaM puNa kAuM asAgArie NAyamaMti jahA uccAre |7|| je bhikkhU uccArapAsavaNaM pariThavittA / tattheva Ayamati AyamaMtaM vA sAijjai / asya cUrNi:tattheva tti thaMDile jattha saNNA vosiriyA 8 / je bhikkhU 2 uccArapAsavaNaM pariThavittA atidUre Ayamati AyamaMtaM vA sAtijjati, asya cUrNi:atidUre-hatthasayapamANamette 9 / je bhikkhU 2 uccArapAsavaNaM pariThavittA paraM tiNhaM NAvApUrANaM Ayamati AyamaMtaM vA sAijjai / asya cUrNi:NAva tti pasatI tAhi tihiM Ayamiyav, aNNe bhaNaMti aMjalI paDhamaM NAvApUraM tihA kareti avayave vikiMceti, bitiyaM NAvApUraM tihAkarettA savvAvayave visohati, tatiyaM NAvApUraM tihAkarettA tiNNikappe karei suddhaM ato paraM jai to mAsalahuM / uccholaNuppilAvaNapaDaNaM tasapANatarugaNAINaM / kurukuadosA ya puNo, pareNa tiNhAyamaMtassa
Page #164
--------------------------------------------------------------------------
________________ 157 gacchAcArapaiNNaya ||1|| uccholaNA padhovissa dullamA sugaI tArisayassa / uccholaNA doso bhavati, pipIlagAdINaM vA pANANa uppilAvaNA havati, khillaraMdhe tasA paDaMti, tarugaNapattANi vA puSpANi vA phalANi vA paDaMti, AdigahaNeNaM puDhaviAuteuvAUNa ya / yatrAgnistatra vAyunA bhavitavyamiti kRtvA kurukuyakaraNe ya vAusattaM bhavati, kAraNe atiritteNa Ayame bitiapadaseharohagaharisA AgArasoavAdIsu utthANosahapANe / pareNa tinhAyamejjAsi | jeNa vA NillevaM NiggaMdhaM bhavatItyarthaH ||10|| kAraNe tu mUtreNApi kalpate / uktaM ca vRhatkalpapaJcamoddezake 'No kappai niggaMthANa vA niggaMthINa vA aNNamaNNassa moyaM Aiyattae vA Ayamittae vA NaNNattha gADhesu agADhesu vA rogAyaMkesu || no kalpate nirgranthAnAM nirgranthInAM vA'nyonyasya-parasparasya mokaM-mUtraM vA pAtuM vA AcamituM vA, kiM sarvathaiva netyAhagADhA ahiviSavisUcikAdayaH agADhAzca jvarAdayo rogAtaMkAstebhyo'nyatra na kalpate, teSu kalpata ityarthaH / iti kalpatrepasvarUpaM / yadvA kalpatrepazabdenAtra caitramAsAdyasvAdhyAyikottaraNAnantarakarttavyaH paramparAgamyaH kazcitkarttavyavizeSa iti / tathA yatra gacche mRdukA:mArdavopetA vinayAdisamanvitA ityarthaH nibhRtasvabhAvA-AlocanAdau rahasye'pi prokte gambhIrasvabhAvAH nizcalacittA vA hAsyaM-sAmAnyena dravaH-parihAsa: parotprAsanaM paropahAsa ityarthaH hAsyaM ca dravazca hAsyadravau tAbhyAM vivarjitArahitAH, viruddhA kathA vikathAstAbhirmuktA-vivarjitAH asamaJjasaMgurvAjJAbhaGgAdyanyAyamakurvantaH evaMvidhAH santaH sAdhavo gocarabhUmyarthaM tAtsthAttadvyapadeza iti gocarabhUmilabhyA'zanAdyarthaM na niSprayojanamityarthaH, atra vibhaktilopaH prAkRtatvAt / athavA gocarabhUmayaH, RjvI 1 gatvA pratyAgatikA 2 gomUtrikA 3 pataMgavIthikA 4 peTA 5 arddhapeTA 6 abhyantarazambUkA 7 bahiHzaMbUkA 8 rUpAH kSetrAbhigrahabhedavizeSAstAsAM, 'aTThatti aSTakaM tasmin viharantivicaranti bhikSArthamiti zeSaH, tathA yatra
Page #165
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 158 gacche nAnAbhigrahAn duHkaraprAyazcitaM cAnucarato munIn kvacid dvitIyAdeH (8-3-134) iti prAkRtasUtreNa dvitIyA SaSThIvidhAnAt daSTvAti zeSaH devendrANAmapi kiM punaranyeSAM cittacamatkAraH-antaHkaraNAzcaryaM jAyate, he gautama ! sa gacchaH / atrAdhikArAdabhigrahaprAyazcitasvarUpaM kiJciducyate, tatrAbhigrahAH-dravya 1 kSetra 2 kAla 3 bhAva 4 bhedAccaturvidhAstadyathAlevaDamalevaDaM vA, amugaM davvaM va ajja ghetthAmi / amugeNa va davveNaM, aha davvAbhiggaho nAma / / 1 / / lepakRtaM-jhagAriprabhRtikamalepakRtaM vA vallacaNakAdi amukaM vA'nirdiSTanAmakaM maNDakAdi dravyamadya grahISyAmi, amukena vA darvIkuntAdinA dIyamAnamahaM grahISye, athAyaM dravyAbhigraho nAma-bhikSAgrahaNaviSayapratijJAvizeSa iti, dravyAbhigrahAH / / 1 / / aTTha u goyarabhUmI, elugavikkhaMbhamittagahaNaM va / saggAmaparaggAme evaiyagharA ya khittammi / / 2 / / aSTau gocarabhUmayo bhavanti, tAzcaitAH-RjvI 1 gatvA pratyAgatikA 2 gomUtrikA 3 pataMgavIthikA 4 peTA 5 arddhapeTA 6 abhyantarazaMbUkA 7 bahiHzaMbUkA 8 / tatra yasyAmekAM dizamabhigRhyopAzrayAnnirgataH (graM0 3000) prAJjalenaiva pathA samazreNivyavasthitagRhapaGktau bhikSAM paribhraman tAvadyAti yAvat paGktau caramagRhaM, tato bhikSAmagRhanneva aparyApte'pi prAJjalayaiva gatyA pratinivarttate sA RjvI 1, yatra punarekasyAM gRhapaGktau paripATyA bhikSamANaH kSetraparyantaM gatvA pratyAgacchan punardvitIyasyAM gRhapaGktau bhikSAmaTati sA gatvA pratyAgatikA, gatvA pratyAgatiryasyAM sA gatvA pratyAgatiketi vyutpatteH 2, yasyAM tu vAmagRhAddakSiNagRhe dakSiNagRhAcca vAmagRhe bhikSAM paryaTati, sA go:-balIvardasya mUtraNaM gomUtrikA, tadAkArA gocarabhUmirapi gomUtrikA 3, yasyAM tu tricaturAdIni gRhANi vimucyAgrataH paryaTati sA pataMgavIthikA, pataGgaH-zalabhastasyeva yA vIthikA-paryaTanamArgaH sA pataGgavAthikA, pataGgo hi gacchannutplutyotplutyAniyatayA gatyA gacchati evaM gocarabhUmirapi yA pataMgoDDayanAkArA sA pataGgavIthikati
Page #166
--------------------------------------------------------------------------
________________ 159 gacchAcArapaiNNayaM bhAvaH 4, yasyAM tu sAdhuH kSetraM peTApaccaturasraM vibhajya madhyavartIni ca gRhANi muktvA catasRSvapi dikSu samazreNyA bhikSAmaTati sA peTA, arddhapeTA'pyevameva navaramarddhapeTAsadRzasaMsthAnayodigdvayasambaddhayorgRhazreNyoratra paryaTati, 6, tathA zambUkaH-zaGkhastadvadyA vIthI sA zambUkA sA dvedhA, abhyantarazambUkA bahiHzambUkA ca, tatra yasyAM kSetramadhyabhAgAt zaGkhavRttayA paribhramaNabhaGgyA bhikSAM gRNhan kSetrabahirbhAgamAgacchati sA abhyantarazambUkA 7, yasyAM tu kSetrabahirbhAgAt tathaiva bhikSAmaTan madhyabhAgamAyAti sA bahiHzambUkA 8, tathA elukaH-udumbarastasya viSkambha-AkramaNaM tanmAtreNa mayA grahaNaM karttavyamiti kasyApyabhigraho bhavati yathA zrImanmahAvIrasvAminaH, tathA svagrAme vA paragrAme vA etAvanti gRhANi mayA praveSTavyAnItyeSa kSetraviSayo'bhigraha iti kSetrAbhigrahAH ||2|| kAle abhiggaho puNa, AI majjhe taheva avasANe | appatte saikAle, AI biio a caramammi ||3|| kAle kAlaviSayo'bhigrahaH, punarayaM Adau madhye tathaiva cAvasAne bhikSAvelAyAH etadeva vyAcaSTe, aprApte bhikSAkAle yatparyaTati sa AdAviti AdyabhikSAkAlaviSayaH prathamo'bhigrahaH, yattu sati prApte bhikSAkAle carati sa dvitIyo madhyabhikSAkAlaviSayo'bhigrahaH, yatpunazcarame'tikrAnte bhikSAkAle paryaTati, so'vasAnaviSayo'bhigrahaH, kAlatraye'pi guNadoSAnAhadintagapaDicchagANaM, havijja suhumaMpi mA hu aciyattaM / iya appatte aie, pavattaNaM mA tato majjhe / / 4 / / dadatpratIcchakayoriti bhikSAdAturagAriNo bhikSApratIcchakasya ca vanIpakAdermAbhUta sUkSmamapyaciyattaMaprItikamityasmAddhetoraprApte'tIte ca bhikSAkAle'TanaM na zreya iti gamyate, 'pavattaNaM mA tato majjhe'tti aprApte atIte vA paryaTataH pravarttanaM pura:karmapazcAtkarmAdermAbhUt etena hetunA madhye prAptabhikSAkAle paryaTantIti kAlAbhigrahAH ||4|| ukkhittamAicaragA, bhAvajuyA khalu abhiggahA hoti / gAyaMto va rudaMto, jaM dei nisannamAI vA / / 5 / / utkSiptaM pAkapiTharAtpUrvameva -- dAyakenoddhRtaM tadye caraMti-gaveSayanti te utkSiptacarakAH, AdizabdAnnikSipta
Page #167
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 160 carakA saMkhyAdattikAH pRSTalAbhikAH dRSTalAbhikAH ityAdayo gRhyante, ete guNinaH kathaJcidabhedAdbhAvayutAH khalvabhigrahA bhavanti bhAvAbhigrahA iti bhAvaH, yadvA gAyan yadi dAsyati tadA mayA gRhItavyam, evaM rudan vA niSaNNAdirvA AdigrahaNAdutthitaH samprati sthito yaddadAti tadviSayo'bhigrahaH sa sarvo'pi bhAvAbhigraha ucyate ||5|| tathA osakkaNaahisakkaNa-parammuhAlaMki eyaro vAvi / bhAvannayareNa juo, ahabhAvAbhiggaho nAma / / 6 / / avaSvaSkan- apasaraNaM kurvannabhiSvaSkansammukhamAgacchan parAGmukhaH pratItaH alaGkRtaH kaTakeyUrAdibhiH itaro vA'nalaGkRtaH puruSo yadi dAsyati tadA mayA grAhyamityeteSAM bhAvAnAmanyatareNa bhAvena yutaH athAyaM bhAvAbhigraho nAmetibhAvAbhigrahAH / / 6 / / ete ca dravyAdayazcaturvidhA apyabhigrahAstIrthakarairapi yathAyogamAcIrNatvAnmohamadApanayanapratyalatvAcca gacchavAsinAM tathAvidhasahiSNupuruSavizeSApekSayA mahatyAH karmmanirjjarAyA nibandhanaM pratipattavyA iti / tathA prAyazcittaM dazadhA tadyathA - AloyaNArihaM 1, paDikkamaNArihaM 2, tadubhayArihaM 3, vivegArihaM 4, ussaggArihaM 5, tavArihaM 6, chedArihaM 7, mUlArihaM 8, aNavaTTappArihaM 9, pAraMciyArihaM 10 / tattha AhArAigahaNe tahA uccArasajjhAyabhUmiceiyajaivaMdaNatthaM pIDhaphalagapaccappaNatthaM kulagaNasaMghAikajjatthaM vA hatthasayA bAhiM niggame AloaNArihaM / tatra AlocanAM - gurunivedanAM vizuddhaye yadarhati bhikSAcaryAdyatIcArajAtaM tadAlocanArhaM tadvizodhakamAlocanAlakSaNaM prAyazcittamapyupacArAdAlocanArhamityuktaM evamanyAnyapi 1, paDikkamaNaM - micchAdukkaDadANaM taM ca sahasA aNAbhogeNa vA guttisamiipamAe, guruAsAyaNAe, viNayabhaMge, icchAkArAisAmAyArIakaraNe, lahusamusAvAyaadinnAdANamucchAsu, avi khAsakhuyajaMbhiyavAesu, kaMdappahAsavikahAkasAyavisayANusaMgesu, AbhoeNavi appesu nehabhayasogavAusAIsu ya kIrai / tattha lahusamusAvAyapayA payalA
Page #168
--------------------------------------------------------------------------
________________ 161 gacchAcArapaiNNaya 1 ulle 2 marue 3, paccakkhANe a 4 gamaNa 5 pariAe 6 / samudesa 7 saMkhaDIo 8, khuDDuga 9 parihAria 10 muhIo 11 / / 1 / / avasagamaNe 12 disAsu 13, egakule ceva 14 egadavve a 15 / ee savvevi payA, lahusamusAbhAsaNe huMti / / 2 / / itigAhAduguttA panarasa nisIhapIDhAu NeyA, aNikAcie lahusamusAvAo bhavai, NikAcie bAdaro musAvAo tti / lahusaadiNNaM aNaNunnaviya taNaDagalachAralevAigahaNaM / lahusamucchA sijjAyarakappaDagAisu vasahisaMthArayaThANAisu vA mamattaM 2 / sahasANAbhogeNa vA saMbhamabhayAIhiM vA savvavayAIyAresu uttaraguNaiyAresu vA duviciMtiyAisu vA kaesu mIsaM pacchittaM 3 | piMDovahisejjAI gIeNa uvautteNa gahiyaM pacchA asuddhaM tti nAyaM ahavA kAladdhAIyaM aNuggayatthaMmi ya gahiyaM kAraNagahiyaM vA uvvariyaM bhattAI vigiMcaMto suddho 4 / kAussaggo hatthasayA bAhiM gamaNAgamaNe vihAre nAvAnaIsaMtare sAvajjasumiNAisu a 5 / tava pacchittaM nivigAiyaM jIyakappAu NeyaM 6 / tavagabviya vaasamatthatavaduddamAisu paMcarAyAipajjAyachedaNaM chedo 7 / AuTTiyAe paMciMdiyavahe dappamehuNe adiNNamusApariggaheNaM ukkosAbhikkhasevaNe usannayAvihAre iccAisu mUlaM, bhikkhussa navamadasamAvattIe vi mUlaM ceva dijjai 8 / sapakkhe parapakkhe vA niravekkhapahAre atthAdANahatthalaMbadANAIsu ya aNavaThThappo kIrai, tattha atthAyANaM davvovajjaNakAraNaM aTuMganimittaM tassa paujaNaM hatthAlaMbadANaM puNa puragehAiasive tappasamaNatthamabhicAramaMtAdippaogo, eyaM puNa pacchittaM uvajjhAyasseva dijjai 9 / titthayarAINaM bahuso AsAyago rAyavahago rAyaggamahisipaDisevao saparapakkhakasAyavisayapaduTTho thINaddhIniddAvaMto annonnaM kuvvANo ya pAraMciyamAvajjai, eyaM ca pacchittaM Ayariasseva dijjai 10 / tattha tavaaNavaThThappo tavapAraMcio ya paDhamasaMghayaNe cauddasapuvvadharammi vocchinnaa| sesA puNa liMgakhettakAlaaNavaThThappapAraMciyA jAva titthaM tAva vaTTihiMti /
Page #169
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 162 eyassa vittharo jIyakappAu Neu tti / trINyapi gAthAchandAMsi 72 / 73 / 74 / / atha vRttasaptakena pRthivyAdiSaDjIvaghaTanAmAzritya prastutamevAhapuDhavidagaagaNimArua-vAuvaNassaitasANa vivihANaM / maraNaMte vina pIDA, kIrai maNasA tayaM gacchaM / / 75 / / pRthidakAgnimAruta-vAyu vanaspatitrasAnAM vividhAnAm / maraNAnte'pi na pIDA kriyate manasA sako gacchaH // 75 // vyAkhyA - pRthivI ca pRthvIkAyaH, dakaM ca- udakaM, agnizca vahniH, mArutavAyuzca mriyante kSudrajantavo'neneti marut marudeva mArutaH sa cAsau vAyuH- aticaJcalatvena kSudrasattvopadravakArI samIraNaH, vanaspatizcapratyekasAdhAraNarUpaH, trasAzcadvitricatuHpaJcendriyarUpAH te tathA teSAM vividhAnAM-anekaprakArANAM pIDA - bAdhA maraNAnte'pi yatra gacche manasA upalakSaNatvAdvacanakAyAbhyAM ca na kriyate munibhiH, he gautama ! sa gacchaH syAditi / gAthAchandaH / / kvacidvAutti padaM na dRzyate, tatra vyAkhyAnaM sukarameva, chandastu upagItiH, tallakSaNaM cedaM 'AryA dvitIyake'rddhe, yadgaditaM lakSaNaM tat syAt / yadyubhayorapi dalayo - rupagItiM tAM munirbrate / / 1 / / iti / / 75 / / khajjUripattamuMjeNa, jo pamajje uvassayaM / no dayA tassa jIvesu, sammaM jANAhi, goamA ! / / 76 / / kharjUrIpatrena muMjena ya upAzrayaM pramArjayati / na dayA tasya jIveSu, samyag jAnIhi gautama ! // 76 // vyAkhyA- 'khajjUripattamuMjeNa 'tti kharjUrIpatramayapramArjjanyA muJjamaya
Page #170
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM bahukaryA vA yaH sAdhurupAzrayaM-vasatiM pramArjayati tasya muneH jIveSu dayAghRNA nAsti, he gautama ! tvaM samyag jAnIhIti / anuSTup chandaH ||76 / / jattha ya bAhirapANia-biMdUmittaMpi gimhamAIsu / tanhAsosiapANA, maraNe vi muNI na giNhaMti / / 77 / / yatra ca bAhyapAnIyabindumAtramapi grISmAdiSu / / tRSNAzoSitaprANA, maraNe'pi munayo na gRhNanti / / 77 // vyAkhyA - he gautama ! yatra gacche bAhyapAnIyabiMdumAtramapisacittajalalezamAtramapi grISmAdiSu kAleSu tRSNayA-dvitIyapariSaheNa zoSitA:glAniM prApitAH prANA-indriyAdayo yeSAM te tRSNAzoSitaprANAH maraNAnte'pi munayaH-sAdhavo na gRhanti kSullakavat, tathAhi-ujjeNI nayarI, tattha dhaNamitto nAma vaNiyaA, tarasa putto dhaNasammAnAma, so dhaNamitto putteNa saha pavvaio, aNNayA ya te sAhU viharaMtA majjhanhasamae elagatthapurapahe SaDiyA, so vi khuDuo tisAe abhibhUo saNiyaM saNiyaM ei, so vi se khaMtao siNehANurAgeNa pacchao ei / sAhuNo vi purao vaccaMti, aMtarA ya naI samAvaDiyA, khaMtaeNa bhaNiyaM, ehi puttA piyasu pANiyaM, nittharesu AvaiM, pacchA Aloejjasi, so na icchati, khaMto naIuttinno ciMtei, aosarAmi maNAgaM jAvesa khuDDago pANiyaM piyai mA mamAsaMkAe na pAhI, egaMte paDicchai jAva khuDDo patto naI, dRDhavvayayAe sattasArayAe Na pIyaM / anne bhaNaMti-aIva bAhio haMta pibAmi pANiyaM pacchA gurumUle pAyacchittaM paDivajjissAmi tti ukkhitto jalaMjalI, aha se ciMtA jAyA kahamee halahalae jIve piyAmi, jao 'ekkammi udagabiMdummi, je jIvA jiNavarehi paNNattA / te pArevayamittA, jaMbuddIve na mAejjA ||1|| jattha jalaM tattha vaNaM, jattha vaNaM tattha nicchao teU / teU
Page #171
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 164 vAusahagao, tasA ya paccakkhayA ceka 2 / / tA haMtuNa parapANe, appANaM jo karei sappANaM / appANaM divasANaM, kaeNa nAsei appANaM || 3 || tathA jA ahiMsA bhagavaI sA aparimiyanANadaMsaNadharehiM sIlaguNaviNayatavasaMjamanAyagehiM titthaMkarehiM savvajagavacchalehiM tilogamahiehiM jiNacaMde hiM suvadiTThA 1 ohijiNehiM viNNAyA 2 ujjumaIhiM vidiTThA 3 viulamaIhiM viiyA 4 puvvadharehiM ahIyA 5 veuvvIhiM paiNNA 6 AbhiNibohiyanANIhiM 7 suyanANIhiM 8 maNapajjavanANIhiM 9 kevalaNANIhiM 10 AmosahipattehiM 11 khelosahipattehiM 12 jallosahipattehiM 13 vipposahipattehiM 14 savvosahipattehiM 15 bIyabuddhIhiM 16 kuTThabuddhIhiM 17 payANusArIhiM 18 saMbhiNNasoehiM 19 suyadharehiM 20 maNabaliehiM 21 vayabalie hiM 22 kAyabaliehiM 23 nANabaliehiM 24 daMsaNabaliehiM 25 carittabaliehiM 26 khIrAsavehiM 27 mahuAsavehiM 28 sappiyAsavehiM 29 akkhINamahANasiehiM 30 cAraNehiM 31 vijjAharehiM 32 cautthabhattiehiM 33 evaM jAva chammAsabhattiehiM 34 ukkhittacaraehiM 35 nikkhittacaraehiM 36 aMtacaraehiM 37 paMtacaraehiM 38 lUhacaraehiM 39 samudANacaraehiM 40 aNagilAehiM 41 moNacaraehiM 42 saMsadvakappiehiM 43 tajjAyasaMsaTTakappi ehiM 44 uvanihihiM 45 suddhesaNiehiM 46 saMkhAdattiehiM 47 diTThalAbhiehiM 48 adiTThalAbhiehiM 49 puTThalAbhiehiM 50 AyaMbilehiM 51 purimaDDiehiM 52 ekAsaNiehiM 53 nivviiehiM 54 bhiNNapiMDavAtiehiM 55 parimiyapiMDavAiehiM 56 aMtAhArehiM 57 paMtAhArehiM 58 arasAhArehiM 59 virasAhArehiM 60 lUhAhArehiM 61 aMtajIvihiM 62 paMtajIvihiM 63 luhajIvihiM 64 tucchajIvihiM 65 uvasaMtajIvihiM 66 pasaMtajIvihiM 67 vivittajIvihiM 68 akkhIramahusappiehiM 69 amajjamaMsAsiehiM 70 paThANAiehiM 71 paDimaTThAiehiM 72 ThANukkaDiehiM 73 vIrAsaNiehiM 74 sajjiehiM 75 daMDAyaiehiM 76 lagaMDasAiehiM 77 egapAsagehiM
Page #172
--------------------------------------------------------------------------
________________ 165 gacchAcArapaiNNayaM 78 AyAvaehiM 79 appAuehiM 80 aNimubhaehiM 81 akaMDuyaehiM 82 adhuyakesamaMsulomanakhehiM 83 savvagAyapaDikammavippamukkehiM 84 samaNuciNNA evaM bhAvaM teNa aisaMviggeNa na pIyaM uttinno naiM, AsAe chinnAe namokkAraM jhAyaMto suhapariNAmo kAlagao devesu uvavanno / ohIpautto jAva khuDugasarIraM pAsai tahimaNupaviThTho khaMtamaNugacchai / khaMto vi ei tti patthio / pacchA deveNa anukaMpAe sAhUNaM gokulANi viuvviyANi, sAhUvi tAsu vaiyAsu takkAINi giNhaMti, vaiyA paraMparaeNa jaNavayaM pattA / pacchimAe vaiyAe deveNa viMTiyA pamhasAviyA jANAvaNanimittaM, ego ya sAhU nivatto tayavatthaM pecchai viMTiyaM natthi vaiyA, AgaMtUNa sAhiyaM teNa, pacchA nAyaM tehiM sA div ti / itthaMtare deveNa sAhU vaMdiyA khaMto na vaMdio, tehiM pucchio kimeyaM na vaMdasi, tao savvaM parikahei niyavaiyaraM, bhaNai a ahaM eeNa paricatto vayaloveNa doggaibhAyaNaM kao Asi, tumameyaM piyAhi jaMpatema jai taM pANiyaM piyaMto to saMsAraM bhamaMto, devo paDigao tti / he gautama ! sa gaccho jJeya iti zeSaH / gAthAchandaH / 77 / / icchijjai jattha sayA, bIyapaeNA vi phAsuyaM udayaM / AgamavihiNA niuNaM, goama ! gacchaM tayaM bhaNiyaM / / 78 / / iSyate yatra sadA dvitIyapadenApi prAsukamudakam / AgamavidhinA nipuNaM, gautama ! gaccha: sako bhaNitaH // 78 // vyAkhyA - iSyate-vAJchyate yatra gaNe sadA-nityaM utsargapadApekSayA dvitIyapadaM-apavAdapadaM tenApi kimpunarutsargapadenetyapi zabdArthaH, pragatA asavaH-prANA yasmAt tatprAsukaM kiM udakaM-jalaM tacca utkAlatrayotkalanAdiprakAreNa prAsukI syAt natu taptamAtram / yata uktam dazavaikAlike-'gihiNo veyAvaDiyaM, jAyayAjIvavattiyA / tattAnivvuDabhoittaM,
Page #173
--------------------------------------------------------------------------
________________ 166 gacchAcArapaiNNayaM AurassaraNANi ya / / 1 / / ' taptAnivRtabhojitvaM taptaM ca tadanivRtaM cA'tridaNDoddhRtaM ca udakamiti vizeSaNAnyathAnupapattyA gamyate, tadbhojitvaM mizrasacittodakabhojitvamityarthaH / AgamavidhinA-siddhAntoktaprakAreNa nipuNaM yathA syAt tathA he gautama ! sa gaccho bhaNitaH, prAkRtatvAnnapuMsakatvaM, atra pAnIyamAzritya AgamoktaM kiJcillikhyate-tatrA''cArAGge se bhikkhU vA bhikkhUNI vA jAva samANe sejjaM puNa pANagajAyaM jANijjA taM0 usseimaM vA 1 saMseimaM vA 2 cAulodagaM vA 3 annataraM vA tahappagAraM pANagajAtaM ahuNA dhotaM aNaMbilaM avvokkaMtaM apariNataM aviddhatthaM aphAsuyaM jAva No paDigAhejjA / aha puNevaM jANejjA cirA dhoyaM aMbilaM vukkaMtaM pariNayaM viddhatthaM phAsuyaM jAva paDigAhejjA' sabhikSurgRhapratikulaM pAnakArthaM praviSTaH san yatpunarevaM jAnIyAt tadyathA-'usseimaM va ti piSTotsvedanArthamudakam 1 'saMseimaM va' tti tiladhAvanodakaM yadi vA araNikAdisaMsvinnadhAvanodakam 2 tatra prathamadvitIyodake prAsuke eva tRtIyacaturthe tu mizre kAlAntareNa pariNate bhavataH / 'cAulodagaM' ti taMduladhAvanodakam 3 atra ca trayo'nAdezAstadyathA-bubudApagamo vA 1 bhAjanalagnabinduzoSo vA 2 taMdulapAko vA 3 AdezastvayaM udakasvacchIbhAvaH, tadevamAdhudakaM anAmlaM-svasvabhAvAdacalitaM avyutkrAntaM-apariNatamavidhvastamaprAsukaM yAvanna pratigRNhIyAditi / etadviparItaM tu grAhyamityAha-ahetyAdi sugamam / tathA 'se bhikkhU vA 2 jAva samANe sejjaM puNa pANagajAyaM jANejjA, taM jahA-tilodagaM vA 4 tusodagaM vA 5 javodagaM vA 6 / AyAmaM vA 7 sovIraM vA 8 suddha vaya DaM vA 9 aNNataraM vA tahappagAraM pANagajAyaM puvvAmeva AloejjA Ausu tti vA bhagiNi tti vA dAhisi me etto aNNataraM pANagajAyaM se sevaM vadaMtassa paro vaejjA, AusaMto samaNA tumaM cevedaM pANagajAyaM paDiggaheNa vA ussiMciyANaM ovattiANaM vA giNhAhi tahappagAraM pANagajAyaM sayaM vA giNhejjA paro vA se dijjA
Page #174
--------------------------------------------------------------------------
________________ 167 gacchAcArapaiNNayaM phAsuyaM lAbhe saMte paDigAhejjA / ' tilodakaM - tilaiH kenacitprakAreNa prAsukIkRtamudakamevaM tuSairyavairvA tathA AcAmlaM - avazyAmaM, sauvIraM- AranAlaM, zuddhavikaTaM-prAsukamudakaM, anyadvA tathAprakAraM drAkSApAnakAdipAnakajAtaMpAnIyasAmAnyaM pUrvamevAlokayet pazyet / tatazca dRSTvA taM gRhasthaM amuka iti vA bhaginIti vA ityAmantryaivaM brUyAt, yathA dAsyasi me kiJcit pAnakajAtaM ? sa parastaM bhikSumevaM brUyAt yathA''yuSman ! zramaNa ! tvamevedaM ! pAnakajAtaM svakIyena patadgraheNa TopparikayA kaTAhakena votsiMcyA'pavRtya vA pAnakabhaNDakaM gRhANa / sa evamabhyanujJAtaH svayaM gRNhIyAt paro vA tasmai dadyAt tadevaM lAbhe sati parigRhIyAditi / 'se bhikkhU vA 2 jAva samANe sejjaM puNa pANagajAtaM jANijjA taM0 aMbapANagaM vA 1 aMbADagapANagaM vA 2 kaviTThapANagaM vA 3 mAuliMgapANagaM vA 4 muddiyApANagaM vA 5 dAlimapANagaM vA 6 khajjUrapANagaM vA 7 NAlierapANagaM vA 8 karIrapANagaM vA 9 kolapANagaM vA 10 AmalagapANagaM vA 11 ciMcApANagaM vA 12 annataraM vA tahappagAraM pANagajAyaM saaTThiyaM sakaNuyaM sabIyaM assaMjae bhikkhupaDiyAe chavveNa vA dUseNa vA cAlageNa vA AvaliyANaM parapIliyANaM parissAviyANaM AhaTTudalaejjA tahappagAraM pANagajAtaM aphAsuyaM lAbhe saMte No paDigAhejjA / ' 'aMbapANagaM ve 'tyAdi sugamam / navaraM 'muddiyA' drAkSA kolAni - badarANi eteSu ca pAna keSu drAkSAbadarAmlikAdikaticitpAnakAni tatkSaNameva sammardya kriyante, aparANi tvAmrAmbATakAdipAnakAni dvitrAdidinasandhAnena vidhIyanta ityevaMbhUtaM pAnakajAtaM, tathAprakAramanyadapi sAsthikaM sahAsthinA- kulakena yadvarttate, tathA saha kaNukena- tvagAdyavayavena yadvarttate, tathA bIjena saha yadvarttate, asthibIjayozcAmalakAdau pratIto vizeSaH, tadevaMbhUtaM pAnakajAtamasaMyato-gRhastho bhikSupratijJayA- bhikSumuddizya - sAdhvarthaM drAkSAdikamAmardya vaMzatvagniSpAditacchavvakena vA tathA dUsaM vastraM tena vA tathA 'cAlageNaM'ti gavAdivAla
Page #175
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1 gacchAcArapaiNNayaM dhivAlaniSpannacAlakakena sughArekAgRhakena vetyAdinopakaraNenA'sthyAdyapanayanArthaM sakRdApIDya punaH punaH paripIDya tathA parizrAvya-nirgAlyAhRtya ca sAdhusamIpaM dadyAdityevaM prakAraM pAnakajAtamudgamadoSaduSTaM satyapi lAbhe na pratigRNhIyAditi vRttau cUrNau tu golavisae aMbagANi phAlittA sukkavijjati tesiM dhovaNaM aMbapANagaM evaM aMbADagAiNaM savvesiM dhovaNaM rasamIsaM vA ityasti / ayaM cAcArAMgoktaH sarvasmin kAle sAdhUnAM sAdhAraNaH pAnakagrahaNavidhiH, tathA varSAkAlamAzritya zrImatkalpe'pyuktaM, tadyathA-'vAsAvAsaM pajjosaviyANaM niccabhattiyassa bhikkhussa kappaMti savvAiM pANagAiM paDigAhittae 1 vAsAvA0 cautthabhattiyassa bhikkhussa kappaMti tao pANagAiM paDigAhittae taM jahA usseimaM 1 saMseimaM 2 cAulodagaM 3 / vAsAvA0 chaTTabhattiyassa bhikkhussa kappaMti tao pANagAI taM0 tilodagaM 1 tusodagaM 2 javodagaM 3 / 3 / vAsAvA0 aTThamabhatti0 tao pANagAiM taM0 AyAmaM 1 sovIraM 2 suddhaviyaDaM 3 |4| vAsAvA0 vikibhattiyassa bhikkhussa kappai ege usiNaviyaDe paDigAhittae se vi ya NaM asitthe no vi ya NaM sasitthe / 5 / vAsAvA0 bhattapaDiAikkhiyassa kappai ege usiNaviyaDe paDigAhittae, se vi ya NaM asitthe no ceva NaM sasitthe, se vi ya NaM paripUe no ceva NaM aparipUe, se vi ya NaM parimie no ceva NaM aparimie / 6 / ' 'savvAi pANagAI ti pAnaiSaNoktAni vakSyamANAni vA navotsvedimAni tatrotsvedimaM - piSTajalaM piSTabhRtahastAdikSAlanajalaM vA 1, saMsvedimaM saMsekimaM vA yatparNAdyuktAlyasItodakena sicyate tat 2. cAulodakaM taMduladhAvanodakaM 3, tilodakaM mahArASTrAdiSu nistvacitatiladhAvanaM jalaM 4, tuSodakaM - vrIhyAdidhAvanaM 5, yavodakaM-yavadhAvanaM 6, AyAmako 'vazrAvaNaM 7, sauvIraM kAJjikaM 8, zuddhavikaTaM- uSNodakaM varNAntarAdiprAptaM zuddhajalaM vA kevaloSNaM tu usiNaviyaDa ityanenaivoktamiti / 'ege usiNaviaDe' tti / ekamuSNodakaM tadapyasiktthaM, yataH prAyeNASTamoddharvaM - 168
Page #176
--------------------------------------------------------------------------
________________ 169 gacchAcArapaiNNayaM tapasvino dehaM devatAdhitiSThati, bhattapaDi0 pratyAkhyAtabhaktasyAnazanina ityarthaH / tathA harItakIprabhRtiphalAdibhirapi jalaM prAsukaM syAt / yata uktaM zrIbRhatkalpaprathamoddezakabhASye-'tubare phale a patte, rukkhasilAtappamaddaNAIsu / pAsaMdaNe pavAe, Ayavatatte vaheyavahe ||1|| adhvani varttamAnaiH kAJjikAdiprAsukapAnakA'prAptAvIdRzAni 'nakAni gRhItavyAni / tadyathA-tuMbaraphalAni-harItakIprabhRtIni tuMbarapatrANi-palAzapatrAdIni taiH pariNAmitaM, tathA 'rukkhe' tti vRkSakoTarakaTukaphalapatrAdipariNAmitaM, evaMvidhasyAbhAve 'sila' tti zilAjatubhAvitamityAdi, etacca nizIthabhASyapIThe'pyasti iti / gAthAchandaH ||78 / / jattha ya sUlavisUiya-annayare vA vicittamAyake / uppaNNe jalaNujjAlaNAi, kIrai na muNi tayaM gacchaM / / 79 / / yatra ca zUle vizUcikAyAM anyatarasmin vA vicitraatngke| utpanne jvalanojvAlanAdi, kriyate na mune! sako gacchaH // 79 // vyAkhyA - yatra ca gaNe zUle vizUcikAyAM prAkRtatvAdvibhaktilopaH, anyatarasmin vA vicitre-'nekavidhe AtaMke-roge utpanne-prAdurbhUte sati jvalanasya-agnerujjvAlanaM jvalanojjvAlanaM tadAdi na kriyate, utsargapadeneti zeSaH, he mune ! gautama ! sa gaccha: syAditi / gItichandaH / 79 / / bIyapaeNaM sArUvigAisaDDhAimAiehiM ca / kAritI jayaNAe, goyama ! gacchaM tayaM bhaNiyaM / / 80 / / dvitIyapadena sArUpikAdi-zrAddhAdiAdibhiH ca / kArayanti yatanayA, gautama ! gaccha: sako bhaNitaH // 80 // vyAkhyA-yatra gacche munayo dvitIyapadena-utsargapadApekSayA'pavAda
Page #177
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM ..... 170 padenetyarthaH, sArUpikeNAdizabdAt siddhaputrakeNa pazcAtkRtena ca, tatra muNDitazirAH zuklavAsaparidhAyI kacchAmabadhnAna abhAryAko bhikSAM hiNDamAnaH sArUpikaH, sabhAryAko'bhAryAko vA zuklAmbaradharo muNDitazirAH sazikhAko'daNDako'pAtrakaH siddhaputrakaH, tyaktacAritraveSaH pazcAtkRtaH, tathA zrAddhenagRhItANuvratena AdizabdAt samyagdRSTinA yathA bhadrakena ca tRtIyAdizabdAdanyatIrthikena tadgRhasthena ca zUle vizUcikAyAmanyatarasmin vA roge utpanne jvalanojjvAlanAdIti pUrvagAthAta AkarSaNIyam, yatanayA pUrvapUrvasyAbhAve uttarottareNetyarthaH / 'kAriMti tti kArayanti atra chandobhaGganivRttaye prAkRtatvAddIrghaH, evamanyatrApi jJeyam / athavA nizIthapIThoktA yatanA sA ca tata evAvaseyA / he gautama ! sa gaccho bhaNita iti / gAthAchandaH ||80 / / pupphANaM bIyANaM, tayamAINaM ca vivihadavvANaM / saMghaTTaNapariAvaNa, jattha na kujjA tayaM gacchaM / / 81 / / puSpAnAM bIjAnAM, tvagAdInAM ca vividhadravyANAm / saGghaTTana paritApanaM, yatra na kuryAt sa gacchaH // 81 // vyAkhyA - puSpANi dvividhAni jalajAni sthalajAni ca, tatra jalajAni sahasrapatrAdIni, sthalajAni koraNTakAdIni, tAnyapi pratyekaM dvividhAni vRMtabaddhAni atimuktakAdIni nAlabaddhAni ca jAtipuSpaprabhRtIni, tatra yAni nAlabaddhAni tAni sarvANi saMkhyeyajIvAni yAni tu vRtabaddhAni tAni asaMkhyeyajIvAni, snuhyAdInAM puSpANi anantajIvAnIti teSAM tathA bIjAni zAligodhUmayavAdIni teSAM, tvagAdInAM ca AdizabdAt mUlapatrAGkuraphalAdInAM vividhadravyANAM-nAnAvidhasajIvapiNDAnAM vanaspatikAyabhedAnAmityarthaH / saGghaTTanaM-manAksparzanaM paritApanaM-sarvataH pIDanam, yatra na kuryAt muninikaraH sa gaccha: syAditi zeSaH / kAraNe tu vRkSAdInAM
Page #178
--------------------------------------------------------------------------
________________ 171 gacchAcArapaiNNayaM saGghaTTAdikaM kuryAdapi yaduktamAcArAGgadvitIyazrutaskandhatRtIyeryAdhyayanasya dvitIyoddezake se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAmANugAmaM dUijjamANe aMtarA se vappANi vA phalihANi vA pAgArANi vA toraNAni vA aggalANi vA aggalapAsagANi vA gaDDAu vA darIu vA sati parakkame saMjayAmeva parakkamejjA No ujjuyaM gacchejjA, kevalI bUyA AyANameyaM, se tattha parakkamamANe payalejja vA pavaDejja vA se tattha payalamANe pavaDamANe vA rukkhANi vA gucchANi vA gummANi vA layAu vA vallIu vA taNANi vA gahaNANi vA hariyANi vA avalaMbiya avalaMbiya uttarejjA, je tattha pADipahiyA uvAgacchaMti te pANI jAejjA, tato saMjayAmeva avalaMbiya avalaMbiya uttarejjA, tato saMjayAmeva gAmANuggAmaM dUijjejjA / asya vRttiH-sa bhikSurgAmAntarAle yadi vaprAdikaM pazyet tataH satyanyasmin saMkrame tena RjunA pathA na gacchet, yatastatra gartAdau nipatan sacittavRkSAdikamavalambet taccAyuktam, atha kAraNikastenaiva pathA gacchet kathaMcitpatitazca gacchagato valyAdikamapyavalambya prAtipathikaM hastaM vA yAcitvA saMyata eva gacchediti / gAthAchandaH ||81 / / atha hAsyAdityAjanadvAreNa prastutameva vizeSayati hAsaM kheDDAkaMdappa, nAhiyavAyaM na kIrae jattha / dhAvaNaDevaNalaMghaNa-mamakArAvaNNauccaraNaM / / 82 / / hAsyaM khelA kAndI nAstikavAdo na kriyate yatra / dhAvanaM DepanaM laGghanaM mamakAraH avarNoccAraNam / / 82 / / vyAkhyA - hAsya-hasanaM khelA-krIDA zAricaturaGgadyUtAdyA antyAkSarikAprahelikAdAnAdijanitA vA indrajAlakagolakakhelanAdyA vA 'kaMdappa' tti kAndapIbhAvanA vibhaktilopaH prAkRtatvAt, upalakSaNatvAdAbhiyogI 2 kilbiSikyA 3 surI 4 mohI 5 bhAvanAzca, etAsAM
Page #179
--------------------------------------------------------------------------
________________ 172 gacchAcArapaiNNayaM bhAvanAnAM vyAkhyAnagAthA uttarAdhyayanaprAntoktA yathA-'kaMdappakokuyAiM, taha sIlasahAvahAsavigahAhi / vimhAvito a paraM, kaMdappaM bhAvaNaM kuNai ||1|| kandarpo-aTTahAsahasanaM, anibhRtAlApAzca gurvAdinApi saha niSThuravakroktyAdirUpAH kAmakathA-kAmopadezakAmaprazaMsAzceti, kAkucyaM dvidhA, kAyakaukucyaM vAkkaukucyaM ca, tatrAdyaM yat svayamahasanneva bhrUnayanavadanAdi tathA karoti yathA'nyo hasati, yattu tajjalpati yenAnyo hasati, tathA nAnAjIvavirutAni mukhAtodyavAdyatAM ca vidhatte tadvAkkaukucyaM tataH kandarpazca kaukucyaM ca kandarpakaukucye kurvanniti zeSaH / 'tahatti yena prakAreNa parasya viramayaH upajAyate tathA yacchIlaM ca-phalanirapekSA vRttiH svabhAvazca paravismayotpAdanAbhisandhinaiva tattanmukhavikArAdikaM svarUpaM hAsazca-aTTATTahAsAdiH vikathAzca-paraviramApakavividhollAparUpAH zAlasvabhAvahAsavikathAstAbhirvismApayaMzcavismitaM kurvan param-anyaM kandarpayogAt kandarpAH prastAvAddevAsteSAmiyaM teSUtpattihetutayA kAndI tAM bhAvyate-AtmasAnnIyate AtmA anayeti bhAvanA, tadbhAvAbhyAsarUpA tAM karoti, evamuttaratrApi bhAvanIyam / / 1 / / 'maMtAjogaM kAuM, bhUIkamma ca je pauMjaMti | sAyarasaiDDiheuM abhiogaM bhAvaNaM kuNai / / 2 / / maMtrANAmAyogo-vyApAro mantrAyogastaM yadi vA mantrAzcayogAzcatathAvidhadravyasaMyogAH sUtratvAnmantrayogaM tatkRtvA-vidhAya vyApArya vA bhUtvAbhasmanA upalakSaNatvAnmRdA sUtreNa karmarakSArthaM vasatyAdipariveSTanaM bhUtikarma ca zabdAt kautukAdi ca yaH prayukte, kimarthaM sAtaM-sukhaM rasA-mAdhuryAdayaH, RddhirupakaraNAdisaMpadetA hetavo yasmin prayojane tatsAtarasarddhihetuko bhAvaH, sAtAdyarthaM mantrayogAdi prayuGkteevamAbhiyogI bhAvanAM karoti iha ca sAtAdihetorabhidhAnaM niHspRhasyApavAdata etat prayoge pratyuta guNa iti khyApanArtham / / 2 / / 'nANassa kevalINaM, dhammAyariyassa saMghasAhUNaM / mAI avaNNavAI, kidivasiyaM bhAvaNaM kuNai / / 3 / / ' jJAnasya-zrutajJAnAdeH
Page #180
--------------------------------------------------------------------------
________________ 173 __ gacchAcArapaiNNaya kevalinAM dharmAcAryasyadharmopadezakasya saGghazca sAdhavazca saGghasAdhavasteSAM avarNavAdIti sarvatra yojyam, tatrAvarNo-azlAghArUpaH, sa caivam-zrutajJAnasya punasta eva kAyAstAnyeva vratAni tAveva ca pramAdApramAdAvihAbhidheyau mokSAdhikAriNAM ca kiM jyotiryoniparijJAnenetyAdi bhASate kevalinAM ca jJAnadarzanayoH krameNopayoge parasparAvaraNatA yugapadupayoge caikyApattiriti, dharmAcAryasya jAtyAdibhiradhikSepaNAdIni saGghasya ca bahavaH zvazRgAlAdisaMghAstatko'yamiha saGghaH, sAdhUnAM ca nA'mI parasparamapi sahante tata eva dezAntarayAyino'nyathA tvekatraiva saMhatyA tiSTheyuratvaritagatitayA mandayAyino'ta eva bakavRttiriyameSAmityAdi, evaMvidhamavarNaM vadituM zIlamasyetyavarNavAdI mAyA-asya svabhAvavinigRhanAdirUpAstIti mAyI kilbiSikI bhAvanAM karotIti / / 3 / / 'aNubaddharosapasaro, taha ya nimittaMmi hoi paDisevI / eehi kAraNehiM, AsuriyaM bhAvaNaM kuNai / / 4 / / anubaddhaH-satatamavyavacchinno roSasya-krodhasya prasaro-vistAro yasya so'nubaddharoSaprasaraH nityaM virodhazIlatayA pazcAdananutApitayA kSAmaNAdAvapi manaHprasattyaprAptyA ceti bhAvaH, tathA ca nimittaM-atItAnAgatavartamAnabhedAt tridhA tasmin viSaye bhavati jAyate pratisevIti-avazyaM pratisevako'puSTAlambane'pi tadAsevanAt / etAbhyAM kAraNAbhyAmAsurIM bhAvanAM karoti ||4|| mohIbhAvanAmAha-'satyaggahaNaM visabhakkhaNaM ca, jalaNaM ca jalapaveso a / aNayArabhaMDasevA, jammaNamaraNANi baMdhaMti / / 5 / / zastraM-khaDgAdi tasya grahaNaM-svIkaraNamupalakSaNatvAdasyAtmani vadhArthaM vyApAraNaM zastragrahaNaM, viSaM-tAlapuTAdi tasya bhakSaNaM viSabhakSaNaM, caH samuccaye, jvalanaM bhasmIkaraNamAtmana iti gamyate, jale pravezo-nimajjanaM jalapravezazcazabdo'nuktabhRgupAtAdiparigrahArthaM, AcAraH-zAstravihito vyavahArastadabhAvo'nAcArastena bhANDasya-upakaraNasya sevA-hAsyamohAdibhiH paribhogo'nAcArabhANDasevA gamyamAnatvAdetAni kurvanto yatayo janmamaraNAnyupacArAt
Page #181
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM taddhetukarmmANi badhnanti - AtmanA zleSayanti saGklezajanakatvena zastragrahaNAdInAmanantabhavahetutvAt / etena conmArgapratipattyA sanmArgavipratipattirAkSiptA, tathA cArthato mohabhAvanoktA / yatastallakSaNaM'ummaggadesao magganAsao, maggavippaDIvattI / moheNa ya mohittA, sammohaM bhAvaNaM kuNai / / 1 / / nanu pUrvaM tadvidhadevagAmitvaM bhAvanAphalamuktaM, iha tvanyadevAsyA iti kathaM na virodhaH ucyate - anantaraphalamAzritya taduktamidameva tu paramparAphalaM sarvabhAvanAnAmiti jJApanArthamitthamupanyAsastathA coktaM-'eyAu bhAvaNAo, bhAvittA devaduggaiM jaMti / tattoya cuyA saMtA, paDaMti bhavasAgaramaNataM / / 1 / / iti / / tathA 'nAhiyavAya 'miti nAstikavAdaH-cArvAkamatA'bhyupagama ityarthaH, sUtre napuMsakatvaM prAkRtatvAt / yatra na kriyate iti kriyAbhisambandhaH pratyekaM vidheyaH / atra nAstikavAde ca pUrvapakSasamAdhAne yathA - 'saMti paMca mahabbhUyA, ihamegesimAhiyA / puDhavI 1 AU 1 teU 3, vAU 4 AgAsapaMcamA / / 1 / / saMti - vidyante mahAnti ca tAni bhUtAni ca mahAbhUtAni sarvalokavyApitvAt mahattvaM vizeSaNaM, anena ca bhUtAbhAvavAdinirAkaraNaM draSTavyam, ihAsmin loke ekeSAM bhUtavAdinAmAkhyAtAni -pratipAditAni tattIrthakRtA tairvA bhUtavAdibhirAkhyAtAni svayamaGgIkRtAnyanyeSAM ca pratipAditAni tAni cAmUni, tadyathA - pRthivI kaThinarUpA 1 Apo dravalakSaNAH 3 teja uSNarUpaM 3 vAyuzcalanalakSaNaH 4 AkAzaM zuSiralakSaNamiti 5 tacca paJcamaM yeSAM tAni tathA etAni ca AgopAlAGganAprasiddhatvAt pratyakSapramANAvaseyatvAcca na kaizcidapyapanhotuM zakyAnIti / / 1 / / ee paMcamahabbhUA tabbho ego tti AhiA / aha tesiM viNAseNaM, viNAso hoi dehiNo / / 2 / / etAnyanantaroktAni pRthivyAdIni paJcamahAbhUtAni yAni tebhyaH kAyAkArapariNatebhya ekaH kazciccidrUpo bhUtAvyatiriktaH AtmA bhavati, na bhUtebhyo vyatirikto'paraH kazcitparaparikalpitaH paralokayAyI sukhaduHkhabhoktA jIvAkhyaH * 174 "
Page #182
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM na padArtho'stItyevamAkhyAtavantaste, nanu ca yadi bhUtavyatirikto'paraH kazcidAtmAkhyaH padArtho na vidyate kathaM tarhi mRta iti vyapadeza ityAzaMkyAhaathaiSAM kAyAkArapariNatau caitanyAbhivyaktau satyAM tadUddha teSAmanyatamasya vinAze apagame vAyostejaso vobhayorvA dehino devadattAkhyasya vinAzApagamo bhavati, tatazca mRta iti vyapadezaH pravarttate na punarjIvApagamaH / iti dvitIyAGgokto nAstikamatapUrvapakSa:, atra samAdhAnArthaM zrIdazavaikAlikaniryuktitaH kiJciducyate-' Atthi tti dAramahuNA, jIvo atthi tti vijjae niyamA / logAyayamayaghAyattha- muccae tatthimo heU / / 1 / / lokAyatamataghAtArthaM-nAstikAbhiprAyanirAkaraNArthaM ||1|| jo ciMtei sarIre, natthi ahaM sa iva hoi jIvutti / na hu jIvammi asaMte, saMsayauppAyao anno / / 2 / / yazcintyati zarIre nAstyahaM sa eva cintayitA bhavati jIvaH, hu-yasmAjjIve'sati mRtadehAdau saMzayotpAdako'nyaH prANAdizcaitanyarUpatvAt saMzayasya / / 2 / / etadeva bhAvayati - jIvassa esa dhammo, jA IhA atthi natthi vA jIvo / thANumaNussANugayA, jaha IhA devadattassa || 3 || jIvasyaiSaH dharmmaH - svabhAvaH yA IhA - sadarthaparyAlocanAtmikA'sti nAsti vA jIva iti, lokaprasiddhaM nidarzanamAha-sthANumanuSyAnugatA-kimayaM sthANuH kiM vA puruSaM ityevaM rUpA yathehA devadattasya jIvato dharmmaH ||3|| prakArAntareNa tadevAha - siddhaM jIvassa atthittaM saddAdevANumIyae / nAsao bhuvi bhAvassa saddo havai kevalo ||4|| siddhaM-pratiSThitaM jIvasyaupayogalakSaNasyAstitvaM zabdAdeva jIva ityasmAdanumIyate kathametadevamityAha-nAsato-'vidyamAnasya bhuvi - pRthivyAM bhAvasya-padArthasya zabdo bhavati vAcakaH kharaviSANAdizabdairvyabhicAramAzaMkyAha-kevalaH-zuddho'nyapadAsaMspRSTaH kharAdipadasaMspRSTAzca viSANAdizabdAH || 4 | / etadvivaraNAyaivAha - atthi tti nivvigappo, jIvo niyamAu saddao siddhI / kamhA suddhapayattA, ghaDakharasiMgANumANAo || 5 || astIti nirvikalpo jIvaH, nirvikalpa 175
Page #183
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 176 iti-niHsandigdhaH niyamAtpratipattyapekSayA, zabdataH siddhiH-vAcakAdvAcyapratipattitaH, etadeva praznadvAreNAha-kasmAdetadevamityAha, zuddhapadatvAtkevalapadatvAjjIvazabdasya ghaTakharazRGgAnumAnAdanumAnazabdaH dRSTAntavacanaH, ghaTakharazRGgadRSTAntAditi prayogArthaH, prayogastu mukhyenArthenArthavAn jIvazabdaH zuddhapadatvAt ghaTazabdavat, yastu mukhyenArthenArthavAnna bhavati sa zuddhapadamapi na bhavati, yathA kharazRGgazabdaH ||5|| parAbhiprAyamAzaMkya pariharannAhasuddhapayattA siddhI, jai evaM sunnasiddhi amhaMpi / taM na bhavai saMteNaM jaM sunnaM sunnagehaM va / / 6 / / uktavacchuddhapadatvAt siddhiryadi jIvasya evaM tarhi zUnyasiddhirasmAkamapi zUnyanaSTazabdasyApi zuddhapadatvAdityabhiprAyaH, atrottaramAha-tanna bhavati, yaduktaM pareNa kuta ityAha satA-vidyamAnena padArthena yat-yasmAt zUnyaM zUnyamucyate kiMvattadityAha-zUnyagRhamiva yathAhidevadattena rahitaM zUnyagRhamucyate nivRtto ghaTo naSTa iti / na tvanayorjIvazabdasya jIvavadaviziSTaM vAcyamastIti / / 6 || prakArAntareNAstitvapakSameva samarthayannAha-micchA bhave u savvatthA, je kei pAraloiyA / kattA cevopabhuttA ya, jaha jIvo na vijjai / 7 / / pAralaukikA dAnAdayaH kartA caiva karmaNa upabhoktA ca tatphalasya / etadeva spaSTataramAhapANidayA tava niyamA baMbhaM dikkhA ya iMdiyaniroho / savvaniratthayameyaM jai jIvo na vijjai ||8 || loiA veiA ceva tahA sAmAiA viuu| nicco jIvopi hU dehA ii savve vavatthiyA / / 9 / / lokikAitihAsAdikartAraH vedikAzcaiva-traivaidyavRddhAstathA sAmAyikAstripiTikAdisamayavRttayo vidvAMsaH-paNDitAH nityo jIvo nA'nitya evaM pRthagdehAt ityevaM sarve vyavasthitA nAnyathA / 9 / etadeva vyAcaSTe / loe acchijjabhijjo, vee sapurIsadaDDagasiyAlo / samae ahamAsi gao, tiviho divvAisaMsAro ||10|| loke acchedyo'bhedya AtmA paThyate / yathoktaM gItAsu 'acchedyo'yamabhedyo'ya-mavikAryo'yamucyate / nityaH satatagaH
Page #184
--------------------------------------------------------------------------
________________ 177 gacchAcArapaiNNayaM sthANUracalo'yaM sanAtanaH / 1 / ' ityAdi, tathA vede sapurISo dagdhaH zRgAlaH paThyata iti / yathA-zRgAlo vai eSa jAyate yaH sapurISo dahyate / ' atha apurISo dahyate'kSaudhukA asya prajAH prAdurbhavantItyAdi, tathA samaye'hamAsId gaja iti paThyate / tathA ca buddhavacanaM 'ahamAsaM bhikSavo ! hastI SaDdantaH zaMkhasannibhaH / zukaH paJjaravAsI ca zakuMto jIvajIvaka ||1||' ityAdi / tathA trividho divyAdisaMsAraH kaizcidiSyate / devamAnuSatiryagbhedena AdizabdAccaturvidhaH kaizcinnArakAdhikyena / 10 / punaH prakArAntareNAhaatthi sarIravidhAtA, paDiniatAkAramAibhAvAo / kuMbhassa jaha kulAlo, so mutto kammasaMjogA / / 11 / / phariseNa jahA vAU, gijjhai kaaysNsio| nANAihiM tahA jIvo, gijjJai kAyasaMsio / / 12 / / kAyasaMzritodehasaGgataH / / aNiMdiyaguNaM jIvaM, dunneyaM maMsacakkhuNA / siddhA pAsaMti savvannU, nANasiddhA ya sAhuNo / / 13 / / tathA ca pUrvAcAryakRtagAthA'jIvo aNAinihaNo, aviNAsI akkhao dhuvo niccaM / davvaTThayAinicco, pariyAyaguNehi ya aNicco ||1|| jaha paMjarAu sauNI, ghaDAu bayarANi kaMcuA puriso / evaM na ceva bhinno, jIvo dehAu saMsArI ||2|| jaha khIrodagatilatillakusumagaMdhANa dIsai na bheo / taha ceva na jIvassavi, dehAdaccaMtio bheo ||3|| saMkoavikoehi a, jahakkama dehaloamitto vA / hatthissa va kuMthussa va, paesasaMkhA samA ceva / / 4 || kAlo jahA aNAI, avi NAsI hoi tisu vi kAlesu / taha jIvovi aNAI, aviNAsI tisu vi kAlesu ||5|| gayaNaM jahA arUvI, avagAhaguNeNa ghippaI taM tu / jIvo tahA arUvI, vinnANaguNeNa pittavyo / / 6 || jaha puDhavI aviNaTThA, AhAro hoi savvadabvANaM / taha AhAro jIvo, nANAINaM guNagaNANaM | 7 || akkhayamaNaMtamaulaM, jaha gayaNaM hoi tisu vi kAlesu / taha jIvo aviNAsI, avaDhio tisu vi kAlesu ||8|| jaha kaNagAo kIraMti, pajjavA mauDakuMDalAIyA | davvaM kaNagaM taM ciya, nAmaviseso
Page #185
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 178 imo anno / / 9 / / evaM cauggaIe, paribbhamaMtassa jIvakaNagassa / nAmAI bahuvihAiM, jIvadavvaM tayaM ceva ||10|| jaha kammayaro kammaM, karei bhuMjei so phalaM tassa / taha jIvo vi a kammaM, karei bhuMjei tassa phalaM / / 11 / / ujjoveuM divasaM, jaha sUro vaccaI puNo atthaM / naya dIsai so sUro, annaM khittaM payAsaMto ||12|| jaMha sUro taha jIvo, bhavaMtaraM vaccae puNo annaM / tatthavi sarIramannaM, khittaM va ravI payAsei / / 13 / / phulluppalakamalANaM, caMdaNaagarUNa surahigaMdhINaM / ghippai nAsAi guNo, naya rUvaM dIsae tesiM / / 14 || evaM nANaguNeNaM, ghippai jIvo vi buddhimaMtehiM / jaha gaMdho taha jIvo, na hu sakkhA kIrae bhittuM / / 15 / / bhaMbhAmauddamaddalapaNavamakuMdANa saMkhasannANaM / sadducciya suvvai kevalu tti na hu dIsaI rUvaM / / 16 / / paccakkhaM gahagahio, dIsai puriso na dIsai pisAo / AgArehi muNijjai, evaM jIvo vi dehaThio / / 17 / / hasai virUsai rUsai, naccai gAei ruyai suhadukkhaM / jIvo dehamaigaoM, vivihapayAraM payaMsei / / 18 / / jaha AhAro bhutto, jiANa pariNamai sattabheehiM / vasa 1 soNiya 2 maMsa 3 TThia 4 majjA 5 taha meya 6 sukkehiM 7 / / 19 / / evaM aTThavihaM cia, jIveNa aNAisahagayaM kammaM / jaha kaNaga pAhANe, aNAisajoganipphannaM / | 20 || jIvassa ya kammassa ya, aNAimaM ceva hoi saMjogo / so vi uvAeNa puDho, kIrai na balAu jaha kaNagaM ||21|| ja (i)ha puvvayaraM kammaM, jIvo vA jai havijja vai koi / so vattavyo kukkuDa-aMDANaM bhaNasu ko paDhamo / / 22 / / jaha aMDasaMbhavA kukkuDitti aMDaM ca kukkuDAibhavaM / naya puvvAvarabhAvo, jaha taha kammANa jIvANaM / / 23 / / aNumANapahe siddhaM, chaumatthANaM jiNANa paccakkhaM / giNhasu gaNahara ! jIvaM, aNAiyaM akkhayasarUvaM / / 24 / / kattha ya jIvo balio, kattha ya kammAi huMti baliyAI / jIvassa ya kammassa ya, puvvanibaddhAi verAI / / 25 / / iti jIvasthApanakulakam / /
Page #186
--------------------------------------------------------------------------
________________ 179 gacchAcArapaiNNayaM athavA 'nAhiyavAyaM ti dhUrtAkhyAnAdivadasambaddhajalpanam / yathA avaMtIjaNavae ujjeNI nAma NagarI, tIse uttarapAse jiNNujjANaM NAma ujjANaM, tattha bahave dhuttA samAgayA, tesiM ahivaiNo ime-sasago 1 elAsADho 2 mUladevo 3 khaMDapANA ya itthiyA 4 / ekkekkassa paMca paMca dhuttasayA dhuttINajhaeTaya paMcasayA khaMDapANAe, ahaNNayA pAusakAle sattAhavaddale bhukkhattANaM imerisI kahA saMyuttA, ko amhaM dejja bhattaM ti? mUladevo bhaNati-jaM jeNa aNubhUyaM suyaM vA so taM kahayatu, jo taM Na pattiyati teNa savvadhuttANaM bhattaM dAyabvaM, jo puNa bhAraharAmAyaNasuisamutthAhiM uvaNayauvavattIhiM pattIhiti so mA kiMci dalayatu / evaM mUladeveNa bhaNie savveMhi vi bhaNiyaM-sAhu sAhu tti / tato mUladeveNa bhaNiyaM-ko puvvaM kahayati ? elAsADheNa bhaNiyaM-ahaM bhe kahayAmi, tato so khiumaardgho| ahayaM gAvIu gahAya aDaviM gao pecchAmi core AgacchamANe, to me pAvaraNI kaMbalI patthariUNaM tattha gAvIu chubhiUNAhaM poTTalayaM baMdhiUNa gAmamAgao | pecchAmi ya gAmamajjhayAre goddahe ramamANe, tA haM gahiyagAvo te pecchiumAraddho, khaNametteNa ya te corA kalayalaM karemANA tattheva NivaitA | so ya gAmo sadupadacauppado ekaM vAluMkaM paviTTho / te ya corA paDigayA / taM pi vAluMkaM egAe ajiyAe gasiyaM / sA vi ajiyA caramANI ayagareNa gasiyA / so vi ayagaro egAe DheMkAe gahio / sA uDDiuM vaDapAyave NilINA / tIse ya ego pAo palaMbati / tassa ya vaDapAyavassa ahe khaMdhAvAro Thio, taMmi ya DheMkApAe gayavaro Agalito. sA uDDiuM payattA AgAse uppAo gayavare kaDDittumAraddha DovehiM kalayalo kao / tattha saddavehiNo gahiyacAvA pattA, tehiM sA jamagasamagaM sarehiM pUriyA, sA mayA, raNNA tIe porTe phADAviyaM, ayagaro diTTho, sovi phADAvio ajiyA diTThA, sA vi phAlAviyA vAluMke diTuM ramaNijjaM, etyaMtare te goddahA upastA, pataMgaseNA iva bhUbilAo so gAmo vAluMkAo
Page #187
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 180 NiggaMtumAraddho, ahaMpi gahiyagAvo Niggao / savvo so jaNo saTThANANi gao | ahaMpi avaujjhiya gAvo ihamAgato, taM bhaNaha kahaM saccaM ? sesagA bhaNaMti-saccaM saccaM, elAsADho bhaNatikahaM gAvIu kaMbalIe mAyAo gAmo vA vAluMke ? sesagA bhaNaMti-bhArahasutIe suvvati jahA puv AsI egaNNavaM jagaM savvaM, tammi ya jale aMDamAsI, tammi a aMDage saselavaNakANaNaM jagaM savvaM jai mAyaM to tuha kaMbalIe gAvo vAluMke vA gAmo Na mAhiti ? jaM bhaNasi jahA-DheMkudare ayagaro tassa ya ajiyA tIe vAluMkaM etthavi bhaNNai uttaraM-sasurAsuraM sanArakaM saselavaNakANaNaM jagaM savvaM jai viNhussa udare mAyaM so vi ya devaI udare mAo, sA vi ya sayaNijje mAyA, jai eyaM saccaM to tuha vayaNaM kahaM asaccaM bhavissati? 1 / tato sasago kahitumAraddho-amhe kuDuMbiputtA kayAiM ca karisaNANi, ahaM sarayakAle chettaM atigao, tammi ya khette tilo vutto, so ya eriso jAto jo paraM kuhADehiM chettavyo, taM samaMtA paribbhamAmi, pecchAmi ya 1gayavaraM, araNNataNaMmi, utthiuM palAo, pecchAmi ya aippamANaM tilarukkhaM taMmi vilaggo / patto a gayavaro so maM apAvaMto kulAlacakkaM va taM tilarukkhaM paribhamati cAlei ya taM tilarukkhaM teNa ya cAlio jalaharo viva tilo tilavuTTi muMcati / teNa ya bhamaMteNa cakkatilA viva te tilA pIliyA, tao tellodA NAma NadI vUDhA so ya gao tattheva tilacalaNIe kkhutto mao ya / mayAvi se cammaM gahiyaM datio kao tellassa bhario ahaMpi khudhio khalabhAraM bhakkhayAmi dasa ya tellaghaDA tisio pibAmi, taM ca tellapaDipuNNaM daiyaM ghettuM gAmaM paTTio, gAmabahiyA rukkhasAlAe NikkhiviuM taM daiyaM gihamatigao putto ya me daiyassa pesio so taM jAhe Na pAvai tAhe rukkhaM pADeuM geNhatthA / ahaMpi gihAo uThThio paribhamaMto ihamAgao / eyaM puNa me aNubhUyaM, jo Na pattiyati so deu bhattaM / sesagA bhaNaMti-atthi eso ya bhAvo bhAraharAmAyaNe suI suNijjati
Page #188
--------------------------------------------------------------------------
________________ 181 gacchAcArapaiNNayaM 'teSAM kaTataTabhraSTairgajAnAM madabindubhiH / prAvarttata nadI ghorA hastyazvarathavAhinI / / 1 / / ' jaM bhaNasi kahaM e mahaMto tilarukkho bhavati, ettha bhaNNai-pADaliputte kila mAsapAdave bherI NimmaviyA to kiha tilarukkho e mahaMto na hojjAhi ? 2 / tato mUladevo kahiumAraddho so bhaNatitaruNattaNe itthiyasuhAbhilAsI dhArAdharaNaTTayAe sAmigihaM paTThio chattakamaMDaluhattho, pecchAmi ya vaNagayaM mama vahAe ejjamANaM tato haM bhIto attANo asaraNo kiMci NilukkaNaTThANaM apassamANo dagachaDDuNaNAlaeNa kamaMDaluM atigaomhi / so vi ya gayavaro mama vahAe teNevaMteNa 1 atigao / tato me so gayavaro chammAsaM aMto kuMDiyAe vAmohio / tao haM chaTTamAsaMte kuMDiyagIvAo Niggao / so vi ya gayavaro teNevaMteNa Niggao, NavaraM vAlaggaMte kuMDiyagIvAe laggo / ahamavi purao pecchAmi aNorapAraM gaMgaM, sA me gopayamiva tiNNA gaomhiM sAmigihaM / tattha me taNhAchuhAsame agaNemANeNa gaMgAo paDaMtI matthae chammAsA dhAriyA dhArA / tao paNamiUNa mahaseNaM payAo saMpatto ujjeNiM tujhaM va ihaM milio iti / taM jai saccaM eyaM to maM heUhiM pattiyAveha, aha maNNaha aliyaM to dhuttANaM dehau bhattaM, tehiM bhaNiya saccaM mUladevo bhaNai kahaM saccaM ? te bhaNati suNeha puvvaM baMbhANassa muhAo vippA NiggayA 1 bAhAo khattiyA 2 urUsu vaissA 3 pAdesu suddA 4, jai ittio jaNavao tassudare mAo to tumaM hatthI ya kuMDiyAe kiM Na mAhiha / aNNaM ca kila baMbhANe viNDu ya uDDAhaM dhAvaMtA gatA divvaM vAsasahassaM tahA vi liMgassaMto Na patto taM jai emahaMtaM liMgaM umAe sarIre mAyaM to tumaM hatthI ya kuMDiyAe Na mAhiha ? jaM bhaNasi vAlagge hatthI kahaM laggo taM suNasuviNhU jagassa kattA egaNNave tappati tavaM jalasayaNagato / tassa ya NAbhIo baMbho paumamamaNibho Niggao NavaraM paMkayaNAbhIe laggo evaM jai tumaM hatthI ya viNiggatA hatthI vAlagge laggo ko doso / jaM
Page #189
--------------------------------------------------------------------------
________________ ... 182 gacchAcArapaiNNayaM bhaNasi gaMgA kahamuttiNNA ? rAmeNa kila sItAe pavittiheuM suggIvo ANatto teNAvi haNUmaMto so bAhAhiM samudaM tariuM laMkApuri patto diTThA sIyA paDiNiyatto sIyA bhattuNA pucchio kahaM samuddo tiNNo ? bhaNatitava prasAdAt tava ca prasAdAdbhartuzca te devi tava prasAdAt / sAdhuprasAdAcca pituH prasAdAttIrNo mayA goSpadavatsamudraH / / 1 / / jai teNa tirieNa samuddo bAhAhiM tiNNo tumaM kahaM gaMgaM Na tarissasi / jaM bhaNasi kahaM chammAse dhArA dharitA etthavi suNasu divvaM vAsasahassaM tavaM kuNamANaM daguNa baMbhaM khubbhamANehiM loyahiyatthA suragaNehiM gaMgA abbhatthitA avatarAhi maNuyalogaM, tIe bhaNiyaM ko me dharehiti NivaDiMti pasuvaiNA bhaNiyaM ahaM te egajaDAe dhArayAmi / teNa sA divvaM vAsasahassaM dhAriyA / jai teNa sA dhariyA tumaM kahaM chammAsaM Na dharissasi ? 3 | aha pattA khaMDapANA kahitumAraddhA sA ya bhaNai olaMbitaMti amhehi, bhaNaha jai aMjaliM kariya sIse, uvasappaha jai a mamaM to bhattaM demi savvesiM / / 1 / / to te bhaNaMti dhuttA, amhe sav jagaM tule mANA | kaha evaM dINavayaNaM, tujjha sagAse bhaNIhAmo / / 2 / / tatto IsiM hasiUNa khaMDavANA kahayati-ahaM rAyarayagassa dhUyA aha aNNayA saha pitrA vatthANa mahAsagaDaM bhareUNa purisasahasseNa samaM NadiM salilapuNNaM pattA, dhoyAiM vatthANi to Ayave diNNANi uvvAyANi Agato mahAvAo teNa tANi savvANi vatthANi avahariyANi tato haM rAyabhayA gohArUvaM kAUNa rayaNIe NagarujjANaM gayA, tatthAhaM rattAsogapAse cUyalayA jAtA, aNNayA ya suNemi jahA rayagAummiTuMtu abhayaghosaM paDahasadaM soUNa puNNaNavasarIrA jAyA / tassa ya sagaDassa NADagavarattA ya jaMbUehiM bhakkhiyAo / tao me piuNA NADagavarattAo aNissamANeNa mahisachippA laddhA tattha NADagavarattA valitA / taM bhaNaha kimettha saccaM te bhaNaMti-baMbhakesavA aMtaM Na gayA liMgassa vAsasahasseNa jati taM saccaM tuha vayaNaM kahamasaccaM bhavissaitti /
Page #190
--------------------------------------------------------------------------
________________ 183 gacchAcArapaiNNaya rAmAyaNevi suNijai jahaM haNumaMtassa pucchaM mahaMtamAsI taM ca kila aNegehiM vatthasahassehiM veDhiUNa tellaghaDasahassehiM siciUNa palaviyaM teNa kila laMkApurI daDDA / evaM jai mahisassa vi mahaMtapuccheNa NADagavarattAo jAyAo ko doso / aNNaM ca imaM suI suvvai jahA-gaMdhAro rAyA raNNe kuddavattaNaM patto / avaro vi rAyA kimasso NAma mahAbalaparakkamo / teNa ya sakko devarAyA samare Nijjio / tato teNa devarAiNA sAvasatto raNNo ayagaro jAo / annayA ya paMDusuA rajjabhaTThA raNNe ThiA / annayA ya egAgI niggao bhImo, teNa ya ayagareNa gasio, dhammasuto ya ayagaramUlaM patto, tato so ayagaro mANusIe vAyAe taM dhammasuyaM satta pucchAto pucchei teNa ya kahiAto sattapucchAto tato bhImaM Niggilai / tassa ya sAvassa aMto jAto, jAto puNaravi rAyA / jai eyaM saccaM to tumaM pi sabbhUtaM gohAcUyasabhAvaM gaMtUNa puNavA jAyA / to khaMDavANA bhaNai-evaM gate vi majjha paNAmaM kareha / jai kahaM vi na jippaha to kANAvi kavaDDiyA tubbhaM mullaM Na bhavati / te bhaNaMti ko'mhe satto NijjiNao, to sA hasiUNa bhaNati / tesiM vAtahariyANa vatthANa gavasaNAya niggayA rAyANaM pucchiuNNaM aNNaM ca mama dAsaceDA NaTThA te ya aNisAmitA tA haM gAmaNagarANi aDamANI ihaM pattA taM te dAsaceDA tubbhe tANi vatthANi imANi jANi tubmaM parihiyANi, taM jai saccaM to deha vatthA / aha aliyaM to dehi bhattaM / asuNNatthaM bhaNiyamiNaM, sesaM dhuttakkhANagANusAreNa Neyamiti / gato loio musAvAutti / etacca nizItha (cUrNi) pIThAt likhitaM / tathA dhAvanaM-akAle varSAkalpAdikSAlanaM yadivA niSkAraNamatitvaritamavizrAmaM gamanaM kauzikatApasavat / tatsambandhazca saMkSepataH pUrvAcAryaiH padyabandhIkRto yathA-svAmyapi zvetambI gachannUce gopairasAvRjuH / panthAH kiM tvatra kanakakhalAkhyastApasAzramaH / / 1 / / sadRgviSAhinA ruddho'pracAraH pakSiNAmapi / tatpanthAnaM vimucyAmuM vakreNApyamunA
Page #191
--------------------------------------------------------------------------
________________ 184 gacchAcArapaiNNayaM vraja / / 2 / / vAryamANo'pi bhagavAn yayau tatrarjunA'dhvanA / jJAtvA ca bodhaM tasyAheravamanyAtmano vyathAm / / 3 / / yakSamaNDapikAyAM ca kAyotsargeNa tasthivAn / sa tu pUrvabhave kvApi gacche'bhUt kSapakottamaH ||4|| gacchatA pAraNArthaM ca bhekI pAdena ghAtitA AlocanArthametasya darzitA kSullakena sA ||5|| kruddhaH so'darzayajhekIH mArge lokena mAritAH / are kiM kSullakakSudra ! mayaitA api mAritAH ||6|| kSullako'sthAt tatastUSNIM sAyamAvazyake'pi saH / anAlocyaiva tAM bhekI nyaSadat pakSakastataH |7|| kSullako smArayo~kIM tAmAlocayase na kim / kSapako'tha krudhotthAya kSullaM hanmIti dhAvitaH ||8|| mRtvA stambhAsthighAtena jyotiSkeSu suro'bhavat / sa cyutaH kanakakhale paJcazatyAstapasvinAm / / 9 / / patyuH kulapateH patnyAH suto'bhUt kauzikAbhidhaH / tatra kauzikagotratvAdAsannanye'pi kauzikAH ||10|| sa cAtikopanatvena khyAto'bhUt caNDakauzikaH / mRte kulapatau tatra so'bhUt kulapatistataH / / 11 / / mUrchAlustatra kasyApi nAdAt puSpaphalAdi saH | jagmurdizodizaM pazcAt tApasAstadanAptitaH / / 12 / / anyadA kaNTakArthaM ca kauziko gatavAn bahiH / zvetambyA etya rAjanyairbhagnaM tasya vanaM tadA / / 13 / / bhajyate tvadvanaM kaizcidityAkhyAte'sya gopakaiH / dadhAve tatkSaNAt pazu-pANiM parazurAmavat / / 14 / / dRSTaH kumArairnaSTAste dhAvan garte papAta saH | kuThAra: sammukho'syA-bhUcchirastena dvidhA kRtam / / 15 / / mohAt tatraiva jajJe'hidRgviSazcaNDakauzikaH / vane tatra sa babhrAma jIvaM dRSTvA dahan krudhA / / 16 || dRSTvA'tha svAminaM kruddhaH kiM mAM na jJAtavAnasau / sUraM vIkSya niraikSiSTa paraM nAdAta prabhuH ||17|| bhAnuM punaH punarvIkSya vIkSate sma prabhuM dRzA / paraM prabhau viSajvAlA puSpamAlA ivAbhavan / / 18 / / dadaMza daMdazUko'tha niHzUkaH pAdayoH prabhum / paraM prabhau vajrasAre daMzadaMza ivAbhavat / / 19 / / dRSTvA dRSTvA krudhAtIvApacakrAmAtha dRgviSaH / mUrchito madviSeNaiSa
Page #192
--------------------------------------------------------------------------
________________ 185 gacchAcArapaiNNayaM nipatanmA mamopari ||20|| zailavannizcalaM vIkSya vilakSo'tha puraH sthitaH / pazyan mUrti prabhoH zAntAM sudhArasamayImiva ||21|| nirviSAkSaH kSaNAjjajJe tatastaM svAmyavocata / caNDakauzika budhyasva budhyasva nanu mA muhaH ||22|| tatsamAkarNya tasyAherUhApohAdajAyata / jAtismRtistataH sa svaM nindan kSamayatprabhum / / 23 / / pradakSiNAtrayaM datvA svAmyagre'nazanaM vyadhAt / ruSTo mA rama hanaM satvAn kSiptvA tuNDaM bile sthitaH / / 24 / / svAmyasthAt kRpayA tasya dRSTvA prabhumupAgaman / gopAlavatsapAlAdyA vRkSAdyantaritAH sthitAH / / 25 / / jaghnuste leSTubhistveSa citrastha iva nAcalat / vizvastAste upetyAtha yaSTibhistamaghaTTayan / / 26 / / tathA'pyavicalaMtaM taM te lokasya nyavedayan / athAgatya prabhuM lokA natvA'hiM tamapUjayan / / 27 / / ghRtavikrayikAstaM ca mrakSayanti spRzanti ca / athaitya ghRtagandhena kITikAstamupAdravan / / 28 || vedanAmadhisehe tAM karmakSayasahAyinIm / so'hivipadya pakSAnte sahasrAre suro'bhavat / / 29 / / iti kauzikatApasasambandhaH / / / tathA DepanaM-garttavaraMDAdInAM rayeNollaGghanam / tathA laGghanaM-sAdhUpari zrAddhAdyupari vA krodhAdinA'nnapAnAdimocanaM athavA laGghanaM-utplutya vAhAdikollaGghanaM arhanmitrasAdhuvattathA hi-kSitipratiSThitaM nAma puraM dvau tatra sodarau / arhannato'hanmitrazca jyeSThabhAryA laghau ratA ||1|| laghurnecchati tAM cAha bhrAtaraM me na pazyasi ? / patiM vyApAdya sA bhUyastamUce na tvamasta sa ||2|| nirvedanAtha tenaiva sa laghuvratamAdade / tadraktA sA'pi mRtvA'bhUd grAme kvApyatitaH zUnI / / 3 / / sAdhavo'pi yayustatra zunyA'darzi muniH sa ca / tadaivAgatya sA zleSaM muhurturivAkarot / / 4 / / naSTaH sAdhurmRtA sA'tha jAtA'TavyAM ca markaTI / tasyA eva ca madhyenATavyA yAtaM kathaJcana / / 5 / / antarmunInAM taM vIkSya premNA zizleSa markaTI / tAM vimocyA'tha kaSTena sa kathaJcitpalAyitaH / / 6 || mRtvA tatrApi sA jajJe yakSA taM
Page #193
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 186 prekSya sA'vadheH / naicchanmAmeSa tacchidrANIkSate na tvavaikSata / / 7 / / samAnavayaso'vocan hasantastaM ca sAdhavaH / tvamarhanmitra ! dhanyo'si yacchunImarkaTIpriyaH ||8 / / anyadA kramalacaM sa jalavAhaM vilayitum / pramAdAd gatibhedena padaM prAsArayan muniH / / 9 / / tasya tacchidramAsAdya sA cicchedAMhrimUrutaH / sa mithyAduSkRtaM jalpan nyapatattajjalAbahiH / / 10 / / samyagdRSTisurI tAM ca nirdhATya taM muneH kramam / tadaivAlagayad rUDho devatA'tizayena saH / / 11 / / ityarhanmitrasAdhusambandhaH / / tathA mamakAro-mamatAkaraNaM, vastrapAtropAzrayAdiSu, tathA'varNoccAraNaMavarNavAdakathanaM arhadAdInAM etacca durlabhabodhitvahetuH / yaduktaM sthAnAGge'paMcahiM ThANehiM jIvA dullabhabohiyattAe kammaM pagaraMti / taM arihaMtANamavannaM vadamANe 1 arihaMtapannattassa dhammassa avaNNaM vadamANe 2 AyariyauvajjhAyANamavannaM vadamANe 3 cAuvannassa saMghassa avannaM vadamANe 4 vivakkatavabaMbhacerANaM devANaM avaNNaM vadamANe 5 / vipakvaM-udayAgataM tapobrahmacaryaM taddhetukaM devAyuSkAdi karma yeSAM te tathA / tathA'varNavAde gurupratyanIkavarAhamihirasambandho yathA asthi siribharahavariDhe sayalaTThagarihe marahaTTe dhammiyajaNAginnapunnapaDipunnapavahaNapaiTThANaM siripaiTThANaM nAma nayaraM, tattha ya cauddasavijjAThANapArago chakkammamammaviU payaIe bhaddao bhaddabAhunAma mAhaNo hutthA / tassa paramapimmabharasarasIruhamihiro varAhamihiro sahoyaro / annayA tattha cauddasapuvva'puvvarayaNamahesaro navatattavaranihANapattamahAbhaddo sirimaM jasobhadda sUricakkavaTTI ujjANavaNe samosaDho / tannamaMsaNakae ahamahamigAe sayalaM nayaraloyaM gacchaMtaM paloiya kiMci vi saMjAyapamoo varAhamihireNa saddhiM bhaddabAhU sUrINa vaMdaNatthaM gao | te vaMdiya kamavi paramANaMdamuvvahaMto samuciyabhUbhAge niviThTho / tao sUrIhiM vihiyA nivveyasaMjaNaNI desaNA-saMsAro dukkharUvo caugaiguvilo joNilakkhappahANo, itthaM jIvANa mukkhaM khaNama vi pavaraM vijjae neva
Page #194
--------------------------------------------------------------------------
________________ 187 gacchAcArapaiNNaya kiMci / tamhA taccheyaNatthaM jiNavarabhaNie ujjayA hoha dhamme, khaMtAIe muNINaM guNagaNakalie sAvayANaM ca sAre ||1|| taM suNiya veraggataraMgaraMgio Agamesibhaddo paNaTThamohaniddAmuddo bhaddabAhU sahoyaraM varAhamihiraM bhaNaivacchAhaM saMjAyabhavavirAgo, esiM gurUNaM caraNamUle savvasaMgapariccAyaM kariya aNavajjaM pavajjamAyarissaM, bhavayA puNa gharakajjesu sajjeNa hoyavvaM / to varAhamihiro taM pai jaMpai-bhAya ! jai tumaM saMsArasAyaraM tariumicchasi tA kahamahaM bhaggapavahaNajaNuvva tattha majjemi, jao-sakkarasahiyA khIrI, diyANa jaha vallahA havai ahiyA / tA kiM sA iyarANa vi, narANa na hu hoi abhiruiyA / / 1 / / evaM dikkhAmahilAsaM jANiUNa mA eso bhavAvaDe nivaDau tti bhaddabAhuNA aNumannio tao dovi bhAyarA gurupaccakkhaM savvaM sAvajja paccakkhAyaMti / tao bhaddabAhU gahiyaduvihasikkho kameNa guruvayaNakamalAo bhasaluvva mayaraMdaM cauddasapuvvasuttattharahassaM pAUNa suhio suvihiyacUDAmaNI jAo / io ya sirimaM sirijasabhaddasUrINa asamANavijjAThANo asamANacaritto ajjasaMbhUyavijao nAma sIsaseharo Asi / annaMmi diNe sUripayajugge suyakevaliNo muNiya saMbhUyavijayabhaddabAhU nAmae muNivare gaNaharapae paTThAviUNa sayaM sirijasabhaddasUriNoM saMlehaNaM kariya surapurasirIe avayaMsabhAvamuvagayA | tao te sasisUruva micchattatimiraM govitthareNa haNaMtA mahimaMDale puDho puDho viharaMti / aha so varAhamihiramuNI appamaI caMdasUrapannattipamuhe kevi gaMthe muNiUNa ahaMkAravikAranaDio sUripayamahilasaMto ajuggu tti gurUhiM nANabaleNa nAUNa na gaNaharapae ThAvio iya suyavayaNaM saraMtehiM / 'vUDho gaNaharasaddo, goyamamAIhi dhIrapurisehiM | jo taM Thavai apatte, jANato so mahApAvo ||1|| tao varAhamihirassa jiTThasahoyare vi siribhaddabAhugaNahare paramA apII jAyA, jao imehiM maha mANakhaMDaNA kayA, ao ittha ThAuM na jujjai / bhaNiyaM ca-'mANi paNaTThai jai na taNu to desaDA caijja | mA dujjaNakarapallavihiM
Page #195
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 188 daMsi jjaMtu bhamijja / / 1 / / teNa pAvakammodaeNa appA guNapavvayArUDho vi dosAvaDe pADio aho duraMtayA kammANaM / jaM tivvakasAudaeNa uttamaguNaThANehito micchattaguNaThANe paGio duvAlasavarise paripAliyacaritto jiNamubaMI muttUNa puNaravi sahAvasiddhaM mAhaNattamuvagao varAhamihiro bhaNiyaM ca-'prakRtyA zItalaM nIramuSNaM tadvaniyogataH / punaH kiM na bhavecchItaM svabhAvo dustyajo yataH / / 1 / / ' tao caMdasUrapannattipamuhAgamagaMthehiMto kiM pi kiM pi rahassaM gahiUNa sanAmeNa vArAhI saMhiya tti nAmayaM joisasatthaM savAyalakkhapamANaM karei / taM ca siddhatAu uddhariaM ti pAeNa saccaM hoi / ao loesu pasiddhaM taM jAyaM / annaM ca aMgovaMgehiMto davvANuogAo maMtataMtAI muNiuM pauMjiUNa ya jaNamaNAiM raMjei micchaddiTThINa purao niyacariyamevaM parUvei jaM ahaM duvAlasavarise diNayaramaMDale Thio, bhayavayA vi bhANuNA sayalagahamaMDalassudayatthamaNavakkAiyAraThiijogavivAgAiyaM pasiya maha daMsiyaM pesio ya ahaM mahiyale tao me imaM joisasatthaM kayaM / jai asaccaM tA kiM parimiyaM bhAsijjai / micchattaMdhiyamaiNo dhijjAiyA vajjapAyasarisaM pi tavvayaNaM taheva paDivajjati / aho annANavilasiyameesiM jao-'vatthaMcale silAe, khaMDaM baMdhitu moyagamimaM ti / dhuttehiM bhaNirehiM, bAlA lahu bholavijjati / / 1 / / ' tayaNu bhUdevasseva tassa vannaNamevaM kuNaMtA ciTThati / jamesa varAhamihiro mohaNanahagamaNAibahurUvAhiM vijjAhiM dippaMto gahagaNehiM saha duvAlasa vAsAiM bhamiUNa joisasatthaM ca kAUNa mahiyalamoinno cauddasavijjAThANapArago jaao| ajja jAvaiya tappasiddhI loe vi phurai paiTThANapurAhirAo vi viyakkhaNu tti taM pUei / jao loo pUiyapUyago na paramatthaviU | sa kAcakhaNDasamo vi iMdanIlamaNi tti saMgahiUNa rannA sa purohio vihio / na ya viyArasArA havaMti rAyANo | taM ca rAyapasAyapattaM muNiUNa jaNo viseseNa sammANai / aha siribhaddabAhU pahU sayalamavaNiTThANaM vayaNAmaeNa siMcaMto
Page #196
--------------------------------------------------------------------------
________________ 189 gacchAcArapaiNNayaM paiTThANapurabAhirujjANe samosario / tatthAgayaM sUrIsaramAyanniUNa rAyA porapariyario vaMdiuM gao / rAyANuvittIe varAhamihiro vi / tammi samae rAyAdisamakkhaM egeNa puriseNa varAhamihiro vaddhAvio, deva ! saMpayaM ceva tumhaghare putto uppanno / taM muNiya rAyA harisio vaddhAviyanarassa pAriosiyaM dANaM dAUNa purohiyaM vAharei-sAhesu tumaM esa tujjha putto kerisavijjo ? kiyappamANAU ? amhaM ca pUaNijjo hohI na va tti ? saMpai savvannuputto samasattumitto siribhaddabAhU sUrI tahA joisacakkanirikkhaNaviyakkhaNo tumaM ca ao duve vi nANicUDAmaNiNo viyAriUNa Aisaha / tao varAhamihiro sahAvacavalamAhaNajAittaNeNa niyanANukkarisaM ca jANAvayaMto vAgarei mahArAya ! mae eyassa jammakAlalaggagahAiyaM viyAriyaM / esa sisU varisasayapamANAU tumhANaM tuhaputtaputtANaM ca pUio aTThArasa vijjAThANapAragAmI bhavissai / eyammi samae jiNasamae nimittakahaNaM nisiddhapi muNiMto nariMdAi loyAo jiNamayapabhAvaNatthaM kaDuosahapANaM rogaccheyaNakae kIraMtaM suTumuvajAyai tti viyAriUNa gIyatthasiromaNI siribhaddabAhU mahAmuNI tassa dAragassa satta digaMte biDAliyAo maraNamAisai / taM vayaNamAyanniUNa koveNa pajjaliro varAhamihiro naravaraM pai jaMpai-deva ! jai eyaM eyANaM vayaNamannahA hoi, tA tubbhehimeyANaM pAsaMDINaM kovi payaMDo daMDo kAyavyo / evaM vAhariUNa rosAruNanayaNo varAhamihiro rAyasahio niyagharaM gao / tao teNa jhaDiti gaMtUNa sa bAlo maMdiramaMtare guttaThANe ThAvio, cauddisiM ca gharabAhiM ubbhaDasuhaDA satthahatthA nivesiyA, dhAI puNa bhoyaNAisAmaggI sahiyA abmaMtare ceva nibiDanibiDaM kavADasaMpuDaM saMghaDiUNa jAgaramANI bAlaM rakkhai / tassAriTThabhavaNassa duvAradese sayaM varAhamihiro uvavisiya biDAlasaMcAraM rakkhei + saMpatte sattame diNe taheva tesiM rakkhaM kuNaMtANaM ukkiriyabiDAlA mahAthUlA duvAraggalA sahasA bAlagovariM paDiyA, tagghAeNa
Page #197
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 190 ya dArago mao, dhAIe hA hi tti halabolo kao / jaM esa mae rakkhaMtIe ceva ucchaMgaThio hayAseNa kayaMteNa bAlago nihao / taM vajjanivAyasarisaM vayaNaM suNiya purohio mucchAnimIliyaccho dhasa tti dharaNIyale paDio / sisirovayArehiM puNaravi pattaceyaNo ugghADiUNa kavADasaMpuDhaM taM suyaM sayaM pAsiUNa hiyayaM tADayaMto roiuM payatto- hA hA duraMtare divva ! roviUNa suraddumaM / samummUlesi kiM pAva ! mattadaMtivva me suyaM / / 1 / / eyAo vi duhAo ahiyayaraM dUmei sallu vva me hiyayaM nANAsaccattaNaM / evaM soyaM karaMteNa teNa jaNo vi royAvio, rAyAvi vinnAyavaiyaro AgaMtUNa taM purANAibhaNiyasaMsArANiccayAvayaNehiM paDibohei / iya sAhei ya bho varAhamihira ! siribhaddabAhusAminiveiyaM nANamavitahaM jAyaM, paraM biDAlAo jaM tassa maraNamuvaiTTaM taM asaccaM dIsai, ao tammaraNaheu dhAiM pucchai, dhAie vi sa aggalA ANeUNa ranno daMsiyA, tIe aggavibhAge ukkiriyaM birAliyaM daTThUNa saMjAyavimhao rAyA sUrirAyaguNakittaNamuhariyamuho bajjarai, aho ! picchaha picchaha loyA ! seyaMvarANaM nANaladdhilacchIo / taM saccaM ceva savvannuputtayA jaM evamavisaMvAyaNA / evaM camakkio rAyA uTThaUNa siribhaddabAhuguruM paNamiya pucchai / bhayavaM keNa heUNA purohiyavayaNamasaccaM jAyaM ? tao gurU bhaNai-mahArAya ! esa gurupaDiNIo vayAo parivaDio viNaTThamaio tuha purohio, teNa heuNA eyassa vayaNaM na saccaM hoi / jaM ca savvannuNA paNIyaM vayaNaM taM jugaMte vi nannahA hoi / tao rAyA nAyaparamattho jaMpeihA micchatadhattUrapANavAmohiyamaiNA sayalamavi mahiyalaM kaNayamayaM mannamANeNa mae niratthayaM maNuyajammaniggamiyaM tA bhayavaM ! pasiya maha sikkhaM deha / jeNa sakayattho homi / tao gurU duggaigamaNapaDivakkhaM dhammasikkhaM sahAsamakkhaM ranno viyarai / so vi taM sesu vva sirasA paDicchai / jappabhidaM mayakalevaraM va purohiyamayaM caiya rAyA jiNadhammaM paDivajjai, *
Page #198
--------------------------------------------------------------------------
________________ 191 gacchAcArapaiNNayaM tappabhiiM ca NaM loo tamuvahasai / so vi niyataNayamaraNeNa nANAsaccattaNeNaM loyApavAeNa ya saMjAyasaMsAranivveo savvahA vigayasammatto saMgahiyamicchatto parivvAyagapavvajjaM paDivajjiya muNijaNe pausamAvahato annANakaTThatavAiM suiramAyariya aNuddhiyapAvasallo mariUNa appaDDio vaMtaro jAo / aha so vANamaMtaro vibhaMganANeNaM niyapuvvabhavamAbhoittA micchattodayavaseNa jiNasAsaNe paramaveraM vahato ciMtei, kayANaM ahaM puvvabhavaverasAyaraM pavaNanaMdaNu vva ullaMghiya suhio havissaM / tao devakiccamakAUNa jiNabhattirattANaM sAhusAvayAINaM uvasaggaM kAukAmo tacchiddANi gavesei / tao sayA appamattANaM sAvajjajogavirayANaM sAhusAhuNINaM aMdhu vva na kiMpi picchai dUsaNaM, tesiM ca kesamavi musamUriumasamattho hattheNa hatthaM malaMto daMtehiM uDhe khaMDaMto muTThIe hiyayaM tADayaMto bhittIe sIsaM phoDato vihattho hotthA / tatto tappuSTuiM chaMDiUNa kiriyAkalAvasiDhilANaM samaNovAsayAINaM chiDu lahiUNa sa duTThavANamaMtaro vivihe uvasagge kuNai / tao sAvagA suyasAyarasuviyArA buddhiviAreNa taM vaMtarakayamuvasaggaM jANiya parupparaM maMtayaMti, jahA siMhaM viNA mahAkarI na viyArijjai, jahA bhANuM viNA timirapaDalaM na pheDijjai, jahA pavahaNaM viNA sAyaro na laMghijjai, jahA osahaM viNA vAhI na chiMdijjai, tahA gurUhi viNA esa uvaddavo na viddavijjai tti / tao eyassa atthassa saMsUyagA tesiM siribhaddabAhusUrINaM pAse pesiyA vinnattiyA / tehiM pi nANabaleNa varAhamihiravaMtarassa duTThaciTThiyaM nAUNaM siripAsasAmiNo uvasaggaharathavaNaM kAUNa saMghakae pesiyaM / savvehiM vi taM paDhiyaM, tao tappabhAveNa vAyapilliyavaddalu bva viduo takkao uvaddavo / kappavalli vva maNavaMchiyatthajaNaNI jAyA saMtI / ao ajjavi taM thavaNaM sappabhAvaM paDhijjamANaM savvasamIhiyatthaM saMpADei / aha jugappahANAgamo siribhaddabAhusAmI AyAraMga 1 suyagaDaMga 2 Avassaya 3 dasaveyAliya 4 uttarajjhayaNa 5 dasA 6 kappa 7 vavahAra 8 sUriyapannatI
Page #199
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM __ 192 uvaMga 9 risibhAsiyANaM 10 dasanijjuttIo kAUNa jiNasAsaNaM pabhAviUNa paMcamasuyakevalipayamaNuhaviUNa ya samae aNasaNavihANeNaM tiyasAvAsaM patto tti / / iti varAhamihirasambandhaH / sa gacchaH syAditi zeSaH / gAthAchandaH || hAsaM kheDA kaMdappetyatra bAhulyena saMyuktapakArapATho dRzyate tatpAThe tu tRtIyagaNasya paJcamAtratvena gAthAntarameva / / 82 / / atha gAthApaJcakena strIkarasparzAdikamadhikRtya prastutamevodbhAvayati jatthitthIkarapharisaM, aMtariyaM kAraNe vi uppanne / diTThIvisadittaggIvisaM va vajjijjae gacche / / 83 / / yatra strIkarasparzamantaritaM kAraNe'pi utpanne dRSTiviSadIptAgniviSamiva varjayet gacche / / 8 / / vyAkhyA - yatra gaNe strIkarasparza-striyAH karasparzo'thavA striyAH kareNa sparzaH strIkarasparzaH taM, upalakSaNatvAt strIpAdAdisparza ca, kathaMbhUtaM 'ataMriti apizabdasyehApi sambandhAt / antaritamapi-vastrAdinA jAtAntaramapi kiM punaranantaritaM, kAraNe'pi-kaNTakarogonmattatvAdike utpanne saJjAte sati kiM punarakAraNe dRSTiviSazca-sarpavizeSaH dIptAgnizcajvalitavahviH viSaM ca-hAlAhalAdIti samAhAgdvandvaH, tadiva varjayetutsargamArgeNa dUratastyajet munisamudAyaH 'gacche'tti sa gaccha: syAditi zeSaH / gAthAchandaH / / 83 / / bAlAe vuDDAe, nattuaduhiyAi ahava bhaiNIe / na ya kIrai taNupharisaM, goyama ! gacchaM tayaM bhaNiyaM / / 84 / / bAlAyA vRddhAyA naptRkAyA duhitAyA athavA bhaginyAH / na ca kriyate tanusparzaH, gautama ! gaccha: sako bhaNitaH // 84 // vyAkhyA - ihApergamyamAnasya sarvatra sambandhAt bAlAyA api
Page #200
--------------------------------------------------------------------------
________________ 193 gacchAcArapaiNNayaM aprAptayauvanAyA api kiM punaH prAptayauvanAyAH, vRddhAyA apiatikrAntayauvanAyA api kiM punaranatikrAntayauvanAyAH, evaMvidhAyAH kasyA ityAha-naptakA-pautrI tasyA api, duhitA-putrI tasyA api, athavA bhaginIsvasA tasyA api, nAlabaddhopalakSaNatvAdasya dauhitrIbhrAtRjAjAmeyIpitRSvasRmAtRSvasRjananImAtAmahIpitAmahIgrahaH ko'rthaH ? naptRkAdikAnAmekAdazAnAM nAlabaddhAnAmapi strINAM kiM punaranAlabaddhAnAM tanusparzaH upalakSaNatvAt savilAsazabdazravaNAdi ca yatra gacche na ca naiva kriyate, he gautama ! sa gaccho bhaNita iti / iha hi sambandhinyA api striyA aGgasparzAdivarz2anaM strIsparzasyotkaTamohodayahetutvAt / yata uktaM-zrInizIthacUrNipaJcadazoddezake pralambAdhikAre 'rasagandhagAhA / iTTharasagandhe paDucca itthIpurisANa tullo mohudao | jahA niddhAiraseNa purisassa iMdiA calijjati tahA itthiAe vi 1 / tahA caMdaNAi gaMdheNa vi 2 sesesu saddarUvaphAsesu dupakkhevi tti / itthipakkhe purisapakkhe a bhayaNA kAyavvA, jahA purisaphAseNaM purisassa mohodayo hojjA vA Na vA, jai hojjA to maMdo pAeNa, Na jAriso itthiphAseNaM ukkaDo bhavati, itthiphAseNaM puNa purisassa NiyamA bhavati mohodao ukkaDo ya / evaM itthIe itthiphAse bhayaNA, itthIe purisaphAseNa udayo NiyamA 3 / evaM iTuMpi sadaM souM purisassa purisasaI souM bhayaNA, itthisadde mohodaA evaM itthIe bhANiyabvaM 4 / evaM rUvaM pi i8 jIvasahagayaM cittakammAdipaDimAo vA dahyumiti 5 / tatra sparzaviSaye nizIthacUya'kAdazoddezakASTamoddezakagate krameNa rAjaputrasukumArikodAharaNe likhyate / yathA-ANaMdapuraM nagaraM, jitAro rAyA, vIsatthA bhAriyA, tassa putto aNaMgo nAma, bAlatte acchirogeNa gahio, niccaM ruyaMto acchati / annayA jaNaNIe NiginnaTTiyAe ahAbhAveNa jANUruaMtare choDhuM uvguuhio| dovi tesiM gujjhAparopparaM samaphiDiyA tAheva tuNhikko Thio, laddhovAo, ruyaMtaM puNo puNo taheva karei, ThAyati ruyaMto, pavaDDamANo tattheva giddho
Page #201
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 194 mottuMpi appaNuppiyaM / pitA se matI, so rajje Thio tahAvi taM mAyaraM paribhujati, sacivAdIhiM vuccamANo vi No Thio tti 1 / tathA iheva addhabharahe vaNavAsI NagarIe vAsudevassa jeTThabhAujarakumArassa putto jiyasattU rAyA, tassa duve putA sasao bhasao ya, dhUyA ya sukumAliyA, asiveNa savvammi kulavaMse pahINe te tiNNi vi kumAragA pavvaiyA / sA ya sukumAliyA jAvvaNaM pattA atIvasukumAlA rUvavatI ya, jayA bhikkhAdiviyAre vaccai tayA taruNajuANA piTThao vaccaMti / evaM sA rUvadoseNa sapaccavAyA jAyA | tannimittaM taruNehiM AgiNNe uvassae / sesigANa rakkhaNaTThA gaNiNI gurUNaM kahei / tAhe guruNA te sasagabhasagA bhaNiyA saMrakkhaha eyaM bhagiNiM, te ghettuM vIsuM uvassae ThiyA / te ya balavaMtA sahassajohiNo tANego bhikkhaM hiMDati, ego taM payatteNa rakkhai / je taruNA ahivaDaMti te hayavihae kAuM dhADai / evaM tehiM bahu logo virAhio / tattha u turumiNiNagarIe paMcasatAhiM sAhUNaM ThitA sayA pakkhobhabhANaM ca, evaM te kilissamANe NAuM bhAyaNukaMpAe sukumAliyA aNasaNagaM pavajjati / bahudiNehiM khINA sA mohaM gayA / tehiM NAyaM kAlagaya tti / tAhe taM ego giNhati, bitio uvagaraNaM giNhati / tao sA purisaphAseNaM rAto ya sIyalavAeNa NijjaMtI appAtitA saceyaNA jAyA tahAvi tuNhikkA ThiyA, tehiM parihaviyA / te gayA gurusagAsaM / sA vi AsatthA io ya adUreNa sattho vaccati diTThA ya satthavAheNaM gahiyA saMbhotiyA rUvavatI mahilA kayA / kAleNa bhAtiAgamo diTThA abbhuTThiyA ya diNNA bhikkhA / tahAvi sAhavo NirikkhaMtA acchaMti / tIe bhaNiyaM kiM Nirikkhaha / te bhaNaMti amha bhagiNIe sArikkhA hi kiMtu sA mayA amhehiM ceva pariTTaviyA / aNNahA Na pattiyaMtA / tIe bhaNiyaM pattiyaha / ahaM ciya sA savvaM kaheti / vayapariNayA ya tehiM satthavAhAo moyAviyA / dikkhiyA ca devalogaM gaya tti | gAthAchandaH ||84 / /
Page #202
--------------------------------------------------------------------------
________________ 195 gacchAcArapaiNNayaM jatthitthIkarapharisaM, liMgI arihovi sayamavi karijjA / taM nicchayao goyama ! jANijjhA mulaguNe bhaTuM / / 85 / / yatra strIkarasparza liGgI arho'pi svayamapi (svayameva) kuryAt / taM nizcayato gautama ! jAnIyAt mUlaguNabhraSTam / / 85 // vyAkhyA - yatra gaNe strIkarasparza liGgaM vidyate asyAsau liGgIsAdhuveSavAn arho'pi-padavyAdiprAptyA pUjAdiyogyo'pi svayamapi aperevakArArthatvAt svayameva kuryAt taM gacchaM nizcayato he gautama ! jAnIyAt mUlaguNabhraSTam-cAritrarahitamiti, gAthAchandaH / / 5 / / strIkarasparzAdikamutsargapadena niSidhyA'thA'pavAdapadenApi niSidhyati kIrai bIapaeNaM, suttamabhaNi na jattha vihiNA u / uppanne puNa kajje, dikkhAAyakamAIe / / 86 / / kriyate dvitIyapadena sUtrAbhaNitaM na yatra vidhinA tu / utpanne punaH kArye dIkSAntakAdike / / 86 / / vyAkhyA - 'bIapaeNaM' ti apergamyamAnatvAt utsargapadApekSayA dvitIyapadenApi-apavAdapadenApItyarthaH, 'suttamamaNiaMti makArasyAlAkSaNikatvAt sUtrAbhaNitaM-sUtrAnanujJAtaM sarvathA''gamaniSiddhaM strIkarasparzAdikamityarthaH, yata uktaM zrImahAnizIthapaJcamAdhyayane-'jatthitthIkarapharisaM, aMtariyA kAraNevi uppanne / arihAvi karijja sayaM, taM gacchaM mUlaguNamukkaM / / 1 / / ' tathA tatraiva 'jaNNaM goyamA ! mehuNaM taM egaMteNaM 3 Nicchayao 3 bADhaM 3 tahA AuteusamAraMbhaM ca savvahA savvappayArehiM sayayaM vivajjejjA' ityAdi, 'uppaNNe puNa'tti punaH zabdasyApyarthatvAt, utpanne'pi dIkSAntakAdike kArya-prayojane 'vihiNA utti turevakArArthatvAdvidhividhimatorabhedavivakSaNAcca vidhinaiva-vidhimataiva AgamoktavidhijJenaivetyarthaH natvAgamavidhyajJena tasya mArgo'gaNanenaiva niSedhAt / yatra gacche na kriyate
Page #203
--------------------------------------------------------------------------
________________ 196 gacchAcArapaiNNayaM na vidhIyate / he gautama ! sa gaccha: syAditi zeSa iti / yacca zrIvRhatkalpaSaSThoddezake 'niggaMthassa ya ahe pAdaMsi khANU vA kaMTage vA hIre vA sakkare vA pariyAvajjejjA, taM ca niggaMthe no saMcAejjA nIharittae vA visohittae vA, taM niggaMthI nIharamANI vA visohemANI vA nAikkamai 1 / niggaMthassa ya acchiMsi pANe vA bIe vA rae vA pariyAvajjejjA, taM ca niggaMthe no saMcAejjA nIharittae vA visohittae vA, taM niggaMthI nIharamANI vA visohemANI vA nAikkamai 2 / niggaMthIe ahe pAdaMsi khANU vA kaMTae vA hIrae vA sakkare vA pariyAvajjejjA, taM ca niggaMthI no saMcAijjA nIharittae vA visohittae vA, taM niggaMthe nIharamANe vA visohemANe vA nAikkamai 3 / niggaMthIe acchiMsi pANe vA bIe vA rae vA jAva niggaMthe nIharamANe vA nAikkamai 4 / asya vyAkhyA-nirgranthasya cazabdo vAvayopanyAse adhaH pAde-pAdatale sthANurvA kaNTako vA hIro vA zarkaro vA paryASatet-anupravizet, tacca kaNTakAdikaM nirgrantho na zaknuyAt nIhartuM vA-niSkAzayituM vizodhayituM vA-niHzeSamapanetuM tat nirgranthI noharaMtI vA vizodhayantI vA nAtikrAmati AjJAmiti gamyate iti prathamasUtram 1 / dvitIyasUtre nirgranthasyAkSiNa-locane prANA vA-mazakAdayaH sUkSmAH bIjAni vA sUkSmANi zyAmAkAdIni rajo vA-sacittamacittaM vA pRthivIrajaH paryApatet, tacca prANAdikaM nirgrantho na zaknuyAt nIhartumityAdi prAgvat 2 / tRtIyacaturthasUtre nirgranthIviSaye evameva vyAkhyAtavya iti sUtracatuSTayArtha ithyAdhuktaM tattvatyantApavAdaviSayaM sambhAvyate, yatastatra niyuktivRttivistara evaM prAvartiSTa / tathAhi-atha niyuktivistara:-pAe acchi vi lagge, samaNANaM saMjaehiM kAyavvaM / samaNINaM samaNIhiM, voccutthe hoMti caugurugA / / 1 / / pAde akSNi vA vilagne kaNTakakaNukAdau zramaNAnAM saMyataireva tasya kaNTakAdernIharaNaM karttavyam, zramaNInAM punaH zramaNIbhireva kAryam, atha vyatyAsena kurvanti tadA caturguravaH ete cApare
Page #204
--------------------------------------------------------------------------
________________ 197 gacchAcArapaiNNayaM doSAH / / 1 / / aNNatto ccia kuMTasi, annatto kaMTao khataM jAtaM / diTTaM piharati diTThi, kiM puNa adiTThaiarassa / / 2 / / saMyataH saMyatyAH pArzvAt kaNTakamAkarSayan kaitavena yathAbhAvena vA apAvRta upavizet, tataH sA taM yathAvasthitaM pazyantI kaNTakasthAnAdanyatrAnyatra zalyoddharaNAdinA kuNTayet khanyAdityarthaH, tataH sAdhubrUyAt - anyata eva tvaM kuNTayasi kaNTakazcAnyatra samasti evaM me kSataM saJjAtam, sA prAha- itarasya puruSasya sambandhi sAgArikaM dRSTamapi bhuktabhoginyAH striyA anekazo vilokitamapi dRSTiM harati, kiM punaradRSTamabhuktabhoginyAstasyAH sutarAM dRSTiM haratItyarthaH, evaM bhinnakathAyAM pratigamanAdayo doSAH / yadA tu nirgrantho nirgranthyAH kaNTakamuddharati tadA'yaM doSaH / / 2 / / kaMTakakaNue uddhara, dhaNitaM avalaMba me bhamati bhUmI / sUlaM ca vatthisIse, pellehi ghaNaM thaNo phurati / / 3 / / kAcidAryikA kaitavenaivaM brUyAt kaNTakakaNuke pAde kaNTakaM cakSuSi ca kaNukamuddhara dhaNiyaM-atyarthaM mAmavalambaya, yato mama bhramivazena bhUmirbhramati, zulaM ca bastizIrSe mama samAyAti, tena stanaH sphurati ato ghanaM preraya / evaM bhinnakathAyAM sadyazcAritravinAzaH / / 3 / / ee ceva ya dosA, kahiyA thIvediAdisuttesu / ayapAlajaMbusIuNhapADaNaM logigI rohA / / 4 / / eta evAnantaroktAzcakArAdapare ca bahavo doSAH strIvedaviSayA AdisUtreSu - sUtrakRtAGgAntargatastrIparijJAdhyayanAdiSu savistaraM paramagurubhiH kathitAH tadarthinA sUtrakRtAGgaTIkaivAvalokanIyA / atra cAjApAlakazItoSNajambUpatinopalakSitA laukikI rohAyAH kathA, tadyathA-rohA nAmaM parivvAyagA tIe ayApAlago diTTho, so tIe abhiruio, tIe ciMtiyaM - vinnANaM se parikkhAmi so ya tayA jaMbUtaruvarArUDho, tIe phalANi paNaio, teNa bhaNNai-kiM uNhANi demi udAhu sIyalANi tti / tIe bhaNNai uNhANi, tao teNa dhUlIe uvariM pADiyANi bhaNiyA khAhi tti, tIe phusiuM dhUliM avaNeuM khAiyANi, pacchA sA bhaNati kahaM bhaNasi uNhANi ? teNa *
Page #205
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNayaM 198 bhaNNai jaM uNhayaM hoi taM phusiuM sIyalIkajjai, sA tuTThA, pacchA bhaNai mAiTThANeNaM kaMTao me laggo tti, so uddhariumAraddho, tIe saniyaM sahasiyaM, sovitusiNIo kaMTagaM paloittA bhaNai na dIsai kaMTagotti / tI tassa hI dihA, evaM so kaiavakaMTagoddharaNeNaM tIe khalIkao / evaM sAhuNo vi evaMvihA dosA uppajjaMti / / 4 / / kiM ca-micchate uDDAho, virAhaNA phAsabhAvasaMbaMdho / paDigamaNAdI dosA, bhuttamabhutte ya NeyavvA / / 5 / / mithyAtvaM nAma nirgranthyAH kaNTakamuddharantaM dRSTvA loko brUyAt yathAvAdinastathAkAriNo'mI na bhavanti, uDDAho vA bhaveta aho yadevamiyaM pAde gRhItA tannUnamanyadA'pyetayAH sAGgatyaM bhaviSyati, virAdhanA vA saMyamasya bhavati, kathamityAha - sparzataH- zarIrasaMsparzeNobhayorapi bhAvasambandho bhavati, tato bhuktabhoginorabhuktabhoginArvA tayoH pratigamanAdayo doSA jJAtavyAH ||5|| atha mithyAtvapadaM bhAvayati diTThe saMkA bhoiyaghADigaNAtIyagAmabahiyAe / cattAri chacca lahuguru, chedo mUlaM taha dugaM ca / / 6 / / tasyAH kaNTakamuddharan kenacit dRSTaH tasya zaGkA kiM manye maithunArthamiti lakSaNA yadi bhavet tadA caturlaghu, bhojikAyAH- bhAryAyAH kathate caturguru, ghATiko - mitraM tasya nivedane SaDlaghu, jJAtijJApa SaDguru, grAmAd bahiH kathane chedaH, mUlAditrayaM punaritthaM mantavyam / / 6 / / Arakkhiyapuri sANaM, tu sAhaNe pAvatI bhave mUlaM aNavaTTappo seTThINaM, dasamaM ca nivassa kathitammi / / 7 / / ArakSakapuruSANAM kathane mUlaM prApnoti, zreSThinaH kathane anavasthApyaM bhavet, nRpasya kathane dazamaM-pArAJcikam / / 7 / / ete saMyatAnAM saMyatInAJca parasparaM kaNTakoddharaNe doSA uktAH, athAsaMyatairasaMyatIbhizca kaNTakoddharaNaM kArayatAm doSAnAha-ee ceva ya dosA asaMjatIkAhiM pacchakammaM ca / gihiehiM pacchakammaM tamhA samaNehiM kAvvaM ||8|| te eva doSA asaMyatikAbhiH kaNTakoddharaNaM kArayato mantavyAH, pazcAtkarma cApkAyena hastaprakSAlanarUpaM tAsu bhavati gRhibhistu
Page #206
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM kArayataH pazcAtkarma bhavati na pUrvoktadoSA ataH zramaNaiH zramaNAnAM kaNTakoddharaNaM karttavyam ||8 || atra para Aha-evaM sutaM aphalaM, suttanivAto tu asati samaNANaM / gihi 1 aNNatitthi 2 gihiNI 3-parautthigiNI tivihabhedo / / 9 / / yadi saMyatIbhiH na kArayitavyam tata evaM sUtramaphalaM prApnoti, sUrirAha-sUtranipAtaH zramaNAnAmabhAve mantavyaH / tatra ca prathama gRhibhiH kaNTakoddharaNaM kAraNIyam, tadabhAve'nyatIrthikaistadaprAptau gRhasthAbhistadabhAve paratIrthikAbhirapi kArayitavyam, eSu ca pratyekaM trividho bhedaH, tadyathA-gRhasthaH trividhaH pazcAtkRtaH zrAvako yathA bhadrakazca, evaM paratIrthiko'pi tridhA mantavyaH, gRhasthA paratIrthikI ca trividhA sthavirA madhyamA taruNI bhavati, tattatra gRhasthena kArayan prathamaM pazcAtkRtena tataH zrAvakeNa tato yathA bhadrakeNApi kArayati, sa ca kaNTakAkarSaNAnantaraM prajJApanIyo mA hastaprakSAlanaM kArSIH, evamukte yadyasau azaucavAdI tadA hastaM hastenaiva poJchati prasphoTayati vA / atha zaucavAdI tataH / / 9 / / jatisIsammi na puMchati, taNupottesu va na vAvi papphoDe / to se annesiM'sati, davaM dalaMtI u mA dagaM ghAte ||10|| zaucavAdI yadi hastaM zIrSe vA tanau vA poteSu vA vastreSu na poJchati na vA prasphoTayati gRhe gato hastaM prakSAlayiSyAmIti kRtvA tataH 'se' tasya anyeSAmazaucavAdinAmasatyabhAve prAsukamAtmIyadravaM hastadhAvanAya dadati mA zaucavAditayA gRhagataH san dakaM-apkAyaM ghAtayediti kRtvA hantyarthAzceti vacanAdatra caurAdiko handhAturavagantavya iti / / 10 / / tathA gRhasthAnAmabhAve paratIrthikenApi kArayannevameva pazcAtkRtAdikrameNa kArayet teSAmabhAve gRhasthAbhirapi kArayet / kathamityAha-mAyA bhagiNI dhUyA, ajjiyaNattIyasesativihAo / AgADhikAraNaMmI, kusalehiM dohi kAyavvaM / / 11 / / yA tasya nirgranthasya mAtA bhaginI duhitA AryikA vA-pitAmahI naptRkA vA-pautrI tayA kArayitavyam, etAsAmabhAve yAH zeSA anAlabaddhAH striyastAbhirapi kArayet, tAzca
Page #207
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 200 trividhAH sthavirA madhyamAH taruNyazca tatra prathamaM sthavirayA tato madhyamayA tatastaruNyApi kArayitavyam / agADhe kAraNe kuzalAbhyAM dvAbhyAmapi kaNTakoddharaNaM karttavyaM-kArayitavyamityarthaH / / 11 / / ke punaste dve ityAhagihi aNNatitthipurisA, itthovi ya gihiNi aNNatitthoyA / saMbaMdhi ItarA vA, vaiNI emeva do ete / / 12 / / gRhasthA puruSo'nyatIrthikapuruSazceti dvayaM gRhasthA anyatIrthikI ceti vA dvayaM sambandhinI itarA vA asambandhinI vratinI evaM vA dvayaM eteSAM dvikAnAmanyatareNa kuzalenAgADhe kAraNe kArayitavyam / / 12 / / Aha zramaNAnAmabhAve sUtranipAto bhavatItyuktaM, kadA punarasau sAdhUnAmabhAvo bhavatItyAha taM puNa suNNAraNNe dudvAraNNe va akusalehiM vA / kusale vA dUratthe Na vaei padaMpi gaMtuM je ||13|| sAdhavo na bhavantIti yaduktaM tatpunaritthaM sambhavati zUnyAraNyaM grAmAdibhirvirahitATavI duSTAraNyaM vA vyAghrasiMhAdibhayAkulaM etayoH sAdhUnAmabhAvo bhavet upalakSaNatvAdazivAdibhiH kAraNairekAkI saJjAta ityapi gRhyate eSA sAdhUnAmasadasattA sadasattA tu santi sAdhavaH paramakuzalAH- kaNTakoddharaNe adakSA athavA yaH kuzalaH sa dUrastho - dUre varttate sa ca kaNTakaviddhapAdaH padamapi gantuM na zaknoti / tataH pUrvoktA yatanA karttavyA / / 13 / / atha sAmAnyena yatanAmAha-parapakkhapurisagihiNI, asoyakusalANa mottu paDivakkhaM / purisajayaMtamaNuNNe, hoMti sapakkhetarAvatte || 14 || iha prathamaM pazcarddhaM vyAkhyAya tataH pUrvArddhaM vyAkhyAsyate / ye yatamAnAH- saMvignAH sAmbhogikAH puruSAstaiH prathamaM kArayet tadabhAve amanojJaiH asAmbhogikaistadabhAve ye itare pArzvasthAdayastairvA kArayet, eSA svapakSe yatanA bhaNitA, athaiSa svapakSo na prApyate tataH 'parapakkhe' tyAdipUrvArddhaM parapakSe gRhasthAnyatIrthikarUpe prathamaM puruSaistato gehinIbhirapi kArayet, tatrApyazaucavAdibhiH kuzalaizca kArApaNIyaM, ata evAha-azaucavAdikuzalAnAM pratipakSA ye zaucavAdino'kuzalAzca tAnmuktvA kArayitavyam, athaite'pi na prApyante tadA saMyatIbhirapi
Page #208
--------------------------------------------------------------------------
________________ 201 gacchAcArapaiNNaya kArayet, tatrApi prathamaM mAtRbhaginyAdibirnAlabaddhAbhistadabhAve asambandhinIbhirapi sthavirAmadhyamAtaruNIbhiryathAkramaM kArayet kathaM punastayA kaNTaka uddharaNIya ityaah-||14|| salluddharaNakkheNa va, asthi va vatthaMtaraM va itthIsu / bhUmIkaTThatalorusu, kAUNa susaMvuDA dovi / / 15 / / zalyoddharaNena 'nakkheNa vatti nakhaharaNikayA vA pAdamasaMspRzantI kaNTakamuddharati, athaivaM na zakyate tato vastrAntaritaM pAdaM bhUmau kRtvA yadvA kASThe vA tale vA Urau vA kRtvA uddharet dvAvapi ca saMyatIsaMyatau susaMvRtAvupavizataH | eSa strISu kaNTakamuddharantISu vidhiravagantavyaH ||15|| emeva ya acchiMmI, caMpAdiDhaM tu navari NANattaM / niggaMthINa taheva ya, NavariM tu asaMvuDA kAI ||16 || yathA kaNTakoddharaNasUtre utsargato'pavAdatazcoktamevameva cAkSisUtre'pi sarvamapi vaktavyam, navaraM nAnAtvaM campAdRSTAnto'tra bhavati, yathAkila campAyAM subhadrayA tasya sAdhozcakSuSi patitaM tRNamapanItam, tathAnyasya sAdhozcakSuSi praviSTasya tRNAdeH kAraNe nirgranthyA apanayanaM sambhavatIti dRSTAntabhAvArthaH / nirgranthInAmapi sUtradvayaM tathaiva vaktavyam, navaraM kAcidasaMvRtA bhavati, tataH pratigamanAdayo doSA bhaveyuH / dvitIyapade nirgranthastAsAM prAguktavidhinA kaNTakAdikamuddharedityAdi / yaccAyamartho'tra granthe na darzitaH, tat etasya sUtrasya zrImahAnizIthAdibhya uddhRtatvAdinA mahAnizIthavat prAya 1 utsargotsargAdividheH pradarzakatvAditi vRddhAH, anyathA vA yathAsampradAyamiyaM gAthA vyAkhyeyA AgamavicAraNAcArucAturIcaJcubhiriti / gAthAchandaH ||86 / / mUlaguNehi vimukkaM, bahuguNakaliyaM pi laddhisaMpannaM / uttamakulevi jAyaM, niddhADijjai tayaM gacchaM / / 87 / / mUlaguNairvimukto, bahuguNakalito'pi labdhisampannaH / uttamakule'pi jAto, nirdhATayate sa gacchaH // 87 //
Page #209
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM - 202 vyAkhyA-'mUlaguNe'tyAdi atra napuMsakatvasya prAkRtaprabhavatvAt bahuguNakalito'pi-anekavijJAnAdiguNasahito'pi tathA 'ghaNTAlAlA' nyAyenAperatrApi sambandhAt labdhisampanno'pi tatra labdhiH-AhAravastrAdyutpAdanazaktirAmarSoSadhyAdirvA tathA uttamakule'pi-ugrabhogAdike cAndrAdike vA jAto-janmanA dIkSayA votpannaH evaMvidho'pi mUlaguNaiH-prANAtipAtaviramaNAdibhirvimuktaH-sarvathA rahitaH styAnaddhinidropapluta-munivatkaSAyaduSTAdimunivadvA yatra gacche nirdhATyate-bahiniHkAzyate, he gautama ! sa gacchaH syAt / tatra styAnarddhinidrAyAmudAharaNAni nizItha-pIThoktAni yathA-egaMmi gAme ego kuTuMbI pakkANi a taliyANi ya timmaNesu a aNegaso maMsappagAre bhakkhayati, so ya tahArUvANaM therANaM aMtie dhamma soUNa pavvattio viharati gAmAisu, teNa ya egattha gAme maMsatthiehiM mahiso vikiccamANo diTTho, tassa maMse ahilAso jAo, so teNAbhilAseNa avocchiNNeNeva bhikkhaM hiMDito, avvocchiNNeNeva bhutto, evaM avvocchiNNeNeva vicArabhUmiM gato, carimAsu ttaporisI kayA, saMjhAvassayAI kAuM pAusiA porisI vihiA, tadabhilAso ceva sutto, suttasseva thINiddhI jAtA, so uThThio gao mahisamaMDalaM aNNaM haMtuM bhakkhiyaM, sesaM AgantuM uvassayassa uvariM ThaviyaM, paccUse gurUNa Aloeti, eriso suviNo diTTho, sAhUhiM disAvaloyaM kareMtehiM diTuM kuNimaM, jANiyaM jahA esa thINiddhio, thINiddhiyassa liMgapAraMciyaM pacchittaM taM se diNNaM 1 / tathA ego sAhU bhikkhaM hiMDato moyagabhattaM pAsati suciraM nirikkhiyaM avabhAsiyaM ca No laddhaM, gao, jAva tadajjhavasito sutto, uppaNNA thINiddhI, rAo taM gihaM gaMtUNa bhittUNa kavADaM modagaM bhakkhayati, sese paDiggahe ghettumAgao viyaDei, carimAe bhAyaNANi paDilehaMteNa diTThA sesaM poggalasarisaM 2 / tathA egaMmi mahaMte gacche kuMbhakAro pavvatio, tassa rAo suttassa thINiddhI udiNNA, so ya maTTiyacchedabbhAsA samIvapAsuttANa sAdhUNa sirANi
Page #210
--------------------------------------------------------------------------
________________ 203 gacchAcArapaiNNayaM chiMdiumAraddho, tANi ya sirANi kalevarANi egaMte eDeti, sesA osariyA, puNaravi pAsutto, sumiNamAloyaNaM, pabhAe sAhusaMhAreNa NAyaM, diNNaM, se liMgapAraMciyaM 3 / tathA ego sAhU goyaraNiggao hatthiNA pakkhitto, kahavi palAo, rusio ceva pAsutto, udiNNA thINiddhI, uDio gao, purakavADe bhettUNa gao, vAvAtio, daMtamusale ghettUNa samAgao, uvassayassa bAhiM Thavei, puNaravi sutto, pabhAe uThThio saMjhovAsaNe suviNaM Aloeti, sAhUNaM disAvaloyaNaM, gayadaMtadarisaNaM, NAyaM, taheva visajjio 4 / tathA ego sAhU bhikkhAyariyaM gao tattha paMthe vaDasAlarukkho tassa sAlA pahaM NiNNeNaM ghettuM gayA so ya sAdhU uNhAbhihayagAo bhariyabhAyaNo tisiyabhukkhio iriuvautto vegeNa AgacchamANo tIe sAlakkhaMdhIe sireNa phiDio suTThaparitAvio rusio jAva pAsutto thINiddhI udiNNA uTThio rAo gaMtUNa taM sAlaM gaheUNa Agao uvassayaduvAre ThaviyA tA viyaDeNa NAyaM thINiddhI liMgapAraMcI kao / kei AyariyA bhaNaMti so puvvabhave vaNahatthI Aso, tao maNuyabhavamAgayassa pavvaiassa thINiddhI jAyA, puvvabbhAsA gaMtUNa vaDasAlabhaMjaNANayaNaM sesaM taheva 5 / vAsudevassa jaM balaM tabbalAo addhabalaM thINiddhiNo bhavati-taM ca paDhamasaMghayaNiNo na idANiM, idANiM puNa sAmannabalA duguNaM tiguNaM cauguNaM vA bhavaI, so a evaM balajutto mA gacchaM rusio viNAsejja tamhA so liMgapAraMcI kaayvvotti| atha nizIthacUya'kAdaMzoddezakagatakaSAyaduSTodAharaNAni - egeNa sAhuNA sAsavaNAlussellayaM susakkataM laddhaM, tattha se atIva gehI, teNa ya taM guruNo uvaNIyaM, taM ca guruNA savvaM bhuttaM, iyarassa kovo jAo jhaMTayaM ca guruNA so khAmito, tahAvi NovasaMto bhaNati ya bhaMjAmi te daMte, guruNAvi ciMtiyaM mA esa me asamAhimaraNeNa mArissai tti gaNe annaM AyariyaM ThavittA aNNaM gaNaM gaMtuM aNasaNaM paDivaNNaM, pucchati kahiM gao gurU na kaheMti sAhavo, annattha soccA gao jattha guravo, tehiM
Page #211
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 204 kahiyaM ajja ceva kAlagao parihavio, tAhe te pucchati kattha se sarIrayaM, gurUNA puvvakahiyaciMdhehiM uvalakkhito so eso pAvo tti, teNa kiM karesi pecchAmi se sarIraM ti tAhe daMsio, teNa sAhuNA guvilaThANaTThieNa paDicario kimesa kAhiti tti pecchati uvaTTitAo, golovalaM kaDDiUNaM daMte bhaMjaMto bhaNati sAsavaNAlaM khAisitti eyaM kareMto divo 1 / egeNa sAhuNA atIva laTTha muhaNaMtagaM ANiyaM taM guruNA gahiyaM etthavi savvaM puvvakkhANagasarisaM, navaraM taM muhaNaMtagaM ca paccappiNaMtassa na gahiyaM jIvaMte ya gato rAo a sAhuvirahaM labhittA muhaNaMtagaM giNhasi tti bhaNaMto gADhaM gale geNhati saMmUDheNa guruNA vi so gahio dovi mayA 2 / ego sAhU atthaM gae sUrie sivvaMto guruNA bhaNio pecchasitti, ulUgacchI so ruTTho bhaNati-evaM bhaNaMtassa dovi te acchINi uddharAmi / etthavi savvaM paDhamasarisaM navaraM rayaharaNAu ayomayaM kIlayaM kaDDiUNa dovi acchINi uddharitu Dhoveti 3 / egeNa sAhuNA ukkosA sihariNI laddhA guruNo AloiyA NimaMteti guruNA savvA ApItA, so sAhU pattharaM ukkhivittA Agao, annehiM nivArio tahAvi aNuvasaMte guruNA ceva bhattaM paccakkhAyaM No annaM gaNaM gao / ee cauro vi liMgapAraMcitti / / 4 / / gAthAchandaH ||87 || atha gAthAtrayeNa hiraNyasvarNAdyadhikRtya prastutameva prakaTayati jattha hiraNNasuvaNNe, dhaNadhaNNe kaMsataMbaphalihANaM / sayaNANa AsaNANa ya, jhusirANaM ceva paribhogo / / 88 / / yatra hiraNyasuvarNayo-rdhanadhAnyayoH kAMsyatAmrasphAdikAnAm / zayanAnAmAsanAnAJca, zuSirANAM caiva paribhogaH // 88 // jattha ya vAraDiyANaM, tattaDiANaM ca taha ya paribhogo / muttuM sukkilavatthaM, kA merA tattha gacchammi / / 89 / /
Page #212
--------------------------------------------------------------------------
________________ 205 gacchAcArapaiNNayaM yatra ca raktavastrANAM, nIlapItAdiraGgitavastrANAJca tathA ca pribhogH| muktvA zuklaM vastraM, kA maryAdA tatra gacche ? // 89 // vyAkhyA - 'jattha hira0 jattha ya0' yatra gaNe 'hiraNya(NNa)suvaNNe' tti vibhaktivyatyayAt hiraNyasvarNayostatra hiraNyaM-rUpyaM aghaTitasvarNa vA, suvarNaJca-sAmAnyena svarNaM ghaTitasvarNaM vA, tathA vibhaktivyatyayAdeva dhanadhAnyayoH, tatra dhanaM-nANakamANikyAdi dhAnyaM-sacittaM yavAdicaturviMzatidhA yathA-'dhannAiM cauvvIsaM java 1 gohuma 2 sAli 3 vIhi 4 saTThIyA 5 / kuddava 6 aNuA 7 kaMgU 8 rAlaga 9 tila 10 mugga 11 mAsA ya 12 ||1|| ayasi 13 harimaMtha 14 tiuDA 15 nipphAva 16 siliMda 17 rAyamAsA ya 18 / ikkhU 19 masUra 20 tubarI 21 kulattha 22 taha dhannaya 23 kalAyA 24 / / 2 / / aNukA-yugaMdharI 7 kaMguH-bRhacchirAH 8 rAlakolaghuzirAH kaMguvizeSaH 9 atasI-kSumA 13 harimaMthAH-kRSNacaNakAH 14 niSpAvAH-vallAH 16 ziliMdAH-makuSTAH 17 rAjamASAH-cavalakAH 19 IkSuH-baraTTikA 20 dhAnyakaM kustuMbharI 23 kalAyA atra vRttacaNakAH ||24 / / tathA kAMsyaJca-sthAlakaccolakAdirUpaM tAmraJca-kamaNDalukalazakalazikAdirUpaM sphATikaJca-sphATikaratnamayabhAjanAdIni dvandvasteSAM upalakSaNatvAt kAcakapardikA dantAdipAtrANAM kASThapAtre'pi pittalakAdibandhanAnAJca, yata uktaM zrInizIthasUtraikAdazake-'je bhikkhU vA bhikkhUNI vA ayapAyANi vA 1 kaMsapAyANi vA 2 taMbapAyANi vA 3 tauyapAyANi vA 4 suvaNNapAyANi vA 5 ruppapAyANi vA 6 sIsagapAyANi vA 7 rIriyapAyANi vA 8 hArapuTapAyANi vA 9 maNipAyANi vA 10 kAyapAyANi vA 11 saMkhapAyANi vA 12 sisagapAyANi vA 13 daMtapAyANi vA 14 celapAyANi vA 15 selapAyANi vA 16 cammapAyANi vA 17 vairapAyANi vA 18 'hArapuTapAyANi tti lohapAtrANi 9 karei kareMtaM vA sAtijjai, -dharei dharetaM vA sAtijjati, pari/jati paribhuMjataM vA sAijjati, tassa
Page #213
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM ___ 206 cAummAsiyaM parihAraTThANaM aNugghAtiyaM / je bhikkhU vA bhikkhuNI vA ayabaMdhaNANi vA kaMsabaMdhaNANi vA jAva vairabaMdhaNANi vA karei kareMtaM vA sAijjai, jAva paribhujaMtaM vA sAijjai, tassa vi puvapacchittaM / tathaitanniSedhaH zrIAcArAGgasUtradvitIyazrutaskandhaSaSThAdhyayanaprathamoddezake-'pyasti tathA zayanAnAM-maJcakAdInAM AsanAnAJca-maJcikAdInAM kathambhUtAnAM 'jhusirANaM'ti zuSirANAM-sacchidrANAM samyakpratyupekSituma-zakyAnAmityarthaH, caivazabdAt tathAvidhAnAM tUlikAguptadavaraka-zIrSopadhAnagallamasUrikAcakkalakagabdikAdInAM parigrahaH paribhogo-vyApAraNaM kriyata iti zeSaH / tathA yatra ca gacche 'vAraDiyANaM'ti raktavastrANAM 'tattaDiyANaM ti nIlapItAdiraGgitavastrANAJca paribhogaH kriyate kiM kRtvetyAha-muktvAparityajya kiM zuklavastraM yatiyogyAmbaramityarthaH, tatra gacche kA meretikA maryAdA na kAcidapIti / dve api gAthAchandasI / / 88 / / 89 / / vastrAdibhyaH svarNAdikaM babanarthakArItyatastadvizeSayannAha jattha hiraNNasuvaNNaM, hattheNa parANagaMpi no chippe / kAraNasamappiyaM pi hu nimisakhaNaddhapi taM gacchaM / / 90 / / yatra hiraNyasuvarNe hastena parakIye'pi na spRzet / kAraNasamapite'pi hu nimeSakSaNArdhaM sa gacchaH // 10 // vyAkhyA-'jatthe 'tti yatra gacche hiraNyasuvarNe 'parANagaMpitti aperevakArArthatvAt parakIye eva natvAtmIye yatestayorasambhavAt kathambhUte 'kAraNasamappiaM pi hutti hu-nizcitaM kAraNe glAnatvaviSagrastatvAdike kenApyagAriNA samarpite'pi kiM punarasamarpite ityapi zabdArthaH, asti ca sAdhorapi kAraNe hiraNyasuvarNayorgrahaNasambhavaH, yata uktaM-nizIthapIThe parigrahapratisevanAdhikAre yathA-'gilANamaMgIkRtya vejjadvatAya hiraNNaMpi geNejjA urAlasyApavAdaH, vise kaNagaM ti viSagrastasya kanakaMsuvarNaM taM
Page #214
--------------------------------------------------------------------------
________________ 207 gacchAcArapaiNNayaM ghettuM ghasiUNa visaNigghAyaNaTThA tassa pANaM dijjati, ato gilANaTThA urAliyaggahaNaM bhavejja tti' evaMvidhe'pi te sAdhuH 'nimisakhaNaddhaM pitti nimeSasya kSaNo-avasaro veleti yAvattasyArddha nimeSakSaNArddha nimeSavelArddhamityarthaH, tadapi yAvatkAryakaraNAnantaraM kautukamohAdinA hastena-kareNa na spRzet 'taM gacchaMti he gautama ! sa gaccha: syAditi / gAthAchandaH / / 90 / / atha vRttaSaTkena punarapyAryA adhikRtya prastutamevAviHkaroti- . jattha ya ajjAladdhaM, paDigahamAIvi vivihamuvagaraNaM / paribhujjai sAhUhiM, taM goyama ! kerisaM gacchaM / / 91 / / yatra cAryAlabdhaM, patadgrahAdyapi vividhamupakaraNam / paribhujyate sAdhubhiH sa gautama ! kIdRzo gaccha: ? // 91 // vyAkhyA - 'jattha ya0 yatra ca gaNe AryAlabdhaM-sAdhvIprAptaM patadgrahAdikaM vividhamupakaraNamapi kiM punarAhArAdikamityapi zabdArthaH, kAraNaM vinA sAdhubhiH paribhujyate he gautama ! sa kIdRzo gaccha: ? na kIdRzo'pIti, nanvatra AryAlabdhatvaM patadgrahAdyupakaraNasya kathaM sambhavati, AryANAM gRhasthasakAzAt svayaM vastrapAtragrahaNasyaiva niSedhAt, grahaNe ca prAyazcittamaneke doSAzca / uktaJca-yatijItakalpaprakaraNe 'guruuvahiapaDilehe, chappaiaasohikaMmi tadaggahaNe / lahuyA gurugajjANaM, sayameva ya vatthapAyagahe ||1||' asyAH kiJcidUnapazcArddhavRttilezo yathA-'AryANAM saMyatInAM gRhasthasakAzAt svayameva vastrapAtragrahaNe caturgurukAH, yataH-saMyatInAM gRhasthebhyaH svayameva vastrAdigrahaNe'nekadoSAH sambhavanti / tathAhi-saMyatI gRhasthAdvastrANi gRhNantI dRSTvA ko'pyabhinavazrAddho mithyAtvaM gacchet, nirgranthyo'pi bhATiM gRhNantIti zaGkate vA, gRhastho vA vastrANi datvA maithunamavabhASeta, pratiSiddhe caiSA me vastrANi gRhItvA uktaM na karotItyuDDAhaM kuryAt, strI ca svabhAvenAlpasattvA tato yena tena vA vastrAdinA'lpenApi
Page #215
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM ____ 208 lobhyeta lobhitA cAkAryamapi karoti, bahumohA ca strI, tataH puruSaiH saha saMlApaM kurvantyA vastrANi gRhNantyAzca tasyA puruSasamparkato moho dIpyate, udArarUpAM vA saMyatIM dRSTvA kArmaNAdinA kAzcidvazI kuryAt, vazIkRtA ca cAritravirAdhanAM karoti, tasmAnnimranthIbhirgRhasthebhyaH svayaM vastrANi na grAhyANi, kintu tAsAM tAni gaNadhareNa dAtavyAni / tatrAyaM vidhiH-saMyatI prAyogyamupadhimutpAdya saptadinAni sthApayati, tataH kalpaM kRtvA sthaviraM sthavirAM vA paridhApayati, yadi nAsti vikArastataH sundaraM, evaM (parIkSA kRtvA dadAti) parIkSAmakRtvA yadi dadAti tadA caturgurukaM, taJca parIkSitamupadhimAcAryo gaNinyAH prayacchati, gaNinI ca saMyatInAM vidhinA dadAti / athAcAryaH svayaM tAsAM dadAti tadA caturgurukam, yataH kAcinmandadharmA bhaNedasyAzcokSataraM dattaM eSA'syeSTA yauvanasthA ca evamasthAne sthApayati tasmAdAcAryeNa pravarttinyA eva dAtavyamityAdi / etacca nizIthapaJcadazoddezakacUrNAvapi savistaramastIti / atrocyate yaduktaM bhavatA tatsatyaM paraM sambhavatyeva zramaNAbhAvAdau AryA labdhatvamupakaraNasya zramaNAsambhavAdau nirgranthInAmapi sthavirAdikrameNa svayameva vastragrahaNasyAnujJAnAt, uktaJca-nizIthapaJcadazoddezakacUrNAveva yathA-'codaga Aha-yadyevaM sUtrasya nairarthakyaM prasajyate Ayario Aha-asaisamaNANa coaga, jAyaMti nimaMtavattha taha ceva / jAyaMti theri asatI, va mIsagA mottime ThANe 111 / / he codaka ! samaNANaM asati theriAo vatthe jAyaMti nimaMtaNe vatthaM vA gehNati jahA sAhU tahA tAo vi therINaM asati taruNi va tammissAo jAyaMti ime ThANe mottu mityAdi / atra vastragrahaNavatpAtragrahaNamanuktamapi zramaNAbhAvAdAvanujJAtaM sambhAvyate' iti / gAthAchandaH / / 91 / / aidullahabhesajjaM, balabuddhivivaDDaNaMpi puddhikaraM / ajjAladdhaM bhujjai, kA merA tattha gacchammi / / 92 / /
Page #216
--------------------------------------------------------------------------
________________ 209 gacchAcArapaiNNayaM atidurlabhabhaiSajyaM, balabuddhivivardhanamapi puSTikaram / AryAlabdhaM bhujyate, kA merA tatra gacche ? // 92 // vyAkhyA - 'aidu0' yatra gaNe'pi zabdasya prati vizeSaNaM sambandhAt atidurlabhamapi - atizayena duSprApyamapi atra vibhaktilopaH prAkRtatvAt samAso vA bhaiSajyazabdena saha tathA balabuddhivivarddhanamapi tatra balaM - zarIrasAmarthya buddhiH-medhA tathA puSTikaramapi zarIropacayakAryapi bhaiSajyaM-auSadhamAryAlabdhaMsAdhvyAnItaM bhujyate sAdhubhiriti zeSaH / he gautama! kA merA kA maryAdA tatra gacche ? na kAcidapItyarthaH, mereti maryAdAvAcI dezIzabda iti / gAthAchandaH / / 92 / / I ego egithie saddhiM, jattha ciTTijja goyamA ! | saMjaie viseseNa, nimmeraM taM tu bhAsimo / / 93 / / eka ekAkistriyAH sArdhaM yatra tiSThet gautama ! | saMyatyA vizeSeNa, nirmeraM taM tu bhASAmahe // 93 // vyAkhyA - 'ego e0 ekaH - ekAkI sAdhurekAkinyA striyA sArdhaM he gautama ! yatra tiSThet, taM gacchaM nirmeraM-nirmaryAdaM bhASAmahe vayaM, saMyatyA caikAkinyA ekAkI yatra sAdhustiSThet taM tu gacchaM vizeSeNa nirmeraM bhASAmahe iti / atraikAkinyAH striyA sAdhyA ca sArdhamekAkinaH sAdhoryadekatra sthAnavarjjanaM tatteSAmekAnte parasparamaGgapratyaGgAdidarzanAlApAdikaraNato doSotpattisambhavAt, kiJca pratItamevAnekAnte'pi zreNikacillaNayo. rUpAdidarzanena zrImanmahAvIrasAdhusAdhvInAM nidAnakaraNAdidoSotpattiH saJjAteti zrIdazAzrutaskandhe tathopalambhAditi / anuSTupchandaH / / 93 / / daDhacArittaM muttaM, AijjaM mayaharaM ca guNarAsiM / ikko ajjAveI, tamaNAyAraM na taM gacchaM / / 94 / /
Page #217
--------------------------------------------------------------------------
________________ 210 gacchAcArapaiNNayaM dRDhacAritrAM muktAM AdeyAM mahattarAM sa guNarAzim / ekAkI adhyApayati, so'nAcAraH na sa gacchaH // 94|| vyAkhyA - 'daDhacA0' atra cakAro'pyarthastasya pratyekamabhisambandhAd dRDhacAritrAmapi-sthirasaMyamapariNAmAmapi tathA muktAmapi-nirlobhAmapi tathA AdeyAmapi-grAhyavacanAmapi tathA guNarAzimapi-uktavyatiriktAnekaguNakalitAmapi evaMvidhAM kAmityAha-'mayaharaM'ti / 'sIlatthA kayakaraNA, kulajA pariNAmiyA ya gaMbhIrA / gacchANumayA vuDA, mahattarattaM lahai ajjA / / 1 / / ' iti gAthoktalakSaNAM mahattarAmapi-gaNinImapi kimpunaranyAM ekAkinI sAdhvIM yatra gacche ekAkI sAdhuradhyApayati, he gautama ! napuMsakatvasya prAkRtaprabhavatvAt so'nAcAraH sa gaccha iti | gAthAchandaH ||94 / / ghaNagajjiyahayakuhae-vijjUduggijjagUDhahiyayAo / ajjA avAriyAo, itthIrajjaM na taM gacchaM / / 95 / / ghanagarjitahayakuhakavidyudurgADagUDhahRdayAH / AryA anivAritA strIrAjyaM na sa gacchaH // 95 // vyAkhyA - 'ghaNaga' yatra gacche AryA 'avAriAutti anivAritAHakRtyaM kurvantyaH tatparivarttakenAniSiddhAH niraGkuzA ityarthaH vartante, kathambhUtA AryAH 'ghaNagajjie' tyAdi atra kuhakazabdena dhAvato'zvasya udarapradezasamIpe sammUrchitavAyuvizeSa utpadyate sa prAcyate / yata uktaM 'pariziSTaparvaNi' zrIhemacandrasUripAdaiH-'dadhyau ca svarNakAro'pi, caritaM yoSitAmaho / azvAnAM kuhakArAvamiva ko vettumIzvaraH ||1|| tathaikAro vyatyayanirdezazcArSatvAt tato'yamarthaH, ghanagajitahayakuhakavadvidyudvacca krameNa gUDhaM-mAyAkaraNDatvenA'kalanIyAzayaM durgrAhyaM ca-asthiratvena grahItumazakyAzayaM hRdayaM yAsAM tAstathA sambhavati cAryANAmapi kAsAJcit
Page #218
--------------------------------------------------------------------------
________________ 211 gacchAcArapaiNNayaM strIjAtitvena evaMvidhatvaM, yata ucyate strImadhikRtya loke'pi 'azvaplutaM mAdhavagarjitaM ca, strINAM caritraM bhavitavyatA ca / avarSaNaM cApyativarSaNaJca, devA na jAnanti kuto manuSyAH / / 1 / / ' tathAjalamajjhe macchapayaM, AgAse pakkhiyANa payapaMti / mahilANa hiyayamaggo, tinnivi loe na dIsaMti / / 2 / / ' tathA - 'yadi sthirA bhavedvidyut, tiSThanti yadi vAyavaH / daivAt tathApi nArINAM, na sthemnA sthIyate manaH / / 3 / / ' tat strIrAjyamucyate na sa gaccha:, AryANAM hi strIjAtitvena sarvakAlaM tathAvidhaparivartakapAratantryeNaivAvasthAnaM samucitaM na tu svAtantryeNa kadAcidapi yato loke'pyucyate-'pitA rakSati kaumAre, bhartI rakSati yauvane / putrastu sthavire bhAve, na strI svAtantryamarhati / / 1 / / striyaH duSTasvabhAve revatyudAharaNaM yathA-teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM rAyagihe nagare guNasilae ceie seNie rAyA, tattha NaM rAyagihe mahAsatae nAmaM gAhAvatI parivasai, aDDe jahA ANaMde, NavaraM aTTha hiraNNakoDIo sakaMsAo nihANapauttAo, aTTha vuDDipauttAo, aTTha hiraNNasakaMsAo pavittharapauttAo, aTTha vayA dasa gosAhassieNaM vaeNaM, tassa NaM mahAsayagassa revaIpAmukkhAo terasabhAriAo hotthA, ahINajAvasarUvAo / tassa NaM mahAsayagassa revaIe bhAriyAe kolahariyAo aTTha hiraNNakoDIo, aTTa vayA dasa gosAhassieNaM vaeNaM hotthA, avasesANaM duvAlasaNhaM bhAriyANaM kolaghariyA, egamegA hiraNNakoDI egamege ya vae dasagosAhassieNaM vaeNaM hotthA / teNaM kAleNaM 2 sAmI samosaDhe parisA niggayA, jahA ANaMde tahA niggacchai, taheva sAvayadhamma paDivajjaI, NavaraM aTTha hiraNNakoDIo sakaMsAo uccArei, aTTa vayA revaIpAmokkhAhiM terasahiM bhAriyAhiM avasesaM mehuNavihiM paccakkhAi, sesaM savvaM taheva, imaM ca NaM eyArUvaM abhiggahaM abhigipati, kallAkalliM ca NaM kappati me be doNiyAe kaMsapAIe hiraNNabhariyAe saMvavaharittae / tae NaM se mahAsayae samaNovAsae jAe, abhigayajIvAjIve
Page #219
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM jAva viharati / tae NaM samaNe bhagavaM mahAvIre bahiyA jaNavayavihAraM viharai / tae NaM tIse revatIe gAhAvaiNIe aNNayA kayAi puvvarattAvarattakAlasamayaMsi kuTuMbajAvaimeyArUve ajjhathie 4, evaM khalu ahaM imAsiM duvAlasaNhaM savattINaM vAghAeNaM no saMcAemi mahAsayaeNa samaNovAsaeNaM saddhiM urAlAI maNussayAiM bhogabhogAiM bhuMjamANI viharittae taM seyaM khalu mamaM eyAo duvAlasavi savattIo aggippaogeNa vA satthappaogeNa vA visappaogeNa vA jIviyAo vavarovittae, tAsiM egamegaM hiraNNakoDiM egamegaM vayaM sayameva uvasaMpajjittA NaM mahAsayaeNaM saddhiM urAlAiM jAva viharIttae, evaM saMpehei 2 tAsiM duvAlasaNhaM savattINaM aMtarANi ya chiddANi ya vivarANi ya (graMthAgraM0 4000) paDijAgaramANi 2 viharai / tae NaM sA revaI gAhAvaiNI aNNayA kayAi tAsiM duvAlasaNhaM savattINaM aMtaraM jANittA chassavattIo satthappaogeNaM uddavei, chassavattIo visappaogeNaM uddavei 2 ttA tAsiM duvAlasaNhaM savattINaM kolaghariyaM egamegaM hiraNNakoDiM egamegaM vayaM sayameva paDivajjati 2 ttA mahAsayaeNa saddhiM urAlAI bhogabhogAiM bhuMjamANI viharai / tae NaM sA revatI gAhAvaiNI maMsaloluyA maMsamucchiyA jAva ajjhovavaNNA bahuvihehiM maMsehi ya 1 sollehi ya 2 taliehi ya 3 bhajjiehi ya 4 suraM ca 1 mahuM ca 2 rAiyaM uvAsagapaDimaM aNupAlittA bhavati, se NaM asiNANae viyaDabhoI mauliyaDe diyA vA rAo vA baMbhayArI sacittAhAre se pariNNAe na bhavati, se NaM eyArUveNaM vihAreNaM viharamANe jahaNNeNaM egAhaM vA duyAhaM vA tiyAhaM vA ukkoseNaM chammAse viharejjA chaTThA uvAsagapaDimA 6 / ahAvarA sattamA uvAsagapaDimA savvadhamma jAva rAo vA baMbhayArI sacittAhAre se pariNNAe bhavati, AraMbhe apariNNAe bhavati, se NaM eyArUveNaM vihAreNaM viharamANe jahaNNeNaM egAhaM vA duyAhaM vA tiyAhaM vA ukkoseNaM sattamAse viharejjA sattamA uvAsagapaDimA 7 / ahAvarA aTThamA uvAsagapaDimA savvadhammaruIyA
Page #220
--------------------------------------------------------------------------
________________ 213 gacchAcArapaiNNayaM vi bhavati, jAva rAo vA baMbhayArI sacittAhAre pariNNAe bhavati, AraMbhe se pariNNAe bhavati, pessA se apariNNAtA bhavati se NaM eyArUveNaM vihAreNaM viharamANe jahaNNeNaM egA du tti ukkoseNaM aTTha mAse viharejjA aTThamA uvAsagapaDimA 8 / ahAvarA NavamA uvAsagapaDimA savvadhammaruIyA vi bhavati, jAva AraMbhe se pariNNAe bhavati, pessA se pariNNAtA bhavai, uddiTThabhatte se apariNNAe bhavati, se NaM eyArUveNaM vihAreNaM viharamANe jahaNNeNaM egAhaM vA du ti ukkoseNaM nava mAse viharejjA NavamA uvAsagapaDimA 9 / ahAvarA dasamA uvAsagapaDimA savvadhamma jAva pessA se pariNNAtA bhavati, uddiTThabhatte se pariNNAe bhavati, se NaM khuramuMDae vA sihalidhAraNa vA, tassa NaM AbhaTThasamAbhaTThassa kappaMti duve bhAsAo bhAsittae taM jahA-jANaM vA jANaM ajANaM vA No jANaM, se NaM eyArUveNaM vihAreNaM viharamANe jahaNNeNaM egAhaM vA du ti ukkoseNaM dasamAse viharejjA dasamA uvAsagapaDimA 10 / ahAvarA ekkArasamA uvAsagapaDimA savvadhamma jAva uddiTThabhatte se pariNNAe bhavati seNaM khuramuMDae vA loiasirae vA gahiyAyArabhaMDaganevatthe je ime samaNANaM niggaMthANaM dhamme taM sammaM kAraNaM phAsemANe pAlemANe purao jugamAyAe samaNovAsieNaM aNADhAijjamANI apariyANijjamANI jAmeva disiM pAuDbhUyA tAmeva disiM paDigayA / tae NaM se mahAsayae samaNovAsae paDhamauvAsagapaDima uvasaMpajjittA NaM viharai, paDhamaM ahAsuttaM jAva ekkArasa vi / atra dazAzrutaskandhAt zrAvakapratimA likhyante yathA-'savvadhammaruIyAvi bhavati, tassa NaM bahUiM sIlavvayaguNaveramaNapaccakkhANaposahovavAsAiM no samma paTTaviyAiM bhavaMti paDhamA uvAsagapaDimA 1 / ahAvarA doccA uvAsagapaDimA savvadhammaruIAvi bhavati, tassa NaM bahUhiM sIlavvayaguNaveramaNaposahovavAsAiM sammaM paTTaviyAiM bhavaMti, se NaM sAmAiyaM desAvakAsiyaM no sammaM aNupAlittA bhavati doccA uvAsagapaDimA 2 / ahAvarA taccA uvAsagapaDimA
Page #221
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 214 savvadhammaruIyAvi bhavati, tassaNaM bahUhiM sIlavvayaguNaveramaNaposahovavAsAiM sammaM paTTaviyAiM bhavaMti, se NaM sAmAiyaM desAvakAsiyaM sammaM aNupAlittA bhavati, se NaM cAuddasiaTThamiuddiTTapuNNimAsiNIsu paDipuNNaM posahaM no sammaM aNupAlittA bhavati taccA uvAsagapaDimA 3 / ahAvarA cautthA uvAsagapaDimA savvadhammaruIyAvi bhavati, tassa NaM bahUiM sIlavvayaguNa jAva sammaM paTTaviyAiM bhavaMti, se NaM sAmAiyaM desAvakAsiyaM sammaM aNupAlettA bhavati, se NaM cAuddasaTTha jAva sammaM aNupAlettA bhavati, se NaM egarAiyaM uvAsagapaDimaM No sammaM aNupAlettA bhavati cautthA uvAsagapaDimA 4 | ahAvarA paMcamA uvAsagapaDimA savvadhammaruIcA vi bhavati, tassa NaM bahUiM sIla jAva sammaM paTTaviyAiM bhavaMti, se NaM sAmAiyaM taheva se NaM cAuddasi taheva se NaM egarAiyaM uvAsagapaDimaM sammaM aNupAlittA bhavati, se NaM asiNANae viyaDabhoI mauliyaDe diyA baMbhacArI rattiM parimANakaDe, se NaM eyArUveNaM vihAreNaM viharamANe jahaNNeNaM egAhaM vA duyAhaM vA tiyAhaM vA ukkoseNaM paMcamAse viharejjA, paMcamA uvAsagapaDimA 5 / ahAvarA chaTThA uvAsagapaDimA savvadhamma jAva se NaM egameragaM ca 3 majjaM ca 4 sIdhuM ca 5 pasaNNaM ca 6 AsAemANI 4 viharai / tae NaM rAyagihe Nayare aNNayA kayAi amAghAe ghuTTeyA vi hotthA / tae NaM sA revai gAhAvaiNI maMsaloluyA maMsamucchiyA 4 kolagharie purise saddAvei 2 ttA evaM vayAsItubbhe NaM devANuNiyA ! mama kolaghariehiMto vaehiMto kallAkalliM duve duve goNapIyae uddaveha 2 ttA mamaM uvaNeha / tae NaM se kolaghariyA purisA revaIe gAhAvaiNIe tahatti eyamaTTa viNaeNaM vayaNaM paDisuNeti 2 ttA revaIe gAhAvaiNIe kolaghariehiMto vaehiMto kallAkalliM duve 2 goNapoyae vaheMti 2 ttA revaIe gAhAvaiNIe uvaNeti / tae NaM sA revaI gAhAvaiNI tehiM gomaMsehiM sollehi ya 4 suraM ca 6 AsAemANI 4 viharai / tae NaM tassa mahAsayagassa bahUhiM sIla jAva bhAvemANassa coddasa saMvaccharA
Page #222
--------------------------------------------------------------------------
________________ 215 ___ gacchAcArapaiNNayaM vaikkaMtA taheva jeTTaputtaM Thavei jAva posahasAlAe dhammapaNNattiM uvasaMpajjitANaM viharai / tae NaM sA revaI gAhAvaiNI mattA luliyA viiNNakesI uttarijjayaM vikaDDamANI 2 jeNeva posahasAlA jeNeva mahAsayae samaNovAsae teNeva uvAgacchai 2 ttA mohummAyajaNaNAI siMgAriyAI itthibhAvAiM uvadaMsemANI 2 mahAsayayaM samaNovAsayaM evaM vayAsI-haM bho mahAsayayA ! samaNovAsayA ! dhammakAmayA puNNakAmayA saggakAmayA mokkhakAmayA dhammakaMkhiyA 4 dhammapivAsiyA 4 kiNNaM tujhaM devANuppiyA! dhammeNa vA saggeNa vA mokkheNa vA jaNNaM tumaM mae saddhiM urAlAiM jAva bhuMjamANe no viharasi / tae NaM se mahAsayae samaNovAsae revaIe gAhAvaiNIe eyamaTuM no ADhAi no pariyANai, aNADhAijjamANe apariyANijjamANe tusiNIe dhammajjhANovagae viharai / tae NaM sA revai gAhAvaiNI mahAsayayaM doccaMpi taccapi evaM vayAsIhaM bho ! taM ceva bhaNai so vi taheva jAva aNADhAijjamANe apariyANijjamANe viharai / tae NaM sA revaI gAhAvaiNI mahAsayaeNaM pehemANe dahnaNaM tase pANe udghajhupAyaM rIejjA sAhamupAyaM rIejjA tiricchaM va pAyaM kaTTu rIejjA sati parakkame saMjayAmeva parakkamejjA No ujjuyaM gacchejjA, kevalaM se NAyae pejjabaMdhaNe avvocchinne bhavai, evaM se kappai nAyavIthiM ettae, tattha se puvvAgamaNeNaM puvvAutte cAulodaNe pacchAutte bhiliMgasUve kappati se cAulodaNe paDigAhittae No se kappati bhiliMgasUve paDigAhittae, tattha NaM se puvAgamaNeNaM puvvAutte bhiliMgasUve pacchAutte cAulodaNe kappai se bhiliMgasUve paDigAhittae no se kappai cAulodaNe paDigAhittae, tattha se puvvAgamaNeNaM do vi puvvAuttAiM kappaMti se do vi paDigAhittae, tattha se puvAgamaNeNaM do vi pacchAuttAiM No se kappaMti do vi paDigAhittae, je se tattha puvAgamaNeNaM puvvAutte se kappai paDigAhittae, tattha NaM je se puvvAgamaNeNaM pacchAutte se No kappai paDigAhittae / tassa NaM
Page #223
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM __216 gAhAvaikulaMsi piMDavAyapaDiyAe aNupaviTThassa kappai evaM vadittae samaNovAsagassa paDimApaDivannassa bhikkhaM dalayaha / taM eyArUveNaM vihAreNaM viharamANaM kei pAsettA vadejjA ke iyAuso tumaM ti vattavve siyA samaNovAsae paDimA paDivannae ahamatthIti vattavvaM siyA, se NaM eyArUveNaM vihAreNaM viharamANe jaha0 egA duti ukkoseNaM ekkArasa mAse viharejjA ekkArasamA uvAsagapaDimA 11 / eyAo khalu therehiM bhagavaMtehiM ekkArasa uvAsagapaDimAo paNNattAu tti bemi / / tae NaM se mahAsayae samaNovAsae teNaM urAleNaM jAva kise dhamaNisaMtae jAe / tae NaM mahAsayagassa samaNovAsagassa aNNayA kayAi puvvarattAvarattakAle dhammajAgariyaM jAgaramANassa ayaM ajjhatthie 4 / evaM khalu ahaM imeNaM urAleNaM jahA ANaMdo taheva apacchimamAraNaMtiasaMlehaNAjhUsiyasarIre bhattapANapaDiyAikkhie kAlaM aNavakaMkhamANe viharai / tae NaM tassa mahAsayagassa samaNovAsagassa subheNaM ajjhavasANeNaM jAva khaovasameNaM ohiNANe sapuppaNNe, puratthimeNaM lavaNasamudda joyaNaM sAhassiyaM khittaM jANai pAsai, evaM dakkhiNeNaM paccatthimeNaM uttareNa jAva cullahimavaMtaM vAsaharapavvayaM jANai pAsai, uDDhe jAva sohammaM kappaM jANai pAsai, ahe imIse rayaNappabhAeM puDhavIe loluaccuyaM narayaM caurAsI vAsasahassaThiiyaM jANai pAsai / tae NaM sA revaI gAhAvaiNI aNNayA kayAi mattA jAva uttari jayaM vikaDemANI 2 jeNeva mahAsayae samaNovAsae jeNeva posahasAlA teNeva uvAgacchai 2 ttA mahAsayayaM taheva bhaNai, jAva doccapi taccaMpi evaM vayAsI-haM bho ! taheva / tae NaM se mahAsayae samaNovAsae revaIe gAhAvaiNIe doccaMpi taccaMpi evaM vutte samANe Asurutta 4 ohiM pauMjai 2 ttA ohiNA Abhoei 2 ttA revaiM gAhAvaiNiM evaM vayAsI-haM bho revaI! apatthiyapatthie 4 evaM khalu tumaM aMto sattarattassa alasaeNaM vAhiNA abhibhUyA samANI aTTaduhaTTavasaTTA asamAhipattA kAlamAse kAlaM kiccA
Page #224
--------------------------------------------------------------------------
________________ 217 gacchAcArapaiNNayaM ahe imIse rayaNappabhAe puDhavIe loluyaccue narae caurAsIi vAsasahassaThiiesu neraiesu neraiyattAe uvavajjihisi / tae NaM sA revaI gAhAvaiNI mahAsayaeNaM samaNovAsaeNaM evaM vuttA samANI evaM vayAsI-ruTeNaM mamaM mahAsayae samaNovAsae hINe NaM mama mahAsayae samaNovAsae avajjhAyANaM ahaM mahAsayaeNaM na najjai NaM mamaM keNavi kumaraNeNaM (kumAreNaM) mArissatittika? bhIyA tatthA tasiyA ubbiggA saMjAyabhayA saNiyaM 2 paccosakkai 2 ttA jeNeva sae gihe teNeva uvAgacchai 2 ttA ohaya jAva jhiyAyai / tae NaM sA revaI gAhAvaiNI aMto sattarattassa alasaeNaM vAhiNA abhibhUyA aTTaduhaTTavasaTTA kAlamappe kAlaM kiccA imIse rayaNappabhAe puDhavIe lokhaMyaccue narae caurAsIivAsasahassaTiiesu neraiesu neraiyattAe uvavaNNA / teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM samaNe bhagavaM mahAvIre samosaraNaM jAva parisA paDigayA, goyamaM samaNe bhagavaM mahAvIre evaM vayAsI-eva khalu goyamA ! iheva rAyagihe nagare mamaM aMtevAsI mahAsayae samaNovAsae posahasAlAe apacchimamAraNaMtiyasaMlehaNAe jhUsiyasarIre bhattapANapaDiyAikkhie kAlaM aNavakaMkhamANe viharai / tae NaM tassa mahAsayagassa revaI gAhAvaiNI mattA jAva vikaTemANI 2 jeNeva posahasAlA jeNeva mahAsayae teNeva uvAgacchai 2 ttA mohummAya jAva evaM vayAsI-taheva jAva doccaMpi taccapi evaM vayAsI / tae NaM se mahAsayage samaNovAsae revaIe gAhAvaiNIe doccaMpi taccaMpi evaM vutte samANe Asurutte 4 ohiM pauMjai 2 ttA ohiNA Abhoei 2 ttA revaI gAhAvaiNiM evaM vayAsI-jAva uvavajjihisi, No khalu kappai goyamA ! samaNovAsagassa apacchima jAva jhUsiyasarIrassa bhattapANapaDiyAikkhiyassa paro saMtehi taccehi tahiehiM sabbhUehiM aNiThehiM akaMtehiM appiehiM amaNuNNehiM amaNAmehiM vAgaraNehiM vAgarittae, taM gaccha NaM devANuppiyA tumaM mahAsayayaM samaNovAsayaM evaM vayAhi no khalu devANuppiyA!
Page #225
--------------------------------------------------------------------------
________________ 218 gacchAcArapaiNNayaM kappai samaNovAsagassa apacchima jAva bhattapANapaDiyAikkhiyassa paro saMtehiM jAva vAgarittAe tume ya NaM devANuppiyA ! revaI gAhAvaiNi saMtehiM 4 aNiTThehiM 5 vAgaraNehiM vAgariyA teNaM tumaM eyassa ThANassa Aloehi jAva jahArihaM ca pAyacchittaM paDivajjAhi / tae NaM se bhagavaM goyame samaNassa bhagavao mahAvIrassa tahatti eyamadvaM viNaeNaM paDisuNei 2 tA tao paDinikkhamai 2 ttA rAyagihaM nagaraM majjhaM majjheNaM aNuppavisai 2 ttA jeNeva mahAsayagassa samaNovAsagassa gihe jeNeva posahasAlAe mahAsayage samaNovAsae teNeva uvAgacchai / tae NaM se mahAsayae samaNe bhagavaM goyamaM ejjamANaM pAsai 2 ttA haTTatuTTha jAva hiyae bhagavaM goyamaM vaMdai namaMsai / tae NaM se bhagava goyame mahAsayayaM samaNovAsayaM evaM vayAsIevaM khalu devANuppiyA ! samaNe bhagavaM mahAvIre evamAikkhai bhAsai paNNavei parUvei no khalu kappai devANuppiyA ! samaNovAsagassa apacchima jAva vAgarittae, tume ya NaM devANuppiyA ! revaI gAhAvaiNi saMtehiM jAva vAgariyA taNNaM tumaM devANuppiyA ! eyassa ThANassa Aloehi jAva paDivajjAhi ! tae NaM se mahAsayae samaNovAsae bhagavato goyamassa tahatti eyamaTTaM viNaeNaM paDisuNei 2 ttA tassa ThANassa Aloei jAva ahArihaM ca pAyacchittaM paDivajjai / tae NaM se bhagavaM goyame mahAsayagassa samaNovAsagassa aMtiyAo paDinikkhamai 2 ttA rAyagihaM nagaraM majjhaMmajjheNaM niggacchai 2 ttA jeNeva samaNe bhagavaM mahAvIre teNeva uvA0 2 ttA samaNaM bhagavaM mahAvIraM vaMdai namasai 2 ttA saMjameNaM tavasA appANaM bhAvemANe viharai / tae NaM samaNe bhagavaM mahAvIre aNNayA kayAi rAyagihAo nagarIo paDinikkhamai 2 ttA bahiyA jaNavayavihAraM viharai / tae NaM se mahAsayae samaNovAsae bahUhiM sIlajAva bhAvettA vIsaM vAsAiM samaNovAsagapariyAyaM pAuNittA ekkArasa samaNovAsagapaDimAo sammaM kAeNa phAsittA mAsiyAe saMlehaNAe appANaM jhUsittA saTTiM bhattAiM
Page #226
--------------------------------------------------------------------------
________________ 219 gacchAcArapaiNNayaM aNasaNAe cheettA AloiyapaDikkaMte samAhipatte kAlamAse kAlaM kiccA sohamme kappe aruNavaDiMsae vimANe devattAe uvavaNNe cattAri paliovamAI ThiI mahAvidehe vAse sijjhihititti / hatyupAzakadazAGge / iti gAthAchandaH / / 95 / / jattha samuddesakAle, sAhUNaM maMDalIe ajjAo / goama ! ThavaMti pAe, itthIrajaM na taM gacchaM / / 96 / / yatra samuddezakAle sAdhUnAM maNDalyAM AryAH / gautama ! sthApayanti pAdau strIrAjyaM na sa gacchaH // 96 // vyAkhyA - 'jattha sa0' yatra gaNe samuddezakAle-bhojanasamaye sAdhUnAM maNDalyAM AryAH-saMyatyaH pAdA sthApayanti maNDalyAM samAgacchantItyarthaH, he indrabhUte ! tat strIrAjyaM jAnIhi, na taM gaccham / atra samuddezazabdena bhojanamucyate, yaduktaM oghaniyukti 198 1199 / gAthayovRttau, tathAhi'jai puNa viAlapattA pae va pattA uvassayaM Na labhe | sunnagharadeule vA, ujjANe vA aparibhoge / / 198 / / yadi punarvikAla eva prAptAstatazca teSAM vikAlavelAyAM vasatau pravizatAM pramAdakRto doSo na bhavati, 'pae va patta'tti prage vA-pratyUSasyeva prAptAH, kintu upAzrayaM na labhante tataH kva samuddizantu zUnyagRhe devakule vA udyAne vA aparibhoge-lokaparibhogarahite samuddizantIti kriyAM vakSyati / / AvAyacilimiNIe, raNNe vA Nibbhae samuddisaNaM / sabhae pacchannAsai, kamaDhagakuruyAya saMtariyA / / 199 / / atha zUnyagRhAdau sAgarikANAmApAto bhavati, tata ApAte sati ciliminIyavanIkA dIyate 'raNNe va tti atha zUnyagRhAdi sAgArikAkrAntaM tato'raNNe nirbhaye samuddizanaM kriyate sabhaye'raNye pracchannasya vA asati-abhAve tato vasimasamIpa eva kamaDhakeSu zuklena lepena sabAhyAbhyantareSu lipteSu bhujyate 'kuruyA yatti kurUkucA-pAdaprakSAlanAdikA kriyate sAntarAH-sAvakAzA
Page #227
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM - 220 bRhadantarAlA upaviMzanti idAnIM bhuktvA bahiH punarvikAle vasati- . manviSantItyAdi | gAthAchandaH / / 96 / / atha gAthAtrayeNa kaSAyAnAzritya gaNasvarUpamevAha jattha muNINa kasAyA, jagaDijjattA vi parakasAehiM / necchaMti samudruuM, suniviTTho paMgulo ceva / / 97 / / yatra munInAM kaSAyAH jhagaDijjaMtA api parakaSAyaiH / necchanti samutthAtuM suniviSTaH paMgulaH caiva // 97 / / vyAkhyA - 'jattha mu0' yatra gacche munInAM kaSAyAH parakaSAyaiH 'jagaDijjaMtAvitti pIDAdikaraNenodIryamANA api samutthAtuM necchanti skandakAcAryaziSyAparjunamAlAkAra 2 damadantAdInAmiva 3 svavIryaM darzayituM notsahante atra kaSAyANAM svAtantryavivakSayA kartRtvaM yathA utpadyate ghaTa ityatra kumbhakAreNotpAdyamAnasyApi ghaTasya svAtantryavivakSayaiva kartRtvamiti / atra dRSTAntamAha-'ceva tti yathA suniviSTaH-sukhopaviSTaH pagulaHpAdavikalaH samutthAtuM necchati-notsahate he gautama ! sa gacchaH syAditi zeSa iti / atra skandakAcAryaziSya 1 arjunamAlAkAra 2 damadanta 3 sambandhA lezato likhyante, tatrApi skandakAcAryaziSyasambandho yathAcaMpANagarI tattha khaMdago rAyA, tassa bhagiNI puraMdarajasA, sA uttarApathe kuMbhakArakaDe Nagare DaMDagissa raNNo diNNA, tassa purohio marugo pAlago so a akiriyadiTThI, aNNayA so dUo Agao caMpaM khaMdagassa purao jiNasAhuavaNNaM kareti, khaMdageNa vAde jio, kuvio, gao saNagaraM, khaMdagassa vahaM ciMtaMto acchati, khaMdago vi puttaM rajje ThavittA muNiMsuvvayasAmiaMtie paMcasayaparivAro pavvatio, adhIyasuyassa gaccho aNunnAo, annayA bhagiNiM dacchAmitti jiNaM pucchati, sovasaggaM se kahiyaM, puNo pucchati ArAhagA na vatti, kahiyaM jiNeNa tumaM mottuM ArAhagA
Page #228
--------------------------------------------------------------------------
________________ 221 gacchAcArapaiNNayaM sesA, gao NivArijjaMto, suo pAlageNa AgacchamANo, pAlageNaM aggujjANe paMca sayA AuhANa ThaviyA, sAhavo AgayA tattha ThiyA, puraMdarajasAdevI diTThA, khaMdago kaMbalarayaNeNa paDilAbhio, tattha nisijjAo kayAo, pAlageNa rAyA buggAhio, esa parIsahaparAjio Agao tumaM mAreuM ahiDhehitti, kahaM Najjati ? AyudhA daMsiyA, kuvio rAyA pAlao bhaNio mArehitti, teNa ikkhujaMtaM kayaM, khaMdageNa bhaNiyaM mamaM puvvaM mArehi, jaMtasamIve khaMbhe baMdhiuM Thavio sAdhU pIliuM rUhiracirikkAhiM khaMdago bhario, khuDDugo AyarizaM vilavaMto so vi ArAhago, tattha khaMdageNa NiyANaM kayaM, aggikumAresu uvavaNNo, puraMdarajasAe devIe ciMtA uvvaNNA vaTaeNti sAdhuNo pANagapaDhamAliyANimittaM NAgacchaMti kiM hojja, etyaMtare khaMdageNa sakkulikArUva kAuM rayaharaNaM ruhirAlittaM puraMdarajasAe purao pADiyaM dilu saddasA akkaMdaM kareMti uTThiyA bhaNio rAyA pAva ! viNaTThosi 2, sA teNa khaMdageNa saparivArA muNisuvvayassa samIvaM NIyA dikkhiyA, khaMdageNa saMvaTTagavAyaM viuvvittA rAyANaM sabalavAhaNaM puraM ca sakohAviTTho bArasajoyaNaM khettaM NiDDahati, ajjavi DaMDagAraNNaMti bhaNNati, iti nizIthacUrNiSoDazoddezake, RSimaMDalastotre tvevam-'egUNe paMcasae, khaMdagasIsANa kuMbhakArakaDe / pAlayakayauvasagge, patte paNamAmi apavagge ||1||' athA'rjunamAlAkArasambandho yathA-teNaM kAleNaM 2 rAyagihe guNasilae ceie seNie rAyA cellaNA devI, tattha NaM rAyagihe ajjuNae nAma mAlAgAre pagvisati, aDDe jAva aparibhUe, tassa NaM ajjuNayassa mAlAgArassa baMdhumatI nAmaM bhAriyA hotthA sUmAlA, tassa NaM ajjuNayassa mAlAgArassa rAyagihassa nagarassa bahiyA ettha NaM mahaM ege pupphArAme hotthA, kiNhe jAva niuraMbabhUe dasaddhavaNNakusume pAsAIe 4 / tassa NaM pupphArAmassa adUrasAmaMte ettha NaM ajjuNayassa mAlAgArassa ajjayapajjayapiipajjayAgae aNegakulapurisaparaMparAgae moggarapANissa
Page #229
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM ___222 paDimA egaM mahaM palasahassanipphaNNaM ayomayaM moggaraM gahAya ciTThati / tae NaM se ajjuNamAlAgAre bAlapabhiI ceva moggarapANijakkhabhatte yAvi hotthA, kallAkalliM pacchiyapiDayAiM geNhatirarAyagihAo NagarAo paDinikkhamati 2 jeNeva pupphArAme teNeva uvAgacchairapupphuccayaM kareti aggAiM varAiM puSphAiM gahAya jeNeva moggarapANissa jakkhassa jakkhAyayaNe teNeva uvAgacchai 2 moggarapANissa jakkhassa maharihaM pupphaccaNaM karei 2 jaNNupAyapaDie paNAmaM karei 2 tao pacchA rAyamaggaMsi vittiM kappemANe viharati, tattha Na rAyagihe Nagare laliyA nAmaM goTThI parivasai, aDDA jAva aparibhUyA, jaM kayasukayA yAvi hotthA, tattha NaM rAyagihe nagare aNNayA kayAi pamode ghuDhe yAvi hotthA / tae NaM se ajjuNae mAlAgAre kallaM pabhUyatarAehiM pupphehiM kajjamitika? paccUsakAlasamayaMsi baMdhumaIe bhAriyAe saddhiM pacchiyapiDayAiM geNhati 2 sayAo gihAo paDinikkhamati 2 rAyagihaM nagaraM majjhaMmajjheNaM nigacchai 2 ttA jeNevaM pupphArAme teNeva uvAgacchai 2 baMdhumaie bhAriyAe saddhiM pupphuccayaM karei / tae NaM tIse laliyAe goThThIe cha gohillA purisA jeNeva moggarapANissa jakkhassa jakkhAyayaNe teNeva uvAgatA abhiramamANA ciTThati / tae NaM se ajjuNae mAlAgAre baMdhumaie bhAriyAe saddhiM pupphuccayaM karei 2 pacchiyAiM bharei 2 aggAiM varAiM pupphAiM gahAya jeNeva moggarapANissa jakkhassa jakkhAyayaNe teNeva uvAgacchai / tate NaM cha gohillA purisA ajjuNayaM mAlAgAraM baMdhumatIe bhAriyAe saddhiM ejjamANaM pAsaMti 2 ttA aNNamaNaM evaM vayAsIesa NaM devANuppiyA ! ajjuNae mAlAgAre baMdhumaIe bhAriyAe saddhiM ihaM havvamAgacchati, taM seyaM khalu devANu0 amhaM ajjuNayaM mAlAgAraM avaoDayabaMdhaNayaM karittA baMdhumaIe bhAriyAe saddhiM viulAI bhogabhogAI bhuMjamANANaM viharittaettikaMTu eyamaTuM aNNamaNNassa paDisuNeti 2 kavADaMtaresu nilukkaMti, niccalA niSphaMdA tusiNIyA pacchaNNA citttthti|
Page #230
--------------------------------------------------------------------------
________________ 223 gacchAcArapaiNNayaM tae NaM se ajjuNae mAlAgAre baMdhumaIe bhAriyAe saddhiM jeNeva moggarapANissa jakkhassa jakkhAyayaNe teNeva uvAgacchai 2 ttA Aloe paNAmaM karei 2 maharihaM puSphaccaNaM karei jaNNupAyapaDie paNAmaM karei / tae NaM te cha gohillA purisA davadavassa kavADaMtarehiMto niggacchaMti 2 ajjuNayaM mAlAgAraM geNhaMti, avaoDagabaMdhaNaM kareMti, baMdhumatIe mAlAgArIe saddhiM viulAI bhogabhogAiM bhuMjamANA viharati / tassa NaM ajjuNayassa mAlAgArassa ayaM ajjhatthie 4, evaM khalu ahaM bAlappabhitiM ceva moggarapANissa bhagavao kallAkalliM jAva kappemANe viharAmi, taM jai NaM moggarapANI jakkhe ihaM saNNihie hote tae se NaM kiM mamaM eyArUvaM AvaiM pAvejjamANaM pAsati ? taM natthi NaM moggarapANI jakkhe iha saNNihie subbate NaM esa kaTTe | tae NaM se moggarapANI jakkhe ajjuNayassa mAlAgArassa ayameyArUvaM ajjhatthiyaM jAva viyANitA ajjuNayassa mAlAgArassa sarIrayaM aNupavisati taDataDassa baMdhAiM chiMdatI 2 taM palasahassanipphaNNaM ayomayaM moggaraM geNhati 2 te itthisattame cha purise ghAei / tae NaM se ajjuNae mAlAgAre moggarapANiNA jakkheNaM aNNAiTe samANe rAyagihassa nagarassa pariperaMteNaM kallAkalliM itthisattame cha purise ghAemANe 2 viharati / tae NaM rAyagihe Nagare siMghADaga jAva mahApahapahesu bahujaNo aNNamaNNassa evamAtikkhati 4 evaM khalu devANu0 anjuNae mAlAgAre moggarapANiNA aNNAiDe samANe rAyagihe Nagare bahiyA itthisattame chapurise ghAemANe 2 viharati, tae NaM seNIe rAyA imIse kahAe laddhaTTe samANe koDuMbiyapurise saddAvei 2 evaM vayAsI-evaM khalu devANuppiyA ! ajjuNae mAlAgAre jAva ghAemANe viharati taM mA NaM tubbhe kei kaTThassa vA taNassa vA pANiyassa vA pupphaphalANaM vA aTThAe sairaM nigacchau, mA NaM tassa sarIrassa vAvattI bhavissatittikaTu doccaMpi taccaMpi ghosaNaM ghoseha 2 khippa mameyaM paccappiNaha / tate NaM te koDuMbiya
Page #231
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 224 jAva paccappiNaMti / tattha NaM rAyagihe nagare sudaMsaNe NAmaM seTThI parivasati aDDhe / tae NaM se sudaMsaNe samaNovAsae yAvi hotthA abhigayajIvAjIve jAva viharati / teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM samaNe bhagavaM mahAvIre jAva samosaDhe viharati / tae NaM rAyagihe Nagare siMghADagabahujaNo aNNamaNNassa evamAikkhati jAva kimaMga puNa vipulassa aTThassa gahaNayAe ! tassa sudaMsaNassa bahujaNassa aMtie eyamaTThe soccA nisamma ayaM ajjhatthie 4, evaM khalu samaNe jAva viharai, taM gacchAmi NaM vaMdAmi, evaM saMpehei 2 ttA jeNeva ammApitaro teNe uvA0 2 karayala evaM vayAsI - evaM khalu ammayAo samaNo jAva viharati, taM gacchAmi NaM samaNaM bhagavaM mahAvIraM vaMdAmi nama'sAmi jAva pajjuvAsAmi / tate NaM sudaMsaNaM ammApiyaro evaM vadAsI- evaM khalu puttA ! ajjuNae mAlAgAre jAva ghAtemANe viharati, taM mANaM tumaM puttA ! samaNaM bhagavaM mahAvIraM vaMdittae niggacchAhi mA NaM tava sarIrayassa vAkttI bhavissati, tumaNNaM ihagae ceva bhagavaM mahAvIraM vaMdAhi NamaMsAhi / tae NaM se sudaMsaNe seTThI ammApiyaraM evaM vayAsI - kiNNaM ahaM ammayAo samaNaM bhagavaM mahAvIraM ihamAgayaM iha pattaM iha samosaDhaM ihagae ceva vaMdissAmi ? taM gacchAmi NaM ahaM ammayAo tumbhehi abbhaNuNNAe samANe samaNaM bhagavaM mahAvIraM vaMdittae taM sudaMsaNaM seTThi ammApiyaro jAhe no saMcAta bahU AghavaNAhiM 4 jAva paruvettae, tAhe evaM vayAsIahAsuhaM0 / tae NaM se sudaMsaNe ammApatihiM abbhaNuNNAe samANe NhAe suddhappAvesAiM jAva sarIre sayAo gihAo paDinikkhamai 2 pAyavihAracAreNaM rAyagihaM nagaraM majjhaMmajjheNaM niggacchati 2 moggarapANissa jakkhassa jakkhAyayaNassa adUrasAmaMteNaM jeNeva guNasilae ceie jeNeva samaNe bhagavaM mahAvIre teNeva pahArettha gamaNAe / tae NaM se moggarapANI jakkhe sudaMsaNaM samaNovAsayaM adUrasAmaMteNaM vIIvayamANa pAsaMti 2 Asurute 5 taM palasahassanipphaNNa ayomayaM moggaraM ullANemANe 2 jeNeva sudaMsaNe
Page #232
--------------------------------------------------------------------------
________________ 225 gacchAcArapaiNNayaM samaNovAsae teNeva pahArettha gamaNAe / tae NaM se sudaMsaNe samaNovAsae moggarapANiM jakkhaM ejjamANaM pAsati 2 ttA abhIe atatthe aNuvvigge akkhubhie acalie asaMbhaMte vatthaMteNaM bhUmiM pamajjati 2 karayala0 evaM vayAsI-Namotthu NaM arahaMtANaM jAva saMpattANaM namotthu NaM samaNassa jAva saMpAviukAmassa puvviMpi NaM mae samaNassa bhagavao mahAvIrassa aMtie thUlae pANAtivAe paccakkhAe jAvajjIvAe thUlae musAvAe thUlae adinnAdANe sadArasaMtose kae jAvajjIvAe icchAparimANe kae jAvajjIvAe, taM idANiM piNaM tasseva aMtie savvaM pANAtivAyaM paccakkhAmi jAvajjIvAe, musAvAyaM adinnAdANaM mehuNaM pariggahaM paccakkhAmi jAvajjIva, savvaM kohaM jAva micchAdaMsaNasallaM paccakkhAmi jAvajjIvAe, savvaM asaNa pANaM khAimaM sAimaM cauvvihaMpi AhAraM paccakkhAmi jAvajjIvAe, jati NaM etto uvasaggAo muccissAmi to me kappai pArettae aha etto uvasaggAo na muccissAmi to me tahA paccakkhAe cevattikaTTu sAgAraM paDimaM paDivajjati / tae NaM se moggarapANijakkhe taM palasahassanipphaNNaM ayomayaM moggaraM ullAlemANe 2 jeNeva sudaMsaNe samaNovAsae teNeva uvAgacchai no ceva NaM saMcAeti sudaMsaNaM samaNovAsayaM teyasA samabhipaDittae / tae NaM se moggarapANI jakkhe sudaMsaNaM samaNovAsayaM savvao samaMtAo parigholemANe 2 jAhe no saMcAeti sudaMsaNaM samaNovAsayaM teyasA samabhipaDittae tAhe sudaMsaNassa samaNovAsagassa purao sapakkhaM sapaDidisaM ThiccA sudaMsaNaM samaNovAsayaM aNimisAe diTThIe suciraM nirikkhati 2 ajjuNayassa mAlAgArassa sarIraM vippajahati 2 taM palasahassanipphaNNaM ayomayaM moggaraM gahAya jAmeva disiM pAubbhU tAmeva disiM paDiggae / tae NaM se ajjuNae mAlAgAre moggarapANiNA jakkheNaM vippamukke samANe dhasatti dharaNIyalaMsi savvaMgehiM nivaDie, tato se sudaMsaNe samaNovAsae niruvasaggamitikaTTu paDimaM pArei / tate NaM se
Page #233
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 226 ajjuNae mAlAgAre tato muhattaMtareNaM Asatthe samANe uThAe uDhei 2 sudaMsaNaM samaNovAsayaM evaM vayAsI-tubbhe NaM devANuppiyA ! kahiM saMpatthiyA? | tae NaM se sudaMsaNe samaNovAsae ajjuNayaM mAlAgAraM evaM vayAsI-evaM khalu devANuppiyA ! ahaM sudaMsaNe nAmaM samaNovAsae abhigayajIvAjIve guNasilae ceie samaNaM bhagavaM mahAvIraM vaMdae saMpatthie, tato se ajjuNae mAlAgAre sudaMsaNaM samaNovAsayaM evaM vayAsI-icchAmi NaM devANappiyA ! ahamavi tumae saddhiM samaNaM bhagavaM mahAvIraM vaMdittae jAva pajjuvAsittae, ahAsuhaM devANuppiyA ! tato se sudaMsaNe samaNovAsae ajjuNaeNaM mAlAgAreNaM saddhiM jeNeva guNasilae ceie jeNeva samaNe bhagavaM mahAvIre teNeva uvAgacchai 2 ajjuNaeNaM mAlAgAreNaM saddhiM samaNaM bhagavaM mahAvIraM tikkhutto jAva pajjuvAsati / tae NaM samaNe bhagavaM mahAvIre sudaMsaNassa samaNovAsagassa ajjuNayassa mAlAgArassa tIse ya dhammakahA sudaMsaNe paDigae / tae NaM se ajjaNae samaNassa bhagavato mahAvIrassa dhamma soccA haTTatuTTha0 saddahAmi NaM bhaMte ! niggaMthaM pAvayaNaM jAva abbhuDhemi, ahAsuhaM / tae NaM se ajjuNae mAlAgAre uttarapu0 sayameva paMcamuTThiaM loyaM karei jAva aNagAre jAe jAva viharai / tae NaM se ajjuNae aNagAre jaM ceva divasaM muMDe jAva pavvaie, taM ceva divasaM samaNaM bhagavaM mahAvIraM vaMdati 2 imaM eyArUvaM abhiggahaM uggihNati, kappai me jAvajjIvAe chaTuMchaTTeNaM aNikkhitteNaM tavokammeNaM aNANaM bhAvemANassa viharittaettikaTu ayameyArUvaM abhiggahaM uggipati, kappai me jAvajjIvAe chaTuMchaTTeNaM aNikkhitteNaM tavokammeNaM appANaM bhAvemANassa viharittaettika? ayameyArUvaM abhiggahaM uggilai 2 ttA viharai / tae NaM se ajjuNae aNagAre chaTThakkhamaNapAraNayaMsi paDhamAe porisIe sajjhAyaM karei, jahA gotamasAmI jAva aDati / tae NaM taM ajjuNayaM aNagAraM rAyagihe Nagare ucca jAva aDamANaM bahave itthIo ya purisA ya DaharA ya mahallA ya juvANA ya evaM vayAsI-imeNaM
Page #234
--------------------------------------------------------------------------
________________ 227 gacchAcArapaiNNayaM me piyA mAriA, imeNaM me mAyA mAriyA, bhAyA bhagiNI bhajjA putto dhuyA suNhA imeNa me aNNatare sayaNasaMbaMdhipariyaNe mAriettika? appegaiyA akkosaMti appe hIlaMti niMdaMti khisaMti garihaMti tajjeMti tAleti / tae NaM se ajjuNae aNagAre tehiM bahUhiM itthIhi ya purisehi ya Daharehi a mahallehi ya juvANaehi ya akkosijjamANe jAva tAlejjamANe tesiM maNasA vi apaussamANe sammaM sahati sammaM khamati titikkhai ahiyAsei sammaM sahamANe jAva ahiyAsemANe rAyagiheM Nagare uccanIyamajjhimakulAI aDamANe jai bhattaM labhati to pANaM na labhai, jai pANaM labhai to bhattaM na labhai / tae NaM se ajjuNae adINe avimaNe akaluse aNAule avisAdI aparitaMtajogI aDati 2 rAyagihAo NayarAo paDinikkhamati 2 jeNeva guNasilae ceie jeNeva samaNe bhagavaM mahAvIre jahA gotamasAmI jAva paDidaMseti 2 samaNeNaM bhagavayAmahAvIreNaM abmaNuNNAe samANe amucchie bilamiva pannagabhUeNaM appANeNaM tamAhAraM AhArei / tae NaM samaNe bhagavaM mahAvIre annayA rAyagihAo paDinikkhamai 2 bahiyA jaNavayavihAraM viharati / tae NaM se ajjuNae aNagAre teNaM orAleNaM vipuleNaM payatteNaM paggahieNaM mahANubhAgeNaM tavokammeNaM appANaM bhAvemANe bahupaDipuNNe chammAse sAmaNNapariyAgaM pAuNati, addhamAsiyAe saMlehaNAe appANaM jhUsei tIsaM bhattAiM aNasaNAe chedei 2 jassaTThAe kIrati jAva siddhetti / antakRddazAGgasUtre / / atha damadantasambandho yathA-asthi vibuhapuraMpiva vibuhajaNasamAiNNaM uvavaNNaM va punnAgapaDipunnaM pAyArovari dippaMtarayaNakavisIsaM hatthisIsaM nAma NayaraM-jattha dhuvaM vaNiyANaM, vavahAraparANa dhaNasamiddhANaM / vaNiyArayANa lIlaM, dhaNao vi na pAvae kahavi 1 / tattha samaracauraverivAraperiyadaMtibhaggadaMto damadaMto nAma rAyA, kittI raNahayariucayasaMbhUyA jassa caMdakarasariyA | cujjaM karei dujjaNajaNamaNadahaNaM huyAsuvva 1 / annayA so damadaMtarAyA tikhaMDabharahesaraM
Page #235
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 228 duddharaverirAyaparAjayasamuddharakandharAbandhaM sirijarAsandhaM paDivAsudevaM seveuM rAyagihaM nagaraM gao, tammi samae hatthiNAurAo noharIUNa sapariyaNehiM paMDavehiM tassa deso chalaM lahiya lUsio imaM sarUvaM damadaMteNa rAyagihAo valieNa suNieNa paramaM paosamuvvahaMteNa nAsiyadinneNaM niyasinneNaM saha hatthiNAuraM samaMtao jaMbuddIvaMpiva lavaNasAyareNaM veDhiyaM tao so dUyamuheNa paMDave bhaNAvei, amha deso tumhehiM vIrajaNagarahaNijjeNa chaleNa uvaddao na baleNa jao - 'chalamuciyaM kIvANaM, kIvANava dhaNiyavirahie ThANe / balavaMtANa narANaM, na esamaggo suvaMsANa ||1|| tA jai tumhANa payaMDaM bhuyadaMDabalamatthi to purAo nigaMtUNa mama parakkamapaIvasihAe salabhalIlamuvvahaha, tao evaviha dUyavayaNatajjiyA avi paMDavA bhayabhIyA siyAlA iva bilAo na nIhariyA sanayarAo jujjhiuM, tao bahudiNaroheNa nimvinno damadaMto hatthisIsapuraM gao evaM ciMtiUNa-khattiyakulubbhavANaM, sammuhapatANaM siMhapoyavva / jujhaM kAuM uciyaM, annaha ajaso phurai loe / / 1 / / io ya nAeNaM rajjaM pAlayaMto damadaMto kaivayadiNehiM vaikkaMtehiM sirineminAhasIsasiridhammaghosasUrivayaNamahaddahasaMbhUyasaMvegarasa-raMgaMtataraGgataraGgiNIe dhammadesaNAe NhAUNa vigayapAvasaMtAvo rajjamakajjaM, bhaMDAre kArAgAre, peyasIo rakkhasIo, visae viseva, cauraMgasAhaNaM duggaisAhaNaM ca mannaMto saMvegaM gao saMsArasukhamujjhiya vajjiya savvasAvajjakajjamaNavajja pavvajjaM paDivajjai, tao rAyarisI kameNa gIyattho houM viharaMto paMDavapAlie hatthiNAure gouraduyAre meruvva nippakaMpo paDimaM Thio, tammi samae rAyavADiyAe niggacchaMtehiM paMcahiM paMDavehiM paloiya vAhaNehiM uttariya namaMsio bhAvasAraM muNIsaro aho dukkarakArao esa rAyarisI iya abhinaMdiya purao patthiesu tesu, tattha Agao sapariyaNo payaIe dujjaNo dujjohaNo, taM muNiMdaM pikkhiya aNeNamhANaM puvvapurisAgayaM kittisavvassamavahariyaM puvvavairamaNusaraMto
Page #236
--------------------------------------------------------------------------
________________ 229 gacchAcArapaiNNayaM mAuliMgeNa tADei, tabbhAvaM muNateNa tappariyaNeNa ya pAhANakhaMDehiM AhaNiUNa liTurAsI kao, tao rAyavADIe valieNa juhiTThirarannA tattha taM muNimapicchaMteNa taTThANe lihurAsiM paloyaMteNa niyapariyaNo puTTho kahiM vihario sa mahappA dhammakappaDukappo ? teNAvi dujjohaNavuttaMto tappurao vutto taM suNiya aIva adhiiM kuNaMto pAyakkehiM liTTharAsiM dUre kArAviya aMgasaM vAhagehiMto aMgaM sajjaM nimmAviyaM sayaM taM muNivaraM khAmiya patto pAsAyaM juhihiranaravaro, damadaMtovi saMvegAvegeNa evaM bhAvei, 'esa me sAsao appA, nANadaMsaNasaMjuo / sesA me bAhirA bhAvA, savve saMjogalakkhaNA ||1|| tao so koravesu avakArakArisu paMDavesu ya uvayAraparesu samacittavittiM dharei / aha juhiTThirarAo sevAvasarAgayaM dujjohaNaM evaM nibjhacchei-are kulakuThAra ! aMgIkayamAyaMgAyAra ! ihabhavaparabhavadugaMchaNijjaM muNivarAvamANaNaM kiM tae kayaM ? taiyA kiM tumaM katthavi gao Asi ? kiM vA tassa parakkamaM gIyamANaM na tae suyaM jaiyA teNa veDhiyaM hutthA hatthiNAuraM ? aNeNa ya rAyarisiNA pusviM paMcAvi vayaM jiyA, saMpai puNa paMcavi iMdiyA, dhario ya duddharo mahavvayabhAro, ao ko taM NijjiNiuM sakkai / tao sovi rAyarisI taM dussahaM parIsahaM sahato saMvegAveseNa jhANaMtariyaM paDivajjiya guNaseNimAruhiya saMpattakevalanANo sivapuraM gao / vuttaMtameyaM damadaMtasAhuNo, citte nisittA samamittasattuNo / saMvegaraMgaMgaNanaTTasIlayA, haveha siddhiM pariNeha lIlayA ||1|| iti gAthAchandaH / / 97 / / dhammaMtarAyabhIe, bhIe saMsAragabbhavasahINaM / na udIraMti kasAe, muNI muNINaM tayaM gacchaM / / 98 / / dharmAntarAyabhItAH bhItAH saMsAragarbhavasatibhyaH / nodIrayanti kaSAyAn munayaH munInAM sako gacchaH // 98 //
Page #237
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 230 vyAkhyA-dhammaMta0 yatra gacche dharmAsyAntarAyaH-kaSAyodIraNAjanyo vighnaH, tasmAd bhItAH tathA saMsAragarbhavasatibhyaH-saMsAramadhyavasatibhyo bhItAH atra 'kvacid dvitIyAdeH' (8-3-134) iti prAkRtasUtreNa paJcamyarthe SaSThI, evaMvidhA munayo munInAM kaSAyAn krodha 1 mAna 2 mAyA 3 lobharUpAn 4 nodIrayanti, upalakSaNatvAt nopekSate ca, yadvA munayo munInAmupari svakaSAyAnnodIrayanti kaSAyodIraNAyA iha paralokayormahApApaphalapradatvAt, he gautama ! sa gaccha iti / atra krodhaphale kSapakodAharaNam, tacca caNDakauzikapUrvabhavasambandhAbhidhAnena pUrvamuktameva, mAnaphale acaMkAribhaTTodAharaNaM yathA-khitipatiThiyaM nayaraM jiyasattu rAyA dhAriNIdevI subuddhisacivo, tattha ya nagare dhaNNo nAmA seTThI, tassa bhaddA NAma bhAriyA, tassa ya dhUyA bhaTTA, sA ya mAupiyabhAuyANa ya ovAtiyasayaladdhA, mAyapitAdIyasavvaparijaNo bhaNati-esA jaM kareti taM kareu Na ya keNavi kiMvi caMkAreyavvaMti, tAhe logeNa se kayaM NAmaM acaMkAriyabhaTTA, sA ya atIva rUpavatI bahusu vaNiyakulesu varijjati, dhaNo ya seTThI bhaNai-jo eyaM Na caMkArehiti tassesA dijjahititti, evaM varage paDisehati / aNNayA saciveNa variyA, dhaNeNa bhaNiyaM jai Na kiMcivi avarAhe caMkArehisi to te payacchAmo, teNa ya paDisuyaM tassa diNNA bhAriyA jAyA, so taM na caMkAreti so ya amacco rAtIe jAme gae rAyakajjANi samANeuM Agacchati, sA taM diNe diNe khisati, savelAe nAgacchAMsatti, tato savelAe ettumADhatto, aNNayA raNNo ciMtA jAyA kimesa maMtI savelAe gacchati ? raNNo aNNehiM kahiyaM esa bhAriyAe ANAbhaMgaM Na karetitti, aNNayA raNNA bhaNiyaM-imaM erisaM tArisaM ca kajjaM savelAe tume Na gaMtav, so ussuabhUtovi rAyANuvattIe Thio, sA ya ruThThA bAraM baMdheuM ThiA, amaccao Agao ussUre dAramugghADehitti bahuM bhaNiyAvi jAhe Na ugghADeti tAhe teNa ciraM atthiUNa bhaNiyA-tumaM Na ceva sAmiNI hojjAsitti, aho me
Page #238
--------------------------------------------------------------------------
________________ 231 gacchAcArapaiNNayaM Alo aMgIkao, tAe sA ahamAlo tti bhaNiyA dAramugghADiuM piugharaM gayA, savvAlaMkAravibhUsiyA aMtarA corehiM gahiyA, tIse savvAlaMkAre ghettuM seNAvatissa uvaNIyA, teNa sA bhaNiyA mama mahilA hohitti, so taM balA Na bhuMjati sAvi taM Necchati, tAhe teNavi sA jalUgavejjassa hatthe vikkIyA, teNa vi sA bhaNiyA mama bhajjA bhavAhitti, taMpi aNicchaMtI teNAvi rUsieNa bhaNiyA pANIyAto jalUgA geNhahitti, sA appANaM NavaNIeNa makkhiuM jalamavagAhati, evaM jalUgAo giNhati, sA taM aNaNurUvaM kammaM kareti Na ya sIlabhaMgaM icchati, sA teNa ruhirasAvaNa virUvalAvaNNA jAyA, ito ya tassa bhAyA dUyakicceNa tatthAgao, teNa sA aNusarisatti kAuM pucchiyA tIe kahiyaM, teNa davveNa moyAviA ANiyA ya, vamaNavireyaNehiM puNa NavasarIrA jAyA, amacceNa pacchA NiyagharamANiyA savvasAmiNI ThaviyA, tAhe kohapurassarassa mANassa dosaM daTuM abhiggaho gahio, Na mae koho mANo vA kAyavvo, tassa ghare sayasahassapAgaM tellamatthi, taM ca sAhuNo vaNasarohaNatthaM osahaM maggiyaM tIe dAsaceDI ANattA ANehitti, tIe ANaMtIe saha telleNa egaM bhAyaNaM bhinnaM evaM tiNNi bhAyaNANi bhiNNANi Na ya sA ruThThA, tisu sayasahassesu viNaDhesu cautthavArAe appaNA uTheUNa diNNaM, jai tIe kohapurassaro merusariso mANo nijjio to sAhuNA sudutaraM NihaMtavvotti 2 / mAyAphale pANDurAryo udAharaNam / yathA-egA pAsatthA sarIrovagaraNabausA niccaM sukkilavAsaM parihittA ciTThaitti, logeNa se NAmaM kayaM paMDurajjatti, sA ya vidyAmaMtavasIkaraNuccADaNakouesu ya kusalA jaNesu pauMjati, jaNo a se paNayasiro kayaMjalio ciTThati, aha vayAtikkaMtA veraggamuvagayA guruM vinnavei AloyaNaM payacchAmitti, Aloie puNo viNNaveti Na dIhaM kAlaM ahaM pavajjaM kAuM samatthA, tAhe guruhiM appaM kAlaM parikkamAvettA vijjAmaMtAdiyaM savvaM chaDDAvettA aNasaNagaM
Page #239
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM . 232 paccakkhAviyaM AyariehiM samaNA samaNIo a ubhayavaggovi vArio Na logassa kaheyavvaM, sA bhatte paccakkhAeNa jahA puvvaM bahujaNaparivuDA atthi taiyA tahA acchati appasAhusAhuNiparivArA ciTThai, tAhe sA aratI kareti tao tIe logavasIkaraNavijjA maNasA AvAhiyA, tAhe jaNo pupphadhUvagaMdhahattho alaMkiyavibhUsio vaMdadehiM etumADhatto, tAhe ubhayavaggo pucchio guruNA kiM te jaNassa avakhAyaM te bhaNaMti Nevatti sA pucchiyA bhaNati mae vijjAe abhioio eti gurUhiM bhaNiyA Na vaTTati, tAhe paDikkaMtA samaM Thito logo AgaMtuM evaM tao vArAe samma paDikkaMtA cautthavArAe pucchiyA Na sammamAuTTA, bhaNati ya puvvabbhAsA ahuNA AgacchaMti aNAloeuM kAlagayA sohamme erAvaNassa aggamahisI jAyA, tAhe sA bhagavao vaddhamANassa samosaraNe AgayA dhammakahAvasANo hatthiNirUvaM kAuM bhagavato purao ThiccA mahatA saddeNa vAtakammaM karei, tAhe bhagavaM goyamo joNagapuvvaM puccheti, bhagavayA puvvabhavo se vAgario mA aNNo vi koi sAhU sAhuNI vA mAyaM kAhiti, teNa eAe vAyakamma kayaM bhagavayA vAgariaM tamhA erisI mAyA duraMtA na kAyavvatti / / 3 / / lobhaphale mathUrAmaMgUdAharaNaM yathA-ajjamaMgU AyariyA bahurasuyA'vajjaAgamA vahusirasaparivArA ujjayavihAriNo te viharaMtA mahuraM NagariM gayA, tattha veraggiyatti kAuM saDDhehi vatthAiehi pUitA khIradahisappiyagulAtiehi diNe diNe pajjatieNa paDilAbhayaMti, so Ayario lobheNa sAyAsokkhapaDibaddho Na viharati Nitio jAo sesA sAdhU vihariyA, sovi aNAloiyapaDikkaMto virAhiyasAmaNNo vaMtare NiddhamaNAjakkho jAo, teNa ya padeseNa jayA sAhU NiggamaNapavesaM karaMti tAhe so jakkho paDimaM aNupavisiya mahappamANaM jIhaM NillAlei, sAhUhiM pucchio bhaNai ahaM sAyAsukkhapaDibaddho jIhAdoseNa appiDDio iha NiddhamaNAaho bhomejje Nagare vaMtaro jAo tumha paDibohaNatthamihAgao taM mA NaM tubbhe
Page #240
--------------------------------------------------------------------------
________________ 233 gacchAcArapaiNNayaM evaM kAhiha, aNNe kati jayA sAhU bhuMjaMti tadA so mahappamANaM hatthaM savvAlaMkAraM viuvviUNa gavakkhadAreNa sAdhUNa purao pasArei sAhUhiM pucchio bhaNAti so haM ajjamaMgU iDDirasassAdaguruo mariUNa NiddhamaNAjakkho jAo taM mA koi tubbhaM evaM lobhadosaM karejjatti 4 / ete trayo'pi sambandhAH nizIthacUrNidazamoddezakAllikhitAH ! atha kaSAyopekSAdoSe dRSTAnto yathA-egaM araNNamajhe agAhajalaM saraM jalajovasohiaM vaNasaMDamaMDiyaM, tattha ya bahUNi jalacarakhahacarathalacarANi ya sattANi AsiyANi, tattha ya egaM mahallaM hatthijUhaM parivasati, aNNayA gimhakAle taM hathijUhaM pANiyaM pAuppahAuttiNNaM majjhaNhadesakAle sIyalarukkhacchAyAe suhaMsuheNa pasuttaM ciTThatti, tattha ya adUre do saraDA bhiDiumAraddhA, vaNadevayAe ya te daTuM savvesiM sabhAsAe AghosiyaM-mA ete saraDe bhaMDate uvekkhaha vAreha, tehiM jalacarakhahacarathalacarehiM ciMtiyaM kiM amhaM ete saraDA bhaMDaMtA kAhiMti, tattha ya ego saraDo bhaMDaMto bhaggo pellio so dhAvijjato suhasuttassa hathissa bilaMti kAuM NAsAbuDaM paviThTho bitiovi paviThTho te sirakavAle jurbu laggA so hatthI viulIbhUo mahatIe asamAhIe.veyaNaTTo ya sUraNaMti taM vaNasaMDaM cUriyaM bahave tattha vAsiNo sattA ghAtiyA jalaM ca ADohiteNa jalacarA ghAtIyA talAgapAlI bhediyA talAgaM ca viNaTuM tAhe jalacarA savve viNaTThA evaM sAhussavi uvehaM karemANassa mahaMto doso uppajjati, teNa uvekkhitte saMte ayaso bhavati aNNoNNapakkha parigahakaraNena gaNabheo vA bhavati, ega pakkheNa rAyakule kahie ahavA cADaehiM kahie tattha geNhaNAdiyA dosA bhavaMti, kalahuttarakAlaMpi kasAyadosasaMtAviyamaNo Na paDhati, sAhupadosakaraNattaNeNa avacchallattaM bhavati, avacchallae ya daMsaNahANI bhavati, jahA jahA kohAdiyANa vuDDI tahA tahA carittahANI bhavati, jamhA ete dosA tamhA uvehA na kAyavvA, to kiM kAyavvaM ? bhaNNai adhikaraNe AgADhe kakkhaDe
Page #241
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 234 uppaNNe kohAbhibhUyA uvasAmeyavvA kalahaMtA ya pAsaTTiehiM avaruddheyavvA, guruhiM uvasamaNaTThA imaM vayaNaM bhaNiyavvaM ajjo ! uvasamaha aNuvasamaMtANa kao saMjamo kao vA sajjhAo ? tamhA uvasamaha uvasamittA ya sajjhAyaM kareha, ityAdi nizIthacUrNidazamoddezake eveti / gAthAcchandaH / / 98 / / kAraNamakAraNeNaM, aha kahavi muNINa uTThahi kasAe / udae vi jattha ruMbhahi, khAmijjahi jattha taM gacchaM / / 99 / / kAraNena akAraNenAtha kathamapi munInAM uttiSThanti kaSAyAH / udaye'pi yatra rundhanti kSamayanti yatra sa gacchaH // 99 // vyAkhyA 'kAraNa0' kAraNena kenApi - bAhyahetunA akAraNena vAbAhyahetvabhAvena atha kathamapi karmodayavazato munInAM kaSAyA uttiSThantiudayamAyAnti, tadA 'udae 'tti udayodayavatorabhedavivakSaNAt udayavato'pi udayAgatAnapi tAn yatra gacche munayo rundhanti, tadanantaraM ca rodhanAdarvAk kRtAn tAn yatra kSamayanti he gautama ! sa gacchaH syAditi, atra kaSAyakSAmaNe laukikalokottarikodAharaNAni yathA - AriyajaNavayassa aMtaggAme ego kuMbhakAro, so kulAlANaM bhaMDiM bhariUNa paccatagAmaM durUvagaM NAmayaM gao, tehi ya durUvagavvehiM gohehiM egaM baillaM hariukAmehi bhaNNai - bho ! bho ! pecchaha imaM accheraM egeNa bailleNegabhaMDI gacchati, teNavi kuMbhakAreNa bhaNiyaM-pecchaha bho ! imassa gAmassa khalahANANi DajjhaMti, atigayA bhaMDI gAmamajjhe ThiyA tassa tehiM durUviccehiM chiddaM lahiUNa ego baillo haDo, vikkayaM kAuM gato kulAlo te ya gAmillayA jAiyA deha baillaM, te bhati-tumaM ekkeNa ceva bailleNaM Agao, te puNo puNo jAtiyA jAhe Na deMti tAhe sarayakAle savvadhaNNANi khaladhANesu ka yANi tAhe aggIdiNNo, evaM teNa sattavarisANi jhAmiyA khaladhANA, tAhe aTTame
Page #242
--------------------------------------------------------------------------
________________ 235 gacchAcArapaiNNayaM varise durUvagagAmellaehiM mallajuddhamahe vaTTamANe bhANago bhaNio-ghosehiM bho jassa amhehiM avaraddhaM taM khAmemo jaM ca gahiyaM taM demo mA amha sasse daheu, tao bhANaeNa ugghosiyaM, tato kuMbhakAreNa bhANago bhaNio, bho ! imaM ghosehiM / appiNaha taM baillaM, durUvagA tassa kuMbhakArassa / mA bhedi hihI gAma, annANavi satta vAsANi ||1|| bhANageNa ugghositaM taM tehiM durUvagavvehiM so kuMbhakAro khAmio diNNo ya se baillo, imo uvasaMhAro, jai tA tehiM asaMjaehiM aNNANIhiM hoMtehiM khAmiyaM teNavi khamiyaM kimaMga puNa saMjaehiM nANIhiM jaM kayaM taM sav khamiyavvaM khamAveyavvaM ca 1 | tathA ego damago, tassa ceDakhvANi issaragihesu sarayakAle pAyasa daTuM piyaraM obhAsaMti, amhavi pAyasaM dehitti bhaNite teNa gAme duddhataMdule ohAriUNa samappiyaM bhAriyAe pAyasamuvasAhehitti, so a paccaMtagAmo tattha coraseNA paDiyA te ya gAmaM viluliumADhattA, tassa damagassa so ya pAyaso saha thAlIe haDo taM velaM so damago chettaM gato, so ya chettAo taNaM luNiUNa Agao, taM ciMteti ajja ceDarUvehiM samaM pAyasaM bhokkhemitti, gharaMgaNapattassa ceDarUvehiM ruyaMtehiM kahiyaM tAta ! bappetti bhaNaMtehiM so ya pAyaso haDo, so taNapUliyaM chaDDeUNa gao kohAbhibhUo pecchati seNAhivassa purao pAyasathAliyaM ThaviyaM, te ya corA puNa gAmaM paviTThA egAgI seNAhivo ciTThai, teNa ya damageNa asieNaM sIsaM chinnaM seNAhivassa naTTho damago, te ya corA hayaNAyagA NaTThA tehi ya gaehiM mayakiccaM kAuM tassa Daharatarao bhAyA so seNAhivo abhisitto, tassa mAyabhagiNIbhAujjAiyAo a khisaMti tumaM bhAo verie jIvaMte acchasi seNAhivattaM kAuM dhiratthu te jIviyassa, so amariseNa gao gahio damago jIvagejjho ANio nigalaveDhio sayaNamajjhagao AsaNaTThio satthaM gahAya bhaNai-re re bhAtiveriyA ? kattha te AhaNAmitti, damageNa bhaNiyaM jattha saraNAgayA paharijjaMti tattha paharAhitti, evaM
Page #243
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 236 bhaNie sayaM citei saraNAgayA No paharijjaMti, tAhe so mAubhagiNIsayaNANaM ca muhaM nirikkhati tehiM bhaNio No saraNAgayassa paharijjati tAhe so teNa pUeUNa mukko, jai tA teNa so dhammaM ajANamANeNa mukko kiM puNa sAhuNA paralogabhIeNa abbhuvagayavacchalleNa abbhuvagayassa sammaM na sahiyavvaM khAmiyavvaMti 2 / tathA iheva jaMbuddIve dIve addhabharahe caMpANAmaM NagarI, tattha aNaMgaseNo NAma suvaNNagAro, so a atIva thIlolo so ya jaM rUvavaiM kaNNaM pAsai taM bahuM daviNajAyaM dAuM pariNei, evaM teNa kila paMca itthIsayA pariNIyA, so tAhi saddhiM mANussae bhoge bhuMjamANo viharai, io ya paMcaselaNAmadIvaM tattha vijjummAlI NAma jakkho parivasai so ya cuo, tassa do aggamahisIo hAsA pahAsA ya, tAo bhogatthiNIo ciMteti kaMci uvalobhemo, tAhi ya diTTho aNaMgaseNo suMdare rUve viuviUNa tassa asogavaNiyAe NilINA, tAo diTThAo aNaMgaseNeNaM, tAo ya tassa maNakkhevakare vibbhame dariseMti, akkhitto so tAhiM hatthaM pasAreumAraddho, tAhiM bhaNio jai te amhehiM kajjaM to paMcaseladIvaM ejjahatti bhaNittA tAo asaNaM gayA, iyaro vivihappalAvIbhUo Asattho saMto raNNo paNNAgAraM dAUNa ugghosaNapaDahaM NINAveti, imaM ugghosijjati jo aNaMgaseNayaM paMcaselaM dIvaM pAvei tassa so daviNassa koDiM payacchati, evaM ghussamANe egeNaM NAviyathereNa bhaNiyaM ahaM pAvemitti chikko paDaho tassa diNNA koDI, te duyaggA gahiyasaMbalA durUDhA NAvaM jAhe dUraM gayA tAhe NAvieNa pucchio kiMci aggao jalovari pAsasi teNa bhaNiyaM Nevatti, jAhe puNo dUraM gato tAhe puNo pucchati teNa bhaNiyaM kiMci mANusasirappamANaM ghaNajaNavaNNaM dIsati, NAvieNa bhaNiyaM esa paMcaseladIvaNagassa dhArAe Thio vaDarukkho esA NAvA eyassa aheNa jAhitti, eyassa parabhAge jalAvanto tumaM kiMci saMbalaM ghettuM dakkho houM vaDasAlaM vilaggejz2Asi ahaM puNa saha NAvAe jalAvatte gacchIhAmi, tuma
Page #244
--------------------------------------------------------------------------
________________ 237 gacchAcArapaiNNayaM puNa jAhe jalaM velAe oattaM bhavati, tAhe NagadhArAe NagaM ArubhittA purao paccorubhittA paMcaselayaM dIvaM tattha jattha te abhippeyaM tattha gacchejjasu / anne bhaNaMti tumaM ettha vaDarukkhaArUDho tAva acchasu jAva u saMjjhAvelAe mahaMtA pakkhiNo AgamissaMti paMcaselagadIvAu te rAuvasittA pabhAe paMcaselagadIvaM gamissaMti, tesiM calaNavilaggo gacchejjasu, jAva ya so thero evaM kaheti tAva saMpattA vaDarukkhaM NAvA aNaMgaseNo vaDarukkhamArUDho NAviyathero saha NAvAe jalAvatte gao etesiM doNha pagArANaM aNNatareNaM so gao, paribhamaMteNaM tAo diTThAo, tAhiM saMbhaTTho bhaNio ya Na eriseNa asuiNA deheNa amhe paribhuMjAmo kiMci bAlatavacaraNaM kAuM NiyANeNa ya iha uvavajjasu tAhe saha amhehiM bhoge bhuMjIhisi, tAhi ya se sussAdumaMte pattapupphaphale ya datte udagaM ca sIyalacchAyAe pAsutto, tAhi ya devayAhiM pAsutto ceva karayalapuDe chubmittA caMpAe sabhavaNe pakkhitto, vibuddho ya pAsati sabhavaNaM sayaNaparijaNaM ca, ADhatto palaviuM hA hAse pahAse, logeNa pucchijjaMto bhaNAti-diTuM suyamaNubhUyaM, jaM vattaM paMcaselae dIve | ko tAu pAuNijjA hA hA hAse pahAsetti / / 1 / / tassa ya vayaMso NAilo nAma sAvao so se jiNapaNNattaM dhammaM kaheti eyaM karehi, tao sodhammAisu kappesu dIhakAladvitIo saha vemANiNIhiM uttame bhoge bhuMjIhisi kimetehiM vadhUehiM vANamaMtarIehiM appakAlaTTitIehiM, so taM asaddahato sayaNapariyaNaM ca agaNato NiyANaM kAuM iMgiNimaraNaM paDivajjati, kAlagao uvavaNNo paMcaseladIve vijjumAlI NAma jakkho hAsApahAsAhiM saha bhoge bhuMjamANo viharati, sovi NAilo sAvago saMvegeNa sAmaNNaM kAuM AloiapaDikkaMto kAlaM kAuM accue kappe sAmANio jAo, so vi tattha viharati / aNNayA NaMdIsaravaradIve aTThAhiyAmahimaNimittaM sayaiMdANattIhiM appappaNoNiugehiM NiuttA devasaMghA milaMti, vijjummAlIjakkhassa ya AujjaNiogo paDahamaNicchaMto balA ANio, devasaMghassa
Page #245
--------------------------------------------------------------------------
________________ 238 gacchAcArapaiNNayaM ya dUrattho AujjaM vAyaMto NAiladeveNa diTTho, putvANurAgeNa tappaDivohaNatthaM ca NAiladevo tassa samIvaM gao, tassa ya teyaM asahamANo paDahamaMtare deti, NAiladeveNa pucchio maM jANasitti ? vijjumAliNA bhaNiyaM-ko tubbhe sakkAie iMde Na yANati, deveNa bhaNiyaM-parabhavaM pucchAmi No devattaM vijjumAliNA bhaNiyaM Na jANAmi te, tato deveNa bhaNiyaM-ahaM te parabhave caMpAe NagarIe vayaMsao AsI NAilo NAma, tume tayA mama vayaNaM na kayaM teNa appaDiesu uvavaNNo, taM evaM gaevi jiNappaNIyaM dhamma paDivajjasu, dhammo se kahio paDivaNNo ya, tAhe so vijjumAlI bhaNei idANiM kiM mayA kAyavvaM ? accuyadeveNa bhaNiyaM-bohiNimittaM jiNapaDimAvatAraNaM karehi, tao so vijjumAlI aTTAhiyamahe vatte gaMtuM cullahimavaMtaM gosIsadArumayaM paDimaM devayANubhAveNa Nivatteti, rayaNavicittAbharaNehiM savvAlaMkAravibhUsiyaM kareti, aNNassa ya gosIsacaMdaNadArussa majjhe pakkhivati ciMteti ya katthimaM Nivesemi, io ya samudde vaNiyassa vahaNaM duvvAuNA gahiyaM Dollati tassa ya DolAyamANassa chammAso vaTTati, so ya vaNio bhIuviggo dhUvakaDucchayahattho iTThadevayANamokkAraparo acchati, vijjumAliNA bhaNiyaM bho bho maNuyA ajja pabhAe imaM te jANapattaM vIyabhae Nagare kUlaM pAvihiti imaM ca gosIsacaMdaNadAruM purajaNavayaM uddAyaNaM ca rAyANaM meleuM bhaNijjAsi ettha devAhidevassa paDimaM karijjaha esA devANattI, tao devANubhAveNa nAvA pattAvIyabhayaM NagaraM, tao vaNio agdhaM ghettuM gao rAyasamIvaM bhaNiyaM ca teNa ittha gosIsacaMdaNe devAdhidevassa paDimA kAyavvA savvaM jahAvattaM vaNieNa raNNo kahiyaM gao vaNio, raNNAvi pura cAuvvejje meliuM akkhiyaM akkhANayaM saddiyA vaNakuTTagA ittha paDimaM karehatti kate adhivAsaNe baMbhaNehiM bhaNiyaM devAhidevo baMbhaNo tasa paDimA kIrau vAhio kuTThAro Na vahati, aNNehiM bhaNiyaM viNhU devAhidevo tahAvi Na vahati, evaM khaMdaruddAiyA devayagaNA bhANettA satthANi
Page #246
--------------------------------------------------------------------------
________________ 239 gacchAcArapaiNNayaM vAhiyANi Na vahaMti, evaM saMkilissaMti io ya pabhAvatIe AhAro raNNo uvasAhio, jAhe rAyA tattha vakkhitto NAgacchati tAhe pabhAvaIe dAsaceDI visajjiyA gaccha rAyANaM bhaNAhi velAikkamo vaTTati savvamuvasAhiaM kiM Na bhuMjahitti, gayA dAsaceDI savvaM kahi tao rAiNA bhaNiaM suhiAsi amhaM imeriso kAlo vaTTati, paDigayA dAsaceDI tIe dAsaceDIe savvaM pabhAvatIe kahiyaM tAhe pabhAvatI bhaNati aho micchadaMsaNamohiyA devAhidevaMpi na muNaMti, tAhe pabhAvatI pahAyA kayakouyamaMgalA sukkillavAsaparihANaparihiyA balipupphadhUvakaDucchayahatthA gayA, tao pabhAvatIe savvaM balimAi kAuM bhaNiyaM devAhidevo mahAvIravaddhamANasAmI tassa paDimA kIrautti paharAhi, vAhio kuhADo egaghAe ceva duhA jAyaM, pecchaMti ya puvvaNivvattiyaM savvAlaMkArabhUsiyaM bhagavao paDimaM sA NeuM raNNA gharasamIve devAyayaNaM kAuM tattha ThaviyA, tattha ya kiNhaguliyA NAma dAsaceDI devayasussUsakAriNI NiuttA aTThami cAuddasIsu a pabhAvatI devI bhattirAgeNa sayameva NaTTovahAraM kareti, rAyAvi tayANuvattIe murave pavAeti / aNNayA saMjhAe pabhAvatIe NaTTovahAraM kIraMtIe raNNA siracchAyA Na diTThA uppAutti kAuM Agulacittassa raNNo NaTTasamaM muravakkhoDANa paDaMtitti ruTThA mahAdevI avajjatti kAuM, tato raNNA laviyaM Na me avajjA mA rUsasu imeriso uppAo diTTho tato cittAkulayAe muravakkhoDayANa cukkotti, tato pabhAvatIe laviyaM jiNasAsaNaM pavaNNehiM maraNassa na bheyav / aNNayA puNovi pabhAvatIe NhAyakayakouyAe dAsaceDI vAhittA devagihapavesA suddhavAsA ANehitti bhaNiyA te ya suddhavAsA ANijjamANA kusuMbharAgarattA iva aMtare saMjAyA uppAyadoseNa, pabhAvaIe adAe muhaM NirikkhaMtIe te vatthA paNAmiyA, tato ruTThA pabhAvatI bhaNai, devayAyayaNaM pavisaMtIe kiM me amaMgalaM karesitti ? kimahaM vAsagharapavesaNitti adAeNaM dAsaceDI saMkhAvatte AhayA, mayA dAsaceDI,
Page #247
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 240 khaNeNa vatthAvi sAbhAviyA jAyA, pabhAvatI ciMteti aho ! me NiravarAhAvi dAsaceDI vAvAtiyA, cirANupAliyaM ca thUlagapANAtivAyavvayaM bhaggaM, eso vi me uppAutti, tao rAyANaM viNNavei, tubhehiM aNuNNAyA pavajjaM abhumi mA aparicattakAma - bhogAmarAmitti, raNNA bhaNiya jai me saddhammo bohehisitti, tIe abbhuvagaya-NikkhaMtA, chammAsaM saMjamaM aNupAlettA AloiyapaDikkaMtA mayA, uvavannA vemANiesu, tao pAsittA puvvabhavaM puvvANurAgeNa saMsAravimokkhaNatthaM ca bahUhiM vesaMtarehiM raNNo jiNadhammaM kahei, rAyAvi tAvasabhatto taM no paDivajjati, tAhe pabhAvatI deveNa tAvasaveso kao, pupphaphalodagahattho raNNo samIvagaM gao, atIva egaM ramaNIya phalaM raNNo samappiyaM, raNNA agghAyaM surabhigaMdhaMti, pharisitaM suphAsaMti, Aloiya cakkhUNA sarUvaMti, AsAiyaM amayarasovamaMti, raNNA ya pucchio tAvaso, kattha erisA phalA saMbhavaMti ? tAvaseNa bhaNiyaM-ito NAidUrAsaNNe tAvasAsame erisA phalA bhavaMti, raNNA laviyaM, daMsehi me taM tAvasAsamaM, tayA rukkhe tAvaseNa bhaNiyaM - ehi duaggA vi taM vayAmo, do vipayAtA, rAyA ya mauDAdieNa savvAlaMkAravibhUsio gao pecchati mehaNiguraMbabhUyaM vaNasaMDaM, tattha paviTTho, diTTho tAvasAsamo, tAvasAsame ya picchati, saddAre pattegaM vaMda vaMda TThie ya maMtamANe nisuNei, esa rAyA egAgI Agao, savvAlaMkAro mAreuM geNhAmo se AbharaNaM, rAyA bhIo, etthato osakkiumAraddho, tAvaseNa ya kUviyaM, dhAha dhAha esa palAo geNha, tAhe savve tAvasAbhisiyagaNe tiyatiyaTThiyakamaMDalu hatthA dhAviyA, haNa haNa, geNha geNha, mAraha mArahatti bhaNaMtA raNNo aNumaggao laggA, rAyA bhIo palAyaMto pecchai egaM mahata vaNasaMDaM, suNeti ya tattha mANusAlAvaM, ettha saraNaMti mannamANo taM vaNasaMDaM pavisati, pecchai ya tattha caMdamiva somaM, kAmadevamiva surUvaM, NAgakumAramiva suNevatthaM, vahassatimiva savvatthavisArayaM bahUNaM samaNANaM samaNINaM vA sAvagANaM sAviyANa ya "
Page #248
--------------------------------------------------------------------------
________________ 241 gacchAcArapaiNNaya sussareNaM sareNaM dhammamakkhAyamANaM samaNaM, tattha rAyA gao, saraNaM saraNaM bhaNaMto samaNeNa ya laviyaM, te Na bhettavvaMti 2, chuTTosi tti bhaNittA tAvasA paDigayA, rAyA vi tesiM vippariNao isiM Asattho, dhammo ya se kahio, paDivanno ya dhammaM, pabhAvaIdeveNa vi savvaM paDisaMhariyaM, rAyA appANaM pecchati siMghAsaNatyo ceva, ciTThAmi Na kahiM vigao Agao vA, citeti ya kimeyaMti ? pabhAvati deveNa ya AgAsattheNa bhaNiyaM-savvameyaM mayA tujjha paDibohaNatthaM kayaM, dhamme te avigdhaM bhavatu, aNNatthavi maM Avayakajje saMbharejjAsitti laviya gao pabhAvaI devo / savvapurajaNavae suyapAraMpareNa Nigghoso niggao vIyabhae Nagare devAhidevassa devAvatAriyA paDimatti | ito ya gaMdhArAo jaNavayAo sAvago pavvaiuM kAmo savvatitthaMkarANa jammanikkhamaNakevaluppAyaNivvANabhUmIo daTuM paDiniyatto pavvayAmitti tAhe suyaM, veaDDagiriguhAe risamAiyANa titthaMkarANaM savvarayaNavivattiyAo kaNagapaDimAo sAhusagAse suNittA tAo dacchAmitti tattha gao | tattha devayArAdhaNaM karettA vihADiyAo paDimAo, tattha so sAvao thayathutIhiM thuNaMto ahorattaM Nivasito, tassa nimmalarayaNesu na maNAgamavilobho jAo / devayA ciMteti aho mANusamaluddhaMti, tuTThA devayA, bUhi varaM bhaNaMtI uvaTThiyA, tato sAvageNa laviyaM NiyattohaM mANussaesu kAmabhogesu kiM me vareNaM kajjaMti ? amohaM devayAdasaNaMti bhaNittA devayA aTThasayaM guliyANaM jahA ciMtiyamaNorahANaM paNAmei, tAo ya gahiyAo sAvaeNa, tato niggao, suyaM cANeNa jahA vIyabhae Nagare savvAlaMkAravibhUsiyA devAvatAritA paDimA, taM dacchAmitti tattha gao, vaMdiyA paDimA, kativi diNe pajjuvAsAmitti tattheva devatAyayaNe Thio, (ta) to ya so tattha gilANo jAo, desio sAvagotti kAuM kaNhaguliyAe paDicario, tuTTho sAkyo, kiM mama pavvatitu kAmassa guliyAhiM ? esa bhogatthiNI teNa tIse jahA ciMtiyamaNorahANaM aTThasayaMguliyANaM diNNaM,
Page #249
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 242 gao sAvago / tato vi kiNhaguliyAe viNAsaNatthaM kiM eyAo savvaM jahA ciMtiyamaNorahAo udAhu Neti ? jai saccaM tohaM uttattakaNagavannA surUvA subhagA ya bhavAmIti egA guliyA bhakkhiyA, tAhe devayA iva kAmarUviNI parAvattiyavesA uttattakaNagavaNNA surUvA subhagA ya jAtA, tato pabhiI jaNo bhAsiumADhatto, esA kiNhaguliA devayANubhAveNa uttattakaNagavaNNA jAtA iyANiM hou se NAmaM suvaNNaguliyatti / taM ca ghusitaM savvajaNavaesu, tato sA suvaNNaguliyA gulie laddhapaccayA bhogasthiNI egaMguliyaM muhe pakkhiviuM ciMtei, pajjoo me rAyA bhattAro bhavejjatti / vIyabhayAo ujjeNI kila asItimittesu joyaNesu tattha ya akamhA rAyasabhAe pajjoyassa aggao purisA kahaM kaheMti-vIyabhae nagare devAvatAriyapaDimAe sussUsakAriyA kaNhaguligA devayANubhAveNa suvaNNaguliyA jAyA, atIva rUvasohaggalAvannajuttA bahujaNassa patthaNijjA jAyA, taM suNettA pajjoo tassa guNamohio dUyaM visajjeti udAyaNassa, eyaM suvaNNaguliyaM mama visajjesutti / gao dUo, viNNatto uddAyaNe, uddAyaNeNa, ruDheNa visajjio asakkArio asammANio ya dUo, jahAvattaM dUeNa pajjoyassa kahiyaM, puNo pajjIeNa rahasio dUo visajjio suvannaguliyAe, jai maM icchasi tao haM rahassiyamAgacchAmi, tIe bhaNiyaM-jati paDimA gacchati to gacchAmi iyarahA NAgacche, gaMtuM dUeNa kahiyaM pajjoyassa, tao pajjoyao'NalagiriNA hatthirayaNeNa saNNaddhaNimmiyaguDeNa apparicchadeNAgato ahoratteNa patto pausavelAe, paviTTho(TThA) carA kahiyaM suvaNNaguliyAe, tattha ya bAlavasaMtakAle leppagamahe vaTTamANe pucakAriyA pajjoeNa leppagapaDimA maMDiyapasAdhitA gItAujjaNigghoseNa rAyabhavaNaM pavesiyA, devatAvatAriyapaDimAyayaNaM ca bhaviyavvayAe chaleNa ya taMmi AyayaNe sA ThaviyA, iyarA devAvatAriyapaDimAkusumomAlitA gIyavAittaNigghoseNa savvajaNasamakkhaM leppagacchaleNa NIyA, suvannaguligA
Page #250
--------------------------------------------------------------------------
________________ 243 gacchAcArapaiNNayaM ya, paDima suvannaguligaM ca pajjoo hariuM gao, jaM ca rayaNi NalagirI vItabhae gare pavesio, taM rayaNi aMto je gayA te NalagiriNo gaMdhahatthiNo gaMdheNa AlANakhaMbhaM bhaMtuM savvevi luliyA, savvajaNassa jAyaM kimeyaMti ? mahAmaMtijaNeNa ya uNNIya, NUNaM ettha NalagirI hatthi khaMbhavippaNaTTho Agao, aNNo vA koi gaMdhahatthI, pabhAe raNNA gavesAviyaM, diTTho lagirissa ANimalo, pavattivAhaehi ya sAhiyaM ranno, Agao pajjoo paDigao a, gavesAviA suvannaguligA, gatatti NAyaM, tadaTThA ya Agao Asitti / raNNA bhaNiaM, paDimaM gavesahatti, gaviTThA kusumomAliyA ciTThati, devatAvatAriyapaDimAe ya gosIsacaMdaNasItANubhAveNa kusumA Na milAyaMti, NhAyapayato ya rAyA majjhaNhadesakAle devAyayaNaM atigao, pecchatI ya puvvakusume parimilANe, raNNA ciMtiyaM kimesa uppAo ? uta aNNa ceva paDimatti, tAhe avaNeuM kusume NirikkhiyA, NAyaM haDA paDimA, ruTTho uddAyaNo dUyaM visajjati, jai te haDA dAsaceDI to haDAnAma, visajjeha me paDimaM, gayapaccAgaeNa dUeNa kahiyaM uddAyaNassa, Na visajjeti pajjoo paDimaM, tato uddAyaNo dasahiM mauDabaddharAtIhiM saha savvasAhaNabaleNa payAo, kAlo ya gimho vaTTati, marUjaNavayamuttaraMto ya jalAbhAve savvakhaMdhAvAro titiyadiNe tisAbhibhUo visaNNo, uddAyaNassa raNNo kahiyaM, raNNAvi appabahuM ciMtitaM, Natthi aNNo uvAo, saraNaM vA Natthi, paraM pabhAvaI devo saraNaMti pabhAvatidevo maNasi kato, pabhAvatIdevassa ya kayasaMgarassa AsaNakaMpo jAo, teNa ohI pauttA, diTThA udAyaNassa raNNo AvatI, tato so Agao turaMto, piNaddhamaMbaraM jaladharehi puvvaM, appAtito jaNavao paviralatusArasIyaleNa vAyuNA, tato pacchA cAlaNiparikhittaMpi va jalaM jaladhare hiM mukkaM sarasarassa, taM ca jalaM devatAkayapukkhariNI tie saMThiyaM, devayakayaM pukkharaNitti abuhajaNeNa tipukkharaM tittha pavatteyaM tato uddAyaNo rAyA gao ujjeNi, rohiyA *
Page #251
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 244 ujjeNI, bahujaNakkhae vaTTamANe uddAyaNeNa pajjoo bhaNio, tujjhaM majjha ya viroho, amhe ceva duaggA jujjhAmo, kiM sesajaNavaeNaM mArAvieNaMti, abbhuvagayaM pajjoeNa, duaggANavi dUyasaMcAreNa saMlAvo, kahaM jujjhAmo ? kiM rahehiM gaehiM assehiMti ? uddAyaNeNa laviyaMjAriso tujjha NalagirI hatthI eriso majjhe Natthi, tahAvi tujjha jeNa abhippeyaM teNa jujjhAmo, pajjoeNa bhaNiyaM-gaehiM asamANaM jujjhati kallaM rahehiM jujjhAmotti, duvaggANavi avaTThiya bitiyadiNe uddAyaNo raheNa uvaTThio, pajjoo NalagiriNA hatthirayaNeNa, sesakhaMdhAvAro saNaddhaparivAro, pecchago udAsINo ciTThati, uddAyaNeNa bhaNiyaM-esa bhaTThapaDiNNo hao, mayA sapalaggaM juddhaM, Agao hatthI udAyaNeNa cakkabmame chUDho, causuvi pAyatalesu viddho, sarehiM pUrio paDio hatthI, evaM uddAyaNeNa raNNe jiNittA gahio pajjoo, bhaggaM parabalaM, gahiyA ujjeNI, NaTThA suvaNNaguliyA, paDimA puNa devayAhiTThiyA saMcAliuM Na sakkiyA, pajjoo ya lalADe suNahapAeNa aMkio, ima ca se NAmayaM lalATe ceva aMkiyaM, 'dAso dAsIvatio, chettaTThI jo dharei vatthavvo / ANaM kovemANo, haMtavvo baMdhiyavvo ya / / 1 / / ' kaMThA navara 'chettaTThI' kSetrArthI kSetrasthiti hAlikAdiH 'kovemANo' bhaMjana uddAyaNo se sAhaNeNa paDiNiyatto, pajjoovi baddho khaMdhAvAre NijjAta, uddAyaNo Agao jAva dasapuruddese, tattha varisAkAlo jAto, dasavi mauDabaddharAyANo appappaNo NiveseNa ThiyA, uddAyaNassa ya uvajemaNAe bhuMjati pajjoo, aNNayA pajjosavaNakAle patte uddAyaNo uvavAsI teNa sUo visajjio, pajjoyaM ajja pucchasu kiM te uvasAhijjautti ? gao sUo, pucchio pajjoo, AsaMkiyaM pajjotassa, Na kayAti ahaM pucchio ! ajja pucchA kao, NUNaM ahaM visasaMmisseNa bhatteNa ajja mArijjiukAmo, ahavA kiM me saMdeheNaM eyaM ceva pucchAmi, pajjoeNa pucchio sUo, ajja me kiM pucchijjati ? kiM
Page #252
--------------------------------------------------------------------------
________________ 245 gacchAcArapaiNNayaM vAhaM ajja mAriuM kAmo ? sUeNa laviyaM-Na tumaM mArijjasi rAyA, samaNovAsao ajja pajjosavaNAe uvavAsIto, te jaM iTuM taM ajja uvasAhayAmitti pucchio, tao pajjoeNa laviyaM-aho ! me pAvakammeNa vasaNapatteNa pajjosavaNAvi No NAyA, gaccha, kahehi rAiNo udAyaNassa, jahA ahaMpi samaNovAsago ajja uvavAsio, bhatteNa Na me kajjaM, sUeNa gaMtu uddAyaNassa kahiyaM, sovi samaNovAsago ajja na bhuMjatitti, tAhe uddAyaNo bhaNati, samaNovAsageNa me baddheNa ajja sAmAtiyaM Na sujjhati, Na ya sammaM pajjosaviyaM bhavati, taM gacchAmi samaNovAsagaM baMdhaNAu moemi, khAmemi ya sammaM, teNa so moio khAmio ya, lalATaNAma kacchAyaNaDayAya sovaNNo se paTTo baddho, tato pabhiI paTTabaddhA rAyANo jAyA, evaM tAva jai gihiNo vi kayaverA adhikaraNAiM uvasameMti, samaNehiM puNa savvapAvaviraehiM suTutaraM uvasameyavvaMti, sesaM savittharaM jIvaMtasAmiuppattIe vattavyaMti / etAni trINapyudAharaNAni nizIthacUrNidazamoddezakato likhitAnIti | gAthAchandaH ||99 / / atha dharmAntarAyamAzritya prastutameva darzayati - sIlatavadANabhAvaNa-cauvihadhammaMtarAya bhayabhIe / jattha bahUgIatthe, goama ! gacchaM tayaM bhaNiaM / / 100 / / zIlatapodAnabhAvanAcaturvidhadharmAntarAyabhayabhItAH / yatra bahavo gItArthA gautama ! gaccha: sako bhaNitaH // 10 // vyAkhyA - 'sIlata0' dAnaM jJAnadAnA 1 bhayadAna 2 dharmopagrahadAna 3 bhedAt trividham, yaduktaM 'dinakRtya' vRttau dAnazIlatapobhAvaiH sa tu dharmazcaturvidhaH / dAnaM tAvat tridhA jJAnA'bhayopagrahabhedataH / / 1 / / anyebhyo bhavyavargebhyo-'dhyApanazrAvaNAdibhiH / yaddAnamAgamasyaitat, jJAnadAnamudAhRtam ||2 / / yatsvabhAvAtsukhaiSibhyo, bhUtebhyo dIyate sadA / abhayaM duHkhabhItebhyo
Page #253
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 246 'bhayadAnaM taducyate / / 3 / / jJAnAbhayapradAtRNAmAhArAdyairupagrahaH / dattairyairjAyate zuddhaistadvarmmopagRhaM smRtam / / 4 / / zIlamapi sadAcArarUpaM, aSTAdazasahasraM zIlAGgalakSaNaM, brahmavratarUpaM ceti trividhaM yaducyate-' suddhaM samAyAramanindaNijjaM, sahassaaTThArasabheyabhinnaM / baMbhAbhihANaM ca mahAvayaMti / sIlaM tihA kevaliNo vayaMti ||1|| tapo bAhyAbhyantararUpaM dvAdazavidhaM, SaSThyadhikatrizatabhedaM vA / yaduktaM zrIgaNividyAprakIrNake'mahA bharaNi puvvANi, tiNi uggA viAhiA / eesu tavaMkujjA, sabmiMtarabAhira / / 1 / / tiNNisayANi saTThANi, tavo kammANi AhiyA / ugganakkhattajoesu, tesumannayaraM care / / 2 / / ' kaizcittu zArIrAdibhedaM trividhamapyucyate-yaduktaM 'guruguNaSaTtriMzikAvRttau' kaizcittapastrividhaM zArIrAdibhedamapyucyate, yathAdevAtithiguruprAjJa-pUjanaM zaucamArjavaM / brahmacaryamahiMsA ca zArIraM tapa ucyate / / 1 / / anudvegakaraM vAkyaM satyaM priyaM hitaM ca yat / svAdhyAyAbhyasanaM caiva, vAGmayaM tapa ucyate / / 2 / / manaHprasAdaH saumyatvaM, maunamAtmavinigrahaH / bhAvasaMzuddhirityetat mAnasaM tapa ucyate / / 3 / / zArIrAd vAGmayaM sAraM, vAGmayAnmAnasaM zubhaM / jaghanyamadhyamotkRSTanirjarAkaraNaM tapaH || 4 || sAttvikaM, rAjasaM, tAmasamiti vA trividhaM ; yathA - tapazca trividhaM jJeyamaphalAkAGkSibhirnaraiH / zraddhayA parayA taptam, sAttvikaM tapa ucyate / / 1 / / satkAramAnapUjArtham, tapo dambhena caiva yat / kriyate tadiha proktam, rAjasaM calamadhruvam / / 2 / / mUDhagraheNa yaccAtma-pIDayA kriyate tapaH / parasyocchedanArthaM vA, tattAmasamudAhRtam / / 3 / / ' bhAvanA-anityatvA 1 zaraNa 2 saMsArai 3 katvA 4 'nyatvA 5 zaucA 6 zrava 7 saMvara 8 karmmanirjjarA 9 dharmmasvAkhyAtatA 10 loka 11 bodhibhAvanA 12 rUpA dvAdazaiva, atra dvandvaH, tA eva catasro vidhA: prakArA yasya sa dAnazIlatapobhAvanA caturvidhaH / sUtre ca bandhAnulobhyAd vyatyayanirdezaH, evaMvidho yo dharmmastarayAntarAyo vighnastasmAd yadbhayaM tena bhItAH, sA ,
Page #254
--------------------------------------------------------------------------
________________ 247 gacchAcArapaiNNayaM zaMkA yatra gacche, bahavo gItArthA bhavanti, he gautama ! sagaccho bhaNita iti | gAthAchandaH ||100 / / atha gAthAcatuSkenotsarjanIyagacchaM darzayati jattha ya goyama paMcaNha, kahavi sUNANa ikvamavi hujjA / taM gacchaM tiviheNaM, vosiria vaijja annattha / / 1 / / yatra ca gautama ! paJcAnAM, kathamapi sUnAnAmekApi bhavet / taM gacchaM trividhena, vyutsRjya vrajedanyatra // 101 // vyAkhyA-yatra ca gacche gautama ! kathamapi paJcAnAM sUnAnAM-vadhasthAnAnAM madhye ekApi bhavet, taM gacchaM trividhena-manovAkkAyalakSaNena vyutsRjyatyaktvA'nyatra sadgacche vrajet / tatra gharaTTikA 1 udUkhalaM 2 cullI 3 pAnIyagRhaM 4 pramArjanI 5 ceti paJca sUnAH / uktaM ca zukasaMvAde'pikhaMDanI 1 peSaNI 2 cullI 3 jalakumbhaH 4 pramArjanI 5 paJcasUnA gRhasthasya tena svargaM na gacchatIti / gAthAchandaH / / 101 / / sUNAraMbhapavattaM, gacchaM vesujjalaM na sevijjA / jaM cArittaguNehi, tu ujjalaM taM tu sevijjA / / 102 / / sUnArambhapravRttaM, gacchaM vesojvalaM na seveta / yazcAritraguNaiH tUjvalastaM tu seveta // 102 // vyAkhyA - 'sUNa0' sUnArambhapravRttaM-khaNDanAdyArambhakartAraM, tathA veSenojjavalaM veSojvalaM, evaMvidhaM gacchaM na seveta, saMsAravarddhakatvAt, nanu ujvalaveSasya ko doSaH ? ucyate-ujjvalaveSeNa vibhUSA bhavati, vibhUSAtazca cikkaNaH karmabandhaH, tatazca saMsAraparyaTanamiti, uktaM ca-dazavaikAlikasUtre'vibhUsAvattiaM bhikhkhU, kammaM baMdhai cikkaNaM / saMsArasAyare ghore, jeNaM paDai duruttare ||1|| vibhUsAvattiyaM ceyaM, buddhA mannaMti tArisaM / sAvajjabahulaM ceyaM, neyaM tAIhiM seviyaM / / 2 / / ' tathojjvalaveSeNa brahmavinAzo'pi sambhavI,
Page #255
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNaya 248 ujjvalavAsaH paridhAnabhuSitazarIro hi virUpo'pi ramaNIyatvena pratibhAsamAno ramaNInAM ramaNayogyo'yamiti prArthanIyo bhavati, kiM punaH zarIrAvayavarAmaNIyakopazobhitaH ? tataH kAminIkaTAkSavikSepAdikSobhito'vazyaM brahmacaryAdapabhrazyati / atha yadi kathaJcit tattvaveditayA saMyamaviSaye niSprakampadhRtyavaSTambhato na brahmacaryAdapabhrazyati, tathA'pyujjavalaveSato lokena so'sthAne sthApyate, yathA-nUnamayaM kAmI, kathamanyathA AtmAnamitthaM bhUSayati ? na khalu akAmI maNDanapriyo bhavatIti / tuH-punaryo gacchazcAritraguNarujjavalo niraticArastameva gacchaM seveta, saMsArakSayahetutvAt, turevArtha, iyaM gAthA zrImahAnizIthapaJcamAdhyayane'pyastIti / gAthAchandaH / / 102 / / jattha ya muNiNo kayavikkayAi kuvvaMti saMjamabhaTThA / taM gacchaM guNasAyara ! visaM va dUraM pariharijjA / / 103 / / yatra ca munayaH krayavikrayAdi kurvanti saMyamabhraSTAH / taM gacchaM guNasAgara ! viSamiva dUrataH pariharet // 103 / / vyAkhyA - yatra gaNe munayo-dravyasAdhavaH kraya-mUlyena vastrapAtrauSadhaziSyAdigrahaNaM vikrayaM ca-mUlyenAnyeSAM vastrapAtrAdikArpaNaM kurvanti, ca zabdAdanyaH kArayanti anumodayanti ca. kimbhUtA munayaH ? saMyamabhraSTAHdUrIkRtacAritraguNAH, guNasAgareti gautamAmantraNaM, taM gacchaM viSamivahAlAhalamiva dUrataH pariharet sanmuniH, atra viSasyopamA dezasAmye, yato viSAdekamaraNaM bhavati saMyamabhraSTagacchAtvanaMtAni janmamaraNAni bhavantIti / gAthAchandaH / / 103 / / AraMbhesu pasattA, siddhaMtaparaMmuhA visayagiddhA / muttuM muNiNo goyama ! vasijja majjhe suvihiyANaM / / 104 / /
Page #256
--------------------------------------------------------------------------
________________ 249 gacchAcArapaiNNayaM ArambheSu prasaktAH siddhAntaparAGmukhA viSayagRddhAH / muktvA munIn gautama ! vaset madhye suvihitAnAm // 104 // vyAkhyA - 'AraMbhe0' ArambheSu pRthivyAdyupamardaneSu prasaktAH- tatparAH, siddhAntaparAGmukhAH- AgamoktAnuSTAnazUnyAH, viSayeSu- zabdarUparasagandhasparzeSu gRddhA- lampaTAH, he gautama ! ye evaMvidhAstAn munIn muktvA parityajya, suvihitAnAM-sadanuSThAnodyatAnAM madhye vasenmuniriti / atra zabdAdiviSayalampaTatve krameNa rAma 1 capalAkSa 2 gandhapriyakumAra 3 madhupriyakumAra 4 mahendradaSTAntAH 5 likhyate / tatra rAmakathA yathA- brahmasthalapure bhuvanacandro rAjA, rAmaH sutaH 72 kalAkuzalaH, anyadA rAjJA mantrI pRSTaH, rAmAya yauvarAjyapadaM dadAmIti, maMtryAha - nAyaM yogyaH, ko doSa ? iti rAjJokte mantryAha-deva ! ayamavazazrotrendriyaH pratyahaM gItapriyaH, rAjA hasitvA''hamaMtrin ! rAjJAM gItapriyatvaM guNaH, aho ! tava caturatA, maMtryAha- deva ! atyAsaktatvaM doSaH, 'jaha aggIi lavovi hu, pasaraMto dahai gaamngraaii| ikkikkamiMdiyaMpi hu, taha pasarataM samaggaguNe / / 1 / / tata etasya laghubhrAtuH samprati jAtasya rAjalakSaNalakSitasya yauvarAjyaM dIyatAmiti mantriNi kathayatyapi rAjJA rAmasyaiva dattaM krameNa rAjJi mRte sa eva rAjA jAtaH, kanIyAn bhrAtA yuvarAjA, rAmo'harnizaM gItAni zRNoti, svayamapi gAyati, karotyabhinavAni gItAni, zikSayati DuMbAdIn, nityaM gItAsakta evAste, na rAjyacintAM karoti, anyadA taruNI DuMbIbhirgItaprasaktastadrUpamohito'vagaNayya nijakulAdimaryAdA, tAM sevate'nAcArI satataM tadAsakta evAste, tato mantriprabhRtibhirvicArya tasya laghubhrAtA mahAbalo rAjye sthApitaH, rAmo nirddhATito dezAt, videze bhrAntvA mRtvA hariNo jAtaH, gItazravaNAsakto vyAdhena hataH, jAto mahAbalapurohitasya putraH, tatrApi gItapriyaH avazazravaNendriyaH, anyadA mahAbalanRpeNa rAtrau DumbakuTumbe gAyati pArzve sthitaH purohitaputro bhaNitaH yanmama nidrAsamaye ete gAyantaH sthApyAH, * *
Page #257
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM __ 250 tena sarasagItAsaktena na vAritAH, pazcAd rAtrau rAjA prabuddho ruSTaH, tailamutkAlya tasya karNayoH kSipati, sa mRtaH, rAjJaH pazcAttApo jAtaH, yatsvalpe'pyaparAdhe mayA gururdaNDaH kRtaH iti / itazca tatrAyAtaH kevalI, rAjA taM vanditvA tasya kathAM pRcchati, rAmAbhavAdArabhya yathAsthitamAkhyat, agratastasya bhUyAn saMsAraH, iti zrutvA zravaNendriyavipAkadAruNaM dRSTvA mahAbalaH pravrajitaH zivamApa / iti zravaNendriyaviSayavipAke rAmakathA 1 / vijayapure vizvambharibhUpaH, kuzalo mantrI, yazodharaH zreSThI, trayANAmanyonyaM prItiH, anyadA trayANAmapi trayaH putrA jAtAH, yauvanamApuH, anyadA mantrI zreSThinamAha-yathA tava putro na bhavyaH, yato rAjakule vrajan rAjJo'ntaHpurIH suciraM tRSitaH prekSate, gacchati kAle'yaM vinAzamapi kariSyati, tato vAryatAm, sa zreSThinA vArito'pi na tiSThati, anyadA nRpeNa suciraM sarAgadRSyA ramaNIH prekSyamANo dRSTaH, hakkito bADhaM, niSiddho rAjakule pravezo'pi tasya, tatazca capalAkSa iti prasiddho jAtaH / anyadA vaNikputraiH saha videze prahitaH, tatrApi cakSurindriyaparavazaH prAsAdArAmavApIkUpAdIn pratyahaM vilokate / anyadA prAsAde kvApi pASANaputrikAM divyarUpAM dRSTvA tAmeva pazyannAste, bhojanAdyapi muktam, tato vaNikputraistAdazI vastramayI putrikA kAritA, pASANaputrikAM gopayitvA tatsthAne sthApitA, sa tAM nirIkSate, tato vaNikputraiH sA uttArake nItA, sa tAmeva vilokamAnaH pRSTilagnaH samAgAt, vaNikputrA vyavasAyaM kRtvA vastraputrikAM gRhitvA svapuraM prati calitAH zreSThiputrayutAH, mArge dhATyA luNTitaH sArthaH, vastraputrikA gRhItA, tAmapazyan zreSThirgrahilo jAtaH aTavyAM bhramati, anyadA vijayapuraM prAptaH, anyadA rAjAGganA vane krIDantIdRSTvA tadekadRSTirAste, rAjapuruSairmArito mRtaH zalabho jAtaH, dahane ca mRtaH, evamanekabhavaM bhrAntaH / iti cakSurindriyaviSayavipAke capalAkSakathA 2 /
Page #258
--------------------------------------------------------------------------
________________ 251 gacchAcArapaiNNayaM padmakhaNDapure rAja prajApatiH, jyeSThaputrastasya gandhapriyanAmA, yadyat sugandhivastu tat 2 ghrANendriyavazago jighrati, anyadA nadyAM krIDati | . itazcAparamAtA tanmAraNAya cUrNayogaM mahAraudraM sugandhaM puTikAyAM baddhA kSiptvA payasi pravAhayati, kumArastAM dRSTvA gRhNAti, vAryamANo'pi gandhamAghrAya mRtaH, bhRGgo jAtaH, tato'nantaM saMsAraM bhrAntaH / iti ghrANendriyavipAke gandhapriyakathA 3 / atha siddhArthapure vimalA zreSThI, tasya rasanendriyavazagaH putraH tiktakaTukaSAyAdiraseSu gRddhaH, pratyahamapUrvAmapUrvAM rasavatIM kArayatyAsaktyA tadvaiyagryeNa vyavasAyAdi na karoti, anyadA sa cintayati, bhuktA mayA sarve rasAH, paramasmatkumAM samadyarasa nAdyApi bhuktau, tato yadbhavati tadbhavatu, paraM madyamAMsAdi mayA bhoktavyameva, tato mAMsAdyatti, madyaM pibati, vAryamANo'pi na tiSThati, tataH pitrA kAlAkSaritaH dezAntare bhrAmyati, madhupriya iti lokaprasiddho jAtaH / anyadA rasanendriyaparavazatayA mahAmAMsAsakto jAtaH, pracchannaM lokAnAM zizUn mArayitvA bhakSayati, dRSTastalArakSeNa, baddhvA viDambya zUlAyAmAropitaH, mRto narakAdiSvanantaM saMsAraM bhrAntaH / iti madhupriyakathA rasanendriyavipAke 4 / atha vizvapure dharaNendro rAjA, mahendraH putraH, madanaH zreSThiputro mitraM, madanasya candravadanA bhAryA, sA'ndA patimitrAya mahendrAya gRhAgatAya svahastena tAmbUlamarpayati, tasyA hastasparzaM sukumAraM jJAtvA so'dhyupapannaH, sparzanendriyaparavazatayA tatastayA saha hAsyaM karoti, evaM prasaGgato'nAcAramapi sevate sma / anyadA rAjA mahendrasya rAjyaM dAtumicchati / itazca mahendreNa candravadanAsukumArasparzalubdhena madanaM hantuniyuktAH sevakAH, te madanaM prahArairjarjarayanti, talArakSaidRSTAH, rAjJA pArzve nItA, rAjJAH pRSTA niyuktAH, kena yUyaM prahitAH, te'pyUcuH, mahendrakumAreNa, tato rAjJA
Page #259
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 252 samyagvRttAntaM jJAtvA sa dezAnniSkAzitaH, candravadanAM lAtvA sa gato videzaM, madano vaidyaiH sajjaH kRtaH, rAjA'nyaputrAya rAjyaM datvA pravrajya mokSaM gataH, madano'pi tathAvidhaM strIcaritaM dRSTvA saMvignaH pravrajya vaimAniko devo jAtaH, candravadanAmahendrau bhramantau caurairnigRhItau, babbarakule vikrItau, tatra rudhirAkaNamavedanAM sahete, bhavamananta bhrAntau / iti sparzanendriyaviSayavipAke mahendrakathA |5| ' tathA viSayavivazatvena vinazyatAM pazavo'pi nidarzanIbhavanto dRzyante / yaduktaM zrI 'prazamaratau' kalaribhitamadhuragAMdharvatUryayoSidvibhUSaNaravAdyaiH / zrotrAvabaddhahRdayo, hariNa iva nAzamupayAti ||1|| gativibhrameGgitAkArahAsyalIlAkaTAkSavikSiptaH / rUpAvezitacakSuH zalabha iva vipadyate vivazaH / / 2 / / snAnAMGgarAgavArttika-varNakadhUpAdhivAsapaTavAsaiH / gandhabhramitamanasko, madhukara iva nAzamupayAti / / 3 / / mRSTAnnapAnamAMsau-danAdimadhurarasaviSayagRddhAtmA / galayantrapAzabaddho mIna iva vinAzamupayAti ||4|| zayanAsanasambAdhana-suratasnAnAnulepanAsaktaH / sparzavyAkulitamati-gajendra iva badhyate mUDhaH ||5|| evamaneke doSAH pranaSTaziSTeSTadRSTiceSTAnAm / durniyamitendriyANAm bhavanti bAdhAkarA bahuzaH || 6 || ekaikaviSayasaGgAdrAgadveSAturA vinaSTAste / kiM punaraniyamitAtmA, jIvaH paJcendriyavazAttaH / / 7 / / tathA viSayaistaravo'pi vigopitAH / yataH paThayate-' pAdAhataH pramadayA vikasatyazokaH, zokaMjahAti bakulo mukhasIdhusiktaH / AliGgGgataH kurabakaH kurute vikAza-mAlokitaH satilakastilako vibhAti / / 8 / / iti gAthAchandaH || 104 / / evaM zubhAzubhagacchasvarUpe'vagate sati muniH kiM kuryAt ? ityAha , tamhA sammaM nihAleuM, gacchaM sammaggapaTThiyaM / vasijja pakkhamAsaM vA, jAvajjIvaM tu goyamA / / 105 / /
Page #260
--------------------------------------------------------------------------
________________ 253 gacchAcArapaiNNayaM tasmAtsamyag nibhAlya, gacchaM sanmArgaprasthitam / vaseta pakSaM mAsaM vA, yAvajjIvaM tu gautama ! // 105 / / vyAkhyA-'tamhA0' yasmAt sadgacchaH saMsArocchedakArI, asadgacchazca saMsAravarddhakaH, tasmAt samyagnibhAlya-samyag vilokya, gacchaM-gaNaM sanmArgaprasthitaM, tatra pakSaM vA mAsaM vA UpalakSaNatvAt mAsadvayAdikaM vA yAvajjIvaM vA, turapi vikalpArtha eva, vasenmuniH / he gautama ! iti / anuSTup chandaH ||105 / / athaikAkinA kSullAdinopAzrayarakSaNamAzritya sAdhusvarUpAdhikArA'vazeSa darzayati khuDo vA ahavA seho, jattha rakkhe uvassayaM / taruNo vA jattha egAgI, kA merA tattha bhAsimo / / 106 / / kSullo vAthavA zaikSo yatra rakSet upAzrayam / taruNo vA yatra ekAkI kA maryAdA tatra bhASAmahe ? // 106 // vyAkhyA - 'khuDDo' ityAdi, yatra gaNe kSullo vA-bAlayatirathavA zaikSo-navadIkSita ekAkI upAzrayaM rakSet, taruNo vA ekAkI sAdhuryatropAzrayaM rakSet, atrAnuktAsyApi gautamAmantraNasya gamyamAnatvAt he gautama ! tatra gacche kA merA ? - kA maryAdA ? na kAcidapItyarthaH / iti vayaM bhASAmahe / ekAkikSullAdeH vasatirakSaNe bahudoSotpatteH, tathAhi - 'ego khuDDo ramai, ramamANassa aNNe dhuttAiyA uvahiM haraMti, bAlaM vA bholaviUNa aNNattha gacchanti / vasahIe vA kayAi balamANAe khuDDo vatthAi gahaNatthaM pavisati, sappo vA Dasai, naTTAipecchaNatthaM vA gacchijjA, evamAi bahu egAgiNi bAle dosA | sehovi egAgI kayAi sagharaM gacchejjA, annattha vA gacchejjA, ammApiyaro aNNo vA sayANo kayAi milijjA, siNeheNaM roejjA, bhAsAsamiI bhaMjijjA, UDDAhaM vA karijjA, evamAI bahU sehe
Page #261
--------------------------------------------------------------------------
________________ 254 gacchAcArapaiNNayaM dosA / taruNo vi egAgI kayAi mohodaeNa hatthakammaM karijjA, aMgAdANaM vA kiDDAe vAlijjA, itthI vA kAi taruNaM dahnaNa AgacchijjA, sa caUtthaM bhaMjijjA UDDAhaM vA karijjA, mohodaeNa gacchaM muttUNa gacchijja vA, evamAi bahU egAgitaruNe dosA' vizeSato nizIthacUAdibhyo jJeyA iti / etAvatA ca prAyo gacchasvarUpanirUpaNadvAreNa yatisvarUpameva nirUpitam / itazca prAya AgranthaparisamAptergacchasvarUpanirUpaNadvAraiva yatinIsvarUpaM nirUpayiSyate, nanu gacchasvarUpe vaktuM prakrAnte kathaM yatiyatinIsvarUpamucyate ? Ucyate, tadAtmakatvAd gacchasya, tatsvarUpe nirUpite gacchasvarUpasyApi nirUpaNAditi viSamAkSareti / / gAthAchandaH ||106 / / iti zrImattapAgacchanabhomaNibhaTTArakapurandarazrIAnandavimalasUrIzvaracaraNAmbhojarajazcaJcarIkAyamANapaMDitazrI vijayavimalagaNiviracitAyAM gacchAcAraprakIrNakaTIkAyAM sAdhusvarUpanirUpaNAdhikAro dvitIyaH / / varNitaM vratisvarUpam / atha kramaprApaM vratinIsvarUpaM varNyate, tatrApi prathamaM ekAkinyA kSullikAdikayA vatinyopAzrayarakSaNe doSameva darzayati jattha ya egA khuDDI, egA taruNIu rakkhae vasahiM / goyama ! tattha vihAre, kA suddhI baMbhacerassa / / 107 / / yatra caikAkinI kSullikA ekAkinI taruNI tu rakSati vasati / gautama ! tatra vihAre, kA zuddhiH brahmacaryassa ? // 107 / / vyAkhyA - 'jattha ya egA0' yatra ca sAdhvI vihAre ekAkinI kSullikA, ekAkinI taruNI vA, tuzabdAt navadIkSitA caikAkinyupAzrayaM rakSati, he gautama ! tatra sAdhvI vihAre brahmacaryasya kA zuddhiH ? na kA'pItyarthaH / itthavi dosA-kayAI vasahIe egA khuDDI kiDDijjA,
Page #262
--------------------------------------------------------------------------
________________ 255 gacchAcArapaiNNayaM koi taM avaharijja vA, balAo vA koi sevijjA, IccAI bahUdosA / taruNI vi egAgiNI mohodaeNa phalAdiNA caUtthaM sevijjA, egAgiNiM vA taM daTThUNaM taruNA samAgacchaMti, hAsAiaM kuvvaMti, aMge vA laggaMti, tao UDDAho bhavati, tapphAsAo vA mohodao bhavati, sIla bhaMjijja vA, gabbho vA bhavejja, taM ca jai gAlai to mahAdoso bhavai, aha vaDDhai to pavayaNe mahA UDDAho bhavati, ahavA puvvakIliyaM samaramANI vessAiya vA dahUNa gaccha muttUNa, egAgiNI taruNI sAhuNI gacchijjA, evamAI bahUdosA, evaM navadikkhiyAe vi egAgiNIe egAgisehasAhuvva dosA nAyavvati / gAthAchandaH / / 107 / / athaikAkinyA vratinyA rAtrau vasate bahirgamane nirmaryAdatvamAha jattha ya uvassayAo, bAhiM gacche duhatthamittaMpi / egA rattiM samaNI, kA merA tattha gacchassa / / 108 / / yatra copAzrayAt bahirgacched dvihastamAtrAmapi / ekAkinI rAtrau zramaNI kA maryAdA tatra gacchasya // 108 // vyAkhyA - 'jattha ya0 yatra ca gaNe upAzrayAdbahirekAkinI 'ratti' ti saptamyA dvitIyA ( 8-3 - 137 ) ' iti sUtreNa saptamIsthAne dvitIyAvidhAnAt, rAtrau zramaNI - sAdhvI dvihastamAtrAmapi bhUmiM gacchet, tatra gacche gacchasya kA maryAdA ? athavA kvacid 'dvitIyAdeH (8-3134)' iti prAkRtasUtreNAtra saptamyarthe SaSThI, tatastatra gacche kA maryAdA ? na kAcidapItyarthaH / itthavi dosA- kayAi paradArasevakA rayaNIe egAgiNIM samaNi harijjA, uDDAhaM vA karejjA, pacchannaM vA rAyAI bhamamANo saMkijjA, kA esA ? corA vA avaharaMti, vatthAiyaM vA giNhaMti, ahavA kayAi guruNIe pharusacoyaNaM saMbharamANI, puvvakIliyaM vA rayaNIe visesao saMbharamANI egAgiNI gacchijjA, iccAI bahudosatti / gAthAchandaH
Page #263
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM ||108 / / athaikAkizramaNyadhikArAdevedamAha jattha ya egA samaNI, ego samaNo ya jaMpae soma ! nibaMdhuNAvi saddhiM taM gacchaM gacchaguNahINaM / / 109 / / 1 yatra ca ekAkinI zramaNI ekAkI sAdhuzca jalpate saumya ! | nijabandhunApi sArdhaM, taM gacchaM gacchguNahInam // 109 // 256 vyAkhyA 'jattha ya0' yatra ca ekAkinI zramaNI ekAkinA nijabandhunA'pi sArddhaM jalpati, athavA ekAkI sAdhurekAkinyA nijabhaginyApi sArddhaM jalpati, he saumya ! - he gautama ! taM gacchaM gacchaguNahInaM jAnIhIti zeSaH / yata ekAkinyA zramaNyAH nijabandhunApi sArddhaM, ekAkinaH sAdhorvA nijabhaginyA'pi sArddhaM saMdarzanasaMbhASaNAdinA bahu doSotpattirbhavati, kAmavRttermalinatvAt / tathA coktaM- 'saMdaMsaNeNa 1 pII 2 pIIu raI 3 raIo vIsaMbho 4 / vIsaMbhAo paNao 5 paMcavihaM vaDDhae pimmaM ||9||' jaha jaha karesi nehaM taha taha neho mi vaDDhai tumaMmi / teNa naDio mi baliyaM, jaM pucchasi dubbalatarosi / / 2 / / mitti mama / iya saMdaMsaNasaMbhAsaNeNa saMdIvio mayaNavaNhI / baMbhAI guNarayaNe, Dahai aNiccha vi pamAyAo || 3 || anicchato'pi dahati / tathA 'mAtrA svasrA duhitrA vA, na viviktAsano bhavet / balavAnindriyagrAmaH, paNDito'pyatra muhyati / / 4 / / iti gAthAchandaH / / 109 / / athAryAyA gRhisamakSaM duSTabhASaNe 11 doSamAha , jattha jayAramayAraM, samaNI jaMpai gihattha paccakkhaM / paccakkhaM saMsAre, ajjA pakkhivai appANaM / / 110 / / yatra jakAramakAraM, zramaNI jalpati gRhasthapratyakSam / pratyakSaM saMsAre, AryA prakSipati AtmAnam // 110 //
Page #264
--------------------------------------------------------------------------
________________ 257 gacchAcArapaiNNayaM vyAkhyA - 'jattha0' yatra gacche 'jayAramayAramiti' avAcyaduSTagAlirUpaM jakAramakArasahitaM vacanaM yA zramaNI gRhastha-pratyakSaM-gRhisamakSaM jalpati, he gautama ! tatra gacche sA AryA AtmAnaM saMsAre pratyakSaM sAkSAt prkssiptiiti| gAthAchandaH ||110 / / athAryAyA gRhasthabhASAbhASaNe doSamAha jattha ya gihatthabhAsAhiM, bhAsae ajjiA suruThThAvi / taM gacchaM guNasAyara ! samaNaguNavivajjiaM jANa / / 111 / / yatra ca gRhasthabhASAbhiH bhASate AryA suruSTA'pi / taM gacchaM guNasAgara ! zramaNaguNavivarjitaM jAnIhi // 111 // vyAkhyA - yatra ca, suruSTA'pi-kathamapi kAraNavazena bhRzaM roSaMgatA'pi, kiM punararuSTA AryA gRhasthabhASAbhiH-tava gRhaM jvalatu, tava zabaM karSayAmi, tavA'kSiNI sphuTite ? tava pAdau kRttau staH ? ityAdi kaThorasAvadyarUpAbhirbhASate, he guNasAgara ! taM gacchaM zramaNaguNavivarjitaM jAnIhIti / gAthAchandaH / / 111 / / athAryAyA vicitravastraparidhAne doSamAha gaNigoama ! jA uciaM, seavatthaM vivajjiuM / sevae cittaruvANi, na sA ajjA viAhiyA / / 112 / / gaNin gautama ! yA ucitaM zvetavastraM vivarNya / sevate citrarUpANi, na sA AryA vyAhRtA // 112 / / vyAkhyA - 'gaNigo0' - he gaNin ! gautama ! AryA ucitaM zvetavastraM vivarNya, citrarUpANi-vividha varNAni vividhacitrANi vA vastrANi sevate, upalakSaNatvAt pAtradaNDAdyapi citrarUpaM sevate, sA AryA na vyAhRtA-na kathiteti viSamAkSareti / gAthAchandaH ||112 / / athAryAyA gRhasthAdInAM sIvanAdikaraNe doSamAha
Page #265
--------------------------------------------------------------------------
________________ ra68 gacchAcArapaiNNayaM sIvaNaM tunnANaM bharaNaM, gihatthANaM tu jA kare / tillauvvaTTaNaM vA vi, appaNo aparassa ya / / 113 / / sIvanaM, tunnanaM bharaNaM gRhasthAnAM tu yA karoti / tailodvartanaM vApi, Atmano'parasya ca // 113 / / / vyAkhyA - 'sIvaNaM0' yA AryA gRhasthAnAM tuzabdAdanyatIrthikAdInAM, vastrakambalacInAMzukAdisambandhi sIvanaM, tunnAnaM, bharaNamiti bharatabharaNaM karoti, tathA yA Atmanazca svasya parasya ca gRhasthaDimbhAdeH 'tilla'tti tailAbhyaGgam / 'uvaTTaNaM' ti surabhicUrNAdinodvarttanam, vApItizabdAnnayanAJjanamukhakSAlanaM maNDanAdikaJca karoti, na sA AryA vyAhRteti pUrvagAthAt AkarSaNIyam, tasyAH pArzvasthAditvasamAsAdanAt / atra 'nirayAvalyu' pAGgataH subhadrAryodAharaNaM jJAtAdharmakathAGgataH kAlyAryodAharaNaJca likhyate / tatrApi prathamaM subhadrodAharaNaJca likhyate-yathA-'teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM rAyagihe nayare guNasilae ceie, seNie rAyA, sAmI samosaDhe, parisA niggayA, teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM bahuputtiyA devI sohamme kappe bahuputtie vimANe sabhAe suhammAe bahuputtiyaMsi sIhAsaNaMsi cauhiM sAmANiyasAhassIhiM cauhiM mahattariyAhiM saparivArAhiM tihiM parisAhiM sattahiM aNiAhivaIhiM solasahiM AyarakkhadevasAhassIhiM annehiM bahUhiM bahuputtiyavimANavAsIhiM vemANiehiM devehiM devIhiya saddhiM saMparivuDA mahayA hayanaTTagIyavAiyataMtItalatAlatuDiyaghaNamuiMgapaDuppavAdiyaraveNaM divvAiM bhogabhogAiM bhuMjamANI viharati, imaM ca NaM kevalakappaM jaMbuddIvaM dIvaM viuleNaM ohiNA AbhoemANI 2 pAsati 2 samaNaM bhagavaM mahAvIraM jahA sUriyAbhe jAva namaMsittA sIhAsaNavaraMsi puratyAbhimuhA sannisannA, Abhioge1 deve saddAvei jahA sUriyAbhassa sUsarA ghaMTA, AbhiogaM devaM saddAveti jANavimANaM joaNasahassavicchiNaM jANavimANavannao jAva uttarilleNaM
Page #266
--------------------------------------------------------------------------
________________ 259 gacchAcArapaiNNayaM nijjANamaggeNa joyaNasAhassiehiM viggahehiM AgayA, jahA sUriyAbhe, dhammakahA sammattA / taeNaM sA bahuputtiyA devI dAhiNaM bhuyaM pasAreti, devakumArANaM aTThasayaM devakumAriyANaM vAmAo bhUyAo aTThasayaM, tayANaMtaraM ca NaM bahave dAragA ya dAriyAo ya DiMbhae ya DiMbhiAo ya viuvvai, NaTTavihiM jahA sUriyAbhe, uvadaMsittA paDigayA / tae2 NaM bhagavaM goyame samaNaM bhagavaM jAva kUDAgArasAlA, bahuputtiyAe NaM bhaMte ! devIe esA divvA deviDDI pucchA jAva abhisamannAgayA / evaM khalu go0 teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM vANArasI nAmaM nagarI, aMbasAlavaNe ceie, tattha NaM vANArasIe nayarIe bhadde nAmaM satthavAhe hotthA / aDDe jAva aparibhUe, tassa NaM bhaddassa ya subhaddA nAmaM bhAriyA sUmAlA vaMjhA, aviyAurI, jANukopparamAyA yAvi hotthA / tae NaM tIse subhaddAe satthavAhIe annayA kayAi puvvarattAvarattakAlasamayaMsi kuDuMbajAgariyaM jAgaramANIe imeyArUve jAva saMkappe samuppajjitthA / evaM khalu ahaM bhaddeNaM satthavAheNaM saddhiM viulAI bhogabhogAiM bhuMjamANI viharAmi, no ceva NaM ahaM dAragaM vA dAriyaM vA payAyAmi, taM dhaNNAo NaM tAo ammayAo jAva suladdhe NaM tAsiM ammagANaM maNu ajammajIviyaphale, jAsiM manne niyagakucchisaMbhUyagAiM, thaNaduddhaluddhagANi, mahurasamullAvagANi, maMjulapajaMpiyANi, thaNamUlakakkhadesabhAgaM abhisaramANagANi, muddhayAiM paNhayaM piyaMti, puNo vi komalakamalovamehiM hatthehiM giNhiUNa ucchaMganivesayAI deMti, samullAvae sumahure puNo puNo maMjulappabhaNie ya / ahannaM adhannA, apunnA, akayapunnA, itto egamavi na pattA ohaya jAva jjhiyAyati / teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM suvbayANaM ajjAo iriyAsamiyAo, bhAsAsa0, esaNAsa0, AyANabhaMDamattanikkhevaNAsamiyAo, uccArapAsavaNakhelasiMghANa-jallapAriTThAvaNAsamiyAo, maNaguttAo, vayaguttAo, kAyaguttAo, guttiMdiyAo, guttabaMbhacAriNIo, bahussuyAo, bahuparivArAo, puvvANupuvviM caramANIo,
Page #267
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 260 gAmANugAmaM dUijjamANIo, jeNeva vANArasI nagarI, teNeva uvA0 2 ahApaDirUvaM uggahaM 2 saMjameNaM tavasA jAva viharaMti / tae NaM tAsiM suvvayANaM ajjANaM ege saMghADae vANArasIe NayarIe uccanIyamajjhimAiM kulAiM gharasamuddANassa bhikkhAyariyAe aDamANe bhaddassa satthavAhassa gihaM aNupaviDhe | tae NaM sA subhaddA satyavAhI tAo ajjAo ejjamANIo pAsati 2 haTTha0 khippAmeva AsaNAo abmuDhei 2 sattaTThapayAiM aNugacchai 2 vaMdai namasai 2 viuleNaM asaNapANakhAimasAimeNaM paDilAbhittA, evaM vayAsI-evaM khalu ahaM ajjAo ! bhaddeNaM satthavAheNaM saddhiM viulAI bhogabhogAiM bhuMjamANI viharAmi, no ceva NaM ahaM dAragaM vA dAriyaM vA payAmi | taM dhaNNAo NaM tAo ammagAo jAva etto egamavi na pattA, taM tubbhe NaM ajjAo bahuNAyAo, bahupaDhiyAo, bahUNi gAmAgaranagara0 jAva saMnivesAiM AhiMDaha, bahUNa ya rAIsaratalavaramADaMbiya0 jAva satthavAhappabhitINaM gihAiM aNupavisaha, atthi bhe1 kei kahiM vi vijjAppaoge vA maMtappaoge vA vamaNaM vA vireyaNa vA batthikamme vA osahe vA bhesajje vA uvaladdhe ? jeNaM ahaM dAragaM vA dAriyaM vA payAejjA, tae NaM tAo ajjAo subhadaM satthavAhiM evaM vayAsI-amhe NaM devANuppie ! samaNIo niggaMthIo iriyAsamiyAo jAva guttabaMbhayAriNIo, no khalu kappai amhaM eyamaDhe kaNNehivi NisuNittae ! kimaMga puNa uvadaMsittae, vA samAyarittae vA / amhe NaM devANuppie ! puNa tava vicittaM kevalipannattaM dhamma parikahemo / tae NaM sA subhaddA satyavAhI tAsiM ajjANaM aMtie dhammaM soccA nisamma haTThatuTThA, tAo ajjAo tikkhutto vaMdai namasati, evaM vayAsI-saddahAmi NaM ajjAo ! niggaMthaM pAvayaNaM, pattiyAmi NaM roemi NaM ajjAo ! niggaMthaM0 evameyaM tahameyaM avitahameyaM jAva sAvagadhamma paDivajjittae, ahAsuhaM devANuppie ! mA paDibaMdhaM / tae NaM sA subhaddA satthavAhI tAsiM ajjANaM atie jAva
Page #268
--------------------------------------------------------------------------
________________ 261 gacchAcArapaiNNayaM paDivajjati 2 tAo ajjAo vaMdai namasai paDivisajjati / tae NaM sA subhaddA satthavAhI samaNovAsiyA jAyA jAva viharati / tae NaM tIse subhaddAe samaNovAsiyAe annayA kayAI puvvarattAvaratta jAva kuTuMba jAva samuppajjitthA; evaM khalu ahaM bhaddae NaM satthavA0 viulAI bhogabhogAI jAva viharAmi, no cevaNaM ahaM dAragaM dAriyaM vA payAmi, taM seyaM khalu mamaM kallaM jAva jalaMte bhaddassa satyavAhassa ApucchittA suvvayANaM ajjANaM aMtiyaM agArAo jAva pavvaittae, evaM saMpeheti 2 ttA kallaM jeNeva bhadde satthavAhe teNeva0 karayala0 evaM vayAsI-evaM khalu ahaM devANuppiyA tumehiM saddhiM bahUiM vAsAiM bhogabhogAiM (graMthAgraM 5000) jAva viharAmi, no ceva NaM dAragaM vA dAriyaM vA payAmi, taM icchAmi NaM devANuppiyA ! tubbhehiM abbhaNuNNAyA samANI suvvayANaM ajjANaM jAva pavvaittae, tae NaM se bhadde satthavAhe subhadaM satyavAhiM evaM vayAsI-mA NaM tumaM devANu0 iyANiM muMDA jAva pavvayAhi, bhuMjAhiM tAva devANuppie ! mae saddhiM viulAiM bhogabhogAI tato pacchA bhuttabhoI suvvayANaM ajjANaM jAva pavvayAhi / tae NaM sA subhaddA satthavAhI bhaddassa satthavAhassa eyamaDheM no ADhAti no pari0 duccaMpi taccaMpi bhadaM sa0 evaM vayAsI-icchAmi NaM devANuppiyA ! tubbhehiM abbhaNuNNAyA samANI jAva pavvaittae / tae NaM se bhadde satthavAhe jAhe no saMcAeti, bahUhiM AghavaNAhiM evaM pannavaNAhiM jAva vinavittae, tAhe akAmae ceva subhaddAe nikkhamaNaM aNumannitthA / tae NaM se bhadde satyavAhe viulaM asaNaM pANaM khAimaM sAimaM uvakkhaDAveti 2 mittanAti0 jAva tato pacchA bhoyaNavelAe jAva mittanAti0 sakkAreti 2 subhadaM sattha0 NhAyaM jAva pAyacchittaM savvAlaMkAravibhUsiyaM purisasahassavAhiNisIyaM duruheti, tae NaM sA subhaddA satyavAhI mittaNAti jAva saddhiM saMparivuDA, sabbiDDIe jAva raveNaM vANArasInagarImajjhamajheNaM jeNeva suvbayANaM ajjANaM uvassae teNeva uvAgacchai 2 purisasahassavAhiNIM sIyaM Thaveti 2 subhaddA
Page #269
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM __262 satthavAhI sIyAo paccoruhati / tae NaM bhadde satyavAhe subhadaM satthavAhiM purao kAuM jeNeva suvvayA ajjA teNeva uvAgacchai 2 suvvayAo ajjAo vaMdati namaMsati 2 evaM vayAsI-evaM khalu devANuppiyA subhaddA satyavAhI mamaM bhAriyA iTThA jAva kaMtA jAva mA NaM vAiyA pittiyA jAva phusaMtu | esa NaM devANuppiyA saMsArabhaubiggA bhIyA jammajarAmaraNANaM devANuppiyANaM aMtie muMDA bhavittA jAva pavvayAti, taM etaM ahaM devANuppiyANaM sIsiNibhikkhaM dalayAmi, paDicchaMtu NaM tumaM devANuppiyA ! sIsiNibhikkhaM, ahAsuhaM mA paDibaMdhaM / tae NaM subhaddA satyavAhI suvvayAhiM ajjAhiM evaM vuttA samANI haTThA 2 sayameva AbharaNamallAlaMkAraM omuyai 2 sayameva paMcamuTThiyaM loyaM kareti 2 jeNeva suvvayAo ajjAo teNeva uvAgacchai 2 suvvayAo ajjAo tikkhutto AyAhiNapayAhiNeNaM vaMdai namasai 2 evaM vayAsIAlitteNaM bhaMte jahA devANaMdA tahA pavvaiyA jAva ajjA jAyA jAva guttabaMbhayAriNI, tato sA subhaddA ajjA annayA kayAi bahujaNassa ceDarUvesu mucchiyA jAva ajjhovavannA, abbhaMgaNaM ca, uvvaTTaNaM ca, phAsuapANaM ca, alattagaM ca, kaMkaNANiya aMjaNaM ca, vannagaM ca, cunnagaM ca, khelagANi ya, khajjugANi ya, khIraM ca, puSpANi ya gavesati 2 bahujaNassa dArae vA dAriyAo vA kumArae a kumAriAo a DiMbhae ya DibhiyAo ya appegaiyAo abbhaMgei-appegaiyAo uvvaTTei, evaM appegaiyAo phAsuyapANaeNaM NhAveti, appegaiyAo pAe rayati, appegaiAo uThe raeti, appegaiyAo acchINi aMjeti, appegaiyAo usUe karei, appegaiyAo tilae kareti, appegaiyAo egiMdalae ya kareti, appegaiyAo paMtiyAo kareti, appe chijjAiM karei, appegaie vannaeNaM samAlabhaI, appegaie cunnaeNaM samAlabhai, appegaiyANaM khelaNagAI dalayati, appegaiyANaM khajjullagAI dalayati, appegaiyANaM khIrabhoyaNaM bhuMjAveti, appegaiyANaM pupphAiM omuyati, appegaiyA pAdesu Thaveti, appe jaMghAsu kareti, evaM
Page #270
--------------------------------------------------------------------------
________________ 263 gacchAcArapaiNNayaM Urusu ucchaMge kaDIe vipiTThIe uraMsi khaMdhe sIse karatalapuDeNa gahAya, halaulemANI 2 gAyamANI 2 puttapivAsaM vA dhUyapivAsaM vA nattupivAsaM vA nattipivAsaM vA paccaNubhavamANI viharati, tae NaM tAo suvvayAo ajjAo subhadaM ajjaM evaM vayAsI-amhe NaM devANuppie ! samaNIo niggaMthIo iriyAsamiiyAo jAva guttabaMbhacAriNIo, no khalu amhaM kappati dhAtIkamma karittae tumaM caNaM devANuppie ! bahujaNassa ceDarUvesu mucchiyA jAva ajjhovavannA abbhaMgaNaM jAva nattipivAsa paccaNubbhavamANI viharasi, taNNaM tumaM devANuppie ! eyassa ThANassa Aloehi jAva pacchittaM pddivjjaahi| tae Na sA subhaddA ajjA suvvayANaM ajjANaM eyamaTuM no ADhAti, no parijANai, aNADhAemANI aparijANamANI viharati / tae NaM tAo samaNIo niggaMthIo subhadaM ajjaM hIlaMti niMdati khisaMti garahaMti, abhikkhaNaM 2 eyamaTuM nivAreMti / tae NaM tIse subhaddAe ajjAe samaNIhiM niggaMthIhiM hIlijjamANIe jAva abhikkhaNaM abhikkhaNaM eyamaTuM nivArijjamANIe ayameyArUve ajjhathie samu0, jayA NaM ahaM agAravAsaM vasAmi, tayA NaM ahaM appavasA jappabhiI ca NaM ahaM muMDA bhavittA, agArAo aNagAriyaM pavvaiyA, tappabhiI ca NaM ahaM paravasA, puv ca mama samaNIo ATeMti parijANeti, iyANiM no ATati no parijANeti, taM seyaM khalu mama kallaM jAva jalaMte suvbayANaM ajjANaM aMtiyAo paDinikkhamittA pADiyakkaM uvassayaM uvasaMpajjittANaM viharittae, evaM saMpeheti 2 kallaM jAva jalaMte suvvayANaM ajjANaM aMtiyAo paDinikkhamati 2 pADiyakkaM uvassayaM uvasaMpajjittANaM viharati / tae NaM sA subhaddA ajjA aNohaTTitA, aNivAriyA, sacchaMdamaI bahujaNassa ceDarUvesu mucchitA jAva abbhaMgaNaM jAva nattipivAsaM ca paccaNubhavamANI viharati / tae NaM sA subhaddA ajjA pAsatthA pAsatthavihArI evaM osannA0 kusIlA0 saMsattA0 ahAchaMdA ahAchaMdavihArI bahUhiM vAsAiM sAmannapariyAgaM phAuNatira
Page #271
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNaya - 264 addhamAsiyAe saMlehaNAe attANaM tIsa bhattAI aNasaNAe cheei 2 ttA tassa ThANassa aNAloiya apaDikkaMtA kAlamAse kAlaM kiccA sohamme kappe bahuputtiyAvimANe uvavAyasabhAe devasayaNijjaMsi devadUsaMtariA aMgulassa asaMkhijjabhAgamettAe ogAhaNAe bahuputtiyadevittAe uvavannA / tae NaM sA bahuputtiyA devI ahuNovavannamittA samANI paMcavihAe pajjattIe jAva bhAsAmaNapajjattIe, evaM khalu goyamA ! bahuputtiyAe devIe sA divvA deviDDI jAva abhisamaNNAgayA, se keNatuNaM bhaMte ! evaM vuccai ? bahuputtiyA devI bahu 2 go0 bahuputtiyANaM devINaM jAhe jAhe sakkassa deviMdassa devaraNNo uvatthANiyaM karei, tAhe tAhe bahave dArae ya 2 Dibhae ya 2 viuvvati, jeNeva sakke deviMde devarAyA teNeva uvAgacchai 2 sakkassa deviMdassa devaraNNo divvaM deviDhi devajuiM divvaM devANubhAvaM uvadaMsei se teNaTeNaM goyamA ! evaM vuccai bahuputtiyA devI / bahuputtiyAraNaM bhaMte ! devIe kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! cattAri paliovamAiM Thii paNNattA, bahuputtiyANaM bhaMte ! devI tao devalogAo AUkkhaeNaM ThitIkkhaeNaM aNaMtaraM cayaM caittA kahiM gacchihiti ? kahiM Uvavajjihiti? iheva jaMbuddIve dIve bhArahe vAse vijjhagiripAyamUle vebhele saMnivese mAhaNakulaMsi dAriyatAe paccAyAhiti / taeNaM tIsedAriyAe ammApiyaro ekkArasame divase vItikkaMte jAva bArasahiM divasehiM vatikkaMtehiM ayameyAruvaM nAmadhijjaM karehiMti, hoUNaM amhaM imIse dAriyAe nAmadhijjaM somA / tae NaM sA somA UmmukkabAlabhAvA vinnAya pariNayamittA juvvaNagamaNuppattA rUpeNa ya jovvaNeNa ya lAvaNNeNa ya ukkiTThA ukkiTThA sarIrA yAvi bhavissati / tae NaM taM somaM dAriyaM ammApiyaro ummukkabAlabhAvaM vinnAyajovvaNagamaNuppattaM paDikUieNaM sukkeNaM paDiruvaeNaM viNaeNaM niyagassa bhAyaNijjarahakUDassa bhAriyattAe dalayissaMti, sA NaM tassa bhAriyA bhavissati, iTThA kaMtA jAvabhaMDakaraMDagasamANA tillakelA
Page #272
--------------------------------------------------------------------------
________________ 265 gacchAcArapaiNNaya iva susaMgopitA, celapelA iva susaparihiyA, rayaNakaraMDagao viva susaMrakkhiyA, susaMgovitA, mANaM sIyaM jAva vivihA roAtaMkA phusaMtu | tae NaM sA somA mAhaNI rahakUDeNaM saddhiM viUlAiM bhogabhogAiM bhuMjamANI saMvacchare 2 juyalagaM payAyamANI solasahiM saMvaccharehiM battIsaM ceDagarUve payAyA / tae NaM sA somAmAhaNI tehiM bahUhiM dAragehi ya dAriyAhi ya, kumAraehi ya kumAriyAhi ya, DibhiehiM DibhiyAhi ya, appegaIehiM UttANasejjAehiM appegaiehi ya thaNiyapAehiM appe0 pIhagapAehiM appegaiehiM paraMgaNaehiM appegaiehiM parakkamamANehiM appe0 pakkholaNaehiM appegaiehiM thaNaM maggamANehiM appegaiehiM khIraM maggamANehiM appegaiehiM khillaNayaM maggamANehiM appegaiehiM khajjagaM maggamANehiM appe0 karaM maggamANehiM pANiyaM maggamANehiM hasamANehiM rUsamANehiM akkosamANehiM akkussamANehiM haNamANehiM hammamANehiM vipalAyamANehiM aNugammamANehiM rovamANehiM kaMdamANehiM vilavamANehiM kUvamANehiM ukkUvamANehiM nijjAyamANehiM niddAyamANehiM palavamANehiM dahamANehiM vamamANehiM cheramANehiM mattamANehiM muttapurIsavamiyasulittovalittA mailavasaNapuvvaDa jAva asuibIbhacchA paramaduggaMdhA no saMcAei raTTakUDeNa saddhiM viUlAI bhogabhogAI bhuMjamANI viharittae / tae NaM tIse somAe mAhaNIe aNNayA kayAiM puvvarattAvaratta0 kuTuMbajAgariyaM0 ayameyArUve0 samuppajitthA, evaM khalu ahaM imehiM bahUhiM dAragehi ya jAva DibhiyAhiM appegaiehiM UttANasijjaehiM jAva appegaiehiM muttamANehiM, dujjAehiM dujjaMmaehiM hayavippahayabhaggehi egappahArapaDiehiM jeNaM muttapurIsavamiyasulittovalittA jAva paramadubhigaMdhA no saMcAemi raTThakUDeNa saddhiM jAva bhuMjamANI viharittae, taM dhannAo NaM tAo ammayAo jAvajjIviyaphale jAo NaM vaMjhAo aviyArIo jANukopparamAyAo surabhisugaMdhagaMdhiyAo viulAI mANussagAI bhogabhogAI bhuMjamANIo viharaMti, ahaNaM adhaNNA apuNNA akayapuNNA no saMcAemi
Page #273
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM raTThakUDeNa saddhiM viUlAiM jAva viharittae / teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM suvvayAo nAma ajjAo iriyA0 jAva bahuparivArAo puvvANupubbiM jeNeva vebhele sannivese ahApaDirUvaM UggahaM jAva viharaMti / tae NaM tAsiM suvbayANaM ajjANaM ege saMghADae vebhele sannivese uccanIyajAvaaDamANe raTThakUDassa gihaM aNupaviDhe / tae NaM sA somA mAhaNI tAo ajjAo ejjAo ejjamANIo pAsati 2 haTThA0 khippAmeva AsaNAo abbhuDhei 2 ttA, sattakRpayAiM aNugacchati vaMdai 2 namasai viUleNaM asaNa 4 paDilAbhittA, evaM vayAsI-evaM khalu devANuppiyA ! ahaM ajjAo ! raTTakUDeNa saddhiM viUlAiM jAva saMvacchare 2 jugalaM payAmi, solasahiM saMvaccharehiM battIsaM dAragarUve payAyA / tae NaM ahaM tehiM bahUhiM dAraehiM jAva DiMbhayAhi ya appegatiehiM UttANasijjaehiM jAvamuttamANehiM dujjAtehiM jAva no saMcAemi viharittae, taM icchAmi NaM ajjAo ! tumhaM aMtie dhammaM nisAmittae / tae NaM tAo ajjAo somAe mAhaNIe vicittaM jAva kevali0 parikaheti tae NaM sA somA mAhaNI tAsiM ajjANaM aMtie dhammaM soccA nisamma haTTha0 jAva hiyayA tAo ajjAo vaMdai namasai 2 evaM vayAsI-saddahAmi NaM ajjAo niggaMthaM pAvayaNaM jAva abbhuTemi NaM ajjAo niggaMthaM pAvayaNaM, evameyaM ajjAo jAva se jaheyaM tubbhe vadaha, navaraM ajjAo raTTakUDaM ApucchAmi, tae NaM ahaM devANuppiyANaM aMtiaM muMDA jAva pavvayAmi, ahAsuhaM devANuppie ! mA paDibaMdhaM / taeNaM sA somA mAhaNI tAo ajjAo vaMdai namasai 2 paDivisajjati / tae NaM sA sobhAmAhaNI jeNeva raTThakUDe teNeva UvAgacchai 2 karayala0 evaM vayAsI-evaM khalu mae devANuppiyA ! ajjANaM aMtie dhamme nisaMte sevi a NaM dhamme icchie jAva abhiruie tae NaM ahaM devANuppiyA ! tubbhehiM abbhaNuNNAyA suvvayANaM jAva pavvaittae / tae NaM se raTThakUDe somaM mAhaNiM evaM vayAsI mA NaM tumaM devANuppie ! iyANi muMDA bhavittA, jAva .
Page #274
--------------------------------------------------------------------------
________________ 267 gacchAcArapaiNNaya pavvayAhiM, bhuMjAhi tAva devANuppie ! mae saddhiM viulAI bhogabhogAI, tato pacchA bhuttabhoI suvvayANaM ajjANaM aMtiyaM muMDA jAva pavvayAhi, taeNaM sA somA mAhaNI raTThakkUDassa eyamaDheM paDisuNeti, tae NaM sA somA mAhaNI NhAyA jAva sarIrA ceDiyA cakkavAlaparikiNNA sAo gihAo nikkhamati 2 vebhelaM saMnivesaM majjhaMmajjheNaM jeNeva subbayANaM ajjANaM uvassae teNeva uvAgacchai 2 suvvayAo ajjAo vaMdati, namaMsai, pajjuvAsai 2 | taeNaM tAo suvvayAo ajjAo somAe mAhaNIe vicittaM kevalipaNNattaM dhammaM kaheMti jahA jIvA sijhaMti / tae NaM sA somA mAhaNI suvvayANaM aMtiyaM jAva duvAlasavihaM sAvagadhamma paDivajjai 2 suvvayAo ajjAo vaMdai namasai 2 jAmeva disiM pAuDbhUyA jAva paDigayA / tae NaM sA somA mAhaNI samaNovAsiyA jAyA, abhigaya0 jAvaappANaM bhAvemANI viharati / tae NaM tAo suvvayAo ajjAo annayA kayAi vebhelAo saMnivesAo paDinikkhamaMti, bahiyA jaNavayavihAraM viharaMti / tae NaM tAo suvvayAo ajjAo annayA kayAi puvvANu0 jAva viharaMti / taeNaM sA somA mAhaNI imIse kahAe laTThA samANI haTThA NhAyA taheva niggayA, jAva vaMdai namasai 2 dhammaM soccA jAva navaraM raTTakUDaM ApucchAmi tae NaM pavvayAmi ahAsuhaM / tae NaM sA somA mAhaNI suvbayANaM ajjANaM vaMdai namasai 2 suvbayANaM0 paDinikkhamai jeNeva sae gihe jeNeva raTThakUDe teNeva uvAgacchai 2 karayalapariggahiyaM taheva Apucchai jAva pavvaittae jAva aNumaNNitthA / tae NaM rahakUDe viulaM asaNaM 4 taheva jAva puvvabhave subhaddA jAva ajjA jAyA, iriyA samiyA jAva guttabaMbhayAriNI / tae NaM sA somA ajjA suvvayANaM ajjANaM aMtiyaM sAmAiyamAiyAiM ekkArasa aMgAiM ahijjai 2 bahUhiM chaTTaTThama jAva bhAvemANI bahUhiM kAsAiM sAmannapariyAgaM pAuNeti 2 mAsiyAe saMlehaNAe saDhi bhattAiM aNasa 2 Aloiya paDikkaMtA samAhipattA kAlamAse
Page #275
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM ___ 268 kAlaM kiccA sakkassa deviMdassa devaraNNo sAmANiyadevattAe uvavajjihiti, tattha NaM atthe gaiyANaM devANaM dosAgarocamAI ThiI paNNattA, tattha NaM somassa vi devassa do sAgarovamAiM ThiI paNa gattA / se NaM bhate ! some deve tao devalogAo AukkhaeNaM jAva kahiM uvavajjihiti? goyamA ! mahAvidehe vAse jAva aMtaM kAhiti / / atha kAlyudAharaNam | yathA-teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM rAyagi nagare guNasilae ceie seNie rAyA cillaNA devI sAmI samosaDhe, parisA niggayA jAva parisA pajjuvAsei, teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM kAlI nAmaM devI camaracaMcAe rAyahANIe kAlavaDiMsagabhavaNe kAlaMsi sIhAsA gaMsi cauhiM sAmANiyasAhassIhiM, cauhiM mayahariyAhiM, saparivArAhiM, tihi parisAhiM, sattahiM aNiehiM, sattahiM aNiyAhivaIhiM, solasahiM AyarakkhadevasAhassIhiM, aNNehi ya bahUhiM kAlavaDiMsayabhavaNavAsIhiM asurakumArehiM devihiM devIhi ya sAddha saMparivuDA mahayA jAva viharai. imaM ca NaM kevalakapaM jaMbuddIvaM dIvaM viuleNaM ohiNA AbhoemANI 2 pAsai, tattha samaNaM bhagavaM mahAvIraM jaMbuddIve dIve bhArahe vAse rAyagihe nagare guNasilae ceie ahApaDirUvaM uggahaM ugiNhittA saMjameNaM tavasA appANaM bhAvemANe pAsai 2 tA, haTTatuTThacittamANaMdiyA pIyamaNA jAva hayahiyayA sIhAsaNAo abbhuDhei 2 ttA pAyapIDhAo paccoruhai 2 ttA pAuyAo omuyai 2 ttA titthagarAbhimuhI sattaTThapayAiM aNugacchai 2 ttA vAmaM jANuM aMcei dAhiNaM jANuM dharaNitalaMsi nihaTTa tikkhutto muddhANaM dharaNitalaMsi Nivesei 2 ttA isiM paccuNNamai 2 ttA kaDayatuDiyathaMbhiyAo bhuyAo sAharai 2 ttA karayala jAva kaTu evaM vayAsI-namotthu NaM arahaMtANaM jAva saMpattANaM Namotthu NaM samaNassa bhagavao mahAvIrassa jAva saMpAviukAmassa, vaMdAmi NaM bhagavaMtaM tattha gayaM iha gayA pAsau me samaNe bhagavaM mahAvIre tattha gae iha gayaM tikaTu vaMdai0 2 sIhAsaNavaraMsi puratthAbhimuhA NisaNNA, tae NaM tIse kAlIe devIe
Page #276
--------------------------------------------------------------------------
________________ 269 gacchAcArapaiNNayaM imeyArUve jAva samuppajjitthA-seyaM khalu me samaNaM bhagavaM mahAvIraM vaMdittA jAva pajjuvAsittaettikaTTha evaM saMpehei 2 ttA Abhiogiyadeve saddAvei 2 ttA evaM vayAsI-evaM khalu devANuppiyA ! samaNe bhagavaM mahAvIraM evaM jahA sUriyAbho taheva ANattiyaM dei 2 jAva divvaM suravarAbhigamaNajoggaM kareha 2 ttA jAva paccappiNaha, te vi taheva karittA jAva paccappiNaMti, NavaraM joyaNasahassavicchiNNaM jANaM sesaM taheva NAmagoyaM sAhei, taheva NaTTavihiM uvadaMsei jAva paDigayA | bhaMtetti bhagavaM goyame samaNaM bhagavaM mahAvIraM vaMdai namasai 2 evaM vayAsI-kAlIe NaM bhaMte ! devIe sA divvA deviDDI 3 kahiM gayA kUDAgArasAlAdiTuMto, aho NaM bhaMte ! kAlI devI mahiDDiyA! kAlIe NaM bhaMte ! devIe sA divvA devIDDhI kiNNA laddhA kiNNA pattA kinnA abhisamaNNA gayA ? evaM jahA sUriyAbhassa jAva evaM khalu goyamA ! teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM iheva jaMbuddIve dIve bhArahe vAse AmalakappANAmaM NayarI hotthA, vaNNao, aMbasAlavaNe ceie, jiyasattU rAyA, tattha NaM AmalakappAe NayarIe kAle NAmaM gAhAvaI hotthA, aDDe jAva aparibhUe, tassa NaM kAlassa gAhAvaissa kAlasirINAmaM bhAriyA hotthA, sukumAla jAva surUvA, tassa NaM kAlassa gAhAvaissa dhUyA kAlasirIe bhAriyAe attayA kAlInAmaM dAriyA hotthA, vaDDA vaDDakumArI, juNNA juNNakumArI, paDiyaputtatthaNI, nivinnavarA, varagaparivajjiyAvi hotthA / teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM pAse arahA purisAdANIe Aigare jahA vaddhamANasAmI, NavaraM Navahatthussehe, solasahiM samaNasAhassIhiM aTTatIsAe ajjiyAsAhassIhiM saddhiM saMparibuDe jAva aMbasAlavaNe samosaDhe, parisA niggayA jAva pajjuvAsai / tae NaM sA kAlI dAriyA imIse kahAe laddhaTThA samANI haTTa0 jAva hiyayA jeNeva ammApiyaro teNeva uvAgacchai 2 karayala jAva evaM vayAsI-evaM khalu ammayAo ! pAse arihA purisAdANIe Aigare jAva viharai, taM icchAmi NaM ammayAo !
Page #277
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM __ 270 tubmehiM abbhaNuNNAyA samANI pAsassa arahao purisAdANIyassa pAyavaMdiyA gamittae, ahAsuhaM devANuppie mA paDibaMdhaM karehi / tae NaM sA kAlI dAriyA ammApiihiM abbhaNuNNAyA samANI haTTatuTTha0 jAva hiyayA NhAyA kayabalikammA kayakouyamaMgalapAyacchittA suddhappAvesAiM maMgallAiM vatthAI pavaraparihiyA appamahagghAbharaNAlaMkiya sarIrA ceDiyAcakkavAlaparikiNNA sAo gihAo paDinikkhamai 2 tA jeNeva bAhiriA uvaTThANasAlA jeNeva dhammie jANappavare teNeva uvAgacchai 2 dhammiyaM jANappavaraM evaM jahA devaI jAva pajjuvAsai / tae NaM pAse arahA purisAdANIe kAlIe dAriyAe tIse ya mahai mahAliyAe parisAe dhammaM kahei / tae NaM sA kAlI dAriyA pAsassa arahao purisadANIyassa aMtie dhammaM soccA Nisamma haTTa0 jAva hiyayA pAsaM arahaM purisAdANIyaM tikkhutto vaMdai namaMsai 2 evaM vayAsI-saddahAmi NaM bhaMte ! NiggaMthaM pAvayaNaM jAva se jaheyaM tubbhe vayaha / jaM NavaraM devANuppiA ! ammApiaro ApucchAmi / tae NaM ahaM devANuppiyANaM aMtie jAva pavvayAmi, ahAsuhaM devANuppie ! tae NaM sA kAlI dAriyA pAseNaM arahA purisAdANIe NaM evaM vuttA samANI haTTatuTThA jAva hiyayA pAsaM arahaM vaMdai NamaMsai 2 ttA, tameva dhammiyaM jANappavaraM duruhai 2 pAsassa arahao purisAdANIyassa aMtiyAo aMbasAlavaNAo ceiyAo paDinikkhamai 2 ttA jeNeva AmalakappA NayarI teNeva uvAgacchai 2 AmalakappaM NayariM majjhaMmajjheNaM jeNeva bAhiriA uvaTThANasAlA teNeva uvAgacchai 2 dhammiyaM jANappavaraM Thavei 2 dhammiyAo jANappavarAo paccoruhai 2 jeNeva ammApiyaro teNeva uvAgacchai 2 karayala jAva evaM vayAsI-evaM khalu ammayAo ! mae pAsassa arahao aMtie dhamme nisaMte, se vi ya dhamme icchie paDicchie abhiruie / tae NaM ahaM ammayAo ! saMsArabhaubviggA, bhIyA jammaNamaraNANaM, icchAmi NaM tubbhehiM abbhaNuNNAyA samANI pAsassa arahao aMtie muMDA bhavittA,
Page #278
--------------------------------------------------------------------------
________________ 271 gacchAcArapaiNNayaM agArAo aNagAriyaM pavvaittae, ahAsuhaM devANuppie ! mA paDibaMdhaM kareha / tae NaM se kAle gAhAvai viulaM asaNaM 4 uvakkhaDAvei 2 ttA mittaNAiniyagasayaNasaMbaMdhipariyaNaM AmaMtei 2 tao pacchA pahAe jAva viuleNaM pupphavatthagaMdhamallAlaMkAreNaM sakkArettA, sammANettA tasseva mittaNAtiNiyagasayaNasaMbaMdhi pariyaNassa purao kAliyaM dAriyaM seyApI hiM kalasehiM NhAvei 2 savvAlaMkAravibhUsiyaM karei 2 ttA purisasahassavAhaNIyaM sIyaM durUhati, mittaNAiniyagasayaNasaMbaMdhipariyaNeNa saddhiM saMparivuDA savviDDhIe jAva raveNaM AmalakappaM NayariM majjhamajjheNaM niggacchai 2 ttA jeNeva aMbasAlavaNe ceie teNeva uvA0 2 ttA chattAie titthagarAisae pAsai 2 ttA sIyaM Thavei 2 ttA kAliyaM dAriyaM sIyAo paccoruhati / taNaM taM kAliyaM dAriyaM ammApiyaro purao kAuM jeNeva pAse arahA purisAdANI, teNeva uvA0 2 vaMdai namaMsai 2 evaM vayAsI evaM khalu devANuppiyA ! kAlI dAriyA amhaM dhUyA iTThA jAva kimaMga puNa pAsaNayAe! esa NaM devANuppiyA ! saMsArabhauvviggA, icchai devANuppiyANaM aMtie muMDA bhavittA jAva pavvaittae, taM eyaM devANuppiyANaM sissiNibhikkhaM dalayAmo, paDicchaMtu NaM devANuppiyA ! sissiNibhikkhaM, ahAsuhaM devA0 mA paDibaMdhaM / tae NaM sA kAlI kumArI pAsaM arahaM vaMdai namaMsai 2 ttA, uttarapuracchimaM disIbhAgaM avakkamai 2 ttA, sayameva AbharaNamallAlaMkAraM omuyai 2ttA sayameva loyaM karei 2 jeNeva pAse arahA purisAdANIe teNeva uvA0 2 pAsa arahaM tikkhutto vaMdai NamaMsai 2 evaM vayAsIAlitte NaM bhaMte loe evaM jahA devANaMdA jAva sayameva pavvAviuM / tae NaM pAse arahA purisAdANIe kAliM sayameva pupphacUlAe ajjAe sissiNIyattAe dalayai, tae NaM sA pupphacUlA ajjA kAliM kumAriM sayameva pavvAvei jAva uvasaMpajjittANaM viharai / tae NaM sA kAlI ajjA jAyA, iriyA samiyA jAva guttabaMbhayAriNI / tae NaM sA kAlI
Page #279
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 272 ajjA pupphacalAe ajjAe aMtie sAmAiyamAiyAiM ekkArasa aMgAI ahijjai, bahuiM cauttha jAva viharai, tae NaM sA kAlI ajjA aNNayA kayAi sarIrabAusiyA jAyA yAvi hotthA, abhikkhaNaM 2 hatthe dhovei, pAe dhovei, sIsaM dhovei, muhaM dhovei, thaNaMtarANi dhovei, sIsaM dhovei, kakkhaMtarANi gujjhaMtarANi dhovei, jattha 2 vi ya NaM ThANaM vA sejjaM vA nisIhiyaM vA ceei, taM puvvAmeva abbhukkhettA, tao pacchA Asayai vA sayai vA, tae NaM sA pupphacUlA ajjA kAliM ajjaM evaM vayAsI-No khalu kappai devANuppie ! samaNINaM niggaMthINaM sarIrabAUsiyANaM hottae, tumaM ca NaM devANuppie ! sarIrabAUsiyA jAyA, abhikkhaNaM 2 hatthe dhovasi jAva AsayAhi sayAhi vA taM tumaM devANuppie ! eyassa ThANassa AloehijAva pAyacchittaM paDivajjAhi / tae NaM sA kAlI ajjA pupphacUlAe ajjAe eyamadvaM no ADhAi jAva tusiNIyA saMciTThai / tae NaM tAo pupphacUlAo ajjAo kAli ajjaM abhikkhaNaM 2 hIlaMti NidaMti khisaMti garihaMti avamaNNaMti abhikkhaNaM 2 eyamadvaM nivAreMti / tae NaM tIse kAlIe ajjAe samaNIhiM NiggaMthIhiM abhikkhaNaM 2 hIlijjamANIe jAva vArijjamANIe imeyArUve ajjhatthie jAva samupajjitthA, jayA NaM ahaM agAravAsamajjhe vasitthA, tadA NaM ahaM sayaMvasA jappabhidaM ca NaM ahaM muMDA bhavittA agArAo aNagAriyaM pavvaiyA tappabhidaM ca NaM ahaM paravvasA jAyA, taM seyaM khalu mama kallaM pAUppAbhAyAe rayaNI jAva jalate pADikkaM UvassayaM UvasaMpajjittANaM viharittae ttikaTTu evaM saMpehei kallaM jAva jalate pADikkaM uvassayaM giNhai, tattha NaM aNivAriyA aNohaTTiyA sacchaMdamaI abhikkhaNaM 2 hatthe dhoveti jAva sayai vA, tae NaM sA kAlI ajjA pAsatthA pAsatthavihArI, osannA osannavihArI, kusIlA 2 ahAchaMdA 2 saMsattA 2 bahUNi vAsANi sAmaNNapariyAgaM pAuNati 2 addhamAsiyAe saMlehaNAe appANaM jhUseti 2
Page #280
--------------------------------------------------------------------------
________________ 273 gacchAcArapaiNNayaM tIsaM bhattAI aNasaNAe cheei 2 tassa ThANassa aNAloiya apaDikkaMtA kAlamAse kAlaM kiccA camaracaMcAe rAyahANIe kAlavaDiMsae bhavaNe uvavAyasabhAe devasayaNijjasi devadUsaMtariyA aMgulassa asaMkhejjabhAgamittAe ogAhaNAe kAlIdevittAe uvavaNNA / tae NaM sA kAlI devI ahuNovavaNNA samANI paMcavihAe pajjattIe jahA sUriyAbho jAva bhAsAmaNapajjattIe, tae NaM sA kAlI devI caUNhaM sAmANiyasAhassINaM jAva annesiM ca bahUNaM kAlavaDiMsagabhavaNavAsINaM asurakumArANaM devANa ya devINa ya AhevaccaM jAva viharati, evaM khalu goyamA ! kAlIe devIe sA divvA deviDDI 3 laddhA pattA abhisamaNNAgayA, kAlIe NaM bhaMte ! devIe kevatiyaM kAlaM ThitI pannattA ? goyamA ! aDhAIjjAiM paliovamAiM ThiI paNNattA | kAlI NaM bhaMte ! devI tAo devalogAo aNaMtaraM uvaTTittA kahiM gacchihiti ? kahiM uvavajjihiti ? goyamA ! mahAvidehe vAse sijjhihiti 5 evaM kAlI gameNaM rAIpamuhAo vi savvAo nAyA dhammakahaMgabitiasuyakkhaMdhAo NeAo, evaM ca pAsassa bhagavao savvaggeNaM chauttaradusaya 206 mittAo sAhuNIo bAusattAiNA virAhiasAmaNNAo bhavaNavaiMda 118 vaMtariMda 64 sUra 4 caMda 4 sohammI 8 sANiMdANaM 8 aggamahisittaM pAviUNa vIrassa purao goyamAINaM samaNANaM naTTavihiM uvadaMsittA saTThANaM gayAo / tao cuyA mahAvidehe sijjhissaMtitti / viSamAkSareti gAthAchandaH / / 113 / / atha gAthAtrayeNa gacchapratyanIkAryA darzayati gacchai savilAsagaI, sayaNIaM tUliaM savibboaM / uvvaTTei sarIraM, siNANamAINi jA kuNai / / 114 / / gacchati savilAsagatiH zayanIyaM tUlikAM ca savibbokam / udvartayati zarIraM snAnAdIni yA karoti // 114||
Page #281
--------------------------------------------------------------------------
________________ 274 gacchAcArapaiNNayaM . gehesu gihatthANaM, gaMtUNa kahA kahei kAhIA / . taruNAiahivaDate, aNujANe sAi paDiNIA / / 115 / / gRheSu gRhasthAnAM gatvA kathA kathayati kaathikaa| taruNAdIn abhipatataH anujAnAti sA pratyanIkA // 115 / / anayorvyAkhyA-'gacchai0 gehe0' yA''ryA savibbokaM yathA syAt tathA savilAsA gatiryasyAH sA savilAsagatirgacchati, tatra vibbokavilAsayolakSaNamidaM-iSTAnAmarthAnAM prAptAvabhimAnagarvasambhUtaH / strINAmanAdara kRto, vibboko nAma vijJeyaH / / 1 / / sthAnAsanagamanAnAM, hastabhrUnetrakarmaNAM caiva, utpadyate vizeSo yaH, zliSTaH sa tu vilAsaH syAt / / 2 / / anye tvAhuH-vilAso netrajo vikAra iti, tathA zayanIyaM-palyaMkAdikaM tUlikAJcasaMskRtarUtAdibhRtAmarkatUlAdibhRtAM vA sevate iti zeSaH / tathA yA zarIramudvarttayati-tailAdinA abhyaGgayati, tathA yA snAnAdIni ca karoti, athavA savilAsagatirgacchati tathA zayanIyaM tUlikAJca 'savibboaMti ucchIrSakasahitAM sevate, zeSaM tathaiva, tathA gRhasthAnAM gRheSu gatvA upalakSaNatvAdupAzraye'pi sthitA saMyamayogAnmuktvA yA kAthikAkAthikalakSaNopetA AryA kathA:-dharmaviSayAH saMsAravyApAraviSayA vA kathayati / kAthikalakSaNaJcedam-sajjAyAdikaraNijje joge mottuM jo desakahAi kahAo kahei so kAhio - 'AhArAdINaTThA, jasaheuM ahava pUaNanimittaM / takkammo jo dhammaM, kahei so kAhio hoi / / 1 / / dhammakahaMpi jo karei AhArAdinimittaM vatthapAyAdinimittaM jasatthI vA vaMdaNAdi pUAnimittaM vA suttatthaporisimukkavAvAro aho a rAo a dhammakahAdipaDhaNakahaNavaggo, tadevAsya kevalaM karma tatkarmA, evaMvidho kAhio bhavati, coagaAha-'naNu sajjhAo paMcaviho vAyaNAdigo, tassa paMcamo bhedo dhammakahA, teNa bhavvasattA paDibujjhati, titthe a avucchittI
Page #282
--------------------------------------------------------------------------
________________ 275 gacchAcArapuiNNayaM pabhAvaNA ya bhavati, ato tAo nijjarA ceva bhavati, kahaM kAhiattaM paDisijjhai ? AcArya Aha 'kAmaM khalu dhammakahA, sajjhAyaraseva paMcamaM aMgaM / avyucchittI a tavo, titthassa pabhAvaNA ceva ||1|| pUrvAbhihitanodakAnumate kAmazabdaH khaluzabdo'vadhAraNArthe kimavadhArayati ? imaM sajjhAyassa paMcamaM cevAMgaM dhammakahA, jai a evaM / 'tahavi ana savvakAlaM, dhammakahA jIi savvaparihANI / nAuM ca khettakAlaM, purisaM ca pavedae dhammaM / / 2 / / ' savvakAlaM dhammo na kaheavvo jao paDilehaNAi saMjamajogANaM, suttatthaporisINa ya, Ayariya - gilANamAi kiccANa ya parihANI bhavati; ato na kAhiattaM kAyavvaM / jayA puNa dhammaM kahei tayA nAuM sAdhusAdhuNINa ya bahugacchuvaggRhaM khittaM tti omakAle bahUNaM sAhusAhuNINaM uvaggahakarA ime dANasaGghAdi bhavissaMti, dhammaM kahei rAyAipurisaM vA nAuM kahijjA, mahAkule vA imeNa uvasaMteNa puriseNa bahU uvasamaMtIti kahijjatti, zrInizIthasUtratrayodazoddezakaprAntagata-'je bhikkhU kAhIaM vaMdai vaMdaMtaM vA sAijjatI - ti sUtracUrNI - tathA yA taruNAdIn puruSAn abhiyatataH - abhimukhamAgacchata anujAnAti sundaramAgamanaM bhavatAM, punarAgamanaM vidheyaM kAryaM jJApyamityAdi prakAreNa 'sAi je rAH pAdapUraNe (8-2-217) iti prAkRtasUtrokterikAraH pAdapUraNArthaH / gacchasya pratyanokA zatrutulyA syAt bhagavadAjJAvirAdhakatvAditi / dve api gAthAchandasI / / 114 / / 115 / / " vuDDANaM taruNANaM, rattiM ajjA kahei jA dhammaM / sA gaNiNI guNasAyara ! paDiNIA hoi gacchassa / / 116 / / vRddhAnAM taruNAnAM rAtrau AryA kathayati yA dharmaM / sA gaNinI guNasAgara ! pratyanIkA bhavati gacchasya // 116 // vyAkhyA- 'vuDDhANaM0' vRddhAnAM sthavirANAM taruNAnAM yUnAM puruSANAM
Page #283
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNaya 276 kevalAnAmakevalAnAM vA rattiM ti 'saptamyA dvitIyA' (8-3-137) iti prAkRtasUtreNa saptamIsthAne dvitIyAvidhAnAt rAtrau yA AryA gaNinI 'dhammati dharmakathAM kathayati, upalakSaNatvAdivase'pi yA kevalapuruSANAM dharmakathAM kathayati, guNasAgara ! he indrabhUte ! sA gaNinI gacchasya pratyanIkA bhavati, atra ca gaNinI grahaNena zeSasAdhvInAmapi tathAvidhAne pratyanIkatvamavaseyamiti / nanu kathaM sAdhvyaH kevalapuruSANAmagre dharmakathAM na kathayanti ? ucyate-yathA sAdhavaH kevalAnAM strINAM dharmakathAM na kathayanti, tathA sAdhvyo'pi kevalAnAM puruSANAmagre dharmakathAM na kathayanti, yata uktaM zrIuttarAdhyayane-'no itthINaM kahaM kahittA havai se niggaMthe, taM kahamiti ? AyariyAha-niggaMthassa khalu itthINaM kahaM kahemANassa baMbhayArissa baMbhacere saMkA vA kaMkhA vA vitigicchA vA samuppajjejjA, bhedaM vA labhejjA, ummAyaM vA pAuNijjA, dIhakAliyaM vA rogAyakaM bhavejjA, kevalipannattAo vA dhammAo bhaMsijjA, tamhA khalu niggaMthe no itthINaM kahaM kahejjatti 'no itthINaM' ti no strINAM ekAkinInAM kathAM kathayitA bhavati, yathedaM dazabrahmacaryasamAdhisthAnamadhye dvitIyaM brahmacaryasamAdhisthAnaM sAdhUnAmuktaM, tathA sAdhvInAmapyetat yujyate, tacca sAdhvInAM puruSANAmeva kevalAnAM kathAyA akathane bhavatIti tathA 'sthAnAGge'pi 'no itthINaM kahaM kahettA havai' idaM navabrahmacaryaguptInAM madhye dvitIyaguptisUtraM, asya vRttiH-'no strINAM kevalAnAmiti gamyate, dharmadezanAdilakSaNavAkyapratibandharUpAmityAdi' yathA ca dvitIyAM gupti sAdhavaH pAlayanti, tathA sAdhvyo'pi pAlayanti, sA ca sAdhvInAM puruSANAmeva kevalAnAmagre kathAyA akathane bhavatItyataH procyate, na kevalapuruSANAM sAdhvyo dharmakathAM kathayantIti / gAthAchandaH ||116 / / atha yathA zramaNIbhirgacchasya pradhAnatvaM syAt tathA darzayati
Page #284
--------------------------------------------------------------------------
________________ 277 gacchAcArapaiNNayaM jattha ya samaNINa-masaMkhaDAi gacchaMmi neva jAyaMti / taM gacchaM gacchavaraM, gihatthabhAsA u no jattha / / 117 / / yatra ca zramaNInAmasaMkhaDAni gacche naiva jAyante / sa gaccha: gacchavaraH gRhasthabhASAH tu na yatra / / 117 / / vyAkhyA - 'jattha ya' yatra ca gaNe zramaNInAM parasparamasaMkhaDAnikalahA naiva jAyante-naivotpadyante, tathA yatra gaNe gRhasthAnAM bhASAH mamA AI bApA bhAi bAi ityAdikA, athavA gRhasthaiH saha sAvadyabhASAH gRhasthabhASAstA nocyante, sa gacchaH gacchavaraH-sakalagacchapradhAnaH syAditi / gAthAchandaH ||117 / / atha svacchandAH zramaNyo yatkurvanti tadgAthApaJcakena prakaTayati jo jatto vA jAo, nAloai divasapakkhiaM vAvi / sacchaMdA samaNIo, mayahariAe na ThAyati / / 118 / / yo yAvAn vA jAta: nAlocayanti daivasikaM pAkSikaM vApi / svecchAcAriNaH zramaNya: mahattarikAyA na tiSThanti // 118 // vyAkhyA - 'jo jatto0' yo yAvAn vA atIcAra iti zeSaH jAtaHutpannaH taM tathA daivasikaM pAkSikaM vA'pi zabdAccAturmAsikaM sAMvatsarikaM vA'ticAraM nAlocayanti, atra vacanavyatyayaH prAkRtatvAt svecchAcAriNaH zramaNyaH tathA mahattarikAyA-mukhyasAdhyA AjJAyAmiti zeSaH, na tiSThantIti / gAthAchandaH / / 118 / / viMTaliANi pauMjati, gilANasehINa neva tappaMti / aNagADhe AgADhaM, karaMti AgADhi aNagADhaM / / 119 / /
Page #285
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM vilikAni prayuJjante glAnazaikSyAn naiva tarpayanti / anAgADhe AgADhaM kurvanti AgADhe anAgADham // 119 // vyAkhyA 'viMTali0' viMTalikAni-nimittAdIni, viTalaMnimittAdItyodhaniryuktivRtyAdau vyAkhyAnAt tAni prayuJjante, atrApi vacanavyatyayaH prAkRtatvAdeva, tathA glAnAzca - rogiNyaH zaikSyazca-navadIkSitA iti dvaMdvo'tastAH naiva tarpayanti auSadhabheSajavastrapAtrajJAnadAnAdinA naiva prINayantItyarthaH / atra sUtre 'kvacid dvitIyAdeH' ( 8-3-134 ) iti prAkRtasUtreNa dvitIyAsthAne SaSThI / yathA 'sImAdharassa vaMde 'tti tathA AgADhaM-avazyakarttavyaM glAnapratijAgaraNAdikaM na AgADhaM anAgADhaM tasmin anAgADhe kArya iti zeSaH / AgADhaM avazyakarttavyamiti kRtvA kurvntiityrthH| tathA AgADhe- avazyakarttavye kArye anAgADhaM kAryaM yena kRtena vinApi sarati tatkAryaM kurvantItyarthaH / athavA anAgADhayogA'nuSThAne varttamAne AgADhayogAnuSThAnaM kurvanti tathA AgADhayogAnuSThAne anAgADhayogAnuSThAnaM kurvanti svacchandAH zramaNyaH iti kartRpadaM pUrvagAthAta AkarSaNIyam, evamagretanagAthAtrike'pIti / gAthAchandaH / / 119 / / , - ajayaNAe pakuvvaMti, pAhuNagANa avacchalA / cittalayANi a sevate, cittA rayaharaNe tahA / / 120 / / 278 ayatanayA prakurvanti prAghUrNikAnAmavatsalA / cittalAni ca sevante, citrANi rajoharaNAni tathA // 120 // vyAkhyA - 'ajaya0 ayatanayA- IryAdyazodhanena prakurvanti gamanAdikamiti zeSaH / tathA prAghUrNikAnAM-grAmAntarAdyAgatasAdhvInAM avatsalAnirdoSazubhAnnapAnAdinA bhaktiM na kurvantItyarthaH / tathA citralAni sUtre kapratyayaH svArthikaH prAkRtalakSaNavazAt cakAraH samuccaye vicitracitrANi
Page #286
--------------------------------------------------------------------------
________________ 279 gacchAcArapaiNNayaM vastrANItizeSaH, sevante-paridadhati tathA citrANi-paJcavarNagullAdiracanopetAni rajoharaNAni sevante-dhArayanti svacchandAH zramaNya iti / viSamAkSareti gAthAchandaH / / 120 / / gaivinbhamAiehiM, AgAravigAra taha paNAsaMti / jaha vuDDagANa moho, samuIrai kiM tu taruNANaM / / 121 / / gativibhramAdibhiH AkAravikAraM tathA prakAzayanti / yathA vRddhAnAM moho samudIryate kiM punaH taruNAnAm ? // 121 // vyAkhyA - 'gaivi0' svacchandAH zramaNyo gativibhramAdibhiH 'AgAravigAra'tti atra vibhaktilopaH prAkRtatvAt tata AkAraM-mukhanayanastanAdyAkRti vikAraM ca-mukhanayanAdivikRtiM yadvA AkArasya-svAbhAvikAkRtervikAro-vikRtistaM tathA prakAzayanti-prakaTayanti, yathA vRddhAnAMapergamyamAnatvAt sthavirANAmapi mohaH-kAmAnurAgaH samudIryate-samutpadyate kiM punastaruNAnAM teSAM sutarAM samutpadyata evetyarthaH, tuH-punararthe iti / gAthAchandaH / / 121 / / bahuso uccholiMtI, muhanayaNe hatthapAyakakkhAo / giNhei rAgamaMDala, soiMdia tahaya kavvaTThe / / 122 / / bahuzo uccholayanti mukhanayanAni hastapAdakakSAH / gRhNanti rAgamaMDalaM zravaNendriyaM tathaiva kalpasthAH // 122 // vyAkhyA - 'bahuso0' mukhanayanAni hastapAdakakSAzca bahuzo-vAraMvAraM uccholayanti-prakSAlayanti svacchandAH zramaNyastathA rAgamaNDalaMvasantAdirAgasamUhaM agretana 'tahaya'tti padasya 'geNhaitti padena saha sambandhAt 'tahaya geNhei' tti tathaiva gRNhanti tathaiva kurvantItyarthaH, yathA 'kavvaTTe'tti kalpasthAH-samayaparibhASayA bAlakAsteSAmapi zrotrendriyaM
Page #287
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 280 zravaNendriyaM giNheitti kriyAyA atrApi sambandhAt gRhanti-harantItyarthaH, athavA kAraNe kAryopacArAt rAgo-rAgotpattiheturvastu yathA mukhe zRGgAragItAdi nayane'JjanAdi mastake sImantAdi lalATe tilakAdi kaSThe kusumamAlAdi adhare tAmbUlaraGgAdi zarIre candanalepAdi tasya maNDalaM samUhaM tathA gRhNanti yathA bAlAnAmapi zrotrendriyamupalakSaNatvAdanyadindriyacatuSkaM manazca gRhanti haranti, atrottarArddha pAThAntaraM yathA-'geNhaNarAmaNamaMDaNabhoyaMti va tA u kabbaDe' asyArthaH-'gRhasthabAlakAnAM grahaNaM kurvanti rAmaNaM vA-krIDanaM maNDanaM vA prasAdhanaM yadivA tAH kalpasthAngRhasthabAlakAn bhojayanti, atrApi gAthAyAM vibhaktilopavibhaktivyatyayavacanavyatyayAH prAkRtatvAdeveti / gAthAchandaH ||121 / / atha sAdhvInAM zayanavidhiM darzayannAha jattha ya therI taruNI, therI taruNI a aMtare suai / goama ! taM gacchavaraM, varanANacarittaAhAraM / / 123 / / yatra ca sthavirA taruNI, sthavirA taruNI ca antaritAH / svapanti gautama ! taM gacchavaraM varajJAnacAritrAdhAram // 123 // vyAkhyA - 'jattha ya0' yatra ca gaNe sthavirA tatastaruNI punaH sthavirA tatastaruNItyevaM aMtaritAH sAdhvyaH svapantIti bhAvArthaH / taruNInAM nirantaraM zayane hi parasparajaGghAkarastanAdisparzanena pUrvakrIDita-smaraNAdidoSaH syAt ataH sthavirAntaritA eva tAH zerate, he gautama ! varajJAnacAritrAdhAraM taM gacchavaraM jAnIhIti / gAthAchandaH / / 123 / / atha yA AryA na bhavanti, tAH gAthAtrayeNa darzayati dhoyaMti kaMThiAo, poaMtI taha ya diti pottANi / gihikajjacitaMgAo, nahu ajjA goamA ! tAo / / 124 / /
Page #288
--------------------------------------------------------------------------
________________ 281 gacchAcArapaiNNayaM dhovanti kaNThikA protayanti tathA ca dadati vastrANi / gRhikAryacintikAH na hu AryA gautama ! tAH // 124 / / vyAkhyA - 'dhoyaMti0' yAH kaNThikA-galapradezAn dhovanti-nIreNa kSAlayanti tathA 'poyaMti tti muktAphalavidrumAdIni protayanti gRhasthAnAmiti gamyate, tathA ca 'pottANi tti bAlakAdyarthaM vastrANi dadati cakArAdauSadhajaTikAdikamapi dadati, athavA 'pottANi tti jalArTIkRtavastrANi dadati malara pheTanAya zarIre gharSayantItyarthaH, tathA gRhikAryacintikA:agA rikRtyakaraNatatparAH, he indrabhUte ! tA AryA na hu-naiva bhavantIti / gAthAchandaH ||124 / / kharaghoDAiTThANe, vayaMti te vAvi tattha vaccaMti / vesatthIsaMsaggI, uvassayAo samIromi / / 125 / / kharaghoTakAdisthAne vrajanti te vApi tatra vrajanti / vezyAstrIsaMsargiH upAzrayaH samIpe // 125 // vyAkhyA - 'kharaghoDAi0' kharA-gaIbhAH ghoTakA:-turaMgamAH AdizabdAbastyAdayasteSAM sthAne yA vrajanti / uktaM ca vyavahArabhASyasaptamoddezake-'taha ceva hatthisAlA-ghoDagasAlANa ceva Asanne / jaMti taha jaMtasAlA, kAhIyattaM ca kuvvaMti / 1 / ' athavA 'khara tti kharakAdAsAH ghoDAH-caTTAH ayaM cAnayoH zabdayorarthaH, zrIbRhatkalpa-tRtIyoddezakavRttAvasti AdizabdAt dyUtakArAdayasteSAM sthAne vrajanti te gardabhAH azvAdayo dAsacaTTAdayo vA tatrAryikopAzraye vrajanti samAyAntItyarthaH, zrIvyavahArabhASyasaptamoddezake tvevaM prathamapadapAThAntaraM-'thalighoDAiTThANe' tti tatra sthAlyo-devagoNyaH tatra ghoTADiMgarA atrAdizabdasteSAmeva devaDiMgarANAmanekabhedakhyApanArthasteSAM sthAne vrajanti te vA sthalIghoTAdevaDiMgarA'paraparyAyAstatrAryikopAzraye vrajanti tathA vezyAstrIsaMsargiH sadaiva yAsAM
Page #289
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 282 yadivA vezyAgRhasamIpe yAsAmupAzrayaH tA AryikA na bhavantIti zeSaH iti / gAthAchandaH / / 125 / / sajjhAyamukkajogA, dhammakahAvigahapesaNa gihINaM / gihinissijjaM bAhiMti, saMthavaM taha kaha (raM) tIo / / 126 / / svAdhyAyamuktayogAH dharmakathAvikathApreSaNagRhiNAm / gRhiniSadyAM bAdhante saMstavaM kurvantyaH // 126 // vyAkhyA-'sajjhAya0' svAdhyAyena mukto yogo vyApAro yAsAM tAH svAdhyAyamuktayogAH 'chakkAyamukkajoga 'tti pAThe tu SaTkAyeSu mukto yogoyatanAlakSaNo vyApAro yAbhistAH SaTkAyamuktayogAstathAbhUtAH satyo gRhiNAM dharmakathAnAmAkhyAne vikathAnAM ca strIkathAdInAM karaNe preSaNe ca preraNe ca nAnArUpe gRhiNAmudyuktAH, tathA yA gRhiniSadyAM bAdhante gRhiniSidyAmupavizantItyarthaH tathA yAH saMstavaM paricayaM gRhasthaiH saha kurvantyo varttante tAH sAdhvyo na bhavantIti / gAthAchandaH / / 126 / / atha vRttadvayena gaNinIsvarUpaM darzayati * samA sIsapaDicchINaM, coaNAsu aNAlasA / gaNiNI guNasaMpannA, pasatthapurisANugA / / 127 / / samA ziSyaprAtIcchikAnAM codanAsu analasA | gaNinI guNasampannA prazastapuruSAnugatA // 127 // vyAkhyA-'samA sI0 svaziSyANAM prAtIcchikAnAM ca samA-tulyA tathA codanAsu analasA-kRtodyamA prazastapuruSA'nugatA-prazastapuruSAnusAriNI evaMvidhA gaNinI - mahattarikA guNasampannA - jJAnAdiguNasahiteti / anuSTup chandaH / / 127 / /
Page #290
--------------------------------------------------------------------------
________________ 283 gacchAcArapaiNNayaM saMviggA bhIyaparisA ya, uggadaMDA ya kAraNe / sajjhAyajjhANajuttA ya, saMgahe avisArayA / / 128 / / saMvignA bhItaparSad ca ugradaNDA ca kAraNe / svAdhyAyadhyAnayuktA saGgahe ca vizAradA // 128|| vyAkhyA - 'saMviggA0' saMvignA-saMvegavatI tathA bhItaparSad yataH kAraNe ugradaNDA tathA svAdhyAyadhyAnayuktA tatra svAdhyAyaH paJcadhA dhyAnaM ca dharmazuklalakSaNamiti, cakArAH samuccayArthAH tathA saGgraheziSyAdisaGgrahaNe cakArAdupagrahe ca vizAradA-kuzaleti / viSamAkSareti gAthAMchandaH ||128 / / atha gAthAtrayeNa vacanaguptimAzritya sAdhvyAcAraM darzayati jatthuttarapaDiuttara, vaDiA ajjA u sAhuNA saddhiM / palavaMti suruThThAvI, goama ! kiM teNa gaccheNa / / 129 / / yatra uttaraM pratyuttaraM vRddhA AryAH sAdhunA sArdham / pralapanti saroSA'pi gautama ! kiM tena gacchena ? // 129|| vyAkhyA - 'jatyutta0' yatra gaNe AryAH sAdhunA sArddhamuttaraM pratyuttaraM vA 'vaDiatti vRddhA api torapyarthasyAtra yojanAt tathA suruSTA apibhRzaM saroSA api pralapanti-prakarSaNa vadanti, he gautama ! tena gacchAdhamena gacchena kiM ? na kimapItyarthaH / gAthAchandaH ||129 / / jattha ya gacche goyama ! uppaNNe kAraNami ajjAo / gaNiNIpiTThiThiAo, bhAsaMtI mauasaddeNa / / 130 / / yatra ca gacche gautama ! utpanna kAraNe AryAH / gaNinIpRSTisthitA bhASante mRdukazabdena // 130 // vyAkhyA - 'jattha ya0' he gautama ! yatra ca gacche jJAnAdikAraNe
Page #291
--------------------------------------------------------------------------
________________ 284 gacchAcArapaiNNayaM utpanne 'ajjAu'tti AryAH-sAdhyo gaNinIpRSTisthitA mRdukazabdena bhASante sa gaccha: syAditi zeSaH / iti gAthAchandaH / / 130 / / mAUe duhiAe, suNhAe ahava bhaiNimAINaM / jattha na ajjA akkhai, guttivibheyaM tayaM gacchaM / / 131 / / mAtuH duhituH snuSAyAH athavA bhaginyAdInAm / yatra na AryA AkhyAti guptivibhedaM sako gacchaH // 131 // vyAkhyA - 'mAUe0' yatra gacche AryA mAtuH duhituH snuSAyAH athavA bhaginyAdInAM sambandhi 'guttivibheyaM ti gupteH-vacanaguptevibhedobhaGgo yasmAttad guptivibhedaM arthAnnAtrakodghATakamityarthaH, vacanamiti zeSaH nAkhyAti idamuktaM bhavati, he mAtaH he duhitaH he snuSe he bhagine ityAdinAtrakodghATakavacanena mAtrAdIn nAlApayati, yaduktaM zrIdazavaikAlike-ajjie pajjie vA vi, ammo mAusia tti api / ussie bhAyaNijja tti, dhUe nattuNiitti a ||1||' tathA 'ajjae pajjae vA vi, bappo cullapiutti a / mAUlA bhAuNijjatti, puttA nattuNiitti a / / 2 / / ' athavA mameyaM mAtA mameyaM duhitetyAdi ahamasyAsyA vA mAtA ahamasyAsyA vA duhitA ahamasya asyA vA vadhUTItyAdi vA nAtrakodghATakaM vacanaM kAraNaM vinA na jalpati athavA mAtrAdInAmapi 'guttivibheyaM ti gopanIyarUpamarthaM na kathayati sa gacchaH syAditi | gAthAchandaH ||131 / / atha gAthAtrayeNa sAdhvIsvarUpavaktavyatAzeSamAhadaMsaNiyAraM kuNaI, carittanAsaM jaNei micchattaM / duNhavi vaggANajjA, vihArabheyaM karemANI / / 132 / / darzanAticAraM karoti cAritranAzaM janayati mithyAtvam / dvayorapi vargayoH AryAH vihArabhedaM kurvANAH // 132 //
Page #292
--------------------------------------------------------------------------
________________ 285 gacchAcArapaiNNaya vyAkhyA - 'daMsaNi0' darzanAticAraM karoti cAritranAzaM mithyAtvaM ca janayati dvayorapi vargayoH sAdhusAdhvIrUpayorAryA kiM kurvANA vihAraAgamoktavidhinA vicaraNaM tasya bhedo-maryAdollaGghanaM taM kurvANA / vihArasvarUpaM ca kiMcit prathamAdhikAre 23 gAthAvRttau likhitaM, kiJciccAtrApi likhyate, 'no kappai niggaMthANa vA niggaMthINa vA imAo paMca mahaNNavAo mahAnadIo uddiTThAo gaNitAo vaMjiyAo aMto mAsassa dukhutto vA tikhutto vA uttarittae vA saMtarittae vA taM jahA gaMgA jauNA saraU kosiyA mahI', iti bRhatkalpacaturthoddezake asya vRttiH-'no kalpantena yujyante sUtre ekavacananirdezaH prAkRtatvAt nirgranthInAM vA imAH-pratyAsannAH paJca mahArNava kalpA mahAsamudragAminyo mahAnadyo-gurunimnagA uddiTThA - sAmAnyenAbhihitA yathA mahAnadya iti gaNitA yathA paJceti vyaJjitAvyaktIkRtA yathA gaGgetyAdi antaH-madhye mAsasya dvikRtvo vA uttarItuMbAhujaGghAdinA santarItuM-nAvAdinA tadyathA-gaMgA 1 yamunA 2 sarayU: 3 kozikA 4 mahI 5 eSa sUtrArthaH / atha niyuktivistara:-paMcaNhaM gahaNeNaM, sesAviya sUiyA mahAsalilA / tattha purA viharisuM, na ya tAu kayAi sukkaMti ||1|| paMcAnAM gaGgAdInAM grahaNena zeSA api yA mahAsalilAbahUdakA avicchedavAhinyastAH sUcitA mantavyAH syAdbuddhiH kimarthaM gaGgAdInAM grahaNamityAha-'tatthe tthAdi yeSu gaGgAdayaH paJca mahAnadyo vahanti, teSu purA sAdhavo vihRtavanto na ca tAH kadAcidapi zuSyanti, atastAsAM grahaNa mityAdi tathA 'aha puNa evaM jANijjA eravaI kuNAlAe jattha cakkiyA egaM pAdaM jale kiccA egaM pAyaM thale kiccA evaNhaM kappai aMto mAsassa dukhutto vA tikhutto vA uttarittae vA saMtarittae vA, evaM no cakkiyA evaNhaM no kappai aMto mAsassa dukhutto vA tikhutto vA uttarittae vA' iti bRhatkalpacaturthoddezaka eva, asya vRttiH-'atha punarevaM jAnIyAt airAvatI nAma nadI kuNAlAyA nagaryAH samIpe jaGghArddha
Page #293
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM - 286 pramANenotsedhena vahati, tasyAmanyasyAM vA yatraivaM 'cakkiyA' zaknuyAt uttarItumiti zeSaH, kathamityAha-ekaM pAdaM jale kRtvA ekaM pAdaM sthaleAkAze kRtvA evaNhamiti vAkyAlaMkAre yatrottarItuM zaknuyAt tatra kalpate antarmAsasya dvikRtvo vA trikRtvo vA uttarItuM-laGghayituM santarItuM-bhUyaH pratyAgantuM yatra punarevamuttarItuM na zaknuyAt tatra no kalpate antarmAsasya dvikRtvo vA trikRtvo vA uttarItuM vA santarItuM vA iti sUtrArthaH / atha bhASyakRdviSamapadAni vyAcaSTe-eravai jattha cakkiya, jalathalakaraNe imaM tu NANattaM / ego jalammi ego, thalammi pAyaM thalAgAsaM / / 1 / / airAvatI nAma nadI tasyAM jalasthalayoH pAdakaraNenottarItuM zakyam, idameva cAtra nAnAtvaM yatpUrvasUtroktAsu mahAnadISu mAsAntau trIn vA vArAn na kalpate, yaccAko jale ekazca pAdaH sthale ityuktaM tadiha sthalamAkAzamucyate'eravai kuNAlAe, vicchinnA addhajoyaNaM vahati / kappati tattha apuNNe, gaMtuM jA verisI appaNNA / / 2 / / airAvatI nadI kuNAlA nagaryA adUre arddha yojanaM vistIrNA vahati, sA cotsedhena jaGghArdhapramANA, tatra Rtubaddhe kAle mAsakalpe apUrNe trikRtvo bhikSAgrahaNalepAnayanAdau kArye yatanayA gantuM kalpate yA vedRzI anyA'pi nadI tasyAmapi trikRtvo gantuM kalpate, tathA 'anto mAsassa dukhutto vA' ityAdi sUtraM vyAkhyAti-eravai jattha cakkiya, tArisAe novahammatI khettaM / paDisiddhaM uttaraNaM, puNNAsati khettaNuNNAyaM / / 1 / / yA airAvatI nadI kuNAlAjanapade yojanArddhaM vistIrNA jaGghArdhamAnamudakaM vahati, tasyAM kecitpradezAH zuSkAH na tatrodakamasti, tAmuttIrya yadi bhikSAcaryAM gamyate, tadA Rtubaddha traya udakasaGghaTTAste ca gatAgatena SaT bhavanti, varSAsu sapta dakasaMghaTTAste ca gatAgatena caturdaza bhavanti, evamIdRze saMghaTTapramANe kSetraM nopahanyate ita ekenApyadhikena saGghaTTenopahanyate, anyatrApi yatrAdhikatarAH saGghaTTAstatrottaraNaM pratiSiddhaM pUrNe mAsakalpe varSAvAse vA yadyanuttIrNAnAmaparaM mAsakalpaprAyogyakSetramasti
Page #294
--------------------------------------------------------------------------
________________ 287 gacchAcArapaiNNayaM tato nottaraNIyam, athAnuttIrNAnAmanyatkSetraM nAsti tato'sati kSetre uttaraNamanujJAtam, idameva vyAcaSTe - satta u vAsAsu bhave, dagasaGghaTTA tiNi huMti uDubaddhe te tu na haNaMti khittaM, bhikkhAyariyaM ca na haNaMti / / 2 / / ye saptodakasaGghaTTA varSAsu trayaH saGghaTTAH Rtubaddhe sAdhUnAM bhavanti ta etAvantaH kSetraM nopaghnanti, na ca bhikSAcaryAmupaghnanti,-jaha kAraNaMmi puNNe, aMto taha kAraNaMmi asivAdI / uvahIgahaNe liMpaNa, nAvA ya gate pi jayaNAe / / 3 / / yathA kAraNe pUrNe mAsakalpe varSAvAse vA aparakSetrAbhAve dRSTamuttaraNaM tathA mAsasyAntarapyazivAdibhiH kAraNairupadhervA grahaNArthaM lepAnayanArthaM vottaraNIyam, kAraNe yatra nAvA'pyudakaM tIryate tatrApi yatanayA santaraNIyaM tatra cAyaM vidhiH- nAvathalalevaheTThA, levo vA uvarie va levassa / doNNI divaDDamekaM, addhaM nAvAiparihAMtI ||4|| tatra pUrvArddha-pazcArddhapadAnAM yathAsaMkhyena yojanA nAvuttaraNasthAnAdyadi dve yojane vakraM sthalena gamyate tena gantavyam, na ca naurAroDhavyA / levahiTThatti, lepasyAdhastAddakasaGghaTTena yadi sArdhayojanaparirayeNa gamyate tatastatra gamyatAM na ca nAvamadhirohet, evaM yojanaparihAreNa lepena gacchatu na ca nAvamadhirohet, arddhayojanaparihAreNa lepopariNA gacchatu na ca nAvamadhirohet 1 / evaM nAvuttaraNasthAnAt sthalAdiSu yojanadvayAdikaM parihIyate, evameva lepoparyuttaraNasthAnAt sArddhayojanaparihAreNa sthalena, ekayojanaparirayeNa saGghaTTena, arddhayojanaparihAreNa lepena gamyatAM na ca lepopariNA 2 / lepottaraNasthAnAdekayojanaparyavahAreNa sthalena arddhayojanaparihAreNa vA saGghaTTena gantavyaM na lepena 3 / saGghaTTottaraNasthAnAdarddhayojanaparyavahAreNa sthalena gamyatAM na ca saGghaTTena 4 / eteSAM parihAraparimANAnAmabhAve nAvA 1 lepopariNA 2 lepena 3 saGghaTTena vA 4 gamyate na kazciddoSa ityAdi etatsUtradvayArthaH / prAyaH sarvo'pi zrInizIthacUrNIdvAdazoddezakaprAnte'pyasti / tathA idANi nAvatti dAraM nAvAtArimagrahaNA imevi
Page #295
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 288 jalasantaraNaprakArA gRhyante - jaMghAtAsmikatthai, katthai bAhAhi appaNA na tare / kuMbhe datie tuMbe, nAvA uDu ve ya paNNI / / 1 / / samAsato jalasaMtaraNaM duvihaM thAhamathAhaM ca / jaM thAhaM taM tivihaM saMghaTTo 1 levo 2 vovariyaM ca 3 / / 2 / / evaM tivihaMpi jaMghAsaMtArimagahaNeNa gahiyaM 'katthai' tti kvacinnadyAdiSu idRzaM bhavatItyarthaH, bitiyaM 'katthai 'tti kvacit nadyAdiSu atthAhaM bhavatItyarthaH / ettha ya bAhAhiM appaNA no tarejjA hastAdiprakSepe bahUdakopaghAtatvAt jalabhAviehiM imehiM saMtaraNaM kAyavvaM kuMbheNa tadabhAvA datiteNa tadabhAvA tuMbeNa tadabhAvA uDupeNa tadabhAvA paNNIe tadabhAvA nAvA baMdhaNulomA majjhe nAvAgahaNaM kayaM / / etto ekatareNaM, tariavvaM kAraNaMmi jAtaMmi / etesi vivaccAse, cAummAsA bhave lahugA ||3|| kaMThA, navaraM 'vivaccAse tti sati kuMbhassa datieNa tarati caulahuyaM evaM ekkekkassa vi vaccAse caulahuyaM daTThavvaM, savve ete kuMbhAdI imAe jayaNAe ghetavvA nAvaM puNa ahikicca bhaNNati - navAnave vibhAsA u, bhAvitAbhAvie ti ya / tadaNNabhAvie ceva, ullANolle ya maggaNA / / 4 / / sA nAvA ahAkaDeNa ya jAti saMjayaTThA vA ahAkaDAe gaMtavvaM asati ahAkaDAe saMjamaTThAe vi jA jAti tIe vi gaMtavvaM, sA duvihA 'navAnave vibhAsa 'tti navA purANA vA navAe gaMtavvaM na purANAe sapratyapAyatvAt, navA duvihA 'bhAvitAbhAviyatti udakabhAviA abhAviA ya jA udake chUDhapuvvA sA udakabhAvitA itarA-abhAvitA bhAvitAe gaMtavvaM na itarAe udagavirAhaNabhayA, udagabhAvitA duvihA 'tadaNNabhAviya tti tadudagabhAvitA annodayabhAviyA ya tadudayabhAviAe gaMtavvaM na itarAe mA udagazastraM bhaviSyatIti kRtvA tadudayabhAviyA duvihA 'ullANolle ya maggaNA' ullAtitA aNollA-sukkA ullAe gaMtavvaM na itarAe dagAkarSaNabhayAt, 'maggaNa'tti eSA eva mArgaNA yA'bhihitA erisanAvAe puNa gacchati, imaM jayaNamatikkaMto-asatI ya parirayarasA, duvihe teNe va sAvate duvihe /
Page #296
--------------------------------------------------------------------------
________________ 289 gacchAcArapaiNNayaM saMghaTTaNalevuvarI, dujoyaNA hANijAnAvA / / 5 / / jattha nAvA tArimaM tato padesAo dohiM joyaNehiM gaMtuM thalapaheNa gammati ta puNa thalapahaM imaM nadikopparo vA varaNo vA saMDevago vA teNa dujoyaNieNa parirayeNa gacchatu mA ya nAvodaeNa, aha asati parirayassa jayA sai vA imehiM dosehiM jutto parirao 'duvihA teNa' tti sarIrovakaraNateNA 'sAvate duvihatti sIhA vAlA vA teNa vA thalapaheNa bhikkhaM na labmati vasahI vA to divaDDajoyaNeNa saMghaTTeNa gacchau mA ya nAvAe, aha tatthavi ete ceva dosA to joyaNeNa leveNa gacchatu mA ya nAvAe, aha natthi levo sati vA dosajutto to addhajoyaNeNa levuvarieNa gacchau mA ya nAvAe, aha taMpi natthi dosalaM vA tadA nAvAe gacchau evaM dujoyaNahANIe nAvaM / / etto saMghaTTa 1 leva 2 levuvarINa ya 3 vakkhANaM kajjai / / jaMghaddhA saMghaTTo 1, nAbhi levo 2 pareNa levuvAra | 3 ego jale thalego, nippagalaNatIramussaggo ||6 || puvvaddhaM kaMThaM, saMghaTTe gamaNajayaNA bhaNNati, egaM pAyaM jale kAuM egaM thale thalamiha AgAsaM bhaNNati sAmAiya saNNAe, eteNa vihANeNaM vakkhamANeNa ya jayaNamuttiNNo jayA bhavati tayA nippagalite udage tIre iriyAvahiyAe ussaggaM kareti saMghaTTajayaNAe bhaNiyA / / idANiM levaM levuvariM ca bhaNati jayaNA-nibhae gAratthINaM tu, maggato colapaTTamussAre / sabhae atthagghe vA, uttiNNesuM ghaNaM paDheM / 7 / / nibbhayaM jattha corabhayaM natthi tattha gAratthINaM tu maggato gAratthA-gihatthA tesu jalamavatiNNesu maggato pacchatto jalaM uyaraitti bhaNiyaM hoi pacchato ya ThitA jahA jahA jalamavataraMti tahA tahA uvaruvari colapaTTamussAreMti mA bahuudagaghAto bhavissati / jattha puNa sabhayaM corAkulamityarthaH, atthagdhaM vA jattha thAgho natthi tattha uttiNNesutti jalaM asu gihatthesu avatiNNesu ghaNaM Ayaya paDheM-colapaDheM baMdhilaM madhye avatarantItyarthaH / / jattha saMtaraNe colapaTTo udaullejja tatthimA jayaNA-dagatIre vA ciDhe, nippagalo
Page #297
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 290 jAva colapaTTo / u sabhae palaMbamANaM, gacchati kANa asaMto / / 8 / dagaM-pAnIyaM tIraM-paryantaM tattha tAva ciTThe jAva nippagalo colapaTTo tuzabdo nirbhayAvadhAraNe, aha puNa sabhayaM to hattheNa gaheuM palaMbamANaM colapaTTayaM gacchati daMDake vA kAuM gacchati, na ya taM palaMbamANaM daDAgre vA vyavasthitaM kAyena spRzatItyarthaH / / esA gihisahiyassa daguttaraNe jayaNA bhaNiyA gihi asatI puNa imA jayaNA - asati gihi NAliyAe, ANakkheuM puNo vi paDiaraNaM / egA bhogapaDiggaha, keI savvANi no purao ||9|| asati satthillayagihatthANaM jato pADivahiyA uttaramANA dIsaMti tao uttariyavvaM, asati vA tesiM 'nAliyAe ANakkheuM puNo vi paDiaraNaM' AyappamANAo cauraMgulAhigo daMDo nAliyA bhaNNati, tIe ANakkhe MuvaghettUNaM paratIraM gaMtuM ArapAramAgamaNaM paDiuttaraNaM, nAliyAe vA asati taraNaM prati kayakaraNo jo so taM ANakkheuM jayA Agato bhavati tadA gaMtavvaM, evaM jaMghAtArime vihI bhaNio, imA puNa atthAhe jayaNA taM paDhamaM nAvAe bhaNati 'egA bhogapaDiggahe tti egA bhogo egA jogo bhaNNati, ekaTTabaMdhaNetti bhaNiyaM hoi taM ca mattagopakaraNANaM ekaTaM 'paDiggahe 'tti paDiggaho sikkage ahomuhaM kAuM puDho kajjati, naubhedAdAtmarakSaNArthaM kecidAcAryA evaM vakkhANayanti 'savvANi 'tti mattagopakaraNaM paDiggaho ya pattopakaraNamasesaM paDilehiya etAbhyAmAdezadvayAbhyAmanyatamenopakaraNaM kRtvA sIsovariyaM kAyaM pAde ya pamajjiUNaM nAvAruhaNaM kAyavvaM, taM ca 'No purao'tti, purastAdagrataH pravarttanadoSabhayAnno anavasthAnadoSabhayAcca, piTTao vi na duhejjA mA tAva vimuccejjA ativikRSTajalAdhvAnabhayAdvA tamhA majjhe duhejjA / tatthime ThANe mottuM -ThANatiyaM mottUNaM, uvautto tattha ThAti NAvAhe / datioDu va tuMbe vi, esa vihI hoti saMtaraNe ||10|| devatAdvANaM kUvayadvANaM nijjAmagaTThANaM ahavA purato majjhe piTThao purato devayaTThANaM majjhe siMcaNaTThANaM pacchA toraNadvANaM ete vajjiya tattha nAvAe
Page #298
--------------------------------------------------------------------------
________________ 291 gacchAcArapaiNNayaM aNAbAhe ThANe ThAyati 'uvautto'tti namokkAraparAyaNo sAgArapaccakkhANaM paccakkhAo ya ThAti jayA puNa patto tIraM tadA No purato uttarejjA mA mahodage nibbuDejjA na ya piTThato mA sA avasArejjA nAvAe taddosapariharaNatthaM majjhe uttariyavvaM, tattha ya uttiNNeNa iriyAvahiyAe ussaggo kAyavvo, jadi vi na saMghaTTati dagaM 'datioDu va tuMbesu vi esavihI hoti saMtaraNe' navaraM 'ThANatiyaM mottuM' NAvatti dAraM gatamiti zrInizIthacUrNipIThikAgataM tathA-UNAirittamAse, aTTha vihariUNa gimhhemNte| egAhaM paMcAhaM, mAsaM ca jahA samAhIe ||1|| cattAri hemaMtiyA mAsA cattAri gimhiyA mAsA ete aTTha UNA atirittA vA viharittA bhaNNati, paDimA paDivaNNANaM egAho ahAlaMdiyANaM paMcAho jiNakappiyANaM suddhaparihAriyANa therANa ya mAso jassa jahA NANadaMsaNacarittasamAhI bhavati, so tahA viharittA vAsAkhettaM uveti / / 1 / / kahaM puNa UNA atirittA vA uDubaddhiyA mAsA bhavaMti ? tattha UNA-kAUNa mAsakappaM, tattheva uvAgayANa jayaNAe / cikkhallavAsaroheNa, vA vi teNa TThiyA UNA / / 2 / / jattha khette AsADhamAsakappo ko tattheva khete vAsAvAsatteNa uvAgayA, evaM UNA aTTamAsA AsADhamAse anirgacchatAM saptaviharaNakAlA bhavantItyarthaH, ahavA imehiM pagArehiM UNA aTTamAsA havejja sacikkhallA paMthA vAsaM vA ajjavi Novaramate NayaraM vA rohitaM bAhiM vA asivAdikAraNA teNa maggasiraM savvaM ThiA, ato posAdIyA AsADhaMtA satta viharaNakAlA bhavaMti / / 2 / / iyANiM jahA atirittA aTThamAsA vihAro tahA bhaNNaivAsAkhittAlaMbhe, addhANAIsu pattamahigAo, sAhagavvAdhAeNaM, apaDikkamiuM jai vayaMti ||3|| AsADhasuddhavAsAvAsapAuggaM khettaM maggaMtehiM Na laddhaM tAva jAva AsADhacAummAsAo parao savIsatirAe mAse atikkaMte laddhaM tAhe bhaddavayajoNhapaMcamIe pajjosavaMti evaM Nava mAsA vIsai rAyA viharaNakAlo diTTho evaM atirittA aTThamAsA, ahavA sAhU addhANapaDivaNNA
Page #299
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 292 satthavaseNaM AsADhacAummAsIo pareNaM paMcAheNa vA dasAheNa vA jAva savIsairAe vA mAse vAsAkhettaM pattANaM atirittA aTTha mAsA vihAro bhavati, ahavA savvAghAe aNAvuTThIe Asoe kattie vA NiggayANa aTTha atirittA bhavaMti, vasahivAghAe vA kattiya cAummAsiyassa Arao ceva NiggayA, ahavA AyariyANaM kattiyapuNNimAe parao vA sAhagaM NakkhattaM na bhavati caMdabalAiyaM suMdaraM na bhavatItyarthaH, aNNaM vA rohagAdi kattie savvAghAyaM jANiUNa kattiyacAummAsiyaM apaDikkamiuM jayA vayaMti tayA atirittA aTThamAsA bhavaMti / / 3 / / 'egAhaM paMcAhaM mAsaM va jahA samAhIe'tti asya vyAkhyApaDimA paDivaNNANaM, egAhaM paMcaho tahA lNde| jiNasuddhANaM mAso, nikkAraNao ya therANaM ||4|| puvvaddhaM kaMThaM, 'jiNa tti jiNakappiyANaM 'suddhANaM ti suddhapArihAriyANaM suddhaggahaNaM pacchittAvannaparihAriyanisehatthaM therANaM ca etesiM mAsakappavihAro NivvAghAekAraNAbhAve vAghAe puNa therakappiyA UNaM atirittaM vA mAsaM acchaMti / / 4 / / UNAirittamAsA, evaM therANa aTTha nAyavvA / iyare aTTha vihariuM, niyamA cattAri acchaMti / / 5 / / evaM UNA atirittA therANa aTThamAsA NAyavvA itare NAmapaDimApaDivaNNA 1 ahAlaMdiyA 2 visuddhapArihAriyA 3 jiNakappiyA ya 4 jahA vihAreNa aTTha vihariUNa vAsArattiyA cauro mAsA savve NiyamA egakhitte acchaMti / / 5 / / vAsAvAse kaMmi khette kammi kAle pavisiyavvaM ato bhaNNai-AsADhapuNNimAe, vAsAvAsammi hoi ThAyavvaM / maggasirabahuladasamI u, jAva egammi khittammi ||6|| 'ThAyanaM ti ussaggeNa pajjosaveyav ahavA praveSTavyam, tammi paviThThA ussaggeNa kattiyapuNNibhaM jAva acchaMti avavAeNa maggasirabahuladasamI jAva tAva tammi egakhette acchaMti dasarAyagahaNAo avavAo daMsio aNNe vi dodasarAyA acchejjA, avavAeNaM maggasiramAsaM tatraivAste ityarthaH ||6|| kahaM puNa vAsA pAuggaM khettaM pavisaMti imeNa vihiNA ?
Page #300
--------------------------------------------------------------------------
________________ 293 gacchAcArapaiNNaya bAhiTThiyavasabhehiM, khittaM gAhittu vAsapAuggaM / kappaM kahittu ThavaNA, vAsANaM suddhadasamIe |7|| 'bAhiTThiya'tti jattha AsADhamAse kappo kao tattha aNNattha vA AsaNNe ThiyA vA sAmAyArI khettaM vasabhehiM gAhenti vAsAsAmAyArI bhAvaNAe bhAvayaMtItyarthaH, tao kappaM pajjosavaNAkappaM kahittA AsADhasuddhadasamIe vAsANaM-vAsArattassa ThavaNA kajjai, kvacit sAvaNabahulassa paMcAhe iti pAThastatra AsADhapuNNimAe paviThThA paDivayAo Arabma paMcadiNA sathAragataNaDagalachAramallAdIyaM geNhaMti, tammi ceva paNagarAie pajjosavaNAkappaM kaheMti, tAhe sAvaNabahulapaMcamIe vAsakAlasamAyArI ThaveMti / 7 / / ittha ya aNabhiggahiyaM, vIsairAyaM savIsaI mAsaM / teNa paramabhiggahiyaM, gihiNAyaM kattio jAva ||8|| 'ittha tti ettha AsADhapuNNimAe sAvaNabahulapaMcamIe vA pajjosavievi appaNo aNabhiggahiyaM, vIsairAyaM savIsaI mAsaM / teNa paramabhiggahiyaM, gihiNAyaM kattio jAva / / 8 / / 'ittha 'tti ettha AsADhapuNNimAe sAvaNabahulapaMcamIe vA pajjosavievi appaNo aNabhiggahiyaM ahavA jati gihatthA pucchaMti, ajjo ! tubbhe ettha varisAkAlaM ThiyA aha na ThiyA ? evaM pucchiehiM 'aNabhiggahiyaMti sandigdhaM vaktavyam / iha anyatra vA'dyApi nizcayo na bhavatItyarthaH, evaM sandigdhaM kiyatkAlaM vaktavyam ? ucyate'vIsatirAyaM savIsatimAsaM jati abhivaDDhiyavarisaM to vIsatirAyaM jAva aNabhiggahiyaM aha caMdavarisaM to savIsatirAyamAsaM jAva aNabhiggahiyaM bhavati, 'teNa'tti tatkAlAtparata appaNo Abhimukhyena gRhItaM abhigRhItaM iha vyavasthitA iti gihINa ya pucchaMtANaM kahaMti iha ThiyAmo varisA kAlaMti |8|| kiM puNa kAraNaM vIsairAe savIsairAe vA mAse gae abhiggahiyaM gihiNAyaM vA kaheMti Arao Na kaheMti ? ucyateasivAikAraNehiM, ahavA vAsaM na suTTha AraddhaM / ahivaDDiyaMmi vIsAiyaresu savIsaI mAso . / / 9 / / kayAi asivaM bhave A diggahaNAo rAyaduTThAI
Page #301
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 294 gahaNaM vA vAsaM vA Na suTTha AraddhaM pAsituM evamAIhi kAraNehiM jai acchaMti to ANAdiyA dosA, ahavA gacchaMti tato gihatthA bhaNaMti ete savvaNNuputtagA Na kiMci jANaMti musAvAyaM ca bhAsaMti ThitAmotti bhaNittA jeNa NiggayA, logo vA bhaNejja sAhU ettha varisArattaM ThiyA avassaM vAsaM bhavissati, tao dhaNNaM vikkiNAMti logo gharAINi chAdeti halAdikaM mA NivAsaM Thaveti, abhiggahie gihiNAe ya Arao kae jamhA evamAdiyA adhikaraNadosA tamhA abhivaDDiyavarise vIsatirAe gae gihiNAyaM kareMti tisu caMdavarisesu savIsatirAe mAse gae gihiNAyaM kareMti, jattha adhimAsago paDati varise taM abhivaDDiyaM varisaM bhaNNai, jattha Na paDati taM caMdavarisaM, so ya adhimAsago jugassa aMte majjJe vA bhavati, jai aMte to NiyamA do AsADhA bhavaMti aha majjhe to do posA, sIso pucchati kamhA abhivaDDiyavarise vIsatirAyaM caMdavarise savIsatimAso ? ucyate-jamhA abhivaDDiyavarise gimhe ceva so mAso atikkaMto tamhA vIsadiNA aNabhiggahiyaM taM kIrati iyaresu tisu caMdavarisesu savIsaimAso ityarthaH / / 9 / / ettha u paNagaM paNagaM kAraNiyaM jA savIsaI mAso | suddhadasamIThiyANaM, AsADhI punnimosaraNaM / / 10 / / etthao-AsADhapuNNimAe ThiyA DagalAdIyaM geNhaMti pajjosavaNakappaM ca kaheMti paMcadiNA tato sAvaNabahulapaMcamIe pajjosaveMti vAsakhittAbhAve kAraNeNa paNage saMvuDDhe dasamIe pajjosaveMti evaM paNNarasIe evaM paNagavuDDI tAva kajjati jAva savIsatimAso puNNo so ya savIsatimAso bhaddavayasuddhapaMcamIe pujjati, aha AsADhasuddhadasamIe vAsAkhittaM paviThThA ahavA jattha AsADhamAsakappo kao taM vAsapAuggaM khettaM aNNaM ca Natthi vAsapAuggaM tAhe tattheva pajjosaveMti vAsaM vA gADhaM aNuvarayaM ADhattaM tattheva pajjosaveMti, ekkArasIo ADhaveuM DagalAdIyaM geNhati pajjosavaNAkapaM kaheMti, jAhe AsADhapuNNimAe pajjosaveMti esa ussaggo sesakAlaM pajjosaveMtANaM avavAo, avavAevi savIsatirAyamAsAo pareNa
Page #302
--------------------------------------------------------------------------
________________ 295 gacchAcArapaiNNayaM atikkameuM Na vaTuMti, savIsatirAemAse puNNe jadi vAsAkhetaM Na labmati to rukkhaheTThAvi pajjosaveyavvaM, taM ca puNNimAe paMcamIe dasamIe evamAdipavvesu pajjosaveyavvaM No apavvesu, sIso pucchati iyANiM kahaM cautthIe apavve pajjosavijjati ? Ayario bhaNati kAraNiyA cautthI ajjakAlagAyarieNa pavattiyA, kahaM bhaNNate kAraNaM, kAlagAyario viharaMto ujjeNiM gao, tattha vAsAvAsaM Thito, tattha NayarIe balamitto rAyA, tassa kaNiTTho bhAyA bhANumitto juvarAyA, tesiM bhagiNI bhANusirI nAma, tassa putto balabhANU NAma, so ya pagatibhaddaviNIyayAe sAhU pajjuvAsati, AyariehiM so dhammo kahio paDibuddho pavvAvio ya, tehi ya balamittabhANumittehiM kAlagajjo pajjosavie Nivvisao kao / kei AyariyA bhaNaMti-jaha balamittabhANumittA kAlagAyariyANaM bhAgiNejjA bhavaMti, mAuletti kAuM mahaMtaM AyaraM kareMti abbhuTThANAdiyaM, taM ca purohiyassa appattiyaM bhaNati ya esa muddhapAsaMDo vedAdibAhiro raNNo aggao puNo puNo ullavaMto AyarieNa NippiTThappasiNavAgaraNo kao, tAhe so purohio Ayariyassa paduTTho rAyANaM aNulobhehiM vippahiNAmeti erisA mahANubhAvA eto jeNa paheNaM gacchaMti teNa paheNaM jai rAyANo gacchaMti payANi vA akkamaMti to aseyaM bhavati tamhA visajjehi tAhe visajjiyA | anne bhaNaMti-raNNA uvAeNaM visajjiyA kathaM savvaMmi nayare kila rannA aNesaNA kArAviyA tAhe niggayA, evamAdiyANa kAraNANa aNNatabheNa NiggatA, viharaMtA patiTThANaM nagaraM teNa paTThiyA, patiThThANasamaNasaMghassa ya ajjakAlarohiM saMdiDhaM jAvAhaM AgacchAmi tAva tubbhehiM No pajjosaviyavvaM tattha ya sAyavAhaNo rAyA sAvao, soya kAlagajjaM aiMtaM souM Niggao abhimuho samaNasaMgho ya mahAvibhUtie paviTTho kAlagajjo, paviDhehi ya bhaNiaM bhaddavayasuddhapaMcamIe pajjosavijjati samaNasaMgheNa paDivannaM, tAhe raNNA bhaNiyaM-tadivasaM mama logANuvattIe iMdo aNujAeyavvo hohitti sAhU
Page #303
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM 296 cetieNa pajjuvAsessaMto chaTThIe pajjosavaNA kijjau, AyariehiM bhaNiyaMNa vaTTati aikkameuM, tAhe raNNA bhaNiyaM to aNAgayaM cautthIe pajjosavijjati, AyarieNa bhaNiyaM-evaM bhavau tAhe cautthIe pajjosaviyaM, evaM jugappahANehiM cautthI kAraNe pavattitA saccevANumayA savvasAhUNaM, raNNA aMteuriyAo bhaNiyA-tubbhe amAvAsAe uvavAsaM kAuM paDivayAe savvakhajjabhojjavihIhiM sAdhU uttarapAraNAe paDilAbhettA pAreha, pajjosavaNAe aTThamaMti kAuM pADivayAe uttarapAraNayaM bhavati, taM ca savvalogeNavi kayaM tato pabhiti marahaTTha visae samaNapUaotti chaNo pavatto / 'AsADhI puNNimosaraNaM ti AsADhapuNNimAe osaraNaM vAsArattaThavaNA bhavati ||10|| iyANiM paMcagaparihANImadhikRtya kAlAvagraha ucyateiya sattarI jahannA, asIinauIdasuttarasayaM ca / jai vAsai maggasire, dasa rAyA tiNNi ukkoso ||11 / / iti-upapradarzane, je AsADhacAummAsiyAo savIsatirAe mAse gae pajjosaveMti, tesiM sattari divasA jahanno vAsAkAloragaho kahaM sattarI ? ucyate-cauNhaM mAsANaM vIsuttaraM divasasaya bhavai savIsaimAso paNNAsaM divasA te vIsuttaramajjhAo sodhio sesA sattarI 70 jahannavAsAkAloggaho bhavati 1, je bhaddavayabahuladasamIe pajjosaveMti, tesiM asII 80 divasA majjhimo vAsakAloggaho bhavati 2, je sAvaNapuNNimAe pajjosaveMti tesiM NautI 90 ceva divasA majjhimo ceva vAsAkAloggaho 3, je sAvaNabahuladasamIe pajjosaveMti tesiM dasuttaraM 110 divasasaya majjhimo ceva vAsAkAloggaho bhavai 4, je AsADhapuNNimAe pajjosaveMti tesiM vIsuttaraM divasasayaM jeTTho vAsuggaho bhavati 5 / evaM sesaMtaresu vi divasapamANaM vattavyaM, evamAdippagArehiM varisArattaM egakhitte kariya kattiacAummAsiapaDivayAe ayarasaM NiggaMtavvaM / aha maggasiramAse vasati cikkhallajalAulA paMthA to avavAeNa ekkaM ukkoseNaM tiNNi vA dasa rAyA 30 jAva taMmi khette acchaMti maggasirapaurNamAsI yAvadityarthaH,
Page #304
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM maggasirapuNNimAe parao jadivi sacivakhallA paMthA vAsaM vA gADhaM aNavarayaM vAsati jadi viplavaMtehiM gammai tahAvi avassaM NiggaMtavvaM, aha Na Niggacchati to caugurugA evaM paMcamAsio jeTToggaho jAo / / 11 / / kAUNa mAsakappaM, tattheva ThiyANa jAva maggasiro / sAlaMbaNANa chammAsio u jiDuggaho hoi / / 12 / / jammi khitte kao AsADhamAsakappo taM ca vAsAvAsapAuggaM khittaM annaMmi aladdhe vAsapAugge khitte jattha AsADhamAsakappo kao tattheva vAsAvAsaM ThiyA tIse vAsAvAse cikkhallAiehiM kAraNehiM tattheva maggasira ThiyA, evaM sAlaMbaNANa kAraNe avavAeNa chammAsio jiTThoggaho bhavatItyarthaH / / 12 / / jai atthi payavihAro, caupADivayaMmi hoi niggamANaM / ahavAvi aNitANaM, ArovaNapuvvaniddiTThA / / 13 / / jai kaddamavuTThimAikAraNAbhAvAo padapracAro atthi tao vAsAkhette NivviggheNa cauro mAsA atthiuM kattiyacAummAsaM paDikkamiuM maggasirabahulapaDivayAe NiggaMtavvaM, esA ceva caupADivayaM caupADivae aNitANaM avisaddAo esa ceva caulahU savitthAro jahApuvvaM vaNio Niyattiyasutte saMbhogasute vA tahA dAyavvo / | 13 || caupADivae appatte atikkaMte vA Niggae kAraNe Niddoso tattha apatte ime kAraNArAyA sappe kaMthU, agaNigilANe ya thaMDilassasaI / eehi kAraNehiM, appatte hoi niggamaNaM / / 14 / / rAyA duTTo sappo vA vasAha paviTTho kuMthUhi vA vasahI saMsattA agaNINA vA vasahI daDDho gilANassa paDicaraNaTThA gilANassa vA osahaheUM thaMDilassa vA asatIe etehiM kAraNehiM appatte caupADivae niggamaNaM bhavai ||14|| ahavA ime kAraNA- kAiyabhUmI saMthArae a saMsatta dulla bhikkhe / eehi kAraNehiM appatte hoi niggamaNaM / / 15 / / kAiyabhUmI saMsattA, saMthAragA vA saMsattA dullabhaM vA bhikkhaM jAyaM AyaparasamutthehiM vA dosehiM mohodao jAo asivaM vA uppaNNaM tehiM kAraNehiM appatte NiggamaNaM bhavati / / 15 / / caupADivae atikkaMte 297
Page #305
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM - 298 niggamo imehiM kAraNehiM-vAsaM vA novaramaI, paMthA vA duggamA sacikkhallA / eehiM kAraNehiM aikkaMte hoi niggamaNaM / 16 || aikkaMte vAsAkAle vAse novaramai paMthA vA duggamA aijaleNa sacikkhallA ya evamAiehiM kAraNehiM caupADivae aikkaMte NiggamaNaM bhavati / / 16 || ahavA ime kAraNA bAhi-asive omodarie, rAyaduDhe bhaye va gelanne / eehi kAraNehiM aikkaMte hoi niggamaNaM / / 17 / / bAhiM asivaM omaM vA bAhiM vA rAyaduTuM bAhiM corAdibhayaM vA AgADhaM-AgADhakAraNeNa vA Na NiggacchaMti, eehiM kAraNehiM cau paDivae atikkaMte aNiggamaNaM bhavati / / 17 / / iti paryuSaNAkalpaniyukticUrNinizIthadazamoddezaka-cUrNigatamiti | gAthAchandaH ||132 / / tammUlaM saMsAraM, jaNei ajjA vi goyamA ! nUNaM / tamhA dhammuvaesaM, muttuM annaM na bhAsijjA / / 133 / / tanmUlaM saMsAraM janayati AryApi gautama ! nUNaM / tasmAt dharmopadezaM muktvA anyat na bhASate // 133 / / vyAkhyA - 'tammUlaM0' taddharmopadezaM vyatiriktaM vAkyaM tanmUlaM kAraNaM yatra saMsArajanane tat tanmUlaM tadyathA syAttathA he gautama ! AryA'pisAdhvyapi nUnaM-nizcitaM saMsAraM janayati-varddhayati yasmAditizeSaH / tasmAddharmopadezaM muktvA'nyat vacanamAryA na bhASate iti / gAthAchandaH ||133 / / mAse mAse u jA ajjA, egasittheNa pArae / kalahe gihatthabhAsAhi, saghaM tIi niratthayaM / / 134 / / mAse mAse tu yA AryA ekasikthena pArayet / kalahe gRhasthabhASAbhiH sarvaM tasyAH nirarthakam // 134 //
Page #306
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM vyAkhyA-'mAse mA0' mAse mAse u ityatra 'kriyAmadhye'dhvakAle paJcamI ca' (2-2-110) iti sUtreNa saptamI vIpsAyAM dvirvacanaM tuzcaivakArArthaH, tatazca mAse mAse eva na tvarddhamAsAdau yA AryA-sAdhvI ekasikthena-ekakaNena pArayet-pAraNakaM kuryAt 'kalahe'tti kalaheccakalahaM kuryAt gRhasthabhASAbhirmarmodghATanazApapradAnajakAramakArAdivacanairityarthaH / athavA kalahe - rADhau gRhasthabhASAbhiH kriyamANe satIti zeSaH / sarvaM tapaHprabhRtidharmAnuSThAnaM tasyA nirarthakaM niSphalamiti / viSamAkSareti gAthAchandaH / / 134 / / ityevaM varNitaM yatinIsvarUpam, atha granthakRd yebhyo granthebhyo yadarthaM cA'yaM gacchAcAraH samuddhRtaH taddarzanAyAha 299 mahAnisIhakappAo, vavahArAu taheva ya / sAhu sAhuNi aTTAe, gacchAyAraM samuTThio / / 135 / / mahAnizIthakalpAt vyavahArAt tathaiva ca / sAdhusAdhvInAmarthAya gacchAcAraH samuddhRtaH // 135 // vyAkhyA-'mahAni0 mahAnizIthAtkalpAt-bRhatkalpAt tathaiva ca vyavahArAt chedagrantharUpAdeva sAdhusAdhvInAmarthAyakAryAyAyaM gacchAcAraH samuddhRto napuMsakatvamatra prAkRtatvAdeveti / viSamAkSareti gAthAchandaH / / 135 / / atha granthakRdetasya granthasyAdhyayanavidhimupadizannAha paDhaMtu sAhuNo eyaM, asajjhAyaM vivajjiraM / uttamaM suanissaMda, gacchAyAraM suuttamaM / / 136 / / paThantu sAdhavaH etad asvAdhyAyikaM vivarjya uttamaM zrutanisyandaM gacchAcAraM sUttamam // 136 // vyAkhyA- 'paDhaMtuo' paThantu sAdhavaH upalakSaNatvAt sAdhvyazca etad 'gacchAyAraM 'ti gacchAcArabhidhaprakIrNakaM kiM kRtvA vivarjya parityajya kiM
Page #307
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM __ 300 'asajjhAyaM ti asvAdhyAyikaM AkAzabhavAdibhedabhinnaM svAdhyAyavighAtakRta, yata uktam-sthAnAGgadazamasthAne-'dasavihe aMtalikkhie asajjhAie pannatte taM jahA-ukkAvAe 1, disidAhe 2, gajjie 3, vijjue 4, nigghAe 5, juvae 6, jakkhAlittae 7, thUmiA 8, mahiA 9, rayaugghAe 10 / aMta0 AkAzabhavaM asa0' svAdhyAyo vAcanAdipaJcavidho yathAsambhavaM yasminnasti tatsvAdhyAyikaM tadabhAvo'svAdhyAyikam, disi0 ekataradigvibhAge mahAnayarapradIpanakamiva ya udyoto bhUmAvapratiSThito gaganatalavartI sa digdAhaH 2, nirghAtaH sAbhre nirabhre vA gagane vyantarakRto mahAgajitadhvaniH 5, sandhyAprabhA candraprabhA ca yadyugapad bhavataH tad 'juvage'tti bhaNitaM sandhyAprabhAcandraprabhayomizratvamiti bhAvaH, tatra candraprabhAvRtA sandhyA'pagacchantI na jJAyate zuklapakSapratipadAdiSu sandhyAchede vA jJAyamAne kAlavelAM na jAnantyatastrINi dinAni prAdoSikaM kAlaM na gRhanti tataH kAlikasyAsvAdhyAyaH syAt 6, yakSAdIptaM AkAze bhavati eteSu svAdhyAyaM kurvatAM kSudradevatA chalanAM karoti 7, dhUmikAmahikAbhedo varNato dhUmAkArA dhUmretyarthaH 8, mahikA-pratItA etacca dvayamapi kArttikAdiSu garbhamAseSu bhavati 9, visrasApariNAmataH samantAdreNupatanaM raja udghAto bhaNyate 10, dasavihe orAlie asajjhAie pannatte0 taMjahA aTThI 1 maMse 2 soNie 3 asuisAmaMte 4 susANasAmaMte 5 caMdovarAe 6 sUrovarAe 7 paDaNe 8 rAyavuggahe 9 uvassayassa aMto urAlie sarIre 10 / azucIni-amedhyAni mUtrapurISAdIni teSAM sAmantaM-samIpam 4, zabasthAnasamIpam 5, caMdo0 candrasUryagrahaNe ityarthaH 6, 7, patanaM-maraNaM rAjA'mAtyasenApatigrAma-bhogikAdInAm 8, rAjJAM saGgrAmaH upalakSaNAtvAt senApatigrAmabhogikamahattarapuruSastrImallayuddhAnyasvadhyAyikam 9, manuSyAdisatkaM zarIrakaM yadyudbhinnaM bhavati tadA hastazatA'bhyantare'svAdhyAyikambhavati athAnudbhinnaM tathApi kutsitatvAdAcaritAcca hastazataM vaya'te pariSThApite tu tatra tatsthAnaM
Page #308
--------------------------------------------------------------------------
________________ 301 gacchAcArapaiNNayaM zuddhaM bhavati 10 / tathA vistarato'svAdhyAyikasvarUpaM zrInizIthasUtrakonaviMzoddezakazrIAvazyakaniyuktyAdiSvastIti kiMmbhUtaM gacchAcAraM uttamaMpradhAnaM etaduktAnuSThAnapAlanaparAyaNAnAmavazyaM svargasukhA-vAptinibandhanatvAt, tathA 'suanissaMdaMti siddhAntopaniSadbhUtaM tathA sUttamam-uttamottamaM etatpraNItAcArasamyaksamAcaraNacaturAntaskaraNa-vAkkAyAnAma-vazyameva caturvargapravekApavargaH zarmasaMsargasaMsiddhihetutvAt, nanvatrAdhyayane sAdhava evAdhikAriNa uktAH, kiM na zrAddhAdayaH ? ucyate-Agame teSAM vAcanApradAnapratiSedhAt / uktaJca-'je bhikkhU vA bhikkhUNI vA aNNautthiyaM vA gAratthiyaM vA vAei vAyaMtaM vA sAijjai' ityAdi nizIthasUtrasyaikonaviMzatitamoddezakaprAnte asya cUrNiH-'je aNNautthiyaM vA gAratthiyaM vA ityAdi je bhikkhU aNNautthiyassa vA gAratthiyassa vA vAyaNaM paDicchaItyAdi. evaM pAsatthe do suttA osaNNe do kusIle do saMsatte do Nitie do etesiM vAyaNaM dei paDicchai bhAvateNo vA savvesu ahAcchaMdavajjiesu caulahuM ahavA atthe cauguruM, ahAchaMde sutte cauguruM atthe challahuM ityAdi, tathAbhAve kAraNe vAejjAvi 'pavvajjAegAhA' gihiM aNNapAsaMDiM vA pavvajjAbhimuhaM sAvagaM vA chajjIvaNiyaMti jAvasuttao, atthao jAvapiMDesaNA esa gihatthAdisu avavAdo ityAdi / ityanuSTup chandaH / / 136 / / atha sAdhusAdhvInAmetat prakIrNakanirNItAcArayathAvatsamAcaraNopadezaM tatsamAcaraNaphalagarbha prakaTayannAha gacchAyAraM suNittANaM, paThittA bhikkhubhikkhuNI / kuNaMtu jaM jahA bhaNiyaM, icchaMtA hiyamappaNo / / 137 / / gacchAcAraM zrutvA paThitvA bhikSavaH bhikSuNyaH / kurvantu yadyathA bhaNitamicchantaH hitamAtmanaH // 137 / / vyAkhyA - 'gacchAyA0' etat 'gacchAyAraM ti gacchAcArAbhidhaprakIrNakaM
Page #309
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM __ 302 zrutvA-gurumukhAdvidhinA nizamya, NamitivAkyAlaGkAre paThitvA casUtrato'rthatazca vidhinaivAdhItya bhikSavo bhikSuNyazca Atmano hitamicchanto yadyathAtra bhaNitaM tattathA kurvantviti / viSamAkSareti gAthAchandaH / / 137 / / iti zrImattapAgacchanabhonabhomaNibhaTTArakapurandarazrIAnandavimalasUrIzvaracaraNAmbhojarajazcaJcarIkAyamANapaNDita zrIvijayavimalagaNiviracitAyAM gacchAcAraprakIrNakaTIkAyAM sAdhvIsvarUpanirUpaNAdhikArastRtIyaH samAptaH / / 3 / / tatsamAptau ca samApteyaM zrIgacchAcAraprakIrNakaTIkA / / prAyaH svakIyoditamapyatAdRzaM, sarvAGgabhAjAM jagatIha rocate / iyaM maduktistu mamaiva no tathA, kathaM pareSAM rucaye bhaviSyati / / 1 / / nAbhUdRddhakRtA vRtti-rasyAdarzAstu bhUrizaH | ta'thApyasti gurUpAstiH, samastasvastidA'zmanaH / / 2 / / yadatra mativaiguNyAd, granthAnabhyAsatastathA / bhramAdvA vivRtaM sArvA''-gamenAmA virodhabhAk / / 3 / / vibhaktyAdiviruddhaJca, mithyAduSkRtamastu tat / zodhayantu ca tattvajJAH, kRtvA tatra ghRNAM mayi ||4|| yugmam / / vicAropaniSadbhedasamuccayacikIrSayA / gacchAcArAbhidhagrantha-vRttinirmitavAnaham / / 5 / / || atha prazastirlikhyate / / prakaTitajagadAnandaH suratarumaNisurabhimahimaramaNIyaH | praNate hitapraNetA, zAsananetA jayati vIraH ||1|| tatpaTTodayabhAnu-gaNI sudhA yathArthanAmA'bhUt / bodhitazarazatacauraH zrIjambUH kevalI caramaH / / 2 / /
Page #310
--------------------------------------------------------------------------
________________ 303 4 / / gacchAcArapaiNNayaM zrImAn prabhavasvAmI, gaNanAtho guNamaNisalilanAthaH / zayyambhavo'pi sUri-rmaNakapitA samajaniSTa tataH / / 3 / / nijagatinirjitabhadraH, kRtabhadraH zrIgaNI yazobhadraH | tatpaTTe zrImantau sambhUtivijayasubhadrabAhugurU ||4|| zrutakevalIha caramaH, sthUlIbhadrastayovineyo'bhUt / ziSyottamau tadIyau, sUrimahAgirisuhastigurU / / 5 / / jinakalpasuparikarmaH prathamaH prathayAnvitaH prathayatisma / zreNikataH prati sampati-nRpaM dvitIyaH sma bodhayati / / 6 / / tadanu ca suhastiziSyau, koTikakAkandakAvajAyetAm / susthitasupratibuddhau, kauTikAgacchastataH samabhUt / / 7 / / tatrendradinnasUri-bhagavAn zradinnasaMjJasUrIndraH / tasya paTTe siMhagirigiririva dhIro girigabhIraH / / 8 / / samajani vajrasvAmI, jRmbhakadevArpitasphuradvidyaH / bAlye'pi jAtajAti-smRtiH prabhuzcaramadazapUrvI / / 9 / / zrIvajrasenasaMjJastatpaTTapUrvAdricUlikAdityaH / mUlaM cAndrakulassA-nani ca tatazcandrasUriguruH / / 10 / / pUrvagatazrutajaladhi-stasmAtsAmantabhadrasUrIndraH / zrImAMzca devasUristadIyapaTTe'bhavad vRddhaH / / 11 / / pradyotanAbhidhAna-stato'pi sUrIndramAnadevAkhyaH | zAntistavena mAriM, yo jahe devatAbhyarcyaH ||12 / / zrImAnatuGgasUriH kartA bhaktAmarasya gaNabhartA / zrImAn vIraH sUri-stato'pi jayadevasUrIndraH / / 13 / /
Page #311
--------------------------------------------------------------------------
________________ 304 gacchAcArapaiNNayaM ___ 304 zrIdevAnandaguru-vikramasUrirguruzca narasiMhaH / bodhitahiMsakayakSaH kSapaNakajetA samudro'tha ||14 / / haribhadramitramabhavat, sUriH punareva mAnadevaguruH / vibudhaprabhazca sUristasmAt sUrijayAnandaH / / 15 / / zrImadraviprabhagururgarimAgAraM gururyazodevaH / sadyumnaH pradyumnAbhidhazca sUristato'pyAsIt / / 16 / / vihitopadhAnavAcya-granthastasmAcca mAnadevAkhyaH | sUriH samajani bhUyo, mAnavadevArcitaH satatam |17 / / kecididaM sUridvayamiha na vandati / tasmAcca vilamacandraH, sahemasiddhirbabhUva sUrivaraH | udyotanazca sUri-ritaduritAkuravyUhaH / / 18 / / atha yuganavananda 994 mite, varSe vikramanRpAdatikrAnte / pUrvAvanito viharan, so'rbudasugireH savidhamAgAt / / 19 / / tatra vaTelIkheTaka-sImAvanisaMsthavarataravaTAdhaH / sumuhUrte svapade'STau, sUrIn sa sthApayAmAsa / / 20 / / yugmam khyAtastato gaNo'yaM, vaTagacchAhvo'pi vRddhagaccha iti / abhavattatra prathamaH, sUrizrI sarvadevAvaH / / 21 / / rUpazrIriti nRpati-pradattabirudo'tha devasUrirabhUt / zrIsarvadevasUrirjajJe punareva gurucandraH / / 22 / / jAtau tasya vineyau, sUriyazobhadranemicandrAhhvau / tAbhyAM munIndracandraH, zrImunicandro guruH samabhUt / / 23 / /
Page #312
--------------------------------------------------------------------------
________________ 305 gacchAcArapaiNNaya zrIajitadevasUriH, prAcyastasmAdbabhUva ziSyavaraH / vAdIti devasUriddhitIyaziSyastadIya iha / / 24 / / tatrAdimAbabhAse, gururvijayasiMhaH / tasyApyubhau vineyau babhUvaturbhUmivikhyAtau / / 25 / / khyAtastatra zatArthI, somaprabhasUripuGgavaH prathamaH | zrI maNiratnagaNIndro, guNagaNamaNinIranidhiranyaH / / 26 / / ziSyA maNiratnaguro-stato jagaccandrasUrayo'bhUvan / bhUtalaviditA nUtana-vairAgyAvegabhAjaste / / 27 / / zrIcaitragaNAmbhodhau, vidhUpamAddevabhadragaNimizrAt / upasampannAzcaraNaM, vidhinA saMvegavegavataH / / 28 / / AcAmAmlAkhyatapo'bhigrahavanto vyadhurvidhUtamalAH | zara karaTitaraNi 1285 varSe, khyAtastata iti tapAgaccha: vizeSakam / / teSAmubhau vineyau, devendragaNIndravijayacandrAhyau / zrIdevendragurorapi, ziSyau dvau bhUtalakhyAtau / / 30 / / zrIvidyAnandagaNI prathamo'nyo dharmaghoSasUririti / atha somaprabhasUristasya vineyAstu catvAraH ||31 / / zrIvimalaprabhasUriH 1, zrIparamAnandasUrigururAjaH 2 / zrIpadmatilakasUri 3-rgaNatilakaH somatilakaguruH 4 / / 32 / / zrIsomaprabhasUreH, paTTe zrI somatilakasUrindrAH / teSAM trayo vineyA-statra zrIcandrazekharaH prathamaH / / 33 / / sUrijayAnando'nya stRtIyakA devasundarA guravaH / zrIsomatilakasUresta eva paTTAmbarAdityAH / / 34 / /
Page #313
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM _ 306 teSAM ca paJca ziSyAH, prathame zrIjJAnasAgarA guravaH | kulamaNDanA dvitIyAH zrIguNaratnAstRtIyAzca / / 35 / / turyA ahAryavIryA, guravaH zrIsomasundaraprabhavaH / AsaMzca paJcamA api, guravaH zrIsAdhuratnAvAH / / 36 / / zrIdevasundaraguroH paTTe zrIsomasundaragaNIndraH | abhavan yugapradhAnAH, ziSyAsteSAM ca paJcaite / / 37 / / zrImunisundarasUriH 1, zrIjayacandro 2 gurugarimadhAma / zrIbhuvanasundaraguru 3 rjinasundarasUri 4 jinakIrtI 5 / / 38 / / zrIsomasundaraguroH, paTTe munisundaro yugapravaraH / tatpaTTamukuTaratnaM, saratnazekharagurUttaMsaH ||39 / / zrAddhavidhisUtravRttyA-dyanekasadgranthanirmitipaTiSTaH / - lakSmIsAgarasUri-statpaTTamaNDanamatigariSThaH ||40 / / AsIttadIyapaTTe, gururguNI sumatisAdhusUrIndraH | zrIhemavimalasUristadIyapaTTe guruH samabhUt / / 41 / / atha duHSamotthadoSAt, pramAdavazacetaso mamatvabhRtaH / abhavan munayaH prAyaH, svAcArAcaraNazaithilyAH / / 42 / / kiJcinirIkSyApyasamaJjasaM tat, zAstrArthazUnyaiH pratibhojjhitaizca / luGkAdyanAdeyamatAndhakUpe'pyandhairivoccaiH patitaM prabhUtaiH ||43 / / itazca / zrIhemavimalasUri-rdUrIkRtakalmaSaH sasUriguNam / jJAtvA yogyaM tUrNaM, dharmasyAbhyudayasaMsiddhyai / / 44 / / saubhAgyabhAgyapUrNaM, saMvegataraGgaraGganIranidhim / AnandavimalasUriM, svapaTTe sthApayAmAsa ||45 / / yugmam / /
Page #314
--------------------------------------------------------------------------
________________ 307 gacchAcArapaiNNaya dhanyAnagArasaMkAzAstapobhirdustapaibhRzam / sthUlabhadropamA brahma-caryavaryaguNairapi / / 46 / / zrImadAnandavimala-prabhavaH zAsanAd guroH / zazvat zuddhAM kriyAM kartu-makurvannizcalaM manaH / / 47 / / yugmam / / atha kumArgapatajjanatoddhRtau, vinayabhAvamavApya sahAyakam / savinayaM nayanirmalamAnasaM, mudamadhAdvizadAM gurupuGgavaH / / 8 / / zrIvinayabhAvasaMha-vijJavaraiH saMyutAH sahAyaiste / samatAsahitA hitvA, vastrAdiparigrahe mamatAm / / 49 / / zrIvikramanRpakAlAd bhujagajazarazazi 1582 mitegatevarSe / cakruzcaraNoddharaNaM, zaraNaM saMvegavegavatAm / / 50 / / yugmam / / tadA ca teSAM jagaduttamAnAM, saMvignatAsArarasaprasiktaH / mlAniM gato'pIha caritradharmakalpadrumaH pallavito babhUva / / 51 / / sa gururgarimaudArya-sthairyAdiguNasevadhiH / nirmamatvaH zarIre'pi, tapastepe sudustapam / / 52 / / atha tacchrayatAM kiJci-dAlocya svakapApmanaH / kRtavAnaupavAsANAmazItyAbhyadhikaM zatam / / 53 / / arhadAdipadadhyAyI, viMzatisthAnakaM tapaH / nirvikAraMzcakAraiSa, catuHzatacaturthakaiH / / 54 / / cakre punastapasta-dvariSTaSaSThezcatuHzatapramitaiH / viMzatiSaSThAni tato, viharajjinapAn samAzritya ! ||55 / / tIrthAdhipavIravibhoH, SaSThAni navekSaNekSaNa 229 mitAni / pAkSikamukheSu parvasu, SaSThAni bahUni cAnyAni / / 56 / / yugmam / /
Page #315
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM dvAdazAni prabhuH paJca, cakre prathamakarmaNaH tAni paJcAntarAyasya, navaiva dazamAni tu / / 57 / / 308 darzanAvaraNasyApi, mohanIyasya karmaNaH / aSTAviMzatisaGkhyAni, viziSTASTamakAni ca / / 58 / / yugmam / / aSTamadazamAnyevaM, vedye gotre tathAyuSi bahUni / kRtavAn bhagavAnnAmno, na ca jajJe karmaNastu tapaH / / 59 / / tapobhirevaM vihitairanekai-ranuttaraiH zrIgurukuJjaro'sau / vapuH suzoSAstasamastadoSaH, svakaM samagrairduritaiH sahaiva / / 60 / / vadanti tasyeti janA nirIkSya, nirIhatA jJAnatapaH kriyADhyam / avAtaratsarvaguNaH kimeSaH, zrImAn jagaccandragururdvitIyaH ||61 || marusthalImAlavagurjarAtrA - saurASTramukhyeSvapi maNDaleSu / haraMstamaH paGkamapAstadoSaH, sa sUrirbhAnurvyaharaccirAya ||62 || kSititalatilake zrIma- tyahammadAvAdasaMjJite draGge / vikramanRpateH samati-krAnte rasanavatithi 1596 mite'bde / / 63 / / vidhinA vihitAnazanaH, zrImAnAnandavimalasUrIndraH / samavApa nAkasaukhyaM, cetasi nihitaizcatuHzaraNaiH / / 64 / / yugmam zrIvarddhamAnAdiha SoDazobhUt, zrIcandrasUriH kila gacchanetA / zrImAn sa sUristu babhUva, sapta- triMzo bRhadgacchapasarvadevaH ||65 / / tapAbhidhAdistviha paJcacatvAriMzo jagaccandraH munIndracandraH / tataH kriyoddhArakRto munIndrA - strayodazAH zrIguravo babhUvuH ||66 || evaM zrIvIrajinAt santatikRdgacchanAthagurugaNane / AnandavimalaguravaH, zrImantaH saptapaJcAzaH / / 67 / /
Page #316
--------------------------------------------------------------------------
________________ 309 gacchAcArapaiNNaya AsaMstadIyapaTTe, prabhavaH zrIvijayadAnasUrIndrAH | sarvatra vijayavanto, nayavantaH samayavantazca / / 68 / / teSAM paTTe samprati, vijayante sarvasUripArIndrAH / suvihitasAdhuprabhavaH, zrImanto hIravijayAvAH ||69 / / saubhAgyamadbhutataraM bhAgyamasAdhAraNaM sadA yeSAm / vairAgyamuttamatamaM, cAritramanuttaratamaM ca |70 / / yeSAM doSAMzca guNAn, zaktau khalasajjanau na jAyetAm / varNayitumasadbhAvA-dapramitezcApi pUjyAnAm / / 71 / / zrIvijayasenasUri-pramukhaimunipuGgavaiH pragatadoSaiH / sevitapadAravindAra, zrIguravaste jayantitarAm / / 72 / / teSAM zrIsugurUNoM, prasAdamAsAdya saMzrutAnandaH / / vedAgnirasendu 1634 mite, vikramabhUpAlato varSe / 73 / / ziSyo bhUriguNAnAM, yugottamAnandavimalAsUrIpaNAm / nirmitavAn vRttimimA mupakArakRte. vijayavimalaH |74 / / yugmam kovidavidyAvimalA, vivekavimalAbhidhAzca vidvAMsaH / AnandavijayagaNayo, vicintayanto gurau bhaktim / / 75 / / zodhanalikhanAdividhA-vasyA vRttervyadhuH samudyogam / syurbADhamAdaraparA, ucite kRtye hi kRtyajJAH ||76 || yugmam / / pratyakSaraM gaNanayA, vRttermAnaM vinizcitam / sahasrAH paJca sArddhAni, zatAnyaSTAvanuSTubhAm / / 77 / / yAvanmahItale meru-ryAvaccandradivAkarau / tAvaddhattisyiM dhIre-rvAcyamAnA'znutAM jayam / / 78 / /
Page #317
--------------------------------------------------------------------------
________________ gacchAcArapaiNNayaM __ 310 / / iti tapAgacchanabhonabhomaNikalikAlagautamAvatArabhaTTArakapurandarazrI6AnandavimalasUrIzvaracaraNasarasIruharajazcaJcarIkAyamANa paM0 zrIvijayavimalagaNiviracitAyAM gacchAcArAbhidhaprakIrNakaTIkAyAM zrIguruparvakramavarNanAdhikAraH samAptaH / / || graMthAgraM0 5850 / / / / iti zrIgacchAcAraprakIrNakaM samAptam / /
Page #318
--------------------------------------------------------------------------
________________ // aham | zrI gacchAcAra prakIrNakano gujarAtI anuvAda I zrIpAchIvArayjIm | namiUNa mahAvIraM, tiyasiMdanamaMsiaM mahAbhAgaM / gacchAcAraM kiMcI, uddharimo suasamuddAo // 1 // atthege goyamA ! pANI, je ummagapaiTie / gacchammi saMvasittANaM, bhamaI bhavaparaMparaM // 2 // che zrIjIvAraprIm | natvA mahAvIraM tridazendranamasyitaM mahAbhAgam / gacchAcAraM kiJciduddharAmaH zrutasamudrAt // 1 // santyeke gautama ! prANinaH ye unmArgapratiSThite / gacche saMvasitvA bhramanti bhavaparamparAm // 2 // 1. devendroe namaskAra karela, mahA aizvaryazALI, zrImanmahAvIradevane namaskAra karIne, zratarUpa samudramAMthI suvihita munijananA samudAye Acarela gacchAcAra saMkSepathI uddharIne huM kahIza. cakSuvinA jema mukhanI zobhA nirarthaka che, tema unmArgagAmI gacchano saMga tajyA vinA sanmArgagAmI gacchamAM rahevuM nirarthaka che. mATe prathama unmArgagAmI gacchamAM rahevAnA geraphAyadA batAve che. (2. gautama! A jagatamAM keTalAeka evA paNa jIvo che ke je, e unmArgagAmI gacchamAM rahIne athavA teno sahavAsa karIne bhavaparaMparAmAM bhame che. kAraNake asapurUSono saMga zIlavaMta-sajjanane paNa adhaHpAtano hetu che.
Page #319
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam jAmaddha jAma diNa pakkhaM, mAsaM saMvaccharaMpi vA / sammaggapaTThie gacche, saMvasamANassa goyamA ! // 3 // lIlAalasamANassa, nirucchAhassa vImaNaM / pikkhavikkhai annesiM, mahANubhAgANa sAhuNaM // 4 // ujjamaM savvathAmesu, ghoravIratavAiaM / lajjaM saMkaM aikkamma, tassa vIriaM samucchale // 5 // vIrieNaM tu jIvassa, samucchalieNa goamA / jammaMtara pAve, pANI muhutteNa niddahe // 6 // yAmAdUrddhaM yAmaM dinaM pakSaM, mAsaM saMvatsaramapi vA / sanmArgaprasthite gacche, saMvasamAnasya gautama ! // 3 // lIlAlasAyamAnasya, nirutsAhasya vimanaskasya / pazyataH anyeSAM mahAnubhAgAnAM sAdhUnAm // 4 // udyamaM sarvasthAmeSu, ghoravIratapAdikaM / lajjAM zaGkAmatikramya, tasya vIryaM samucchalet // 5 // vIryeNa tu jIvasya samucchalitena gautama ! janmAntarakRtAni pApAni prANI muhUrtena nirdahet // 6 // sanmArgagAmI gacchamAM rahevAthI thatA phAyadA u-pa. gautama ! ardha prahara-kheDa prahara-hivasa-pakSa-kheDa mAsa-athavA kheDa varSaparyanta paNa sanmArgagAmI gacchamAM rahenAra ALasu-nirutsAhI ane vimanaska muni paNa, bIjA mahAprabhAvavALA sAdhuone sarva kriyAomAM alpa sattvavALA jIvothI na thai zake evA tapAdirUpa udyama karatA joine, lajjA ane zaMkA tajI dai dharmAnuSThAna karavAmAM utsAha dhare che. 6-7. vaLI gautama ! vIryotsAhavaDe ja jIve janmAnta2mAM karelA pApo
Page #320
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam tamhA niuNaM nihAleDaM, gacchaM sammaggapaTThiaM / vasinna tatva AnAM, poJamA ! saMnad muLI chA meDhI AlaMbaNaM khaMbhaM, diThThI jANaM suuttimaM / sUrI jaM hoi gacchassa, tamhA taM tu parikkhae // 8 // tasmAnnipuNaM nibhAlaya, gacchaM sanmArgaprasthitam / vasettatra Ajanma gautama ! saMyato muniH // 7 // methirAlambanaM stambho dRSTiryAnaM sUttamam / sUriryasmAdbhavati gacchasya tasmAttaM tu (eva) parIkSeta // 8 // muhUrtamAtramAM baLIne bhasma thaI jAya che, mATe sArI rIte parIkSA karIne je gaccha sanmArga pratiSThita hoya tenI aMdara jIvanaparyanta vasavuM. kemake je saMyatasankriyAvAn hoya teja muni che. 8. gacchanI aMdara ghaNAM sAdhu ane sAdhvIo hoya che, tethI te badhAnI parIkSA karI zakAya nahi. AcAryanI parIkSA karI hoya, to prAyaH gacchanI paNa parIkSA thai jAya, mATe prathama AcAryanI parIkSA karavI. AcArya mahArAja gacchane mATe meDhI, AlaMbana, staMbha, draSTi, uttama yAna samAna che. eTale ke methI-(je baMdhathI pazuo maryAdAe varte te) mAM baMdhAela pazuo jema maryAdAmAM varte che, tema gaccha paNa AcAryanA baMdhanathI maryAdAe pravarte che. khADA AdimAM paDatAM jema hastAdikanuM AlaMbana dhArI rAkhe che, tema saMsArarUpa gatimAM paDatA gacchane AcArya dhArI rAkhe che. jema staMbha prAsAdano AdhAra che, tema AcArya paNa gaccharUpa prasAdano AdhAra che. jema draSTi zubhAzubha vastu jIvane batAvanAra che, tema AcArya paNa gacchane bhAvi zubhAzubha batAvanAra che. jema chidravinAnuM uttama yAna (vahANa) jIvone samudratIre pahoMcADe che, tema AcArya paNa gacchane saMsAranA tIre pahoMcADe che. mATe gacchanI parIkSA karavA icchanArAe prathama AcAryanI ja parIkSA karavI. e mATe prazna kare che ke
Page #321
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakama bhayavaM ! kehiM liMgehiM, sUriM ummaggapaTThiyaM / viyANijjA chaumatthe, muNI ! taM me nisAmaya // 9 // sacchaMdayAriM dussIlaM, AraMbhesu pavattayaM / pIDhayAipaDibaddhaM, AukkAyavihiMsagaM // 10 // mUluttaraguNabbhaTuM, sAmAyArIvirAhayaM / adinnAloyaNaM niccaM, niccaM vigahaparAyaNaM // 11 // chattIsaguNasamaNNAgaeNa teNavi avassa kAyavvA / parasakkhiyA visohI, suTuvi vavahArakusaleNa // 12 // bhagavan ! kailiGgaH, sUrimunmArgaprasthitam / vijAnIyAt chadmasthaH, mune ! tanme nizAmaya // 9 // svacchandacAriNaM duHzIlamArambheSu prvrtkm| . pAThakAdipratibaddhaM, apkAyavihiMsakam // 10 // mUlottaraguNabhraSTaM, sAmAcArIvirAdhakam / adattAlocanaM nityaM, nityaM vikathAparAyaNam // 11 // SaTtriMzadguNasamanvAgatena tenApi avazyaM kartavyA / parasAkSikA vizodhiH suSTvapi vyavahArakuzalena // 12 // 9. he bhagavan! chabasthamuni kayA cinhothI unmArgagAmI AcAryane jANI zake? A praznanA uttaramAM zrIgurU kahe che ke he muni!te cinho huM kahuM chuM te sAMbhaLa. 10-11. potAnI marajI mujaba vartanAra, duSTa AcAravAnuM, AraMbhamAM pravartAvanAra, pITha phalaka AdimAM pratibaddha, aplAyanI hiMsA karanAra, mULa ane uttara guNathI bhraSTa thaela, sAmAcArIno virAdhaka, hamezAM gurU AgaLa AlocanA nahi karanAra, ane rAjakathA Adi vikathAomAM nitya tatpara hoya te AcArya adhama jANavA. 12. chatrIsa guNayukta ane atizaya vyavahAra kuzaLa evA paNa AcArya bIjAnI sAkSIe AlocanArUpa vizuddhi karavI, 12
Page #322
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam jaha sukusalo'vi vijjo, aNNassa kahei attaNo vaahi| vijjuvaesaM succA, pacchA so kammamAyarai // 13 // desaM khittaM tu jANittA, vatthaM pattaM uvassayaM / saMgahe sAhuvaggaM ca, suttatthaM ca nihAlaI // 14 // saMgahovaggahaM vihiNA, na karei a jo gnnii| samaNaM samaNiM tu dikkhittA, sAmAyAriM na gAhae // 15 // bAlANaM jo u sIsANaM, jIhAe uvliNpe| na sammamaggaM gAhei, so sUrI jANa verio // 16 // yathA sukuzalo'pi vaidyo'nyasya kathayati Atmano vyAdhim / vaidyopadezaM zrutvA, pazcAt sa karma Acarati // 13 // dezaM kSetraM tu jJAtvA vastraM pAtraM upAzrayaM / saMgRhNIta sAdhuvargaM ca, sUtrArthaM ca nibhAlayati // 14 // saMgrahopagrahaM vidhinA, na karoti ca yo gnnii| zramaNaM zramaNI tu dIkSitvA, sAmAcArI na grAhayet // 15 // bAlAnAM yaH punaH ziSyANAM, jihvayA upalimpet / na samyag mArga grAhayati, sa sUrirjAnIhi vairI // 16 / / 13. jema atizaya kuzaLa evo paNa vaidya potAnI vyAdhi bIjA vaidyane jaNAve che, ane te vaidya kaheluM sAMbhaLIne pachI te vyAdhinA pratikArarUpa karma Acare che, tema Alocaka sUri paNa anya pAse potAnuM pApa pragaTa kare che ane temaNe ApeluM tapa vidhipUrvaka aMgIkAra kare che. 13 14. deza-kSetra-dravya- mAne mAne vastra, pAtra, 75||shry tathA sAdhu sAdhvInA samUhane saMgraha kare, ane sUtrArthanuM ciMtavana kare, te sArA AcArya jANavA. 14 15-16 je AcArya Agamokta vidhipUrvaka ziSyano saMgraha ane temane
Page #323
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam jIhAe vilihato, na bhaddao sAraNA jahiM Natthi / daMDeNa vi tADato, sa bhaddao sAraNA jattha // 17 // sIsovi verio so u, jo guruM navi bohae / pamAyamairAghatthaM, sAmAyArIvirAhayaM // 18 // tumhArisAvi muNivara !, pamAyavasagA havaMti jai purisA / ter'nno ko amhaM, AlaMbaNa hujja saMsAre // 19 // jihvayA vilihan na bhadrakaH sAraNA yatra nAsti / daNDenApi tADayan sa bhadrakaH sAraNA yatra // 17 // ziSyo'pi vairI sa tu yo guruM na vibodhayati / pramAdamadirAgrastaM, sAmAcArIvirAdhakam // 18 // yuSmAdRzA api munivara ! pramAdavazagA bhavanti yadi puruSAH / tenAnyaH ko'smAkamAlambanaM bhaviSyati saMsAre // 19 // mATe zrutadAna Adi upagraha na kare-na karAve, sAdhu tathA sAdhvIne dikSA ApIne sAmAcArI na zIkhave, ane je bALaziSyone gAya jema vAcharaDAne cuMbe che tema cuMbana kare, temaja sanmArga grahaNa na rAve, te AcArya ziSyono zatru jANavo. 15-16 17. je AcArya ziSyone snehathI cuMbana kare, paNa sAraNA-vAraNA-preraNA ane vAraMvAra preraNA na kare te AcArya zreSTha nathI; parantu je sAraNA vAraNAdi kare che te daMDa AdivaDe mAravA chatAM paNa zreSTha che. 17 18. vaLI je ziSya pramAdarUpa madIrAthI grasta ane sAmAcArI virAdhaka gurune hitopadeza dvArAe dharmamArgamAM sthira na kare te ziSya paNa zatruja che. 19. pramAdI gurUne kevI rIte bodha kare te jaNAve che. re munivara ! re gurUdeva ! tamArA jevA purUSo paNa jo pramAdane AdhIna thAya, to pachI A saMsAra sAgaramAM amArA jevAne naukAsamAna bIjuM koNa AlaMbana thaze ?
Page #324
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam nANammi daMsaNammi ya, caraNammi ya tisu vi smysaaresu| coei jo ThaveDaM, gaNamapyANaM ca so a gaNI // 20 // piMDaM uvahiM sijjaM, uggamauppAyaNesaNAsuddhaM / cArittarakkhaNaTThA, sohiMto hoi sacarittI // 21 // apparissAvi sammaM, samapAsI ceva hoi kajjesuM / so rakkhai cakTuM piva, sabAlavuDDAulaM gacchaM // 22 // jJAne darzane ca caraNe ca triSvapi samayasAreSu / nodayati yaH sthApayituM, gaNamAtmAnaM ca sa ca gaNI // 20 // piNDamupadhi zayyAM, udgamotpAdanaiSaNAzuddham / cAritrarakSaNArthaM, zodhayan bhavati sacAritrI // 21 // aparizrAvI samyak, samadarzI caiva bhavati kAryeSu / sa rakSati cakSuriva, sabAlavRddhAkulaM gaccham // 22 // uttama tathA adhama AcAryanuM svarUpa. 20. pravacana pradhAna jJAnAcAra-darzanAcArane cAritrAcAra e traNamAM, temaja tapAcAra ane vIryAcAramAM e paMcavidha AcAramAM, potAne tathA gacchane sthira karavAne je preraNA kare te AcArya kahevAya che. 20 21. cAra prakArano piMDa-upadhi-ane zavyA A traNene, uddagama, utpAdana ane eSaNAvaDe zuddha cAritranI rakSA mATe, grahaNa kare te kharo saMyamI che. 22. aparizrAvI (bIjAe kaheluM guhya na pragaTa karanAra) ane sarvathA prakAre sarva kAryomAM aviparIta jonAra hoya te, cakSunI jema, bALaka ane vRddhathI saMkIrNa ga7ne 2kSe cha.. . . -----
Page #325
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam sIyAvei vihAraM, suhasIlaguNehiM jo abuddhiio| so navari liMgadhArI, saMjamajoeNa NissAro // 23 // kulagAmanagararajjaM, payahiya jo tesu kuNai hu mamattaM / so navari liMgadhArI, saMjamajoeNa nissAro // 24 // vihiNA jo u coei, suttaM atthaM ca gaahii| so dhaNNo so a puNNo a, sa baMdhU mukkhadAyago // 25 // sa eva bhavvasattANaM, cakkhUbhUe viaahie| daMsei jo jiNuddiTuM, aNuDhANaM jahaTThiaM // 26 // sIdayati vihAraM sukhazIlaguNairyo'buddhikaH / sa navari liGgadhArI saMyamayogena nissAraH // 23 // kulagrAmanagararAjyaM prahAya yasteSu karoti hu mamatvam / sa navari liGgadhArI, saMyamayogena nissAraH // 24 // vidhinA yastu codayati, sUtramarthaM ca grAhayati / sa dhanyaH sa ca puNya eva, sa bandhurmokSadAyakaH // 25 // sa eva bhavyasatvAnAM, cakSurbhUto vyAhRtaH / darzayati yo jinoddiSTa-manuSThAnaM yathAsthitam // 26 / / 23. je AcArya sukhazIla Adi guNovaDe navakalparUpa athavA gItArtharUpa vihArane zithila kare che, te AcArya saMyamayogavaDe mAtra vezadhArI ja che. 24. kuLa-gAma-nagara-ane rAjaya tajIne paNa je AcArya pharI te kuLa AdimAM mamatva kare che, te saMyamayoga vaDe niHsAra mAtra vezadhArI ja che. 25-26. je AcArya ziSyasamUhane karavA lAyaka kAryamAM preraNA kare che, ane sUtra tathA artha bhaNAve che, te AcArya dhanya che, pavitra che, baMdhu che, ane
Page #326
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam titthayarasamo sUrI, sammaM jo jiNamayaM payAsei / ANaM aikkamaMto, so kAuriso na sappuriso // 27 // bhaTThAyAro sUrI 1, bhaTThAyArANuvikkhao suurii| ummaggaThio sUrI 3, tinnivi maggaM paNAsaMti // 28 // ummaggaThie sammagga-nAsae jo usevae sUriM / niameNaM so goyama ! appaM pADei saMsAre // 29 // ummaggaThio ekko vinAsae bhavvasattasaMghAe / taM maggamaNusaraMtaM, jaha kuttAro naro hoi // 30 // tIrthakarasamaH sUriH samyag yo jinamataM prakAzayati / AjJAmatikrAman sa, kApuruSaH na satpuruSaH // 27 // bhraSTAcAraH sUribhraSTAcAropekSakaH sUriH / unmArgasthitaH sUristrayo'pi mArga praNAzayanti // 28 // unmArgasthitAn sanmArganAzakAn yastu sevate sUrIn / niyamena sa gautama ! AtmAnaM pAtayati saMsAre // 29 / / unmArgasthita eko'pi nAzayati bhavyasattvasaGghAtAn / tanmArgamanusarantaH yathA kutAro naro bhavati // 30 // mokSadAyaka che; eja AcArya bhavyajIvane caDyusamAna kahela che, ke je jinezvare batAvela anuSThAna yathArthapaNe batAve che. 27. je AcArya samyapha prakAre jinamata prakAze che te tIrthakara samAna che, ane je temanI AjJAnuM ullaMghana kare che te kApurUSa che, sapurUSa nathI. 28. bhraSTacArI AcArya, bhraSTAcArI sAdhunI upekSA karanAra AcArya, ane unmArgamAM rahela AcArya, A traNe jJAnAdi mokSamArgano nAza kare che. 29. unmArgamAM rahela ane sanmArgano nAza karanAra AcAryane je seve che, he gautama! jarUra te potAnA AtmAne saMsAramAM pADe che. 30. jema ayogya tAranAra mANasa ghaNAne DubADe che, tema unmArgamAM rahela
Page #327
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam ummaggamaggasaMpaTTiANa, sAhUNa goamA ! nUNaM / saMsAro a aNato, hoiya sammagganAsINaM // 31 // suddhaM susAhumaggaM, kahamANo Thavai ta apakkhammi / appANaM, iyaro puNa, gihatthadhammAo cukkatti // 32 // jaivi na sakkaM kAuM, sammaM jiNabhAsiaM aNuTThANaM / to samma bhAsijjA, jaha bhaNiaM khINarAgehiM // 33 // ! unmArgamArgasamprasthitAnAM sAdhUnAM gautama ! nUnam / saMsArazcAnanto bhavati sanmArganAzinAm // 31 // zuddhaM susAdhumArgaM kathayan sthApayati tRtIyapakSe / AtmanamitaraH puno gRhasthadharmAdbhraSTa iti // 32 // yadi nApi zakyaM kartuM samyag jinabhASitamanuSThAnam / tataH samyag bhASet yathA bhaNitaM kSINarAgaiH ||33|| 10 eka paNa AcArya tenA mArgane anusaranArA bhavyajIvonA samUhane nAza pamADe 1. 31. unmArgagAmInA mArgamAM vartanArA ane sanmArgano nAza karanArA mAtra sAdhuveza dharanArAone he gautama ! jarUra anaMtasaMsAra thAya che. 32. pote pramAdI hoya, to paNa zuddha sAdhumArganI prarUpaNA kare, ane potAne sAdhu tathA zrAvakapakSa sivAya trIjAsaMvijJapakSamAM sthita kare. paNa AthI viparIta azuddhamArganI prarUpaNA karanAra potAne gRhasthadharmathI paNa bhraSTa kare che. 32 33-34. potAnI durlabaLatAne lIdhe kadAca trikaraNa zuddhe jinabhASita anuSThAna karI na zake, to paNa jema zrI vItarAgadeve kahyuM che, tema yathArtha samyaprakAre tattva prarUpe. municaryAmAM zithila chatAM paNa vizuddha caraNasittarI
Page #328
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam ossanno'vi vihAre, kammaM sohei sulabhabohI ya / caraNakaraNaM visuddhaM, uvavahito parUvito // 34 // sammaggamaggasaMpaTThiANa, sAhUNa kuNai vacchallaM / osahabhesajjehi ya, sayamanneNaM tu kArei // 35 // bhUyA atthi bhavissaMti, kei telukknmiakmjualaa| jesiM parahiakaraNika-baddhalakkhANa volihI kAlo // 36 // tIANAgayakAle, kei hohiMti goyamA sUrI / jesiM nAmaggahaNe'vi, hoi niyameNa pacchittaM // 37 // avasanno'pi vihAre, karma zodhayati sulabhabodhizca / caraNakaraNaM vizuddhaM upabRMhayan prarUpayan // 34 // sanmArgamArgasaMprasthitAnAM, sAdhUnAM karoti vAtsalyam / auSadhabhaiSajyaizca svayaM anyena tu kArayati // 35 // bhUtAH santi bhaviSyanti, kecit trailokyanatakramayugalAH / yeSAM parahitakaraNaikabaddhalakSANAM vyaticakrAma kAlaH // 36 // atItAnAgatakAle, kecidbhaviSyanti gautama ! sUrayaH / yeSAM nAmagrahaNe'pi, bhavati niyamena prAyazcittam // 37 // ane karaNasittarInI prazaMsA karI prarUpaNA karanAra sulabhabodhI jIva potAnA bhAna zithila 43 che.. 35. saMvijJapAkSikamuni sanmArgamAM pravartatA bIjA sAdhuonuM auSadha-bhaiSaja AdivaDe samAdhi pamADavA rUpa pote vAtsalya kare ane bIjA pAse karAve. 36. trilokavartI jIvoe jenA caraNayugalane namaskAra karela che evA keTalAeka jIvoja bhUtakALamAM hatA, atyAre che, ne bhaviSyamAM haze, ke jemano kALa mAtra bIjAnuM hita karavAmAM ja eka lakSapUrvaka vIte che. ....... 39. gautama ! bhUta-bhaviSya-ne vartamAna sabhA 59 omevAbhAyAryo
Page #329
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam jao-sayarI bhavaMti aNavikkhayAi, jaha bhiccavAhaNA loe| paDipucchAhiM coyaNa, tamhA ugurU sayA bhayai // 38 // jo u pamAyadoseNaM, AlasseNaM taheva y| sIsavaggaM na coei, teNa ANA virAhiyA // 39 // saMkheveNaM mae soma, vanniyaM gurulakkhaNaM / gacchassa lakkhaNaM dhIra, saMkheveNaM nisAmaya // 40 // yataH svecchAcArINi bhavanti, anapekSayA yathA bhRtyavAhanAni loke| pratipRcchAbhizcodanAbhiH, tasmAttu guru:sadA bhajate // 38 // yastu pramAdadoSeNAlasyena tathaiva ca / ziSyavarga na prerayati tenAjJA virAdhitA // 39 // .. saMkSepeNa mayA saumya ! varNitaM gurulakSaNam / gacchasya lakSaNaM dhIra ! saMkSepena nizAmaya // 40 // che, ke jeonuM phakta nAma ja grahaNa karavAmAM Ave, topaNa jarUra prAyazcitta lAge. 38. jema lokamAM nokara tathA vAhana zikSAvinA svecchAcArI thAya che, tema ziSya paNa svecchAcArI thAya che. mATe gurUe pratipRcchA ane preraNAdivaDe ziSya vargane hamezAM zikSA ApavI. 39. je AcArya agara upAdhyAya pramAdathI athavA ALasathI ziSyavargane mokSAnuSThAna mATe preraNA nathI karatA temaNe jinezvaranI AjJAnuM khaMDana karyuM sabha4. 40. he gautama ! e pramANe meM saMkSepathI gurUnuM lakSaNa kahyuM; have gacchanuM lakSaNa kahIza, te tuM he dhIra! ekAgrapaNe zravaNa kara. AcArya svarUpa nirUpaNa nAme prathama adhikAra samApta.
Page #330
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam gIatthe je susaMvigge, aNAlassI dddhvve| akkhaliyacaritte sayayaM, rAgadosavivajjie // 41 // niTThaviaaTThamayaTThANe, sosiakasAe jiiMdie / viharijjA teNa saddhi tu, chaumattheNavi kevalI // 42 // je aNahIyaparamatthA, goamA ! saMjayA bhave / tamhA te vivajjijjA, duggaIpaMthadAyage // 43 // gIatthassa vayaNeNaM, visaM hAlAhalaM pive / nivvikappo ya bhakkhijjA, takkhaNe jaM samuddave // 44 // gItArtho yo susaMvijJaH anAlasyI dRDhavrataH / askhalitacAritraH satataM, rAgadveSavivarjitaH // 41 // niSThApitASTamadasthAnaH zoSitakaSAyo jitendriyaH / viharettena sArdhaM tu chadmasthenApi kevalI // 42 // ye'nadhItaparamArthA, gautama ! saMyatA bhavanti / tasmAttAnapi vivarjayeta durgatipathadAyakAn / 43 / / gItArthasya vacanena viSaM hAlAhalaM pibet / nirvikalpazca bhakSayet, tatkSaNe yat samudrAvayet // 44 // yatisvarUpa. 41-42. je gItArtha saMvegazALI-ALasavinAnA-DhavratI-asmalita cAritravA-hamezAM rAgadveSarahita-AThamadarahita-kSaNikaSAyI-ane jItendriya evA te chadmastha muninI sAthe paNa kevaLI vicare ane vase. 43. saMyamamAM vartatA chatAM paramArthane nahi jANanAra ane durgatinA mArgane ApanAra evA agItArthane dUrathIja tajI de. 44-45. gItArthanA vacane buddhimAna mANasa haLAhaLa jhera paNa niHzaMkapaNe
Page #331
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam paramatthao visaM no taM, amayarasAyaNaM khu taM / nivvigghaM jaM na taM mAre, mao'vi amayassamo // 45 // agIyatthassa vayaNeNaM, amiyaMpi na ghuMTae / jeNa no taM bhave amayaM, jaM agIyatthadesiyaM // 46 // paramatthao na taM amayaM, visaM hAlAhalaM khu taM / na teNa ajarAmaro hujjA, takkhaNA nihaNaM vae // 47 // agIyatthakusIlehiM, saMgaM tiviheNa vosire / mukkhamaggassime vigghe, pahaMmI teNage jahA // 48 // paramArthato viSaM na tadamRtarasAyanaM khalu tat / nirvighnaM yad na tad mArayati mRto'pi amRtasamaH // 45 // agItArthasya vacanenAmRtamapi na pibet / yena na tad bhavedamRtaM yadagItArthadezitam // 46 // paramArthato na tadamRtaM, viSaM hAlAhalaM khalu tat / na tenAjarAmaro bhavet, tatkSaNAt nidhanaM vrajet // 47 // agItArthakuzIlaiH saGgaM trividhena vyutsRjet / mokSamArgasyeme vighnAH pathi stenA yathA // 48 // 14 pI jAya ane maraNa pamADe evA padArthane paNa khAI jAya. kAraNake vAstavika rIte e jhera te jhera nathI, paraMtu amRtasamAna rasAyaNa hoya che; nirvighnakArI che, te mAratuM nathI. kadAca maraNa pAme che, topaNa te amarasamAna thAya che. 46-47. agItArthanA vacane koI amRta paNa na pIve, kAraNake te agItArthe batAveluM vAstavika amRta nathI. paramArthathI te amRta na hovAthI kharekhara haLAhaLa jhera che, tethI karIne ajarAmara na thAya, paNa teja vakhate vinAza pAme. 48. agItArtha ane kuzIlIyA Adino saMga mana-vacana-kAyAthI tajI
Page #332
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakama pajjaliyaM huyavahaM duTuM ( daTuM), nissaMko tattha pavisiuM / attANaM niddahijjAhi, no kusIlassa adinnae // 49 // pajalaMti jattha dhagadhagassa guruNA vi coie sIsA / rAgadoseNavi aNusaeNa taM goyama ! na gacchaM // 50 // gaccho mahANubhAvo, tattha vasaMtANa nijjarA viulA / sAraNavAraNacoaNamAIhiM na dosapaDivattI // 51 // prajvalitaM hutavahaM dRSTvA, niHzaGkaM tatra pravizya / AtmAnaM nirdahet naiva kuzIlamAlIyet // 49 // prajvalanti yatra dhagadhagAyamAnaM guruNApi nodite ziSyAH / rAgadveSeNApi anuzayena sa gautama ! na gacchaH // 50 // gaccho mahAnubhAvastatra vasatAM nirjarA vipulaa| smAraNAvAraNAcodanAdibhirna doSapratipattiH // 51 // devo, kAraNa ke musApharInA mArgamAM DAkuo jema vidbhakArI che, tema teo mokSamArgamAM vidbhakArI che. 48 49. dedIpyamAna agnine saLagato joi temAM niHzaMkapaNe potAne bhasmIbhUta karI nAkhe, paraMtu kuzIlIyAno Azraya kadI paNa na kare. 50. je gacchanI aMdara gurUe preraNA karelA ziSyo, rAgadveSa tathA pazcAtApavaDe dhagadhagAyamAna agninI peThe saLagI uThe che, tene he gautama ! gaccha na samajavo. 51. gaccha mahAprabhAvazALI che, kAraNa ke temAM rahenArAone moTI nirjarA thAya che, sAraNA-vAraNA ne preraNA AdivaDe temane doSanI prApti paNa thatI nathI.
Page #333
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam ..... 16 guruNo chaMdaNuvattI, suviNIe jiaparIsahe dhIre / navi thaddhe navi luddhe, navi gAravie vigahasIle // 52 // khaMte daMte gutte, mutte veraggamaggamallINe / dasavihasAmAyArI, AvassagasaMjamujjutte // 53 // kharapharusakakkasAe, aNiTThaduTThAi nitttthrgiraae| nibbhacchaNaniddhADaNamAIhiM na je paussaMti // 54 // je ana akittijaNae, nAjasajaNae nakajjakArI a| na pavayaNuDDAhakare, kaMThaMgayapANasese'vi // 55 // guro:chandAnuvartinaH, suvinItA jitaparISahA dhIrAH / nApi stabdhA nApilubdhA, nApi gauravilA vikathAzIlAH // 52 // kSAntA dAntA guptA, muktA vairAgyamArgamAlInAH / dazavidhasAmAcArI-Avazyaka-saMyamodyatAH // 53 // kharaparuSakarkazayA aniSTaduSTayA niSThuragirA / nirbhatsananirdhATanAdibhiH na ye pradviSanti // 54 // ye ca nAkIrtijanakA nAyazojanakA nAkAryakAriNazca / na pravacanoDDAhakarAH kaNThagataprANazeSe'pi / / 55 / / 52-55. gu3nIchAne manusa2nAra, suvinIta, parisatanA2, pIra, abhimAnarahita, lolupatArahita, gArava ane vikathA na karanAra, kSamAvAnuM, indriyane damanAra, guptivaMta, nirlobhI, vairAgyamArgamAM lIna, sividha sAmAcArI Avazyaka ane saMyamamAM udyamavAna, tathA khara-kaThora-karkaza, aniSTa ane duSTa vANIvaDe, temaja tiraskAra ane kADhI mUkavAdivaDe paNa jeoSa na kare, apakIrti na kare, apayaza na kare, akAryana kare ane kaMThe prANa Ave to paNa pravacana malIna na kare, tevA munio nirjarA ghaNI kare che.
Page #334
--------------------------------------------------------------------------
________________ 17 zrIgacchAcAraprakIrNakam guruNAkajjamakajje kharakakkasadudruniTTharagirAe / bhaNie tahatti sIsA bhaNaMti taM goyamA ! gacchaM // 56 // dUrujjhiyapattAisu mamattae nippihe sarIre'vi / jAyamajAyAhAre bAyAlIsesaNAkusale // 57 // taM pi na rUvarasatthaM, na ya vaNNatthaM na ceva dappatthaM / saMjamabharavahaNatthaM, akkhovaMgaM va vahaNatthaM // 58 // guruNA kAryAkArye kharakarkazaduSTaniSThuragirA / bhaNite tatheti ziSyAH, bhaNanti sa gautama ! gacchaH // 56 // dUrojjhitapAtrAdimamatvo nispRhaH zarIre'pi / jAtAjAtAhAraH dvicatvAriMzadeSaNAkuzalaH / / 57 / / tamapi na rUparasArthaM na ca varNArthaM na caiva dIrtham / saMyamabharavahanArtham, akSopAGgamiva vahanArtham / / 58 // pa6. karavA lAyaka agara na karavA lAyaka kAmamAM kaThora-karkaza-duSTha-niSphara bhASAthI gurUmahArAja kaMI kahe, to tyAM ziSyo vinayathI bole ke-"he prabho, Apa kaho cho tema te vAstavika che." A pramANe jyAM ziSyo varte che, he gautama ! te 5252 ||7che. pa7. pAtra AdikamAM paNa mamatvarahita, zarIra viSe paNa spRhA vinAnA, zuddha AhAra maLe te lenArA, na maLe agara azuddha maLe to tapasyA karanArA, ane eSaNAnA betAlIsa doSarahita AhAra levAmAM kuzaLa hoya te muni che. 58. e nirdoSa AhAra paNa rUpa rasane mATe nahi, zarIranA suMdara varNa mATe nahi, temaja kAmanI vRddhi mATe paNa nahi, paraMtu alopAMganI jema, cAritrano bhAra vahana karavAnuM zarIra dhAraNa karavA mATe grahaNa kare.
Page #335
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam veaNa 1 veyAvacce 2, iriaTThAe ya 3 saMjamaTThAe 4 / taha pANavattiAe 5, chaTuM puNa dhammaciMtAe // 59 // jattha ya jiTTha kaNiTTho, jANijjai ji?vayaNabahumANo / divaseNavi jo jiTTho, na ya hIlijjai sa goamA ! gcche||10|| jattha ya ajjAkappo, pANaccAe virordubbhikkhe| na ya paribhujjai sahasA, goyama gacchaM tayaM bhaNiyaM // 61 // jattha ya ajjAhi samaM therA vi na ullavaMti gydsnnaa| na ya jhAyaMti tthINaM, aMgovaMgAi taM gacchaM // 62 // vedanAvaiyAvRttyeryArthaM ca saMyamArtham / / tathA prANapratyayArthaM SaSThaM puno dharmacintArtham / / 59 / / yatra ca jyeSThaH kaniSTho jJAyate jyeSThavacanabahumAnaH / divasenApi yo jyeSTho, na ca hIlyate sa gautama ! gacchaH // 60 // yatra cAryAkalpaH prANatyAge'pi raurdurbhiksse| . na ca paribhujyate sahasA, gautama ! gacchaH sako bhaNitaH // 61 // yatra cAryAbhiH samaM, sthavirA api nollapanti gatadazanAH / na ca dhyAyanti strINA-maGgopAGgAni sa gacchaH // 62 // pa9. kSudhAnI vedanA zAnta karavA, vaiyAvacca karavA, iryAsamiti mATe, saMyama mATe, prANa dhAraNa karavA mATe ane dharmacintavana arthe, ema e ja kAraNe sAdhu AhAra grahaNa kare. 60. je gacchamAM nAnA moTAno taphAvata jANI zakAya, moTAnA vacananuM bahumAna thAya, ane eka divase paNa paryAyathI moTo hoya temaja guNavRddha hoya tenI hIlanA na thAya, he gautama ! te vAstavika gaccha jANavo. 61-62. vaLI je gacchamAM bhayaMkara duSkALa hoya tevA vakhate prANa no tyAga
Page #336
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam vajjeha appamattA, ajjAsaMsaggi aggivisasarisaM / ajjANucaro sAhU, lahai akittiM khu acireNa // 63 // therassa tavassissa va, bahussuassa va pmaannbhuuyss| ajjAsaMsaggIe, jaNajaMpaNayaM havijjAhi // 64 // kiM puNa taruNo abahussuo a nayavi hu vigitttthtvcrnno| ajjAsaMsaggIe, jaNapaNayaM na pAvijjA ? // 65 // varjayatApramattA-AryAsaMsargIH agniviSasadRzIH / AryAnucaraH sAdhu-rlabhate'kIrti khu acireNa // 63 / / sthavirasya tapasvino vA, bahuzrutasya vA pramANabhUtasya / AryAsaMsaryA janavacanIyatA bhavet // 64 // kiM punastaruNo'bahuzrutazca na cApi hu vikRSTatapazcaraNaH / AryAsaMsaryA janavacanIyatAM na prApnuvat // 65 / / thAya, to paNa sAdhvIe lAvelo AhAra vagara vicAre na khAya, tene he gautama! vAstavika gaccha kahela che. tathA je gacchamAM sAdhvIonI sAthe yuvAna to zuM, paNa jenA dAMta paDI gaelA che evA vRddha munio paNa AlApa saMlApa na kare, ane strIonA aMgopAMganuM cittavana na kare, te vAstavika gaccha che. 63. re ! apramAdI munio ! tame agni ane viSasamAna sAdhvIno saMsarga tajI gho, kAraNake sAdhvIne anusaranAro sAdhu thoDAja kALamAM jarUra apakIrti pAme che. 64-65. vRddha, tapasvI, bahuzruta, sarvanane mAnya, sevA 55 munine sAdhvIno saMsarga lokanI niMdAno hetu thAya che, to pachI je yuvAna, abahuzruta, thoDo tapa karanAra evA munine AryAno saMsarga lokaniMdAno hetu kema na thAya?
Page #337
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam jaivi sayaM thiracitto, taha ! saMsaggiladdhapasarAe / aggisamIve va ghayaM, vilijja cittaM khu ajjAe // 66 // savvattha itthivaggaMmi, appamatto sayA avIsattho / nittharai baMbhaceraM, tavvivarIo na nittharai // 67 // savvatthesu vimutto, sAhU savvattha hoi appavaso / so hoi aNappavaso, ajjANaM aNucaraMto u // 68 // khelapaDiamappANaM, na tarai jaha macchiA vimoeDaM / ajjANucaro sAhU, na tarai appaM vimoeuM // 69 // yadyapi svayaM sthiracittastathApi saMsargyA labdhaprasarayA / agnisamIpe iva ghRtaM vilIyeta cittaM khu AryayAH // 66 // sarvatra strIvarge, 'pramattaH sadA avizvastaH / nistarati brahmacaryaM tadviparIto na nistarati // 67 // sarvArtheSu vimuktaH sAdhuH sarvatrAtmavazo bhavati / sa bhavatyanAtmavazo AryAyAH anucaran tu // 68 // zleSmapatitamAtmAnaM, na zaknoti yathA makSikA vimocayitum / AryAnucaran sAdhurna zaknotyAtmAnaM vimocayitum // 69 // 66. jo ke pote draDha antaHkaraNavALo hoya topaNa saMsarga vadhavAthI agnisamIpe jema ghI ogaLI jAya che, tema muninuM citta sAdhvI samIpe vilIna thAya che. 67. sarva strIvarganI aMdara hammezAM apramattapaNe vizvAsarahita varte to te brahmacarya pALI zake che, anyatA tethI viparIta varte to nathI pALI zakato. 68. sarvatra sarva padArthomAM mamatArahita muni svAdhIna hoya che, parantu te muni jo sAdhvInA pAsamAM baMdhAela hoya to te parAdhIna thai jAya che. 69. lIMTamAM paDela mAkhIo chuTI zakatI nathI, tema sAdhvIne anusaranAra
Page #338
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam sAhussa natthi loe ajjAsarisI hu baMdhaNe uvamA / dhammeNa saha ThavaMto, na ya sariso jANa a sileso // 70 // vAyAmitteNavi jattha, bhaTThacarittassa niggahaM vihinnaa| bahuladdhijuassAvI, kIrai guruNA tayaM gacchaM // 71 // jattha ya saMnihiukkhaDa-AhaDamAINa nAmagahaNe'vi / pUIkammA bhIA, AuttA kappatippesu // 72 // maue nihuasahAve, hAsaddavavivajjie vigahamukke / asamaMjasamakaraMte, goyarabhUmaTTha viharaMti // 73 // sAdhornAsti loke, AryAsadRzI hu bandhane upmaa| dharmeNa saha sthApayato na ca sadRzo jAnIhyazleSaH / / 70 // vAGmAtreNApi yatra, bhraSTacaritasya nigraho vidhinA / bahulabdhiyutasthApi, kriyate guruNA sako gacchaH // 71 // yatra ca sannidhyupaskRta-AhRtAdInAM nAmagrahaNe'pi / pUtikarmaNaHbhItA AyuktAH kalpatrepayoH // 72 // mRdukA nibhRtasvabhAvA hAsyadravavivarjitA vikathAmuktAH / asamaJjasamakurvantaHgocarabhUmyarthaM(gocarabhUmyaSTaka)viharanti // 73 // sAdhu chUTo thaI zakato nathI. - 70. A jagatamAM avidhie sAdhvIne anusaranAra sAdhune enA samAna bIjuM koI baMdhana nathI, ane sAdhvIne dharmamAM sthApana karanAra sAdhune enA samAna bIjI nirjarA nathI. 71. vacanamAtrathI paNa cAritrathI bhraSTa thaelA bahulabdhivALA sAdhune paNa jayAM vidhipUrvaka gurUthI nigraha karAya tene gaccha kahevAya che. 72-74. je gacchamAM rAtrie azanAdi levAmAM, audezika-abhyAhata
Page #339
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam muNiNaM nANAbhiggaha- dukkarapacchittamaNucaraMtANaM / jAyai cittacamakkaM, deviMdANaMpi taM gacchaM // 74 // puDhavidagaagaNimArua-vAuvaNassaitasANa vivihANaM / maraNaMte'vi na pIDA, kIrai maNasA tayaM gacchaM // 75 // khajjUripattamuMjeNa, jo pamajje uvassayaM / no dayA tassa jIvesu, sammaM jANAhi, goyamA ! // 76 // 22 munInAM nAnAbhigraha-duSkaraprAyazcitamanucarantAnAm / jAyate cittacamatkAro devendrANAmapi sa gacchaH // 74 // pRthidakAgnimAruta-vAyu vanaspatitrasAnAM vividhAnAm / maraNAnte'pi na pIDA kriyate manasA sako gacchaH // 75 // kharjUrIpatrena muMjena ya upAzrayaM pramArjayati / na dayA tasya jIveSu, samyag jAnIhi gautama ! // 76 // AdinuM nAma grahaNa karavAmAM paNa, bhaya pAme, tathA bhojana anaMtara pAtrAdi sApha karavArUpa kalpa, ane apAnAdi dhovArUpa trepa e ubhayamAM sAvadhAna hoya, vinayavAna hoya, nizcaLa cittavALA hoya, hAMsI-mazkarI karavAthI rahita, vikathAthI mukta, vagaravicAryuM nahi karanArA, azanAdi mATevicaranArA, athavA Rju Adi ATha prakAranI gocarabhUmi mATe viharanArA, vividha prakAranA abhigraha tathA duSkara prAyazcitta AcaranArA munio je gacchamAM hoya, te devendrone paNa Azcarya utpanna kare che. gautama ! evA gacchaneja gaccha jANavo. 75. pRthvI, ay, agni, vAyu ane vanaspati tathA vividhaprAranA beindriya Adi trasa jIvone jayAM maraNAMte paNa manathI pIDA na karAya, he gautama ! tene vAstavi gacha bhaeAvo. te 76. khajurI ane muMjanI sAvaraNIthI je sAdhu upAzrayane pramArje che, sAdhune jIvo52 bilakula dayA nathI, ema he gautama ! tuM sArI peThe samaja.
Page #340
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam jattha ya bAhirapANia-biMdUmittaMpi gimhamAIsu / taNhAsosiapANA, maraNe'vi muNI na giNhati // 77 // icchijjai jattha sayA, bIyapaeNAvi phAsuaM udayaM / AgamavihiNA niuNaM, goama ! gacchaM tayaM bhaNiyaM // 78 // jattha ya sUlavisUiya-annayare vA vicittmaayNke| uppaNNe jalaNujjAlaNAi, na karai tayaM gacchaM // 79 // bIyapaeNaM sArUvigAi, saDDhAimAiehiM ca / kAritI jayaNAe, goyama ! gacchaM tayaM bhaNiyaM // 80 // yatra ca bAhyapAnIyabindumAtramapi grISmAdiSu / tRSNAzoSitaprANA, maraNe'pi munayo na gRhNanti / / 77 / / iSyate yatra sadA dvitIyapadenApi prAsukamudakam / AgamavidhinA nipuNaM, gautama ! gacchaH sako bhaNitaH // 78 // yatra ca zUle vizUcikAyAM anyatarasmin vA vicitraatngke| utpanne jvalanojvAlanAdi, kriyate na mune! sako gacchaH // 79 // dvitIyapadena sArUpikAdi-zrAddhAdiAdibhiH ca kArayanti yatanayA, gautama ! gaccha: sako bhaNitaH // 80 // 77. grISma Adi kALamAM tRSAthI prANa sosAI jAya ane maraNa prApta thAya, topaNa bahAranuM sacitta pANI biMdumAtra paNa je gacchamAM muni na le, te gaccha jANavo. 78. vaLI je gacchamAM apavAdamArgathI paNa hamezAM prAsuka-nirjIva pANI samyaphaprakAre Agamavidhie icchAya, tene he gautama! gaccha jANavo. 79-80. zULa, vizucikA AdimAMno koipaNa vicitra roga utpanna thae, je gacchamAM muni agni Adi na saLagAve, tene gaccha jANavo, parantu
Page #341
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam pupphANaM bIANaM, tayamAINaM ca vivihadavvANaM / saMghaTTaNa pariAvaNa, jattha na kujjA tayaM gacchaM // 81 // hAsaM kheDDA kaMdappa, nAhiyavAyaM na kIrae jattha / dhAvaNa DevaNa laMghaNa-mamakArAvaNNauccaraNaM // 82 // jatthitthIkarapharisaM, aMtariaM kAraNe'vi uppanne / diTThIvisadittaggIvisaM va vajjijjae gacche // 83 // puSpAnAM bIjAnAM, tvagAdInAM ca vividhadravyANAm / saGghaTTana paritApanaM, yatra na kuryAt sa gacchaH // 81 // hAsyaM khelA kAndarpI nAstikavAdo na kriyate yatra / dhAvanaM DepanaM laGghanaM mamakAraH avarNoccAraNam // 82 // yatra strIkarasparzamantaritaM kAraNe'pi utpanne dRSTiviSadIptAgniviSamiva varjayet gacche // 83 // 24 apavAdapade sArUpika Adi athavA zrAvakAdi pAse yatanAthI tevuM karAve. 81-82. puSpa, bIja, tvacA vigere vividhaprakAranA jIvono saMghaTTa tathA paritApa Adi je gacchamAM muniothI jarApaNa na karAto hoya te gaccha jANavo. tathA hAMsI, DIDA, uMdarya, nAstiGavAha, sahANe yaDAM dhovAM, vaMDI, jADA sAhi ThekavA, sAdhu zrAvakaupara krodhAdikathI lAMghaNa karavI, vastra pAtrAdipara mamatA, ane avarNavAdanuM uccAraNa e vigere je gacchamAM na karAya te samyag gaccha bhagavo. 83. je gacchanI aMdara kAraNa utpanna thae chate paNa vastrAdinuM antara karIne strInA hAtha Adino sparza draSTiviSa sarpa ane jvalAyamAna agninI peThe tajI devAto hoya te gaccha jANavo.
Page #342
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam bAlAe vuDDAe, nattuaduhiAi ahava bhaiNIe / na ya kIrai taNupharisaM, goyama ! gacchaM tayaM bhaNiyaM // 84 // jatthitthIkarapharisaM, liMgI arihAvi sayamavi krijjaa| taM nicchayao goyama ! jANijjA mUlaguNabhaTuM // 85 // kIrai bIyapaeNaM, suttamabhaNiaMna jattha vihiNA u| uppaNNe puNa kajje, dikkhAAyaMkamAIe // 86 // mUlaguNehiM vimukkaM, bahuguNakaliyaMpi laddhisaMpannaM / uttamakule'vi jAyaM, niddhADijjai tayaM gacchaM // 87 // bAlAyA vRddhAyA natRkAyA duhitAyA athavA bhaginyAH / na ca kriyate tanusparzaH, gautama ! gacchaH sako bhaNitaH / / 8 / / yatra strIkarasparza liGgI arho'pi svayamapi (svayameva) kuryAt / taM nizcayato gautama ! jAnIyAt mUlaguNabhraSTam / / 85 // kriyate dvitIyapadena sUtrAbhaNitaM na yatra vidhinA tu / utpanne punaH kArye dIkSAntakAdike // 86 // mUlaguNairvimukto, bahuguNakalito'pi labdhisampannaH / uttamakule'pi jAto, nirdhATayate sa gacchaH // 87 // 84. li., vRddhA, putrI, pautrI, athavA bhaginI, viren| zarIrano sparza thoDo paNa je gacchamAM na karAya, he gautama ! tene ja gaccha kahela che. 85. sAdhunA veSane dharanAra, AcAryAdi padavIthI yukta evo paNa muni jo svayaM strInA karano sparza kare, to he gautama ! jANavuM ke jarUra te gaccha mULaguNathI bhraSTa cAritrahIna che. 86. apavAdapade paNa strInnA karano sparza AgamamAM niSedhyo che, parantudIkSAno aMta AdI thAya evuM kArya utpanna thae chate Agamokta vidhi jANanArAe sparza karAya te gaccha jANavo. 87. aneka vijJAnAdi guNayukta, labdhisaMpanna, ane uttamakULamAM janmela
Page #343
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam ___ 26 jattha hiraNNasuvaNNe dhaNadhaNNe kaMsataMbaphalihANaM / sayaNANa AsaNANa ya, jhusirANaM ceva paribhogo // 48 // jattha ya vAraDiyANaM, tekUDiANaM ca tahaya pribhogo| muttuM sukkilavatthaM, kA merA tattha gacchammi ? // 89 // jattha hiraNNasuvaNNaM, hattheNa parANagaMpi no chippe / kAraNasamappiyaMpi hu nimisakhaNaddhapi taM gacchaM // 10 // jattha ya ajjAladdhaM, paDigahamAIvi vivihamuvagaraNaM / paribhuMjai sAhUhi, taM goyama ! kerisaM gacchaM // 11 // yatra hiraNyasuvarNayo-rdhanadhAnyayoH kAMsyatAmrasphAdikAnAm / zayanAnAmAsanAnAJca, zuSirANAM caiva paribhogaH // 88 // yatra ca raktavastrANAM, nIlapItAdiraGgitavastrANAJca tathA ca pribhogH| muktvA zuklaM vastraM, kA maryAdA tatra gacche ? // 89 / / yatra hiraNyasuvarNe hastena parakIye'pi na spRzet / kAraNasamarpite'pi hu nimeSakSaNArdhaM sa gacchaH // 10 // yatra cAryAlabdhaM, patadgrahAdyapi vividhamupakaraNam / paribhujyate sAdhubhiH sa gautama ! kIdRzo gaccha: ? // 91 // evo paNa muni jo prANAtipAta viramaNa Adi mULaguNothI rahita hoya tene gacchamAMthI bahAra kADhI mUkAya tene gaccha jANavo. 88-88. 4 57ma suvA, 3Y, dhana, dhAnya, su, tanu, TI, palaMga Adi zayanIya, khurazI Adi Asana ane sacchidra vastuno upabhoga thato hoya, temaja je gacchamAM munine yogya zvetavastra mUkIne rAtAM tathA lIlAM pILAM vastrono upayoga thato hoya te gacchamAM maryAdA kyAMthI hoya? 90. vaLI je gacchamAM kAraNa pacce sate koI gRhastha Apela bIjAnuM paNa sonu, 3', artha nibheSamAtra 59 the sparza nali. 91. je gacchamAM AryAoe meLavela vividha upakaraNa ane padma
Page #344
--------------------------------------------------------------------------
________________ 27 zrIgacchAcAraprakIrNakam aidullaha bhesajjaM, balabuddhivivaDDhaNaMpi puTThikaraM / ajjAladdhaM bhuMjai, kA merA tattha gacchammi ? // 92 // ego egithie saddhi, jattha ciTTijja goyamA ! / saMjaie viseseNa, nimmeraM taM tu bhAsimo // 93 // daDhacArittaM muttaM, AijjaM maiharaM ca guNarAsiM / ikko ajjAveI, tamaNAyAraM na taM gacchaM // 94 // atidurlabhabhaiSajyaM, balabuddhivivardhanamapi puSTikaram / 'AryAlabdhaM bhujyate, kA merA tatra gacche ? // 92 // eka ekAkistriyAH sArdhaM yatra tiSThet gautama ! | saMyatyA vizeSeNa, nirmeraM taM tu bhASAmahe // 93 // dRDhacAritrAM muktAM AdeyAM mahattarAM ca guNarAzim / ekAkI adhyApayati, so'nAcAraH na sa gacchaH // 94 // vigere sAdhuo kAraNavinA paNa bhogave, tene kevo gaccha kahevo? 92. baLa ane buddhine vadhAranAra, puSTikAraka, atidurlabha evuM paNa bhaiSajya sAdhvIe prApta kareluM sAdhuo bhogave, to te gacchamAM maryAdA kyAMthI hoya ? 93. je gacchamAM ekalo sAdhu ekalI strI athavA sAdhvI sAthe rahe, tene he gautama ! ame vizeSe karIne maryAdArahita gaccha kahIe chIe. 84. dRDhayAritravANI, nirdolI, AhyavayanA, gueMga samuddAyavANI, jevI paNa mahatta2A sAdhvIne je gacchamAM ekalo sAdhu bhaNAve che, te anAcAra che, gaccha nathI.
Page #345
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam __ 28 ghaNagajjiyahayakuhae-vijjUduggijjhagUDhahiyayAo / ajjA avAriAo, itthIrajjaM na taM gacchaM // 15 // jattha samuddesakAle, sAhUNaM maMDalIi ajjaao| goama ! ThavaMti pAe, itthIrajjaM na taM gacchaM // 16 // jattha muNINa kasAyA, jagaDijjaMttAvi parakasAehiM / nicchiti samudruuM, suniviTTho paMgulo ceva // 97 // dhammaMtarAyabhIe, bhIe saMsAragabbhavasahINaM / na IraMti kasAe, muNI muNINaM tayaM gacchaM // 18 // ghanagarjitahayakuhakavidhudurgAhyagUDhahRdayAH / AryA anivAritA strIrAjyaM na sa gacchaH // 95|| yatra samuddezakAle sAdhUnAM maNDalyAM AryAH / gautama ! sthApayanti pAdau strIrAjyaM na sa gacchaH // 96 / / yatra munInAM kaSAyAH jhagaDijjaMtA api parakaSAyaiH / necchanti samutthAtuM suniviSTaH paMgulaH caiva // 97|| dharmAntarAyabhItAH bhItAH saMsAragarbhavasatibhyaH / nodIrayanti kaSAyAn munayaH munInAM sako gacchaH // 98 // 95. meghanI garjanA-azva hRdayagata vAyu-ane vidhUtanI jema dugraMhya gUDhahRdayavALI AryAo je gacchamAM aTakAvarahita akArya kare che, te gara7 nathI paNa strInuM rAjya che. 96. je gacchanI aMdara bhojana samaye sAdhunI maMDaLImAM sAdhvIo Ave che, he gautama! te gaccha nathI paNa strIonuM rAjaya che. 97. sukhe beThelA paMgu mANasanI jema je muninA kaSAyo bIjAnA kaSAyovaDe paNa uddIpana na thAya, tene he gautama ! gaccha jANavo. 98. dharmanA antarAyathI bhaya pAmelI ane saMsAranI aMdara rahevAthI bhaya
Page #346
--------------------------------------------------------------------------
________________ 29 zrIgacchAcAraprakIrNakam kAraNamakAraNeNaM, aha kahavi muNINa uTThahi kasAe / udaevi jattha saMbhahi, khAmijjahi jattha taM gacchaM // 99 // sIlatavadANabhAvaNa - cauviha dhammaMtarAyabhayabhIe / jatha bahU gIyatthe, goyama ! gacchaM tayaM bhaNiaM // 100 // jattha ya goyama ! paMcaNha, kahavi sUNANa ikkamavi hujjA / taM gacchaM tiviheNaM, vosiria vaijja annattha // 101 // kAraNena akAraNenAtha kathamapi munInAM uttiSThanti kaSAyAH / udaye'pi yatra rundhanti kSamayanti yatra sa gacchaH // 99 // zIlatapodAnabhAvanAcaturvidhadharmAntarAyabhayabhItAH / yatra bahavo gItArthA gautama ! gacchaH sako bhaNitaH // 100 // yatra ca gautama ! paJcAnAM, kathamapi sUnAnAmekApi bhavet / taM gacchaM trividhena, vyutsRjya vrajedanyatra // 101 // pAmelA munio muninA krodhAdi kaSAyone udIre nahi te gaccha jANavo. 99. kadAca koi kAraNathI agara kAraNavinA munione kaSAyo udaya Ave, ane udaya AvyA chatAM paNa tene roke, ane tadanantarakhamAve, tene he gautama ! gaccha jANavo. 100. chAna-zIla-tapa-khane lAvanA, o yAra prAranA dharmanA antarAyathI bhaya pAmelA gItArtha sAdhuo je gacchamAM ghaNA hoya, tene he gautama ! gaccha uhesa che. 101. vajI he gautama ! ke gaychamAM ghNttii-maaNddeshiiyo-yuulo-paaeshiiyaaiiane sAvaraNI, A pAMca vadhasthAnomAMnuM eka paNa hoya, to te gaccha manavacana-kAyAthI tajI anya sArA gacchamAM javuM.
Page #347
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam ___ 30 sUNAraMbhapavattaM, gacchaM vesujjalaM na sevijjaa| jaM cArittaguNehi, tu ujjalaM taM tu sevijjA // 102 // jattha ya muNiNo kayabikkayA, iM kuvvaMti saMjamabbhaTThA / taM gacchaM guNasAyara ! visaM va dUraM pariharijjA // 103 // AraMbhesu pasattA, siddhaMtaparaMmuhA visayagiddhA / muttuM muNiNo goyama ! vasijja majjhe suvihiyANaM // 104 // sUnArambhapravRttaM, gacchaM vesojvalaM na seveta / yazcAritraguNaiH tUjvalastaM tu seveta // 102 // yatra ca munayaH krayavikrayAdi kurvanti saMyamabhraSTAH / taM gacchaM guNasAgara ! viSamiva dUrataH pariharet // 103 / / ArambheSu prasaktAH siddhAntaparAGmukhA viSayagRddhAH / muktvA munIn gautama ! vaset madhye suvihitAnAm // 104 // 102. khAMDavA vigerenA AraMbhamAM pravartelA ane ujavaLaveza dhAraNa karanArA gacchanI sevA na karavI, paNa je gaccha cAritraguNothI ujavaLa hoya te gacchanI sevA karavI. 103. vaLI je gacchanI aMdara munio kaya-vikraya Adi kare-karAve-ne anumode, te muniyo saMyamabhraSTa jANavA. he guNasAgara gautama ! tevAone viSanI peThe dUrathI ja tajI devA joie. 104. AraMbhamAM Asakta, siddhAntamAM kahela anuSThAna karavAmAM parAThukha, ane viSayomAM laMpaTa evA muniono saMga mUkIne he gautama ! suvihita munIonA samudAyamAM vasavuM.
Page #348
--------------------------------------------------------------------------
________________ 31 zrIgacchAcAraprakIrNakam tamhA sammaM nihAleuM, gacchaM saMmaggapaTThiyaM / vasijjA pakkha mAsaM vA, jAvajjIvaM tu goyamA ! // 105 // khuDDo vA ahavA seho, jattha rakkhe uvassayaM / taruNo vA jattha egAgI, kA merA tattha bhAsimo ? // 106 // jattha ya egA khuDDI, egA taruNI u rakkhae vshi| goyama ! tattha vihAre, kA suddhI baMbhacerassa // 107 // tasmAtsamyag nibhAlya, gacchaM sanmArgaprasthitam / vaseta pakSaM mAsaM vA, yAvajjIvaM tu gautama ! ||105 / / kSullo vAthavA zaikSo yatra rakSet upAzrayam / taruNo vA yatra ekAkI kA maryAdA tatra bhASAmahe ? ||106 / / yatra caikAkinI kSullikA ekAkinI taruNI tu rakSati vasatiM / gautama ! tatra vihAre, kA zuddhiH brahmacaryassa? // 107 // 105. sanmArga pratiSThita gacchane samyaphaprakAre joine tevA sanmArgagAmI gacchamAM pakSa-mAsa-athavA jIvana paryanta vasavuM, kemake hegautama!tevo gaccha saMsArano uccheda karanAra che. 106. je gacchanI aMdara kSullaka-athavA navadIkSita ziSya-agara ekalo yuvAna yati upAzrayanuM rakSaNa karato hoya, te gacchamAM ame kahIe chIe ke maryAdA kyAMthI hoya? sAdhusvarUpa nirUpaNa nAme bIjo adhikAra samApta. 107. je gacchamAM ekalI kSullaka sAdhavI, navadIkSita sAdhvI, agara ekalI yuvAna sAdhvI upAzrayanuM rakSaNa karatI hoya, te vihAramAM-upAzrayamAM he gautama ! brahmayayanI zuddhi vIDoya? arthAt na hoya.
Page #349
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam ___ 32 jattha ya uvassayAo, bAhiM gacche duhtthmittNpi| . egArattiM samaNI, kA merA tattha gacchassa ? // 108 // jattha ya egA samaNI, ego samaNo ya jaMpae soma ! / niyabaMdhuNAvi saddhiM, taM gacchaM gacchaguNahINaM // 109 // jattha jayAramayAraM samaNI jaMpai gihatthapaccakkhaM / paccakkhaM saMsAre, ajjA pakkhivai appANaM // 110 // jattha ya gihatthabhAsAhi, bhAsae ajjiA suruThThAvi / taM gacchaM guNasAyara ! samaNaguNavivajjiyaM jANa // 111 // yatra copAzrayAt bahirgacched dvihastamAtrAmapi / ekAkinI rAtrau zramaNI, kA maryAdA tatra gacchasya? // 108 // yatra ca ekAkinI zramaNI ekAkI sAdhuzca jalpate saumya ! / nijabandhunApi sArdhaM, taM gacchaM gacchaguNahInam // 109 / / yatra jakAramakAraM, zramaNI jalpati gRhasthapratyakSam / pratyakSaM saMsAre, AryA prakSipati AtmAnam // 110 // yatra ca gRhasthabhASAbhiH bhASate AryA suruSTA'pi / taM gacchaM guNasAgara ! zramaNaguNavivarjitaM jAnIhi // 111 // 108. je gacchanI aMdara rAtrie ekalI sAdhvI be hAtha mAtra pramANa paNa upAzrayanI bahAra nIkaLe tyAM gacchanI maryAdA kevI hoya? na ja hoya. 109, je gacchanI aMdara ekalI sAthvI potAnA baMdhu muni sAthe bole. agara ekalo muni potAnI bhaginI sAdhvI sAthe vAtacIta paNa kare, to te saumya! te gacchane guNahIna jANavo. 110. je gacchanI aMdara sAdhvI kAra makArAdi avAcya zabdo gRhasthanI samakSa bole che, te sAdhvI potAnA AtmAne pratyakSa rIte saMsAramAM nAkhe che. 111. je gacchamAM ruSTa thaelI evI paNa sAdhvI gRhasthanA jevI sAvagha bhASAthI bole che, te gacchane he guNasAgara gautama! zramaNaguNathI rahita jANavo.
Page #350
--------------------------------------------------------------------------
________________ 33 zrIgacchAcAraprakIrNakam gaNigoama ! jA uciaM, seyaM vatthaM vivajjiuM / sevae cittaruvANi, na sA ajjA viyAhiyA // 112 // sIyaNaM tuNNaNaM bharaNaM, gihatthANaM tu jA kare / tillauvvaTTaNaM vAvi, appaNo ya parassa ya // 113 // gacchai savilAsagaI, sayaNIaM tUlIaM sbibboaN| uvvaTTei sarIraM, siNANamAINi jA kuNai // 114 // gehesu gihatthANaM, gaMtUNa kahA kahei kaahiiaa| taruNA ahivaDate, aNujANe sAi paDiNIA // 115 // gaNin gautama ! yA ucitaM zvetavastraM vivarNya / sevate citrarUpANi, na sA AryA vyAhRtA // 112 // sIvanaM, tunnanaM bharaNaM gRhasthAnAM tu yA karoti / tailodvartanaM vApi, Atmano'parasya ca // 113 / / gacchati savilAsagatiH zayanIyaM tUlikAM ca savibbokam / udvartayati zarIraM snAnAdIni yA karoti // 114 / / gRheSu gRhasthAnAM gatvA kathA kathayati kaathikaa| taruNAdIn abhipatataH anujAnAti sA pratyanIkA // 115 / / 112. vaLI je sAdhvI potAne ucita evA zveta vastro tajIne vividharaMgI, vicitra vastra-pAtra seve che, tene sAdhvI nathI kahelI. 113. je sAdhvI gRhastha vigerenuM zIvavuM-tuNavuM-bharavuM vigere kare che athavA potAne ke parane tela AdinuM udvartana kare che, tene paNa sAdhvI nathI kahI. 114-115 vilAsayukta gatithI gamana kare, rU AdithI bharela taLAimAM ozIkApUrvaka palaMga AdimAM zayana kare, tela AdithI zarIranuM udvartana kare, ane je snAnAdithI vibhUSA kare, temaja gRhasthonA ghera jaine kathA-vArtA kahe,
Page #351
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam vuDDANaM taruNANaM, rattiM ajjA kahei jA dhammaM / sA gaNiNI guNasAyara ! paDiNIA hoi gacchassa // 116 // jattha ya samaNINamasaMkhaDAiM gacchaMmi neva jAyaMti / taM gacchaM gacchavaraM, gihatthabhAsAu no jattha // 117 // jo jatto vA jAo, nAloyai divasapakkhiya vaavii| sacchaMdA samaNIo, mayahariyAe na ThAyaMti // 118 // viMTAliyANi paujaMti, gilANa sehINa Neya tappati / aNagADhe AgADhaM, karaMti AgADhi aNagADhaM // 119 // vRddhAnAM taruNAnAM rAtrau AryA kathayati yA dharmaM / sA gaNinI guNasAgara ! pratyanIkA bhavati gacchasya // 116 / / yatra ca zramaNInAmasaMkhaDAni gacche naiva jAyante / sa gacchaH gacchavaraH gRhasthabhASAH tu na yatra // 117 / / yo yAvAn vA jAtaH nAlocayanti daivasikaM pAkSikaM vApi / svecchAcAriNaH zramaNya: mahattarikAyA na tiSThanti // 118|| viTalikAni prayuJjante glAnazaikSyAn naiva tarpayanti / anAgADhe AgADhaM kurvanti AgADhe anAgADham // 119 / / yuvAna purUSonA Agamanane abhinaMde te sAdhvIne jarUra zatru samAna jANavI. 116. vRddha agara yuvAna purUSonI AgaLa rAtrie je sAdhvI dharma kahe te sAdhvIne paNa guNasAgara gautama ! gacchanI zatru tulya jANavI. 117. je gacchamAM sAdhvIo paraspara kalaha na kare ane gRhasthanA jevI sAvadya bhASA na bolo, te gacchane sarva gacchomAM zreSTha jANavo. 118-122. visI-15-pakSi-yAtumAsi athavA sAMvatsari 4 aticAra jeTalo thaelo hoya teTalo te na Aloce ane mukhya sAdhvInI AjJAmAM
Page #352
--------------------------------------------------------------------------
________________ 35 zrIgacchAcAraprakIrNakam ajayaNAe pakuvvaMti, pAhuNagANa avacchalA / cittaliyANi a sevaMti, cittA rayaharaNe tahA // 120 // gaivibbhamAiehiM, AgAravigAra taha pagAsaMti / jaha vuDDhANavi moho, samuIrai kiM tu taruNANaM ? // 121 // bahuso uccholiMtI, muhanayaNe hatthapAyakakkhAo | giNhei rAgamaMDala, soiMdia taha ya kabbaTThe // 122 // ayatanayA prakurvanti prAghUrNikAnAmavatsalA / cittalAni ca sevante, citrANi rajoharaNAni tathA // 120 // gativibhramAdibhiH AkAravikAraM tathA prakAzayanti / yathA vRddhAnAM moho samudIryate kiM punaH taruNAnAm ? // 121 // bahuzo uccholayanti mukhanayanAni hastapAdakakSAH / gRhNanti rAgamaMDalaM zravaNendriyaM tathaiva kalpasthAH // 122 // na rahe, nimitta Adino prayoga kare, glAna tathA navadIkSitane auSadha-vastra AdivaDe prasanna na kare, avazya karavA lAyaka na kare, na ka2vAyogya avazya kare, yatanArahita gamana kare, grAmAntarathI Avela prAhuNA sAdhvIonuM nirdoSa annapAnAdivaDe vAtsalya na kare, vividha raMgI vastro seve temaja vicitra racanAvALA rajoharaNa vApare. gati-vibhrama AdivaDe svabhAvika AkArano vikAra evI rIte pragaTa kare ke jethI yuvAnone to zuM, parantu vRddhone paNa mohodaya thAya. mukha, nayana, hAtha, paga, kakSA vigere vAraMvAra dhUe ane vasaMtAdi raMganA samUhathI bALakonI paNa zrotrAdi indriyone haraNa kare. AvI sAdhvIo svecchAcArI bharAvI.
Page #353
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam - 36 jattha ya therI taruNI, therI taruNI a aMtare suai| goama ! taM gacchavaraM, varanANacarittaAhAraM // 123 // dhoiMti kaMThiAu poyaMtI tahaya diti pottANi / gihikajjaciMtagIo, na huajjA goamA ! tAo // 124 // kharaghoDAiTThANe, vayaMti te vAvi tattha vaccaMti / vesatthI saMsaggI, uvassayAo samIvaMmi // 125 // chakkAyamukkajogA, dhammakahA vigaha pesaNa gihINaM / gihi nissijjaM vAhiti, saMthavaM taha karatIo // 126 // yatra ca sthavirA taruNI, sthavirA taruNI ca antaritAH / svapanti gautama ! taM gacchavaraM varajJAnacAritrAdhAram // 123 / / dhovanti kaNThikA protayanti tathA ca dadati vastrANi / gRhikAryacintikAH na hu AryA gautama ! tAH // 124 / / kharaghoTakAdisthAne vrajanti te vApi tatra vrajanti / vezyAstrIsaMsargiH upAzrayaH samIpe // 125 // svAdhyAyamuktayogAH dharmakathAvikathApreSaNagRhiNAm / gRhiniSadyAM bAdhante saMstavaM kurvantyaH // 126 / / 123. jegacchamAM sthavirA pachI tarUNI ane tarUNI pachI sthavirAemaekekenA aMtare sUe, te gacchane he gautama ! uttama jJAna tathA cAritrano AdhArarUpa jANavo. 124. je sAdhvI kaMThapradezane pANIthI dhUe, gRhasthonA motI vigere parove, bALako mATe vastra Ape, athavA auSadha jaDIbuTTI Ape, gRhasthonI kAryacintA 42, tene gautama ! sAdhvI navI . 125-126 je sAdhvI hAthI, ghoDA, gadheDA AdinA sthAne jAya, athavA teo tenA upAzraye Ave, vezyA strIno saMga kare ane jeno upAzraya vezyAnA gRhasamIpe hoya tene sAdhvI na kahevI. tathA svAdhyAyayogathI mukta, dharmakathA kahevAmAM vikathA kare, gRhasthone vividha preraNA kare, gRhasthanA Asana para bese ane gRhasthono paricaya kare tene he gautama sAdhvI na kahevI.
Page #354
--------------------------------------------------------------------------
________________ 37 zrIgacchAcAraprakIrNakam samA sIsapaDicchINa, coaNAsu aNAlasA / gaNiNI guNasaMpannA, pasatthapurisANugA // 127 // saMviggA bhIyaparisA ya, uggadaMDA ya kAraNe / sajjhAyajhANajuttAM ya, saMgahe avisArayA // 128 // jatthuttarapaDiuttaravaDiA ajjA u sAhuNA saddhiM / palavaMti suruhAvI, goyama ! kiM teNa gaccheNa ? // 129 // jattha ya gacche goyama ! uppaNNe kAraNaMmi ajjaao| gaNiNIpiTThiAo, bhAsaMtI mauasaddeNa // 130 // samA ziSyaprAtIcchikAnAM codanAsu analasA / gaNinI guNasampannA prazastapuruSAnugatA // 127 / / saMvignA bhItaparSad ca ugradaNDA ca kAraNe / svAdhyAyadhyAnayuktA saGgahe ca vizAradA // 128 / / yatra uttaraM pratyuttaraM vRddhA AryAH sAdhunA sArdham / pralapanti saroSA'pi gautama ! kiM tena gacchena ? // 129 // yatra ca gacche gautama ! utpanne kAraNe AryAH / gaNinIpRSTisthitA bhASante mRdukazabdena // 130 // 127-128. potAnI ziSyAo tathA prAtIcchikAone samAna gaNanAra, preraNA karavAmAM ALasarahita, ane prazasta purUSone anusaranArI mahattarA sAdhvI guNasaMpanna jANavI. saMvegavALI, bhIta parSadAvALI, kAraNa pacce ugra daMDa ApanArI, svAdhyAya tathA dhyAnamAM yukta, ane ziSyAdikano saMgraha karavAmAM kuzaLa, evI sAdhvI gaNInI padane yogya che. 129. je gacchamAM vRddhA sAdhvI kopAyamAna thaIne sAdhunI sAthe uttarapratyuttaravaDe moTethI pralApa kare che, tevA gacchathI he gautama! zuM prayojana che? 130-131. he gautama! je gacchanI aMdara sAdhvIo kAraNa utpanna thae sate mahattarA sAdhvInI pAchaLa ubhA rahIne mRdu-komaLa zabdothI bole che teja vAstavika gaccha che. vaLI mAtA-putrI-stuSA-athavA bhagInI Adivacana gutino
Page #355
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIgacchAcAraprakIrNakam ___ 38 mAUe duhiyAe, suNhAe ahava bhaiNimAINaM / jattha na ajjA akkhai, guttivibheyaM tayaM gacchaM // 131 // daMsaNaiyAra kuNaI, carittanAsaM jaNei micchattaM / duNhavi vaggANajjA, vihArabheyaM karemANI // 132 // tammUlaM saMsAraM, jaNei ajjAvi goyamA ! nUNaM / tamhA dhammuvaesaM, muttuM annaM na bhAsijjA // 133 // mAse mAse u jA ajjA, egasittheNa paare| kalahe gihatthabhAsAhi, savvaM tIi niratthayaM // 134 // mAtuH duhituH snuSAyAH athavA bhaginyAdInAm / yatra na AryA AkhyAti guptivibhedaM sako gacchaH // 131 / / darzanAticAraM karoti cAritranAzaM janayati mithyAtvam / dvayorapi vargayoH AryAH vihArabhedaM kurvANAH // 132 / / tanmUlaM saMsAraM janayati AryApi gautama ! nUNaM / tasmAt dharmopadezaM muktvA anyat na bhASate // 133 / / mAse mAse tu yA AryA ekasikthena pArayet / kalahe gRhasthabhASAbhiH sarvaM tasyAH nirarthakam // 134 // bhaMga je gacchamAM sAdhvI na kare tene ja sAco gaccha jANavo. 132-133. je sAdhvI darzanAticAra lagADe, cAritrano nAza ane mithyAtva utpanna kare, banne varganA vihAranI maryAdAnuM ullaMghana kare te sAdhvI nathI. dharmopadeza sivAyanuM vacana saMsAramUlaka hovAthI tevI sAdhvI saMsAravadhAre che, mATe hegautama! dharmopadeza mUkIne bIjuM vacana sAdhvIoe bolavuM nahi. 134. ekeka mahIne ekaja kaNathI je sAdhvI tapanuM pAraNuM karatI hoya, tevI sAdhvI paNa jo grahasthanI sAvadya bhASAthI kalaha kare, to tenuM te sarva anuSThAna nirartha cha. sAdhvI svarUpa nirUpaNa nAme trIjo adhikAra samApta.
Page #356
--------------------------------------------------------------------------
________________ 39 zrIgacchAcAraprakIrNakam mahAnisIhakappAo, vavahArAo taheva ya / sAhusAhuNiaTThAe, gacchAyAraM samuddhiyaM // 135 // paDhaMtu sAhuNo eyaM, asajjhAyaM vivajjiraM / uttamaM suyanissaMdaM, gacchAyAraM suuttamaM // 136 // gacchAyAraM suNittANaM, paThittA bhikkhubhikkhuNI / kuNaMtu jaM jahAbhaNiyaM icchaMtA hiyamappaNo // 137 // // iti zrIgacchAcAraprakIrNakaM samAptam // mahAnizIthakalpAt vyavahArAt tathaiva ca / sAdhusAdhvInAmarthAya gacchAcAraH samuddhRtaH // 135 // paThantu sAdhavaH etad asvAdhyAyikaM vivarjya | uttamaM zrutanisyandaM gacchAcAraM sUttamam // 136 // gacchAcAraM zrutvA paThitvA bhikSavaH bhikSuNyaH / kurvantu yadyathA bhaNitamicchantaH hitamAtmanaH // 137 // upasaMhAra. 135-137. mahAnizIthakalpa ane vyavahArabhASyamAMthI sAdhu-sAdhvIonA mATe A gacchAcAra prakaraNa uSkRta karela che. pradhAnazrutanA rahasyabhUta evuM A ati uttama gacchAcAra prakaraNa asvAdhyAya kALa varjine sAdhu-sAdhvIoe bhaNavuM. A gacchAcAra sAdhu-sAdhvIoe gurUmukhe vidhipUrvaka sAMbhaLIne athavA bhaNIne Atmahita icchanArAe jema ahIM kahyuM che tema karavuM. itizrI gacchAcAra prakIrNakano gujarAtI anuvAda saMpUrNa.
Page #357
--------------------------------------------------------------------------
________________ (saMpAdita sAhitya) 1. mahotsavanuM saMbhAraNuM 22. bRha saMgrahaNI-laghukSetrasamAsa2. cAlo jIvana zuddhi karIe... prazamarati bhAga-8 3. zrI bhadraMkara jina-guNa stavana maMjUSA 23. 125-150-350 gAthAnA 4. bhakti karatAM chUTe mArA prANa stavano bhAga-9 5. samAdhi saritAmAM snAna karo 24. samakitanI-ATha dRSTinI - aDhAra 6. ArAdho navapada, pAmo paramapada pApasthAnakanI sajhAyo nizcaya 7. prArA mArA pArasanAtha vyavahAra garbhita stavano bhAga-10 8. gharagharanuM ghareNuM 25. zrI gacchAcAra pannA (mULazloka9. zrImephavijayagaNi racita saM.chAyA+zlokArtha) catuviMzatijinArda-stuta : 26. pauSadha karIe pApa pariharIe svapajJavivarayutAH 27. zrI AcArAMgasUtra (mULazloka + 10. sarvajinastutayazca saM. chAyA) bhAga-1 laghucaityavaMdanacaturvizatikA 28. zrI AcArAMgasUtra (mULazloka + 11. zrI samyapha devatatva 12. zrI samyapha gurutatva saM. chAyA) bhAga-2 29. zrI AcArAMgasUtra (mULazloka + 13. zrI samyak dharmatatva 14. AcAropadezagraMtha saM. chAyA) bhAga-3 15. navasmaraNAdi bhAga-1 30. zrI AcArAMgasUtra (mULazloka + 16. zramaNa kriyAnA sUtro bhAga-2 saM. chAyA) bhAga-4 17. dazavaikAlika-yatizikSA adhikAra 31. zrI sthUlabhadracaritra Adi bhAga-3 (pU. jayAnaMdasU. ma. sA.) 18. 4 prakaraNa 3 bhASya -6 karmagraMtha 32. zrI gacchAcAra prakIrNakam bhAga-4 (zrI vAnararSi TIkA) 19. tatvArtha-jJAnasAra-yogasAra bhAga-5 33. zrI gacchAcAra prakIrNakam 20. zAntasudhArasa-yogazAstra bhAga-6 (zrI vijayavimalagaNi TIkA) 21. vItarAgastotra-vairAgyazataka- 34. zrI kalpasUtra indriyaparAjayazataka-saMbodhasattarI- 0 jainatva saMskAra jAgaraNa niyamAvalI siMdUraprakara bhAga-7 (pAThazALA mATe). (AgAmI prakAzano) 0 zrI dazavaikAlikasUtra (mULazloka + saM. chAyA) 0 zrI zIladUtam kAvya (TIkA sAthe) 0 bAMdhI tuja zuM prIta (guja.) 0 zreyaskarI jina stuti caturvizI (tattaprabha vivaraNopetA) (saM.)
Page #358
--------------------------------------------------------------------------
________________ 33 prakAzayitrI pU. A. bha. zrI jinaprabhasUri jaina graMthamAlA Clo rasIkabhAI ema. zAha e-8, dhavalagirI phleTa, khAnapura, bahAI senTara, ahamadAbAda-1. mobAIla : 9904501221 VARDHMAN 079-22860785 M: 9227527244