Book Title: Uttaradhyayan Sutram Part 02
Author(s): Ghasilal Maharaj
Publisher: A B Shwetambar Sthanakwasi Jain Shastroddhar Samiti
Catalog link: https://jainqq.org/explore/009353/1
JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ Qoooood jainAcArya - jainadharmadivAkara-pUjyazrI - ghAsIlAlajI - mahArAjaviracitayA priyadarzinpAgyayA-vyArayayA samalaGkRta hindI * gujarra-bhASA'nuvAdasahitam // uttarAdhyayana sUtram // UTTARADHYAYNA SUTRAM dvitIyo bhAga ( abhya0 4-14 ) niyojaka saMskRta - prAkRtajJa - jainAgamaniSNAta - priyavyArayAnipaNDita muni zrI kanhaiyAlAlajI mahArAja prakAzaka ahamadAbAda nivAsi zreSThinaH zrImata AtmArAmamANekalAlabhAI - mahodayasya - dravyasAhAyyena a0 bhA0 4ve0 sthA0 jainazAstroddhAra samitipramukhaH zreSThi- zrIzAntilAla - maGgaladAsabhAI - mahodaya. prathamA - AvRtti prati 1000 - mu0 rAjakoTa vikrama saMvat 2016 ghI - sapat 2486 mUlyam - rU0 15-0-0 kakakakakakaya IsvIsana 1960
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1 maLavAnuM ThekANa zrI a, bhA. sthAnakavAsI jaina zAstroddhAra samiti The gaDiyA muvADa, grIna loja pAse, rAjakeTa, (saurASTra) Puplished by Shri Akhil Bharat S S Jain Shastoddhar Samit! Garedia Kuva road RAJKOT (Saurashtra) W Ry India prathama AvRtti prata 1000 vIra saMvata 2486 vikrama saMvata 2016 IsvIsana- 1960 sudraDha chaganalAla zAha dhI navaprabhAta prinTIMga presa ghIkAMTA reDa amadAvAda
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ AmurabrIzrI ' je, "ja ja kaja ' ' (a) zeTha AtmArAma mANekalAla amadAvAda
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ sva. zeTha AtmArAmabhAI mANekalAlanI jIvanajharamara amadAvAdamAM sthAnakavAsI jaina kAmamAM lAvatA zeTha mavIcada jecaMdabhAIne kuTumbamAM teone janma vaye te zeTha malIcadanA pAca dIkarAo hatA teonA nAma zeTha ujamazIbhAI, mANekalAlabhAi, laherAbhAI, mahAsukhabhAI ane 2gajIbhAI hatA. zeTha AtmArAmabhAI mANekalAlabhAInA putra vAya teonA pitA zeTTI makalAlabhAI, AtmArAmabhAIne mAtra 1 varasanI vayanA mUkI, 40 varSanI vaye svargavAsa pAmyA hatA zrI AtmArAmabhAIne janma Avata 1931nA aSADa vadi amAsanA reja thaye hatA, emanI doDha varasanI umare emanA pitAne ravargavAsa thavAthI, emanA mAtRzrI cadanabA tathA emanA kAma laherAIvageree emane ucherIne meTA karyA hatA pitAnI pAca varamanI umare emaNe gujarAtI abhyAsa zarU karyo hato ane phakta gujarAtI cAra copaDIne abhyAsa karIne dasa varasanI nAjuka vaye dukAnanA kAmamAM joDAyA hatA e vakhate emanI malIcada jecaMdanA nAmanI chetIneTAnI dukAna cAlatI hatI jemA zeThazrI jesiMgabhAI, laherAbhAI, AtmArAmabhAI vagere kAmakAja karatA hatA, tyArabAda zeTha jemI gabhAI tathA teoe "AtmArAma jezi gabhAInA nAmathI svatatra rUnI peDhI zarU karI, jemAM temaNe jAtamahenata ane bAhazIthI AgaLa vadhI te peDhIne saddhara pAyA para lAvI mUkI tyAra bAda sagata zeThazrIe "AtmArAma mANekalAla"nA nAmathI sa 1964mA koTana kamIzananI pitAnI svataMtra peDhI zarU karI ane ceDA ja vakhatamAM pramANikatA ane kuzaLa vyavasthAthI peDhInI ghaNuM sArI unnati karI eTaluM ja nahi paNa A peDhInI zAkhAo temaNe dhrAgadhrA, vaDhavANa, surata, ujana, khAmagAma, hubalI, mANAvadara vagere sthaLe sthApI, jemAnI keTalIka zAkhAo atyAre paNa cAlI rahela che, A peDhIne vahivaTa hAlamA zeThazrInA suputro zrI camanalAlabhAI, zrI zAMtilAlabhAI tathA zrI pramukhalAlabhAI bAhozIthI calAvI rahyA che zeThazrI AtmArAmabhAInI sthAnakavAsI jainadharma pratye atuTa zraddhA hatI hamezA niyamita 3thI sAmAyike karavI, sAyakALanu pratikramaNa karavu avAra navAra upavAsa, Aya bilAdi karavA, sAdhu sAdhvIjIonI dekhabhALa rAkhavI, saghanA pratyeka kAryamAM pragatinI daSTie nihALavuM, dareka prasa ge dAna ApI - ne. aSA ApavuM e temanA umadA guNe hatA
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ hamaNA be varSa pahelA ja, "zeTha malIca da jeca da dharmasiMhajI nA sthAnakanA AlizAna makAnanuM uddaghATana teozrInA varada haste thayuM hatuM teoe aneka prasaMgoe aneka prakAranI nAnI moTI sakhAvate karI che teo A sakhAvatene jAheramAM nahi lAvavAnI IcchAvALA hevAthI, meTe bhAge te gupta ja rahevA pAmI che jainadharmanA sAhityane ghelA thAya, jene AcAra, vicAra ane kriyA kAThamA AgaLa vadhe che temanI utkaTa IcchA hovAthI zrAvaktA bAravrata, mahAvIra stuti, anupUrvIe, pacAge vagere vAravAra chapAvIne janatAmAM vinA mUlya pracAra karI jainadharmanI sArI sevA bajAvI che, temaja dareka navA nIkaLatA pustakonI sArI nakalo kharIdIne temaNe hamezA jaina sAhityakArone uttejana ApyuM che jainazAstroddhAra samItI rAjakoTa, thA jaina chAtrAlaya, amadAvAda, vardhamAna tapa Aya bIlakhAtuM, chIpApoLa jainadharma sthAnaka temaja bahAranA aneka dharma sthAnakemA temaNe ucita rakama ApIne pitAne dharmaprema dharma dhagaza vyakta karyo che teozrI sAmAyika ke pratikramaNanI kriyA ghara AgaLa besIne nahi, paraMtu upAzrayamAM vyAkhyAnamAM AvIne A kriyAo karatA ane anya sAmAnya janatAne preraNAdAyI banatA e khAsa temanI viziSTatA hatI svargavAsa vakhate temanI umara 84 varSanI hovA chatA, teo cheka sudhI sazakta rahyA hatA ema kahIe te emAM atizayokti jevuM nathI temanuM avasAna saMvata 2015nA caitara suda 8 budhavAre savAranA thaela, tenA AgalA divase paNa savAranA dasa vAgyA sudhI temane sAmAyaka vigere nItya karma karela hatuM mRtyu agAu cAra divasa pahelAM, teo chIpALamAM AvyA tyAre sthA jina patranA tatrIne temanI mulAkAta thaI hatI te vakhate temaNe pUcheluM ke ApaNA pacAga chapAI gayA? kalola, kaDI mokalyA? vaDhavANa mekalyA? Ama atima divasamAM paNa temanI dharmabhAvanA keTalI prabaLa hatI te temanA uparokta zabdothI spaSTa thAya che teozrI amadAvAdamAM tamAma sthAnakavAsI jaina upAzrayamAM bIrAjatA pUjya munivara tathA pUjya mahAsatIjIonI sArI rIte saMbhALa letA hatA teo svabhAve saraLa, gabhIra, sahajamAM sau koInuM mana jItI le tevA prabhAvazALI hatA temanuM mosALa amadAvAdamAM zeTha pAnAcaMda jhaveracadanA miTha kuTuMbamAM hatuM
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAdhyayana bhAga dUsare (abhya. 4 se 14 taka ) kI viSayAnukramaNikA pRSTha cauthA adhyayana 1 jarAgrastako zaraNakA abhAra 2 jarAgrastako zaraNake amAtra viSayame anamallakA rapTAnta 4-16 3 dhanalobhIke narakagamanakA varNana 17-19 4 dhanakobha Upara durghaTa corakA dRSTAnta 19-22 5 kiye hue kama vinA bhoge nihatta nahIM hote hai. 22-24 6 apane karmo ke bhogake vipayameM durvRtta caurakA dRSTAnta 24-26 7 pApakarmakI prazasA anekAneka anayoM kA kAraNa banatI hai usa viSayame durmati corakA dRSTAnta 26-28 8 karmake phaLa bhogate samaya bAdhayoMkI asahAyatA 28-30 9 karmake phala bhogate viSayame gAlinako ThaganevAle vaNikkA dRSTAnta 31-36 10 dravyase trANa-rakSaNakA abhAva 37-39 11 dravya rakSaNa nahIM kara sakatA hai isa viSayameM purohita purakA drapTAnta 40-41 12 samyagdarzanAdikako prApta karake bhI mohAdhIna jIva usakA nahIM pAnevAlA jaisA hotA hai, isapara dhAtuvAdI puruSakA dRSTAnta 42-43 13 pramAda nahIM karanekA upadeza 43-46 14 pramAdake tyAgake viSayame agaDadattakA dRSTAnta 46-90 15 nirjarAke lAbhake liye zarIrakA popaNa zreyaskara hai isa viSayameM mUladeva rAjAkA dRSTAnta 91-101 16 gurukI AjJAke pAlanasehI muniko mokSakI prApti hotI hai, isa viSayame azvadRSTAnta 102-106 17 gurukI AjJAme pramAdake tyAganekA upadeza 106-107 gurukI AjJAme pramAdake vipayame brAhmaNIkA dRSTAnta 108-112
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ 270 64 dvidhAgatiprApta vAla-ajJAnIke uddhArakI durlabhatAkA varNana 267-268 65 vAlatvake parivarjanase manuSyagatike lAbhakA varNana 269 66 manuSya yoni kauna pAtA hai ? usakA kathana 67 devagatimAptikA varNana 271-272 68 devagatiprAtikA upadeza 273-274 69 devasukha aura manuSyamukhauMko samudrake dRSTAnta dvArA tulanA 275-278 70 manuSya sambandhI kAmabhogoMse nivRtta honevAle ke guNakA varNana 279-280 71 kAma nivRta jIvako devalokase cavaneke pIchekI gatikA varNana 281-282 72 dhIratAkA svarUpa aura usakA phalakA varNana 283-285 ___ aSTama adhyayana 73 kapila munike caritravarNana 286-298 74 kapilacarita varNaname sasArakI asAratAkA varNana 297-300 75 dopa pradopose muktike upAyakA varNana 301-302 76 parigrahame zuddha bane huveke doSoMkA aura kevalIke parigraha tyAgIke guNoM kA varNana 77 kAmabhogAdi adhIra puruSoMke liye duspana aura sunatadhAriyoM ke liye sutyaja honekA kathana 306-308 78 bAla-ajJAnIke narakagamanakA varNana 309-310 79 mANivaghase nivRtta bananevAloM ke mokSamAptikA varNana 311-313 80 prANiyoMme daNDaniSedhakA varNana 314 81 epaNAsamiti varNaname rasaume agRddha rahanevAleke kartavyakA , kathana aura azramaNake lakSaNokA varNana eva unakI gatikA varNana 315-321 82. lobhake vazavatrtIke AtmAkA duSpUrakatva 321-322 83 asatopake viSayameM svAnubhavakA varNana 323-324 4 striyoM meM gRddhibhAvaniSedhakA aura unake tyAgakA varNana 324-329
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ navama adhyayana 85 namicarita 86 yuganADu dRpTAta 87 madanarekhAkA dRSTAnta 88 puppazikha aura nakhazikhA varNana 89 padmarathakA dRSTAnta 90 dRDhatA sAdhpIke upadezakA varNana 91 namarAjAke hAthIke palAyana ( bhagane ) kI kathA 92 nami aura candrayazake yuddhamastAvakA varNana 93 nami aura candrayazake yuddhako rokaneke liye madana rekhA sAdhvI vihArakA varNana 94 nami aura candrayazakA milana 95 namirAjAke dAhajvarakA varNana 96 namirAjake vairAgyakA varNana 97 namirAjake matrajyAgrahaNakA varNana 98 nami aura indrakA savAda 99 indrakRta namirAjarSistuti 100 adhyayanakA upasaMhAra dazaveM adhyayana 101 nizcala matrajyA zikSA meM sAla mahAsALakA dRSTAnta 102 jambUsvAmI ke prati sudharmasvAmI kA upadeza gyArahavA~ adhyayana 103 abahuzrutameM kAraNapacakakA varNana 104 bahuzruta cananemeM ATha kAraNakA varNana 105 avinItake caudaha kAraNoMkA varNana 106 vinItake pandraha kAraNoMkA varNana 107 vinItake lakSaNakA varNana 108 zaGkhAdikake dRSTAntase bahuzrutakI mazasA 330-462 330-336 337-346 347-348 349-350 351-352 353-355 355-356 356-358 359-360 361-362 363-364 365-369 370-452 453-459 460-462 463-469 469-516 517-520 521-522 523-528 529-534 535-536 537-561
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ navara nAma AdhamuravvIzrIo-10 (ochAmA ochI ru. 5000 nI rakama ApanAra) gAma rupiyA 1 zeTha zAntIlAla maMgaLadAsabhAI jANItA mIlamAlIka amadAbAda 10000 2 zeTha harakhacaMda kAlIdAsabhAI vArIyA hA. zeTha lAlacadabhAi jecandabhAi, nagInabhAi, vRjalAlabhAi tathA vallabhadAsamAi bhAgavaDa 6000 3 koThArI jecandabhAi ajarAmara hA. haragAMvIMdabhAi jecandabhAi rAjakoTa 5251 4 zeTha dhArazIbhAi jIvanabhAi vArasI 5001 5 sva. pitAzrI chaganalAla zAmaLadAsanA * smaraNArthe ha. bhogIkAla chaganalAlabhAi bhAvasAra amadAbAda 5251 6 sva. dinezabhAinA smaraNArthe ha. zeTha ___ kAtilAla maNIlAla jesIMgabhAi amadAvAda 5000 7 zeTha AtmArAma mANekalAla hA. zeTha cImanalAlabhAi zAntIlAlabhAi tathA pramukhabhAi amadAvAda 6001 __8 zrI zAmajI velajI vIrANI ane zrI kaDavIvAI vIrANI smAraka TrasTa hA zAmajI velajI vIrANI rAjakoTa 5000 9 zrI zAmajI velajI vIrANI ane . . zrI kaDavIvAI vIrANI smAraka TrasTa - hA mAtuzrI kaDavIbAI vIrANI rAjakoTa 5000 10 zeTha pocAlAla pItAmbaradAsa amadAvAda 5251
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ murabbIzrIo-21 (ochAmA oThI ru 1000 nI rakama AphnAra) 1 zAha ragajIbhAi mohanalAla i. popaTalAla mohanalAla tathA premacada ragajobhADa amadAgada 3751 2 vakIla jIrAjabhAi varSamAna koThArI ha. kahAnadAsabhAi tathA veNIlAlabhAi jetapura 3605 3 dogI prabhudAsa mULajIbhAi rAjakoTa 3604 4 mhetA gulApacanda pAnAcanda rAjakoTa 3289 / / / - // 5 mhetA mANekalAla amulakharAya ghATakopara 3250 6 saghavI pItAmbaradAma gulAbacanda jAmanagara 3101 7 nAmadAra ThAkora sAhena lakhaurasiMhajI bahAdura mosI 2000 8 zeTha lheracanda kuparajI i. zeTha nyAlacanda raheracanda 'siddhapura 2000 9 zAha chaganalAla hemacanda vasA ha. mohanalAlabhAi tathA motIlAlabhAi mubai 2000 10 zrI sthAnakavAsI jaina saMgha ha zeTha candrakAta vIkamacanda morayI 1963 11 mhetA somacanda tulamIdAsa tathA temanA dharmapali ___a. sau. maNIgaurI maganalAla ratalAma 1500 12 mhetA popaTalAla mAvajIbhAi jAmajodhapura 1502 13 dozI kapuracada amarazI i. dalapatarAmabhAi jAmajodhapura 1002 14 vagaDIA jagajIvanadAsa ratanazI dAmanagara 1002 15 zeTha mANekalAla bhANajIbhAi poranadara 1001 16 zrImAna cadrasiMhajI sAhena mhetA (relve menejara) kalakattA 1001 17 mhetA somacada neNasIbhAi (karAcIvALA) moravI 1001 18 zAha harIlAla anopacada khabhAva 1001 19 koThArI chavIladAsa harakhacada mubai 1000 20 koThArI ragIladAsa harakhacada zihora 1000 21 modI kezavalAla harIcadra amadAvAda 1001
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhANaDa 501 vIramagAma 501 amaMdAgada 556 amadAnAda 501 amadAvAda 501 amadAvAda 501 37 zrI sthAnakavAsI jainasagha (vena dhIrajakuMvaranI dIkSA prasage meTa) 38 vakIla vADIlAla nemacanda zAha 39 mhenA zAMtilAla magolAla ha. kALAnena mhetA 40 zrIyuta lAlacandajI tathA a. sau. ghosAnena 41 zeTha mohanalAlajI mukanacandajI vAliyA 42 sva. zeTha ukAmAi nobhopanadAsanA smaraNArthe temanA dharmapatni lakSmInAi gIradhara taraphayI hA. maraghAvena tathA magunena 43 pArekha jayatIlAla manamukhalAla rAjakoTayAlA hA vinubhAi 44 zrIyuta zeTha lAlacandajI mIzrIlAlajI 45 zrI vAkAnera sthAnakavAsI jainasagha 46 zrI sthAnakavAsI jainasagha 47 zeTha gudaDamalajI zepamakanI jovara (barAra) 48 sva. turakhIyA laheracanda mANekacandanA smaraNArthe temanA dharmapatni jIvatIvAi taraphathI ha bhAi jayatIlAla tathA pUnamacanda 49 zAha acaLadAsajI zukanarAjajI hA. zeTha zukanarAjajI 50 bhAvasAra khoDIdAsa gaNezabhAi 51 a. sau hIrAvena mANekalAla mhetA ghATakopara 52 mahetA zAntIlAla maganakAla tathA a sau padmAvatI zAntIlAla mahetA 53 zeTha hIrAcaMdajI vanecadajI kaTArIyA 54 zeTha choTubhAi haragoniMdadAsa kaTorIvALA amadAvAda 501. " 501 vAkAnera 501 voTAda 501 pIpaLagAMva 501 DabhAsa 501 amadAvAda 501 dhadhukA 501 mubai 501 amadAvAda 500 hubalI 8501 mubai 501
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ 55 pArekha ratilAla nAnacada morasImALA taraphathI temanA pitAzrI na nacada goviMdajInA smaraNArtha tathA temanA dharmapatni a. sau. vasaMta vhenanA aTTAi tapa nimite DA. bhupatalAla ratilAla pArekha amadAvAda 511 56 sva. zAha trIbhovanadAsa maganalAlanA smaraNArthe temana dharmapatni zIvakuvaravADa taraphanI hA ratIlAla trIbhovanadAsa amadAvAda 511 57 zrImAna nAthAlAla mANeracada pArekha muna (mAdugA) 201 522 membaronu gAmavAra lisTa amadAvAda tathA parAo 1 zeTha gIradharalAla karamacanda 2 zeTha choTAlAla cakhatacanda ha phakIracanda bhAi 3 zAha kAntIlAla zrIbhovanadAsa 4 zAha popaTalAla mohanalAla 5 zeTha premacanda sAkaracanda 6 zAda ratIlAla vADIlAla 7 zeTha lAlamAha maMgaLadAsa 8 sva. amRtalAla vardhamAnanA smaraNArthe ha. kAnajIbhAi amRtalAla 9 bhAvasAra bhogIlAla jamanAdAsa (pATaNanALA) 10 zAha naTavaralAla candulAla 11 zAha narasiMhadAsa trIbhovanadAsa 12 zrI zAhapura darIyApurI AThakoTI sthA jaina upAzraya ha vahIvaTa kartA zeTha izvaralAla puraSottamadAsa 13 zrI chopApoLa darIyApurI AThakoTI sthA jainasagha ha zeTha candulAla acaratAla 251 251 251 251 250 251 251 251 251 251 251 251 251
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ 251 251 251 251 251 14 zAha cInubhAi pAlAmAi C/o zAha ghAlAbhAi mahAmukharAma 15 zAha bhAilAla ujamagI 16 zrI sukhalAla DI. zeTha hA Do. ku. sarasvatIvhena zeTha 17 zrI saurASTra sthAnakavAsI jainasagha hA zAha kAntilAla jIvaNalAla 18 modI nAthAlAla mahAdevadAsa 19 zAha mohanalAla trIkamadAsa 20 zrI chakoTI sthA. jainasagha hA. zAha pocAlAla pItAmbaradAsa 21 zeTha popaTalAla hasarAjanA smaraNArthe ha. zeTha vAvulAla popaTalAla 22 dezAi amRtalAla vardhamAna vApodaravALAnA smaraNArye hA. bhAilAla amRtalAla desAi 23 zAha navanItalAla amulakharAya 24 zAha maNIlAla AzArAma 25 zAha cInubhAi sAkaracanda 26 zAha varajIvanadAsa umedacanda 27 zAha rajanIkAnta kasturacanda 28 saMghavI jIvaNalAla chaganalAla (sthA. jaina) 29 zAha zAtilAla mohanalAla dhAgadhrAvAlA - 30 a sau bena ratanavAi nAdecA hA. dhulajImAi capAlAlajI 31 zAha harilAla jeThAlAla bhADalAvAlA 32 zrI sarasapura darIyApurI AThakoTI sthA. jaina upAzraya hA. bhAvasAra bhogIlAla chaganalAla 251
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ 33 zeTha pukharAjajI samatIrAmajI sAdaDIvALA 34 sva pitAzrI jAhIralAlajI tathA pUjya cAcAjI hajArImalajI varadIyAnA smaraNAyeM hA. mULacaMdajI javAharalAlajI 35 sva. bhAvasAra nAbhA (maMgaLadAma) pAnAcandanA smaraNArthe hA temanA dharmapatni purIvena 36 va pitAzrI sajIbhAi tathA sva. mAtuzrI mULIpADanA smaraNArthe hA. kalabhAi koThArI 37 bhAnasAra keza lAlabhADa maganalAla bhADa - 38 zAha kezavalAla nAnacada jAkhaDAvALA hA. pArvatIvena 39 zAha jItendrakumAra vADhIlAla mANekacanda rAjasItApuravALA (sAnaramatI) 40 zrI sthA. jaina sava (sAnaramatI) 41 zrI vIpinacadra tathA umAkAta cunIlAla gopANI ( rANapuravALA ) 42 bhAvasAra choTAlAlabhAi chaganalAlabhAi 43 bhAvasAra zakarAbhAi chaganalAlabhAI 44 a sau. jIvopena ratIlAla hA. bhAvasAra ratIlAla haragoviMdadAsa 45 saghanI vAlubhAi kamaLAzI tathA temanA dharmapatnio a sau. capAnena tathA vasatanena taraphathI 46 a. sau. vidhAnena vanecada dezAI taraphathI varSI tapa tathA aThAi prasage hA bhupendrakumAra vanecada desAI 47 zAha naTavaralAla gokaLadAsa 48 zAha zAmalabhAi amarazIbhAi 49 a sau kakuvena ( bhAvamAra bhogIlAlabhAI chaganalAla bhAinA dharmapatni ) 2 251 251 251 301 251 251 251 250 301 251 251 251 251 417 251 251 7 309
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________ 251 50 a. sau. savitAyena (jayatIlAla bhogIlAlanA dharmapatni) 251 51 a sau. zAMtAna (dInumAi bhogIlAlanA dharmapatni) 251 52 a. sau sunadAnena (ramaNabhAi bhogIlAlanA dharmapatni) 53 zeTha hIrAnI ruganAthajInA smaraNArthe ha. nAgamalanI ruganAthajI 54 zeTha maNIlAla bodhAbhAi / 251 55 paTavA sumeramalajI anopacandajI jodhaparavAnA 56 sva. mANekalAla banamAlIdAsa zAhanA smaraNArthe hA. ramaNalAla mANekalAla 57 sva. zAha dhanarAjajI khemarAjajInA smaraNArthe hA kanaiyAlAlajI dhanarAjajI 58 zrI sAragarapura da A. ko. sthAnakavAsI jainasagha hA. zAha ramaNalAla bhagubhAi 59 dozI harajIvanadAsa jIvarAja tathA lakSmIvAi laheracandanA smaraNArthe hA. dozI manaharalAla karasanadAma muLInALA 251 60 zAha pUnamacanda phatehacanda 61 zrIyuta caturabhAi nadaLAla 251 62 zrIyuta amRtalAla IzvaralAla 63 zAha jAdavajI mohanalAla tathA zAha cImanalAla amulakhabhAI 251 64 a. sau lAbhubena maganalAla hA zAha amRtalAla dhanajIbhAI baDhavANa zaheravALA 301 65 a. sau. vahena kAntAvena goradhanadAsa (cAdamuninA upadezathI) - 251 66 dozI phulacanda sukhalAlabhAi boTAdavALAnA smaraNArthe __hA. dozI chavIladAsa phulacandabhAi 67 lAlAjI rAmakumArajI jaina " 251 68 zeTha choTAlAla gumAnacanda pAlanapuravALA 69 zAi dhIrajalAla motIlAla / 251 251 251 251
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ 11 70 saMghavI sUryakAta cunIlAlanA smaraNArthe DA. saghatrI jIvaNaLAla cunIlAla 71 bhAvasAra mohanakAla amulakharAya 72 zAha phUlacandra mulavandamA hA hasamukhamAI phulacanda mAha 73 zAha lallubhAi maganabhAI cUDAnAlA DA. jasanataLAla lallumAi 74 zrImAna mIzrIlAlajI jAhIralAlajI baraDIyA alvakhALA 75 mhetA muLacanda maganalAla 76 vaidha narasIdAsa sAkaracandanA dharmapatni revAnAinA smaraNArthe 6. harIlAlabhAI 77 kumArI puSpAnena harIlAla ( cAdamuninA upadezathI ) 78 zAha maNIlAla ThAkarazI 6 kamaLAbena maNIlAla ( cAdamuninA upadezAthI ) 79 mIsa nalInInena jayatilAla 80 a. sau. lIlAvatI IzvaralAla 81 sva. umedarAma trIbhuvanadAsanA dharmapatni kAzIvAinA smaraNArthe ha zAtilAla umedarAma (cAdamuninA upadezathI) 82 stra. bhAvasAra mohanalAla uganalAlanA dharmapatni divALIvAinA smaraNArthe ha. ratIlAla mANekalAla 83 mahetA devIcadajI khUpacandajI dhokA gaDhasIyANAvALAnA smaraNArthe ha. mhetA cunIlAla haramAnacanda 84 ghAsIlAlajI mohanalAlajI koThArI C/o lakSmI pustaka bhaDAra 85 zAha maNIlAla chaganalAla 251 251 251 86 sva. zeTha nAthAlAla ratanAbhAi mAraphatIyAnA smaraNArthe punAvhena taraphathI i. karasanabhAi ( cAdamuninA upadezathI ) 301 251 251 251 251 (cAMdamuninA upadezathI ) 251 251 251 251 251 251 251 251 251
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________ 251 251 251 251 251 / 87 bhAvasAra jayaMtilAla bhogIlAla 88 . , dInubhAi bhogIlAla 89 // ramaNalAla bhogIlAla 90 , kanubhAi sakaracanda / 91 zeTha bherumalanI sAheba jodhapuravAlA 92 sva. venANI vardhamAna rAmajImAi kudaNIgalAnI smaraNArthe hA. zAtilAla vardhamAne 93 sva. zAha kacarAbhAi laherAbhAinA smaraNArtha hA. zAntilAla kacarAbhAi / ' / 94 eka svadharmI vadhu hA. zAha rIkhabhadAsajI jayantilAlajI 95 a. sau. sarasatIvena maNIlAla caturamAi zAha (sadAnaMdI choTAlAla mahArAjazrInA upadezathI) 96 cImanalAla maNIlAla zAha dariyApurI samadAyanA pU0 tapasvI mahArAja zrI mANekacadrajI mahArAjanA '' ziSya munizrI maganalAlajI mahArAjazrInA smaraNArthe 97 jekuvara vrajalAla pArekheM 98 punamacadajI javAharalAlajI baraDIyA 99 a. sau. lIlAvatI dhIrajalAla mhetA _____C/o Do. dhIrajalAla trIkamalAla mhetI 100 zrIyuta hareMjIvanadAsa rAyacada hA chainIladAsa harajIvana 101 zeTha rAjamalajI ghAsImalajI koThArI kozIthaDavALA taraphathI 102 zeTha cunIlAla bhagavAnajI C/0 ratIlAla cunIlAla 103 bhAgyavatI aravIMdakumAra Cat / / / 251 - - 251 , 301 / 251
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________ 104 a. sau. cacaLona manasukhalAla hA manamukhalAla jeThAlAla rupeza 105 sva AsInAi tathA zetra svImajI bhomAjInA smaraNArthe DA. zeTha mIzrIlAlajI devIcaMdajI osavAla kerunALA 106 stra zeTha kIzanamalajI mADodhanA smaraNArthe hA zIremalajI kIzanamaLajI sojatavALA 107 sva. zeTha vaktAvaramaLajInA smaraNArthe hA. zeTha ghIsAlAlajI mukanarAjajI zIyArIyA ( jodhapuravALA ) 108 zAha mahAmukhalAla bhAilAla ( sadAnadI paMDita munizrI choTAlAlajI mahArAjanA upadezathI) 109 a. sau. kAntAnena kALIdAsa C/o kumAra buka bAinDIMga varkasa ajamera 1 zeTha bhurAlAla mohanalAla 1 mAstara hakamIcanda dIpacanda zeTha amarelI amalanera 1 zAha nAgaradAsa vAghajIbhAr3a 2 zrI sthAna0 jainasagha hA. zAha gADAlAla bhIkhAlAla alvara f 1 zrImatI capAdevI C/o buddhAmalajI ratanalAlajI saMcetI 2 cAMdamalajI mahAvIraprasAda pAlAvata 3 zrIyuta rupabhakumAra sumavikumAra jaina T }, 251 251 251 251 251 251 251 251 251 251 251 261 251
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ 251 351 ANaMda 1. zeTha ramaNIkalAla e. kapAsI. ha manamukhalAlabhAi Asanasola 1 vAvIsI maNIlAla catrabhujanA smaraNArthe temanAM dharmapatni ___ 'maNIvAi taraphathI ha. rasikalAla, anilakAnta, vinodarAya __ ATakoTa 1 zAha cunIlAla nAraNajI indora 1 a. sau. vena dayAvena mohanalAla dezAi jetapuravALA (a. sau. vena vidyAvenanA varSItapa nimitte ) ha araviMdakumAra, jItendrakumAra 2 bhAilAla chaganalAla turakhIyA 3 sva. gaurIzakara kAlIdAsa dezAi jetapuravALAnA ___smaraNArthe hA. bhupatalAla gaurIzakara . igatapurI 1 pannAlAla lakhIcada jaina . ' udayapura 1 zrIyuta sAhebalAlajI mahetA " 2 zeTha motIlAlajI raNajItalAlajI hIgaDa 3 zeTha maganalAlajI vAgarecA . . 4 a. sau. vena candrAvatI te zrImAna vahotalAlajI nAharanA .. - dharmapali ha zeTha raNajItalAlajI hIMgaDa 5 sva. zeTha kAlalAlajI loDhAnA smaraNArthe ___- - ha. zeTha dolatasiMhanI loDhA 6 sva. veTha pratApamalajI sAkhalAnA smaraNArthe 1. hA prANalAla hIrAlAla sAkhalA 301 251 251 251 251 251
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________ 15 7 pUjya pitAzrI motIlAlajI mhetAnA smaraNArthe 6. raNajItalAlajI motIlAlajI mhetA 8 zeTha chaganalAla bAgarecA 9 zeTha bhImarAja thAvaracanda cAphaNA 10 zrImatI sohanInAi C/o raNajItalAlajI motIlAlajI hoMgaDa 11 zeTha pannAlAlajI gaNezalAlajI hoMgaDa 12 zeTha dIpacaMda pannAlAlajI loDhA umaragAMva roDa 1 zAha mohanalAla popaTalAla pAlIpALA umaleTA ` 1 zeTha jeThAlAla goradhanadAsa 2 sva vena satokavena kacarA ha. otamacandabhAi choTAlAlabhAI tathA amRtalAlabhAI vAlajI (kalyANanALA ) 3 zeTha khuzAlacanda kAnajIbhAi hA. zeTha pratApabhAi 4 saghANI muLazakara harajIvanabhAinA smaraNArthe hA. temanA putro jayatIkAla tathA ramaNIkalAla 5 dozI viThThalajI harakhacada eDana kempa 1 zAha gokaLadAsa zAmajI udANI 2 zAha jagamohanadAsa parasotamadAsa 3 mahetA premacanda mANekacandanA smaraNArthe hA. rAyacandabhAi, popaTalAlabhAi tathA rasIkalAlabhAi AkolA 1 zeTha kacanalAlabhAI rAghavajI ajamerA C/o mesarsa ajamerA dharsa enDa ku. ( pUjya sadAnadI munizrI choTAlAlajI mahArAjanA upadezathI ) 251 251 251 251 251 251 251 251 251 251 251 251 251 251 251 251
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________ 14 251 ANada 1 zeTha ramaNIkalAla e, kapAsI. ha manamukhalAlamAi ___251 Asanasola 1 vAvIsI maNIlAla catrabhujanA smaraNArthe temanA dharmapatni maNIvAi taraphathI ha. rasikalAla, anilakAnta, vinodarAya 251 ATakoTa 21 zAha cunIlAla nAraNanI indora 1 a. sau. vena yAvena mohanalAla dezAi jetapuravALA (a. sau. vena vidyAvenanA varSItapa nimitte ) ha araviMdakumAra, jItendrakumAra 2 bhAilAla chaganalAla turakhIyA 351 3 sva. gaurIzakara kALIdAsa dezAi jetapuravAlAnA __smaraNArtha hA. bhupatalAla gaurIzakara igatapurI -- -- / 1 pannAlAla lakhIcaMda jaina . udayapura 1 zrIyuta sAhebalAlajI mahetA , 301 2 zeTha motIlAlajI raNajItalAlajI hIgaDa 3 zeTha maganalAlajI bAgarecA .4 a. sau. bena candrAvatI te zrImAna vahotalAlajI nAharanA ..dharmapatli ha zeTha raNajItalAlajI hIMgaDa 251 5 sva. zeTha kAlulAlajI loDhAnA smaraNArthe * - ha. zeTha dolatasiMhajI loDhA 6 sva. veTha pratApamalajI sAkhalAnA smaraNArthe .: hA prANalAla hIrAlAla sAkhalA 251 251 251
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________ 17 13 sva. kALIdAsa jeThAlAlanA smaraNArthe 6. sumanalALa kALIdAsa kudaNI - ATakoTa 1 dAzI ratIlAla TokarazI mAi 1 paTela goviMdalAla bhagavAnajI 2 paTela sImajI jeThAbhAi pAghANI ( temanAstra suputra rAmajIbhAinA smaraNArthe ) kolakI kalyANa 1 saghavI ThAkarazIbhAi sapavInA smaraNArthe 6. zAha hImaLAla harakhacanda khAkhIjALIyA 1 vATIyA gulAmacanda kIlAdhara khIcana 1 zeTha kIzanalAla pRthvIrAja 1 zeTha gIradhArIlALajI sItArAmajI 2 zeTha narasIMhadAsa zAMtIlAlajI bhoralAvALA khabhAta 3 zAha sAkaracanda mohanalAla 4 zAha candulAla harIlAla 5 zAha zakarAbhAI devacanda 6 zAha tribhovanadAsa maMgaLadAsa 3 khuDadAroDa 1 zeTha mANekalAla bhagavAnadAsa 2 zrI sthA, jaina saMgha ha. paTela kAntIlAla anAlAla , 251 251 251 302 251 251 352 300 251 251 251 251 251 251 251
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________ 251 251 kuzalagaDha 1 zeTha capAlAlajI devIcadajI katrAsagaDha 1 zrI jaina zve sthA sagha ha. zeTha devacanda amulasa phalakattA 1 zrI kalakattA jaina zve. sthA. (gujarAtI ) sagha' ha. zAha jayasukhalAla prabhulAla kalola 1 zeTha mohanalAla jeThAbhAinA smaraNArthe ha. zeTha AtmArAma mohanalAla 2 To. mayAcanda maganalAla zeTha i Do. ratanacanda mayAcandra 3 sva. nAthAlAla umedacandanA smaraNArthe ha zAha ratIlAla nAthAlAla 4 zeTha maNIlAla talakacandanA smaraNArthe ha mAraphatIyA candulAla maNIlAla _5 sva zrIyuta vADIlAla parasotamadAsanA smaraNArthe ' . ha. ghelAbhAi tathA AtmArAmabhAi 6 zeTha nAgaradAsa kezavalAla 7 zrI sthAnakavAsI jaina sagha / ha. AtmArAma mohanalAlabhAi kaDI 1 zrI sthA. darIyApurI jaina sagha ha bhAvasAra dAmodaradAsamAi izvarabhAi 2 pArvatIvena C/0 jesIMgabhAi izvarabhAi kAnapura 1 zAha ramaNIkalAla premacandabhAi 2 zAha harakIzanadAsa phUlacandabhAi / 251 251 251 - 251 300 251
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________ { 1 zAha candra lAla kezavalAla 1 mahetA gulAnacandajI gabhIramalajI ghaTakaNa gholavaDa ( dhANA ) '1 zeTha cadramAna zobhAcaMda gAdiyA 4 paTela lAlajI juThAbhAi 5 zeTha cAvanajI jeThAbhAi re zeTha vrajalAla cunIlAla ghoDanadI cuTA (jhAlAvADa ) . 1 zrI sthA. jainasagha hA. ratIlAla gAdhI pramukha jalesara ( bAlAsora ) 1 saghavI nAnacanda popaTabhAI thAnagaDhavALA jayapura '1 zrImAna hiMmatasiMhajI sAhena gaMlaDiyA eDisanala kamIznara ajamera DIvIjhanavALAnA dharmapatni a. sau mANekakuvaravhena taraphathI i. suzAlasiMhajI gallU DiyA '2 zrImAna zeTha zIremalajI navaLakhAnAM dharmapatni bha sau. premalatAdevI jAmajodhapura 1 zrI sthA jainasagha i. mhetA popaTalAla mAvajIbhAi 2 zAha trIbhovanadAsa bhagavAnajI pAnelIvALA ' 3 dozI mANekacanda bhavAna 1 zeTha choTAlAla kezavajI 2 borA cImanalAla devajIbhAI jAmanagara 251 300 251 251 251 351 251 387 251 251 251 251 251 251 251
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________ 261 301 18 gAMdhIdhAma 1 zAha morArajI nAgajI enDa kuA. guMdA 1 sva. mahetA pUnamacanda bhavAnabhAinA smaraNArthe 6. temanAM dharmapali dIvALIna lIlAdhara goMDala 1 sva. pAkhaDA baccharAja tulasIdAsanA dharmapali kamaLavAi ha mANekacandabhAi tathA kapuracandabhAu 2 pIpalI lIlAdhara dAmodara varaphI temanA dharmapatni a. sau. lIlAvatI sAkaracanda koThArInA vIjA varasItapanI ___ khuzAlImA 3 kAmadAra juThAlAla kezavajInA smaraNArthe ___ ha harIlAla juThAbhAi 4 sva. koThArI kRpAzakara mANekacandanA smaraNArthe ha. temanA dharmapatni prabhAkuvaravena ... / 5 koThArI gulAbacanda rAyacanda 6 jasANI ruganAthabhAi nAnajI ha. cunIlAlabhAi __ godharA .. 1. zAha trIbhovanadAsa chaganalAla 2 sva premacanda ThAkarazInA smaraNArthe i. zAha cunIlAla premacanda gudAlA (kaccha) zAha mAlazI ghelAmAi gulAbapurA 1 zrI sthA jaina vardhamAna sagha hI mAMgIlAlajI ukAramaLajI , -301 251 251 se . '
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________ / - 250 2 zeTha pukharAjajI padamarAjajI madArI 3 zeTha naparatanamalajI dhanavatasiMhajI 4 zeTha vastImalajI AnadamalajI sAmamukhA jorAvaranagara 1 zrI zve, sthA, jaina sagha ha zeTha capalAla dhanajIbhAi jamazedapura 1 dozI jhaveracada vallabhajI . bharIyA 1 zrI jaina sthA. saba hA. zeTha kanaiyAlAla vI. modI DA~DAicA 1 zrI sthA. jaina sagha hA. zeTha capAlAlajI mArave . __DhasA (vAyA dholA) 1 zrI DhasAgAma zrI sthA. jaina sagha ha eka sadgrahastha taraphathI 2 zrI sthA jaina sagha hA. vagaDiyA narabherAma jeThAlAla (dasA jakazana) tAsagAMva 1 sva. cunIlAlajI dugaDanA smaraNArthe tesanA dharmapali DhoMDhAinA taraphathI hA zeTha rAmacadajI dugaDa thAnagaDha 1 zAha ThAkarazIbhAi karazanajI 2 zeTha jeThAlAla trIbhovanadAsa 3 zAha dhArazIbhAi pAzavIrabhAi ha. sukhalAlabhAi 4 zAha trIbhogna gopAlajI tathA a sau. kasumAvena trIbhovana dahANuroDa (thApA) 1 zAha harajIvanadAsa oghaDa khadhAra (karAcIvAlA) 251 251 251 251 / 251
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ / 251 3 Do sAheva pI. pI. zeTha 250 4 zAha raMgIladAsa popaTalAla jAmakhamALIyA / 1 zeTha vasananI nAraNajI / 251 2 zrI sthA. jainasagha hA mhetA raNachoDadAsa paramANada 251 3 saghavI mANalAla lavajIbhAi 251 4 mahetA hemacanda kALIdAsa 251 jAvarA / 1 sva. bhaDArI svarUpacadajI zAhanA dharmapali motInanA smaraNArthe ha zrIyuta lAlacandajI rAjamalajI kizanagaDhavAlA' '' . (cAdamuninA upadezathI) , . 251 junAgaDha 1 zAha maNIlAla mIThAbhAi ha. harIlAlabhAi (hATInA mALIAvALA ). 251 ___ junAradeva (madhya prAta) 1 ghelANI trIkamajI lAdhAbhAi jaitapura 1 zeTha amRtalAla hIrajIbhAi ha narabherAmabhAha ( jasApuravAlA) 251 2 dozI choTAlAla vanecanda 251 3 koThArI DolarakumAra gheNIlAla 4 a. sau. vhena surajakuvara veNIlAla koThArI - 251 jetalasara 1 zAha lakSmIcanda kapuracanda 2 kAmadAra lIlAdhara jIvarAjanA smaraNArthe temanA dharmapatni javakavena taraphathI ha. zAntIlAlabhAi goMDalavALA jodhapura (rAjasthAna) -1 zeTha hastImalanI manarupamalajI sAmasakhA ' , 251 251 - 251
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________ 301 251 301 250 251 251 251 2 pitAzrI bhaganAnajI kacarAbhAinA tayA ci. isAnA smaraNArthe i. paTela dalIcanda bhagavAnajI 3 a. sau. yacIvena vAvubhAi 4 dhI navasaurASTra oila mIla prA. lImITeDa 5 sva. rAyacanda pAnAcanda zAhanA smaraNArthe ha cImanalAla rAyacanda 6 gAMdhI popaTalAla jecanda 7 dezAI chaganalAla DAdyAbhAi lAThavAlAnA dharmapali divALIvena taraphayI ha kumArI hasamatI dhadhukA 1 zeTha popaTalAla dhArazI 2 sva. gulAbacandabhAinA smaraNArthe ha. popaTalAla nAnacanda 3 vasANI catrabhuja vAghanIbhAi dhUliyA 1 zrI amola jaina jJAnAlaya hA. phanaiyAlAla chAjeDa - - __naduravAra 1 zrI sthAnakavAsI jaina saMgha i. zeTha premacanda bhagavAnalAla ... nArAyaNa gAma 1 motIlAlajI hIrAcandajI coraDIyA vorIvAlA naDIyAda 1 zeTha mohanalAla bhurAbhAi porTasudAna 1 zeTha somacanda parasotamadAsa pANasaNA 1 zrI sthAnakavAsI jaina sagha i. choTAlAla pujAbhAi ' : -- 251 -251 250 251 251
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2' 1261 dAhoda 1 zeTha mANekalAlabhAi vegaarjii| - dilhI 1 lAlA pUrNacadajI jaina (senala kavAlA) 12 zrIyuta kIzanacadajI mhetAvacadajI coraDIyA hA. zrImatI nagInA devI tathA zrIyuta mhetAvacanda jaina * 3 lAlAjI mIhanalAlajI jaina enDa sansa 4 lAlAjI gulazanarAyajI jaina enDa sansa . 5 a. sau. sajjananena idaramalajI pArekha 6 sva lakSmIcandajInA smaraNArtha nagInAdevI sujaMtInA taraphathI hA. saghavI hematakumArajI jaina 7 vena vijyAkumArI jaina C/0 mhetAvacanda jaina (vayovRddha saraLa svabhAvI phUlamatIjI mahAsatInI preraNAthI) dhAra (madhyamAta), 1 zeTha sAgaramalajI panAlAlajI dhrAMgadhrA 1 zrI sthA. jaina moTA sagha ha. zeTha magaLajIbhAi jIvarAja . , -- 2 saMghavI narasIdAsa vakhatacada ,3 Thakkara nAraNadAsa haragovIMdadAsa 4 koThArI kapUracanda magaLajI / 251 251 301 251 - 251 dhrAphA 1 zeTha maNIlAla jecadabhAi . dhorAjI / / -; , 251 1.1 mhetA prabhudAsa mULajIbhAi .. 351
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________ 251 ghorA 1 svarupacandajI javAharamalanI poraDIyA ( menopAi muganalAlajInA smaraNArthe (cAdamuninA upadezathI) 2 vena rAdhIvAi (pUjya AcArya dharmadAsajI mahArAjanA sapradAyanA ___matrI kIzanalAlajI mahArAjanA muziSya zobhAgamalajI mahArAjanA __. ziSya sva. kevaLacadajI mahArAjanA smaraNArthe) cAMdamuninA upadezayo 251 ceMgalora 1 vATavIyA vanecanda amIcanda mahAvIra TekSaTAila sTora taraphayI mAi candrakAvanA lagnanI suzAlImA 252 2 zeTha kIzanalAlajI phUlacaMdajI sAhera ghoTAda 1 sva. vasANI haragoviMdadAsa chaganalAlanA smaraNArthe ha. temanA dharmapatni chavalavena 251 pIkAnera 1 zeTha bherudAnajI zeThIyA 254 yidaDA 1 zAha kAnajI zAmajI velArI 1 zrI sthA. jaina saMgha hA. hajArImalajI hastImalajI rAkA badanAvara 1 zrI vardhamAna sthA. jaina zrAvaka saMgha hA. mizrIlAla jaina vakIla 251 251 251
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________ 24 251 251 251 pAlaNapura 1 lakSmIvena ha. mhetA harIlAla pItAmbaradAsa 2 zrI lokAgaccha sthAnakavAsI jaina pustakAlaya 3 mahetA maNIlAla bhAicandabhAi 4 mahetA sUrajamala bhAicandamAi pAleja 1 sva. manasukhalAla mohanalAla saghavInA smaraNArthe . i. bhAi dhIrajalAla manamukhalAla 250 301 1 zeTha uttamacandajI kevaLacandajI dhokA . . pratija 1 zrI prAMtija sthA. jainasaya ha zrIyuta anAlAla mahAsukharAma . phAlanA 1 mahetA pukharAjajI hastImalajI ( sAdaDIvAlA) 2 mahetA kundanamalajI amaracandajI ( sAdaDIvALA) " . gharavALA (ghelAzA) 1 sva. mohanalAla narasIdAsanA smaraNArthe / ' ha. temanA dharmapatni surajavena morArajI yagasarA (bhAyANI) * , 1 zeTha popaTalAla rAghavajI rAyaDIvALA i. zeTha mAnasaga premacanda berAjA (kaccha) - - - 1 zeTha gAMgajI kezavajI (jJAnabhaDAra mATe ) - pAlotarA 1 zAha jeThamalajI hastImalajI, bhagavAnadAsajI bhaNasArI 251 251 - 251
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________ 27 zumAvala 1 zeTha rAjamala nadalAla mhetA cerITebala TrasTa madrAsa + 1 zeTha megharAjajI denacandajI mahetA 2 zrIyuta vApALAla bhAicada mhetA f manora (dhANA) 1 zAha zeramalajI devIcandajI jasavatagaDhavALA 6. pUnamacandajI zeramalajI bolyA i mAnakucA (kaccha) 1 sva. mahetA kuvarajI nAthAlAlanA smaraNArthe ha. temanA dharmapatni kunaranAi harakhacanda (mAnakuvA sthAnakavAsI jainasagha mATe ) mAlegAva . 1 zrI sthA jaina sagha ha. phatelAla mAlu jaina subaha tathA parAMo 1 zeTha chaganalAla nAnajIbhADa 2 zAha harajIvana kezavajI 3 velANI prabhulAla tramijIbhAi (borIvalI) 4 zrI vardhamAna sthA jaina saba 6. kezarImalajI anopacandajI gugaLIyA (malADa ) 5 -- zeTha DugarazI hazarAja vIsarIyA 6 zAha ramaNIkalAla kALIdAsa tathA a sau. kAntAvena ramaNIkalAla 7 zAha hiMmatalAla harajIvanadAsa 251 251 251 251 251 251 251 251 252 251 251 251 251
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________ moDelI 1 zAha pravINacanda narasIdAsa (sANadavALA ) 2 zAha gIradharalAla sAkaracanda bhANavaDa 1 zeTha jecandabhAi mANekacanda 2 saghavI mANekacanda mAdhanajI 3 zeTha lAlajIbhAi mANekacanda ( lAlapuravALA ) 4 zeTha rAmajI jINAbhAi 5 zeTha padamazI bhImajI phopharIA 6 phopharIA gADAlAla kAnajIbhAi 6. a. sau. zAtAvena vasanajI 7 vakIla maNIlAla kheMgArabhAI pUnAtara bhIma 1 capakalAlajI jaina pustakAlaya hA. chogAmalajI mAgImalajI mADota ( munI mAgIlAlajInA upadezathI ) bhIlavADA 1 zrI zAMti jaina pustakAlaya ha. cAdamalajI mAnamalajI saghavI 2 zeTha bhImarAja mIzrIlAlajI bhojAya (kaccha) 1 jJAna madiranA sekreTarI zAha kuvarajI jIvarAja bhAvanagara 1 sva kuvarajI vAvAbhAinA smaraNArthe i. zAha laheracanda kuvarajI 2 koThArI udayalAlajI sAheba 7 251 251 1 352 251 251 251 251 t - 251 251 251 251 251 251 301 251
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________ 251 251 301 301 251 251 25 zeTha suzAlamAi khagArabhAi 26 zAha premajI mAlazI gaMgara (malADa) 27 sva pitAzrI pattumAha monAbhAinA smaraNArthe hA. zAha kAnajI pattubhAi (malADa ) 28 zAha velajI jezoMgamAI chAsarArAma taraphayI temanA dharmapatni a. sau. sva. nAnapAinA smaraNArya 29 sva. pitAzrI rAyazI gheLajInA smaraNArthe hA zAha dAmajI rAyazI (malADa ) 30 zeTha javakalAla kasturacada kIraDIvAlA taraphathI zrI ajarAmara zAstrabhaDAra lIuDI mATe (mATungA) 31. sva. pitAzrI bhImajI korazI tathA mAtuzrI pAlIvAinA smaraNArthe hA. zAha umarazIbhAi bhImazI ( malADa) 32 zeTha cunIlAla naramerAma vekarIyALA 33 zAha varajAgabhAi zInajI (malAda) 34 zrIyuta ratIlAla bhAicanda mahevA 35 zAha khomajI mULajI pUjA ( malADa ) 36 mesarsa savANI TrAnsaporTa kampanI hA. zeTha mANekalAla vADIlAla 37 ghelANI valabhajI narabherAbha hA. narasIbhAi valabhajI 38 a. sau. samatAvena zAntIlAla ___C/o zAntIlAla ujamazI zAha (malAda) 39 tejANI kuveradAsa pAnAcanda 40 kapAsI mohanalAla zIvalAla 41 sva kezavalAla bacharAja koThArInA smaraNArthe murajanena taraphayI hA. janasukhalAlamAi ( malADa) 42 daDIyA amRtalAla motIcanda ( ghATakopara) 43 zeTha saradAramalajI devIcandajI kAveDIyA ( sAdaDIvALA) 251 251 251 251 251 251 251 251 251 251
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ 68 8 zAha ratanazI moNazInI kampanI 9 zAha zIvajI mANeka ( kaccha verAjAvALA ) * vorA pAnAcanda saMghajInA smaraNArthe itraivakalAla pAnAcada enDa bradharsa 2.1 sva. pU pitAzrI vIracada jesIMgabhAra 'lakhataravALAnA smaraNArthe ha. kezavalAla vIracanda zeTha 22 zA. kuvarajI haMsarAja 23 sva. mAtuzrI mANekabenanA smaraNArthe 6. zeTha valabhadAsa nAnajI ( pokhadaravALA ) 24 eka sadgRhastha ha. zeTha sudaralAla mANekacanda 15 a. sau pAnavAi hA zeTha padamazI narasiMhabhAI (malADa ) 16 zrIyuta amRtalAla vardhamAna vApodarAvALA hA dalIcanda amRtalAla dezAI 17 sva. zAha nAgazI sojapALa gudALAvALAnA smaraNArthe hA rAmajI nAgazI (malADa) 18 zAha rAmajI karazanajI thAnagaDhavALA 19 zAha nagInadAsa kalyANajI verAvaLavALA 20 zIvalAla gulAbacanda zeTha mevAvALA gay 21 sva. jaTAzakara devajI dozInA smaraNArthe hA. raNachoDadAsa (bAbulAla) jaTAzakara dozI 22 sva. goDA vaNArazI trIbhovana sarasaivALAnA smaraNArthe hA. jagajIvana vaNArazI goDA (malADa ) R # 23 sva. trIbhovanadAsa vrajapAla vIchIyAvALAnA smaraNArthe ' M "hA. haragoviMdadAsa trIbhovanadAsa ajamerA 24 sva. kAnajI mULajInA smaraNArthe tathA mAtuzrI 2. divALIbAhanA 16 upavAsanA dhAraNA masage hA jayaMtIlAla kAnajI (malADa ) 1 } i 251 251 251 251 251 301 251 251 251 301 251 251 7 251 301 251 T 251 251
Page #37
--------------------------------------------------------------------------
________________ 251 62 pArekha cImanalAla lAlacandanA dharmapatni a sau zrImatI cacaLavAinA smaraNArye ha sArAbhAi cImanalAla 63 zAha kozIbhAi hIrajIbhAi 64 pitAzrI kudanamalajI motIlAlajI muthAnA smaraNArthe ha motIlAla juparamala (ahamadanagaravAlA) 65 zrI vardhamAna zvetAmbara sthA. jaina satra ha. zeTha rupacanda zIlAla kAmadAra (adherI) 66 a. sau. kamaLAvena kAmadAra ha. rupacanda zIvalAla (arI) 67 dhI marInA morDana hAiskula TrasTa phaTa ha. zAha maNIgala ThAkarazI - 68 sva. mAtuzrI jIvInAinA smaraNArthe ha. zAmajI zIpanI kaccha gudAlAvAlA (goregAMva) 69 zAha rakhanIbhAi tathA bhAilAlabhAdanI kapanI (kAdIvalI) 70 a. sau. lAjuna ha. ravajI zAmajI (kAdIvalI) 71 a. sau. vena kudanagaurI manaharalAla sapanI (khAraroDa) 72 zAha karazana ladhubhADa (dAdara) 73 a so- rajanagaurI candulAla zAha C/ candulAla lakSmIcanda (mATungA) 74 mhevA moTara sTorsa hA. anopacanda DI. mahetA 75 zeTha manubhAi mANekacanda hA. jhATakIyA narabherAma morArajI (ghATakopara) 76 khetANI maNIlAla kezavajI (vaDIyArALA) ghATakopara 77 sva kasturacanda amarazInA smaraNArthe ho temanA dharmapatni - jhaveravena maganalAlanI vatA jayatIlAla kasturacada mazkArIA 78 sva. pUjya mAtuzrI japhalamAinA smaraNArthe hA. dezAi vrajalAla kAlIdAsa (malADa) 251 251 raka 251 301
Page #38
--------------------------------------------------------------------------
________________ 251 251 251 44 dozI catrabhuja sundarajI (ghATakopara) 45 dozI jugalakIzora canabhuja (ghATakopara) 46 dozI pravINacandra catrabhuja (ghATakopara) 47 zAha trIbhovanadAsa mAnamiMga doDhIvAlAnA smaraNArtha hA zAha harakhacanda trIbhovanadAsa 48 zAha jeThAlAla DAmarazI dhAgadhrAvALA hA. zAha vADIlAla jeThAlALa 49 zAha candulAla kezavalAla 50 sva. pitAzrI zAmaLajI kalyANajI goDalabAlAnA smaraNArthe hA. vRjalAla zAmaLajI nApIsI 51 zAha premajI hIrajI gAlA / 62 stra. pitAzrI bhagavAnajI hIrAcanda jasANInA smaraNArthe *ha lakSmIcandabhAi tathA kezavalAlabhAi 53 sva. pitAzrI hasarAja hIrAnA smaraNArthe - ha devazI hasarAja kaccha bodaDAvALA ( malADa ) 64 sva. mAtuzrI gomatIvAinA smaraNArthe ha. popaTalAla pAnAcada 55 zeTha nemacanda svarupacanda khabhAtavALA ___ ha. bhAi jeThAlAla nemacanda 56 stra. pitAzrI zAha avAlAla parasotama pANazaNAsAlAnA smaraNArthe temanA putro taraphathI ha pApAlAlabhAi 57. bena kezaravAi candulAla jesIMgalAla zAha 58 -daDoyA jesIgalAla trIkamajI 59 zAha kAntIlAla maganalAla (ghATakopara) 60 koThArI sukhalAlajI pUnamacadajI (khAra) 61.sva. mAtuzrI kaDavIvAinA smaraNArtha i. temanA pautra hakamIcanda tArAcanda dozI (adherI) 251 251 / 251 251 251
Page #39
--------------------------------------------------------------------------
________________ 277 251 251 250 251 mAMDavI (kaccha) 1 zrI sthA. cha koTI jaina saMgha hA. mahetA cunIlAla velajI mAMDacA (dhoLAjakagana) 1 zrI pADavA sthA jaina saMga ha a sau. kancanagaurI ratilAla gosalIyA gaDhaDAvALA mesANA 1 zAha padamazI suracandanA smaraNArthe hA. zIvalAla padamazI momnAsA 1 zAha devarAja peyarAna 2 zrIyuta nAthAlAla DI. mahetA yAdagIrI 1 zeTha vAdaramalajI sUrajamalajI benkarsa rANapura (mAlAvADa) 1 zrImati mAtuzrI samaratamAinA smaraNArthe ha. Do. narottamadAsa cunIlAla kApaDIyA rANAvAsa (mAravADa) 1 zeTha javAnamalajI nemIcandajI hA. yAu rIkhavacandajI rAjakoTa 1 vADIlAla DAiga enDa pinTIMga varkasa 2 zeTha ratIlAla nyAlacanda 3 vAyu parazurAma chaganalAla zeTha (udepuravALA) 4 zeTha manubhAi muLacanda (enjInIara sAheba) 5 zeTha zAntIlAla premacanda temanA dharmapatninA varasItapa prasage 6 udANI nyAlacanda hAkemacanda vakIla 7 zeTha prajArAma vIThalajI 8 vahena sUryAlA nauttamalAla jasANI (varasItapanI khuzAlI) 251 301 251 250 251 251 251 251 251
Page #40
--------------------------------------------------------------------------
________________ 251 251 251 250 251 __79 zAha naTavaralAla dIpacada taraphathI temanAM dharmapasni . .a. sau. suzIlAnenanA varSAMtapanI suzAlImA 80 zeTha rasIkalAla mabhAzakara moravIvAlA taraphathI temanA mAtuzrI maNIvenanA smaraNArye 81 koTIcA jayatIlAla raNachoDadAsa saubhAgyacada junAgaDhavAlA 82 modI abhecanda muracanda rAjakoTavAlA hA. DosAlAla abhecanda 83 stra zAha rApazI kacarAmAinA smaraNArtha temanA dharmapatni neNanAi vI i. zAha jeThAlAla rAyazI 84.zrIyuta je sI vorA 85 zrI vardhamAna sthA jaina zrAvaka saMgha ha. saghanI cImanalAla amaracanda (dAdara) 86 sva. AzArAma gIradharalAlanA smaraNArthe ha. zAMtilAla AzArAmanI vatI jasavatalAla zAtIlAla lakhataravALA 87 zAtIlAla DugarazI adANI 88 zrImatI maNIvAi vRjalAla pArekha cerITrevala TasTa phaDa ha. pArekha hajalAla durlabhanI 89 zAha manaharalAla prANajIvanadAsa 90 vorA ThAkarazI jasarAja Co M/s ThAkarazI enDa ku. 91 dozI bhIkhAlAla vRjalAla 92 zAha gopAlajI mAnasaga 93 dozI phUlacada mANekacada 94 gAdhI kAMtIlAla mANekacanda 95 zeTha maNIlAla gulAbacanda 96 koThArI ramaNIkalAla kasturacanda 97 vhena candanavena amRtalAla vAriyA 98 zeTha apakalAla cunIlAla dAdabhAvAlA 251 12M 251 251 251 250 251 251 251 251 251
Page #41
--------------------------------------------------------------------------
________________ 35 251 lasatara 1 gAha rAyacanda ThAkaragInA smaraNArthe hA. gAda zAntIlAla rAyacanda 2 bhAvasAra harajIvanadAsa prabhudAmanA smaraNArye hA. bhAi jIbhopanadAma harajIvanadAsa 251 3 zAha cunIlAla mANekacanda 251 4 zAha jAdavajI opaDabhAi sadAdAlAnA smaraNArthe hA bhAi zAntIlAla jAdavajI 251 5 dozI ThAkarazI gulAlacandanA smaraNArthe temanA dharmapatni samaratana rAjalAla taraphathI hA. jayantilAla ThAkarazI'' 251 6 zAha talakazI hIrAcadanA smaraNArthe ha amRtalAla talakazI lAlapura 1 zeTha nemacanda sabajIbhAi modI hA. maganalAlabhAi . 2 zeTha muLacanda popaTalAla hA magIbhAi tathA jesoMgalALamAi 251 lAkherI (rAjasthAna) 1 mAstara jeThAlAla monajIbhAi hA. mahetA amRtalAla jeThAlAla (sIpIla enjInIara sAheva) 251 ___ lImaDI (pacamahAla) 1 zAha kuvarajI gulAbacada 2 chAjeDa ghAsIrAma gulAbacanda 251 3 zeTha pIracanda pannAlAlajI karNAvaTa 251 ___ lIghaDI (saurASTra) 1 zAha cakubhAi gulAvacada 251 lAkaDIyA (kaccha) 1 zrI sthA. jaina sara i. zAha ratanazI karamaNa 251 251
Page #42
--------------------------------------------------------------------------
________________ 9 modI saubhAgyacanda motIcanda 10 badANI bhImajI velajI taraphathI temanA dharmapatni a. sau samaratavenanA varasItapanI khuzAlI 34 11 dozI motIcanda dhArazIbhAi ( rITAyarDa enjInIara sAheva ) 12 kAmadAra candulAla jIvarAja dhrAMgadhAvALA 13 hemANI ghelubhAi sanacada 14 prabhulAla nyAlacanda daphatarI 15 sva. mahetA devacanda puruSottamanA smaraNArthe temanA dharmapatni hemakuravAI taraphathI hA. jayantilAla devacanda mahetA 16 pArekha zIvalAla jhujhAbhAi mombAsAvALA i. a sau. kacanavana rAjAjIkAkeraDA ( bhIlanADA ) 1 zrImAna jorAvaramalajI dharmacandajI DugaralAla ( munizrI mAgIlAlajInA upadezathI ) rAyacura 1 sva. mAtuzrI moMghIbAinA smaraNArthe ha. zAha zIvalAla gulAbacanda vaDhavANavALA raguna 1 kAmadAra goradhanadAsa maganalAlanA dharmaparina a. sau. kamaLAbena 1 pUjya vAlajIbhAi nyAlacanda 1 aneka bhaktajano taraphathI P rApara (kaccha) ratalAma hA zrImAna kezarImalajI Daka ( kevaLa muninA upadezathI ) 251 251 251 250 251 251 251 252 251 251 251 251 251
Page #43
--------------------------------------------------------------------------
________________ 281 251 251 251 / 251 vaNI 1 mahetA nAnAlAla chaganalAlanA dharmapatli sva. caMcaLavena tathA purInanA smaraNArthe hA. bhAi manaharalAla nAnAlAla vaDodarA 1 kAmadAra kezavalAla himatarAma prophesara sAheba (gAMDalagAnA) 2 vakIla maNIlAla kezavalAla zAha vaDIyA 1 paMcamIyA bhAnabhAi kALAbhAi ( jetapuravALA) vAkAnera 1 mAstara kAntilAla avakalAla khaTerIyA 2 daphatarI cunIlAla popaTalAla morapIvAlA hA. bhAi pANalAla cunIlAla pIchIyA 1 zrI sthA jaina sagha i. ajamerA rAyacanda japALa vIramagAma 1 zAha vIDalabhAi modI mAstara 2 zAha nAgaradAsa mANekacanda 3 zAha maNIlAla jIvaNalAla (zAhapuravALA) 4 zAha abhulakha (vacumAi) nAgaradAsanA dharmapatni a sau. vena lIlAvatInA paramItapanA pAraNAnI suzAlImA. ha bhAi kAntIlAla nAgaradAsa 5 sva zeTha ujamazI nAnacandanA smaraNArthe ha. zeTha cunIlAla nAnacanda 6 sva. zeTha maNIlAla lakSmIcadanA smaraNArtha ha. khImacadabhAi (khArAghoDAvALA) 251. 251 251 251 300 251 251
Page #44
--------------------------------------------------------------------------
________________ 251 251 - 251 251 251 lonAvalA 1 zeTha dhanarAjajI mULacanda muuyaa| ludhiyAnA 1 rAjendrakumAra jaina dilhIvALA vaDhavANa zahera 1 zAha dIlIpakumAra savAilAla ha savAilAla nanakalAla zAha 2 zAha maganalAla gokaLadAsa hA. ratIlAla maganalAla kAmadAra 3 saghavI muLacanda vecarabhAi hA. bhAi jIvaNalAla gaphaladAsa 4 zeTha jalAla sukhalAla 5 zeTha kAntIlAla nAgaradAsa 6 vorA carabhuja maganalAla 7 saghavI zIvalAla hImajIbhAi 8 zAha devazI devakaraNa 9 vorA DosAbhAi lAlacanda sthA. jaina sagha hA. vorA nAnacanda zIvalAla 10 borA dhanajIbhAi lAlacanda sthA jaina sagha hA. vorA pAnAcaMda govaraidAsa 11. dozI vIracada suracaMda hA dozI nAnacada, ujamazI 12 sva. vorA maNIlAla maganalAla hA. vorA catrabhuja maganalAla 13, zAha vADIlAla devajIbhAi 251 251 251 251 251 251 ... 251 vaTAmaNa, 251 1 zrI vaTAmaNa sthA jaina saMgha hA. zrI DAhyAbhAi halubhAi paTela valasADa 1 zAha khImacanda mULajIbhAi 251
Page #45
--------------------------------------------------------------------------
________________ 251 251 251 251 251 verAvala 1 zAha kezavalAla jecandabhAha 2. zAha khImacanda saubhAgyacanda vasanajI 3 stra zeTha madanajI jecandabhAunA smaraNArthe temanA dharmapatni ___lADakuvarayAi taraphathI ha. dhIrajalAla madanajI 4 zrI sthA jaina sagha hA zAha zobhecanda karazananI vaDagAMva sTezana 1 zeTha mANekacandajI rAjamalajI vAphaNA . saraseja 1 sva. pitAzrI zAha phakIracanda pujAmAinA smaraNArthe hA. zAha ramaNalAla phakIracanda satArA 1 sva. madanalAlajI kudanamalajI koThArInA smaraNArthe ha temanA dharmapani rAjakuvaranAi madanalAlajI sAsavaDa 1 zeTha candanamalajI muthAnA dharmapatni a. sau. raganAi muyA taraphathI hA. amaracandajI muthA - sADI 1 zeTha devarAjajI jItamalajI pUnamIyA sAlavanI (baMgAla) 1 dozI cunIlAla phulacanda moravIvALA sANada 1 zAha hIrAcanda chaganalAla ha. zAha cImanalAla hIrAcanda 2 a. sau campAvena ha. dozI jIvarAja lAlacada . 251 251 250 301
Page #46
--------------------------------------------------------------------------
________________ / 251 7 sva zeTha harIlAla prabhudAsanA smaraNArthe ha. zeTha anubhAi harIlAla 8 saghavI jecadabhAi nAraNadAsa 251 9 sva. zAha velazIbhAi sAmaracandabhAinA smaraNArthe ha cImanalAla velazI 251 10 pArekha maNIlAla TokarazI lAtIvALA taraphathI (moTIvenanA smaraNArthe) 251 11 zAha nAraNadAsa nAnajIbhAinA suputra vADIlAlabhAinA dharmapatni a. sau. nAragocenanA varasotapa nimItte hA. zAntIbhAi , 251 12 stra chatrIladAsa gokaLadAsanA smaraNArthe temanA dharmapatni / kamaLAvena taraphathI hA. majulAkumArI 13 zrI sthA jaina zrAvikA sagha hA. pramukha a. sau. rabhAvena vADIlAla 251 14 sva trIbhovanadAsa devacada tathA sva a sau. cacaLananA smaraNArthe hA. Do. hiMmatalAla sukhalAla 251 15 zAha mULacanda kAnajIbhAi taraphathI hA. zAha nAgaradAsa oghaDabhAi 16 zeTha mohanalAla pIttAMvaradAsa __hA. bhAi kezavalAla tathA manasukhabhAi / 17 zrImatI horAcena nathubhAinA varasItapa nimitte tA nayubhAi nAnacanda zAha / / 18 stra maNIyAra parasotamadAsa mundarajInA smaraNArtha hA. zeTha sAkaracanda parasotamadAsa / / . 19 zeTha maNIlAla zIvalAla / 251 , 251 251
Page #47
--------------------------------------------------------------------------
________________ 251 251 sajelI (pacamahAla) 1 zAha luNAjI gulAmacanda 2 zrI sthA. jaina sagha hA. zeTha premacanda dalIcanda hATInA mALIyA 1 zeTha gopAlajI mIThAbhAi 2 a. sau majunalAgena bhagavAnadAsa gAdhI hArIja 1 zeTha amulagvabhAi muLajI hA. prakAzacanda amulakha 2 sva. vena candrakAntAnA smaraNArtha hA. amulagvaM muLajIbhAi 250 251 301 301 tA. 15-12-59 sudhImA membaronI sacyA 10 Adya muralIdhI 21 murabbIzrI 57 sahAyaka membaro 522 lAipha memvaro 65 vIjA klAsanA memaro 675 kula memmaro sAkaracanda bhAicanda zeTha rAjakoTa tA. 16-12-59 matrI
Page #48
--------------------------------------------------------------------------
________________ 3 paTela mahAsukhalAla DosAmAi 4 zAha sAkaracada kAnajIbhAi 5 purIvena cImanalAla kalyANajI saghavI lImaDIvALAnA smaraNArthe hA. vADIlAla mohanalAla koThArI 6 pArekha nemacanda motIcanda muLIvALAnA smaraNArthe 6. pArekha bhIkhAlAla nemacanda 7 saghanI nAraNadAsa dharamazInA smaraNArthe ha bhAi jayantilAla nAraNadAsa 8 zAha kasturacaMda harajIvanadAsa hA. Do. mANekalAla kasturacaMda zAha surata 1 zrI sthA jaina sagha hA. zAha ratIlAla lallubhAI 2 zrIyuta kalyANacanda mANekacanda haDAlAvALA 3, zrI harIpurA chakoTI sthA. jaina sagha hA. bAbulAla choTAlAla subaha (kaccha) 1 sAvaLA zAmajI hIrajI taraphathI ( sadAnadI jaina munizrI choTAlAla mahArAjanA upadezadhI subaha sthA jaina saba jJAnabhArane bheTa ) surendranagara 4 zAha nyAlacanda harakhacanda 5 zAha vADIlAla harakhacanda ge 1 zeTha cAMpAzIbhAi sukhalAla 2 bhAvasAra cunIlAla premacanda 3 sva kezavalAla mULajIbhAinA dharmapatni amRtavAinA smaraNArthe hA zAha bhAilAla kezavalAla 251 251 251 251 251 271 251 251 251 251 251 251 251 251 251
Page #49
--------------------------------------------------------------------------
________________ amadAvAda mAragapura parI. pAnAcaMda jhaveracadane upAzraya mavata ra01pa, nI praSTiIyadApUrNamA, budhavAra vRddha sthIravAsI sunizrI mANecaMdajI mahArAjane abhiprAya pU AcArya ghaNIlAlajI mahArAja, ApanA taraphathI bahAra AvelA zrI AcArAga sUtra bhA 1 ane bhA raje, zrI dazavaikAlikA 1,ii uttarAdhyayanacha bhA 1lo tathA Avazyaka sUtra vAcI vicArIparamelAma thAva thaye, sAna tAju thayuM ane ghaNuja navuM jANavAnuM maLyuM yuge yuge dharNoddhAraka mahApu vaI gayA, te pramANe ApazrIe pravacananI prabhAvanAne uddhAra karI tIrthaMkara jina nAma kama upAmyuM che te mahAvIra prabhunA siddhAne ahanIma vadana namaskAra ho pU zrI ghAsIlAlajI mahArAjanI AgamabatrIsI AjathI 15 varSa pahelA madhara 5 5 zrI ghAmIlAlajI ma saurASTramAM padhAryA ane saurASTranA Agamapriya mahAnubhAvoe temanI vidattA, saskRta bhAvAnuM temanuM jJAna vagere jeIne temane vinaMtI karI ke ApaNA samAja mATe hajAra varSa sudhI jIvita rahe tevuM saMskRta TIkAvALu Agama sAhitya ApanA dvArA lakhAze te te jaina samAja mATe khUbaja upayegI thaI paDaze, A vAta pUjyazrIe kabula karI zAdvAra samiti nAmanI saMsthA sthapAI ane thoDAka taDakA chAyA nihALyA pachI A samiti Aje ghaNI majabuta banI gaI che teNe atyAra sudhImAM 17-18 AgAme prasiddha karyA che 3-4 Aga presamAM chapAI rahyA che 4-5 Agama lakhAIne taiyAra thaI rahyA che ane mAtra 7-8 Agamo have lakhavAnA bAkI rahyA che je pU zrI ghAsIlAlajI ma nI zArIrika sthiti zAsanadevanI kRpAthI kharekhara raheze te traNa varSamAM A sapUrNa batrIsI lakha vAnuM kArya pAra paDaze A mATe ame pU zrI ghAsIlAlajI ma ane zAstro dvAra samItIne anekAneka dhanyavAda pAThavIe chIe ane IcchIe chIe ke A kArya nirvidane pAra paDe . . . . - S 2 para
Page #50
--------------------------------------------------------------------------
________________ zamaNusa ghanA pU AcAryazrI zAstravettA AtmArAmajI mahArAja temaja zramaNa saghanA bIjA mahArathIo temaja anya zAstrajJa sate tathA satIo, prophesara sAheba tathA vidvAna tatrIonA abhiprAye ame agAu prasiddha karI cUkyA chIe hAlamAM AvelA navA abhiprAyo A nIce prasiddha karavAmAM Ave che goMDala saMpradAyanA gAdIpati pUjya AcAryazrI bA bra zAstrajJa puruSetamajI mahArAjazrInA zAstro mATenA udgAre pUjya zrI ghAsIlAlajI mahArAja Agama prakAzanane ane zarIranI darakAra karyA vagara ahanIza tanatoDa mahenata karI rahyA che tene mATe dhanyavAda che kAraNa ke zAstroddhAra samiti dvArA temanA bahAra paDelA zAstronuM vAcana karatA mane te uparathI khAtrI thaI che ke bIjA prakAzane karatA pUjyazrI ghAsIlAlajI mahArAje mahenata laIne je prakAzana karyA che te mane zreSTha lAge che ? - Aje pUjya AcArya zrI gurudeva puruSottamajI mahArAjanA ravamukhethI uparanA zAdo sarI paDyA che tenI me A nedha karI che li sAkaracada bhAIcaMda zeTha geDala tA 20-9-19 ravivAra
Page #51
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAdhyayannasUtram / ( dvitIyo bhAga. ) // atha caturthamadhyayanam // " ukta tRtIyamadhyayanam / atha caturthamadhyayanamucyate / aya cAyamabhisamvandhaH - tRtIyAdhyayane caturaGgI durlabheti pratibodhitam tA prApya pramAdo na kArya iti sambandhena caturthAdhyayanasya pramaGgaH / jaropanItasya na ko'pi zaraNa bhavatItyato dharme mamAdo varjanIyaH ityarthaM pratibodhayitu hi caturthamadhyayanaM prArabhyate / tasyA''yagAthAmAda- asarAya " ityAdi / " mUlam daily fo asakhyaM jIviyaM mA pamAryee, jarovaNIyassa hu~ natthi tANaM / evaM viyaNAhi jeNe pematte, kiM nuM vihisI ajJeyA gaihiti // 1 // caturtha adhyayana prArambha tRtIya adhyayana kahA jA cukA hai / aba caturtha adhyayana prArambha kiyA jAtA hai / tRtIya adhyayana ke sAtha isakA savadha isa prakAra haitRtIya adhyayana meM jo aisA kahA hai ki- " manuSyatva, dharmazravaNa, jinavacanazraddhA aura sayama meM vIryollAsa se cAra aga durlabha haiM " so unako prApta karake pramAda nahIM karanA cAhiye, yaha bAta isa adhyayana dvArA samajhAI jAvegI, jarAgrasnako koI zaraNa nahI hotA hai ataH pramAda nahIM karanA cAhie isa mambandhako lekara isa caturtha adhyayanakA prArambha huA hai| isakI yaha sarva prathama gAthA hai- asakhya ' ityAdi / cothu adhyayana trIjI adhyayana purU thayu have ceAthA adhyayananA prAra bha karavAmA Ave che trIjA adhyayananI sAthe A adhyayananA sa kha dha A prakAranA che-trIjA adhyayanamA je kahevAmA Avyu ke " manuSyatva, dha zravaNu, jInavacanamAM zraddhA ane sa yamamA vIcaMtlAsa (pravRtti) e cAra vastu AtmAne prApta thavA durlabha che e cAra vastuo prApta thayA pachI paNa pramAda na karavA joIe A vAta adhyayana dvArA samajAvavAmA Ave che . vRddhAvasthAmA keAI e zaraNu thatu nathI mATe pramAda na karavA joI e e sa kha dhane laIne A cAthA adhyayananA prArabha thAya che tenI A sarva prathama gAthA che 4 asarAya ' tyAhi
Page #52
--------------------------------------------------------------------------
________________ zAstroddhAranuM bhagIratha kArya jaina zAstroddhAra samiti mAsa pUjya zrI ghAsIlAlajI mahArAja zAstra upara sAskRta TIkA lakhI rahyA che temaja tenA anuvAda gujarAtI temaja hiMdI bhASAmAM sAthe thAya che ane A rIte eka zAstra cAra bhASAmAM pragaTa thAya che AvA zA lagabhaga 18 thI 20 pragaTa thaI gayA che ane 25 lagabhaga Agama saskRta TIkA sahita lakhAI gayA che eka batrIzInA sa pUrNa pustako lagabhaga 50-60 jeTalI saMkhyAmAM thaze ane zadvAra samiti te saMpUrNa batrIzI mAtra 251 rUpiyA bharanArane ghera beThA pahocADe che ke jenI kiMmata Azare 800 thI 900 lagabhaganI thAya ATalI sastI kiMmate Agama batrIzI ghera ghera pahoMcADavAnuM kArya keIe paNa Aja sudhI karyuM hoya te A prathama ja che A pahelA eka prayAsa pUjya zrI amulakhapIjI mahArAje Agamo upara hiMdI anuvAda karela ane jene zeTha sukhadeva sahAya javAlAprasAde chapAvIne dareka jagyAe maphata pahecADela paNa te vakhate badhu ya kAma sastu hatuM jayAre atyAre te kAgaLanA bhAva 10 gaNuM vadhI gayA che temaja chapAI vagerenA bhAva paNa vadhyA che te uparAta A zA sa kRta TIkA sAthe pragaTa thAya che eTale A sUtranI batrIzInI kiMmata eka hajAranI AkIe te paNa ochI che mATe AvI suMdara taka keI paNa sagha ke saMsthA jatI na kare evI jaina samAjane amArI vinatI che pAca varasa pachI A batrIzI hajAra rUpiyA detA paNa nahi maLe e sahue khAsa dhyAna rAkhavA jevuM che A uparAta A bhagIratha kAma samiti ane pUjya zrI je utsAhathI karI rahela che tene pUrNa sahakAra sAthe sahAyatA ApavI paNa jarUrI che A kAma ApaNu ja che ema dareka sAdhu sAdhvIo paNa samaje ane dareka sa che paNa samaje tatrI jaina jyoti" tA 20-12-59
Page #53
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a 4 gA0 1 narAmastasya zaraNAbhAva janA ki prANa-zaraNa nu yahISyanti prApsyanti, na kimapi / pramAdinA hisakAnAmindriyavazAtinA sasTamAptau ko'pi trAtA na bhavatItyarthaH / tasmAd dharme pramAdo na kArya iti bhAvaH / 'jaNe pamatte' iti prathamArahuvacanasthAne sUtratvAdeka vacanam / / athavA 'pamate jaNe 'he pramattajana ! hati sambodhanam // pApasthAnoM se virakta nahIM hote haiN| aise manuSya (ki gahiti-ki(prANa) grahISyanti) phimakI garaNa prApta kara sakege / athavA kyA zaraNa prApta kara sakege? kucha bhI nhiiN| tAtparya kahane kA yaha hai ki jo jIva pramAdI hote hai indriyoM ke gulAma hote haiM tathA hiMsaka hote haiM unakA rakSaka koI nahI hotA hai, isaliye dharmasevana meM pramAda nahIM karanA cAhiye / (Nva biyANAhi-eva vijAnIdi) aisA smjho| bhAvArya-jo vyakti pramAdI hote hai hiMsaka eva indriyoM ke vazavartI hote ha ve sana prakAra ke anoM ko karane meM jarA bhI kasara nahIM rakhate haiM / unako sasAra meM kapToM se koI nahIM bacA sakatA, ata dharma kA sevana avazya AvazyakIya hai ki jisase jIva kI harasamaya rakSA hotI rahe / tayA yara bhI samajhanA cAhiye ki yaha Ayu pratidina ghaTa rahI hai| isako baDhAnevAlA koI bhI nahIM hai / jana vRddhAvasthA AvegI tara to itano bhI zakti nahIM rahegI ki jisase thor3A yakRta bhI dharmasAvana ho sake / usa avasthA meM usa jarA se rakSA karanevAlA 5 / 5 42vAthI pAThInstA nathI sevA manuSya kiMgahiti-ki (trANa) gRhISyanti kenuM zaraNa prApta karI zakaze ? kayu zaraNa prApta karI zakaze ?, koI tene zaraNa Apaze nahi kahevAno Azaya e che ke je jIva pramAdI jIvana gALe che, IndriyonA gulAma (lAlupa) temaja hiMsaka hoya che tenuM koI rakSaka thatu nathI bhATe bhI nahita mAnyarabhAta pramAna 42vo naye, eva viyA NAhi-eva vijAnihi bheTazuto sabhAle / bhAvArtha-jeo pramAdi jIvana gALatA hoya che, hiMsaka ane Indriyane vazavati lupI hoya che, teo sarva prakAranA anarthone karavAmAM jarA paNa kacAzaDhIlAza rAkhatA nathI tene saMsAranA dukhethI koI choDAvI zakatuM nathI ATalA mATe dharmanuM AcaraNa jIvanamAM Avazyaka vastu che ke jenAthI jIvanI paLepaLe 2kSA thatI rahe che je dharmanI rakSA kare che tenI rakSA dharma kare che tathA e paNa vicAravuM joIe ke, A AyuSya kSaNe kSaNe-divase divase ochuM thatuM jAya che, tene vadhAravA keI samartha nathI jyAre vRddhAvasthA Avaze tyAre te eTalI paNa zakti nahI rahe ke jenAthI thoDI ghaNI paNa dhamakaraNa thaI zake,
Page #54
--------------------------------------------------------------------------
________________ - W uttarAdhyayanasUne yA-aptaskRta jIvita mA pramAdayeH, jaropanItasya hu nAsti trANam / eva vijAnIhi janAH pramattAH, kiM nu vidisrA ayatAH grahISyanti // 1 // TIkA-he ziSya ! jIvitam idamAyuH, asaMskRta saMskArahIna vardhayitumazakyam / dvA-asaskRtam asadheyam asti, ato mA pramAdaye =pramAda mA kuru / 'hu' nizcayena jaropanItasya jarayA-vRddhatvena upanIta:-maraNasamIpa mApitastasya purupasya Na-zaraNa nAsti, yadvA-jarAmupanIta:-svakarmaNA jarA prApitastasya trANaM-zaraNa sti, yena jarA'panIyate tat nANa nAsti / tathA jarAjarjaritadehayatastAdazI makaraNazaktirna bhavati / kiMca-eva akSyamANa vijAnIhi-pramattA:pamAdAntaH, hiMsA hiMsakAH, ayatAH ajitendriyAH, tattatpApasthAnebhyo'nuparatA vA, ____ anvayArtha he ziSya ! (jIviya asakhaya-jIvita asaskRtam) paha Ayu asaskRta hai-saskAra hIna hai-isakA vaDhAnA azakya hai athavA-asakhyeya hai-TUTane para sAdhane yogya nahIM hai, ataH (mA pamApae mA pramAdayeH) dharma meM pramAda mata karo / "hu" nizcaya se (jarovaNI passa-jaropanItasya ) jarA se maraNa ke samIpa pahu~cAye gaye jIva kA (tANa-trANam ) zaraNa (natthi-nAsti) koI nahIM hai, athavA aisA koI nahIM hai jo apane karma ke dvArA jarAke pAsa pahuMce hue jIva ko usa jarA se bacA sake / tathA jarA se jisakA zarIra jarjarita ho rahA hai aise jIva kI aisI bhI zakti nahIM hotI hai, jo vaha usa avasthA meM dharma kara sake / (pamatte jaNe-pramattA janAH ) jo manuSya pramAdI hote haiM, ve (vihiMsA-vihiMsrA) svapara ke ghAtaka hote haiM (ajayAayatAH) indriyoM ko vaza meM nahIM karanevAle hote haiM, athavA unara manvayArtha-ziSya ! jIviya asakhaya-jIvita asA tam mAmAyuSya asa skUta che tene vadhAravuM zakaya nathI temaja tuTelu AyuSya sAdhI zakAtu nadhI, bhAthImA pamAyae-mA pramAdaye prabhAhana 42 / "hu"nizcayathA jarovaNIyassamaropanItasya vRddhAvasyAthI bharaghunI sabhI5 palAyA nu tANa-trANam zaraNu na--inArita keI nathI athavA evo keI samartha nathI ke je pitAnA karma dvArA ghaDa5Nane Are pahocelA jIvane e vRddhAvasthAthI bacAvI zake tathA vRddhAvasthAne kAraNe jenuM zarIra jarjarita thaI rahyuM che evA jIvane evI zakti 51 nathI 2hI tI tethe bhavasyAmA para dharma 4rIza pamattejaNe-pamattA manA re manuSya pramAhI rAya che te vihiMsA-vihinA pAtAnA mana bhIganA bAta jAya che ajayA-ayatA chandriyo 652 49 bhaNI zata nayI tamA
Page #55
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma0 4 gA0 1 jarAviSaye aTTanamaladRSTAnta mamaiva mahattvakSatimAnatA ca bhavatIti kacidanya balotkaTa marala gavepayAmi, iti vicintya malla gavepayana samudrataTe gataH / tatra te naiko mAtsyiko'tiliTaH sphUtimAn dRSTaH, tasya cala tarasvitA-(sphUrti) ca jJAtvA rAjJA sa popitaH, malla yuddhasya zikSA ca daapitaa| tato'sau mahAmallo jAtaH / tasya mAtsyikramalla iti nAma kRtam / anyadA kadAcidaTTanamallaH sopArake samAyAtaH / rAjJA tena saha mAtsyikramallasya mallayuddha kAritam / sa mAtsyikamallena mallayuddhe parAjitaH / hastinA kiyA ki yaha pahilavAna kisI dUsare rAjya se Akara hamAre deza ke malloM ko jIta kara jo unakI patAkA chIna letA hai so isase merI hI pratiSThA me hAni AtI hai, tathA padanAmI bhI hotI hai| isaliye isako parAsta karane ke liye isase adhika baliSTha matla kI khoja karanI cAhiye / isa prakAra vicAra kara rAjA anya kisI malla ko khojane ke liye samudrataTa para AyA / vA usane eka macchImAra ko 'dekhA jo atyanta daliSTa aura sphUrtimAna thA / usako dekhakara rAjA ne usake yala eva sphUrti kA andAjA lagAkara apane pAsa rakha liyA aura khUba use puSTa karane lgaa| maralayudvakI zikSA bhI isako dilaayii| isase yaha mAmalla bana gyaa| usakA nAma rAjAne mAtsyika malla rakha diyaa| eka samaya anamalla sopAraka AyA / rAjAne usakI kustI isa mAtsyikramalla ke sAtha karavAI / anamalla ko isane parAjita mArA dezanA mallone yuddhamAM jItIne temane harAvI vijaya dhvaja AcakI le che, tethI te mArI, mArA rAjyanI pratiSThAne hAni pahoMce che tathA badanAmI paNa thAya che mATe ene zikasta Ape-harAve tevA tenAthI paNa balavAna mallanI mAre zodha karavI joIe A prakArano vicAra karIne te rAjA bIjA zaktizALI malanI zodha karavA samudra taTa upara Ave tyA teNe atyata baliSTha ane smRtivAlA eka mAchImArane je tene joIne rAjAe enA baLa ane skutine A dAja kADhI potAnI pAse rAkhI lIdho ane tene sArI rIte rUSTa puSTa karavA lAge mallayuddhanuM zikSaNa paNa tene apAyu AthI te mahA mala banI gaye rAjAe tenuM nAma mAspikamala rAkhyuM eka vakhata aTTanamala sopAraka Avyo rAjAe tene mAspikamala mAthe malayaddha karavA AhAna Agya mayaddha thaya mAsmikamale adanamasa
Page #56
--------------------------------------------------------------------------
________________ -- uttarAdhyayanale jaropanItasya ca trANa nAstItyatra aTTanamalladRSTAntaH procyate ujjayinyA jitazatrunAmakasya nRpateraTananAmA mallaH sarvarAjyeSajeya AsIt / itazca samudrataTe sopArakanAmni nagare siMhagirinAmako rAjA mallayuddhadarzanazyi AsIt / sa mallAnA yo vijetA bhAti, tasmai bahudravyaM dadAti / aTTanasvatra gatvA mallAn vijitya varSe varSe patAkA harati / tataH siMhagirinpo manasi cintayati-ayamanyasmAdrAjyAdAgatya manmallAn vijitya patAkAM irati, eSA koI bhI nahI hogA ataH he ziSya aisA samajhakara tumako dharmake sevana karane meM pramAdI nahIM honA cAhiye / jaropanIta-jarAgrasta-jIva kA koI rakSaka nahIM hai, isa viSaya para anamalla kA dRSTAta likhA jAtA hai___ ujjayinI nagarI me jitazatru rAjA kA eka malla-pahilavAna thaa| isakA nAma anamalla thaa| kisI bhI rAjyameM isako parAsta karanevAlA eka bhI vyakti nahI thaa| sarva rAjyoM meM yaha ajeya mAnA jAtA thaa| samudra ke taTa para eka sopAraka nAma kA nagara thaa| usakA rAjA siMhagiri thA / usako mallayuddha dekhane kA vaDA zauka thaa| malloM kI kustI meM jo malla jaya pAtA usako yaha khUba inAma diyA karatA thaa| anamalla pahilavAna vahA prativarpajAtA aura anya mallo ko parAstakara apanI jayapatAkA phhraataa| aisA dekhakara siMhagiri rAjA ne vicAra te avasthAmAM ghaDapaNanA du khethI bacAvavAvALuM keI haze nahI mATe che ziSya e pramANe samajIne tamAre dharma karaNa karavAmAM jarApaNa pramAdi banavuM na joIe - ghaDapaNanA Are pahelA jIvane kaI bacAvI zakatuM nathI A viSaya upara aTTanamahalanu dekhAta ApavAmAM Ave che ujajaini nagarImA jItazatru rAjAnA darabAramAM aTTananAme eka mallakustIbAja hate AjubAjunA ekapaNa rAjyamAM evI kaI paNa vyakti na hatI ke je tene zikasta-parAjaya ApI zake dareka rAjyamAM e ajeya mAnavAmAM Avate hete samudranA kinArA upara pAraka nAmanuM eka nagara hatuM tyAnA rAjAnuM nAma si hagiri hatuM tene mallayuddha jevAne ghaNe bhAre zekha hato te mallonI kustI ne goThavatA ane mallayuddhamA je jItI jAya tene te sArU InAma ApatuM hatuM aTTana pahelavAna daravarSe tenA rAjyamAM thatA mallayuddhamAM bhAga levA jatA ane tyAre anya mallone harAvI potAne vijaya vija pharakAvate dara vakhate A pramANe banatuM joIne_sihagiri rAjAne vicAra tho ke, A pahelavAna ke anya rAjyamAthI ahi AvIne
Page #57
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA bha0 5 gA0 1 arAvipaye mahanamadRSTAnta layA phalahI(kAsa)mutpATayantaM ta kRSIvalaM vilokya, mahAn baliSTo'yamiti cintayan sa tadIyA''hAradarzanArtha yAnat tiSThati tAvat tasya kRSIvalasya bhAryA tatmAtarAzAya kUrasabhRta vRdghaTa gRhItvA tatra samAyAtA / sa kapIvalaH kummastha sarala kara grAsalIlyA bhuktamAna tadanu sa kyA'pi gatvA purIpotsarga kRtavAn / aTTanamallamtatra gatvA tatpurIpa AgapurIpavat svalpa zuSka dRSTvA tajjATharAgni pragala vijJAya cintayati-'aya mama vairiniryAtanasamayaH syAt ' iti vicintya sAyakAle tRNa jaise samajhakara phalahI-kapAsa ke paudhoM ko ukhADatA jAtA thaa| anamalTa ne kisAna ko dekhate hI "yaha mahAn naliSTha hai" aisA vicAra kara usake AhAra kA nirIkSaNa karane ke liye vahA kucha dera ThaharanA ucita samajhA / itane meM usakI patnI usake kalevA ke liye bhAta se bharI huI eka bar3I bhArI haDiyA lekara vahA A pahu~cI / kRpaka ne usa samasta bhAta ko eka kavala ke jaisA samajhakara degvate 2 khAliyA / yAda meM vaha zauca karane ke liye gayA to ahanamalla ne jarAM vaha zauca karane ke lie gayA thA usa sthAna ko bhI dekhA / vahAM chAgayakare kI purIpa -miMganI ke samAna purIpa - viSTA par3I huI use dikhalAI dii| usane svalpa eva zuSka usa viSTA se yaha nizcaya kiyA ki isakI jaTharAgni vizepa rIti se uddIpta hai| aTTanamalla ne ina yAtoM ke nirIkSaNa se yaha mana meM pakA vicAra kara liyA ki yaha mere vaira ko bhajAne meM samartha ho sakatA hai| isa taraha nizcaya karake aTTanamalla saayghAsanI mAphaka vacce AvatA kapAsanA choDavAone ukhADIne pheMkI dete hate aTTanamale e kisAnane joI "A cesa mahAna baLavaLe che tene AhAra te jela 2" ema vicAra karI tenA kherAkanuM nirIkSaNa karavA mATe tyA De vakhata rAha joIne beThe eTalAmAM te kheDUtanI patnI tene khAvA mATe bhAta bharelI eka moTI hADI laIne tyAM AvI pahocI kisAna e saghaLA bhAtane eka jhapATe khAI gaye jamyA pachI te kudaratI hAjate-jAjarU gaye aTTanama pAchaLa pAchaLa gayo ane kheDUta je sthaLe zauca mATe gayA hatA te sthaLe jaIne joyu te tyAM bakarA temaja tevAja bIjA jAnavaranI mAphaka lIDIo jevI sukI viSTA paDelI teNe joI A uparathI tene e khyAla Avyo ke A puruSanI jaTharAgni khUba teja che A saghaLI binAonuM nirIkSaNa karyA bAda anamalle manamAM nizcaya karyo ke, A mANasa mArA pratispardhiDarIphane harAvavAmA
Page #58
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAdhyayanasye bhagno'parahastIva sa vipAdaM prApya svanagaramAgatya eva cintayati-ahaM na kenApi purA parAjito'bhavam , adyA'nena mallena parAjito'smi, tAruNyopacayAdasya mAtsyikamallasya baladirjAtA, mama tu pArdhakyena vaLahAniH, ato'nya strapakSapAtina malla karipyAmi / iti vicintyAnya mallaM gopayan 'saurASTrAdideze bahavo mallAH santI'-ti zrutvA tamabhivajan bhRgukacchasamIpe haraNIgrAmasImani karpAsavapa nodyatameka karpaka pazyati-ekena hastena, druta druta hala vAhayanta dvitIyena tRNalIkara diyaa| jisa taraha koI eka hAthI dUsare hAthI se parAjita rokara cintAgrasta bana jAtA hai usI taraha anamalla bhI cintAgrasta bana gayA aura ghara para Akara vicArane lagA-maiM Ajataka kisI se parA. jita nahIM huA-dekho to sahI Aja isa mAtsyika mallane mujhe kustI me pachAr3a diyA / ThIka hai yaha javAna hai ataH isake bala kI vRddhi ho rahI hai aura mai ava vuDDhA ho rahA ha ataH mujha meM bala kI hAni hotI jA rahI hai, isaliye mujhe apanA pakSapAtI koI dUsarA pahilavAna tayAra karanA cAhiye / isa prakAra vicAra kara anamalla dUsare malla kI khoja meM nikalA / vaha " saurASTra Adi dezoM meM aneka malla haiM" isa yAta ko sunakara saurASTra deza kI ora cala diyA / bIca meM gujarAta AyA usane bhRguphaccha-bharuca gAma ke samIpa meM hariNIgrAma kI sImA meM kapAsa ko dhone me udyata eka kisAna ko dekhaa| kisAna usa samaya eka hAtha se jaldI jaldI hala calAtA jAtA thA aura dUsare hAtha se ne harAvI dIdhuM. jevI rIte keI eka gajarAja bIjA hAthIthI parAjIta banatA ciMtAgrasta banI jAya che tevI rIte aTTanamala paNa ciMtAgrasta banI gayuM ane ghera AvIne vicAravA lAgyuM ke, Aja sudhI koIe mane parAjIta karyo nathI jyAre AjakAlanA A mAspikamale mane kustAmAM pachADI dIdho ThIka che, paNa e juvAna che, ene kAraNe enA baLanI vRddhi thaI rahI che. huM te have divase divase buddho thaI rahyo chu mATe mArAmA baLanI uNapa AvatI jAya che AthI mAre mArA pakSane koI bIje pahelavAna tayAra karavo joIe A prakArano vicAra karI aTTanamalla bIjA baLavAna malanI zodhamAM nIkaLyo te saurASTra Adi dezamAM aneka mata che" A vAta sAMbhaLIne saurASTra dezanI tarapha cAlI nIkaLyo vacamAM gujarAta deza Avyo tyA bharUca gAmanI pAse hari gAmanI sImamAM AvyuM tyA eka kheDUtane khetI karatA je kheDUta te samaye eka hAthathI jaladI jaladI haLa calAvatuM hatuM ane bIjA hAthathI
Page #59
--------------------------------------------------------------------------
________________ - priyadarzinI TIkA a0 4 gA0 1 marAvipaye ahanamallarAnta kaya tarhi mama jIvikA syAt 1 / aTTanamallo vadati-yAnAn kArpAsastana bhavet vAratastasya mUlyamadhunevArpayAmi, gRhyatAm , ityukte sati tayA yAvadukta tAvat tanmUlyatayA'TTanamallo dhana dattavAn / tata sA''TTanamallena saha gantu patimAzApayat / yATTanamalTaH svagata vadati-'kiM na vittena sAdhyate' iti / tato'TTanamallasta kRpIpalamupAnAya jAdujjayinImAgatanAn / tanATTanamallasta pividhairupAyaiH popayan mallaniyA zikSayati / tena tasya phalahImalla iti nAma kRtam / / use kauna sabhAlegA ? kyoM ki jaba ye Apake sAtha calejAveMge taya to vaha dekharekha ke abhAva meM ujaha jAvegA-phira isa varSa kA nirvAha phaise hogaa| yaha sunakara anamane kahA-suno jitanA kapAsa tumhAre yahA hotA ho utane kI kImata meM tumheM abhI se hI de detA hai / golo kyA duu| aisA jana ahanamaha ne kahA taba usakI patnI ne jItanA bhI mUlya kapAma kA mAgA utanA hI anamalcha ne usako de diyaa| dhana lekara kRpaka kI patnI ne rAjI khuzI se anamala ke sAtha jAne ke liye apane pati ko AjJA de dii| aisA dekhakara aTTanamallane mana meM vicAra kiyA dekho paise meM kitanI tAkata hai inake bala para patnI se bhI pati ko judA kiyA jAsakatA hai| aTTanamarala rupIvala ko sAthame lekara vahA se calA / calate 2 vaha zIghra ujjayinI A pttheyaa| yahA Akara kRpIvala ko usane anekavidha vAvelo che, ane te jage te pachI tene sabhALaze keNu? kemake, jo e tamArI sAthe Ave to dekharekhanA abhAve kapAsa cImaLAI jaze ane ethI A varasane nibhAva kaI rIte thaI zakaze ? e sAbhaLI aTTanamale kahyuM ke, sAbhaLo ! jeTalo kapAsa tamAre tyAM thato hoya tenI kimata hu tamane atyAre ja cukavI dau chu pachI zuM vAMdho che? kahe! keTalA Apu ? Avu aTTanamale kahyuM tyAre kisAnanI patnie je kiMmata mAgI teTalI aTTanamale tene me mAgI rakama ApI dIdhI mo mAgyu dhana maLatA kisAnanI patnie pitAnA patine rAjIkhuzIthI tenI sAthe javA mATe rajA ApI eTale have kisAna aTTanamalanI sAthe javA taiyAra thayo A joI aTTanamale manamAM vicAra karyo-juo! paisAmAM keTalI tAkAta che? enA bala upara te pati ane patnine paNa judA karI zakAya che anamalla te kisAnane laIne tyAthI cAle cAlatA cAlatA te pitAne sthAne ujajenI AvI paho ghera AvyA pachI teNe te kisAnane anekavidha u02
Page #60
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAdhyayanasUtre tasya bhavana gatyA yAcate, rAmau tatra gRhe sthAtumicchAmi / sakapIvalastasya nivAsAya vasatiM dattavAn , rAnau yathAsukha tanagarasthito'TTanamallastaM kRpIpala pRcchatikA yuSmApha jIvikA'sti ?, kRpIvalaH prAha-aha nirdhano'smi, mahatA''yAsena kRSi karomi, tathApi mamodarapUrtikaramanna na saMpadyate / aTTanamallaH mAha-kRpitti muktvA yadi mayA sahAgacchasi, tarhi svalpenai kAlena lA nRpapaddhanADhaya karomi / kRpIvalo'dhyAha -- tadA'hamAgacchAmi, yadi tanAthai bhAryA mAmAdizet / tatohanamallena pRSTA sA'pyevamAha-~~anena yaH kArpAsa uptaH sa cAnena pinA vinazyati, kAla usake makAna para pahu~cA aura kahane lagA-maiM Aja kI rAtri meM tumhAre ghara para hI Thahara kara nikAlanA cAhatA hai| kRpIvala ne aTTanamalla ke Thaharane kA prabandha kara diyA / jaya kisAna mone lagA to ahana ne usase pUchA-tumhArI AjIvikA kyA hai| anamalla kI bAta sunakara kisAna ne kahA-kyA kaha-AjIvikA to aisI kucha bhI nahIM hai| bilakula nirdhana hU / yaDe parizrama se khetI karatA hu to bhI udara kI pUrti nahIM hotI hai, kAraNa ki itanA anna hI kheta meM nahI upajatA hai / kRSaka kI bAta sunakara aTTanamalla ne kahA yadi tuma khetI-kisAnI kA dhadA banda kara hamAre sAra calo to tumhe thoDe se samaya meM hI rAjA jaisA dhanADhaya yanA dU / kRSIvalane kahA-mai cala sakatA ha yadi merI patnI mujhe Apake sAtha calane kI AjJA de deve to| usakI patnI se jaba anamalane pUchA to usane bhI yahI kahA ki imane jo kapAsa boyA hai samartha banI zake te che A nizcaya karI aTTanamala suraja AthamyuM te kheDUtanA makAne jaI rahe tyAM jaIne e kahevA lAgyuM ke, AjanI rAta hu tamAre tyAM vitAvavA mAgu chu kisAne tenI AgatA svAgatA karI utA rAne prabaMdha karyo rAtaveLAe jyAre kisAna suvAnI taiyArI karavA lAge tyAre aTTanamale tene pUchayu-dha che rejagAra kema cAle che paisA sArA kamAvatA haze ? aTTananI A vAta sAMbhaLIne kisAne kahyuM-zu kahe bhAI! AjIvIkA te evI khAsa nathI, balakula nidhana chu ghaNe parasevo pADIne khetI karU chu chatA paNa peTa purU vaLatareya maLatu nathI kisAnanI A vAta sAMbhaLIne adanamale kahyuM tamane vAdha na hoya te A tamAre khetIne dha dha dha dha karI mArI sAthe cAlo to tamane thoDA ja samayamAM rAjAnA jevA dhanavAna banAvI dau kisAne kahyuM ke, huM cAlavA te taiyAra chu paNa je mArI patnI hA pADe te ne? aTTanamane kisAnanI patnine pUchayuM te teNe kahyuM ke-khetaramAM kapAsa
Page #61
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 3 gA0 1 jarAvipaye aTTanamalaipTAnta kuntI, kadAcicchinnamUlamahAzAkhivad bhUtale nipatantI punaH satvaramena bhUmitalAduttiSThanto, kadAcicirataramilitanijagandhuvanmiyaH samAzliSTI, punaH satvaramega riyubhAnI, kadAcit patadgagadutpatantI, kadAcit plabadyat plaramAnau mallalIlA pradarzayataH / tadA jaralakSmIstI tulyaralau vilokya svayarA kumArIca ka ghRNomIti cintayantI tayormadhye kamapi nAraNot / apane 2 dAta pIsa rahe the / hAthiyoM ke tulya ye donoM malla Apasa meM mubA muphI karane para utArU ho rahethe / jaise chinnamRlavAlA vRkSa nisahAya hokara jamInapara gira par3atA hai usI prakAra unakI usa samaya dazA ho rahI thii| china meM koI kisIko nIce paTaka kara dhara dabAtA aura china me koii| jyoM hI dAva lagatA eka dUsare kI chAtI Upara caDha paitthtaa| kabhI ye donoM zIghra hI bhUmitala se uTha baiThate aura aise chAtI aDAphara milate jaise koI apane cirakAla se bichuDe hue bandhu se chAtI lagAkara milatA ho / kSaNa meM nilakula alaga hokara ye aise ula paDate jaise patagA uchala paDatA hai| kabhI 2 aise kUdate jaise bandara kUdatA phAdatA ho / isa prakAra ina dono ne milakara mallalIlA upasthita janatA ko dikhalAI / usa samaya jayalakSmI ne svayavarA kumArI kanyA ke samAna, dono ko tulya balavAlA dekhakara kisa ko vIM yA kisa ko na varU~ / isa prakAra ke sadeha se Akulita hokara kisI ke dhrujI rahI hatI ane pita pitAnA dAMta pIsatA hatA hAthIonI mAphaka e bane malla ApasamAM mukI mukti karavA lAgI gayA jema mULamAMthI kSINa thaelu vala jamIna upara ni sahAya banIne paDI jAya che e prakAre temanI dazA thaI rahI hatI eka bIjA paraspara eka bIjAne pachADatA ane pharI pAchA laDatA ane jyAre dAva maLe tyAre eka bIjAnI chAtI upara caDI besatA AmA keI vakhate te banne jaNA jamIna uparathI ekadama uThIne eka bIjA sAme chAtI bhIDAvatA jANe keI lAbA samayathI vikhuTA paDelA be bhAIo bheTI rahyA na hoya! kSaNamAM vaLI pAchA uchaLI paDatA ke jANe ke patagiyu uchaLyuM kayAreka kyAreka evI rIte kUdatA ke jANe che vAdarA hupAhupa ane kUdAkUda karatA hoya A prakAre bane jaNue maLIne mAlInA tyA ekaThA thayelAone batAvI svaya varanI kuvArI kanyA samAna jayalakSamIe banene samAna baLavALA jANIne kenA gaLAmAM varamALA Are,
Page #62
--------------------------------------------------------------------------
________________ - uttarAdhyayamalo atha dvitIyavarSe mallayuddhamahotsave'TTanamallastena saha sopAraspura gataH / tatra mallayuddhadarzanArthI siMhagirinRpaH sahasraporaiH saha radgamaNDape nRpAsanasamAmIno' nekeSu mallepu yodha yodhamuparatepu phalahImalla mAtsyikamalla ca paraspara mallayuddhArtha samAdizati / tadanu-tau mallaziromaNI bhujA''sphoTadhvanimisarANA manAsi kSobhayantau caraNatalAyA va kampayantI, dantAdantIna kurvantau gajAvitra muSTAmuSTi upAyo se puSTa kiyA, tathA mallavidyA me niSNAta banA diyaa| isakA nAma bhI usane phalahImalla rkhaa| java phalahImalla sana prakAra se puSTa eva mallavidyA meM pAraMgata ho gayA tara anamalla ko satopa kA anubhava huaa| dvitIya varSa mallayuddha ke utsava ke avasara para anamalla usako sAtha lekara sopArakapura gyaa| mallayuddha ko dekhane ke liye siMhagiri rAjA hajAroM puravAsiyoM ke sAtha ragamaDapa me siMhAsana para Akara virAjamAna ho gaye / malloM kA paraspara meM mallayuddha honA prArambha ho gayA / sabane apanI 2 pahilavAnI dikhalAphara rAjA ko khuza kiyaa| jaba saba malla kuztI laDakara nivRtta ho cuke tava rAjA ne mAtsyika malla eva phalahImalla ko akhADe me utarane kA Adeza diyaa| Adeza pAte hI ye donoM mallaziromaNI apanI 2 bhujAoM ke phaTakArane kI dhvani se vIroM ke mana ko kSubhita karate hue akhADe meM utara paDe / vahA para ina donoM kI kuztI hone lgii| inake caraNatalo ke AghAta se usa samaya akhADe kI bhUmi tharrA rahI thii| donoM rIte rUSTa puSTa banAvI dIdhe temaja madhyavidyAmAM paNa pAra gata banAvI ane tenuM nAma phalahImaDala rAkhyuM AthI aTTanamalane have sateSa thaye bIjA varase malayuddhanA utsavanA avasara upara aTTanamag ene sAthe laIne sapArakapura gayo mallayuddhane jovA mATe sihagiri rAjA hajAre jananI sAthe 2gAmaDAmA AvI sihAsana upara birAjamAna thayA parasparamAM mallonuM yuddha thavAne prArabha thayo saghaLAe pitApitAnI pahelavAnI batAvI rAjAne khuza karyA jyAre saghaLA mallakustI laDIne nivRtta thayA tyAre rAjAe mAspikamala ane phalahaMmalane dAvamAM utaravAne Adeza Ape Adeza maLatA ja A bane mallazirAmaNa pitapatAnI bhujAothI taiyArI batAvI saunA dhyAna khecI kustInA dAva mATe akhADAmAM utarI paDayA tyA e bannenI kuratI thavA lAgI e bannenA paganA pagaravathI akhADAnI dharaNuM
Page #63
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 4 gA 1 jarAyipaye anamalladRSTAnta pRSTaH-kA vanAne prahArAH saraganAH, tat sthAna darzaya / mAtsyismallaH amaprahArapIDito'pi garmAt svAda na darzayati, vadati ca-ra phahImallaH svA'pi mama puraH sthAtuna samartho bhaviSyati / dvitIya divase punaryuddhAsare dvayorapi sAmyameva jAtam , tRtIya divase mAtsyiphamallamya parAjaro'bhavat / / aba mAtsyismallena dveSAda rAtrI suptasya phalahImallasya mastaka chinnam / aTTanamallaH khinno bhUtvA ujjayinI gataH / tatra parityaktayuddhavyApAraH myagRhe davA ke upacAroM se svastha kara diyaa| mAtmyikamala se bhI udhara rAjA ne pRchA-mAtsyika! kaho tumhAre zarIra meM kahAM 2 coTe AI haiM, tAki unheM ThIka kiyA jAyake / mAtsyikama lane jo ki ama ke prahAra se pIDita ho rahA thA to bhI garva se " mujhe kahIM coTa nahIM AI hai" aisA kahakara apanI vIratAkA hI pradarzana kiyaa| kahane lagA-yaha phalahI maha hai kisa kheta kI mRlI-usa picAre meM kahA itanI zakti hai jo mere Age Thahara sake / dUsare dina puna. ina donoM kA yuddha hone lagA pahile dina jaisI hI Aja bhI pAta caI-kimI kI bhI hAra jIta nahIM huii| tIsare dina jana yuddha huA to phalahImaha ne mAtsyikamalla ko dhara dyAyA-usako phalahImala se hAra sAnI pddii| phalahImalla ne mAtsyika ko pachADa diyA-mAtsyika hAra gyaa| mAtsyikamala ne parAjaya pAkara upavaza rAtri meM soye hue phalahI. malla ke mastaka ko kATa DAlA / aTTanama picArA dukhita hokara vahA mAlIsathI, aninA zekathI tathA ye davA dArUnA upacArathI svastha karI dIdhA mAcikamane paNa gajAe pUchayuM ke, -mAyika, kahe tamArA zarIramAM kayA kayA mAra lAge che ke jethI tene upAya karavAmAM Ave ? mAcikamala je ke zramathI pIDAI rahyo hato te paNa garvathI "mane thAya ceTa lAgI nathI" AvuM kahI pitAnI vIratAnuM pradarzana karyuM ane kahevA lAgyuM ke, A phalahImaDala te yA jhADanuM mUrADIyu ke je mane harAvI zake? dabhamAne dabhamAM upacAra na karyA bIje divase pharIthI banenu malayuddha zarU thayu pahelA divasanI mAphaka Aje paNa keInI hAra ke jIta na thaI trIjA divase jyAre yuddha thayuM te phalahamale mAspikamalane pachADIne dabA ane phalahImadbhathI mAspikamalane hAra khAvI paDI phalahImale tene pachADI dIdhuM ane mAspikamala hArI gaye mAspikamale hArI jatA rAtrInA vakhate jyAre phulahImala sute hatA tyAre IrSAne kAraNe tenuM mAthuM kApI nAkhyuM AthI aTTanamala bicAre
Page #64
--------------------------------------------------------------------------
________________ - uttarAdhyayanasUtre __ atha siMhagirinRpazcintayati-anayormallayuddhamadhunA pUrNa na bhaviSyati tasmAd dvitIyadivase punarida bhavatu iti picintya tathaivAdigati sma / tataH siMhagirinRpe svAsanAdutthite sati tau mallAnapi svasvasthAna gtii| tato'TTanamAlA phaTahImalla vadati - mAtsyeikena yat tvadana pIDita taducyatAm , phahImallastadA gurave mAyazcittagrahItA ziSya iva zuddhamAnasaH pIDita sAgamanamIt / tato'TTanamalasta pakyatailamardanaihnitApanogyabhepajaizva punarbhUtana kRtavAn / mAtsyismallo'pi rAjA bhI gale me varamAlA nahIM DAlI-arthAt ina donoM malloM meM se kisI kI bhI jIta nahIM huii| isa dRzya ko dekhakara siMhagiri rAnA ne vicAra kiyA ki isa samaya ina donoM pahelavAnoM kI kuztI sapUrNarUpa se ThIka ThAka nahIM ho sakatI ataH dUsare dina ke liye yaha kAma rakhA jAya / isa prakAra vicAra kara samasta janatA ke samakSa rAjA ne yaha prakaTa kiyA ki kala phira se ina dono kA yahI para mallayuddha hogaa| aisA kaha kara rAjA apane Asana se uThakara calA gyaa| ye donoM marala bhI rAjA ko jAte dekhakara apane 2 sthAna para cale gye| aTTanamalla ne phalahImarala se kahA ki kaho-mAtsyikamalla ne tumheM kahA coTa pacAI hai| ahanamalla kI bAta sunakara phalahImalla ne jaise prAyazcita ko guru se grahaNa karanevAlA ziSya sava zuddha mana se apanI dazA prakaTa kara detA hai usI taraha apane guru se jahA 2 coTa lagane se darda ho rahA yA una 2 agoM ko dikhalA diyaa| phalahImalla kI bAta sunakara ahamamallane usake coTa khAye hue agoM ko pakva tela kI mAliza se, agni ke seka se, tathA yogya e sadehamA Akula vyAkula banIne keInA paNa gaLAmAM varamALA na AropI, kema ke te banemAthI keInI paNa jIta thaI na hatI A dazyane joI sihagiri rAjAe vicAra karyo ke, A samaye A bane pahelavAnanI kuratI ThIka ThIka thaI zakI nathI mATe bAkI rahelI kustI apUrNa rAkhI bIjA divase cAlu rAkhavI A prakAre vicAra karI samasta prekSako samakSa rAjAe evuM jAhera karyuM ke, AvatI kAle A bannenuM ahiM mallayuddha thaze evuM kahI rAjA potAnA AsanathI uThIne cAlyA gayA aTTanamale phalahIMmalene kahyuM ke, kahe ! mAsmikamale tamane kayA coTa (mAra) pahAcADI 6 aTTanamallanI vAta - sAbhaLIne kulahama jema guru pAse zuddha bhAvathI prAyazcitta lenAra ziSya zuddha manathI pitAnI paristhiti pragaTa karI de che te pramANe jyA jyA ceTa lAgavAthI darda thaI rahyuM hatuM te te agene teNe batAvyA phalaDImalanI vAta sAbhaLIne aTTanamalle jyAM jyA tenA agAne mAra lAgyo hato tyAM tyA pAkA telanI
Page #65
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA bha0 4 gA0 1 jarAyipaye bhaTTanamalladRSTAnta aTTanamallastadA pakSiNa mammodhya vadati-bho bho pakSiNaH ! yUyaM nurantu aTTanamallena nIragaNamallaH parAjitaH / anasyaitadvacana nRpaH zrutvA ayamaTTano'pi madIya eva iti kRtvA sanmAnapUrvaka bahu dravya tasmai dattavAn / tadA svajano'pi rAjasatkRtasyATTanamallasya saMmukhamAgatya militvA satkArAdika kRtavAn / ___ tadA'Tanamallena cintitam-ete samati dravyalobhena mama satkAra kurvanti, yadA'ha nirdavyo bhaviSyAmi, tadA mAmapamAnayipyanti / kiMca-jarAvasthApi mama zarIra zanaH zanairvyApnoti, tayA vyAptastu punaropadhairnAha yuvA bhaviSyAmi / kara rAjAne aTTanamaha kI prazasA nahIM kii| jana logoM ne yaha dekhA ki rAjA isa tarpha se mauna hai to ve bhI mauna hI rahe-unhoM ne bhI aTTanamalla kI prazasA nahIM kii| jaya aTTanamalane vahA kI yaha sthiti dekhI to usane pakSiyoMko sayodhana karate Tae kahA-bho bho pakSigaNa ! Apa loga hI kaha ki ahanamalla ne niragaNamalla ko parAjita kara diyA hai| anamallake isa vacanako sunakara rAjAne "yaha aTTanamalla bhI to merA hI malla hai"aisA samajhakara usako bahuta dravya diyA / aTTanama ke svajanoMne jaba yaha dekhA ki aTTanamalla kA bahuta adhika satkAra rAjAke dArA kiyA gayA hai, to ve usake samukha Akara mile aura usakA satkAra karane lge| apane bandhuoM dvArA kiye jAnevAle satkAra ko dekhakara aTTanamalla ne vicAra kiyA-devo isa samaya ye mere bandhujana dravya ke lobha se hI merA satkAra karane meM juTe hue haiM parantu jisa samaya meM nirdravya ho jAU~gA usa samaya ye hI merA prama zA na karI jyAre lekoe joyuM ke jyAre rAjA taraphathI mauna che tyAre teo paNa mauna rahyA, temaNe paNa aTTanamalanI jarA paNa tArIpha na karI. aTTanamale tyAnI A paristhiti joI pakSione sa bodhana karIne kahyuM- he pakSigaNa Apa lokaja kahe ke aTTanamale nIra gaNune parAjIta karI dIdhe che aTTanamanA A vacana sAMbhaLIne rAjAe "are! amala paNa mArAja mala che" evuM kahIne tene ghaNuM dravya ApyuM aTTanamalanA svajanee jyAre joyu ke, aTTanamalane rAjAe ghaNe ja AdarasatkAra karyo che, te teo tenI pAse AvIne tene maLyA ane ghaNe satkAra karyo pitAnA be dhuo taraphathI karAyelA sarakArane joIne aTTanamale vicAra karyo ke, juo ! A samaye A mArA badhu ja dravyanA lAbhathI mAre satkAra karavAmAM joDAyelA che paraMtu je samaye hu vaLI pATe nidhana thaI jaIza te samaye teo ja mAruM apamAna karavA
Page #66
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAdhyayanasUtre 4 tiSThati paraMtu jarAkAnto'ya na kiMcit kartu zaknotIti malA svajanaiH parAbhUyate / anyadA svajanApamAna vizekya svajanama kauzAmbInagarI gataH / tatra varSameka rasAyana bhakSitavAn / tato'sau mahad vala prApyojjayinyAM rAjJaH sadasi mallayuddhe vartamAne punarnavayauvanaM prApto rAjJo nIradgaNanAmaka mahAmalla parAjitavAn / anenAgantukamallena mama mallaH parAjita iti kRtyA sa nRpo'namalla na prazasitavAn / loko'pi rAjaprazasAmantareNa maunaH sajAtaH / se vApisa ujjayinI meM lauTa AyA / buDDhA to yaha ho hI gayA thA / ataH usane mallayuddha karanA choDa diyA aura ghara para hI rahane lagA / jaba gharavAloM ne dekhA ki yaha kucha bhI nahIM karatA dharatA hai taba una logoM ne isakA nirAdara karanA prArambha kara diyA / isase aTTanamalla ke dila ko bahuta gaharI coTa phucii| jana aTTanamallane yaha dekhA ki ye loga mere tiraskAra karane para hI utArU ho rahe haiM to vaha vahA se vinA kucha kahe sune kauzAvI nagarI calA AyA / vahA Akara usane eka varSataka rasAyana kA sevana kiyA / isase isake jarA se zithilita aga punaH baliSTa bana gaye / yaha punaH ujjayinI meM AyA aura rAjA kI dekharekha me jo mallayuddha ho rahA thA usame samilita hokara isane rAjA ke prasiddha niragaNa nAma ke mahAn pahilavAna ko kuztI me harA diyaa| isa Aye hue malane mere pahilavAna ko harA diyA hai, aisA vicAra & khita khanI tyAthI ujjainI cAlyeA Avye te buDhDho tA thaI gayeA hateA, AthI teNe yuddha karavAnu UDI dIdhu ane potAnA ghara AgaNe ja rahevA lAgye gharanA mANasoe joyu ke A buDhDho have kAI paNa kAma karatA nathI, tyAre te lokoe tenI avagaNanA karavA mADI AthI aTTanamalanA dilane bhAre AghAta lAgyuM. jyAre aTTanamale e jANyu ke, A loko mArA tiraskAra karavAmA ja utarI paDayA che tyAre te tyAthI koine paNa kahyA vagara kozAkhI nagarI cAtye gayA tyA pahAcI teNe eka varasa sudhI rasAyaNunu sevana karyuM tenAthI vRdhdhAvasthAthI zithila banela tenu zarIra pharIthI tadurasta banI gayu vaLI pAche te ujayanI nagarImA AcaiA ane rAjAnI hAjarImA je mallayudhdha thaI rahyu hatu temA te sAmela thayA teNe rAjAne je nira gaNa nAmanA mazahura pahelavAna hatA tene kustI mA harAvI dIdhA A maLye mArA mane harAvI dIdhA ? evA vicAra karI rAjAe navA AvelA tenI jarAe
Page #67
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ga04 gA0 2 dhanalugdhAnA narake gamanam 17 nanu pramAdinA ko'pi nAvA na bhaktItyato dhanArjane mamAdo na kartavya ityAha mUlam je' pAvakammehi gheNaM maNUsA, samAyayatI aMmaI gahaya / pahAya te pAsapayahie naire, verAzuvandrA naraya viti // 2 // chAyA - ye pApakarmabhi. dhana manuSyAH samAdadate amati gRhItvA / ' pradAya pAzamavRttA narA, nairAnanAH narakam upayAnti // 2 // TIkA- ' je pAvakammehiM ' ityAdi / jarAvasthA se merA trANa karane vAlA na koI bandhu samartha ho sakatA hai, aura na sasAra kA koI dUsarA padArtha hI samartha ho sakatA hai / yadi isa avasthA se rakSA karanevAlA isa jIva kA koI hai to vara eka dharma hI hai / vahI sarva avasthAoM meM jIva kA marakSaNa karatA rahatA hai, isaliye jabataka jarA se zithilita zarIra nahI banA ha taya taka mujhe isa dharma ke sevana karane ke liye pravajita ho jAnA cAhiye / aisA soca samajhakara aTTanamarala guru ke pAma jAkara dIkSita ho gayA // 1 // jaba pramAdI jIvoM kA koI trANa zaraNa nahI hotA hai, to phira aisA hI kyoM na mAna lenA cAhiye ki arthArjana karane meM pramAda nahIM karanA cAhiye ? sUtrakAra isakA uttara kahate haiM-je pAvakammehiM - ityAdi / anvayArtha - (je matRsA-ye manuSyAH ) jo manuSya (amaha mahAthaati gRhItvA durbuddhi ke cakkara meM phaeNsa kara (pAvakamme hiM- pApakarmabhiH) vRddhAvasthAthI mane bacAvanAra evuM kei paNa samatha nathI na tA kAI kha jana mAre| bacAva karI zake tema che ke, na tA keAI sa sArI padAtha mArU rakSaNa karI zake tema che. jo A jIvanu e avasthAmA rakSaNa karanAra koI paNa hAya ne te eka mAtra dharma che e sarva avasthAmA jIvanu rakSaNa karI zake che. AthI jyA sudhI huM vRdghAvasthAthI zithila zarIravALA khanyA nathI tyA sudhI mAre dharmanu AcaraNa karavAmAM ja pravRtta anavu oie evA mana sAthe vicAra karI ardanamalle gurunI pAse jaine dIkSA agIkAra karI // 1 // jyAre pramAdi javA mATe koI AzarAnu sthAna nathI teA pachI evuM kema na mAnI levu joie ke, arthopArjana ka2vAmA pramAda na karavA joie ? sUtrAra AnA uttara uDe che-'je pAnakamme hi ' tyiAhi 3 anvayArtha-je mANUsA-ye manuSyA ne manuSya ama hAya - amati gRhItvA durbudhinA 442mA isAdhane setI, vAzilya yAhi pAvakasmehi- pApaka bhi 30 3
Page #68
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarANyayanale tathA coktam-adhIna mAnavAnA tad , maipaja nahi vidyate / punarnA bhaved yena, jarAjarjaramaGgakam // 1 // naM ca vArdhakadivyAkha, prayukta phAlavidvipA / patatkAye skhalayitu, zakya svajanakavaTaiH // 2 // kngkttaaycH|' jarAvasthAyA mamana kathida vandhuranyo pAtrAtA bhaviSyati, kiM tu dharma eva sarvAvasthAmu trAtA'sti, tasmAd yAvadaha jaropanIto nAsmi tAvat maghrajAmi' iti vicArya guro samIpe'TTanamallo dIkSA grahItavAn / // iti aTTanamalladRSTAntaH sapUrNaH // 1 // apamAna karane lgjaayeNge| aura-apa to jarAvasthA bhI mere zarIrako dhIre2 zithila banA rahI hai / usa samaya isa avasthA se vyApta zarIra ko maiM aupadhiyoM ke sevanase bhI yuvAvasthA sampanna nahIM kara sakUgA, jaise kahA hai "adhIna mAnavAnAM tad , bhepaja nahi vidyate / punarnava bhaveda yena, jarAjarjaramaGgakam // 1 // na ca vArdhakadivyAstra, prayukta kAlavidvipA / patatkAye skhalayitu, zakya svajanakaGkaTai // 2 // " manuSyoM ke adhIna aisI koI davAI nahI hai, jo jarA se zithilita isa zarIra ko puna: navIna javAnI ke joza se harAbharA banA ske| kAlarUpI zatru ke dvArA prayukta isa vuDhAperUpa divya astra ko zarIra me paDate samaya koI bhI aisA svajanarUpI bastara samartha nahIM hai jo haTA ske| mADaze have te vRddhAvasthA paNa mArA zarIrane dhIre dhIre zicila banAvI rahela che. have ghaDapaNane Are pahocelA A zarIrane hu auSadhIonA sevanathI kAyAkalpa karIne paNa pharI yuvAvasthA prApta karI zakavAne nathI kahyuM che ke adhIna mAnapAnA tad , bhepaja nahi vidyte| punarnava bhaved yena, jarAjarjaramaGgakam // 1 // na ca vArdhakadivyAstra, prayukta kaalvidvipaa| patatkAye skhalayitu, zakya smajanakaTai // 2 // manuSyanI pAse evI kaI davA nathI ke je, vRddhAvasthAthI zithila banelA A zarIrane pharI juvAnInA navA jozathI cetanavata-zaktizALI banAvI zake kALarUpI zatrue phekelA buDhApArUpI divya ane bacAvanAra keI svajanarUpI bakhtara nathI ke je tenA AvatA ghAmAthI A zarIrane ba
Page #69
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a04 gA 2 dhanalome durghaTacauradRSTAnta zcintayati-uya pahatara kAla mohavazAnmayA rakSitA, idAnImenA nihatya pazcAd bAlaka haniSyAmi, iti vicintya tA mArayitvA zIghrameva kRpe prAtipat / tA mAryamANA vilokya bhItastatputro gRhAnirgatyocasvareNAjhanditavAn / tasya pAlakasya mahat krandana zrutvA lokAsvAgatya pRnti -bho vAraka ! phaya rodipi ?, pAlakenoktam-- ayamadhunA mama jananIM nihatya kRpe prakSiptamAna / tacchatyA rAjapuruSA anye'pi lokAstatra gatyA tadgRhAnta. pravizya ta kRpa dravyapUrNa vayA'nyakRpe nAlakasundara milii| usake bhI eka baccA huA, parantu usake rUpa para mohita hone ke kAraNa isane usako nahIM mArA | jaya isakA vaccA 8 varSa kA ho cukA tapa cora ne usako degya kara vicAra kiyA-mene isakI mAtA ko mohavaza gharata dinoM taka apane pAsa rasA, parantu merI malAI hasI meM hai ki, isako pahile mAra diyA jAya aura isake bacce ko pIche, aisA vicAra kara usane patnI ko mAra kara zIghra hI kisI ku~e me TAla diyaa| putra ne apanI mAtA ko mArate hue isako dekha liyA thA, ataH vaha bhaya se trasta hokara ghara se bAhira nikala paDA aura baDe jora 2 se cillAne lagA-rone lgaa| usa bAlaka ke dayanIya Akrandana ko sunakara loga usake AsapAsa ekatrita ho gye| logoM ne usase pUchA-he pAlaka ta kyoM ro rahA hai| pAlakane kahA-- yaha merA pitA merI mAtA ko abhI mAra kara ku~e meM paTaka AyA hai| isa bAta ko sunakara sipAhiyoM ne tathA anya nagaranivAsiyoM ne A strIthI tene eka bALaka thayuM paraMtu te nA rUpa upara cAra ghaNeja Asakta hovAnA kAraNe tene mAravAno vicAra paNa na AvyuM jyAre tenI trIjI strIthI thaela bALaka ATha varSanuM thayuM tyAre te bALakane joIne cArane vicAra Ave ke, me A zuM bhUva karI ? e havaza thaIne tenI mAne jIvatI rAkhI para tu mArI bhalAIte emAM ja che ke, tene mArI ja nAkhavAmAM Ave ane pachI tenA bALakane vAro evo vicAra karI teNe te strIne paNa mArI nAkhI ane jaldIthI koI kuvAmA tenA zabane nAkhI dIdhu chokarAe pitAnI mAtAne mArI nakhAtI najare jaI ane pitAnA maraNanA bhayathI DarIne gharanI bahAra nAsI gayo ane ghaNA ja jora jorathI cIso pADIne kapAta karavA lAgyA A bALakanu dayA Ave tevuM Aka da sAbhaLIne leke tenI Aju bAju TeLe vaLI gayA ane tene pUchavA lAgyA, he bALaka! tuM zA mATe 2DI rahyo che ? bALake kahyuM, mArA bApe mArI mAne mArI nAkhI ne hamaNA ja vATA nAkhI daI ne " - sAbhaLI rAjayanA sIpAhIo tathA anya
Page #70
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - -- 24 uttarAdhyayanasUtre ___ atha sa caurazcintayati-mama rahanyapatyAni jAtAni pane putrAdaya sarve mama kachopArjitadhanakSayakArakA maviSyantItyato'patyamapi hantavyam , para tu tajja. nanyA jIvantyA tanihantu na zakyate, ataH sApatyApi bhAryA hantavyA, iti / tadanu sa saputrA bhAryA nihatya kvacidanyatra kRpe prakSiptapAna / punaranyA pariNIya tatputrAdika tAmapi pUrvavanihatavAn / sa cAnyadA punaranyA sundarI kanyakA pariNItavAn / sA'pi jAtApasyA babhUva, ki tu rUpamohito bhUtvA na tAmavadhIt / tatputre'STavarSe jAte sati sa cauradetA thaa| usake Upara yaha DhakanA rakhatA thaa| jisase vaha phaeNA DhakA rahatA thA, isa cora ke aneka putra aura putriyA thii| unheM desa dekha kara yaha vicAra kiyA karatA thA ki mere ghahuta satAna hai| ye saba loga mere baDe kaSTa se upArjina kiye gaye dravya ke nAzaka hoMge, isaliye " na rahe vAma aura na bajegI bAsurI" isa kahAvata ke anusAra aisA karanA cAhiye ki jisase ye sara ke saba mara jAye-saba se acchA upAya yahI hai ki inheM mAra diyA jAya, parantu jana taka inakI mAtA jIvita hai taba taka yaha kAma nahIM ho sakatA hai ataH sara se pahile inakI mAtA ko mAra denA cAhiye, pazcAt satAnoM ko / usane aisA hI kiyA aura satAnamAhita apanI patnI ko mAra kara usane kisI jagaha eka ku~e meM DAla diyaa| dUsarI zAdI kI usako bhI satAnasurita mAra ddaalaa| tIsarI jo zAdI kI usame isakI patnI bahuta nAkhI dete hate A vAta keI ne jANe te khAtara e kuvA upara teNe eka DhAkaNuM rAkhyuM hatuM jenAthI te ku DhAkele rahete hate A cArane aneka putra ane aneka putrIo hatI A badhAne joI ne tene vicAra thaye ke mAre ghaNuM saMtAna che me ghaNu kaSTathI ekaThA karela dravyane te saghaLA nAza karI deze mATe mAre evuM karavuM joIe ke "na rahe vAma ane na vAge vAsaLI" A kahevata pramANe evuM karavuM joIe ke jethI koI jIvatuM na rahe sArAmAM sAro upAya e che ke, e saghaLAne mArI nAkhavAmAM Ave para tuM. jyAM sudhI e bALakanI mA jIve che tyA sudhI e banI zakavuM muzkela che mATe sau prathama bALakonI mAtAne ja mArI nAkhavI joIe e pachI satA nAno vAro A pramANe vicAra karI tene amalamAM mUko ane teNe potAnI patnine ane sarva satAnene mArI nAkhIne koI eka kuvAmAM nAkhI dIdhA pachI e cAra bIjI vakhata para e strIne paNa satAna sahita mArI nAmI zrI mata 529yo 515 mA patnI bhUma......... .*
Page #71
--------------------------------------------------------------------------
________________ miyadarzinI TIkA a0 4 gA 3 abhutakarmaNA na nirjaraNam 23 chAyA-steno yathA sandhimukhe gRhItaH, svakarmaNA kRtyate pApakArI / ___eva prajA pretya iha ca loke, kRtAnA pharmaNA na mokSo'sti // 3 // TIkA-'teNe' ityaadi| yathA pApakArI-pApakartA, stenA=cauraH, sandhimukhe kSAtramukhe, gRhItaH san svakarmaNA kRtyate-chidyate / evam anena prakArega, prajA-nIvaH, pretya-paraloke, ca-punaH, iha loke strakarmaNA kRtyate itynvyH| paraloke'nekanarakavedanayA-paramAdhArmikAdikRtavyathayA pIDyate, ihaloke ca-banArjanArtha kSutpipAsAzItAtapasahanaparvatArohaNajaladhitaraNanRpasevanayuddhamahArasahanAdiklezena ca pIDyate iti bhAvaH / yataH kRtAnAm upArjitAnA, karmaNA mokSo nAsti / uktaJca kiye hue karma niSphala nahIM hote haiM isa bAta ko samajhAne ke liye sUtrakAra kahate haiM-'teNe'-hatyAdi / anvayArtha (jahA pAvakArI-yathA pApakArI) jaise pApa karanevAlA (teNe-stenaH) cora (sadhimuhe-sadhimukhe) gvAtara ke bIca meM hI (gahIe-gRhItaH san ) pakaDA jAkara ( kiccai-kRtyate) pakaDa ne vAle ke dvArA kATa diyA jAtA hai-mArA jAtA hai (eva) isI prakAra (payA-prajA) jIna (pecca-pretya) paraloka meM paramAdhArmikAdidvArA dI gaI vyathA se eva aneka narakasabaMdhI vedanA se pIDita hotA hai, tathA (iha ca loe-iha loke ca ) isa loka meM dhana ke upArjana karane ke nimitta kSudhA, pipAsA, zIta, uSNa, inakA sahana karanA, parvata para caDhanA, samudra kA pAra karanA, rAjA kI sevA karanA, yuddha meM prahAro kA sahana karanA Adi rUpa jo kleza haiM unase sadA pIDita hotA rahatA hai| 42sA ni05 yatA nathI, me pAtane samanapA sUtra42 4se cha-'teNe-tyAha bhanyA - jahA pAvakArI - yathA pApakArI repI za 5 uranAra teNe-stena yAra sadhimuhe-saMdhimukhe yArI 42tA 4 gahIe-gRhIta san 544 satA tene 54nArAmA 2 kiccai-kRtyate 4pI bhArI nAme che eva sara mAre payA-prajA ne pecca-pretya 52sabhA 52mAdhAra vigere tana vyathA pahocADe che ane aneka prakAre narakAdika sa ba dhI vedanA tene bhogavavI 5 cha tathA iha ca loe-ihaloke ca mA 54 dhana pAna 421 // nimitte bhUkha, tarasa, TADha, taDake sahana karavo paDe che pahADa upara caDhavuM samudranu pAra karavuM, rAjAnI sevA karavI, yuddhamA prahAre sahevA, vigere je 4veza cha tanAthI sapA pIDita yatA 2 cha, kaDANa kammANa na mokkha asthi
Page #72
--------------------------------------------------------------------------
________________ - uttarAdhyayanaste madarzitaM tajjananImRtakazarIraM, bahnasthinicaya ca vilokya ta caura gRhItapanta / tatasta caura vamA rAjapuruSA nRpasyAntika nItavanta / rAjApi yasya yadanamAsIt taddhana sarva lokebhyo dApayitvA ta venAdibhistADayitA mANAntika daNDaM dattavAn / tasmAddhanalobha parityajya dharmo rakSaNIyaH / / iti cauradRSTAntaH // 2 // kRta karma niSphala na bhavatIti pratibodhayannuktamartha dRDhIkun pAha-- mUlamteNe jahA saMdhimuMhe gahIe, sakammuNA kiJcai paavkaarii| evaM paMyA pecca IMha ce loe~, kaDANakomANa namokha atitheM // 3 // usake ghara meM ghuma kara usa .e ko degyA, vaha dravya se bharA huA thaa| tathA bAlaka ne lejAkara una saba ko vara bhI ku~A dikhalA diyA ki jisame usa cora ne isakI mA~ ko mAra kara DAla diyA thaa| logoM ne usa kue meM isakI mA~ ke mRtaka zarIra ko tathA haDDiyoM ke DheroM ko dekhakara cora ko rAjapuruSoM dvArA pakaDavA diyaa| cora ko yAdhakara rAjapuruSa rAjA ke pAsa le gye| rAjA ne usakA curAyA huA samasta dhana apahRta kara jisa jisakA thA una saba ko de diyA aura usako ceta Adi se piTavA kara prANAntika daDa diyaa| ___isa kathA kA yahI sAra hai ki dhana ke lobha kA parityAga kara manuSya ko dharma kI rakSA karanA cAhiye // 2 // nAgarikee tenA gharamAM ghusI jaIne jaDatI lIdhI ane tapAsa karatA dravyathI bharelo ku temanA jevAmAM Avyo te pachI je kuvAmAM cAre tenI patnine-te bALakanI mAtAne mArIne nAkhI dIdhI hatI te ku te bALake nagaravAsIone batAvyuM te kuvAmAM bALakanA kahevA pramANe tenI mAtAnuM zaba tathA hADakAnA DhagalA joyA purA maLatA rAjyanA adhikArIoe tenI dharapakaDa karI cAra muke TATa bAMdhIne rAjapurUe tene rAjAnI samakSa raju karyo rAjAe te core cereluM saghaLuM dhana japta karyuM tathA te cArInA mAlanA sAcA mAlikenI tapAsa karAvI temane temanuM dhana suprata karyuM, ane te cArane keraDA vagerethI mAra marAvIne matanI zikSA karI A kathAno sAra e che ke, dhananI vRSaNAne parityAga karI manuSya dharmanI rakSA karavI joIe . 2
Page #73
--------------------------------------------------------------------------
________________ miyadarzinI TIkA ma0 4 mA 3 svakarma bhogavipage vucacorahaSTAnta 25 sAra khananta caura vinAyotyAya tasmin madeze sthitH| gRhe praviSTo'ya cauraH zastreNa mA prahariSyatIti vicintya sa gRhapatistatra sthitvA pAdAbhyA mazintamarghapraviSTa ta cIra pAdayoH zIghra jagrAha / tato'sau cauro pahiH sthita caura mAha-aha gRhapatinA gRhIto'smi / apa vahi sthitaurastasya hastau dhRtvA pahirAkarSati / gRhAmyantarasthito gRhapatizcAbhyantare samAphapati / sa nAgarakSaNe kSamo nAbhUda, kiMtu tadA tatra sa usane mAlama kara liyA ki cora yahA~ kI bhIta meM gvAta pA rahA hai| ata yaha vahA~ jAkara cupacApa baiTha gyaa| seTha ne vicAra kiyA-cora jaya ghara meM ghusa AyagA to vaha avazya mere Upara prahAra kregaa| aisA vicAra kara ke usane uma meMgha dvArA pairoM se praviSTa hote samaya usa cora ke ardha praviSTa ayastho meM hI donoM pairoM ko pakar3a liyaa| isa cora ke sAra eka marA cora thA, so usane uma ghAhira rahe hue cora se karA ki mujhe ghara ke mAlika ne pakar3a liyA hai| aba pAhara vAle cora ne to usa se dha meM ardhapraviSTa cora ke donoM hAtha pakaDa kara usako apanI ora yAhira khIMcanA prArambha kiyA aura gRhapati ne usako apanI ora bhItara sIcanA prArambha kiyaa| sedha meM phasA huA honese vaha cora apanI rakSA karane meM bilakula asamartha pana gyaa| bhIta kecavAne avAja sAMbhaLIne zeTha jAgI gayA zeTha samajI gayA ke ceranA pagalA thayA che ane khAtara pADavA zIta kecI rahyo che AthI samaya varte jaIne zeTha te sthaLe cupacApa besI gayA zeThe manamAM vicAryuM ke, cAra jyAre gharamAM ghusaze tyAre te mArA upara humalo karyA vagara raheze nahi mATe kAIka karavuM joIe zeTha Ama vicArI rahyA hatA, te vakhate cera te bAkhA dvArA potAnA be paga pahelA nAkhI gharamAM praveza karavA yatna karato hato te ja vakhate zeThe tenA baMne paga gharanI aMdarathI pakaDI lIdhA A bAju gharanI bahAra te coranI sAthe bIjo eka cAra paNa hatuM tene pahelA cAre kahyuM ke, gharanA mAlike mArA paga pakaDI lIdhA che A sAbhaLI bahAra ubhelA tenA sAthIdAra cAre tene bahAra rahelA aradhA zarIra paikI be hAthane pakaDIne tene bahAra khecavA mADayo tyAre zeTha tene potAnI tarapha A dara be cavA mADayu Ama bane bAju khecatANa thatA bAkarAmA phasAI paDelA cAranI evI te kaphoDI hAlata thaI gaI ke, te pitAnA zarIranuM rakSaNa karavAmAM asamartha banyuM pite evu bAkorU u04
Page #74
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - uttarAdhyayanasUtre / yadiha kriyate karma, tat paranopabhujyate / mUlasikteSu vRkSepu, phala zAkhAsu jAyate // 1 // eva matvA pApa na kartavyam / / atra svakRtakarmabhoge cauradRSTAntaH vagadeze Adityanagare duyuttanAmakacauraH kasyacid vyavahAriNo gRhe sarvatodattaphalake kapizIrpAkRtika ( kagurAkAra) kSAtraM dattavAn / tatra jAgrad gRhapatiH kyoM ki (kaDANa kammANa na mosva asthi-kRtAnA karmaNAM mokSI nAsti) kiye hue karmoM kA vinA phala diye jhar3anA-abhAva-nahIM hotA hai / kahA hai-"jo kama yA jIvoM dvArA kiye jAte haiM ve unake dvArA isa loka eva paraloka meM bhAge jAte haiN"| jaise vRkSa, jaDa meM to sIMce jAte haiM aura phala lagate haiM zAgvAoM meM / aisA mAna kara pApa nahIM karanA cAhiye / usase sadA yacate rahanA cAhiye / jIva apane karmo kA phala svaya bhogatA hai jisa prakAra-cora corI karane kA phala ziraccheda Adi rUpa me bhogatA hai| isa para dRSTAnta isa prakAra hai baga deza meM eka Aditya nagara thaa| usameM duvRtta nAmakA eka cora rahatA thaa| usane kisI samaya eka seTha ke gharapara corI karane kA vicAra kiyA, parantu usake cAroM ora pATiye diye hue the ataH usakA dAva nahIM baiThatA thaa| usane usameM seMdha-gvAta paaddaa| jo khAta usane usame kI thI vaha kagUrA ke AkAra jaisI thii| jara yaha bAta bhIta meM kara rahA thA taya khodane kI avAja sunakara seTha jaga pddaa| kRnAnA karmaNA mokSo nAsti bhAnA antan 5 cha, 4dhu cha-" 71 dvArA je karma ahiM karAya che tenA phaLa tene Aloka ane paralokamAM bhega vavA paDe che" jema pAchuM te vRkSanA mULamAM ja sicAya che, chatA phaLa te zAkhAmAM ja lAge che evuM jANIne pApakarma karatA aTakI javuM joIe tenAthI sadA bacatA rahevuM joIe jIva pitAnA karelA karmonuM phaLa pite ja bhogave che je prakAre corI karanAra cerane ziracheda mastaka dhaDathI juduthavu vigere sajA thAya che te bhagave che enA upara A daSTAnta che baga dezamAM eka Aditya nagara hatu temAM duvRtta nAmano eka cAra raheto hato teNe kaI zeThane ghera eka samaya corI karavAnuM vicAra karyo paratu te ghara cAre taraphathI barAbara badha hatu AthI tene gaja vAgate na hato AthI teNe zeThanA gharanI bhI temAM khAtara pADavA mADayu je kAgarAnA AkAra jevuM hatuM te ja vakhate bhIta, kocI rahyo hato te vakhate
Page #75
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 4 gA 3 pApapharmaprazasAyA durmatighoraraSTAnta 27 tadA lokA eca vadanti-asmin durAgehe vezamani kayamAruhya caureNa kSAtametat kRtam , anena laghunA kSAtreNa sa katha praviSTaH, kathaM vA bahu dravyamAdAya nirgataH / asya taskaraziromaNeH zakti nirIkSya manazcitIyate / iti lokAnA vacAsi zrutvA tuSTaH sa taskaracintayati-satyametat , kathamanena sakSiptamArgeNAha praviSTo nirgatazca, ityevaM vicintiyan sa taskara sakIya vakSaH kukSi kaTiM ca pazyan muhurmuhuH kSAtramukha sunakara gAMva ke loga ekatrita ho gaye / corane bhI yaha vicAra kiyA ki-'dekha gAMva ke ye ekatrita roga kyA kahate haiN| yaha sunane ke liye vepa parivartita kara vahA A gyaa| logoM ne kahA-isa itane uce makAna para kaise to cora ghaDhA hogA aura kaise yaha khAtara pAhA hogaa| tathA kaise yaha isa khAtara ke choTe se cheda meM rokara bhItara ghusA hogaa| kaise vahA se pahuta sA dravya lekara pIche isI meM hokara bAhara nikalA hogaa| cora kI aisI vicitra zakti devakara mana meM baDA bhArI acabhA hotA hai / ghora ne jaya logoM ke isa prakAra ke vacana sune to vaha mana meM bar3A prasanna huA aura vicAra ne lagA inakA marakA kahanA bilakula ThIka hai-isa choTe se mArga se meM kaise to ghusA aura phira vahAM se kaise yAhira niklaa| isa prakAra ghora vicAra karate 2 kabhI to apane vakSasthala ko dekhane laga jAtA aura kabhI apane peTa ko aura kabhI apanI leko bhegA thaI gayA core paNa e vicAra karyo ke, je te kharo ke gAmanA ekaThA thayelA loko zuM kahe che? lokenI vAtacIta sAbhaLavAnA hetuthI veza parivartana karI lokonI vacce te ghusI gaye leke kahevA lAgyA ke, ATalA UcA makAna upara te kaI rIte cAra caDayo haze ane kevI rIte khAtara pADayuM haze ? nAnakaDA evA pADavAmAM AvelA A bAke rAmAthI te kevI rIte A dara ghusyo haze? ane makAnamAMthI ATalu badhu dhana laIne te kaI rIte pAcho nIkaLI zaka haze ? coranI AvI vicitra zakti joI ne manamAM bhAre aca o thAya che cere jyAre lokonI carcAne keyaDArUpa A pramANe abhiprAya jAya tyAre tene pitAnA parAkrama upara tenI chAtI gajagaja kulI ane pitAnI bahAdurI mATe te kulaI jaI vicAravA lAgyo ke, A badhAnu kahevu bilakula ThIka che A nAnA bArAmAthI huM zI rIte adara ghusya hoIza ane tyAMthI pAchA kaI rIte bahAra nIkaLe hoIza? A prakAranI AtmacitvanA karatA karatA cera paNa kayAreka gauravabhera pitAnI chAtI tarapha najara nAkhate te kaya dareka peTa tarapha, te kayAreka
Page #76
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAvaSamato nirmite'tyantasaMkaTe kSAtre kRSyamANo ghRSyamANazvAsI tIkSNaiH phapizIrSakadantakeza carmacchedena maraNAntikapIDA prAptavAn / iti cauradRSTAntaH // 3 // pApakarmavat pApakarmaNaH prazaMsA'bhilApo'pi parjanIya , tatpazasAderapyanarthahetutlAt / tatra dRSTAntaH procyatedurmatinAmakena caureNa durArohe mAsAde kSAtra khanityA tadanta pravizya bahudhanaM gRhotvA niryAta / prabhAte prabuddho gRhapatinahudravyavinAzajanyadu khAdAkandati, tatra bahutare loke milite sati sa taskarastatra lokAH kiM kiM vadantIti zAta suveSa dhRtvA samAgata' / usane jo vaha kagUrAkAra seMdha tayAra kI thI so vaha svaya hI sakIrNa hone kI vajaha se aisA pha~sA kI bhItara aura bAhara khIcane se vicArA kula gayA / sedha se kagUroM se usakA samasta zarIra rida gayA isase use maraNAntika pIDA sahanI paDI // 3 // pApapharma ko chor3ane kI taraha pApakarma kI prazaMsA kA bhI syAga kara denA cAhiye kyoM ki pApa karma kI prazasAbhI aneka anoM kI kAraNa hotI hai isa para dRSTAnta isa prakAra hai durmati nAma kA eka cora thA / usane eka aise mahala meM khAtara pADA ki-jisapara car3hanA yaDA hI muzkila thA / usa svAtarameM ghusakara usa corane vahA se yarata sA dhana curAyA aura dhana lekara vaha phira usI khAtara se bAhara nikala aayaa| prAtaH kAla hone para jaya makAna kA mAlika jagA to dhana ke dhurA jAne se bahuta purI taraha rone lgaa| rone kI AvAja pADeluM ke jemAthI adara bahAra khecAtA tenuM zarIra chedAI gayuM ane tene pariNAme maraNa jevI pIDA sahevI paDI che 3 pApa karmane cheDavAnI mAphaka pApa karmanI prazasA karavAne paNa tyAga karI devo joIe kema ke, pApa karmanI prazaMsA paNa aneka anarthonuM kAraNa bane che tenA upara duSTAnta A prakAranuM che- dumati nAmane eka cora hatuM, teNe jyA caDhavu utaravuM ghaNuM ja kaThIna hatu tevA mahAlayamA khAtara pADayuM teNe te vizALa makA nanI pachIte bAkorU pADI, A dara ghusI ghaNu dhana cAryuM ane cupacApa pote pADelA te bAkArAmAthI bahAra nIkaLI gayo prAta kALa thatA jyAre makAna mAlIka jAge tyAre tene corI thayAnI khabara paDI AthI te dhana gumAvatA pike pake revA mADe tenuM A prakAranu rUdana sAbhaLIne tyA ghaNA
Page #77
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA 104 gA 4 karmavedanakAle bAndhaghAnAmasahAyakatyam 29 TIkA-'masAramAvaNNa' ityAdi / sasAram sasaraNa sasAra:-manAd bhavAntare gamanam , tam , ApanaH mAptaH samArI jIna ityarthaH / parasya Atmavyatiriktasya putrakalatrAdeH, aryAya-artha-prayojanamAzritya, sAdhAraNa khaparanimitta bA, atra cakAro vikalpArthakaH, yat karmapAnadya vyApAra-mahArambhAdika ca karoti, tasya karmaNaH vedakAle tu-ripAkakAle tu te punakalatrAdayaH, vAndhavA-khajanAH bAndhavatA-mahAyatA nopayanti / aya bhAva.-sasArI yat svArthameva sApadya karma paroti, tasphaThabhoga. svamya samucita evaM yattu svaganAnA prayojanamAzritya karoti, tatphalavedanakAle te tadvedana ___ anvayArtha-(sasAramAvaNNa-sasArasamApannaH) eka bhava se dUsare bhava kI prApti kA nAma sasAra hai, isa sasAradazA ko prApta huA jIva-sasArI jIva-(parassa aTThA-parasya arthAya) apane se vyatiriktabhinna-jo strI punAdika haiM unake nimitta ko lekara (sAtAraNa ja ca kareha kamma-yat mAdhAraNa ca karma karoti) jo mAvadya vyApAra Adi sAdhAraNa-svapara nimitta karma karatA hai, (tasta u kammassa-tasya ta karmaNaH) to jaya usa karma kA (veyakAle-vedakAle) udayakAla AtA hai| taya uma samaya (na ya pavA padhavaya uveti-na yAMdhavAH bAMdhavAM upayanti) yandhujana apanI yandhutA nahI nimAte heM-sahAyatA nahIM karate haiN| bhAvArtha-sasArI Dhoga apane svArtha ke liye hI jo sAvadha karma kiyA karate haiM unakA unako svara phala bhoganA to ucita hI hai, parantu jo ve svajanoM ke nimittase sAvadha karma karate hai usa karma ke udayakAla sa-kyAtha-sasAramAdhaNNa-sasArasamApanna me sapathI mIla manI prAptinuM nAma sa sAra che A sa cAra dazAne prApta thayela A sAthe jIva pararasa advA-parasya arthAya potAnAthI minna sevA re zrI, pu icha te nimitta sAhAraNa ja ca karei kamma-yat sAdhAraNa ca karma karoti 2 tI, vANijya Adi sAdhAraNa pitAnA temaja pArakA nimitta karma kare che tarasa u kammarasa-tasya tu karmaNa 5 nya2 te bhne| veyakAle-vedakAle dhya 4 mAve tyAre samaye na badhavA bandhavaya uve ti-na vAdhavA bAdhavAtA upayAnti 5 dhuna potAnI patA matApatA nathI mana ta bha sAgavA sahAyatA karatA nathI paNa tene ekalAne ja bhegavavA paDe che bhAvatha-sasArI loka pitAnA ja svArtha mATe je sAvadha karma kare che tenA phaLa te tene jAte ja bhogavavA paDe che, ane te ucita paNa che paraMtu je leke potAnA svajanenA mATe pApathI DaryA vinA sAvaghakama
Page #78
--------------------------------------------------------------------------
________________ 28 uttarAdhyayanasa pazyannAsIt / tadA tanAyAtA rAjapuruSAsta caura nizciya gRhItvA rAjJaH samIpamAnItavanta / rAjA ca tasya caurasya krUra zAsana kRtanAn / eva pApakarmamaza sA'bhilApazca sadopa iti tato'pi nivartanIyam // 3 // karma niSphala na bhavatItyuktam, karmayandhAnmocana kadAcid vandhubhya eva syAt, amuktau vA dhanAdivat tad vibhajyaiva dhandhubhi saha bhoktavya syAdityAzayAha mUlam - sasAramAvaNNa paressa ahA, sahAraNa jaM ca kareI kammaM / kammaMssa te" tassa '3 veyakole, 'ne vadhavA vadhaya urveti // 4 // chAyA - sasAramApannaH parasya arthAya sAdhAraNa yaca karoti karma / karmaNaste tasya tu vedakAle, na gandhanAH vAnyatAm upayanti ||4|| kamara ko, tathA ina saba ko dekhakara phira vaha gAtara ke musa ko bhI dekhane laga jAtA | usakI yaha ceSTA dekhakara usa samaya vahA jo rAjapuruSa Aye hue the unhoM ne isako hI cora nizcita kara eva pakar3a kara rAjA ke pAsa le gaye / rAjA ne usa cora ko acchI taraha daDita kiyA / isa kathA se yaha zikSA milatI hai ki pApakarma kI prazasA karane kA bhI parityAga kara denA cAhiye, kyoM ki aisA karanA doSa hai // 3 // karma niSphala nahI hotA hai yaha kahA hai- so karmoM ke bandhana se chuTakArA kadAcit apane bandhujana karAdeM, athavA na karAveM to jisa prakAra dhana vATakara saba ke bhogane ke kAma me AtA hai usI prakAra karma bho bATa kara bandhuoM ke sAtha bhoga liyA jAyagA kyA ? isakA uttara isa gAthAdvArA diyA jA rahA hai- 'sasAramAvaNNa '- ityAdi / kamara tarapha najara nAkhI mApa kADhatA A badhu joI ne chevaTe te pelA khAkArA tarapha dRSTi karatA tenI A prakAranI ceSTA rAjyanI chupI peAlIsAnA jovAmA AvI temeneza kA dRDha thatA tene ja cAra mAnIne te tene pakaDIne rAjAnI pAse laI gayA rAjAe te cenne sArI evI sajA karI A uparathI e zikSA maLe che ke, pApakamanI prazaMsA karavArUpa abhilASAnA paNa parityAga karI devA joIe. kema ke ema karavu e paNu doSa che // 3 // karelA karma niSphaLa nathI thatA evu je kahyu che-teA karelA karmonA khadhanathI chuTakAro kadAca peAtAnA svajana karAvI Ape, athavA na paNa karAve. je rIte dhananA bhAgalA pADI te svajanAmA vahecI levAmA Ave te rIte kama bhAgavavAmA svajanA bhAgIdAra thaze ? AnA uttara A gAthAthI ApavAmA Ave che." sasAramAvaNNa "tyAhi,
Page #79
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - priyadarzinI TIkA a04 gA04 pAndhavAsahAyakatve dhanamitraSaNigaDaSTAnta 31 anAbhIrIvaJcakavaNigdRSTAntaH procyate-- sumatInagaryA dhanamitranAmako vaNig vANijyaM kurvannAsIt / anyadA kAcit saralahRdayA AmIrI rUpyarudvayamAdAya kAryAsArthamAgatA / kyA kathitambho ! rUpyakadvayasya kAryAsa dehi dhanamitro vadati-aha dadAmi, tayArUpyakadvaya datta, tena vaNijA ekasyaiva rUpyakasya kAsi pAradvaya tolayitvA dattam / sA jAnAti kareMge / isakA tAtparya yahI hai ki jo jIva jaisA karma karatA hai usakA vaisA hI phala yahI bhogatA hai-dUsarA aura koI nahIM / na strI sahAyaka hotI hai aura na yandhujana / isaliye jaya yaha yAta aTala hai to phira dharma ke upArjana karane meM hI jIva kI caturAI hai-dUsaroM ke pIche apane paramArtha ko naSTa kara narakAdika kI mAra gvAnA isameM kaunasI bhalAI hai| isa para bholIbhAlI gvAlina ko ThaganevAle eka caNika kA dRSTAnta hama prakAra hai yamumatI nagarI meM dhanamitra nAma kA eka vaNik vANijya karma karatA huA apanA samaya vyatIta kara rahA thaa| usake pAsa eka bholI bhAlI gvAlina do rUpayA lekara kapAsa lene ke liye AI / Akara usane kahA ki-mujhe do rUpaye kA kapAsa diijiye| yaha sunakara dhanamitra ne kahA-ki abhI detA ha, gvAlinane isa yAtako sunakara use do rupaye de diye| vaNika ne mapaye lekara usako eka rapayekA hI kapAsa do yAra tola vAnA che A kahevAno Azaya e che ke, je jIva jevuM karma karaze tevuM ja phaLa tene bhogavavuM paDaze bIju kaI paNa bhogavavA nahI Ave na te. jogavavA Avaze ke na te badhujana Avaze jyAre A vAta nirvivAda che te pachI dharmanuM upArjana karavAmAM ja jIvanI caturAI che bIjAnI pAchaLa pitAnA parama arthane naSTa karI nakAdikane mAra khAvAmAM kaI bhalAI che? AnA upara eka bhalIbhaLI govAlaNane gavAvALA eka vANuonuM chAta A prakAranuM che-- vasumati nagarImAM dhanapriya nAmane eka vANiyo raheto hato te vepAra karI khAI potAnuM jIvana gujArato hate eka divasa tenI dukAne eka bhalIbhoLI govAlaNa be rUpiyA laIne kapAsa levA AvI AvIne teNe kahyuM ke, mane be rUpiyA kapAsa Api A sAMbhaLIne dhanapriye kahyuM, bhale Apu chu gevAlaNe tene be rUpiyA ApI dIdhA vaNike rUpiyA laIne tene be vakhata taLIne kula eka rUpiyAne kapAsa A be vakhata taLelu
Page #80
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAbhyayanale vibhajya nopabhujate, nApi tadvedana nirAkurvantItyataste vAndhavAH sahAyakA na bhavanti / tasmAd dharmArjana eva pramAdo varjanIyaH, arjitazca dharmaH pramAdaparivarjanena rakSaNIya iti / yadvA-bhavAnityasyAdhyAhAraH, sasAramApano bhAn yat karma parasyA rthAt parArtha sAdhAraNa vA karoti, tasya parAyasya sAdhAraNaspa vA karmaNastu vedakAle vAndhavAH janAH te-tama yAndhatA nopayAntItyarthaH / meM ve svajana usa pharma ke phala ko vibhakta kara usako nahIM bhogate haiM, ve aisA nahIM karate haiM ki yaha karmaphala AdhA hama bhoga le the aura AdhA yaha bhogaleve, aura na usa karma ke phalako dara hI karate haiN| isa prakAra jIvake liye ve thAdhavajana kucha bhI sahAyatA pradAna nahIM karate haiN| taya isa mora se unmatta jIva kI yaha kitanIbhArI mUrkhatA hai ki dUsaroM ke liye sAvadha karma kare aura usakA phala svaya bhoge| isaliye sAvatra karma ko nahIM karatA huA dharmopArjana meM jIva ko pramAda nahIM karanA caahiye| tathA jodharma upArjita kara liyA hai usakI rakSA pramAdaparihArapUrvaka karate rahanA caahiye| ayavo yahA para" bhavAn "isa zada kA adhyAhAra kara lenA cAhiye-taba isakA artha aisA ho jAtA hai-ki sasAra meM bhramaNa karane vAle Apa jo karma parArtharUpa athavA sAdhAraNa svapara nimitta karate ho usake vedanakAla meM ve bandhu Apa kI sahAyatA nahIM karate haiM aura nahIM kare che temane jyAre karma udaya Ave che tyAre te svajane te karmamA bhAga paDAvI tene bhegavavA AvatA nathI temaja evuM paNa nathI kahetA ke cAle e karma phaLanA aDadhA karma te bhegave ane aDadhA ame bhegavIe, ke nathI e karma phaLa dUra karavA prayatna karatA A prakAre jyAre karelA karmo bhegavavA paDe tyAre A jIvane te bAdhavajane kAI paNa sahAyatA karavA AvatA nathI tyAre samajI lejo ke A mehavaze paDelA A jIvanI e keTalI bhAre mUrkhatA che ke, bIjAo mATe sAvadya karma kare che ane tenuM phaLa pite ekale ja bhogave che AthI dharmopArjana karavAmAM jIve kSaNa mAtra pramAda karavA na joIe tathA je dharmopArjana karI lIdhela che tenI rakSA pramAda parihAra pUrvaka karatA rahevuM joIe athavA A sthaLe "bhavAnI"zabdane adhyAhAra rAkhavuM joIe AthI tene artha e thAya che ke, saMsAramAM bhramaNa karavAvALA he mahApurUSa! tame je karma pArakA athe athavA sAdhAraNa pitAnA arthe kare che tenA kaDavA phaLa jyAre bhegavavAmAM Avaze tyAre tamArA e badhu jana tamArA karma phaLamAM bhAga paDAvavA nahi Ave phaLa te tamAre ja gava
Page #81
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA.. 4aa 4 yAndhavAsahAyaphatyai ghanamipravaNigdRSTAnta 33 sAdhAraNa mpAbhAvikamena bhaktAdika bhojana parivepitam / dhanamitraH pRcchati-ghRtapUrAH patha na kRtA. 1, tapA kathitam-yatapUrA kRtA' para tyAgantukena minamahitena jAmAtrA bhalitAH / atha-dhanamitrazcintayati-mayA sA parAkyAmIrI parArtha razcitA / tadvacanAjanita pApameva mama sthitam , te ghRtapUrAH paraiH kutazcidAgatya bhakSitAH / punakavAyatha mUhAH pApa kurvanti, tadvipAkakAle tu svayameva tadupabhujyate ityera cintayannamI garIracintArya pahirgataH / tadAnIM grISmo vartate, sa madhyAhnasamaye kRtazarIracintaH mUryakiraNataptastarutale vishraamaarthmupvissttH|| liye pratidina parosatI thI vaimA hI bhojana lAkara usakI thAlI meM parosa diyA / isako dekhakara caNika ne kahA-ghevara Aja kyoM nahIM panAye ? patnI ne kahA banAye to the, parantu mitrasahita jamAIrAja ghara para Aye the, ata unake satkAra meM hI ve saba gvarca ho gaye / yaha sunakara dhanamitra ne vicAra kiyA-maine vyartha meM usa becArI garIvanI gvAlina ko para ke nimitta ThagA / mujhe to kucha nhAma nahIM huA, majA to dUsare ne hI udd'aayaa| usakI vacanA se hone vAle pApa kA phala to mujhe hI bhoganA paDegA / khAnevAloM ko nhiiN| dekho-jamAIjI to mAla uDAkara cala diye, mujhe to kucha bhI hAtha nahIM lagA, sirpha pApa hI mere mAthe paDA, uma pApa ko mai hI unake udayakAla meM bhogUMgA, ghe umame to Akara zAmila nahIM ho jaayeNge| mRDha hai ve jo putra kalatra Adi ke nimitta pratidina pApa kamAte rahate haiN| isa prakAra vicAra jAtanuM bhejana tene pIrasatI hatI tevuM rAjIndu bhojana lAvIne tenI thALImAM pIrasI dIdhuM te joIne vANiyAe kahyuM kema! Aje ghevara nathI banAvyA? patnie kahyuM ke, banAvyA te hatA paraMtu jamAIrAja temanA mitra sAthe AvyA hatA tethI temanA satkAramA ghevara purA thayA A sAbhaLIne dhanapriye vicAra karyo-me vinA kAraNa te bIcArI govAlaNane bIjAnA nimitte ThagI ane te ethI kaI ja lAbha na thayo mA te bIoe uDAvI tenI vacanAthI thavAvALA pApanu phaLa te mAre ja bhega vavu paDaze -khanArAo e nahI juo A jamAI te mAla uDAvIne cAlyA gayA ane pApa karanArA evA mArA hAthamAM te kAI ja na ANya phakta pApa ja mArA mAthe paDyuM te pApa jyAre udaya Avaze tyAre mAre ja bhogavavu paDaze jeo ghevara khAvA tayAra thayA paNa tenA pApanu phaLa bhegavavAmAM teo sAmela thavAnA nathI kharekhara e ja mUrkha che ke, jeo putra, kuTuMba AdinA
Page #82
--------------------------------------------------------------------------
________________ 32 - Sour mama rUpyakadvayasya kArpAso datta iti / sA tena vaNijA vaJcitA / tasyAM gatAyAM afra cintayati-adya mayA rUpyako'yaM bhAgyavazAtlandhaH, enamevamupabhuje / tena tasya rUpyakasya ghRtakhaDATika vastu gRhItyA ghRtapUrakaraNArthaM svagRhe preSitam tadbhAryayA ghRtapUreSu kRteSu nagarAntarAjjAmAtA mitrayuktaH kenacit kAryeNa samAgataH / sA vaNigbhAryA mitrasahita jAmAtara ghRtaparairbhojayati / ghRtapUrAn bhuktvA mitramahite jAmAtari gate mati sa vaNiru samAyAta, bhojanArthamupaviSTaH bhAryayA'nyadivasavat kara de diyaa| do bAra kapAsa ko tulA huA dekhakara usa gvAlina ne samajhA ki mujhe isane do rupaye kA yaha kapAma diyA hai / lekara vaha ghara calI gaI / usake cale jAne para vaNik ne vicAra kiyA- Aja kA dina bhAgyazAlI hai - jo mujhe eka rupayAkA lAbha huA, bhAgyavaza prApta hue isa rupaye se Aja maiM gheghara khAu~gA / aisA vicAra kara usane usa rupayA se ghRta gvAMDa Adi lekara ghevara banAne ke liye ghara bheja diyA / usakI patnI ne ghevara banAkara tayAra kara diye / itane meM koI dUsare nagara se usakA jamAI mitrasahita kisI kAryavaza usake ghara para A phuNcaa| vaNik kI patnI ne mitrasahita apane jamAI ko ghevaroM kA khUba bhojana krvaayaa| svA pI kara jamAIrAja mitrasahita vahA se cale gye| usake cale jAne para vaNik ghara para AyA / vaha bhojana karane ke liye rasoDe me pahu~cA / pahu~cate hI yaha pratidina kI saraha jAkara baiTha gayA / patnI ne jaisA bhojana vaha usake joIne govAlaNe mAnyu ke, vANiyAe mane e rUpiyAnA kapAsa ApyA che kapAsa laIne te sIdhI kera cAlI gaI tenA cAlyA gayA pachI vaNike vicAra karyo ke, AjanA divasa phaeNvA bhAgyazALI che Aje te mane eka rUpiyAnA cokakhA lAbha thaye| bhAgyavaza prApta thayelA A rUpIyAthI ja Aja huM mIThuM bheAjana karIza evA vicAra karI teNe te rUpIyAnu ghI, khA, vagere kharIdI ghera mAkalyu ane tenI patnIne ghevara banAvavA sUcanA ApI tenI patnIe A bhAgyazALI mATe ghekhara manAvI taiyAra karyA eTalAmA paragAmathI peAtAnA mitrA sAthe temanA jamAIrAja acAnaka padhAryA vaNikanI patnIe ghaNe dahADe AvelA jamAI ane temanA mitrone ghevaranu sArI rIte bheAjana karAvyu jamAIrAja khAI pIne jevA AvyA hatA tevA mitro sAthe cAlyA gayA temanA cAlyA gayA khAda ghevara khAvAnI hAthe vaNika ghera AvyA nAhi paravArIne vANiyAbhAi bhAjana karavAM rasADAmA gayA, ane tyA jaI rAjanI mAphaka te jamavA besI gayA tenI patnie rAja je
Page #83
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA 80 4 gA 4 yAnyayA sahAyakatve dhanamitravaNigTaSTAnta 35 parAvartitena muninA saha tana gataH / tasya munerdezanA tyAsa vaNig vadati - bhagavana ! ha manajitumicchAmi, para tu yAvat svajana pRSTvA mamAgacchAmi, tAnahi bharatA svayam / ityuktvA svagRha gatyA sa vaNigU bAndhavAn bhAryA ca vadatiatrApaNe mama vyAhAreNa lAbha svalpo mAvi, ato dezAntara gantumicchAmi, mama ho sArthavAhA~ militau / eka sArvanAhI mUladravyamarpayati, IpsitasthAna nayati, na copArjite vibhAga gRhNAvi, dvitIyo mUladravya nArpayati, arjita sakla gRhNAti, tasmAt kena saha gantavyam / vAnyavairuktam prathamena sArthavAhena saha mavAn vrajatu | vaNika unake lauTane kI pratIkSA meM vahIM para baiThA rahA / jaya mahArAja loTakara vApisa vahI se hokara nikale tara vaNika unake sAtha gayA aura utpAna meM jAkara usane munirAja se dharmadezanA kA pAna kiyA / dezanA sunakara usane munirAja se karA mahArAja ! ma dIkSA lenA cAhatA hU~, parantu gharavAloM se bhI rAya le lU, ata' jaba taka mai vApisa lauTa kara na AjAu~ taba taka Apa yahI para virAje raheM / aisA kaha kara vaha vaNika vahA~ se apane ghara Akara patnI eva bandhujanoM se kahane lagA ki suno-mujhe isa dukAna meM koI adhika lAbha nahIM ho rahA hai isaliye merA vicAra dezAntara jAne kA hai| mujhe do sArthavAha mile haiN| uname eka sArthavAha mRla v ko detA hai aura yathecchasthAna para pahu~cA detA hai tathA upArjita me se AdhA mAga bhI nahI cAhanA hai / aura dUsarA sArthavAha mUladravya nahI detA hai tathA samasta upArjita ko rAhueIne eja sthaLe besI rahyA. jyAre mahArAja bhikSA laIne e rastethI pAchA pharyA tyAre dri temanI sAthe sAthe gA ane bagIcAmA jai teNe munirAja pAmethI dharmopadeza sAbhaLye upadeza sAbhaLIne teNe muni rAjane kahyu-mahArAja ! huM dIkSA levA cAhu chu paraMtu mArI patnI temaja sagA vahAlAnI mati laI Avu AthI tyA sudhI huM pAchA na pharU tyA sudhI Apa ahI ja birAjo evu kahIne te vaNika tyAthI peAtAne ghera ALye ane patnI temaja ajanAne kahevA lAgyA ke, mane A dukAnamAM koI adhika lAbha maLatA nathI, vyAthI mAza vicAra paradezamA javAnA che mane e sAvAha maLI gayA che emA eka sAvArha mULadrazya Ape che ane mArI IcchA pramANenA svAne pahAcADI de che, chatA kamANImAthI kAI paNa lavAnI IcchA rAkhatA nathI jyAre khInne sAvArha mULadravya tA ApatA nathI paNa upArjIta karela badhu haDapa karI javAnu kahe che -
Page #84
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - uttarAbhyayamasUtre ___ sa dhanamitro vaNika tena mArgeNa sAdhumeka bhikSArya bananta viThokyAha-bho mune ! vizrAmyatAm / muninoktam-zIghra mayA sakArya gantavyam / gaNiru pAhabhagavan / parakAryeNa ko'pi gacchati kim ?, tato munirAha-bahano janA anyAya klizyante, yathA bhAryAdhartha tvameva hizyamAno'si / sa vaNika munecana yuvA matibuddha pAha-bhagavan ! bhavAn kutrApasthita ? / muninoktam-udyAne / tato'sA karatA huA hI vaha caNik zarIracintA kI nivRtti ke liye gharase bAhira cala diyA / garmIkA samayathA dhUpa tejIse par3a rahI thI, madhyAhnakA samaya thA / zarIracintA se nizcita hokara yaha garmI ke AtApa se Akulita ghana vahIM para eka vRkSa kI chAyA meM vizAnti lene ke liye baiTha gyaa| usa samaya eka sAdhu bhikSA ke liye vahA hokara nikle| isane sAdhu ko dekhakara unase kahA he munirAja ! Thahariye-kucha samaya yahA vizrAti kara lIjiye / dhaNika kI bAta sunakara munirAja ne kahA-muje jaldI hai, apane kArya ke liye maiM jA rahA hu / munirAja kI vANI sunakara vaNika ne kahA he mahAtman ! parakAryase bhI kyA koI jAtA hai ? munirAja ne karA hA, sasAra ke aneka jIva para ke nimitta hI to duHkha pAte haiM, jaise svaya "tuma bhI to bhAryA Adi ke nimitta duHkha pA rahe ho| vaNika munirAja ke bacanoM ko sunakara saceta hokara bolA-mahArAja! Apa kahA Thahare hai ? munirAjane kahA-gIce meN| aisA kaha kara munirAja vahAse cala diye / nimitta raja pApakarma karI mAtA rahe che. A prakArane vicAra karatA karatAM te vaNika du kha bhulavA gharathI bahAra nIkaLe garamIne e samaya hota, tApa jorathI paDI rahyo hate, madhyAhane samaya hato, cittAtura vadane te garamInA AtApathI bacavA tyA eka jhADanI chAyAmAM vizrAti levA besI gaye A samaye eka sAdhu bhikSA mATe jaI rahyA hatA te tyAMthI nIkaLyA sAdhu mahArAjane je che te vaNike kahyuM ke, he munirAja' UbhA rahe-De samaya ahI vizrAti kare vaNikanI vAta sAbhaLIne munirAje kahyuM-mane utAvaLa che, mArA kArya mATe huM jaI rahyo chu, munirAjanI vANI sAMbhaLIne vaNike kahyu-bhagavad ! bIjAnA kAma arthe paNa zuM koI jAya che ? munirAje kahyuM-hA sasAranA aneka jIva bIjAnA mATe ja kaleza pAme che jema tame piote svI Adine mATe bhegavI rahyA cho munirAjanA vacana sAbhaLIne vaNika saceta banI gayo ane be mahArAja! Apa kayA utaryA che ? munirAje ka-bagIcAmA Ama kahI munirAja cAlyA gayA vaNika temanA pAchA pharavAnI
Page #85
--------------------------------------------------------------------------
________________ 37 mUlam priyadarzinI TIkA bha0 4 gA 5 vittasyatrANA bhAyakathamam / pAyAzrayaNena svakRtakarmarandhAt moso na bhavatItyuktam / adhunA dravyamena tanmokSAya bhavipyatItyAzajhyAhavitteNa tANa na labhe paimatto, imammi loeM aduoM paratthA / dIvappaNa? vai aNaMtamohe, NeyAuya dedRmadeva // 5 // chAyA-vittana nANa na labhate pramattaH, asmina loke athavA paratra / dIpamaNaSTa iya anantamoha. naiyAyika dRSTvA adrapTaiva // 5 // TIkA-vittaNa' ityaadi| pramattaH paJcapramAdazagaH, asmin loke vartamAnabhave, athavA parA-paraloke parabhave, vittena dhanena prANa = svakatapApakarma phalabhogakAle rakSaNa, karmanandha manadha choDakara ina munirUpa sArthavAha kA Azraya karatA hai / isa prakAra dhanamitra ne undhumoha kA parityAga kara munidharma ko grahaNa karake donoM lokoM ke sukha ko prApta kiyaa| isa prakAra bAndhavoM ke Azraya se apane kiye hue karma ke bandhakA chuTakArA nahI hotA hai| yaha bAta isa dRSTAnta se sAbita kara dI gaI hai // 4 // yara dhanamitra vaNigRdRSTAnta huaa| aya dravya bhI kiye hA karma ke bandha se chuTakArA nahI karA makatA hai yaha bAta patalAI jAtI hai---'viteNa' ityaadi| anvayArtha-(pamatto-pramattaH) pAca pramAda ke vaza me huA jIva (imammi lo-asmin loke) isa bhava me-vartamAna paryAya me (ahavAathavA) yA (paratyA-paratra ) paraloka me (vitteNa-vittena) dhana kI mahAyatA se (tANa-trANam ) apane dvArA kiye gaye pApakarma ke phala vacane anusAra badhujanonI sAthe sabaMdha cheDIne A munirUpa sArthavAhane Azraya svIkAre chuM A kAmaNe dhanamitre badhumehano tyAga karI muni grahaNa karyo ane Aleka temaja paralokanA sukhane pAme A rIte badhAnA AzrayathI potAnA karelA karmane ba dhanathI chuTakAro thato nathI A vAta A dAtathI sAbita karavAmAM Avela che je 4 A dhanamitra vaNiguNAta thayu have e vAta samajAvavAmAM Ave che ke, dravya paNuM karelA karmanA thI chuTa / / 72rAvI zatu nathI 'vitteNa' tyahi __ manvayArtha-pramatto-pramatta pAya prabhAhanA vazamA maaye| 04 imammi loeasmin loke paryAyabhA ahahmA-athavA mayA parasthA-paratra 52 ubhA vitteNa-vittena ghananI sahAyatAthI tANa-trANam pAtAnA dvArA 32vAmA mAvA pApabhanu
Page #86
--------------------------------------------------------------------------
________________ usarAdhyayanasUtre ___atha sa vaNik svajanaiH saha tatrodhAne gatvA''da - aya muni siddhipuryAH sArthavAha , dharmarUpeNa svakIyamUladravyeNa vyavahAra kAsyati siddhipurI nayati na copArjite bhAga gRhNAti tadanena saha siddhipurI yAsyAmi / dvitIyastu mAryAdiH svajanAtmakaH sArthavAhaH, sa tu mAktana dharmadhana hanti, na ca svakIyato datte / kiMca bhavadbhiH mAk karitam-'prathamena sAryavAhena saha bhagAna bajatu ' iti tasmAt bhavadvacanamanumRtya bandhusambandha muktvA'hamena munimAtrayAmi / ityeva dhanamitravaNika bandhumoha vihAya munidharma svIkRtya lokadvayamukha labdhapAna / iti dhanamitravaNigadRSTAntaH // 4 // haDapa jAne kA kahatA hai, isaliye Apa loga kaho-me kisake mAya jAU~ / yaha sunakara ghAndhayo ne karA-isame pUchane kI kyA yAta hai-prathama sArthavAha ke sAtha Apa jAIye / vaNika ne usI samaya apane AtmIya janoM ko sAtha me liyA Ara una sake sAtha vaha usa undhAna meaagyaa| usane varA unase kahA-dekho ye munirAja siddhipurI ke mArtha vAha hai, ye dharmarUpa apane mUladravya se lena dena kA vyavahAra kara vAte hai, tathA siddhipurI ko le jAte haiM / upArjita meM se ye kucha hissA bhI nahI mAgate hai / isaliye meM isake sAtha siddhipurI ko jAnA cAhatA h| dvitIya mArthavAha ye mAryA Adi svajana haiN| ye pahile se hI pUrvo. pArjita dharma-dhana ko haraNa kara lete haiM apanA kara dete nahI hai| Apa saba ne milakara mujhe pahile sArthavAha ke sAtha jAnekI anumati bhI de dI hai, isaliye mai aba Apake vacano ke anusAra hI vanyujano ke sAtha have tame loke ja kahe ke tenI sAthe javAmAM mArU zreya che? A sAbhaLIne bAjoe kahyu-AmA pUchavAnI vAta ja zu che prathama sArthavAhanI sAthe ja Ape javuM joIe vaNike e vakhate pitAnA AtmIyajanane sAthe lIdhA ane te badhAne sAthe laIne te bagIcAmAM AvI paho bagIcAmAM pahocIne teNe pitAnA AtmIyajanane kahyuM-juo A munirAja siddhipu rInA sArthavAha che teo dharmarUpa pitAnA mULadravyathI Apa le ne vahevAra karAve che tathA siddhipurI laI jAya che upArjItamAthI teo kAI hira paNa mAgatA nathI. A kAraNe huM temanI sAthe siddhipurI javA cAhu chu bIjA sAtha vAha A patnI vigere svajana che, je pahelethI ja prapAta dharma dhananuM haraNa karI le che ane ApatA kAI nathI Apa badhAe maLIne mane prathama sArthavAha sAthe javAnI anumati te ApI dIdhI che, eTale hu ApanA
Page #87
--------------------------------------------------------------------------
________________ 39 priyadarzinI TIkA a0 4 gA05 vittasyAzrANakatve purohitaputraddaSTAnta svarUpo'pi dIpaprakAzAbhAvena tadadraSTena jAyate, tathA'yamapi jIvaH kathacit karmakSayopazamAdermuktimArga dRSTvA'pi vittAdivyAsaGgena darzanamohanIyodayAd jana bharati, rittasya mohAdihetutvAt / tathA coktammodAyayaNa mayakA - mavadraNo jaNiyacittamatAno / Aramaka, dumsANa pariggaho mUlam // 1 // chAyA - mohAyatana mudrakAmavardhano janitacittasatApaH / Arambhakalaha deturdukhAnA parigraho mUlam // 1 // tasmAdvatrANAya na bhaktItyetAnadeva nahi, kiMtu prANakArakaM samyag darzanAdi kacit prAptamapi vinAzayatIti // ko dekha liyA hai, dIpaka ke bujha jAne para una vastuoM kA vaha aSTA jaisA hI ho jAtA hai, usI taraha se yaha jIva bhI kathacit karma ke kSayopazama Adi se mukti ke mArga ko prApta karake bhI dhanakI AkAkSA ke vyAga se honevAle darzanamohanIya karma ke udaya se usa mArga kA adraSTA hI mAnA jAtA hai, kyoM ki vitta-vana mohAdika kA hetu mAnA gayA hai / jaise kahA bhI hai " yaha parigraha moha kA eka niketana hai, mada eva kAma kA bar3hAne vAlA hai, isake sabadha se citta meM anekavidha satApa utpanna hotA rahatA hai / Arabha evaM kalaha kA yaha pradhAna kAraNa hai / adhika kyA sasAra meM jitane bhI dukha haiM una sanakA yaha pradhAna mUla kAraNa hai / 17 isaliye kevala yaha vittarUpa parigraha jIvakA kabhI bhI saMrakSaka-rakSA karanevAlA nahIM ho sakatA hai, itanA hI nahIM hai, kintu jIva ke karI lIdhu paNa dIvA ekAeka bujhAI jatA e vastue A dhArU thavAne kAraNe tenA mATe te adraSya jevI ja banI jAya che eja rIte A jIva paNa kadAca kanA yorAma vigerenI sahAyathI meAkSamAgane prApta karAne paNa dhananI AkAkSAnA vyAsa gathI thatA dAna meAhanIya kramanA udayathI e meAkSamAga tene mATe adrazya jevA ja banI jAya che kema ke vitta-dhana meAha vigerenA hetu mAnavAmA Avela che kahyu paNa che-- " A paricaDa meAhanu eka AzrayasthAna che mada ane kAmane vadhAranAra che ene kAraNe cittamA aneka vidha satApa utpanna thatA rahe che Arbha ane kalahanu e mukhya kAraNa che ma mAramA jeTalA pazu adhika du kha che e saghaLA dukhAnuM e mULa kAraNu che'' ATalA mATe kevaLa A dhanarUpI parigraha jIvane kadI paNa sa rakSaka-rakSA karanAra banI zakateA nathI eTalu ja nahI paNa jIvanA
Page #88
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttagappayanasUtre mocana na labhate purohitapuyat / vitta trANAya na bhavatItyetApadena nahi kiMtu vittA bhikAjJA'pi mahate'narthAya bhavatItyAda-' dIvappaNadeva ' ityAdi / dIpapraNaSTaH-praNaSTadIpaH ApatvAd vizeSaNasya prpryog.| vigataprakAzadIpa iva anantamohaH anantaH paryavasAnahita, moha' darzanAdimohanIyakarmodayo yasya sa tathA, naiyAyika-nizcita Ayo nyAyo mokSa, sa prayojanamasya nayAyikaH samyaga darzanAdiko mokSamArgasta dRSTvA = ladhyApi, aSTevana bhAti / 'adameva' asya cchAyA adRSTevara, ityApaitvAt / ___aya bhAva yathA girikandarAntargata pramAdAta praNaSTadIpaH pUrvadRSTarastubhoga ke samaya meM karmavandha se chuDAnerUpa rakSA ko (na labhe-na labhate) purohita putra kI taraha prApta nahIM karatA hai / arthAta vitta pApakarma ke phala ko bhogane se nahIM roka sakatA hai| dhana kI amilopA taka bhI isa jIva ko aneka aneka anayoM kA kAraNa banatI hai| isa bAta ko pradarzita karane ke liye mantrakAra karate hai (dIvappagaDeva-dIpapraNaSTa iva) ki jaise dIpaka ke ghujha jAne para denI huI vastu adRSTa jaisI ho jAtI hai usI prakAra jisa jIva ke (aNatamohe-anatamoha ) darzanamohanIya karma antarahita hai-darzanamohanIya karma jisa jIva ke vidyamAna haiaisA jIva (NeyAuya daTUTu-naiyAyika dRSTvA) samyagdarzanAdika mukti ke mArga ko prApta karake bhI (adameva-apdaivaca)nahI prApta karane vAlA jaisA hI ho jAtA hai| isakA sArAza isa prakAra hai-jaise girikandarA ke antargata koI prANI ki jo pahile usame jalate hue dIpaka ko lekara praviSTa TuA hai, tathA usakI mahAyatA se jisane vahA kI vastuoM 30 sapAnA samaya gayI ch|15| 35 zAna na labhe-na labhate pure| hita putranI mAphaka prApta karatuM nathI atha-dhana pApakarmanA phaLane bhegava vAmAthI choDAvI zakatu nathI dhananI abhilASA A jIva mATe aneka anarthonuM 1255 mana cha pAtane pradarzita 42vA mATe sUtradhAra 4 cha, divappaNadvenadIpapraNapTa ina mahInA bhuA pAthI dravya-nayesI tu madravya vI manI jaya merI zate 2 ne aNatamohe-anata moha na mAnIya 4 mata 2hita cha-zana bhAnIya bha vanA vidyamAna cha-ava 75 NeyAuya ThunaivAyika dRSTvA sammAna vizeSa bhutinA bhAjanamA 425chatA 59 atttthmevava prApta na karyA je ja banI jAya che ane sArAza A prakAra chejema kaI adhArA guphAnI aMdara koI prANI hAthamAM saLagato di laIne praveza kare ane e dipakanA prakAzanI sahAyatAthI teNe tyAnI sarva vastuonuM nirIkSaNa
Page #89
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIphA a04 gA 5 vittasyAmANakatye purohitapupraSTAnta 41 __tato rAjapuruSAsta nRpAntikamAnItAntaH / rAjApi 'jayamAjAbhakArI' iti hantavyo'yamityAtApayati / rAjapurohitastacchutlA nRpasamIpamAgatyAhasAmin / sarvasva dadAmi, mama vanaya muJcantu bhananta' / sarvasApaNena purohitena pArthito'pi nRpaH purohitapura na mumoca / tato'sau niHgaraNo dIna' purohitaputraH mANAnti kadaNDa prAptagan / tasmAd dhana vAgAya na bhavatIti yo yama / / // iti puropitapuSTAntaH // se vAdavivAda karane ko utArU ho gyaa| rAjapurupoM ne jaba isakI yaha ceSTA decI to ve usako pakaDa kara rAjA ke pAsa le aaye| rojA ne yaha samajhakara ki "isane merI AjJA kA bhaga kiyA hai" isako mAgnekI AjJA de dii| rAjapurohita ne jagha yaha samAcAra sunA to vaha dauDATuA rAjA ke pAsa AyA aura kahane lagA-svAmin / Apa mere se daDarUmeM sarvasva le leveM para mere isa putra ko koTa deMmaravAveM nhiiN| parantu rAjA ne eka pAta bhI purohita kI nahIM mAnI / dekho purorita ne apane sarvasva ke arpaNa se bhI putra ko nahIM mArane ke liye rAjA se prArthanA kI parantu rAjA ne purohita ke putra ko nahI choddaa| purohitaputra ne jara yaha dekhA ki merI kisI bhI taraha se rakSA nahIM ho rahI hai to vaha picArA niAzaraNa banA huA apane kartavya para pazcAttApa karane lagA aura dInahIna dazA ko prApta kara prANAntika daDa ko bhogane vAlA banA / isa kathA kA sArAza kevala itanA hI hai ki dhana bhI isa purohitaputra ke prANoM kA rakSaka sAthe vAdavivAda karavA lAgyo rAja purue jyAre tenI A ceSTA joI te te ene pakaDIne rAjAnI pAse laI gaye rAjA samaye ke " A mArI AjJAne bhaga karyo che " eTale teNe ene mAravAnI AjJA ApI dIdhI rAjapurohite jyAre A samAcAra jANyA te te deDIne rAjAnI pAse AvyA ane kahevA lAgyA-svAmin ! Apa daDa tarIke mArU sarvasava laI lyo paNa mArA A putrane chaDA mAravA hukama na Apa para tu rAjAe purahitanI vAta na mAnI parahite pitAnu sarvasva ApavAnI ane tenA badalAmAM putrane cheDI devAnI vinaMtI karI paraMtu rAjAe pahitanA putrane cheDo nahI purehita putre jyAre e jANyuM ke, have tene keI ja bacAvI zake tema nathI tyAre te bicAre ni zaraNa banI pitAnA kartavya upara pazcA sApa karavA lAgyo ane dIna hIna dazAne pAmI prANAtika daine bhagavyo . A kathAne sArAza phakta eTale ja che ke, dhana paNa e purahitaputranA
Page #90
--------------------------------------------------------------------------
________________ 40 uttarAdhyayamasUtra vitta trANAya na bhavatItyatra purohitaputradRSTAntaH procyate lakSmIpuranagare zrIdattanAmako rAjA indramahotsave'ntaHpureNa saha nirgacchan ghopaNA kArayAmAsa / sarva puruSA nagarAd pahiniryAntu, yo na niryAsyati sa daNDanIyaH syAt / tacchutyA sarne narAstvarita nagarAnirgatAH tadA rAjamiyaH purohita. putro vezyAgRhe gaviSTo ghopaNA zrutvA'pi na nirgata / rAjapurUpairgahIto'pyasau 'rAjJo vayasyo'hamasmi' iti darpAt ta saha vivAdakatavAn / rakSaka jo mamyagdarzanAdika hai ki jo baDI muhikala se isako prApta hue hai unakA bhI yaha vinAza karanevAlA banatA hai| isa para purohitaputra kA dRSTAnta isa prakAra hai lakSmIpura nAma kA eka nagara thaa| vahAM kA rAjA zrIdatta thaa| usane indramahotsava me antaHpura ke sAtha nikalate samaya yaha ghoSaNA pharavAI ki-nagaranivAsI samasta purupa nagara se bAhara nikala Aye, jo aisA nahIM karegA vaha daNDita kiyA jAyagA / usakI isa ghopagA ko sunakara samasta nagaravAsIjana zIta nagara se pAhira nikala Aye / parantu purohita kA putra jo rAjapriya thA vaha nahIM nikalA / pratyuta vaha isa ghoSaNA ko sunakara ke bhI vezyA ke ghara meM calA gayA / rAjapuruSarSI ne jaba isako dekhA to unhoM ne usako pakaDa liyA parantu phira bhI vaha "mai rAjA kA mitraha" isa abhimAna se phUla kara vaha una sipAhiyo sa rakSaka evA sabhyanuM darzana vigere je khUba ja muzkelIthI tene prApta thayA hoya che tene paNa vinAza karanAra bane che, enA upara purohita putranuM dRSTAta mA prAnu cha lakSamIpura nAmanuM eka nagara hatu tyA zrIdatta nAme eka rAjA rAjya karatA hatA teNe ata puranI rANIo rasAlA sAthe IndramahotsavamAM bhAga levA nIkaLatI vakhate evI gheSaNa karAvI ke-A nagaramAM rahetA samasta puruSa nagaranI bahAra nikaLI mahotsavamAM bhAga le che keIe pramANe nahi varate tene AkarI zikSA karavAmAM Avaze rAjAnI A gheSaNa sAbhaLI nagaranIvAsI saghaLA puruSajane mahotsavamAM bhAga levA turata ja bahAra nIkaLI AvyA paratu purohitane putra je rAjapriya hatuM te nagara bahAra na gaye paNa rAjAnI A ghavaNa sAbhaLIne te eka vezyAnA gharamAM ghusI gaye rAjapuruSoe tene je, ane tene rAjahukama pramANe pakaDI lIdhe paraMtu purahitaputra huM te rAjAne mitra chu" e abhimAnathI phulAIne e si -
Page #91
--------------------------------------------------------------------------
________________ 42 -- -mom priyadarzinI TIkA 20 4 gA0 5 pramAdAmAyopadeza dapTA pipaghUrNitAlAH kAcid garne patitA mRvAdha / yathA caite madIpadRSTagirika ndarAmArgAH pramAdanapTadIpAH mahAnyakAravimUDhAH sarpadRSTA garne patitAsta mArga dRSTvA'pyadraSTrAra eva jAtAstathA'nyo'pi prANI phayacit karmakSayopazamAdinA labdha samyamA api dhanAyAsaktipramAdanaSTajJAnadIpo mithyAtvAndhakAramohito lobhasapaidaSTaH phugavigarne patitazca tasyAdraSTena bhavati // 5 // dhanAdika sakatapApakarmaNo bhogakAThe trAgAya na bhavati, tasmAt kiM kartavya mityAzajhyAe- mUlam suttesu yovI paDibuddhajIvI, ne vIsase paDiye Asupanne / ghorA muhattA atraila saMrIra, bhArapakkhIva re'paimatte // 6 // paDa gaye aura vahIM para mara gye| isakA sArAza kevala itanA hI hai ki jisa prakAra ye dhAtuvAdIjana ki jinhoM ne parile dIpaka se ghusate samaya usa guphA kA mArga dekhaliyA thA parantu pramAda se dIpaka ke yujhajAne para jaise vaha mArga unheM phira nahIM mila sakA aura mahAndhakAra meM vimUDha bana phara jaise ye sarpa dvArA se jAkara khar3e meM paDa gaye aura yahIM para mara gaye, usI prakAra kisI prANI ko kathacit pharma ke kSayopazama Adi dvArA samyaktva prApta bhI ho jAya parantu dhanAdika padArtho meM AsaktirUpa pramAda se jaya jJAnarUpI dIpaka naSTa ho jAtA hai to mithyAtvarUpI andhakAra se vimorita huA yaha jIva lobharUpI sarpa se DasA jAkara kugatirUpa khoM meM jAkara gira jAtA hai ataH phira vaha pUrvadRSTa mArga kA adRSTA rI rahatA hai // 5 // dIdhe sapane jherathI AkuLavyAkuLa banI te eka khADAmAM jaI paDyA ane tyAja marI gayA ane sArAza eTale ja che ke, e dhAtuvAdI loko ke jeo dI laIne puratA pahelA te gukAne mArga joI lIdhuM hatuM paraMtu pramAdathI dIvo bujhAI jatA jema tene e mArga karI na maLI zakyo ane mahA adhikAramAM phasAIne mUDha jevA banI gayA ane sapaDazathI khADAmAM paDI gayA ane tyA ja marI gayA e rIte koI prANIne kahevAyela karmanA kSapazama Adi dvArA samyakatva prApta paNa thaI jAya paraMtu dhanAdika padArthomAM AsaktirUpa pramAdathI jyAre jJAnarUpI dIpaka nAza pAmI jAya che tyAre mithyAtvarUpI aMdhakArathI vimehita thayela e jIva lebharUpI sarpanA karaDavAthI kutirUpI khADAmAM jaIne paDe che ane te pachI tene prathama jeelA mAgathI adraSTI-vAcita rahe che-pharI te mAga sApaDa ja nathI ! 5
Page #92
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAdhyayanasUtre ____ samyag darzanAdika labdhvA'pi alabdhaiva bharatItyatra dhAtuvAdipuruSadaSTAnta procyate kasmicinmahAparvate kecid dhAtuvAdinI gRhItagugadIpikA girikandarA praviSTAH, tatpramAdena dIpe vi yAte phandarAntarvatimahAndhakAramohitAste parito bhramantaH pUrvadRSTa kandarAmArga na labdhAnta / tatra bhramantazca te pracaNDa viSadhareNa sarpaNa nahIM bnaa| phira yaha kaise mAnA jA sakatA hai ki dhana, kiye hue karmake phalako TAla sakane meM samartha hotA hai| yaha purohitaputrakA dRSTAnta huaa| __ samyagdarzanAdika ko prApta karake bhI ananta moravAlA jIva usako nahIM pAnevAlA jaisA hI hotA hai| isa para dhAtuvAdI kA dRSTAnta isa prakAra hai kisI eka vizAla parvata para kitaneka dhAtuyAdI puspa rarA karate the| ve eka dina jalate hue dIpaka ko lekara usa parvata kI guphA meM praviSTa hue / jaba ve usameM bahuta dUra taka ghusa cuke to unake pramAda se vaha dIpaka dhuza gayA / aya kyA thA-usa guphA meM andhakAra hI andhakAra chA gyaa| hAtha kI hathelI bhI dikhalAI nahIM detI unako pAra 2 dRDhane para bhI guphA se yAhira nikalane kA pUrvadRSTa mArga bhI nahIM mila skaa| ve saba ghabarA gye| cAroM tarapha ghUmane lage parantu phira mArga hAtha nahIM aayaa| itane meM unheM eka bhayakara jaharIle sarpa ne Akara Dasa liyaa| usake viSase dhUrNita hote hue ve khar3e meM jAkara prANane bacAvI na zakayu pachI e kema mAnI zakAya ke, karelA karmanA phaLane TALavAmAM dhana samartha thaI zakaze? A purahitaputranuM dRSTAnta thayuM samyagadarzanAdikane prApta karIne paNa ana ta mohavALe jIva enAthI vacita ja banI rahe che enA upara dhAtuvAdInu duSTAta A prakAranuM che ke eka vizALa parvata upara keTalAka dhAtuvAdI puruSe rahetA hatA te eka divasa saLagate dI laIne temanI guphAmAM gayA jyAre teo te guphAmA keTaleka dUra sudhI adara te gayA paNa emanA pramAdanA kAraNe dIvo bujhAI gaye have zuM thAya? e guphAmAM cAre tarapha adhikAra chavAI gayo hAthanI ne hatheLI paNa joI zakAtI na hatI bahAra nIkaLavAne mArga zodhavA ghaNuM phAphA mAryA paNa guphAmAthI bahAra nIkaLavAne mArga temane na jaDe AthI te badhA mujhAI gayA cAre tarapha phAphA mAravA lAgyA paraMtu temane bahAra javAne keI mArga maLe nahi eTalAmAM eka bhayakara jherI sApe AvI temane iza
Page #93
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 4 gA0 6 pramAdAbhAvopadeza sasagaM na kuryAdityartha' / yadA-tupteSu dravyato nidriteSu bhArata' dharma pratyajAgratsu, sasArijIneSu, 'muttA amuNI mayA ' iti ( AcA0 ) vacanAt pratibuddhajIvI - pratibuddha. - dravyato'lpanidratvAt bhAvato dharma mati sadA jAgalastvAt sayamI tAdRzo bhRtvA jInatvenazIlaH / ' muNiNo mayA jAgarati ' iti ( AcA0 ) vacanAt pratiddhInI sana kiM kuryAdityAha-na vImase' ityAdi / na vizvaset = pramAdeSu pravRtti na kuryAt / 1 = kAlavizeSA, disAdhupalakSaNametat ghorA =mANApArAt bhaya krAnti, zarIram-analarahitam asti / mRtyudAyakAn muhUrttAna nirA sonA zarIramamamarthamastItyartha, muhUrtA ghorA. santIti nidilA ki kuryAdityAhasusu na bIsase pratibuddhajInI supteSu na vizvase 1) "suttA anuNI tayA muNigosA jAgarati " " sasArI sadA sope rahate haiM aura muni sadA jAgarita rahate haiM" isa AcArAganake vacanAnusAra dravyakI apekSAa nidrA lene vAlA honese, mAtra kI apekSA dharma ke prati sadA jAgarUka hone se jInevAlA sagamI muni supto me arthAta mamAdoM meM pravRtti na kre| yaha bhI artha ho sakatA hai / pahile jo supta zabda kA artha " dravya kI apekSA nidrita eva mAtra kI apekSA dharma ke prati ajAgarUka se masArI jIvoM me " aisA liyA gayA hai vaha bhI ' suttA amuNI sayA " sasArI sadA supta haiM, isa AcArAgamatra ke vacanAnusAra liyA gayA hai / ( muhuttA ghorA- muhUrttA ghorA ) muhUrtta divasa Adi kAlavizeSa prANApahAraka hone se bhayakara hai, aura ( sarIra anala - zarIra avala ) amuNI sayA, muNiNo sayA jAgarati " huM samArI sAthe sutA rahe che ane ti nadA jAgatA rahe che ' A AcArAgasUtranA vacana anusAra dravyanI apekSAe apa nidrA levAvALA heAvAne kAraNe tathA bhAnanI apekSAe dhamanA prati sadA jAgRta hAvAne kAraNe sayamI muni pramAda sevavAmA pravRtti na kare e paNa a thai zake che pahelA je mukta zabdaneA anya draSyanI apekSAe nidrIta ane bhAvanI apekSAe dharmaprati ajAgRta evA sasArI jIvAmA" evu kahevAmA mAyu he te pazu " suttA amuNI sayA " "sa sArI sahA sutesA " se mAyA rAga sUtranA vayana anusAra sevAmA Ave che muhuttA ghorA- muhUrttA ghorA bhuTTata, dvivama mAhi naja vizeSa prADAra hovAthI laya 42 he bhane sarIra ablzarIra aparu zarIra khaLa rahita che-arthAta A zarIra mRtyudAyaka e muskRta
Page #94
--------------------------------------------------------------------------
________________ 44 uttarApyayanastre chAyA-suSu cApi pratiyuddhajIvI, na vizvaset paNTi 1 AzumakSa / ghorA muhartA acala zarIra, bhANDapakSIya caredapramattaH // 6 // TIkA-'suttesu' ityAdi / ___AzupajJA Azu zIghramutpannA kartavyAkartavyeSu pravRttinivRttivipayikA prajJAmatiryasya sa tayA, pratyutpannamatirityarthaH / kartavyAkartavyajhaTitizAnavAniti yAvat / pratibuddhajIvI pratiyuddhaH dravyato jAmat , bhArata:-pramAdaraditazca bhUtvA jIvatyeva zIlaH, paNDita.-sadasadvivekanAna medhAnI puruSaH, suptepu-dravyato nidrAyuktapu, api bhArataH supteSu-dharma pratyajAgratsu sasArijIveSu na vizvasetsanivAsa na kuryAda; dhanAdika jaba apane kiye hue karma ke bhogakAla meM rakSA karane ke liye mamartha nahIM hotA hai to phira kyA karanA cAhiye ? isa prakAra kI AzakA kA uttara isa nIce kI gAthA dhArA sUtrakAha dete hai'suttesu'-ityaadi| anvayArtha-(Asupanne-AzuprajJa.) kartavyAkartavya kAryo meM jisako pravRttinivRttiviSayaka prajJA zIghra utpanna ho jAtI hai aisA pratyutpannamativAlA, tathA (paDibuddhajIvI-pratiddhajIvI) dravya kI apekSA jAgRta hokara, tathA bhAva kI apekSA pramAdarahita hokara jInebAlA, eva (paDiya-paNDinaH) bhale bure kA viveka karanevAlA, aisA medhAvI puruSa (suttesu-suptepu) dravyakI apekSA soye hue, bhAva kI apekSA dharma ke prati saceta nahIM hue samArI jIvoM meM (na vIsase-na vizvaseta) vizvAsa nahIM kareM-unakA sasarga nahI kreN| athavA (paDibuddhajIvi jyAre pitAnA karelA karmanA bhegavavAnA samaye dhana Adi tenI rakSA karavA asamartha bane che te pachI zuM karavuM joIe? A prakAranI A za kAnA uttara sUtra2 mA nAyanI gAthA daa|| mA cha-'suttesu' tyAdi manvayArtha-AsupaNNe-AzuprajJa 405 mana matavya AyamA pravRtti 42vI 4 nivRtti rAkhavI e viSayanu viveka jJAna jene tAtkAlika thAya che evA pratyutpanna bhativANA tathA paDiyuddha jIvI-prativudhdhajIvI dravyanI apekSA ta manI tathA sAvanI apekSA prabhAha 2hita manI lAvA mana paDiya-paNDita sAbhurAnA viva samApApA merA bhedhAvI 535 suttesu-suptepu dra05nI apekSA satelA ane bhAvanI apekSAe dharma tarapha saceta nahI banelA evA sa sArI lAbha na vIsase-na vizvaset vizvAsa nahI 2-yana sasa nahI re mayamA paDibuddhajIvI sutesuna pIsase pratibudhdhajIvI suvepuna vizvaset ,"
Page #95
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 4 gA0 6 pramAdAbhAvopadeza sagaM na kuryAdityarthaH / yadvA-supteSu dravyatI nidriteSu bhArata' dharma pratyajAgratsu, sasArijIneSu, 'muttA anuNI mayA ' iti ( AcA0 ) vacanAt pratijInI - pratiyuddha - dranyato'lpanidratvAt bhArato dharma prati madA jAgalastvAt sayamI tAdRzo bhUtvA jIvatyergIla: / 'muNiNo mayA jAgarati ' iti ( AnA0 ) vacanAt pratiddhajIvI mana kiM zaryAdityAha - 'na vIsase' ityAdi / na vizvaseva = pramAdeSu pravRtti na kuryAt / " mu. = kAlavizeSA, disAdhupalabhaNametat ghorA =mANApArakalAt maya rAnti, zarIram - ana= rahitam asti / mRtyudAya kAnU muhUrttAna niga sonArIgmasamarthamastItyarya, muhUrtA ghogaH mantIti niditvA kiM kuryAdityAha sutesuna jIsase pratibuddhajInI supteSu na vizvaseT) "muktA anuNI sarA muNigo yA jAgarati " " malArI sadA sone rahate haiM aura muni sadA jAgarita rahate hai" isa AcArAganUna ke vacanAnusAra dravyakI apekSAa panidrA lene vAlA honese, mAna kI apekSA dharma ke prati sadA jAgarUka hone se jInevAlA sabhI muni supto me apramAdoM me pravRtti na kre| yaha bhI artha ho sakatA hai / pahile jo supta zabda kA artha " dravya kI apekSA nidrita eva bhAva kI apekSA dharma ke prati ajAgarUka se sasArI jIvoM meM " aisA liyA gayA hai vaha bhI ' suttA amuNI sayA " masArI sadA khusa hai, isa AcArAgamatra ke vacanAnusAra liyA gayA hai / (muhuttA ghorA muhUrttA ghorA. ) muhartta divama Adi kAlavizeSa prANApahAraka hone se bhayakara hai, aura ( sarIra anala - zarIra anala ) amuNI sayA, muNiNo sayA jAgarati " " mamArI sAsutA rahe che ane muni sahI lagatA rahe " A cArAgasUcanA vacana anusAra dravyanI apekSAe alpa nidrA levAvALA heAvAne kAraNe tathA bhAnanI apekSAe dhamanA prati sadA jAgRta hovAne kAraNe sayamI muni pramAda sevavAmA pravRtti na kare e paNa atha thai rAke che pahelA je gupta rAkhtanA ane dravyanI apekSAe nidrIta ane bhAvanI apekSAe dharmaprati ajAgRta evA masArI vAmA" evu kahevAmA nyu ke te paNa suttA amuNI sayA " ' sa sArI mahA suteA " me bhAyA rAga sUcanA pathana anusAra sevAmA Ave che muhattA ghorA- muhUrttA ghorA bhuhUrta, dviSaya mAhi jANa vizeSa prAthADAraDa hovAthI laya 42 he bhane sarIra avlzI avaru zarIra khaLa rahita che-arthAta A zarIra mRtyudAyaka e muhUrta 66
Page #96
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAdhyayanasatre 'bhAraDapakkhIva ' ityAdi / bhAraNDapakSIya jamamattavaret / yayA mAraNDapakSI aprattazcarati, tathA pramAdarahito bhUtvA munizcaret-viharedityarthaH / / aya bhAva'--yathA-bhAraNDapakSiNoH kilaika zarIra gIdvaya caraNatraya ca bhavati, ekaH sapiti, dvitIyo jAgati, to pAtyantamapramattataryava svajIvananirvAra labhete tathA pramAdaparivarjanapUrvaka sayame viharet / dravyanidrAvarjane pramAdavarjane ca rAjaputrAgaradattahapTAntaH procyate__apraiva bharatakSetre zakhapuranAmake nagare sundaranAmA nRpatirAsIt / tasya mulamAzarIra ghalarahita hai-arthAt para zarIra mRtyudAyaka ina muharta Adi kAla vizeSoM ko dUra karane ke liye, athavA unako sahana karane ke liye sarvathA asamartha hai, isaliye (bhAraTapakvIya care pamatte-bhAraMDapakSIva apramatta. careta) mAraNTapakSI ke samAna pramAdarahita hokara muni kA kartavya hai ki vaha apane kartavya meM sAvadhAna rhe| bhAraDapakSI ke eka zarIra meM do jIva do grIyA tathA 3 paira hote hai| ye do juDe hue rahate haiN| jaba eka sotA hai to dUsarA jAgatA rahatA hai| yahuta hI sAvadhAnI se ye donoM apanA jIvana nirvAha karate haiN| isI taraha munijana ko bhI apane sayamarUpI jIvana kA nirvAha ghaTuta sAva. dhAna hokara karanA caahiye| dravyanidrA eva pramAda ke choDane me rAjapuna agaDadatta kA dRSTAnta isa prakAra hai isI bharatakSetra me zakhapura nAma kA eka nagara thaa| vahA sundara Adi kALavizene dUra karavA mATe athavA tene sahana karavA mATe sarvathA asamartha cha bhATa bhAra upakkhIva care-bhAraNDapakSIva apramatta caretU mAra pakSInI bhA pramAda rahita banI munirAjee pitAnA kartavyamAM sAvadhAna rahevu bhAraDa pakSIne eka zarIra, be garadana-Doka ane traNa paga hoya che e bane joDAyelA rahe che jyAre eka suve che to bIjI jagatuM rahe che ghaNuM ja sAvadhAnIthI e bane pitAne jIvana nirvAha kare che e rIte munijane paNa pitAnA sayamarUpa jIvana nirvAha khUba sAvaceta rahIne kara joIe dravyanidrA ane pramAdane choDavA ane rAjaputra agaDadattanu daSTAta A prakAranuM che A bharatakSetramA zakhapura nAmanuM eka nagara hatuM, tyAM sudara nAme
Page #97
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA bha04 mA 6 pramAdadharjane'gaDadattaddaSTAnta rAyA bhAryAyA paramasundarAkRtika putro jAtaH / tasyAgaDadatta iti nAma kRtam / saca krameNa vardhamAnastAraya mApa / lokamItikArakamya tamya sundaranRpasya putro' 47 datto yama iva lokodvegakArako'bhavat / sa hi dyUta- mAMsa-murA- vezyA - pAparddhi(zikAra) - caurya - paradAra-parAyaNaH tatra nagare vicarati / tato tannagaraninAminamta rimuktamaryAda vilokya vyAkulAH santo bhUpAntikamAgatya ta vijJApayAmAsuHsAmin! bhavadIyaputreNa svacchandacAriNA vaya bhRzamudvejitA, bhanatA pure yenAcArAH nAma kA rAjA rahatA thA / usakI rAnI kA nAma sulasA thA / unake eka putra huA jo bahuta hI sundara thA / isa kA nAma agaDhadatta ravA gayA / jaya yaha kramaza te 2 juvAna huA tava yama ke samAna yaha prajAjanoM ko trAsa pahuMcAne lagA / pitA aura putra ke vyavahAra meM prajA ke prati bahuta viSamatA thI- pitA apanI prajA ke sAtha prIti karatA thA, aura agaDadapta usako sadA duHkhita karatA rahatA thA / sAta vyasanoM meM aisA koI vyasana nahI pacA jo agaradatta se aparicita rahA ho| kyA juA, kyA mAsa, kyA zarAya, kyA vezyA, kyA zikAra kyA caurI aura kyA parastrIsevana, ye saba kukarma kUTa2 kara na mAlUma kahA se Akara isameM bhara gye| ina agaDhadattake durAcArase prajAkI nAkoM meM dama arahI thI / jaya prajAne agaudatta ko bilakula maryAdA se vAhira hotA huA dekhA tatha prajA vyAkulacitta banakara rAjAke pAsa pahu~cI aura prArthanA karane lagI- svAmin ! Apake putra ne apanI sacchada pravRtti se - eka rAjA rAjya karatA hatA emanI rANInuM nAma sulasA hatu temane eka putra thayA-je khUba ja sunnara haze, tenu nAma agaDadatta zakhavAmAM Avyu samaya jatA agaDadatta yuvAna avasthAe pahece tyAre sAkSAt yamarAjanI mAphaka te prajAjanene trAsa ApavA lAgyA. pitA ane putranA prajA taraphanA vahevAramA ghaNIja viSamatA hatI pitA peta nI prajAnI sAthe premabhAve vartatA hatA jyAre agaDadatta prajAne 2 jAte hateA mAta vyasanamAthI eka pazu vyasana evu na hatu ke je agaDadattathI vegaLu rahyu hAya jIMgAra, mAsa, vezyA, zarAma, zivAra, thorI, parastrIsevana mA bhadhalA abhI tenAbhA hAsI ThAsIne bharelA hatA Ane kAraNe prajAjanAne nAke dama AvI gaye, lAka trAhimAm pAkAratA hatA jyAre prajAe agaDadattane bIlakula maryAdAthI khahAra jate joyeA tyare bhAre haiye rAjA pAse paheAcI ane prArthanA karavA lAgI svAmin! ApanA putre peAtAnI svaccha6 pravRttithI amArA upara bhaya kara evA
Page #98
--------------------------------------------------------------------------
________________ 28 uttarAdhyayamastre pUrva nAbhavan te sarve'pyadhunA bhavadIyaputreNa prArtitAH / itya purarAsino vaco nizamya rAjA mAha-yUya mama kumAraM vadata, zIghra mama daza tyatrA'nyatra gaccha / agaDadatto rAjastad vacana janazrutyA nizamya khagahasto'bhimAnAt tanagarAd bhinirgtH| sa girinadImAmanagarAraNyAni lAyitvA vArANasI nagarI gtH| tatra bhuvanapAranAmaphaH kSitipatirAsItta / athAgaDadattastanAparicitatvAt kenApyAdaramalamamAno gRthabhraSTo mRga isa vimanA itastato bhraman kvacit sthAne pAnavaNDAkhya kalAcArya rAjakumArAn rathAvagana ramalogo me trAhi 2 macA dI hai / jo anAcAra hama nagara meM pUrva me kabhI nahIM hue, ve aba Apake putra bArA anargalarUpa se sulamakhullA ho rahe haiN| rAjA ne isa prakAra se puravAsiyoM dvArA kI gaI prArthanA ko sunakara kahA-Apa loga ghabarAyeM nahI aura kumAra se kaha de ki yaha hamAre, nagara se bAhira nikala jAveM / agaDadatta ne isa prakAra kI rAjAjJA jaba logo ke mugva se sunI to vara talavAra hAya me lekara nagara se abhimAnapUrvaka vAhira nikala gyaa| nAmazaH giri nadI rAva aneka aTaviyoM ko pAra karatA huA yara vArANasI nagarI meM jA paracA / vahA~ para bhuvanapAla nAma kA rAjA rAjya karatA thaa| yahA kA sthAna usako sarvathA aparicita thA, isaliye-aparicita hone kI vajaha se kimIne bhI inakI mAra sabhAla nahIM kI aura na kahI se imako Adara satkAra milA / isa hAlata ko devakara yaha ghaya rAkara aisA ho gayA ki jaise apane yUtha se bhraSTa hone para mRga ho jAtA hai| trAsa vartAvI dIdhuM che je anAcAra A nagaramAM AjasudhI kadI banyA nathI te ApanA putra dvArA maryAdahIna rIte khule khullA thaI rahela che. rAjAe prajAjanenI A prakAranI pharIyAda sAMbhaLIne AzvAsana ApatA kahyuM ke, Apa leke gabharAva nahI ane kumArane kahI deje ke te A nagarane cheDIne cAlyA jAya agaData A prakAranI rAjaAjJA jyAre lekenA methI sAbhaLI eTale te talavAra hAthamAM laI abhimAnapUrvaka nagara chaDI cAlI nIkaLyo cAlatA cAlatA aneka nadIo, pahADa ane ja galene vAvate vaTAvate te vArANasI nagaramAM jaI paheo tyA bhUvanapAla nAmane rAjA rAjya kate hate vArANasI nagaramAM agaDadattane keI oLakhatu na hatu AthI ajAye hovAnA kAraNe keIe paNa tenI sAra saMbhALa na lIdhI temaja te tene kaI sthaLe AdarasatkAra mATe potAnA AvA hAlahavAla joI te vanamAM mRganA TeLAthI chuTA paDelA haraNyanI mAphaka AkuLa vyAkuLa thaI bhaTakavA lAgyA
Page #99
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 4 gA 6 pramAdavarjane'gaDhadattadRSTAnta 49 zikSA: zikSayanta dRSTavAn / agaDadattastadantikamAgatya ta canditvA tatropaviSTaH / kalAcAryaH pRcchati - kiM tana nAma ? kutastvamAgato'mi / agaDhadattakumArasta klAcAryamekAnte samAhUya kRtAJjaliH sarvaM svattamuktyA vadati - svAmin! mayA durmatinA krIDApareNa kalAsbhyAso na kRtaH, ato bhakta. samIpe kalAbhyAsa - micchAmi / yataH - niSphalo hi pumAn nive, pazorapyatiricyate " // tataH paropakRtiparAyaNaH sa klAcAryaH prAha - catsa ! mama gRhe sthitvA kalAyaha jana idhara udhara phira rahA thA to eka sthAna me isane pavanacaDa nAmaka kisI kalAcArya ko devA / kalAcArya uma samaya rAjakumAro ko ratha, azva eva gaja ke calAne kI zikSA de rahe the / agaDadatta dekhate hI unake pAsa pahu~ca gayA aura praNAma kara vahIM eka tarapha baiTha gayA / kalAcArya ne pUchA- tumhArA nAma kyA hai ? kalAcArya ke prazna ko sunakara aDagadatta ne uttara diyA- mahArAja ! me apanA sava paricaya Apako ekAntasthAna meM denA cAhatA hai| usane kalAcArya ko ekAntasthAna meM lejAkara vinayapUrvaka samasta apanA vRttAnta sunA diyA aura sAtha me kahane lagA-svAmin! maiMne durmati meM pha~sakara apane samaya ko yoM hI khela kUda meM nikAla diyA hai, kisI bhI kalA kA abhyAsa nahIM kiyA ataH maiM Apa ke pAsa aba kalAoM kA abhyAsa karanA cAhatA hai, kyoM ki - jo vyakti kalAnabhijJa hai usakA jIvana pazu se bhI kharA mAnA jAtA hai / agaDadatta ke isa prakAra vacana sunakara kalAcArya ke hRdaya meM Ama bhaTakatA te eka sthAne jai paheAthyA tyA teNe pavanacaDa nAmanA koi kalAcAya ne joyA kalAcAya te samaye rAjakumAreAne ratha, gheADA, hAthI, calA vavAnu zikSaNa ApI rahyA hatA A joI ne agaDadatta temanI pAse paheAgye temane praNAma karI tyA eka mAju besI gaye| kalAcAye pUchyuM-tamArU nAma zu che, teNe kahyu "mahArAja ! hu mArA saghaLA paricaya Apane ekAtamA ApavA cAhu chu e pachI teNe kalAcA ne ekAta sthAnamAM laI jaIne vinayapUrvaka peAtAnA saghaLA vRttAta kahI sa bhaLAvye| sAtheAsAtha kahyuM ke, svAmInme dutimA sAine mArA potAnA samaya nakAmA khelavA kudavAmA vitAvI dIdhA che. koi pazu kaLAnA abhyAsa karyAM nathI AthI hu ApanI pAse kaLAone abhyAsa karavA mAgu chu kemake-"je vyakti kaLAthI ajANa che tenu jIvana pazuthI paNa kharAba manAya che" agaDadattanA A prakAranA vacana sAbhaLIne kalAcAyane tenA taraph anu sa 407
Page #100
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAdhyayanasUtre bhyAsa kuru, kiMtu cayA kamyacit pura svaramA'' yAna na kAryam apatya bhUpamya tara pitrA saha paraspara virodho'sti / tadvaca' zrutvA'gaDadattastathaiva katanAn / nataH kalA cAryastena saha svagRhamAgatya bhAryA mAha-mama bhrAunyo'yamAyAtaH, agaDhadatto'pi jananImiva tAbhaktyA vndte| sA svapuravatta bhojayati klAcAryo'pi vastrAbharaNAni tasmai datsA mAha-mama gRha turagama stha ca sarpamima sakIya matvA tvayA'tra myAtavyam / usa ke prati dayA jAgRta ho gaI, aura paropakAra karane meM parAyaNa usa kalAcArya ne usako AzvAsana eva dhairya dhAte hue kahA kivatsa! tuma ghabarAo nahIM, mere ghara raha kara tuma acchI taraha se kalAbhyAsa karo, parantu itanA dhyAna avazya racanA ki kisI ko bhI apanA vaza kA paricaya nahIM denA, kyoMki yahA ke rAjA kA tumhAre pitA ke sAtha paraspara virodha calA A rahA hai| kalAcArya kI zikSA sunakara agaDadatta ne vaisA hI kiyA, phalAcArya pIche ise apane ghara para le Aye apanI patnI se kahane lage ki desa yaha mere bhAI kA laDakA hai / apane ghara para AyA hujA hai / yaha sunate hI agaDadatta ne usako apanI mAtA ke samAna bhaktibhAva se paira paDA / kalAcArya kI dharmapatnIne bhI use apane pAsa rakhakara putra ke samAna bhojana karAne lgii| kalAcArya ne saba prakAra se isakI vyavasthA kara dii| oDhane pahirane ke liye kapaDe eva AbharaNoM ko dete hue usakA sakoca miTAne ke liye phira unhoM ne kaho ki vatsa ! yaha merA ghara, ghoDe, raya Adi samasta vastue~ aba tuma kapA jAgI para pakAra karavAmAM parAyaNa evA e kaLAcArye tene AzvAsana ane dhIraja ApatA kahyuM ke, vatsa tu gabharA nahI mAre ghera rahIne tu sArI rIte kaLA abhyAsa kara paratu eTalu dhyAna avazya rAkhaje ke, keIne paNa tArA vazane pari caya ApIza nahI kemake-ahiMnA rAjA ane tArA pitA banne vacce vairabhAva che kaLAcAryanA vacana sAMbhaLIne agaDadatta te pramANe karyuM tyArabAda kaLAcArya tene pitAnA ghera laI AvyA ane potAnI patnIne kahevA lAgyA ke, jo A mAga bhAInA putra che te ApaNe ghera AvyuM che A sAbhaLI agaDadatte kanAcAyanI patnIne pitAnI mAtA jevI gaNI bhaktibhAve vadanA karI kaLAcAryanI patnI paNa tene potAnI pAse rAkhIne potAne ja putra hoya tema gaNI tene bhejana karAvavA lAgI kaLAcAra sarva prakAre tene mATe vyavasthA karI ApI oDhavA, paheravA mATe kapaDA ane ghareNA vagere ApIne tene sakeca maTADavA mATe pharIthI tene kahyuM ke, vatsa! A mArU ghara, gheDA, ratha vigere samasta vastuo tu tArI
Page #101
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 gA0 6 pramAdavarjane gAudattadRSTAnta 51 anagaDadattakumAraH mItyA tana nirasana prAktanaduSTita nimucya kalAbhyAsaparAyaNaH sajAta' / sa cAlpakAlenaiva vinayAmRtena loskaravANi pramodayan sakalAH kAvandra gRhItanAn / tamya kalAcAryasya hoyAnagato'mI rAjakumAra. bhyAsArthaM parizramaM kroni / tasyoyAnasya samIpe ekasya zreSTano mahadutta gRhamAsIt, tana tasyaSTi putrI nAmnA mandanamaJjarI rUpalAvaNya pannA ganAkSe sthitA ta rAjakumAra magaradatta nitya niyati, va prati patrapuSpaphalAdika premNA prakSipati / rAjakumArastu riyAgrahaNalobhena gurorbhayAcca tA tathA na pazyati / apanI hI samajha aura Ananda ke sAtha apane hI para ke jaise hI yahA para raho / kalAcArya ke vAtsalya ne jagadatta meM bahuta adhika parivartana kara diyA / usake jIvana kA DhAcA ana bilakula hI nadala gayA / vahA prIti se nivAma karate hue jagadatta pUrva ke samasta duiceSTinoM kA parityAga kara kalA ke abhyAsa karane meM parAyaNa rahane lagA / alpakAla meM hI usane vinarUpI amRta se lokarUpI kamaloM ko mudita karate hue saphala kalAo ko caMdra ke samAna grahaNa kara liyaa| kalAcAryakA eka gRhodyAna -para kA nagIcA thaa| usame jAkara yaha pratidina kalAoM kA abhyAsa The parizrama ke sAtha karatA thA / usI nagIce ke pAsa hI kisI eka seTha kI DI UMcI rakhelI bhI thI / zreSThI kI eka putrI thI, jisakA nAma madanamajarI thA / yaha yathA nAma tathA guNavAlI thI / rUpalAvaNya se bharapUra thI / jana agaDadatta bagIce meM kalAbhyAsa karane ke nimitta AyA karatA thA, taba yaha viTakI meM baiTha kara isako dekhA peAtAnI ja mAna? ane AnathI tArA peAtAnA ghaggI mAja ahI rahe kaLAcAryanA vAtsalyabhAne agaDadattanA mAnasamA bhAre parivartana karI dIdhu tenA jIvanane pravAha khIlakula ja badalAi gaye ane tyAM premapUrvaka rahetA agAunA tenA saghaLA dughdhatrineA bhUtI jaI ne kaLAneA abhyAsa karavAmA te pravRtta rahevA lAgyA alpakALamA ja teNe vinayarUpI amRtathI lekarUpI kamaLene mudita karatA karatA sakaLa kaLAone caMdranI mAphaka grahaNu karI lIdhI LAcAryane tyA e manIcA hatA temA te darareAja ghaNe! parizrama veDI LAone abhyAsa karatA hatA te gIcAnI pAse nagaranA eka meTA zeThanI meATI ucI havelI hatI te zeThane eka putrI hatI, jenu nAma madana majarI hatu te yathAnAma tathA guNavALI hatI, rUpalAvaNyathI bharapUra hatI jyAre agaDadatta agIcAmA kaLA abhyAsa pharavA mATe AvyA karatA hateA
Page #102
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAdhyayanasUna anyadA sA mandanamaJjarI vivazA sarvazRGgArasannitA tAzokanikubje macchanarItyA samAgatya kalAbhyAsatatpara tamagaDadatta sAnurAga pilokayati / tato'sau rAjakumArasvA mAha-kAsi ? kasya putrI vA ?, kalAbhyAsavatpara mA katha mohayasi / tataH sA mAha-ahamasmi nAmnA madanamaJjarI, bandhudattanAmakasya zreSThimukhyasya punI / ihaiva nagare vivAhitA vAlavidhavA cA'smi, ida tu mAnaM mama pitu nIhi, he subhagA manomohana bhAradIyarUpa vilokya bhavadadhInajIvitA jAtA'smiA karatI thI, tathA prema se usake Upara patra puSpAdika bhI DAla diyA karatI thii| agaDadatta isakI ora viyAgrahaNa ke lobha se tathA kalAcArya ke bhaya se jhAkatA taka bhI nahIM thaa| eka dina kI bAta hai ki vaha madanamajarI madana ke paravaza hokara samasta zRgAroM ko zarIra me sajjita kara ke vahI para azoka nikuja me pracchanna rIti se Akara chipa gaI, aura kalA ke abhyAsa karane meM tatpara agaDadatta kI ora anurAgapUrvaka vAra 2 nihArane lgii|| __rAjakumAra agaDadatta ne jaba isakI isa prakAra ceSTA dekhI to kahane lagA-tuma kauna ho-kisa kI putrI ho, kyoM vyartha meM kalAbhyAsa karanemeM tatpara mujhe vimohita karanekI koziza kara rahI ho / taba madanamajarIne kahA-suno merA nAma madanamajarI hai, mai canyudatta prasiddha zreSThI kI putrI haiN| merA pitA yahA~ ke seThoM meM saba se mukhya ginA jAtA hai| isI nagarameM merA lagna huvA hai, aura mai bAlavidhavA hai| yaha havelI mere pitA tyAre te bArIe besIne tene joyA karatI hatI, ane premathI tenA upara patra puSponI vRSTI karatI agaDadatta vidyAbhyAsanI pravRttine kAraNe tathA kaLAcAryanA bhayathI tenI sAme jete paNa nahI ja A pramANe cAlatu eka divasa te madanama jarI madanathI paravaza banI zarIra upara saghaLA zaNagAra sajIne te azoka niku jamA chAnImAnI AvIne chupAI gaI ane kaLAne abhyAsa karavAmAM rakAelA agaDadattanIsAme anurAga pUrvaka animeSa daSTie jovA lAgI rAjakumAra agaDadatta jayAre tenI A prakAranI ceSTA joI te kahevA lAgyuM ke, tame koNa che ? kenI putrI che? kaLAnA abhyAsamA guthAyela evA mane mehita karavAne vyartha prayAsa zA mATe kare che? madana ma jarIe kahyuM, sALA mArU nAma madanama jarI che, hu be dhudatta nAmanA prasiddha zeThanI putrI chuM, mArA pitA ahInA nagarazeTha che A nagaramAM ja mArU che
Page #103
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a04 gA 6 pramAdavarjane'gaDadattadRSTAnta' rAjakumAraH mAha-zakhapurAdhIzasya sundaranRpasya prathamaH puno nAmnA agaDadato'smi / atra kalAcAryasya samIpe kalAbhyAsArthamAgato'smi idAnI ladvacanA. gIkAre mama klA sTA aganA jha nAgamiSyanti / yadAhamito rajiSyAmi tadA tvA nItvA yAsyAmi, vAvat kAla pratIkSasta / tadvacana zrutlA madanamaJjarI svasthacittA bhUtvA prtinittttaa| kI hai / he subhaga! Apa ke manamohaka rUpa ko dekhakara merA citta Apa para anurakta bana cukA hai| merA yaha jIvana ara Apa ke hAtha meM hai| madanamajarI kI bAta sunakara agaDadatta ne bhI apanA paricaya de diyA, usane kahA meM zasapura ke adhIza sundara nAmaka rAjA kA prathama putra / merA nAma agaDadatta hai| yahA para kalAcArya ke pAsa kalAoM ko sIkhane ke liye AyA huA ha / ima samaya tumhArI yAta ko mAnane ke liye maiM tayAra nahIM haiN| kAraNa ki jisa prakAra eka strI ke sagata meM dasarI strI ruSTa bana jAtI hai aura vaha apane pati ke pAsa nahIM AtI hai isI prakAra tumhAre sAtha sagata karane se kalA bhI mujha se ruSTa ho jAvegI, ataH merA itane dina kA parizrama vyartha calA jAyagA / ata: tuma vizvAsa rakkho-mai jara yahA~ se jAUgA, taba tumheM apane sAtha letA calUgA, tabataka tuma svasthacitta hokara apane ghara para rho| agaudatta kI isa bAta ko sunakara madanamajarI vahA se calI gaI aura prasannacitta ho kara apane ghara para rahane lgii| thayuM hatuM paNa kamabhAgye hu bALavidhavA chu A havelI mArA pitAnI che he subhaga ! ApanuM mane mehaka rUpa joIne mArU citta Apane ja ja e che mArU A jIvana have ApanA ja hAthamAM che. madanama jarInI vAta sAMbhaLIne agaDadatta paNa tene potAne paricaya Ape teNe kahyuM-zakhapuranA rAjA sudarane hu putra chu mArU nAma agaDadata che ahi hu kaLAcAryanI pAse kaLA zikhavA mATe Avela chu A samaye hu tamArI vAtane svIkAra karavA taiyAra nathI, kAraNa ke je prakAre eka strIne sahavAsa karatA bIjI strI rIsAI jAya che ane te pitAnA patinI pAse AvatI nathI, eja rIte tamArI sAthe sagata karavAthI kaLAe mArAthI rIsAI jaze AthI mAre ATalA divasane saghaLe parizrama vyartha jo para tu tame vizvAsa rAkhe ke huM jyAre ahI thI jaIza tyAre tamane mArI sAthe lete jaIza tyAM sudhI tame svastha cittathI tamArA pitAne ghera raho agaDadattanI A vAta sAbhaLIne madanama jarI tyAthI cAlI gaI ane prasannacittathI pitAne ghera rahevA lAgI
Page #104
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAdhyayanastre ____ anyadA sa rAjakumAro'gaDadattasturagamamAruya nagaramadhye gacchati, tadA sa lokAnA mahAkolAhala zrutvA cintayati-kiM samudraH kSobha prApya calinA?, ki ghoro hutAzano jvalitaH ?, kiM ripusainyaM samAgavam , kiMvA vidyullatA patitA, ityeva cintayanneka mattamahAgaja samunmUlitAlAnamitastataH paryaTanta pazyati, tara tamagarAdhIzaH puravAsibhi saha pirAjamAno nagarAd yahi sabhAyAmAmIt / tadA sa rAjakumArasturaGgama kvacid baddhvA muktvA rAjJaH sabhAyAmAgatya rAjAna panditvA tatropaviSTaH / rAjA vadati-ko'pyasti eram , ya khalu ima mahAgaja vazIkuryAt___eka dina kI bAta hai ki agaDadatta ghoDe para car3ha kara nagara ke dhIca jA rahA thA ki itane meM usane nagaravAsiyoM kA bahAbhArI kolA hala sunA / sunate hI usane vicAra kiyA yaha kyA bAta hai, kyA samudra kSubhita hokara calAyamAna ho gayA hai, athavA kI bhayakara agnikAMDa ho gayA hai, athavA kisI paracakra ke sainikoM ke bhaya ne prajA ko trasta kara diyA hai, tathA kahI para vijalI kA pAta ho gayA hai| yaha jyoM hI apane isa prakAra ke vicAroM meM ulajha rahA ki itane meM hI isako eka madonmatta gajarAja AlAnastabha ko ukhADakara idhara udhara bhAgatA huA dikhalAI paDA / usa samaya nagara kA rAjA puravAsiyA ke sAtha nagara se bAhira kahI phimI sabhA meM baiThA huA thaa| agaDadatta kumAra ne jyo hI yaha bhayakara dRzya dekhA, to vaha zIghra hI ghoDe se utara kara eva ghoDe ko kisI jagaha bAdhakara usa sabhA meM jA pahuMcA aura rAjA ko namaskAra kara eka tarpha baiTha gyaa| rAjA ne yaha samA eka divasanI vAta che, jyAre agaDadatta ghoDA upara svAra thaI nagaranI madhyamAthI jatA hatA e samaye teNe nagaravAsIone bhAre kelAhala sAbhaLe sAbhaLatA ja teNe vicAryuM ke, A zuM haze ? zu samudra krodhita thaIne calAya mAna thayela che? zu yAya bhayakara anikAha thaye che ? zuM koI bIjA rAjyanA sainikanA bhayathI janatAmAM trAsa phelAye che ke koI sthaLe vijaLI paDI che? te pitAnA manamAM A prakArane vicAra karI rahyo hate, eve samaye eka manmatta hAthI majabUta tabhane ukhADIne jyAM tyA bhAgI rahela tenA jevAmAM Avyo A samaya nagarane rAjA puravAsIonI sAthe nagaranI bahAra kaI sabhAmAM beThe hate agAda jyAre A bhaya kara daSya joyu te te eka dama ghoDA uparathI utarIne ghoDAne eka sthaLe bAdhI daIne te sabhAmAM jaI pahelA ane rAjAne namaskAra karI eka bAju besI gayo manmatta banelA
Page #105
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 4 gA 6 pramAdayajane'gaDadattadRSTAnta 55 etacchvA mamAnamavalammitam / bhUpaH prAha-iya pRthivI nirmIjA nirvIrA ca jAtA, bhUpavacana zrutvA'gaDadattaH prAha-ahamasya gajasya damane sarvathA samaryo'smi, ityu ktvA napAnAmAdAya, tasya hamtinaH maMmukhe gatvA sAkSepamucaiH smareNa hamtinamAhayati / hastI ta prati kodhAviSTo dhAvati / sa kumArastadA tasya purastAt svakIyamuttarIya prakSiptavAn / ropAndhena hastinA tana dantaprahAre kRte sa kumArastasya pazcAcAra sunakara usa sabhA ke bIca isa prakAra kahA ki "hai koI aisA jo isa mandonmatta gajarAja ko vaza kara ske|" rAjA kI isa bAta ko sunakara vahA baiThe hue rAjapurUpoM meM se kisIne kucha bhI uttara nahIM diyaa| sara ke sara cupacApa baiThe / isa sthiti ko dekhakara rAjA ne usI samaya kahA ki " vIrahIna meM mahI ko jAnI, isase baiTha rahe ikaThAnI" mAluma par3atA hai ki yaha pRthivI nirgIja eva vIroM se vihIna ho cukI hai / isaliye sara cupacApa baiThe hue hai| rAjA ke vacano ko sunakara agaDadatta ne kahA-nahIM rAjan ! aisA na samajhiye-abhI pRthivI-vIra vihIna nahIM banI hai, ApakI AjA ho to mai isa madonmatta gajarAja ke damana karane meM sarveyA samartha hai| isa prakAra kaha kara vaha vahA se rAjA kI AjJA prApta kara uTha khaDA huA, aura usa gajarAja ke samukha jAkara use ucca svara se lalakArane lagA / hastI ne jyoM hI usakI lalakAra sunI tyoM hI vaha isake samakSa paDhe vega se krodhAviSTa banakara dauDA / hAthI ko apanI tarapha AtA huA dekha kara agaDadattakumAra ne usakI tarapha apanA uttarIya vastra utAra kara pheMka diyaa| ropa se andhe hAthInI vAta rAjAe sAbhaLatA rAjAe sabhAne saMbodhatA kahyuM ke, "che evo keI vIra puruSa ke je madanmatta gajarAjane vaza karI zake? '' rAjAnI A vAta sAMbhaLIne tyAM beThelA rAjapuruSomAthI koIe kAI paNa uttara na Apyo badhA cupacApa besI rahyA A sthitine joI rAjAe kahyuM ke, mAluma paDe che ke A pRthvI nibaja ane nirvIrya thaI cukI che, mATe ja badhA cupacApa besI rahyA che rAjAnA vacanane sAbhaLI agaDadatta kahyuM-nahI rAjan ! evuM na samaje haju pRthvI nivayaM-bAyelI nathI banI, ApanI AjJA heye te hu A madonmatta gajarAjane vaza karavAmAM samartha chu A pramANe kahI, teNe rAjAnI AjJA meLavI ane sIdhe te gajarAjanI sAme jaI ucca svarathI tene paDakAryo hAthIe jyA ene paDakAra sabhA ke dhanA AvezamAM AvI jaIne agaDadaranI sAme teNe doTa mukI hAthIne potAnI sAme deDI Avata joIne agaDadara kumAre tenI sAme pitAnu kapaDu utArIne phekayu reSamAM adha
Page #106
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - - uttarANyayana dbhAge samAgatya puncha gRhItvA cakrabhrameNa bhramayati / cira bhrAma-bhrAma ta hastinaM pazcAt smaapti| sudUra samAkRSTo'mo ganaH cItkAradhani kurmANaH zrAntaH patitaH tato hastI yAvaduttiSThati, tAvatA kAlena tadupari kumAraH samAruhA mastake muSTibhistADayitvA hastina svAyattIkRtamAn , hastI nilo jAtaH / hue hAthI ne usa uttarIya vastra para dantaprahAra karanA prArabha kara diyaa| isI samaya agaDadatta kumAra usake pIche pahu~ca gayA aura pahoMcate hI usane usakI pUcha pakaDa lii| pUcha paphaDate hI vaha hAthI agaDadatta kumAra ko mArane ke liye athavA pakar3ane ke liye cAroM tarapha phirakanI kI taraha ghUmane lgaa| agaDadatta kumAra ne bhI ghaDI hoziyArI se apanI rakSA karane meM kasara nahIM rsii| isa taraha kumAra ne use cAroM tarapha jaba khUna ghumAyA tara vaha hAthI bilakula zrAnta ho gayA-thaka gayA, hAthI ke thakane para agaDadata kumAra ne usako baDe jora se pIche kI ora kheMcA, khecate hI hAthI rilakula dUra taka khiMcA calA gyaa| pazcAt vaha cItkAra zabda karatA huA jamIna para gira pdd'aa| uThane ke pahile hI agaDadata kumAra usakI pITha para caDha gyaa| aura phira usane usake kubhasthala para jora se muTThI kA prahAra kiyA jisase usakA mada utara gayA aura hastI nirbala ho kara usake vaza meM A gyaa| rAjA ne jara hAthI ko nirvala banA huA agaDadata kumAra ke AdhIna dekhA to rAjA ko baDI khuzI huI aura ve mana meM vicAra ne banelA hAthIe te kapaDA upara pitAnA dAte vaDe prahAra karavA mATe te samaye samaya sUcakatA vAparI agaDadatta tenI pAchaLa jaIne tenuM pUchaDu pakaDI lIdhu pUchaDu pakaDAtA ja hAthI agaDadattane pakaDIne mAravA mATe cAre tarapha gaLagaLa pharavA lAge agaDadata paNa bhAre sAvadhAnIpUrvaka pitAnI rakSA karavAmAM kacAza na rAkhI A rIte hAthI pheraphudaDInI mAphaka cAre tarapha khUba ghumavAnA kAraNe khUbaja thAkI gayo agaDadane joyuM ke hAthI have thAkI gaye che, eTale tenuM pUchaDuM pakaDIne jorathI pAchaLanI tarapha DhasaDa ane ghaNe dUra sudhI hAthI DhasaDA ane chevaTe mATI cIsa nAkhIne hAthI jamIna upara paDI gaye te ubho thAya te pahelA ja agaDadattakumAra tenI pITha upara caDhI gayo ane pachI teNe tenA ga Dasthala (kabhasthata) upara jorathI mukkAnA prahAra karyA AthI hAthIne mada utarI gayA ane nirbaLa thaI agaDadattane vaza thaye rAjAe jyAre hAthIne nirbaLa thayela temaja agaDadattanA kAbumAM AvI cele je tyAre rAjA khUba khuza
Page #107
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 4 gA0 6 pramAdavarjane'gaDadattadRSTAnta rAjA tejaspina sundaratara sukumAra rAjakumAra vilokya-ko'yamiti vetradhara pRSTavAn / vetrI nadati-prabho ! asya kula nAma vA na jAnAmi, kiM tu kalAcAyasya pArce paThanaya mayA dRSTaH / rAjA kalAcAryaH sa rAjakumAravA''kAritaH / rAjakumAreNAgaDadattena ta gajamAlAnastaMbhe paddhA rAjAna praNamya tatsamIpe upvissttH| rAjA cintayatiayamasti phazcinmahApuruSaH, yato'yamativinIto dRzyate / tadanu sa nRpaH premNA tAmmUlAdika tasmai sama pRcchati-tiM kula ki ca nAma bhavataH 1, phalAbhyAsazca lage ki yaha agaDadattakumAra koI sAdhAraNa nahIM hai kintu tejasvI hai| rAjA ne apane pAsa ke dvArapAla se pUchA ki jAnate ho yaha sukumAla sundarakumAra kauna hai ? / pranAhAra ne kahA prabho ! maiM yaha to nahIM jAnatA hai ki isakA kyA to nAma hai aura yaha kisa kula ko bhUpaNa hai ? parantu itanA avazya jAnatA hU~ ki yaha kalAcArya ke pAsa par3hatA hai / dvArapAla kI bAta sunakara rAjA ne kalAcArya eva agaDadattakumAra ko bulvaayaa| rAjakumAra agaDadatta usa hAthI ko AlAnastabha me yAMdha kara kalAcArya ke sAtha rAjA ke pAsa pahu~cA / vinaya se rAjA ko praNAma kara vaha unake pAsa paiTa gyaa| rAjA ne jyoM ho isakI itanI ziSTatA dekhI to vicAra kiyA avazya yaha koI viziSTa vyakti hai / itanI vinItatA viziSTa AtmAke sivAya nahI AsakatI hai| rAjAne isa prakAra vicAra kara agaDadatta ko apane hAtha se tAmbUla Adi diyA aura pUchA thayA ane manamAM vicAra karavA lAgyuM ke, A manuSya koI sAdhAraNa mANasa nathI paraMtu tejasvI puruSa che rAjAe potAnI pAse ubhelA dvArapALane pUchyuM ke, A sukumAra sudara kumAra keNu che, te tame jANe cho? pratihAre kahyuM, prabhe ! huM e nathI jANatA ke emanuM nAma zuM che, temaja kayA kuLanuM bhUSaNa che paraMtu eTalu jANuM chuM ke, teo kaLAcAryanI pAse abhyAsa karI rahela che dvArapALanI pAsethI khulAse na maLatA rAjAe kaLAcArya ane agaDadatta kumArane belAvarAvyA rAjakumAra agaDadatta te hAthIne majabUta stabha sAthe bAMdhI kaLAcAryanI sAthe rAjAnI pAse pahoMcyA ane vinayapUrvaka rAjAne praNAma karI temanI najIka besI ga rAjAe enAmAM A prakAranuM vinayavartana joI vicAra karyo ke, A koI sAdhAraNa vyakti nathI paraMtu viziSTa vyakti che ATalI vinayatA viziSTa AtmA sivAya hoI zake nahI rAjAe A karI agaDadattane potAnA hAthathI tAbUla vagere ApyuM ane 1.. .
Page #108
--------------------------------------------------------------------------
________________ - uttarAdhyayanasare kiyAn bhavatA kRtaH / tadA rAjakumAraH svakulanAmAyane lanjito jAtaH, tadupAdhyAyastasya kulAdika sarpavidyAsu naipuNya ca rAje nivedyAra--- santa svaya na bhASante, sato'pi svaguNAn riyA / ityasau maunamAdhatte, kumAro guNazenadhi // 1 // atha sa bhUpatiH kumArarattAnta sudhA camakato jAtaH, sa rAjakumAramtena bhuvanapAlAkhyena nRpeNa patrabhUpaNAdibhiH satkRtastatraiva rAjadhAnyA niyamati sm| ki-Apa kA nAma kyA hai, aura Apa kima kulake hai ? kitane kalAoM kA abhyAsa kiyA hai / rAjA ke prazna kA uttara dene meM lajjAkA anubhava karanevAle agaDadatta kumArane kucha bhI nahIM kahA-na apanA nAma hI batAyA aura na kula hI / hA, usa samaya usake kalAcArya ne kumArakA kyA nAma hai aura kaunasA isakA kula hai, ye sara yAteM rAjAse kaha do| tathA kina2 vidyAoM meM isane nipuNatA prApta kI hai, yaha bhI patalA diyaa| sAtha meM kalAcArya ne yaha bhI kahA ki-" mahArAja jo sajjana hote haiM ve apane meM vidyamAna guNoM ke prakAzana karane meM bhI lajjA kA anubhava karate haiM / yahI bAta isa guNI kumAra kI ho rahI hai // 1 // kalAcArya dvArA kumAra kA yathArtha paricaya pAkara rAjA ko baDA Azcarya huaa| usane kumAra kA vastra abhUpaNoM dvArA khUba satkAra kiyaa| isa prakAra bhuvanapAla nRpa se vastra AbhUpaNa dvArA satkAra pAkara kumAra Anada ke sAtha vahIM para rAjadhAnI meM rahane lgaa| pUchyuM ke ApanuM nAma zuM che, ane Apa kayA kuLanA bhUSaNa che, keTalI kaLAone abhyAsa karyo che? rAjAnA A praznane uttara ApavAmAM zarama anubhavatA agaDadata kumAre kAI paNa na kahyuM na te pitAnuM nAma batAvyu ke na to potAnuM kuLa e samaye tyA bIrAjelA kaLAcAce kumAranuM nAma tathA kuLane paricaya rAjAne Ape ane keTa keTalI vidyAomAM teNe nipuNatA prApta karela che te paNa jaNAvI dIdhu sAthosAtha kaLAcArye e paNa kahyuM ke "mahArAja je sajjana hoya che te pitAnA vidyamAna guNene jAhera karavAmAM paNa lajA anubhave che eja vAta A sadaguNa puruSamAM dekhAI rahI che kaLAcArya pAsethI kumArane gya paricaya maLatA rAjAne bhAre Azcarya thayu teNe kumArane vastra AbhUSaNa vagerethI khUba satkAra karyo A rIte bhUvanapAla rAjA taraphathI vastra AbhUSaNa dvArA satkAra pAmIne kumAra Ana dathI tyA rAjadhAnImAM rahevA lAgyuM.
Page #109
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - miyadarzinI TIkA a0 4 gA 6 pramAdarjane'gaDadattadRSTAnta anyadA tasya rAjJaH samIpe tatpuravAsinaH sahasragastatAjagmuH, napasya purastAt mAbhUta nidhAya te vizApayAmAsu'-svAmin ! nagarametat kuberapurasadRzamAsIt, tadidaM kenApi tamphareNa nirantara mutyamANa rikta sajAta ato'sya nagarasya rakSA kuru| tadA nRpatinA sapurarasAAkAritA , pacobhistarjitAH purarakSakAH abruvanmahArAja caurAnvepaNa kunAmasmAra rahalo disA atItAH kiMtu cauro na dRzyate, kiM kurmaH ko'pi macaNDamtasaro'sti / aAntare nRpa natvA'gaDadattakumAreNoktam - kucha dinoM ke bAda rAjA ke pAsa hajAroM nagaravAsI Aye aura najarAnA bheTa kara kahane lage-svAmin ! yaha nagara jo kuvera ke pura samAna hai aba kisI taskara ke dvArA nirantara luTAyA jAkara nilakula khAlI hotA jA rahA hai, ataH Apa hama nagara ke upadrava ko zIghra dUra karane kA prayatna kIjiye / prajAjanoM kI bAta sunakara rAjAne usI samaya nagararakSakoM ko bulaayaa| aura DATakara unase kahA ki yaha kyA bAta hai jo nagara meM lokoM kI coriyoM se trAsa ho rahA hai, kyA tuma loga sote rahate ho / abhItaka corI kA patA kyo nahIM lagAyA ? isa taraha kA kartavya me pramAda, tuma logoM ke haka me ThIka nahI hai / rAjA kI DATa DapaTa sunakara nagararakSakoM ne kahA ki he nAtha ! hama loga kaI dinoM se coroM kI khoja karane meM lage hue hai, parantu abhItaka corI karanevAloMkA patA hI nahIM paDa rahA hai, kyA kare ? mAlUma hotA hai ki koI pracaNDa taskara hai| java nagararakSakoM ke mugvase isa prakArake hatotsAha keTaleka samaya vItyAbAda hajAra nagaravAsIo rAjAnI pAse AvI najarANuM dharIne kahevA lAgyA ke, svAmina! A nagara je kuberanA nagara jevuM che te have cera-luTArAothI ja lu TAI rahyuM che, ane khAtrI thaI rahyuM che, AthI Ape A upadravane dUra karavAno tAtkAlika praba dha karavo joIe prajAjananI vAta sAMbhaLI e ja vakhate rAjAe nagararakSakane lAvyA ane kaDaka zabdomAM kahyuM ke-prajAjane jyAre cera lekethI lu TAI rahyA che, tyAre tame loke zu UMghe che ? Aja sudhI cerene kabaje kema nathI karI zakayA ? A prakArane tamArA lekene pramAda huM jarA paNa calAvI nahIM lau rAjAnuM A prakAranuM kaDaka valaNa jANI nagararasakee kahyuM ke he nAtha ! ame leke ghaNa divasathI cArenI tapAsamAM chIe paraMtu corI karanArAone Aja sudhI patto lAgyo nathI zuM karIe! A kaI jabare cera lAge che nagararakSa kenA meDhethI A pAnA hatotsAha jevA vacane lAbhanA tyAre agada te
Page #110
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAbhyayanasUtra svAmin ! AjJApayatu bhavAn yathA taskara gRhAmi / rAjA prAha-saptadivasAbhyantare taskaragrahaNa na karopi cet tadA prANAntikadaNDa dAsyAmi / tato'sau kumAracauranigrahArtha nirgacchan rAjAna panditvA paritastannagara bhrAma / maThepu, prapAsu vezyAgRheSu, madyapAyisthAneSu, ghUtasthAneSu, catvarepu, zUnyazAlAsu, catuSpaveSu, udhA neSu, vaneSu cauragavepaNa kurvatastasya paDa divasA atItAH, na kvacidasau caura dRSTavAn / saptame divase nagarAd pahirgatyA sa kAcid vRkSatale sthitazcintayati-mama ziracchedo jaise vacana sune to agaDadatta ne khar3e hokara usI samaya rAjA se adamya utsAha ke sAtha hAtha jor3akara kahA he svAmin ! yadi AjArove to maiM cora ko pakar3a kara lA sakatA hai| rAjAne karA-par3I acchI yAta hai, paratu isameM zarta yaha hai ki sAta dinake bhItara 2 hI cora pakar3A jAnA cAhiye tabhI tumhArI vIratA hai, anyathA prANAntika daDake bhAgI honA paDegA, volo yaha zarta majUra hai ? agaDadattane nirbhaya hokara isa zatako svIkAra kara liyA, aura usI vastu vaha vahA se cora ko pakar3a ne ke liye nikala gyaa| usane nagara ke cAroM ora ghUmanA zurU kara diyaa| koIsA bhI aisA sthAna nahIM bacA ki jahAM isanecakara nalagAye hoM / kyA maTha,kyA pyAu, kyA vezyAlaya, kyA dArupIThA, kyA juAriyoM ke sthAna, kyA catvara-corA, kyA zanyazAlA, kyA catuSpatha, kyA udyAna, kyA vana saba meM khUba yaha ghuumaa| lagAtAra ghUmate 2 isako chaha dina ho gaye parantu cora kA kahI bhI ThIkAnA nahI paDA / sAtavaoN dina jara lagA taya yaha ubhA thaIne utsAha sAthe rAjAne hAtha joDIne kahyu, svAmina ! AjJA maLe te hu era kene pakaDIne hAjara karI dau rAjAe kahyuM-ghaNuM sArI vAta che, paraMtu AmAM zarata e che ke sAta divasanI aMdara aMdara ceAro pakaDAI javA joIe tyAre ja tamArI vIratA che tema na thatA prAkRtika daDa tamAre bhogavavuM paDaze kaho A zarata majura che ? agaDadara nirbhaya rIte e zaratane svIkAra karyo ane eja vakhate te cArane pakaDavA mATe tyAthI nikaLI paDaye teNe nagaramAM cAre tarapha pharavAnuM zarU karyuM keI paNa e sthAna na rahyuM ke tyA e na pharyo heya maTha, paraba, vezyAlaya, dArUnA pIThA, jagArInA aDDAo, cerAo nirjana sthAne, catuSpatha, udyAna, jagala dareka sthaLee te khUba rakhaDa, A rIte rakhaDatA rakhaDatA cha divasa vitI gayA parata coratu koI ThekANuM hAtha na lAgyuM sAtame divase e nagaranI bahAra
Page #111
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a04 gA06 pramAdavarjane'gaDadattadRSTAnta bhavatu, galapanyo bhAtu, lakSmIH sarvathA ganThatu samatijJApAlane puruSANA yadbhavati tayatu / evaM cintayan sa parito vilokayati / tasminnAsare eka parihitagarikasro muNDitamastarakhidaNDadhArI parinAjakastatra samAyAtaH / rAjakumArasta TaSTA cintayati-aya cauraLakSaNamamanvito'sti, tasmAdaya caura iti / eva cintayanta rAnakumAramagaDadatta paritrAjakaH pRcchatisatpuruSa ! kutaH mamAyAto'si ? kena hetunA cintito'si ? jagaDadatta Ahanagara se yAhira jAkara kisI eka sthAnapara vRkSake nIce baiTha gayA, aura vicArane lagA-ciMtAkI koI bAta nahIM, bhale mujhe prANAtaka daDa bhoganA paDe - gale meM khuzI se phAsI kA pandhana paDa jAya, lakSmI Ave yA calI jAve, vIroM ko apanI pratijJA pAlana karane meM jo kucha hotA ho vaha sara mere mAtha ghaTita ho jAya isakI yor3I bhI cintA nahI hai, parantu cora kA patA lagAye vinA meM caina nahIM lUgA / isa prakAra kA vicAra kara hI rahA thA, ki itane meM eka jogI isake pAsa aayaa| jogI apane banAraTI vepabhUpAmeM yA-geruA vastra pahine yA zira muDita thA hAya meM tridanDa le rakkhA thaa| jogo ko dekhate hI rAjakumAra ne harpa kA anubhava kiyA aura vicAra ne lagA ki cora kA patA laga gayA ThIka yahI cora hai| cora ke jo lakSaNa hote haiM ve isameM milate haiN| isa taraha vicAra kI nidrA meM masta hue rAjakumAra ko jagAte hue jogI ne kahA satpurupa ! kahA se AnA huA hai / kisa kAraNa cintita nIkaLI kaI eka sthAna upara jhADanI nIce besI gayo ane vicAra karavA lAgyuM ke, ciMtAnuM kaI kAraNa nathI, bhale mAre prANAntadaDa bhegavavo paDe, gaLAmAM khuzIthI phAsInuM doraDu paDe, lakSmI Ave athavA cAlI jAya, vIrone pitAnI pratijJAnuM pAlana karavAmAM je kAI sahana karavuM paDe te badhu sahana karavA huM taiyAra chu tenI leza mAtra mane citA nathI, paraMtu corane patto lagADayA vagara hu ja pIne besavAne nathI A prakArane vicAra e karI rahyo hato, eTalAmAM eka gI tenI pAse A cagI pitAnI banAvaTI vezabhUSAmA te bhagavA vastra paherelA hatA, mAthu muDeluM hatuM, hAthamA tridaDa dhAraNa karelo hato, yogIne jotA ja rAjakumAranA dilamAM AnadanI rekhA utpanna thaI tene khAtrI thaI ke have cera maLI gayo barAbara Aja cera che ceranA je lakSaNa hoya che te sarva AnAmAM dekhAya che A prakAranI vicAra nidrAmAM paDelA rAjakumArane jagADatA yogIe kahyuM ke he mahAnubhAva ! kyAthI Ave che ? kayA kAraNe cintAgrasta dekhAva cho ? cagInI vAta
Page #112
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - uttarAdhyayanasace vArANasInagarAt samAyAto'smi, atidaridro'smi, ataH pRthivyA bhramAmi / parivAjakA mAha-vatsa! kheda mA kuru, adya tara dAridraya chinadhi, tanAbhISTa dadAmi / tato divasa yArat to tatra sthitau / rAnAvagaDadattasahitacaura* kasyacidibhyasya gRhe cauryatyA kSAra dattavAn tatra caurastasya gRhe bhaviSTaH, agaDadattastu pahiH sthita / parimAjakena pahuTavyasabhRtAH peTikA gRhA bahiH karpitAH, tAH kSAnamukhe'gaDaDhattasya samIpe mukttA sa ho rahe ho / jogI kI bAta sunakara agaDadatta rAjakumAra ne kahA-mahArAja ! vArANasI nagara se A rahA ha-atidaridraha Apatti kA mArA idhara udhara phira rahA hai| sunakara jogI ne agaDadatta se kahA vatsa' isase cintA karanekI bAta kaunasI hai ? tuma gharAo nahIM / ma tumhAre dAridraya ko samUlataH vinaSTa kara dUgA, aura jo tuma cAhoge vahI maiM duugaa| isa prakAra paraspara bAta karate hue ve donoM dina bhara usI peDa ke nIce rahe / jara rAtri kA samaya AyA tana usa banAvaTI jogI ne agaDadatta ko sAtha liyA aura corI karane ke liye vahA se ravAno huaa| nagara me vaha eka seTha ke makAna para phuNcaa| vahA usane bhIta me khAtara kiyA, aura agaDadatta se kahA ki tuma vAhira baiTha rahanA, jAnA nahI, maiM corI kA mAla jo tuma ko ghara meM se nikAla kara detA jAU~ usako eka tarpha ravate jAnA / agaDadatta ne kahA ThIka aisA hI kruuNgaa| jogI makAna meM ghusA-vahA se usane dhana se bharI haI peTiyA uThAI aura usa khAtara me se unako bAhara rkkhii| agaDadatta unakI sAbhaLI agaDadara rAjakumAre kahyu-mahArAja ! vArANasI nagarIthI AvuM chuM ati daridra che, ApattithI gherAIne ahi tahIM bhaTakI rahyo chuM e sAbhaLIne yogIe kahyuM-vatsa! ema cintA karavAnI zI jarUra che? gabharAva nahI huM tamArA dAridrayane mITAvI daIza, ane tame je cAhaze te huM tamane ApIza A prakAre paraspara vAta karatA karatA Akhe divasa banne jaNAe te jhADanI nIce gAve rAtrI paDatA te cagInA vezamAM rahelA cAre agaDa datane sAthe laIne te nagaranA zeThanA gharanI bhI ta kecI agaDadattane bahAra ubhe rAkhI kahyuM-hu adara jAu chu ne tu ahI kAje kayAya ja nahI cArIne mAla gharamAMthI kADhIne huM bAkorAmAthI tane Apu te eka tarapha rAkhate jaje agaDadatta e pramANe karavAnuM kabulyuM eTale te yogI makAnanI aMdara ghu gharamAthI teNe dhanathI bharelI peTIo uThAvA ane bAkorAmAMthI bahAra kADhavA mADI agaDadatta tenI rakhevALI karate rahyo
Page #113
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA tha0 4 gA 6 pramAdarjane'gaDadattarapTAnta parinAjakaH svayamanyatra kutracid gatyA bahUn dariddhapuruSAn samAnItavAn / tepA zirasi tAH peTikA dattvA'gaDadattena saha saya nagarAd pahirgataH / parivAjako'gaDadattamAha -- bho ! kSaNamAtra bane sthitvA nidrAsukhamanubhavAmaH / pagniAjakenana mukte sati sarve'pi puruSAstana muptAH / kapaTanidrayA paritrAjako'pi mupta / agaDa datto'pi 'asya vizvAso na kAyaH' yataH " ghorA muhuttA avala sarIra " iti vicArya kSamUle'gaDadattaH prasupto'stIti yathA pratipodho bhavet tathA svakIyavastreNa ghRkSamUla pracchAdya saya khaDgamAdAya gacchannarItyA vRkSasyAparabhAge sthitaH / tato'sau rakhavArI karatA rhaa| itane meM vaha jogI vahA se nikalakara bAhara AyA aura aneka daridra purupoM ko sAtha meM lekara vahA vApisa AgayA / una peTiyoM ko unake mAthe para rakhavA kara agaDadatta ko sAtha le phira vaha vahA se apane sthAna kI ora ravAnA ho gayA / sthAna inakA jagala meM thA ataH vaha maya ko lekara vahAM pahuMca gayA / pahu~cakara usane kahA-he agaDadatta ! yahA kucha dera taka apana sara Thahara kara vizrAma karaleM / isa prakAra kaha kara vaha so gayA usake sote hI ve saba purupa bhI so gaye / jogI vAstavika nidrA meM nahIM socA thA, kintu banAvaTI nidrA meM hI vaha so rahA thaa| agaDadatta catura thA usane vicAra kiyA, ajJAtakulazIla vAle kA sahasA vizvAsa nahIM karanA cAhiye / kyoM ki "ghorA muhattA avala sarIra" samaya vikaTa hai zarIra avalahai isaliye manuSya ko hara samaya sAvadhAna rahanA Avazyaka hai, aisA socakara usane eka vRkSa kI phailI huI jar3a para isa taraha se apanA vastra or3hAdiyA ki jisase jagane para jogI ko aisA khyAla ho jAve ki " yaha corI karavAnuM kAma patAvIne te jagI bahAra AvI cheDe dUra jaIne keTalAka daridrI mANane laI Avyo zeTha nA gharamAthI corelI peTIe temane mAthA upara mukAvI agaDadattane sAthe laI te tyAthI ja galamAnA pitAnA sthAna tarapha palAyana thayo tyAM pahoMcIne teNe agaDadattane kahyu-ApaNe thoDo vakhata ahIM vizrAti karIe A pramANe kahIne te suI gayA enA sutA pachI te saghaLA mANaso paNa suI gayA jegI kharekhara UMghate na hate paNa Dhaga karatA hate agaDadatta catura hate teNe vicAra karyo ke-ajJAtakuLazIla vAmAna vizvAsa 12 nobha, "ghorA muhuttA avala sarIra " samaya vikaTa che, zarIra abaLa che mATe manuSya hara samaya sAvadhAna rahevuM jarUrI che evuM samajIne teNe eka jhADanI phelAyelI DALa upara pitAnuM vastra evI rIte oDhADI dIdhuM ke, jenAthI jogI jAge tyAre tene evo khyAla Ave ke,
Page #114
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAdhyayanasUye paritrAjaka utthAya tAn sAn saruna hatagan / tato'gaDadattasya samIpe samAgata sapto'yamagaDadatta iti matvA vastrAcchAditarakSamUlopari gvadgaprahAraM kRtvA vadatihato hato mayA htH| atrAntare-agaDadatto'ha jIvito'smi jIvito'smIti vadana agaDadattaH khaGgena tasya japAdvaya ciccheda / javAhaye chinne sati sa tatraiva patitastaM rAjakumAramagaDadatta prAi-vatsa ! adamasmi bhujaganAmaszcauraH, mamAna zmazAne pazcimadizi pAtAlagRhamasti, tana mama bhaginI vIramatInAmnI kumArikA'sti / agaDadatta hI yahA so rahA hai " aura svaya hAtha meM talavAra lekara vRkSa ke apara bhAga kI oTa meM jAkara chipa gyaa| jana sara acchI taraha so gaye aura ghora nidrA lene lage to vaha yogI uThA aura uThakara usane eka hI sAsa meM talavAra se soye hue satra ke zira kATa diye| pazcAt agaDadatta ko mArane ke liye yaha vahA AyA jahAM vRkSa kI jar3a kapaDe se DhakI huI thii| jogI ne " yahI agaTadatta so rahA hai" isa dhyAna se usa vRkSa kI jaDa para talavAra kA ghAva kiyA, aura kahane lagA ki maiMne agaDa tta ko mAra diyA, mAra diyA, mAra diyaa| itane meM hI agaDadatta prakaTa hokara kahane lagA ki nahI nahIM agaDadatta jIvita hai jIvita hai jIvita hai| aisA kahane ke sAtha hI agaDadatta ne apanI talavAra aisI yukti se pheMkI jisase usake donoM paira kaTa gye| donoM paira ke kaTa jAne se vaha jogI vahI para gira pdd'aa| girane ke sAtha hI usane rAjakumAra agaDadatta se kahA-vatsa ! me bhujaga nAma kA cora hU, agaDadatta ja ahI suI rahyo che, ane pite hAthamAM talavAra laIne e jhADanI pAchaLanA bhAgamAM jaI chupAI gayo jyAre bIjA majura ghora nIdrAmAM paDayA hatA tyAre te jegI uTha ane uThIne ekI zvAse teNe talavArathI sutelA badhAnA mAthA kApI nAkhyA pachI agaDadattane mAravA mATe te jyA vRkSanI DALa kapaDAthI DhAkela hatI tyAM A cagIe ahi agaDadatta suI rahyo che " ema mAnIne te vRkSanI DALa upara talavAra ghA karyo ane kahevA lAgyo ke, me aDadattane mArI nAkhyo, mArI nAkhyo mArI nAkhe eTalAmAM agaDadatta pratyakSa khaDA thaIne kahyuM ke, nahI agaDadatta jIve che, jIve che, jame che Ama kahIne agaDadatta pitAnI talavAra evI yukti pUrvaka te jogInI upara phekI ke jenAthI jegInA ane paga kapAI gayA ane paga kapAI jatA te jogI tyA ja paDI gayo paDatAnI sAthe ja teNe rAjakumAra agaDadattane kahyuM, vatsa ! huM
Page #115
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 4 gA 6 pramAdarjane'gaDadattadRSTAnta tvamasya vaTavRkSamya mUle tamyA nAma gRhItvA zabda kuru / sA yathA bhUmigRhadvAramudATayiSyati, tvA ca svasvAmina kariSyati, tadvizvAsAya mama khaDga gRhANa / ityukte'gadadattastasya khaDga gRhItavAn / sa caurantu tara mRtaH / / agaDadattakumAracoroktasthAnamAgatya vIramatImApayati / sA tatrAgatya dvAramu dATitavatI / agaDadattakumAra svagRhe samAnIya sAdara paryaDhe upavezayati, svabhrAdatta ca pamaccha / sa cAgaDadattakumArastavRtta yathAvasthita kathayitvA vizvAsArthata. skhaDga darzayAmAsa / sA ca "tvadartha candanAdikamAnayAmi" ityuktvA prAsAdopari gtaa| merA yahA zmazAna meM pazcima dizA kI tarapha pAtAlagRha hai / vahA merI eka vahina rahatI hai jo abhItaka avivAhita hai / usakA nAma vIramatI hai| tuma isa vaTavRkSa ke mUla para khar3e hokara usako usakA nAma lekara AvAja denA / apanA nAma sunate hI vaha daravAjA khola degI aura tuma ko bhItara le jaavegii| vaha vahA tuma ko apanA pati ghanA legI / usakA tuma para vizvAsa ho jAya, isa nimitta tuma merI yaha talavAra le lo| jaba yogI ne aisA katA-to agaDadatta ne usI samaya usakI talavAra usase le lii| cora vahI para mara gayA / jaisA cora ne pahile agaDadatta se kahA thA usI ke anusAra agahadatta kumAra pazcima dizA meM usa vaTavRkSa ke mUla ke pAsa AyA aura "vIramatI vIramatI" nAma lekara pukAra ne lgaa| vIramatI ne apanA nAma sunakara zIghra hI pAtAlagRha kA daravAjA khola diyA, aura vaha agaDadatta ko bhItara le gii| bhItara le jAkara usane agaDadatta ko eka sundara seja para paiThA diyA aura apane bhAI kA vRttAnta prachane lgii| usa agaDadattakumAra ne usake bhAI cora kA saya vRttAnta yathArtha sunA. nAmane cora chu ahI smazAnamAM pazcima dizA tarapha pAtALa graha che tyA viramatI nAme mArI eka bahena rahe che je haju sudhI avivAhita che tame A vaDanA mULa upara ubhA rahIne tene tenuM nAma laI bolAvaje pitAnuM nAma sAMbhaLatA ja te daravAjo khelaze ane tamAro AdarasatkAra karI temane paraNaze maratA samaye cere kahyA pramANe agaDadara kumAra te vaDavRkSanA mULanI pAse gayo ane vIramatIne sAda pADavA lAgyo vIramatIe pitAnuM nAma sAbhaLIne turata ja pAtALagRhano daravAjo khelyA ane agaDadattane te a dara laI gaI a dara laI jaIne teNe agaDadattane eka suMdara zamyA - palaga upara besADaye ane pachI potAnA bhAInuM vRttAta pUchavA lAgI agaDadatta tenA bhAInuM saghaLuM vRttAta kahI saMbhaLAvyuM ane teNe ApelI talavAra tene vizvAsa
Page #116
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAbhyayanasUtre tadA'gaDadattena cintitam-" etasyAthIrabhaginyA vizvAso na kAryaH" yataH-"ghorA mudduttA apala sarIra" iti vicintya sa zagyA mutratmA bhittisamIpe dIpasyAdhastale sthitaH / sA gRhasyoparibhRmirA gayA yantramayogeNa zagyopari zilA mumoca / tayA zagyA cUrNitA naSTA ca, tato "mayA bhrAtapAtako hata." iti vadantI tana samAgatAM tAmagaDadattaH kezeSu sAkroza dhRtvA 'jInito'smi, strItvAt tvA na inmi' ityuktamAn / tataH prabhAte sa rAjJaH samIpe caurasya chinna kara usa ke vizvAsa ke liye usa cora kI dI huI talavAra ko usako dikhalA dii| "maiM Apake liye cadanAdika le AU~ tabataka Apa yahIM para paiThe rahiyegA" aisA kaha kara vaha yahA se uTha gii| usake jAte hI agaDadatta ne vicAra kiyA ki isa corabhaginI kA mujhe vizvAsa nahIM karanA cAhiye, kyoM ki "ghorA muhattA ayala sarIra" aisA vicAra karake usane vaha zayyA choDa dii| aura vahAM se uThakara vaha bhitti ke sahAre dIpaka ke nIce Akara khaDA ho gyaa| vIramatI ne gRha ke Upara kI chata para jAkara yantra kI sahAyatA se zayyA ke Upara eka bar3I bhArI zilA paTaka dii| usake girate hI vaha seja ikadama cUra cUra ho gaI / vIramatI colI ki-"maiM ne apane bhAI ke ghAtaka ko mAra ddaalaa"| yaha sunakara agaDadatta ko bahuta adhika roSa A gyaa| usake nIce Ate hI agaDadatta ne usakI coTI pakar3akara kahA he pApini ! mai to nahIM marA hU jIvita hU para tU yadi strI na hotI to avazya Aja mara jaatii| aisA kaha kara vada prAta.kAla hote hI vahA bese e mATe batAvI "huM Apane mATe cadanAdi laI AvuM tyAM sudhI Apa ahI bese" evu kahIne te tyAthI ubhI thaI. tenA gayA pachI agaDada vicAra karyo ke, A cAranI bahenane mAre sama vizvAsa na 42 / naye bhaDe, "ghorA muhuttA avala sarIra" me| vicAra karIne teNe te zayyA choDI dIdhI ane tyAthI uThIne te bhItanA AdhAre dIvAnI nIce jaIne ubho rahyo vIramatIe gharanI uparanI chata upara jaIne yatranI sahAyatAthI zayyAnI upara eka mATI bhAre zIlA nAkhI zIlA paDavAthI te zayyAnA cUrecUrA thaI gayA vIramatI belIke, me mArA bhAInA ! vAta karanArane mArI nAkhe" A sAMbhaLIne agaDadattane khUba ja krodha caDayo vIramatI nIce AvatAnI sAthe ja tene eTale pakaDIne agaDadane kahyuM- he pApaNI! hu te maryo nathI jIte chu paNa tu je strI na hota te Aje tArA TukaDA karI nAkhata evuM kahIne mAta tALa thatA vIramatIne pakaDI
Page #117
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma0 4 gA 6 pramAdavarjane'gaDadattadRSTAnta mastaka tasya bhaginI ca nItvA'STame divase rAjasabhAyA rAjJo'gre gantu prasthitaH / rAjA ca tadA ropAviSTa. " ayAgaDadatta hanipyAmi" iti cintayan siMhAsane sthita AsIt / tadavasare hamtasthitacauramastakamagaDadattamAyAnta dRSTvA rAjA hapTo jAtaH / agaDadattaya sa vRtta kathayati sma / rAnA tammAd bhUmigRhAt samasta vittamAnAya lokenyo dattam / bhUpena sA caurabhaginI jInantI mocitA / ___apAgaDadattakumArasva caritranigegnena camatkRtaH sa rAjA tasmai kamalasenArayA svapurI dadau / tamminnanasare sa rAjA tasmai zata gajendrAn, sahasra grAmAn , ayutase vIramatI ko pakar3a kara aura usake bhAI ke mastaka ko kATa kara sAtha meM le gajA ke pAsa Ane ke liye ravAnA huaa| rAjA usa samaya kruddha hokara siMhAsana para baiThA thA, aura vicAra kara rahA thA ki-'Aja AThavA~ dina hai ata. jagaDadatta ko Aja maravA dagA' itane meM hAtha meM / cora kA mastaka liye hue agaDadatta ko Ate hue dekhA to rAjA harpita huvA / usa samaya agaDadattane rAjA ko samasta vRttAnta yathAvat sunA. diyA / vRttAnta sunakara rAjAne usa bhUmigRha se samasta dravya ko magavAkara jo jisamA yA vaha saba lokoM ko de diyaa| gvaM vIramatI ko jItI huI hI choDa diyaa| agaDadatta ke vIratAbhare isa kArya ko dekhakara rAjA ko yahA Azcarya huaa| prasanna hokara rAjA ne kamalasenA nAma kI apanI putrI ke sAtha isakA pANigrahaNa karavA diyA / agaDadatta rAjA kA jamAI dhana gyaa| rAjA ne daheja me agaDadatta ke liye sau hAthI, eka hajAra grAma bhAI ceranu mastaka kApI laIne te rAjA samakSa hAjara thaye A bAju e samaye rAja sodhanA AvezamAM siMhAsana upara beThelA hatA ane vicAra karI rahyo hato ke, "Aje ATha divasa che mATe agaDadattane Aje prANAnta daDa ApIza " ATavAmAM ceranuM mAthuM hAthamAM laIne agaDadattane AvatA jeIne rAja khUba harSita thaye agaDadate rAjAne saghaLI bIne kahI saMbhaLAvI vRttAta sAbhaLIne rAjAe te bhUmigRhamAthI saghaLu dravya magAvIne je jenuM hatuM te dravya saghaLA lokone ApI dIdhu ane vIramatIne jIvatI choDI dIdhI agaDadattanA vIratA bharelA A kAryane joIne rAjAne khUba ja Azcarya thayu ane prasanna thaIne rAjAe mAmenA nAmanI potAnI putrI tenI sAthe paraNAvI agaDadatta rAjAne jamAI banya, rAjAe dahejamAgo hAthI, eka hajAra gAma, dasa hajAra ghoDA, ekalAkha sinike ApyA, sAthesAtha sAta mALane
Page #118
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - uttarAdhyayanasUtre mavAn , lakSa padAtIn dattavAn / rAjJA datte saptabhUmike mAsAde rAjasamAnitastatpura vAsimiH samAdRtathAgaDadattaH susena tiSThati / anyadA spAsAde sthitasyAgaDadattasya samIpe zreSTiputryA madanamaaryA prepitA kAcinnArI samAyAtA / tayoktam-tyA pinA madanamaJjarI kRcreNa prANAn dhArayati / agaDadatta Aha-yadA'ha zakhapura gamipyAmi, tadA'ha tA gRhIlA gamipyAmi, ataH svalpa samaya pratIkSyatAm / tatastadvacana zrutvA sA nArI gtaa| ayuta-dasa 10 hajAra ghoDe aura eka lAkha padAtI (paidala sipAhI) diye| phira sAta khaDa kA eka sundara mahala bhI diyaa| agaDadatta kumAra usameM apanI patnI kamalasenA ke sAtha rahane lgaa| rAjA samaya 2 para isakA khUba sanmAna karane lgaa| nagaravAsiyoM ne bhI hara-taraha se isake Adara satkAra karane meM kamI nahIM rakkhI / isa taraha rAjA aura prajAjana se nirantara satkAra pAtA huA agaDadattakumAra vahIM para sukhapUrvaka apane samaya ko vyatIta karane lgaa| kucha dinoM ke bAda apane mahala meM AnadapUrvaka samaya ko vyatIta karanevAlA agaDadatta ke pAsa usa seTha kI putrI madanamajarI ne apanI eka dAsI bhejI, vaha Akara kahane lagI-mujhe Apake pAsa madanamajarI ne bhejI hai, aura yaha kahalavAyA hai ki mai Apake vinA bar3I kaThinatA se abhItaka prANo ko rakha rahI hai / dAsI kI bAta sunakara agaDadatta kumAra ne pratyuttara meM usako kahalavAyA ki tuma jAkara madanamajarI se kahanA ki mai jisa samaya zakhapura jAU~gA usa samaya sAtha letA eka mahela paNa Ape agaDadatta kumAra tyAM pitAnI patnI kamaLasenA sAthe rahevA lAgyA rAjA samaya samaya upara tenu sanmAna karavA lAgyA nagaravA sIo paNa agaDadA kumArane dareka prasage darasatkAra karavAmAM koI kamI nahotA rAkhatA A rIte rAjA ane prajAjanethI satkAra pAmIne te sukhapUrvaka tyA samaya vyatita karavA lAgyo A pramANe agaDadatta AnaMdapUrvaka pitAnA mahelamA divase vyatita karato hato eka divasa tenI pAse zeThanI eka dAsI madanama jarIne sa dezo laIne AvI ane kahevA lAgI ke, mane ApanI pAse madanama jarIe mokalI che te Apane khUba yAda kare che ane ApanA virahathI ghaNI ja dukhI che, ApanI AzAe jIvana TakAvI rahI che dAsInI vAta sAMbhaLIne agaDadatta mAre kahyuM ke, he dAsI ! tame jaIne madanama jane kahe-huM jyAre ahI thI zakhapura jaIza tyAre tene sAthe letA jaIza Ajadina sudhI tame ?"
Page #119
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIphA 104 mA 6 pramAdavarjane'gadadattadRSTAnta ___ athAnyadA'gaDadattamAhayitu pitrA pito pituH senakAvubhau gajAruDhI tatra samAgatau / tau dRSTvA'gaDadattaH pitrI phugala punchati, tAvAhatuH-taba pitroH kuzala vartate, kiMtu tvadvirahAkulI tvanmAtApitarau sta / agaDadattastadvacana zrutvA bhRzamuskaThito jAtaH / tato'gaDadattaH svazvazurasya bhuvanapAlanRpasya samIpa gatvA vadatighalUgA, ataH jaise itane dinoM taka prANoM ko surakSita rakhA hai, vaise hI kucha dinoM taka aura surakSita rakso, vahA calane meM ava adhika dinoM kI dera nahIM hai| dAsI ne isa prakAra agaDadattakumAra kA sadeza jAkara madanamajarI ko sunA diyA / agaDadattakumAra kA sadeza pAkara madanamajarI ko apAra harSa huaa| __eka samaya kI yAta hai ki agaTadatta kumAra ko bulAne ke liye usake pitA ke dvArA bheje hue do sevaka hAthI para ArUDha hokara vahAM Aye / agaDadattakumAra ne unase apane mAtA pitA kI kuzalatA ke samAcAra pUrane ke sAtha 2 yaha bhI pUchA ki kaho yahA para tumhArA AnA kaise huaa| unhoM ne kahA Apa ke ghara para saba prakAra se kuzalatA hai, parantu Apake mAtA pitA ko Apake viraha kI vedanA atyata satArahI hai isaliye hama Apa ko lene ke vAste Aye haiM / isa samAcAra ko sunakara agaDadattakumAra ke citta meM bar3A hI uThega jAgRta huA, aura itanI adhika utkaThA baDhI kI mAtA pitA ke kaya darzana hoNge| utkaThita banA huA agaDadattakumAra umI samaya apane zvazura bhuvanapAla divaso vyatita karyA te rIte thoDA vadhu divasa zAti rAkhaje sau sArA vAnA thaze tyAM javAmAM have jhAjhA divasanI vAra nathI dAsIe ghera AvI agaDAne sa deze madanamajarIne saMbhaLAvye pitAnI AzA najIkanA bhaviSyamAM phaLaze jANuM madanama jarI harSathI ramAza anubhavavA lAgI Ama divase vItatA eka divasa hAthI upara besIne be anucarA aga DadA pAse AvyA ane temanA pitA taraphathI mokalelA sa deza ko mAtA pitAnA kuzaLavartamAna pUchayAbAda agaDadatte te anucanA AvavAnuM prayojana pachayuM AvanAra sevakoe kahyuM ke, ApanA mAtA pitA save kuzaLa che paraMtu ApanA virahanI vedanA temane satAvI rahI che AthI ame Apane levA mATe AvyA chIe A samAcAra sAbhaLIne agaDadattanA cittamAM ja uga thayo ane mAtA pitAnA darzana karavA tenuM citta adhIrU banyuM u& &AnA AvezamAM agaDadattakumAra teja vakhate potAnA sAsarA bhuvanapALa
Page #120
--------------------------------------------------------------------------
________________ 54 uttarAdhyayanasUtre zvAn lakSa padAtIn dattavAn / rAjJA datte saptabhUmike mAsAde rAjasamA nitastatpura simiH samAdRtathA gaDadattaH susena tiSThati / anyadA samAsAde sthitasyAgaDadattasya samIpe zreSThaputryA madanamaJjaryA prepitA kAcinnArI samAyAtA / tayoktamyA vinA madanamaJjarI kRcchreNa prANAn dhArayati / agaDadatta Aha- yadA'ha zakhapura gamiSyAmi, tadA'ha tA gRhIlA gamiSyAmi, ataH svalpa samayaM pratIkSyatAm / tatastadvacana zrutvA sA nArI gatA / ayuta - dasa 10 hajAra ghoDe aura eka lAkha padAtI (paidala sipAhI) diye| phira sAta khaMDa kA eka sundara mahala bhI diyaa| agaTadatta kumAra usameM apanI patnI kamalasenA ke sAtha rahane lgaa| rAjA samaya 2 para isakA khUba sanmAna karane lagA / nagaravAsiyoM ne bhI hara taraha se isake Adara satkAra karane me kamI nahIM rkkhii| isa taraha rAjA aura prajAjana se nirantara satkAra pAtA huA agaDadattakumAra vahIM para sukhapUrvaka apane samaya ko vyatIta karane lagA / kucha dinoM ke bAda apane mahala meM AnaMdapUrvaka samaya ko vyatIta karanevAlA agaDadatta ke pAsa usa seTha kI putrI madanamajarI ne apanI eka dAsI bhejI, vaha Akara kahane lagI- mujhe Apake pAsa madanamajarI ne bhejI hai, aura yaha kahalavAyA hai ki mai Apake binA baDI kaThinatA se abhItaka prANoM ko rakha rahI hai / dAsI kI bAta sunakara agaDadattakumAra ne pratyuttara meM usako kahalavAyA ki tuma jAkara madanamajarI se kahanA ki maiM jisa samaya zakhapura jAU~gA usa samaya sAtha letA eka mahela paNa ApyA agaDadatta kumAra tyA peAtAnI patnI kamaLasenA sAthe rahevA lAgyA rAjA samaya samaya upara tenu sanmAna karavA lAgyA nagaravAsIe paNa agaDadatta kumAranA dareka prasage AdarasatkAra karavAmA kAI kamI nahAtA rAkhatA A rIte rAjA ane prajAjanAthI satkAra pAmIne te sukhapUrvaka tyA samaya vyatita karavA lAgyA A pramANe agaDadatta AnapUrvaka peAtAnA mahelamA divase vyatita karatA hatA eka divasa tenI pAse zeThanI eka dAsI madanamajarIne sa deze laIne AvI ane kahevA lAgI ke, mane ApanI pAse madanama jarIe mAkalI che te Apane khUba yAda kare che ane ApanA virahathI ghaNI ja dukhI che, ApanI AzAe jIvana TakAvI rahI che dAsInI vAta sAbhaLIne agaDadatta kumAre kahyu ke, huM dAsI ! tame jaIne madanamajarIne kahenAjhu jyAre ahI thI zekhapura jaIza tyAre tene sAthe lete jaiza mAni sudhI tame je rIte
Page #121
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIphA 104 mA 6 pramAdarjane'gaTadattadRSTAnta __ ayAnyadA'gaDadattamAhayitu pitrA pito pitu: sevakAmau gajAsTo tatra samAgatau / tI dRSTvA'gaDadattaH pitro kugala panchati, tAvAhatuH-taba pitroH kuzala vartate, stui vadviradAphulI tvanmAtApitarau staH / bhaNDadattastadvacana zrutvA bhRzamu. skaThito jAtaH / yato'gaDadattaH svazvazurasya bhuvanapAla tRpasya samIpa gatvA vadaticalUgA, ataH jaise itane dinoM taka prANoM ko surakSita rakhA hai, vaise hI kucha dinoM taka aura surakSita rakso, vahA calane meM aba adhika dinoM kI dera nahIM hai / dAmI ne isa prakAra agaDadattakumAra kA sadeza jAkara madanamajarI ko sunA diyaa| agaDadattakumAra kA sadeza pAkara madanamajarI ko apAra darpa huaa|| eka samaya kI bAta hai ki agadadatta kumAra ko bulAne ke liye usake pitA ke dvArA bheje hue do sevaka hAthI para ArUDha hokara vahAM aaye| agaDadattakumAra ne unase apane mAtA pitA kI kuzalatA ke samAcAra pUchane ke sAtha 2 yaha bhI pRchA ki kaho yahAM para tumhArA AnA kaise huaa| unhoM ne kahA Apa ke ghara para sara prakAra se kuzalatA hai, parantu Apake mAtA pitA ko Apake viraha kI vedanA atyata satArahI hai isaliye hama Apa ko lene ke vAste Aye haiM / isa samAcAra ko sunakara agaDadattakumAra ke citta meM bar3A hI uDhaga jAgRta A, aura itanI adhika utkaThA yaDhI kI mAtA pitA ke kava darzana hoNge| utkaThita banA huA agaDadattakumAra umI samaya apane zvazura bhuvanapAla divase vyatita karyA te rIte ghoDA vadhu divasa zAti rAkhaje sau sArA vAnA thaze tyAM javAmAM have jhAjhA divasanI vAra nathI dAgIe ghera AvI agaDAne sa dezo madanama jarIne saMbhaLAvye pitAnI AzA najIkanA bhaviSyamAM phaLaze jANI madanama jarI harSathI mArA anubhavavA lAgI Ama divaso vItatA eka divasa hAthI upara besIne be anuca agaDadatta pAme AvyA ane temanA pitA taraphathI mokalele sa deze kahyo mAtA pitAnA kuzaLavartamAna pUchaDyAbAda agaDadatte te anucanA AvavAnuM prajana pUchayuM AvanAra sevakoe kahyuM ke, ApanA mAtA pitA save kuzaLa che paraMtu ApanA virahanI vedanA temane satAvI rahI che AthI ame Apane levA mATe AvyA chIe A samAcAra sAbhaLIne agaDadattanA cittamAM paNe uga thaze ane mAtA pitAnA darzana karavA tenuM citta adhIrU banyuM * kAnA gAmane agaDadattakumAra teja vakhate pitAnA sAsarA bhuvanapALa,
Page #122
--------------------------------------------------------------------------
________________ 70 uttarAdhyayanasne bhI matpituH sevako mAmAhayitumanAyAtI, atastatra gantumicchAmi, rAjA mAhatvayA punarihAgantavya tvadarzanena paya sukhino bhavAmaH, ityuktvA sa rAjA tasmai vastrAbharaNAdika dattvA tena saha saparicchadA saputI mAhiNot / / tato nagaryA bahiH sakalasainipha nivezya nagarImadhye sayamekasmin syai sthitvA tA dUtikA prati sasevakamepha prepitavAn , sA datikA madanamaJjarIsamIpaM gattA vadati-agaDadattakumAraH senA pahiH prasthApyakena rakhena tvadartha viSThati / dUtyA vacana rAjA ke pAsa pahu~cakara kahane lagA ki-do sevaka mere pitA dvArA bheje hue yahA mujhe bulAne ko Aye hue hai, isaliye maiM aba ghara para jAnA cAhatA hai / agaDadattakumAra kI bAta sunakara rAjA ne kahA-Apa khuzI se jAie parantu punaH yahA AnekA Apa se Agraha hai, kyoM ki Apake dekhane se hama saba ko bar3A Ananda hotA hai / rAjA kI AjJA pAkara agaDadatta calane kI taiyArI karane lgaa| rAjA ne isake sAtha apanI putrI ko bhI bheja diyA aura agaDadatta ko khUba vastra AbharaNa Adi se satkAra kara pidA kiyaa| agaDadatta nagara se jyoM hI bAhira huA ki usako madanamajarI ko sAtha me le calane kI bAta yAda aagii| usane zIghra hI sakala sainikoM ko vahI para khar3A kara ke aura svaya eka ratha para baiTha nagara meM pahu~ca kara eka apane sevaka ko madanamajarI kI dRtI ke pAsa bheja diyaa| datI madanamajarI ke pAsa jAkara kahane lagI ki bAIjI agaDadattakumAra zakhapura ke liye prasthita ho rahe haiM / sakala senA ko nagara se bAhira rAjA pAse jaIne kahevA lAgyuM ke, mArA pitAne saMdezo laIne be anu care mane bolAvavA ahI Avela che AthI hu mAre ghera javA IcchuM chuagaDadAnI vAta sAMbhaLIne rAjAe kahyu-A5 khuzIthI jAva para tu pharIthI kaIvAra ahI AvavAne Apane hu Agraha karU chu kema ke, ApanI hAja rIthI amane badhAne ghaNuMja Anada thAya che rAjAnI AjJA maLatA agaDadatta javAnI taiyArI karavA lAgyuM rAjAe tenI sAthe potAnI putrIne paNa mokalI ane agaDadara kumArane ghaNuM vastra, AbhUSaNe ApI vidAya ApI agaDadatta jyAre nagara choDayu tyAre tene madanama jarIne sAthe levAnI vAta yAda AvI teNe e vakhate saghaLA sainikone tyAM ja khaDA rahevAno hakama ApI. pite eka rathamAM besIne nagaramAM pahoMcI gaye ane pitAnA eka sevakane madanama jarInI dAsI pAse mokalyo dAsIe sevakanI vAta sAMbhaLIne madanamajarI pAse jaIne kahyuM -bAI sAheba! agaDa-nakumAra za
Page #123
--------------------------------------------------------------------------
________________ 71 priyadarzinI TIkA a0 4 gA0 6 pramAdavarjanegaDadattarapTAnta zrutvA madanamasarI sasIsahitA harpaNa rAjakumArasyAgaDadattasya samIpe smaagtaa| agaDadattastA rathe samaropya hayAn prerya niryAto nagaryA rahiH svamainirmilitaH / ___ adhAgaDadattastAbhyA priyAbhyA saha sainyasayutaH pathi gacchan kvacidaTalyA yahUna bhillAn samukhamAganchato dadarza / tadA taiH sahAgaTadattasainyasya yuddha pravRttam / tatrAgaDadattasya sanya prAlebhillaiH parAjitam / rAjapurupAH kamalasenayA sahAnyena mArgeNa zasapura prasthitAH / tato'gaDadatto madanamaJjarIsahitastadA raye sthito bhillaiH sthApita kara eka ratha lekara tumheM tulAne Aye hue hai / jyoM hI dUtI ke isa prakAra ke vacanoM ko madanamajarI ne sunA to vaha baDI harpita huI, aura zIna hI apanI sagvI ko sAtha lekara vaha kumAra agaDatta ke pAsa A gaI / agar3adatta ne usako ratha me baiThA kara ghoDo ko hApha diyA aura Akara nagara ke yAra Thahare hue apane sainikoM meM mila gyaa| ratha AnadapUrvaka tIvra gati se calane lgaa| sainika loga bhI Age pIche cala rahe the / calate 2 ratha eka aTacI mArga me A phuNssaa| vahAM para agar3adatta ne bahuta se bhIloM ko sAmhane Ate hue devA / agar3adatta ke sainiko kA aura hana bhIloM kA paraspara me yuddha hone lgaa| bhIloM ne agaDadatta ke sainikoM ko baDI burI taraha se parAsta kara diyaa| parAsta hokara ve rAjapurupa rAjakanyA kamalasenA ko liye hue anya mArga se zavapura ke liye cala diye jara agaDhadatta ne yaha dekhA to vaha svaya unase yuddha karane ke liye sanadva ho gyaa| madanamajarIsahita ratha meM saghaLI senAne nagaranI bahAra ubhI rAkhI eka ratha laIne tamane bolA vavA mATe khAsa AvyA che dAmInI A vAta sAbhaLI manamajarI khUba Ananda pAmI ane kSaNa paNa na vitAvatA tarata ja pitAnI eka sakhIne sAthe laIne te kumAra agaDadara pAse AvI pahoMcI agaDada tene rathamAM besADIne ratha devaDAvyo ane tyA pitAnI senA khaDI hatI tyA sau AvI gayA ratha Anada pUrvaka tIvra gatIthI cAlI rahyo hato sinike paNa AgaLa pAchaLa cAlI rahyA hatA cAlatA cAlatA teo eka ja galanA mArgamAM AvI pahocyA tyA agaDadane sAmethI ghaNuM bhIlane AvatA joyA bhIloe AvIne agaDadAnA nike upara hale karyo paraspara yuddha jAmyu bhalee agaDa-ttanA sinikone khUbaja bUrI rIte harAvyA bhAgI chuTelA te rAjapurUSa kamaLasenAne laIne bIjA raste thaIne zakhapura javA ravAnA thayA jyAre rathamAM beThelA agaDadattakumAre pitAnA sinikenI A hAlata joI -17 ...... dha yaDhayo mana ta sAga mAdIta sImAnI
Page #124
--------------------------------------------------------------------------
________________ 72 utsarAdhyayanasse saha yudhyamAnastadbhillAla sarva shrairupdraavyti| tato millapatiH svasainyaM naSTa dRSTvA krodhAvezena niSThura vaco bruvan yuddhArtha rAjakumArasthAgaDadattasya samukhe smaayaatH| tayoryuddha pavRttam , parasparamuktazaragharpaNasamutthitamatimiranabhra vidhutsakAza darzayantaudhanuAghopainija tUsAsayantI satatonmuktaiH zarairgagane maNDapa kurvatI yuyudhataH / tadA pratyutpannadhuddhinA'gaDadattena vicAritam-ayamojasA durjayo'sti, ata paTapara nAmu jayAmi, iti vimRzya svasya puro bhAge madanama-jarImupavezayati / atha thaiThe hue usa agadatta ne usa bhilla kI senA ko apane thANoM ke prahAroM se titara-bitara kara diyA ! bhilla saradAra ne apanI senA ko nitara-bitara hote hue jara dekhA to usako yahuta adhika krodha kA Avega aagyaa| usake Aveza se vazIbhUta hokara usane niNTara vacana polate hue agaDadatta ko yuddha ke liye kahA, aura ekadama usake sAmane aagyaa| donoM kA paraspara meM jamakara yuddha hone lgaa| paraspara eka dusare ke Upara vANo kI varSA karane lge| bIca 2 meM thANoM ke TakarAne se jo agni ke kaNa nikalate the usase aisA mAlUma par3atA thA ki vinA megha ke yaha vijalI camaka rahI hai| unake dhanuSa kI TakAra se vana ke jantuoM taka ko trAsa ho rahA thaa| bANa Apasa meM jara eka dUsare ke Upara nirantara choDane meM A rahe the to usa samaya AkAza me una bANo kA eka maDapa jaisA tanA huA dikhalAI dene lagA thaa| laDate 2 agaDadatta ne jara yaha dekhA ki yaha zanu yala se parAsta ho sake aisA nahIM hai, ataH pratyutpannamati hone se agaDadatta ne vicAra kiyA ki isako kapaTa dvArA hI aba parAsta karanA cAhiye / isa sAme yudhe caDha ane bANavRSTithI bhalene nasADI dIdhA bhIla saradAra pitAnuM nANune nAsabhAga karatA joI kopAyamAna thaze, ane AvezamAM AvIne niSphara vacana belatA belatA agaDadatta kumArane yuddha mATe paDakAra karyo ekadama te tenI sAme AvIne ubhe baMne vacce yuddha thavA lAgyuM eka bIjA bANane varasAda varasAvavA lAgyA, eka bIjA sAthe bAze athaDAvAthI agni e te jharatuM hatuM ke jANe vagara varasAde vIjaLI camakI hoya temanA dhanuSya TakArothI ja galanA pazuo paNa vihavaLa banI rahyA hatA bANa eka bIjA upara avirata rIte cheDAI rahyA hatA ane AkAzamAM e bANe ma panI mAphaka chavAI gayA hatA laDatA laDatA AgAhata joyuM ke A zatrune chaLathI harAvavo muzkela che, tyAre pote zIka vicAraka hovAthI tene kapaTa dvArA harAvavAno vicAra karyo, pita
Page #125
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 4gA 6 pramAdavarjane'gaDadattadRSTAnta 73 divyAGganAmi paramasundarI tA vilokya bhillapatirmohito jAtaH / tato'gaDadatasta mohamupagata bhillapati tIkSNanANena vakSaHsthaLe prahAra kRtanAn / tatasta bhillapati zarAghAtanyathAvyAkula pRthivyA patitaM trilokyAgaDada tenoktam-mayA hato'ya bhillapatiH / bhillapatinA kathitam - aha sadIyapatnInetrarANena ito'smi, na tu tvayA, tasmAdevaM gavaM mA kuru 'mayA havo'ya bhillapati ' - riti / ityuktvA mRte sati tasmin sa rAjakumAro'gaDadattaH saparicchada sainika na pazyati, 'mama sainya prakAra vicAra kara usane apane sAmane madanamajarI ko baiThA liyA / aya kyA thA-jyoM hI bhillapati ne divyAMganA ke samAna isa sarvAna sundarI ko dekhA to vaha usakI rUparAzi se vimohita ho pAgala jaisA bana gayA / agaDadatta ne bhillapati ko moha se vebhAna banA huA dekhakara zIghra hI eka tIkSNa bANa se usakI chAtI meM prahAra kiyA / bhilapati usa bANa ke AghAtakI vyathAse vyAkula hokara jamInapara gira par3A / agaDadatta ne jamIna para par3atA use dekhakara kahA- maiMne bhillapati ko mAra diyA hai / agaDadatta kI bAta sunakara bhillapati ne kahA-tR jhUTha bolatA hai tujha meM kyA tAkAta thI jo mujhe mAra detA / mai jo mara rahA ha so terI patnI ke netrANa se ghAyala hokara mara rahA hu, isa prakAra kA jhuThA ahaMkAra mata kr| aisA kaha kara bhillapati ne vahI para apane prANoM kA utsarga kara diyA / bhillapati ke marate hI agaDadatta itastata' bhAge hue apane sainikoM kI paravAha na kara vahA se ataH dalI teNe madanamajarIte peAtAnI AgaLa emADI lIdhI, bhIla nAyakanI najara madanama jarInI upara paDI, te divyAganAnA sarvAMga suMdara dehane joi bhIla nAyaka tenA upara mehita banI pAgala jeve thai gayA, agadatta bhIla nAyakane mehavI bebhAna banelA joI ne turata ja eka tIkSNa khANuthI tenI chAtI viMdhI nAkhI khANu vAgavAthI bhIla nAyaka bebhAna thaIne jamIna upara DhaLI paDI. bhIla nAyakane jamIna upara paDatA joIne agaDadatte vijaya peAkAra karyA ke, " me bhIla nAyakane mArI nAkhyA " agaDadattanI vAta sAbhaLIne bhIla nAyake kahyu-zA mATe juhu khele che ? tArAmA evI kaI tAkAta maLI che ke tu mane mArI zake? huM tAga bANuthI nathI paDacA, pazu " tArI patninA nayana khANathI ghAyala thaI marI rahyo chu mATe AvA prakArane " juThe aha kAra karavA mRkIde " eTalu kahIne lAla nAyake tyA ja peAtAnA prANa mRkI dIdhA agaDadattanA sainika vera vikhera thaI gayA hatA peAte ekalA paDayA che. ema samajI sainikonI paravA na karatA teNe peAtAnA ratha tyAthI AgaLa
Page #126
--------------------------------------------------------------------------
________________ 74 uttarAdhyayanastre bhillAnA bhayAt kyApi gatamiti mattA ekena rathena gacchastAmaTalImullamya, gokulamAgataH / gokulAd dvau puruSo nirgatya ta pRSTAntI-bhAn kA yAmyati / sa rAjakumAro'gaDadattaH mAha-zApura gnchaami| nau kavitAntI-yadIcchasi, AgAmapi tvayA saha gantumicchAvaH / agaDadatta mAha-epamastu / ___ athAgre gantukAmo'gaDadatto raye turagamI yojayati, tadA tI kathitayanto-atra mArge zvApadasakula mahAvana mili pati, tatra catvAri bhayAni vartante-duryodhananAmaka cauraH1, matto hastI 2, dRSTipipaH sarpaH 3, vyAya 4 / tasmAdamu paNmAmagamya mArga tyaktvA'munA parpagamyamArgeNa gaTha, agaDadatto vadati-asminnevamArge ga uta, ekAkI ki- merA sainya miloM ke bhayase kahI calA gayA hai| yoM samana kara cala diyA, aura suta jaradI usa aTavI ko pAra kara gokula meM A phuNcaa| vahA Ate hI isase do puruSoM ne Akara pUrA ki Apa kahA jA rahe haiM / agaDadatta ne kahA ki mArapura jA rahA ha / una donoM ne taya kahA ki yadi Apa kahe to hama bhI Apake sAtha 2 caleM / agaDadatta ne kahA-calo hamArA isameM kyA harja hai| agaDadatta ne Age jAne kI icchA se sustAne ke liye choDe hue ghoDo ko ratha me jutavAyA ki itane me una donoM ne kahA-isa mArga se calane me Age eka zvApadoM se sakula mahAvana par3atA hai vahA 4 bhaya haiM, ve ye haiM 1 duryodhana corakA, 2 madonmatta gajarAjakA, 3 dRSTivipa sarpakA 4 vyAghrakA / isaliye isa chahamAsa ke mArgako choDakara eka varSame zakhapura pahuMcAne vAle mArga se calane meM hI zreya hai| unakI bAta sunakara agaDadatta ne kahA-isI chamAsa vAle mArga se hI cale ge / Apa logoM hakAryo ane jhaDapathI te ja gala pAra karI gekuLamA AvI paho tyA pahocatA ja tene be puruSe maLyA, temaNe pUchyuM ke Apa kayA jaI rahyA che ? agaDadasa kahyuM-ke, hu zakhapura jaI rahyo chu e bananee kahyuM ke je Apa kaho te ame paNa ApanI sAthe sAthe AvIe agaDadatte kahyuM emA mane zu vAdha heya? khuzIthI cAle agaDadatte vizrAnti laI rahelA ghoDAone rathamA jeDayA eTale te mananee kahyuM A mArge javAmAM jokhama che A raste bhaya kara ja gala Ave che temAM cAra prakAranA bhaya che 1 duryodhana corane, 2 madenmatta gajarAjane, 3 daSTiviSa sapane, 4 vAghane, AthI A cha mAsanA mArgane badale eka varase zakhapura pahoMcADe che te lAbA mAgethI cAlavuM ucita che agaDadatta kahyu-bAvAnI jarUra nathI ApaNe A cha mahinAnA TUMkA mArgethI ja *
Page #127
--------------------------------------------------------------------------
________________ 75 priyadarzinI TIkA a0 4 gA 6 pramAdarjane'gaDadattadRSTAnta yupmAn zIghrameva zarasapura prApayiSyAmi / tanchutyA-to gokulAdAgato purupau, anye ca ghaninaH pAndhAstena saha clitaaH| tadA jaTAjUTamukuTabilakuNDikAvArI bhasmoddhUlitazarIro yogI bhikSuH smilitH| sa tadA'gaDadatta vadati-vatsa ! zavapure mamApi gantavyam , kiMtu matsaniSau svarNadInArAH manti, te dhArmika puspaiH paramArthakAryArtha dattAH, tAn gRhANa, yathA'ha mArga niHzaGkamanasA njaami| ityuktvA sa tasmai rAjakumArAya dInAragranthikA dattvA sArthika saha caritaH / ma ca gAnena, nRtyena, gatyA, cepTayA, sareNa, ko meM zIghra hI zabapura pahuMcA duugaa| agaDadatta kI isa bAta ko sunakara gokula se Aye hue ve donoM purupa tayA aura bhI bahuta se dhanika musAphira usake mAya yahA se cle| ___ mArga me calate hI inako eka yogI milA-jisake mastaka para jaTA jUTa kA mukuTa jaimA ragvA yA, trizUla va kuNDikA jisake hAtha me thii| bhasma se jisakA samasta zarIra AcchAdita ho rahA thaa| usane agaDadattase kahA vatsa! zavapura mujhe bhI jAnA hai kintu merepAsa sonA mahore hai, inako kitaneka vArmika pumpoMne mujhe paramArtha kArya ke liye diyA hai imaliye tuma inako apane pAsa rakhalo to-mai niHzaka banakara mArga meM calatA rhegaa| agaDadatta ne usakI bAta ko mAna liyA aura usake dvArA dI gaI dInAroM kI poTalI ko apane pAsa ratha me rkhliyaa| bAgAjI aba nizcinta hokara anya musAphiro ke sAtha 2 Age 2 calane lge| yogI to ye hI isaliye sAya ke logoM ko vaha Apa lokone hu jaldIthI zakhapura pahoMcADI daI agaDadAnI vAta sAbha LIne gokuLathI sAthe thaelA te bane puruSe temaja bIjA paNa ghaNA dhanika musApharo tenI sAthe cAlyA mArgamAM cAlatA cAlatA temane eka cegI maLe jenA mastaka upara maTI jaTA hatI, tenA hAthamAM trizULa ane khappara hatuM tenA AkhA zarIre rAkha coLelI hatI teNe agaDadattane kahyuM, vatsa ! mAre paNa zakhapura javu che paraMtu mArI pAse senA mahAre che keTalAka dhanika puruSee paramArtha kArya mATe mane te ApI che ane Apa je ApanI pAse rAkhe te huM nizcita rasta tApIza agaDada tenI vAta mAnI lIdhI ane te sAdhue ApelI senA maheronI piTalI pitAnA rathamAM mUkI cogI nizcita banI bIjA musApharonI sAthe AgaLa AgaLa cAlavA lAgyo te cagI to hatA ja eTale gAnatAna ane
Page #128
--------------------------------------------------------------------------
________________ 74 uttarAdhyayanastre bhillAnA bhayAt kyApi gatamiti matvA ekena rathena gacchaMstAmaTagImullaSya, gokulamAgataH / gokulAd dvau puruSo nirgatya taM pRSTAntI-bhavAn kA yAmyati / sa rAjakumArogaDadattaH pAha-zApura gnchaami| to kathitAntI-yadInchasi, AgAmapi tvayA saha gantumicchAyaH / agaDadatta mAha-epamastu / ___ athAgre gantukAmo'gaDadatto raye turaGgamI yojayati, tadAnI kathitAntau-atra mArge zvApadasakula mahAvana miliSyati, tara catvAri bhayAni vartante-duryodhanatAmaka cauraH1, matto hastI 2, dRSTipipaH sarpaH 3, zyAtaca 4 / tasmAdamu paNmAsagamya mArga tyaktvA'munA varSagamyamArgeNa gancha, agaDadatto vadati-asminneva mArge gacchata, ekAkI ki- merA sainya bhiho ke bhayase kahIM calA gayA hai' yo samana kara cala diyA, aura yahata jaldI usa aTavI ko pAra kara gokula meM A phuNcaa| vahA Ate hI isase do purupoM ne Akara pUchA ki Apa kahA jA rahe haiM / agaDadatta ne kahA ki meM kAnapura jA rahA hai| una donoM ne taba kahA ki yadi Apa kahe to hama bhI Apake sAtha 2 cleN| agaDadatta ne kahA-calo hamArA imameM kyA harja hai| ___ agaTadatta ne Age jAne kI icchA se sustAne ke liye choDe hue ghoDoM ko ratha me jutavAyA ki itane me una donoM ne kahA-isa mArga se calane me Age eka zvApadoM se sakula mahAvana paDatA hai vahA 4 bhaya haiM, ve ye haiM 1 duryodhana corakA, 2 madonmatta gajarAjakA, dRSTiviSa sarpakA 4 vyAghrakA / isaliye ima hamAsa ke mArgako choDakara eka varSame zakha pura pahu~cAne vAle mArga se calane meM hI zreya hai| unakI bAta sunakara agaDadatta ne kahA-isI chamAsa vAle mArga se hI calege / Apa logoM ha kAryo ane jhaDapathI te ja gala pAra karI gokuLamA AvA paho tyA pahocatA ja tene be puru maLyA, temaNe pUchyuM ke Apa kyA jaI rahyA che ? agaDada kahyuM-ke, huM za khapura jaI rahyo chu e bannee kahyuM ke je Apa kaho te ame paNa ApanI sAthe sAthe AvIe agaDadatti kahyuM emA mane zu vAdho heya? khuzIthI cAlo agaDadatta vizrAnti laI rahelA ghoDAone rathamA jeDayA eTale te ananee kahyuM A mArge javAmAM jokhama che A raste bhaya kara jagala Ave che temAM cAra prakAranA bhaya che 1 duryodhana cArane, 2 madonmatta gajarAjane, - daSTiviSe sapane, 4 vAghane, AthI A cha mAsanA mArgane badale eka varase zakhapura pahoMcADe che te lAbA mAgethI cAlavuM ucita che agaDadatta kahyuM-bIvAnI jarUra nathI ApaNe A cha mahinAnA TUkaDA mArgethI ja javuM che
Page #129
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA 10 4 gA 6 pramAdadharjane'gaDadattadRSTAnta yuSmAn zIvameva dAsapura prApayiSyAmi / tanchutyA-tau gokulAdAgato puruSau, anye ca ghaninaH pAnyAstena saha caritAH / tadA jaTAjUTamukuTabirAlakuNDikAdhArI bhasmoddhUlitazarIro yogI bhina: samitiH / sa tadA'gaDadatta vadati-vatsa / gagvapure mamApi gantavyam , kiMtu matsaMnidhau svarNadInArA' santi, te dhArmika purupai. paramArthakAryArtha dattAH, tAn gRhANa, yathA'ha mArge niHzaGkamanasA najAmi / ityuktvA sa tasmai rAjakumArAya dInAragranthikA dattvA sAthira saha clitH| ma ca gAnena, nRtyena, gatyA, ceSTayA, sareNa, ko ma zIghra hI zavapura pahuMcA dUgA / agaDadatta kI isa bAta ko sunakara gokula se Aye hue ve dono pumpa tathA aura bhI bahata se panika musAphira usake mAya batA se cle| mArga me calate hI inako eka yogI milA-jisake mastaka para jaTA jUTa kA mukuTa jaimA ragvA yA, trizala eca kuNDikA jisake hAya me thii| bhasma se jisakA samasta zarIra AcchAdita ho rahA thaa| usane agaDadattase kahA vatsa zavapura mujhe bhI jAnA hai kintu merepAsa sonA mahore hai, unako kitaneka dhArmika purUpoMne mujhe paramArtha kArya ke liye diyA hai isaliye tuma inako apane pAsa rakhalo to-mai niHzaka vanakara mArga meM calatA rhegaa| agaDadatta ne usakI bAta ko mAna liyA aura usake dvArA dI gaI dInAroM kI poTalI ko apane pAsa ratha me rakhaliyA / yArAjI ara nizcinta hokara anya musAphiroM ke sAtha 2 Age 2 calane lge| yogI to the hI isaliye sAya ke logoM ko vaha Apa kone hu jaradIthI zakhapura pahoMcADI daIza agaDadattanI vAta sAbha LIne gokuLathI mAthe thaelA te bane pu temaja bIjA paNa ghaNA dhanika musAphare tenI sAthe cAlyA mArgamAM cAlatA cAlatA temane eka gI maLe jenA mastaka upara maTI jaTA hatI, tenA hAthamAM trizULa ane khappara hatu tenA AkhA zarIre rAkha coLelI hatI teNe agaDadattane kahyuM, vatsa ! mAre paNa zakhapura javu che paraMtu mArI pAse senA mahore che keTalAka dhanika purue paramArtha kArya mATe mane te ApI che ane Apa je ApanI pAse rAkhe te huM nizcita rasto kApIza agaDadatta tenI vAta mAnI lIdhI ane te sAdhue ApelI sonA mahoranI piTalI pitAnA rathamAM mUkI cagI nizcita banI bIjA musApharonI sAthe AgaLa AgaLa cAlavA lAge te cagI te hatA ja eTale gAnatAna ane
Page #130
--------------------------------------------------------------------------
________________ 74 opapAtikamare cakSu sAdRzyAt tasya dayo dAyakacakSurdaya , yathA hariNAdizaraNye'raNye luNTAka luNTitebhya paTTikAdidAnena cakSupi pidhAya hastapAdAdi vaddhyA taigarne pAtitabhya kazci tpaTTikA'panodena cakSurdavA mArga pradarzayatIti tathA bhagavAnapi bhavAraNye rAgadvepaluNTAkaluNTitA'''maguNadhanebhyo durAgrahapaSTikA''cchAditanAnA bhuryo mithyAtvagarne pAtitebhyasta dapanayanapUrvaka jJAnacakSurdatvA mokSamArga pradarzayati / etadeva prakArAntaregA''ha 'maggadae' mArgadaya -samyagratnatrayalakSaNa zivapurapatha, yadvA-viziSTaguNasthAnaprApaka kSayopazamamAvo AkhoM ke Upara paTTI bAdhakara eva hAya paira vAdhakara khaDDe me paTake gaye prAgiyoM ko koI dayAlu sajana unakI AkhoM kI par3I khola kara eva unheM khaDDe se nikAla kara mArga dikhalAtA hai aura isa apekSA jaise vaha unhe vyAvahArikarUpa se cakSu kA dAtA kahA jAtA hai usI prakAra bhagavAn bhI isa sasArarUpa araNya me rAgadvepa Adi coroM dvArA jinakA AtmaguNarUpI dhana haraNa kiyA jA cukA hai eva durAgraharUpI paTTI dvArA jinake jJAnarUpI netra Dhake hue hai tathA jo mithyAtvarUpA khar3e me paDe hai aise prAgiyoM ko usa mithyAtvarUpI khaDDe se nikAlakara jJAnarUpI cakSu dekara unheM muktimArga disalAte hai, ata prabhu cakSurdaya hai| isI bAtako prakArAtara se sUtrakAra puna pradarzita karate hai-(maggadae) ve prabhu mArgadaya haiM-samyagdarzanAdi ratnatraya mukti kA mArga hai, athavA viziSTa guNasthAnoM kA prApaka kSayopazamabhAva bhI mArga hai / prabhu isake dAtA hai| (saraNadae) karmarUpI zatruoM se vAkRta hone ke kAraNa AvelA ane AnA upara paTTI bAMdhIne temaja hAtha paga bAMdhIne khADAmAM nAkhI devAmAM AvelA prANione keAI dayALu sajjana temanI AkhonI paTTI kholIne temaja temane khADAmAMthI bahAra kADhIne raste batAve che ane te apekSAe te jema tenA vyAvahArikarUpathI cakSune dAtA kahevAya che, te ja prakAre bhagavAna paNa A sa sArarUpa asthamA rAgadveSa Adi cere dvArA jenA AtmaguNarUpI dhana haraNa karavAmAM AvI cukela che temaja durAgraharUpI paTTI dvArA jenA jJAnarUpI netra DhAkI dIdhelA che tathA je mithyAtvarUpI khADAmAM paDayA che tevA prANione te mithyAtvarUpI khADAmAthI kADhIne jJAnarUpI cakSu ApIne temane mukti mArga batAve che tethI prabhu cakSuddeya che A vAtane mahArAntarathI sUtravAra zana prahazata re cha, (maggadae) tes| (prabhu) bhAga ya che-samyagdarzanAdi ratnatraya muktino mArga che athavA viziSTa guNasthAnane prAsa uzanAra kSayopazamalApa 5 bhAga meM prabhu teno hAta cha (saraNa
Page #131
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyapapiNo-TokA sU 16 bhagavanmahAvIrasvAmiyarNanam dae jIvaDhae vohidae dhammadae dhammadesae dhammanAyae dhammamArga , tasya daya -dAtA, 'saraNadA' agNadaya --garaNa-paritrANa karmaripuvagIkRtatayA vyAkulAnA prAginA ranaNasthAna vA tamya daya / 'jIvaTae ' jIvanaya -jAveyu-ekendriyArisamastaprANipu tyA saiTamocanala paNA yasyeti, yadvA-nAnanti munayo yena sa jAra-syamajIvita tasya daya / 'bAhidae ' gopiDhaya-yodhi --ninapraNItadharmamUlamUtA tattvArthazraddhAnalasamyagdonalpA tasyA daya / 'pmmde| dharmadaya -dharma -durgatiprapatajantusarakSaNalakSaNa zrunacAgniAmAntasya daya / 'dhammaTesae' dharmadezaka - dharma =prAstratipAditalakSagastasya dezaka =upadezaka / 'dhammanAyae' dharmanAyaka - vyAula hue prANiyoM ko prabhu nirbhaya sthAna ke pradAyaka hai, (jIvadae ) bhagavAn kI ThayA kevala sajI pacendriya nIyoM taka hI sImita (vyAma ) nahIM hai kintu ekendriya se lekara samasta sanI asannI pacendriya prANiyotaka bhI vaha eparasa hokara vaha rahI hai, isaliye ve jIvanaya hai / athavA-munijana jima jIvanase jIta he aisA jo sayamarUpa jorita hai usaka prAtA hona se prabhuko jAvadaya kahA gayA hai / (mohidae) bhagavAna mamaktirUpA boko dene vAle hai / (dhammadae) durgati meM girate hue prANiyA~ko jo dhAraNa arthAt rakSaNa kare vaha zrutacAritrAtmaka dharma hI dharma hai| bhagarAna usa dharmake dAtA hai| (cammadesae) bhagavAn uktasvarUpa dharmake upadegaka hai / (dhammanAyae) bhagavAna usa dharmake nAyaka-netA arthAt prabhavasthAna hai / dae ) bhI zatrumAthI 12 rAmesA pAnI se vyAsa yetA prANimAne prabhu nilaya dhAnanI prahAya (jIvaTaye ) bhagavAnanI yA kevala sannI pacedriya jIvo sudhI ja vyApta (mayAdita) nathI, paraMtu ekediyathI mADIne samasta nI asa nI pakriya prANIo sudhI paNa teo ekama thaIne vahe che, te mATe teo jIvadaya che athavA munijana jevu jIvana jIve che tevuM AyamarUpa jIvana je che tenA pradAtA hovAthI prabhune 714ya uDesA (gohidaye) mapAn samAhita3pI mAdhane vApAkA (vammadae) gatimA 5utA prAdhiyAnA 60 maryAt 2ksse| 3 te zrutanyAgjiAma dharma meM lagavAn te dhanA dhAtA ( dhammadesara) bhagavAne para DaDesA 135 ghamanA paheza (cammanAyae) lagavAna ta dharmanA nAyaDanetA arthAt prasanyAna (vammasArahI) mAvAna dharma35
Page #132
--------------------------------------------------------------------------
________________ - bhopapAtikasUtre sArahI dhammavaracAurata-cakacaTTI dIvo tANa saraNagaI paDaTThA dharmasya nAyaka =netA prabhana iti yApata / 'dhammasArahI' dharmagArgaya pramabhya sAthi , bhaganani sArayitvAgepeNa dharme rayatvAropo 'yayata iti paramparitarUpakAlabArastasmAd yathA mArathI rathadvArA tatsthama vanAna mugyapUrvakamabhISTa sthAna nayati unmArgagamanAritazra pratiruNadvi tathA bhagavAna dharmadvAga mokSasthAnamiti bhAva / 'dhammapara cAurata cakavaTTI' dharmavaracAturantacakravartA-dAna-gIla-tapo-bhAve catasaNA narakAgitAnA caturNI vA kapAyANAmanto nAzo yasmAt , athavA-catasro gatAyatura kapAyAn vA'tayati nAgayatAti, yahA-caturbhirdAnazIlatapobhAvai kRtvA'nto ramyo'yayA cacAro dAnAdayo'ntA-avayavA (dhammasArahI) bhagavAn dharmarUpa rathakA saMcAlana karanevAle haiN| bhagavAnama sArathicakA Aropa karanese dharmame rathatvakA Aropa vyaJjita hotA hai, isaliye yahA~ paramparitarUpaka alphAra samajhanA caahiye| isakA abhiprAya yaha hai ki, jaise sArathA rathadvArA ratha para beTha hue pathikoko suravapUrvaka unake abhISTa sthAname pahu~cAtA hai, umArgagamana Adise unako rokanA hai, usI prakAra bhagavAna bhI dharmarUpa rayameM bhavya prAgiyoko baiThAkara usake dvArA uhe unakA abhISTa mokSa sthAnataka susapUrvaka pahu~cA dete haiM aura unhe umArgase rokate hai| isaliye bhagavAn dharmasArathi kahe gaye hai / (dhammavaracAuratacakvaTTI) nAna, zAla, tapa, eva bhAva Tana dharmake jina cAra pAyoM dvArA cAra narakAri gatiyokA athavA cAra krodhAdi kayAyAMkA nAza hotA hai, athavA-cAra gatiyoMkA eva cAra kapAyAkA jo nAga karatA hai, ayanA dAna, zIla, tapa eva rathanA sa cAlana karavAvALA che bhagavAnamA sArathitvane Arepa karavAthI dharmamA ratvane Aropa vya jita (pragaTa thAya che tethI ahI para parita rUpaka alakA- samajavuM joIe tene abhiprAya e che ke jema sArathI ratha dvArA ratha para beThA beThA pathikane sukhapUrvaka tenA abhISTa sthAne pahoMcADe che, ADA-avaLA mAga thI tene reke che, te ja prakAre bhagavAna paNa dhama rU5 rathamAM bhavya prANione besADIne te dvArA temane temanA abhISTa mokSa sthAna sudhI sukhapUrvaka pocADI de che ane temane khATA mAga thI roke che AthI lApAna dharbhasAyi upAya cha (dhammavaracAuratacakcaTTI, hAna, zIsa, ta5, temaja bhAva e dharmanA je cAra pAyA che te vaDe cAra narakAdi gatione athavA cAra kaSAyane nAza thAya che athavA cAra gationo temaja cAra
Page #133
--------------------------------------------------------------------------
________________ - pIyUSapiNo-TIkA su 16 bhagaya mahAvIrasvAmivarNanama yasya, yadvA-ca vAri nAnAni antAni mvarUpAgi yasya, 'ato'vayave mvarUpe ca'--iti hemacandra / sa caturanta ma eva svArthika prajJAyaNi cAturanta , cAturanta eva cakra jamajarAmara goreTakavena nAtunyapAna, caraJca tata-cAturantacaka varacAturantacakam , varapadena rAjacakApevayA'nya zreSTaya vyayate lokadrayasAdhaka vAt , dharma eva varacAturantacakra dharmagcAturantanA tAdRzamya dharmA'tiriktasyAsambhavAt / ataNva saugatAdidhamAbhAsanigama tepA tAdhikArthapratipAdakayAbhAvena zreSTavAbhAvAt, dharmavaracAturantacakreNa vatitu zAla yasyeti dharmavaracAturantacakravattI, cakravartipadena paTUkhaNDAdhipati-- sAdRzya vyanyate, tathAhi-ca vAra - uttaradizi himavAna zaMparikSu copAdhibhedena samudrA atA sImAnastepu svAmitvena bhavazvAturanta , cakreNa-ratnabhUta-praharaNavizeSasadRzena cAritraratnena vartitu zIla yamya sa cakravartI, cAturantazcAsau cakravartI ca cAturantacakravatI, bhAva una cArako lekara jo rasya-zreSTha hai, athavA-dAnADhika cAra jisake avayava ha, athavA-nAnATika cAra jisaka svarUpa hai, vaha caturanta hai, caturanta zabse svArthameM aN prayaya karane para "cAturanta" bana jAtA hai, cAturantahI janma, jarA aura maraNakA uccheka honese eka cakra hai, ise vara zabdake sAtha sabadhita karane para "varacAturantacakra" aisA para bana jAtA hai, vara pada isa cAturantacakako rAjacakrakA apekSA zreSTha prakaTa karaneke liye diyA gayA hai / rAjacaka to kevaLa isa lokakAhI sAdhaka hotA hai tana ki yaha cAturantacaka ihaloka aura paraloka ina donoM lokokA sAdhaka mAnA gayA hai| aba isa "varacAturantacakra" padako dharmake sAtha milAne para "dharmavaracAturantacakra" isa prakArakA pada niSpanna ho jAtA hai, kaSAyone je nAza kare che athavA dAna zIla, tapa temaja bhAva e cArane laIne je ramya-zreSTha che athavA dAnAdika cAra jenA avayave che athavA dAnAdi cAra jenu svarUpa che te caturanta che caturanta zabdathI svArthamA aA pratyaya karavAthI cAturanta bane che. cAturanta ja janma jarA ane maraNane nAza karanAra hovAthI cakra che, tene vara zabdanI sAthe joDavAthI "varacAtu raktacaka" evu pada banI jAya che vara pada A cAturantacakane rAja cakranI apekSAe zreSTha prakaTa karavA mATe ApeluM cherAjacakra te kevala Aja lekane sAdhaka bane che jyAre A cAturantacaka Ihaloka ane paraloka e banne leno sAdhaka mAnavAmAM Ave chehave A "varacAturantacakra" padane dharmanI sAthe joDavAthI "dharmavaracAturantacakra" A prakAranuM pada
Page #134
--------------------------------------------------------------------------
________________ 78 / aupapAtikamare appaDiya-vara-nANa-dasaNa-dhare viyadRcchaume jiNe jAvae tipaNe dharmeNa-nyAyena paraH zreSTha itaratIyikA'pekSayeti dharmaparaH, dharmA puNya-yama-nyAya svabhAvA''cArasomapA , ityamara , sa cAsau cAturantacakravartI c| yadrA-cAturanta ca taccaka cAturatacakra, varazca tacAturantacakra varacAturatacaka dharmoM paracAturantacakramina dharmacaracAturanta cakra, tena vartitu vartayitu vA gola yasya sa tthaa| 'dIvo' dvIpa -masArasamudre nimajjatA dvIpatulyatvAt / 'tANa vANa karmakaTarthitAnA bhanyAnA rakSagasamartha / ata eva teSA 'saraNagaI' garaNagati -AzrayasthAnam / 'paDadvA' pratiSThA-kAlamaye'pyavinAzivena sthita / 'appaDihaya-vara-nANa-dasaga-pare' apratihatavaranAnadarzanadhara -pratihata jisakA artha " dharmahI varacAturatacakra hai" aisA hotA hai| jaya saugatAdika dharma dharmavaracAturantacakra nahIM hai, kyoki uname tAtvikatA kA abhAva hai / isakA bhI kAraNa eka yahI hai ki ve yathAvasthita arthamA yathArtha pratipAdana nahIM karate hai| isa dharmavaracAturantacakrake anusAra jisake vartana karanekA svabhAva he vaha dharmaparacAturantacakravartI hai, ata eva bhagavAn dharmaparacAturatacakravartA hai / bhagavAn sasAra samudrame inanevAle prANiyoMke dvIpatulya hai, isaliye ve svaya (dIvo) dvIpa hai| (tANa) karmoM se karthita bhavyoMke prabhu rakSaka hai isaliye trAtA kahe gaye hai, aura isI kAraNa ve (saNagaI) bhavyoMke liye zaraNasvarUpa hai| (paTTA) prabhu svaya pratiSThAsvarUpa isaliye hai ki tInoM kAlo meM bhI unakA kabhI bhI vinAza nahA hotA hai| (appaDihaya-vara-nANa-dasaNadhare) prabhukA anatanAna eva anata darzana apratihata-nirA niSpanna thAya che jene artha "dhama ja varacAturantacaka che e thAya che bIjA saugata Adi, dharma dharmavaracAturantacaka nathI, kemake temAM tAvi katAne abhAva che tenuM paNa kAraNa eka te e che ke teo yathAvasthita arthane yathArtha (barAbara) pratipAdana karatA nathI A dhama vacAturantacakrane anusarIne jene vartana karavAno svabhAva che te dharmavaracAturantacakravatta che eTale ja bhagavAna dhamaracAturantacakravattI che bhagavAna sAra samudramAM imapApA prAziyAnA dvIpa 21 tethI tayA pote (dIgo) 15 (tANa) bhauthI thita lavyAnA prabhu 224 te bhATe tasA trAtA hai pAya cha, bhane te rathI tes| (saraNagaI) salyAne bhATe 021-135 paTTA) prabhupAta pratidhA-2535 meTA bhATe to mA pay bhanI hI vinAza thato nayI (appaDiya-cara-nANa-damaga-vare) prabhunu
Page #135
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUSayapiNI-TIyA sU 16 bhagayanmahAvIrasvAmiyarNanam 79 tArae buddhe vohae mutte moyage savvannU savvada risI siva-mayalabhittAdyAvara gasmalita na pratihatam-apratihala, jJAnaJca darzanaJceni jJAnadarzana, vare zreSTha ca te jJAnAna--varanAnana-kevanAnakAladarzana, apratihate varajJAnadarzana-apratihataparanAnadargana, dharatAti dhara -apratitaranAnadarzanayordhara -apratihatavarajJAnadarzanadhara - AvagNarahitakA jaankaariindhaaraa| 'viyahanuume' vyAvRttacchadmA-chAdyateAtriyate kevanAna- kAnAdyA mano'nanati uma-dhAtikakarmanda-jJAnAvaraNAyAdirUpa karmajAtam, tyAtta-nivRtta ma yasmAt sa nyaavRttcchyaa| 'jiNe' jina - rAgadvepAnijetA / 'jApae' jApapha -jApayati gagadvepAdigavUna jayanta bhavyajAvagaNa dharmadezanAdinA prerayatAti jApaka / 'tipaNe tAga-svaya "mArIgha tArga -uttIrNa / 'tArae' tAraka -tArayati-tarato'nyAna bhavyajAvAn prerayatAti tAraka / 'yuddha' vuddha -svaya paraga Nva vara=STa he jayAt prabhu Aparagarahita kevalajJAna, kevaladarzana ke dhAraka hai| (viyahanchaume ) kAlajJAna eva kAlAzanAdika jisake dvArA AvRta hote haiM vaha yahA udma zansa gRAta nuA hai, ata isa dRSTise 'chama' zabda kA artha dhAtika karma hotA ha, yaha chA prabhukA AmAse marpayA nivRtta ho cukA hai, isaliye prabhu yAttachA hai / (jiNe ) gagArika ataraga ganuoM para vijaya pAna se pramu jina hai| (jApae) jAtanevAle bhayajonA ko prabhu ne apanI dharmadezanA dvArA AtmakanyAga ka mArga kA jora gerita kiyA, isaliye prabhu jApaka-jitAnevAle hai / (tiNNe) sasArasamudra se pAra hona kA vajaha se prabhu svaya tArNa hai| (tArae) bhagavAna ne samArasamudra sa pAra hona ka icchApAle jIvo ko prerita kiyA isaliye ana tajJAna temaja ana ta darzana apratihata-nirAvaraNa temaja vara zreSTha che arthAta prabhu AvaraNarahita kevalamAna ane kevala darzananA dhAraka che (piyadacchaume) upadAna tabhI upasa zanAhina dAsa DhAlayale te ahIM dama nAdathI levAmAM Avela che Ama e daSTithI cha zabdano artha ghAtikaDama thAya ke A cha% prabhunA AtmAthI sarvathA nivRtta thayelo che bhATe prabhu yAvRtta-ma (jiNe) jAhi mata2 zatrumA 52 vizya bhegavAyI prabhu ni cha (jAvaNa) va bhavya chavAne pramukha pitAnI dharmadezanA dvArA AtmakalyANanA bhAganA tarapha prerita karyA te mATe prabhu 448-0tAyA (tiNNe) samA2 samudathI pAra thavAnA 4 // 2 // o prabhu pAta tI (tAraNa) mAvAne sasAra mabhudayI pAra thAnA 4 vAna
Page #136
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2. aupapAtikamare bodha prApta / 'mohae' bodhaka budhyamAnAn anyAn bhanyajIgan prerayatIti vodhaka 'mutte' mukta -amoci svaya karmapArAditi mukta / 'moyae' mocaka -munya mAnAnanyAn bhanyajIpAn prerayatIti mocaka / 'savaNNa' sana-sarva sakaladravyaguga-paryAyalakSaNa yastujAta yAthAtathyena jAnAtIti sarvana / 'savvadarisI' sarvadarzI--sarva-samasta padArthasvarUpa sAmAyena draSTu zIlamasyA'sau sarvadazI / 'siva' zipa nikhilopadravarahitatvAcchiva-kanyAgamaya, sthAnamityasya vizeSagamidam / zinAdInA sarveSA dvitIyAntAnAmapretanena sapAviukAme-ityanena sambadha / 'ayala' acala svaabhaavikpraayogikclnkriyaashuu-ym| 'aruya' arujam--avidhamAnA rujo yasya tAraka hai| (buddhe ) svaya bodha ko prApta hone ke kAraNa bhagavAn buddha hai, ( bohae) budhyamAna aneka bhavya jIvoM ko prerita karane se ve bodhaka hai, (matte) bhagavAna ne svaya karmarUpI poMjare se mukti prApta kI, isaliye mukta haiN| (moyage) aura karmarUpI pAMjare se mukta hone kI icchAvAle jInoM ko unhoM ne mukta kiyA isaliye ve mocaka hai / (savaNNa) sakaladravyoM ke samasta guNa aura paryAyA ko yugapat hastAmalakavat yathArtha jAnana se prabhu sarvajJa haiN| (savvadarisI) tathA sAmAnyarUpa se trikAlavartA samasta. dravyoM ke draSTA hone se prabhu sarvadarzI he / (siva-mayala-maruya-maNata-makkhaya-mavAvAha-mapuNarAvatti siddhigaDaNAmaya ThANa sapAviukAme ) nigvila upadrava rahita hone se ziva-kalyAgamaya, svAbhAvika eva prAyogika calanakriyA se za ya hone ke kAraNa acala, zarAra tathA mana se prerita karyA tethI teo tAraka che (huM) pite bedha pAmelA DAvAnA raNe lagavAna buddha (gohae) mudhyamAna mana sabhya chavAne sodha bhATa zrerita 42vAthI temA mAgha cha (mutte) lagavAne pote bha3thA pArAbhAthI bhuni prApta ga tethI tamA bhuta cha (moyage) ane meM rUpI pI jarAmAthI mukta thavAnA IcchAvALA jIne teoe mukata karyA tethI tamA bhAya che (savaNNU) sa48 dravye (pahAnA) samasta guNU mane paryAne yugapat hastAmalakavat yathArtharUpe jANavAthI prabhu sarvajJa che (savvadarisI) tathA sAmAnya 35yA visatI' samasta dravyAnA drA vAthA palA sarvazI cha (siva-mayala-maruya-maNata-maksaya-mavvAbAha-mapuNarApatti sidvigaiNAmadheya ThANa sapAviukAme) saNa 6padrava 2DitahApAthI zidhyAya maya, svAbhAvika temaja prAyogika calana kiyAthI zUnya hovAnA kAraNe acala,
Page #137
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpayapiNI-TokA sU 16 bhagavanmahAyIrasthAmiSaNanama maruya-maNata-makkhaya-mavyAvAha-mapuNarAvitti siddhigaDaNAmadheya ThANa sapAviukAme arahA jiNe kevalI sattahatthussehe samacau tat-avidyamAnagagagmanaskanyAt-AdhivyApirahitam Tayartha / 'aNata' anantam-- avidyamAno'nto nAgo yasya tat / ata epa 'akvaya' apaya-nAsti lAto'pi kSayo yasya tat-avinAgA yatha / 'javvAvAha-atryAnAdha na vidyate vyAgAdhA-pIDA dravyato bhAratadha yatra tt| 'apuNarAvitti' apunarAvRtti-avidyamAnA punarAvRtti -sAra punagnataraNa yasmAta tat, yatra ganA na kanAcinpyAmA vinivartata, samAmnAtamanyanA'pi na sa punagartata, na sa pungrtt-iti| hathamuktazipacAdivizeSagavigiTa-'siddhigaThanAma peya' middhigatinAmadheya-midrigatiriti nAmaSeyaprAsta nAma yasya tat, 'ThAga' myAnam-sthAyata'smin iti sthAna-lokAgralakSaNam / 'sapAviukAma samprAptukAma samyak prAptu prayanamAn iyartha / 'arahA' arahA -avidyamAna raha -tirohita vastujAta yasya so'ghA , ' arahas' iti sakArAnta ganda , kevalanAnagalAt hastAmalakItalokAlokArtivastukalApa dati yAvata / 'jiNe jina -rAgadvepAdivijatA / 'kevalI' kevalI-karalajAnasampanna / 'sattahatyussehe'saptahastotsedha -usedha =ucailya rahita hone ke kAraNa aruja-ApinyAvirahita, anata-nAzarahita, ataNya akSaya, atryAnAdha-dravyapIDA eva bhAvapAdAse sarvathA nirmukta, apunarAvRttisvarUpa-jahA prApta hone para puna saMsAra meM vApisa jIna kA AnA na ho aise svarUpavAle, siddhigati isa prazasta nAma se prasiddha sthAna-lokAgrasthAna ko prApta karana vAle [arahA ] kevalajJAna ke pala se lokAlokavarti samasta vantujAta. ko hantAmalakarat jAnana vAra meM prabhu , eva (jiNe) rAgadvepAdika vijetA hai [ kevalI ] kevalajJAnamapanna he / [ sttzarIra tathA manathI gahita hovAnA kAraNe arUja-Adhi-vyAdhi-rahita, anata-nAza rahita, ane teTalA mATe akSaya, avyAbAdha-vyapIDA temaja bhAvapIDAthI sarvathA nimukta, apunarAvRttivarUpa-pahoMcyA pachI pharIthI saMsAramAM pANI chavanuM AvavuM na thAya evAM svarUpavALA siddhigati e nAmayI prasiddha sthAna-bAya sthAnane pAsa 72vAvAsa (arahA) upasa jJAnanA baLathI levAlo vatI samasta vastujAtane hamsAmalaDavat jANavAvALA te prabhu, tabhAra (jiNe) rAga mAhinA virata (phalI) upasAnasapanna (sattahatthussehe) yAta 14 jayA (sama-caurasa-saThANa-saThie)
Page #138
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - aupapAtikasUtre raMsa-saThANa-saThie vajja-risaha-nArAya-saghayaNe aNulomavAuvege kaMkaggahaNI kavoyapariNAme sauNiposa-piTutarorupariNae paumusaptahasta utsedho yasya sa saptahastorasepa -saptahastocchita ityartha / 'sama-cau-rasasaThANa-saThie' sama-caturasra-masthAna--sthita -samAH-tunyA anyUnAdhikA , catasro' srayA hastapAdoparyadhorUpAzcatvAro'pi vibhAgA [zubhalakSaNopetA] yasya (masthAnasya) tat samacaturasra-tulyArohapariNAha taca masthAnam-AkAravizeSa iti samacaturasrasasthAna, tena sasthita =yukta / 'vaja risaha nArAya-saghayaNe' vArpabhanArAcasahanana - vana-kIlikAkAramasthi, RSabha - tadupariveSTanapaTTA''kRtiko'sthivizeSa, nArAcamubhayatomarkaTabandha , tathA ca dvayorasthno pariveSTitayorupari tadasthitraya punarapi dRDhI kartuM tara nikhAta kIlikA''kAra vajanAmakamasthi yatra bhavati tad vanajhapamanArAca tat shanam-sahanyante-dRDhIkriyante garIrapudgalA yena tatmahananam-asthinicayo yasya sa vajaRpabhanArAcasahanana / 'aNulomavAuvege' anulomavAyuvega-anulomo'nukUlo vAyuvega =zarIrA'tarvI vAyuvego yasya sa tathA, vAyuprakoparahitadeha ityartha , 'kakaggahaNI' kaGkagrahaNI-kaka pakSivizepa , tasya grahaNIva grahaNI yasya sa kaDpagrahaNIkaGkagudAzayavad gudAzayavAn / 'kavoyapariNAmeM kapotapariNAma -kapotasyeva pariNAma AhAraparipAko yasya sa tathA, yathA kapotasya jATharA'nala pASANakaNAnapi pAcayati tathA tasyApi jATharAnalo' taprAntAdisarvavidhA''hAraparipAcaka / 'sauNi hatthussehe ] sAta hAtha u~ce hai| ( samacaurasa-saThANa-saThie) samacaturasrasasthAnavAle [vaja-risaha-nArAya-saghayaNe ] vajra-RSabha-nArAca-sahanana se yukta [aNulomavAuvege] anukUla garIrAntarvartI vAyu ke vega se samanvita, [ kAggahaNI] kakapakSI ke gudAzaya ke samAna gudAzayavAle, [kavoyapariNAme ) kapota kI jaTharAgni jisa prakAra kakara patthara ke kagoM ko bhI pacA detI hai usI prakAra prabhu kI jaTharAgni bhI saba prakAra ke AhAra ko pacA detI hai aisI jaTharAgni vAle, sabhayatarasa sasthAnavA (vaja-risaha-nArAya-saghayaNe) 401-pala-nArAya sahananathI yuta (aNulomavAuvege) manu zarIrAta pAyunA vegathI samalita. (kakaggahaNI) 64 pakSInA muhAzayanA guhAzayakAmA (kyoyapariNAme) potn| 142 42 41421-pattharanI thI-mAne paNa pacAvI de che te ja prakAre prabhune jaTharAgni paNa anta prAnta Adi sarva prakA
Page #139
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSapiNI-TIkA sU 16 bhagayanmahAdhIrasthAmivarNanam ppala-gaMdha-sarisa-nissAsa-surabhi-vayaNe chavI nirAyaMka-uttama-pasaposa-piTutaroru -pariNae' zakuni-posa-pRSTAntarorupariNata -zakune pakSiNa posavat purIpasamparkarahito nispalepa posa -gudAgayo yasya sa zakuniposa , pRSThazca antare ca-- pRSThodarayorantarAlvartinI aTne-pArthAviti yAvat , UrU ca ja etepA prANyagannAtsamAhAradvandve-pRSTA-'ntarora pRSThapAjadham tat pariNata-viziSTapariNAmavat-sujAta yasya sa tathA, zakuniposazcAsau pRSTAntagerupariNatazca sa zakuniposapRSThA'ntarorupariNata -nirlepamaladvArasundarapRSThapArvajadhAvAn-ityartha / 'paumu-ppala-gadhasarisa-nissAsa-surabhi-vayaNe' padmopala-gadha-sadRga ni zvAsa surabhi-padana -pavA= kamalam , utpala nIlakamala tayorgandha , athavA pama-padmakAbhidhAna gandhadravyam , upala ca utpalakuSTa tayorgadha , tena sadRza -samo yo ni zvAsa - zvAsocchvAsapavana tena surabhi-saurabhamaya badana-mukha yasya sa tathA, parimalamayapadArthasaurabhasambhArasambhRtazvAsocchvAsasurabhitamukha iti bhAva / chavI' chari-chavimAn-dIpidedIpyamAnagarIra ityartha / 'nirAyaka-uttama-pasatya-aiseya-niravama-pale' nirAtakottamaprazastA'tizvetanirupamapala , tatra-Atako rogo nirgatI yasmAt tannirAtaca nIrogam , uttamam-utkRSTatamam ata eva prazastam , atizvetam( sauNiposa-piTTataroru-pariNae ) zakuni-pakSI ke-gudAzaya kI taraha purISa ke utsarga ke sasarga se rahita gudAzayavAle, eva sundara pRSTha, pArzva aura jaghAvAle (paumu-ppala-nissAsa-surabhivayaNe) padma-kamala eva utpala-nIlakamala athavA padma-pamakanAmaka gadha dravya aura utpala-utpalakuSTa-sugandhadravya vizeSa, inakI sugadha ke samAna uckSasavAyu se surabhitamukhavAle [vI] kAntiyukta zarIravAle, [nirAyaka-uttama-pasatya-aiseya-niruvama-pale ] rogamukta, sarvottamaguNayukta, 2 // mAhArane payAvI hai sevA 0142||shivaay cha (sauNi-posa-pitarorupariNae) zani-pakSAnA zayanI bhAnA sAthI 2Dita gudAyavALA temaja sudara pRSTha (pITha) pAuM (paDakhA) ane ja ghA pA (paumu-pala-nissAsa-surabhi-cayaNe) pahabha-4bhasa tema 5sa-nasabhara, athavA padma-padmaTha nAmaka ga dha dravya ane utpala-utpala kuda-sugava dravya vizeSa, emanI suga dhanA jevA udghAsa vAyuthI surabhita-sugadhita mukhavALA (bI) tayuta zIRam (nirAyaka-uttama-pasattha-aiseya-niruvama-pale) zagamuta,
Page #140
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - - - - - - - - - - aupapAtikasUtre stha-aDaseya-niruvama-pale jalla-malla-kalaMka-seya-raya-dosa bajjiyasarIra-niruvaleve chAyA-ujjoDayaga-paJcage ghaNa-niciya-subaha-lakhaNupraNaya-kUDAgAranibhapiDiya-sirae sAmalivoMDa-ghaNaniciya-cchoDiyaatizayazuguNayukta, nimpamam-anupama pala mAtra yasya ma, rogamuktamAttama-- guNayuktazvetanirapama-mAsAn-ityartha / 'jala-malla-kama-meya-raya-dosa baliyazarIra nirupaleve jala-malla-kalA-sveTa-jo-doSa-varjita-gArIra-nirapapa, tana jalla-garIramala zupphasvedarUpa, 'jalla' iti dezIya ganta, mallazarIggata prayanavizeSApanaya kaThinAbhUta raja, phalaTsa -duSTamagatilAtirUpa , sveda - prasveda , raja -dhUli , teSA yo Topa -malinIkaraNa tena varjitam ataNya niralepa--- nirmala zarAra yasya sa tayA, vividhamalaphalaTvasveTareNudoparahitatayA nirlepanirmalazarIravAnityartha / 'chAyA-ujjoTaya-gapaJcage' chAyodayotitAgapratyaga-chAyayAkAtyA uyotitAni-cArucikyayuktAni aGgapratyaGgAni-aGgopAGgAni yasya sa tathA, anupamakAntyA denApyamAnA'GgaprayaGga i yartha / 'ghaNa niciya muddha-lakkhaNu Naya kUDAgAranibha piDiya sirae' dhana-nicita-mubaddha-lakSagonnata-kRTASSkAranibha-piNDitaziraska , tana-ghanam-atizayena nicita dhananicitam-atininiDam , suSTu-atigayena zveta eva nirupama mAsAle [jala-maha-kalaka-seya-raya-dosa-vajiya-sarIraniruvaleve ] vividha prakAra ke maila-zuSkasvedarUpa jalla, kaThinIbhUta raja svarUpa malla, duSTa mamA tila Adimpa kalaka, eva-sve praveda raja-dhUli ke doSa se varjita zarIra hona se nirmala zarIravAle, [chAyAujjoiyagapaJcage] kAti se camakate hue agopAgavAle, (ghaNaniciya-supaddha-lavaNu-praNaya-DAgAranibha-piDiya-sirae) atininiTa, spaSTarIti se prakaTita zubhalakSaNa ra panna, unnata kRTAphAra tunya eva savottamaguNayuta, zveta, tabhara ni35ma mAmA (jalla-malla-kalka seya-- raya-dosa-jiya-sarIra-niraraleve) vividha prazna bhesa-sukhAyesA 52mevA 35 jaTala, kaThaNa banela rajavarUpa mAla, duSTa masA tala Adi rUpa kala , temaja da-prada raja-dhULanA dRSathI varjita zarIra hovAthI nirmaLa zarIvALA (chAyA-ujoiyagapaJcage)autiyI ymaa| bhaart| ma 1 GRIL (ghaNa-niciyasunada-laksaNu-praNaya-kUDAgAranima-piDiya-siraNa) matinigiDa, spATa tathA prakaTita zubhalakSaNasa patna, unnata phaTAkAra tatya temaja nirmANa nAmanA
Page #141
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyapapiNI TIkA sa 10 bhagayanmahAvIrasyAmivarNanam miu-visaya-pasattha-suhama-lakvaNa-sugaMdhi-sudara-bhuyamoyaga-bhiMga nela-kajjala-pahaha bhamaragaNa-Nidva-nikuruva-niciya-kuMciya-payAbaddhAni-apasthitAni praphaTatayA vidyamAnAni lagAni zira mambadhizubhalAbhaNAni yatra tat muvallagama , unanama-madhyabhAga ucca yat kRTa tamya ya AkAramtannibhamunnatakRTAmAgmadRgamiti bhAra / piNTina-nimAgarma gA -yojita zige yasya ma dhana nicita-mupaddha-rakSagonata-kuTAkAranibha-piNDita-giraska / 'sAmaligoMDa ghaNaniciya nchoDiya miu visaya pasatya-muhama-lakkhaNa-sugapi muDhara muyamoyaga-bhiMga-nela-kanala-pahalu-bhamaragaNa Nidra niphuruSa niciya-kuciya payAhiNAvatta muddha-sirae' gAnmaligoNDa ghananicita nchoTina mRdu viga pragasta-mUkSma-ga-mugandhi-sundara-bhujamocaka-bhRGga-nailakanala prahaSTa-bhramaggA - mniAya nikuramdha - nicina - muJcita - prasigA''varta - mUrddhazigeja -gAmali vRkSavitA , tamya goNDa-phaTa, dhananicitam-atiniviDa, choTita-- sphoTita-tRlavyApta zAmali-phalapaNTa tadvata mRDhava --mRdulA:-iti zAnmaligoNDaghananicitacchoTitamRdaya, apanale zigebhAga kaThina , uparibhAge zAmaliphalapaNDagata-tUlavanmRdulA kezA dati bhAva / tathA-gitA -nirmalA, prazastA-uttamA sUkSmA - tanutaga , lakSagA -mulakSaganta , sugatyaya -goganagandhayuktA , sundarA -manoharA , tathA bhujamonakarata-nIlaganavizeSa dava, bhRGgavata-bhramaravat , esa nelapat-nAlAvikAravadnirmAganAma karma DAga suracita aise mastakapAle, [sAmaliyoMDa-ghaNaniciya-ccho Diya-miu-visaya-pasatya-suhuma-lakSaNa-sugadhi-mudara-bhuyamoyaga- bhiga-nelakajala-paha-bhamaragaNa-Niddha-nikuruSa-niciya - kuciya - payAhiNAvatta-muddhasirae] semaravRkSa ke phAntargata tRla ke samAna mRdula nigaDha-nirmala, prazasta-uttama, sakSma-tanutara ( patale ), lakSaga-sulapagayukta, mugandha--gobhanagadha panna, sundara-manohara tathA-nAla gnazipa kA taraha rachedAra, nAlagulikA kI taraha nAle, kajjala kA ubhayI surathita sevA bhandsm (sAmaliyoDa-ghaNaniciya - cchoDiya-miupisaya-pasattha-suhuma-lasaNa-sugadhi sunara-bhuyamoyaga-bhiga-nela-kajjala-pahaTTa bhamara gaNa-niddha-nikuruSaniciya-kuciya-payAhiNAvatta-mudva - sirae ) sebha2 vRkSanA kulanI atargata rUnA jevA kamaLa, vizada-nirmaLa, prazasta-uttama, sUkSma haLava pAtaLA, lakSaNa-sulakSaNayata, suga dha-zabhanaga dhana panna, sudara-manahara tathA nIla ratnavizeSanI peThe la chedAra, nIlagulikAnI jema lIlA, kAjaLanI
Page #142
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikamA hiNAvatta-muddhasirae dAlimapupphappagAsa-navaNijja-sarisa-nimmala. suNiddha-kesaMta-kesabhUmI chattAgAruttimagadese NivaNa-sama-lahamaThTha-cadaddha-sama-NiDAle uDuvai-paDipuNNa-sommavayaNe allINanIlIgulikAvat, kajalapat-mapIvat , prahRSTa-bhramara-gagarat-sollAsa-bhramara-vRndavat snigdha-kAntiyuktam-atIvazyAmamityartha , nipurampa-samUho yeSA te bhujamocaka-madga-nailakajala-pradRSTa-bhramara-gaNasnigdhanikurambA , te ca punarnicitA paraspara liTA uJcitA = vakrIbhUtA --kuNDalpadvartulAkArA pradakSiNAvartA-pradakSiNam Avartate te tathA mUrddhanimastake, zirojA -keza yasya sa tathA-zAlmali-phalakhaNDavakomalAtizyAmala-kRSNamaNi-- bhramarakajjalavakRSNatara-parasparaliSTa-pradakSiNAvarta-kuJcita-mastakakegavAniti yAvat / kezotpattisthAna varNyate-'dAlima-puSpha-ppagAsa-tavaNija-sarisa-nimmala-jhuNiddhakesata-kesabhUmI' dADima-puSpa-prakAza tapanIya-sadRza-nirmala-musnigdha -kegAtakezabhUmi, tA-DhADima-puSpa-prakAzA raktavarNetyartha , tapanIyasadRzI-agnipratapta suvarNasadRzavagA, tathA-nirmalA-ujjavalA, musnigdhA-sucikagA, kezAnte kezasamApekeAmUle kezabhUmi -kegopattisthAna mastakatvak yasya sa tathA, pUrvoktameva-vizeSaNa prakArAntareNAha-'uttAgAruttimagadese' chA''kArottamAGgadeza-chatrA''kAra -vartulonnata vagugayogAcchanA''kRti uttamAGgadeza-mastakapradezo yasya sa , atyunatottamAGgavAn iti taraha kAle, prahaSTabhramaragaga kI taraha kAtiyukta, parampara me saMzliSTa-virale nahIM, TeDhe kuNDala kI taraha vartula AkArayukta dakSiNAvarta kezoM se yukta the, arthAtghugharavAlanAle the / [dAlimapuSpha-ppagAsa - tavagijjasarisa - nimmala-suNiddhakesata kesa-bhUmI ] bhagavAn ka mastaka kI tvacA dAdima ke puSpa ke samAna lAla, tathA tAye hue suvarNa ke samAna nirmala eva snigdha-cikaNa thii| (uttA gAruttimagadese ) bhagavAna kA mastaka chatra samAna golAkAra thA / (NivaNa-sama jevA vALA, prahaNa bhramarAnI peThe kAtiyukta, paramparamAM lali, virala nahi, vAkA ku DalanI peThe vatuLa AkAravALA dakSiNAvarta kelethI yukta bhagavAna hatA marthAta dhugharavANA vANA tA (dAlimapuppha-pagAsa tavaNijja sarisa nimmaramaNiddha-kesata-kesa bhUmI) bhagavAnnA bhattanI layA [yAmaDI DAu pappanA jevI lAta, tathA tAvelA suvaNanA jevI nirmaLa temaja snigdha nisel tI, (chattAgAruttimagadese) mA - - -.- . . . nir .... .
Page #143
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpavapiNo-TIkA sa. 16 bhagayanmahAvIrasyAprivarNanam . pamANajutta-mavaNe sussavaNe pINa-masala kabola desabhAe ANAmiya-cAva-ruDala-kiNhanbharADa-taNu-kasiNa-giha-bhamuhe avadAbhAva , 'gidhaga-sama-la-maTTha-baDhaddha-sama-giDAle' nirvaga sama-laSTa- mRSTa-candrAIsama-lalATa tara nirvaga-atahita tayA nagakigarahita, sama-viSamatArahita, laTa-sunnara,maSTa-zuddha candrA'Isamam-aSTamA candra-maNDalA''kAram , lalATa-mAlasthala yasya ma, aSTamAcandra-maNDala-samAnAkAra-sundara-lalATa-iti bhAva / 'uDubai paDipuNNa-sommavayaNe' uTupati-pratipUrNa-maumyavadana uDupati -gAgdAyapUrNacandrastait paripUrNa pramAmamUhasambhRta, saumya-sundara, vadana-mugva yasya ma tathA, zAradapUrNacandra-samAna sundara-mukha ityartha / 'allINa-pamANajutta-savaNe AlIna pramANayukta zravaNa -samucitapramANargayukta, ata eva-'mussavaNe' muzravaNa , zobhanargavAn 'pINa masara kvora desabhAe' pIna mAsala kapola-dezabhAga -pAnau puSTI, mAsalau mAsapUrNI kapoldezamAgau-kapolAvayavI yasya sa tathA-supuSTakapolyukta iti bhAra / 'ANAmiya-cAva-ruTala rihAbharATa-taNukasiNa Niddha bhamuhe' AnAmita cApa racira-kRSNAbhrarAji-tanu-kRSNa-snigdha-bhrU -AnAmitacApa -cakrAkRtadhanu , tadvadaracira-sundare tathA kRSNA-bhrarAjI iva zyAmameghapatA iva tanU-sUkSme, kRSNe-zyAme, snigdhe cikaNa- bhravI yasya sa tathA, vanakRSNasUdamacikkagalaha-maTTha-cadaddha-sama-giDAle ) bhagavAna kA bhAlasthala ga ka cihna me rahita, viSamatA meM varjita, sudara, zuddha ena aSTamI ka cadramA ke samAna thA / [ ur3avai-paDipuNyA-sommavayaNe } pramu kA mugna agda katu ka pUrNacandramaNTala samAna mundara aura AhAdaka thaa| [allINa-pamANa-jutta-satraNe ] kAna pramAgayukta the| [ mussavaNe ] imaliye bhagavAna mudara kAnavAle ya / (pINa-masalakavola-TesabhAe) bhagavAna ka puSTa eva bhara hue sundara rUpoTha the / (AgAmiya-cAva-rudala-piNDabharATa-taNu-kasiNa-Niddha-bhamuhe ) vakrita dhanuSa ka samAna rucira, tathA kRSNamedha tu (NivyaNa-sama laTTha maTTa cadaddha-sama-NiDAle) bhagavAnanu sATa. nAnA cithI rahita, viSamatAthI varjita, suMdara, zuddha temaja aSTamInA cadra nAtu (uDubai-paDipuNNa-somma-yayaNe) prabhunu bhuma 124satunA pUya drabha 6 mabhAna suha2 tathA mAsA tu (allINa- pamANa-juttasavaNe) DAna bhApama2 utA (sassapaNe) tathA bhagavAna suhAnAmA utA (pANa-masala kanola-desabhAe) sapanA puSTa sabhA sadA su42 pAsa nA (ANAmiya-cAra-gaila-kiNhamarAi-taNu-kasiNa-Nidva-bhamuhe) yayasA dhanuSanA jema cira, tathA kRSNamegha (vALA vAdaLA ) nI hAranA jevI
Page #144
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikamare liya-puDarIya-NayaNe koAsiya-dhavala-pattalacche garulAyaya-ujju tuga-NAse uvaciya-silappavAla-vivaphala-saNNibhAharoTTe paDurasasi-sayala-vimala-Nimmala-sakha-gokkhIra-pheNa-kuMda-dagaraya-muNAbhrUyukta ityartha / 'abadAliya puDarIya NayaNe' avadalita puNDarIka-nayana amalitevikasite, puNDarIke-zvetakamale iva nayane-nare yasya sa , vikasitadhetakamalasadRza natra iti bhAva / 'koAsiya dharala pattalacche vikasita dhavala panalAkSa kamalavad vikasite dhavale zvete, patrale-pakSmayukte, akSigAno yasya sa , vizAlanagarAnityartha / 'garulA-yaya ujju tuga gAse' garuDA-yata- tudga-nAsika garuTasyeva-garaDapakSicaJcuvadAyatA-dAghA, majvI-saralA, tugA-unnatA, nAsikA yasya sa tathA, garuTacaJcuvaddArghasaralocanAsikAvAn ityartha / 'upaciya silappAla riphala-saNNimA-harohe' upacita zilApravAla nimbaphala sanibhA'dharoSTha -upacita kRtaraskAra yacchilAprapAla-vidruma, bimbaphala-raktAtirakta tayo sannibha sadRzo rakta adharoSTho yasya sa , atiraktoSTavAnityartha / 'paDura-sasi-sayala-vimala Nimmala-sakha-gaurakhIra phaNa-kuda-dagaraya muNAliyA dhavala dataseDhI' pANDura zazi gaphala-vimala nirmala gaya-gokSIra-phena-kunda-dakakI pakti ke samAna kAlA, patalI aura cikanA bhagavAna kI bhauheM thIM / ( adadAliya puDarIya-NayaNe) pikasita zvetakamala ke samAna netra the| (koAsiyadhavala-pattalacche) ve natra-pikamita, svaccha eva pakSmala-sundara pIpaNA vAle the| (garulA-yaya-ujja-tuga--NAse) garaDa pakSA ko cacu samAna dIrtha, sarala eva unnata nAsikA thii| (urvAcaya-silappabAla-vivaphala-saNNibhAharoTe) raskAra yukta nidruma eva raktAtirakta-atizaya lAla kundusphala ke samAna adharoSTha thA / (paDura-sasisayala-vimala-gimmala-sakha-gokkhIra-pheNa-kuda-dagaraya muNAliyA jI, pAtI mane thiesbhre| tI ( adhadAliya-puDarIya-gayaNa-) bhIsA zveta ubhajana devA netra utA ( koAsiya-yavala-pattalacche) te nA visamA 2120 tema4 pakSamatA (su42 55zupA) ta! (garalA yayaujju-tuga-NAse) 33 pakSInI nyAya samAna sAmA sa28 tebhara Gad nAsitA (uvaciya-silappavAla-ciphla saNNibhA-haro?) 22412yuta nisa temaja rakatAtiraData-atizaya lAla kudura phalanA je adhareTha (818) to (paDura-sasisayala-nimara-Nimmala-sasa-goksIra-pheNa kuda-daga
Page #145
--------------------------------------------------------------------------
________________ - pIyUSavapiNI-TokA sa 16 bhagavanmadAyorasvAmiyaNanam. liyA-dhavala-dataseDhI akhaDadate apphuDiyadate aviraladate suNi dvadate sujAyaDhate egadataseDhIvitra aNegaDhate huyavaha-NivaMtarajo mRNArikA dhavaLa-dantagi pANTura-zveta yat zazikala-candraramaNDa , tadvad vimalA, tathA nirmala -atisvaccha , zaha prasiddha , gojIra-goTugdham , phena -jaloparivartamAno navanItasama , sunda-nanAmA zvetA pumam-- karaja -jalakaga , mRgAlikA nisinA-tadvad vavalAmahAzvatA, dantazreNi-rantapadiktaryasya sa tathA, zubhrAtizubhraDhantapadiktamAniyartha / 'avaDaDhate' amahadanta --dantapatI dataka-yAbhAvAt , 'apphuDiyadate' asphuTitadanta dantapaDktau dantAnA- dezato'pi bhadgAbhAvata, 'aviraladate ' apiraldanta -atarAvakAgarahita ta 'muNidate' musnigdhada ta cikaNadantavAn , 'mujAyadate' sujAtadanta -sundaradantanAn-Tatyartha / 'egadataseDhIvitra aNegadate ' ekaTantogIvA'nakadanta , 'hutabaha-giddhata-poya-tatta-tavaNijna-rattatala-tAlunIhe ' hutavaha-niSmAta-cauta-tamatapanAya--raktatara-tAlajihva -hutabahana-cahninA pUrva niSmAta-niropega nyojita pavAjalAdinA dhautam , ata eva-tapta-vahitApa prApta dhavala-dataseDhI) vata capaDake ke samAna vimala, tathA nirmala gakha, gokSIra, _phena, zvetakusuma, jaThakaga, era mRNAla ke samAna dhavala dantapaktiyA~ thiiN| . (akhaDaTane) bhagavAna ka TaoNta agmaNDa the, (apphaDiyadate) atruTita the, (aviraladate) aphAza rahita th| (muNiddhadate) cikkaga the, (mujAyadate) sundara the, (egaDhataseDhIpiva agadate) eka TaoNta kI zreNI ke samAna sabhI dA~ta mATama hona ye| (huyavaha-Nidvata-dhoya-tattatavaNijna-rattatala-tAlujIhe) pahale agni ma tapAye gaye pazcAt jalAdika dvArA dhoye gaye puna agni me tapAye raya-mugAliyA-dhavala data-seDhI) vetaya unA 2vI vimA, tathA nirmaNa zakha, gAyanuM dUdha, phaNa, tapuSpa, jalaNa (pANInA buda) temaja bhRyAsa nA 2vI ma hAtanI hAra hutI (asaDante) sApAnanA hAta mamatA ( apphuDiyadate ) tUTayA pAnA hAta tA (aciraladate). 2014 (pAsa) sahita utA, (suNiddhadate) thie| utA, (sujAyadate) su42 utA, (egadataseDhI vira aNegadate) me hAtanI zreS (2) nAma mA hAta mAtA tA (hutaraha-Nidvata-dhoya-tatta taraNijja--rattatala tAlujIhe) paIsA machinamA tapAvasA pA74thI. dviArA
Page #146
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikasUtre dhoyatattatavaNija-rattatala-tAlujIhe avaDiya-suvibhatta-citta-maMsU masala-saThiya-pasattha-sarla-viula-haNue cauraMgula-suppamANa-kaMbuvara-sarisaggIve varamahisa-varAha-sIha-sadala-usabha-nAgavara-paDiyattapanIya=suvarNa tadvad raktataram atIvarakta, tAla ca jitA ca yasya sa tathA, atiraktatAlajihvAvAn ityartha / 'avaTThiya-suvibhatta-citta-masU' avasthita-sunimakta-citrazmazru -avasthitAni-avarddhanazIlAni, suvibhaktAni-dvibhAgAbhyA vibhaktatayA sthitAni, citrANi-zobhAsampannAni zmazrUNi-'dADhI mUcha'-iti bhASAprasiddhAni yasya sa , avardhanazIla-suvibhakta suzobhitazmazruvAn ityartha / 'masala-saThiya-pasatya-sadla-viulahaNue mAsala-sasthita-prazasta-zArdUla-vipula-hanu-tatra mAsala -puSTa , sasthita sundarAs'kAra , prazasta -atiramaNIya ,zArdUlasyeva vyAghrasyeva, vipula -dIrgha hanu =civuka yasya sa tathA-zArdUla-vatsundara-suvizAlacivuka iti bhAva / 'cauragula-muppamANa-kavuvarasarisa-ggIve' caturaGgula supramANa-kambuvarasadRza-prIva -bhagavadagulyapekSayA caturaGgulasupramANA kambuvarasadRzI-unnatatayA trivalisadbhAvAca zreSThazaDsa dRzI grIvA yasya satathA, caturaGgulapramANopetazreSThazaqhasadRzagrIvAvAn ityartha / ' vara-mahisa-varAha-sIha-sadla .usabha nAgavara-paDipuNNa viula-kkhadhe' varamahipa-varAha siMha-zArdula vRpama nAgavara-paripUrNagaye sone ke samAna atyatarakta tAlu aura jihvA thii| (avaTThiya-suvibhatta-cittamam) avarddhanazIla eva dobhAgo se vibhakta hokara alaga 2 rahI huI dADhI eva mUche thaa| (masala-saThiya-pasatya-sadla-viula-haNue) puSTa, sundara AkAra yukta, eva atiramaNIya siMha jaisI vipula dADhI thii| (cauragula-suppamANakabavarasarisa-ggIve) bhagavAna kI agulI kI apekSA cAra agulapramANavAlI eva zakha ke samAna trivalIviziSTa grIvA thii| varamahisa-varAha-sIha-sadula-usamadhoyalA supadhanI peThe satyata khAsa tam mane 7 utA (avaTThiya-sudhibhatta-citta-masU) sanazIla tema me. lAgothI visarata ne masa bhasaya 27sI bADhI tebhara bhuch| tI [ masala-saDiya-pasatya-sadUla-viulahaNae puTa, suha2 mAtArANI tebhara mati ramaNIya sivI vipula bADhItI (cauragula-suSpamANa- kabuvarasarisa-gIve) bhagavAnanA mAnI apekSAe cAra AgaLAnA mApavALI temaja za khanI peThe trivalI ( traNa3) pANI 18 ( gahana ) tI [ varamahisa-varAha-sIha-sadUra-usabha nAga
Page #147
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyapapiNI TIkA sa 16 bhagavanmahAvIrasvAmiyarNanam puNNa-viulakkhaMdhe jugasannibha-pINa-raiya-pIvara-pauTTa- susaMThiyasusiliha-visiTTa-ghaNa-thira-suvaddha-saMdhi-puravara-phaliha-vaDiya-bhue vipulaskandha -zreSThamahiparAha siMhavyAtravRpa gajavarAgAmiva pratipUrNI-pramANayuktI-vipulau=visnI 9 sAmudrikazAstroktalakSaNayukto skandhau yasya ma tathA, 'siMhavyAnAniyatsAmudrikoktaggayuktapramAgamahitavizAlamkandhavAn iti bhAra / 'jugasannibha-pINa-raiyapIpara-pauThTha-musaThiya-musiliTTha visiTTha-paNa-thira-mubaddha sadhi puravara-phaliha-ghaTTiyabhue' yugamanima-pAna-tiTa pIcara prakoSTha-musasthita muzliSTa-viziSTa-ghana - sthira-sunaddha-sandhi puravara___ parigha-vartitamuja , yugena=gakaTApAyAmasthitakApThena sanibhau-tulyau, ponau-puSTI, ratiTIAtipradI, pIparaprakoSThau-kaphoNe 'khUNI' iti prasiddhAdadhastAmaNidhaparyanta prakocha , pIparau puSTau prakoSThau yayorbhujayosto, susasthitI=sundaramasthAnavantau, puna kIdRzau -muzliSTA -payuktA , viziSTA -pradhAnA ,dhanA sadhanA , sthirA -dRDhA -sunaddhA =supchu baddhA snAyubhi sandhaya =sasthisayogasthAnAni yayostau-muzliSTaviziSTayanasthirasuvaddhasadhI, puna -puracaraparighanat nagarazreSThA-lAvat vartitau-catulau bAha-bhujau yasya sa tathA, mundaranagarArgalArat dRDhadIrghamujavAn iti bhAva / 'bhuyagIsaraviula bhoga-AyANa-palihaucchaha-dIha-vAhU-bhujagezvara-vipula-bhogA -dAna-paryavakSipta-dIrghanAgavA-paDipuNga-viula-kha) zreSTha mahipa, varAha, siMha, zArdUla, vRSama, eva zreSTha hAthI ke skadha jaise vipula skandha the, (jugasannibha-pINa-raiya-pIvara-pauTThamusaThiya-susiliTTha-visiTTha-ghaNa-thira-subaddhasadhi-purasara-phaliha-vaTiyabhue) gADI ke jue ke samAna prItiprada, pIparaprakopTyukta-puSTapaucAvAlI, sundara AkRtimapanna aise, eva muzliSTa-syukta-milI huI, viziSTa-uttama, ghana-gaThIlI, majabUta, sthira-snAyuoM se mukhabaddha aisI ladhiyoM vAlI, tathA nagara kI parighA-bhogala-jaisI vartula mujAyeM yaaN| (bhuyagIsara-viulabhoga-AyANa-palihaunyUDha-dIha-vAha) vAJchita vastu vara-paTipuNNa-viula-casadhe ] zreSTha pAsa, 12,miDa, zAIsa, 4, tebhA zreSTha DAyAna vI vipusa mAgha tI (jugasannibha-pINa-raiya-pIvarapaTTha-susaThiya-susiliTTha-visiTTha-ghaNa-thira-sunaddha-sadhi-puravara-phaliha-yaTTiyabhue) gADAnA vosarA jevI puSTa, prItiprada, pIvara prakASTha-puSTa kADe vALI, sudara AkRtivALI temaja suzliSTa-sa yukta milita, viziSTa-uttama, ghana-bharAuM, sthira-majabUta snAyuothI susa baddha sadhiovALI tathA nagaranI bhAgaLa bha goNAra sunn| tI [bhuyagI-sara-viulabhoga-AyANa-palihaucchUTa
Page #148
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikasUtre bhuyagIsara-viula-bhoga-AyANa-palihaucchaDha-dIha-vAha ratatalo. vaiya-mauya-masala - sujAya lakravaNa-pasattha-acchidajAla - pANI pIvara-komala-baraM-gulI Ayavatava-taliNa-sui-ruDala-Niddha-Nakhe bAhu , bhujagezvara sarparAja , tasya vipulabhoga vizAladeha , ma ca AganAya-vAnchitavastuprahaNAya 'palhiucchUDha' paryavabhipta prerita sarvathA TAimaprasArita , tadvat nArthI lambI vizAlau, nAha=bhujau yasya sa tayA, rambavizAla pAhumAna-Tatyartha / 'rattatalo trasya mauya masala-sujAya lakravaNapasatya anchidda-jAla pANI' raktatalo pacita-mRda mAsalasujAta-rakSaNapragamtA cchidajAla pANi , tara raktanalI rakte tale yayostau tathA, talamAge rakta varNayuktau ityartha , upacitau pRSThabhAga unnato, mRdukau komalI, mAsalo puSTI, sujAtI-sudarau prazastalakSaNau zubhacihvayutau, acchidrajAlau cchidrajAlaparjitI, pAgI-hastau yasya sa tathA, 'pIvara-komala-bara gulI' pInara-komala-varAGguli -pIcarA puSTA, komalA -mRdulA , varA -zreSThA , agulayo yasya sa tathA, 'Ayara-tA taliNa-sui-rudala-Niddha-Nakhe' 'AtAmra-tAma talina zuci rucira snigdhanasa AtAmratAmrA =ipaDhaktA , talinA =pratalA zucaya =zuddhA , racirA =manojJA , snigdhA =sarasA , nayA yasya sa tathA, 'cadapANilehe' candrapANiresa cadrAkArA pAgau rakhA yasya sa , cadrarekhAcihnitahastavAnityartha , ko grahaNa karane ke liye phailAye hue sarparAja ke zarIra samAna dArthabAhu the| (rattatalo-vaiya-mauya-masala-sujAya lakSaNa pasatya-acchiddajAla pAgI) talabhAga me lAla, pRSThabhAga meM unnata, komala, puSa, zubhacihnAM se yukta, eva chidroM se rahita hAtha the| (pIvara komala-vara-gulI) hAthA kI aguligA puSTa, kAmala eva sundara thaa| (Ayaratara-taliNa-muda-sTala-Niddha-khe) ipaDhakta, patale, zuddha, sundara, eva cikana nagna the| (cadapANilehe) hAthA me candrarekhA thii| TIha-bAhU ] ti patu devAne bhATe sArakhA sapanA zarIra samAna An mAItA (rattatalo-vaiya-mauya-mamala-sujAya-laksaNa-pasattha acchida-jAla-pANI] tagIyAnA mAgamA dAsa, pAnA mAgamA unnata, kamaLa, puSTa, zubha cihanethI yukta temaja chidro vagaranA hAtha hatA pIvara-komala-para-gulI ] DAyAnI mAgImA puSTa, abhaNa tebhara suhara hatI [Ayatratatra-taliNa-sui-ruila-giddha-Nase ] padrata yAtA, zuddha, suhara tabha04 thi49|| na tA (cadapANilehe ) yobhA yandrareNA tI
Page #149
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSapiNI TIkA sa 16 bhagavanmahArIrasthAmigharNanama caMdapANilehe sUrapANilehe sakhapANilehe cakkapANilehe disAsotthiyapANilehe cada-sUra-saMkha-caka-disAsotthiya-pANilehe kaNaga-silAyalujjala - pasattha-samatala-uvaciya-vicchiNNapihalavacche sirivacchakiyavacche akaraMDuya-kaNaga-ruyaya-nimmala'sasapANilehe' gaDyapANigya aDsaggyAyuktahasta iyarya, 'campANilehe' cakrapANigya -cakragggAyuktahasta , 'disAsotthiyapANilehe ' tikasvastikapAgirakha - dakSigA''vartasvastikA''kAra-yA-yukta-hastavAn iti bhAva / 'cA-mara-sakha-cakkadisAsotthiya pANilehe' candrasUragaDyacakradikvastikapAgiresa cadramUryAdihastarekhA haste vidyamAnA prazastaphalapradA bhavanti, tAbhizcandrAgmiAbhizcihnitahastavAniyartha , 'kaNaga-silAyalu-jala-pasattha-samatala-uvaciya-vicchiNNa-piDulabanche' kanaka gilAtalo-jvala-pragasta-samatalo-pacita-vistIrNa-pRthula-vakSaska - kanakazilAtalagat-sauvarNapaTikAvat , ujvala dedIpyamAna prazasta sulakSa gopeta samatalaJca-unnatA''natarahitam , upacita-puSTa, pistIrNapRthulam , ativizAla, vakSa -urasthala yasya sa tathA, (marapANilehe) saryarakhA thA, (sarakhapANilehe) zakharesA thI, (cakrapANilehe) cakrarekhA thI, (disAsotthiyapANilehe) dakSiNAvarta svastika rekhA thI, (cadamUra-samva-caka-disAsotthiya-pANilehe) isa prakAra cadramA, sUrya, zakha, cakra eva dakSiNAvarta svastika kI rekhAyoM se bhagavAna ke hAtha suzobhita the| (kaNagasilAyalu-jjala-pasatya-samatala-uvaciya-vicchiNNa-pihula-vacche) kanaka zilA ke samAna-suvarNa ke pATa ke samAna dedIpyamAna, zubhalakSaNoM se yukta, sama, puSTa, vistIrNa eva ativizAla vakSasthala thaa| vaha vakSasthala (sirivacchakiyavacche) ( sRrapANilehe ) saryA tI [sasapANilehe ] 152 // tI (cakka pANilehe ] yA khatA, (disAsotthiyapANilehe) sikti pati2 utI (cada-sUra-sasa-cakka-disAsotthiya-pANilehe) 2. prAre ya imA, sUrya, zakha, cakra temaja dakSiNAvarta svastikanI rekhAothI bhagavAnanA hAtha suzAmita utA (kaNaga-silAyalu-jjala-pasatya-samatala-upaciya-nicchiNNa pihula-vacche) una zikSA samAna-monAnA pATAnA ne hIpyamAna, zubhalakSaNovALuM, sarakhu, puSTa, vizALa temaja bahu pahelu vakSasthaLa [chAtI] Datu te pakSa257 (sirivacchakyinche ) zrIvatsanA zivANu utu mana
Page #150
--------------------------------------------------------------------------
________________ 92 - thaami sujAya-niruvahaya-deha-dhArIahamahamsa-paDipuNNa-varapurisa-lakSaNadhare saNNayapAse sagayapAse suMdarapAse sujAyapAse miymaaiy'sirivcchkiyaa| zAmasAvitapakSaka -zrIrasena=zubhacivizepega aGkitacihinata-vakSa-harayasthala yasya sa tathA, 'akaraDuya-kaNaga-ruyaya-nimmala-mujAya nisvahaya-deha-dhArI, akaraNTujha--kanaka-scaka-nirmala-mujAta-nirupadRta-dehadhArI, araNDuka -karaDuya ' iti dezoya zada, adRzyamAna karaNduka pRSThabhAgAsthika yasya dehasya sa akaraNDuka, tathA kanapharucaka -suvarNavarNayukta, tathA--nirmala, sujAta, nispahata =rogAdivAdhArahito yo dehasta deha dharatItyeva gIlo ya sa tathA, 'aTasahassa-paDipuSNa-parapurisa-lakkhaNa-dhare / aSTasahana-pratipUrNa-varapuruSa-lakSagadhara - aSTottara sahasram-aSTasahasra, pratipUrNam-anyUna, parapurupANA lakSaNa-svastikAdikam, tasya dhara -dhAraka , mahApurupANAmaSTottarasahasraparimitAni mulkSagAni santi, tepA sarveSA dhAraka --iti bhAva / 'saNNayapAse' sannatapArzva-sannatau adho'dho'janatau pAcI pArzvabhAgau yasya sa sannatapArtha , ' sagayapAse' saGgatapArzva -sagatau-pramAgocitau, pAcIbhujamUlAdadha pradezau yasya sa , pramANayuktapArzvapradezavAniti bhAva / 'bhudarapAse' sundarapArzva-darzanAyapArzvayukta , ' sujAyapAse ' sujAtapArzva -sundarapArzvavAnityartha / zrIvatsake cihna se yukta thaa| aura prabhukA garIra (apharaDuya-kaNaga-ruyaya-nimmalasujAya-niruvahaya-deha-pArI) apharaNDuka-adRzyamAna pRSThabhAga kI haDDIyukta, tathA suvarNa ke jaisA nirmala eva rogAdika bAdhA se rahita thaa| bhagavAn (aTThasahassapaDipuNNa vara-purisa-lakSaNa-dhare) nyUnatArahita aise 1008 svastikAdika uttama puruSoM ke yogya lakSaNoM ke dhAraka the| bhagavAn ke zarIrakA pArzvabhAga (saNNayapAse sagayapAse sudarapAse sujAyapAse miyamAjhya-pINa-radaya-pAse) kramika avanata prabhunu zarIra ( akaraDaya-kaNaga-yaya-nimmala-sujAya-niruvahaya-deha-dhArI ) araDuka-adRzyamAna-na dekhAya tevI rIte vAcA-baraDA-nI kaDavALuM tathA nAnA vaNa jevu nirmaLa temaja regAdikanI pIDA vagaranuM hatu bhagavAna (aTThasahassa paDipuNNa vara-purisa-rassaNa-dhare) nyUnatADita sevA 1008 svastika Adika uttama purUne cagya lakSaNenA dhAraka hatA bhagavAnanA shshrn| 5mAnA mA (saNNayapAse sagayapAse sudarapAse sujAyapAse miyamAiya pINaraiya pAse) bhathI namezA . . .
Page #151
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNI-TokA va 16 bhagavanmahAvIrasyAmizraNanam 95 pINa raiya-pAse ujjuya-sama- sahiya - jacca - taNu - kasiNa- NiDaAija - laDaha-rama Nija- roma-rAI jhasa-vihaga - sujAya - pINa - kucchI jhasoyare suikaraNe pauma viyaDa - NAbhe gagAvattaga-payAhiNAvatta , ' miyamAiya - pINa - raiya-pAse ' mitamAnika-pona - ratidra- pArzva tatra- mitamAnikIsamucitaparimANavantau pInau puSTau, ratidauramyau, pAvI kakSAbhyAmadho vAmadakSiNagarIrabhAgau yasya sa tathA, 'ujjuya - sama-sahiya - jacca - taNuka siNa- giddha - Aija - laDaharamaNijja - romarAI Rjuka-sama-mahita - jAya-tanu- kRSNa - snigdhA - ssdaya-lalita ramaNIya - romarAja, RjukANA - saralAnA, samamahitAnA - militAnA, jAyAnA ' " svajAtAyeSUttamAnA, tanUnA-sUkSmANA, snigdhAnA - sarasAnAm, AdeyAnAm upAdeyAnA, laDaha ' laltiAnA== ramaNIyAnA - manoramANA romNA rAji paktiryasya sa tathA saralasUkSma - kRSNa - sarasa ramya - romarAjimAna iyartha / 'jhasa - vihaga - sujAya- pINa-kucchI jhapa vihaga - sujAta - pAna - kukSi - matsya pakSiNoriva sujAta=sundara, pIna puSTa, kukSi - udara yasya sa tathA, 'jhasoyare' jhapodara - mAnavatsundaronravAn iti bhAva / ' suikaraNe" zucikaraNa - zucIni parinAgi, karaNAni - indriyANi yasya sa indriyANA malAhitve'pi bhagavadatijayAd-nirmalatayA nirmala - nirupalependriyavAn iti bhAva / pauma - vigraDa * thA, ucita pramANa se yukta thA, sundara thA, zobhana yA, tathA-parimita mAtrAvAlA, puSTa ena ramya thA / romarAja ( ujjuya-sama sahiya jacca taNu kasiNa-giddha Aijja laDaharamaNijja-roma rAI ) sarala, paraspara meM milita, uttama, patalI, kAlI, cikanI, upAdeya eva atyanta manohara thI / unakI kukSi (jhasa vihaga sujAya pIga-kucchI) matsya eva pakSI ke samAna sundara aura puSTa yA / (jhasoyare ) unakA udara matsya ke jaisA sundara yA / ( suikaraNe ) indriyoM yavapi samAnata manAhinA hai, tathApi atizaya ke prabhAva hatA, zeAlana hateA, tathA maryAdita ghATane puSTa temaja ramya hatA. rAmaji ( zarIra uparanA pAjanI pati ) ( ujjuya - samasahiya- janca-taNu-kasiNa- Niddha Aijja-laDaha- ramaNijja-roma - rAI ) sarabhI, parasparabhA bhajI gayelI, uttama, pAtaLI, kALI, cikaNI, upAdeya temaja bahuja manehara hatI temanI DAkha (sa) ( isa - vihaga-sujAya- pINa- kucchI) bhatmya tebhana pakSInA nevI suhara ne puSTa hutI (jhasoyare ) tebhanu uhara (peTa) bhAchasInA nevu suhara hetu ( suikaraNe ) cha diyo leMDe valAvadhI bhasavAhinI che to pazu atizayanA
Page #152
--------------------------------------------------------------------------
________________ - aupapAtikabare taraga-bhaMgura-ravi-kiraNa taruNa-bohiya-akosAyaMta-pauma-gabhIra-vi. yaDa-NAbhe sahaya-soNada-musala-dappaNa-Nikariya-vara-kaNagaccharusarisa-varavaDara-valiyamajhe pamuiya-varaMturaga-sIha-vara-vaTTiya-kaDI NAbhe' padma-vikaTa-nAma -pAkogavad vikaTA-gambhIrA nAbhiryasya sa tathA, 'gagAvattaga payAhiNAvatta-taraga-bhagura-ravi-kiraNa-taruNa-ghohiya-akosAyata-pauma-gabhIra-viyaDaNAbhe' gaGgA''vartaka-pradakSiNA''varta-taraga-bhAra-ravi-kiraNa-taruNa-bodhita-- vikasatpadma-gambhIra - vikaTa--nAma-tara - gaGgA''rtakasambadhipradakSiNAvartataraGgavadgagurAcakrAkAravartulA, ravikiraNataraNavodhitavikasatpadmavad gambhIrA, vikaTA=vizAlA ca nAbhiryasya sa tathA, 'sAya-soNada-musala-dappaNa-Nikariya-parakaNagancharusarisa-paravadara-baliya-majjhe' mhata-sonanda-musala-darpaNa-nikarita-carakanaphasarusadaza-varavajracalita-madhya -hata--kSitamaya yat-sonanda rikASTikA, musala -prasiddha , darpaga-darpagadaNDa, nikaritavarakanakatsaru nikarita-sArIkRta sarvathA mago pata yad varakanaka-zreusuvarga, tasya saha gvamuSTi , etegAmitaratarayogadvandva , tai sadRza -barase bhagavAna kA indriyA~ nirlepa rahatA thiiN| (paumariyaDagAbhe) nAbhi padmakoga ke samAna gabhIra thA, (gagAvattaga payAhiNAvatta taraMga bhagura ravi kiraNa-taruNa pohiya akosAyatapauma gabhIra viyaDa-NAbhe) tathA--gApatapha-sanadhI pradakSiNAvartayukta taraga kI taraha bhagura, cakrasamAna gola, ma yAhnakAla ke sUryakI kiraNoM dvArA vikasita padma ke samAna gabhAra eva vizAla thI / (sAhaya soNada-musala-dappaNa-Nikariya-carakaNagacchara sarisa baravAra valiya majhe) kaTipradeza nikASThikA ke madhyabhAga samAna, mUsala ke ma yabhAga samAna, darpaNa ke daNTa ke ma yabhAga samAna, calate hue sonekI pramAthI sagavAnanI diyo ni5 rahetA tI (paumariyaDaNAbhe) nAli pI vI galIra hutI (gagAvattaga-payAhiNAvatta-taraga-bhagura-ravi kiraNa taruNa-yohiya-akosAyata-pauma-gabhIra-viyaDa-NAbhe) tathA samadhI pradakSiNAvartayukta tara ganI peThe bha gura, cakanA jevI... geLa, madhyAhnakALanA sUryanA kiraNothI vikalA pama samAna gabhIra temaja vizALa hatI ( sAhaya-soNata-musala dappaNa Nikariya parakaNaga-sarisa-varavaira-valiya-majhe) kaTipradeza trikASThikA (gheDI athavA tirapAI)nA madhyabhAga je, mUsalanA madhyabhAga je, dapaNunA daDanA madhyabhAga je, caLakatA sonAnI kha.
Page #153
--------------------------------------------------------------------------
________________ 27 pIpUSavarSiNo-TokA sU 16 bhagavAmahAvIrasvAmivarNanam vara-turaga-sujAya-gujjha-dese AipaNa-hauvva Niruvaleve varavAraNa-tulla-vikama-vilasiya-gaI gaya-saptaNa-sujAya-sannibhorU vana ica valita =kSAma -kRza, madhya =mayabhAgo yasya sa tathA, 'pamuiya-paraturagasIha-cara-baTiya-kaDI' pramurita-varaturaga-siMhavara-catita-kaTi -pramuditasya rogAdirahitatayA prasannasya, varaturagasya-zreSTahayasya, tAzasya siMhasya ce varA zreSThA vattitAvartulA, kaTiryasya sa tathA, 'vara-turaga sujAya-gujjha-dese ' vara turaga-sujAta-guhyadezavarasya zreSThasya azvasyena sujAta sundaro gudadezo yasya sa tathA / 'AiNNahaucca Nirukhaleve' AkAhaya va nirupalepa -AkArNa =mulakSaNayukta uttama jAtIyo yo haya azva , sa iva nispalepa =nirgata upalepAt-malinasamparkAt iti nispalepa -nirmala ityartha / 'vara-cAraNa-tula vikrm-vilsiygii| vara-vAraNa-tunya-vikrama vilasitagati -varavAraNasya zreSThagajasya tunya =samAna vikrama -parAkrama , tathA tattunyA vilamitAcaraNasacaraNaraNanarahitA gatirgamana yasya sa , gajendravadatulanalagAlI lalitagamanazIlazceti bhAva / 'gaya-sasaNa sujAya-sanimorU' gaja-zvasana-sujAta-sanibhoru -gajazvasanasya hastiguNDAdaNDasya sujAtasya suSThatpannasya hastizvasanasyaiva sanibhau-sadRgau khaljamuSTi ke madhyabhAga samAna aura vrajake mayabhAga samAna patalA thA / tathA (pamuiya-varaturaga sIhavara-vaTTiya-kaDI) kaTipradeza rogAdikarahita hone se prasanna zreSTha ghoDe ke samAna aura siMha ke samAna gola thaa| (vara-turaga-sujAya-gujjha-dese) guhya pradeza mudara ghoDe ke guhya pradeza ke samAna thA / (AiNNahaubdha Nirukhaleve) AkIrNa jAtAya ghoDeke guhya pradeza ke samAna bhagavAnakA guhya pradeza nirupalepa thaa| tathA (vara-dhAraNa-tala-vikama-vilasiya-nAI) bhagavAnakA parAkrama uttama hAthI ke samAna thA, tathA unakI gati bhI usIke samAna sundara thii| (gaya-sasaNa-sujAya-sannibhorU)hastizuNDA muThInA madhyabhAga che ane vALanA madhyabhAga je pAtaLo hato tathA (pamuiya-paraturaga-sIha-para-vaTTiya-kaDI) pradeza 2 mAthI 2hita pAthI prasanna zreSTha ghoDAnI peThe mane siDanI pe gANa to (paraturaga-su jAya-gujjha-deseM) guhmaheza suha2 ghosanA guAzanA vo to (AiNNahaucca Nisvaleve ) mAtI-pAna ghoDAnA suyazanA ne lgvaanne| guhAzi ni355 tA tathA (vara-vAraNa-tulla-viSama-vilasiya-AI) bhagavAnanuM parAkrama uttama hAthInA jevu hatu, tathA temanI cAla paNa tenA
Page #154
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikamare samugga-Nimagga-gUDha-jANU eNI-kuruviMdA-basa-baTTA-Nuputva-jadhe saMThiya-susiliTa-visiha-gUDha-gupphe supaDaTiya-kumma-cAru-calaNe UrU yasya sa tathA, sundara-gajagDAdagDasadRzohayugalayAniti bhAra, 'samuggaNimaga gUDha-jANU' samudga nimagna-gUDha-jAnu -samudga sampuTaka-tamyoparitanAdhastana rUpayorbhAgayo sadhivat nimagnagUDhe azyantAvRta-mAmapuTe ityartha, tAdRze jAnunI 'ghuTanA' iti prasiddhe yasya sa tathA, upacita mAna dRzyamAnajAncasthika ityartha / 'eNI-kururvidAvata-vA-Nupulca-jaghe' eNI-kurabinda -- varga vRttA-nupUrvyajana - eNyA --hariNyA iva, kuruvinda -tRNavizeSa , va mUtranalanaka ca, te iva ca vRtte cartule, AnupUryeNa tanurUpe jo yasya sa tathA yadA-eNI-kurupindAvartta-vRttA nupUya'jaddha-iti chAyA, tana-eNyA iva, kuruvindAvarta =bhUpagavizepa hara ca vRtte= vartule AnupUryeNa tanusvarUpe jaddhe yasya sa tathA, 'saThiya-susiliTTha-visiddha-gUDhagupphe' sasthita-suzliSTa-viziSTa-gUDha-gulpha -sasthitau-musasthAnavatI, suzliSTIdaNDa ke samAna una prabhuko donA jaghAe~ thIM / (samugga nimagga-gUDha-jANU) Dibbe ke samAna prabhuke ghuTane guptaDhakanI se yukta eva antara rahita honese sundara the / arthAt upacita honese pramuke jAnu kI asthiyA dRSTigocara nahIM hotI thIM / (eNI-kuruviMdA-vatta-caTTA-Nupura-jaye) eNI-hiraNI kI jaddhA samAna, tathA kuruvinda-tRNavizeSa aura TorI ke balake samAna athavA kuruvindAta nAmaka bhUpaNake samAna gola patalI-Upara se moTI nIcekI ora utaratI 2 patalI prabhukI dono jadhAe~ thIM / (saThiya-susiliTTha-visiTTha-gUDha-gupphe) zobhana AkArayukta,- acchI ravIna su12 tI (gaya sasaNa-sujAya-sannibhoru) stizurAuna (hAthInA sUTanA) vI te prabhunI bhanne dhAmatI (samugga-Nimagga -gUDha "jANU) mAnI peThe prabhunA dhur| gupta upAya tama4 mata2 2Dita * havAthI suMdara hatA, arthAt upasthita rahevAthI prabhunA ghuTaNanA hADakA mAtA natA (NNI kuruviMdA yatta bahA-Nupuvya-jaye) meerI-DisInI / samAna, tathA kurUvida tRNavizeSa, ane dorInI vala samAna, athavA kurU 'vinDAva nAmaka bhUSaNa samAna goLa pAtaLI uparathI jADI temaja nIcana ta utaratI utaratI pAtamI prabhunI bhanne pAyo tI (saThiya-sasi liTa visiTU -gUDha gupphe) zolAyamAna mArapaNA, sArI zata bhaNe tebhara
Page #155
--------------------------------------------------------------------------
________________ _ 99 poyUpayarpiNI-TIyA sU 16 bhagadha-mahAvIrasvAmiyarNanam aNupuva-susaMhayaM-gulIe uNNaya taNutaMva-giddha-Nakkhe rattuppalapatta-mauya-sukumAla-komala-tale naga nagara-magara-sAgara-cakaMkasumilito, gaDhau-mAsala vAnTamyau gunpho yanya sa tathA, puSTatayA tirohitagulpha / 'muppaTadviya-kumma-carucalaNe mupratiSTita kRrgacAra-cagNa -gupratiSTito zobhanarUpeNa sthitI, karmapat-kacchapAt cAra-mundarau cagNI yasya sa tathA, sakocitAlakacchapapraSTapacagNavAniti bhAva / 'aNuputra-susahaya-gulIe' AnupUrya-sunahatA'GgulAka-AnupRvyaMga kameNa hAyamAnA varddhamAnA vA, tathA sumahatA -nibhinnA api samilitA agulya =caragAmunyo yasya sa tathA, 'uNNaya-taNu-tara-NiddhaNakkhe' unnata-tanutAmra--snigdha-nakha -samunnata pratala-raktacitraNa nasa yukta ityartha, 'rattappala-patta mauya mukumAra-komala-tale' rakto pala-patra mRduka sukumAra komalatala -raktakamaladalavAnikomalAraNaparNacaraNatalyAni yartha / 'naga-nagara-magara-sAgara cakama-varagamagala-kiya-calaNe' naga-nagara-makara-sAgara-cakAi-barAka-magalAvita-caraNa ,tatra-naga =parvata , rAti se milita eva gRDha-mAsala-puSTa honese adRzya aise prabhuke donoM pairoMke gulpha ye / (muppaTThiya-kumma-cAru-calaNe) prabhuke pAva sakuca kara baiThe hue kaccha ke samAna sundara ye / (aNuputra-musahaya-gulIe) anukramase ucita AkAraravAlA eva bhinna 2 hone para bhI paraspara me samilita prabhuke caraNokI aguliyA thiiN|, (unnaya-taNu-tA-giddha-Naskhe) samunnata, pratala, rakta eva cikkaga prabhuke nakha the| (rattuppala-patta-mauya-sukumAla-komala-tale) raktakamalake dalake samAna ati komala rArNake prabhuke caraNoMke tale ye / (naga-nagara-magara-sAgaracakka ka-paraga-magala-phiya-calaNe) naga-parvata, nagara-pura, makara-jalacarajIvavizeSa, gUDha mAsala puSTa hevAthI na dekhAya evA prabhunA baMne paganA goThaNe hatA (suppaiTThiya kumma cAru calaNe) prabhuna 5 sayAIna mesA DAyamAnI paM0 suha tA (aNupubya susahaya gulIe) anubhathI sthita mAravAjI temaja judI judI hovA chatA paNa parasparamA joDAelI prabhunA caraNenI mAjIyA tI (unnaya taNu tana-Niddha- Nakhe) samunnata, pratA, ane tabhA yi prabhunA na utA (rattuppala patta -mauya-sukumAla- komala- tale), rakta 8malanA dalanA jevA atizaya komaLa lAla varNanA prabhunA caraNenA tAsa tA ( naga nagara-magara-sAgara camkA varaga--magala-kiya-calaNe ) naga pavata, nagara pura, makara-jalacara ina vizeSa, sAgara-samudra ane eka
Page #156
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikalatre varaga-maMgala-kiya-calaNe visiharUve huyavaha- niSDUma- jaliya - taDitaDiya - taruNa -ravi-kiraNa -- sarisa - tee aNAsave amame akicaNe 100 nagara-pura, makara = jalacarajIvavizeSa, sAgara = samudra, caka= prasiddham, etAyeva aGgAlakSaNAni, tathA varAGgAtha=zubhasUcakasvastikAdilakSaNAni mahala zubhalakSaNa-vizeSatha, tairalaGkRtau suzobhitau caraNau yasya sa tathA naganagaramakarAdicihna - svastikAdicihna maGgalaciharUpa zubhalakSaNasuzobhitacaraNayuganAniti bhAva / 'visigurUve' vizirUpa-atisundara, 'huyavaha niddhama-jaLiya taDitaDiya taruNa-ravi-kiraNa-sarisa-tera' hutavaha - nirjUma - jvalita - taDitaDi taraMga - ravi kiraNa - sadRga hutavahanidbhUmajvalitasya=agnernirdhUmajvAlAyA, taDitaDita - dhArAvAhikatayA punarviyotitavidyuta - tathA taraNa ravikiraNAnA - sadRza = samAna teja - dIptiryasya sa puna yasya sa tathA, tathA, ' aNAsave ' anAsrava - avidyamAnA AsravA karmAgamarahita ityartha, 'amame' amama - mamatvarahita 'akiMcaNe ' akizcana - nAsti - By tejaska sAgara---samudra aura cakra inake zubha cihnoM se, svastikAdi zubha cihnoM se tathA maGgala nAmaka zubha cihUnase mugobhita prabhuke honA caraNa the / (visidvarUve ) prabhukA rUpa viziSTa - asAdhAraNa arthAt anupama thA / (huyavaya - giddhUma- jaliya - taDita Diya - taruNa - ravi-kiraNa sarisa - tee) nirdhUma agni ke samAna, bAra bAra camakatI huI bijalI ke samAna tathA mayAhUnakAlika ravikiraNoMki samAna prabhukA teja thA / (aNAsave) navIna karmoMke Asravase prabhu sarvathA rahita the / ( amame ) prabhuke kisI bhI para padArthame mamatva nahIM thA / (akiMcaNe) prabhu akiMcana-parigraharahita the / (chinnasoe) bhagavAnane apanI bhavaparamparAko naSTa kara diyA thA / enA zubha cihnothI--svastikadi zubhacihnothI, tathA magaLanAmaka cihnathI suzolita alunA bhanne yara utA (bisiharUve ) prabhunu 35 viziSTa asAdhA rAya arthAt anupama tu (huyanaha Nima jaliya taDi taDiya -taruNa ravi kiraNa - sarisa tee) dhubhADA vagaranA agninA nevu, vAravAra yaNatI vina LInA jevu, tathA madhyAhna kALanA sUryanA kiraNA jevu prabhuttu teja hatu (aNAsave) navIna umanA sAsavadhI anu sarvathA rahita hunA ( amame ) anune aA pazu para pahArthamA bhabhatva nahotu (akiMcaNe) alu mayiSu pari bhaI vagaranA utA ( chinnasoe ) lagavAne potAnA lavapara parAno nAza ha
Page #157
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSiNI-TIkA 16 bhagayanmahAvIrasthAmidharNanama chinnasoe niruvaleve vavagaya-pema-rAga-dosa-mohe niggaMthassa pavayaNassa desae satthanAyage paiTAvae samaNagapaI samaNagakicana yasya sa tathA, pariprahapranthirahita / 'chinnasoe' mnisrotA -nivartitabhavapravAha , 'niruvaleve nirupalepa -upalepo-mAlinya, tad dvividha dravyarUpa bhAvarUpaJca, tAdRzAd dvividhAdupalepAt-nirgato nispalepa , dravyato nirmalagarIra , bhAvata karmarandhahatubhUtopaleparahita / poMktamevArya vizeSata spaSTayannA''da 'vavagaya pema rAga-dosa-mohe' vyapagatapremarAgadvepamoha'-prema ca rAgazca dveSazca mohazceti premarAgadvepamohA prema-AsaktilakSaNam, rAga-viSayeSu anurAgarUpa , dveSa-aprAtirUpa moha -ajJAnarUpa , ete premAdayo vyapagatA -vinaSTA yasya sa tathA, 'niggayassa pavayaNassa desae' nimranthasya pravacanasya dezaka -nirgranthasya-nirgata granthAd dravyata suvarNAdirUpAd, bhAvato mithyAcArilakSaNAt-nirgrantha tasya nimranthasya, pravacanasya-prakarSaNaucyate-paramakalyANAya kathyate iti pravacanam-tasya pravacanasya deza =upadezaka - nirArambha-nipparigraha-dharmopadezaka iti bhAva / 'satyanAyage' sArthanAyaka -sArthasyamokSaprasthitamayasamUhasya, netA-svAmI yartha 'paiTThAvae' pratiSThApaka --zrutacAritra lakSaNadharmamasthApaka / 'samaNagapaI' zramaNakapati -zrAmyati sosAha karmanirjarAya (giruSaleve) dravya eva bhAva rUpa donoM prakArakI malinatAse prabhu varjita the / isI bAtako puna vizeSa rUpase Tana vizeSaNoM se sUnakAra spaSTa karate hai-(vavagayapema rAga-dosa mohe) bhagavAnane apanI AtmA se prema, rAga dvepa eva mohako naSTa kara diyA thA / (Niggathassa pavayaNassa desae) prabhu nimrantha pravacanake upadezaka the / (satyaNAyage) mokSakI ora prasthita bhatryasamUhaka bhagavAna netA the / (paiTThAvae) zrutacArikarUpa dharmake prabhu rasthApaka the / (samaNagaparda) bhagavAn tapa eva viidhe| to (Nisvaleve) dravya tebha sA135 bhanne DaranI malinatAthI prabhu varjita hatA A vAtane pharIne vizeSa rUpathI temanA aMgonA vize pAyA sUtrA2 54 43 (vayagaya pema rAga dosa mohe) sApAne pitAnA AtmAmAthI prema, rAga, dveSa temaja mohane nAza karyo hate (Niggathassa pavayaNassa desae ) prabhu niyanya prapayananA apaza4 tA (satyaNAyage) bhAkSanA ta25 paNesA savyasabhUlanA sapAna netA utA (paiTAvae) zruta yAtri35 dharmanA prabhu sasthA54 itA (samaNagapaI)
Page #158
--------------------------------------------------------------------------
________________ 102 opapAtikasUtre vida-pariyaDhie cautIsa-buddhA-Dasesa-patte paNatIsa-saJcavayaNA: - zrama kurvati tapa --syA yAyAripu ini amagAta eva zramagakA , tepA pati - catuvidhasadAdhipatiriti bhAva , ' samaNaga niMda pariyaDhie' zrama gaka-vRnda paripaIka - zramaNakAnA catuvidhAnA, vRnda-sama-tasya parivaIka-nirArI / athavA 'pariyahae' paryaTaka-apresara , yadvA payAyaka-tai paripUrNa / 'cauttIsa suddhAimesa patte' catusliMgad-budrAtiropa-prApta =caturtigat catustriMzayakA ye budAnA tArthakarAgAm atizeSA -atigayA tAn prApta , tara-amRddhisvabhAvaka ke gazmazrugemanagpamiti prathamo'tizaya , anye'pyatigayA samavAyAGgasUtre'bhihitAstato'vagatatryA / 'paNatIsa-sacarayaNA:sesa-patte' paJcaniMgasatyaracanA'tizeSaprApta paJcaviMgasarayakA ye sayavacanasya atizepA -atigayA tAn prApta , athAt paJcanigadvANIguNayukta iti bhAva / paJcaviMzadvANIguNA AcArAgasUnasya matkRtA''cAraci tAmagirTIkAyA prathamA yayane svAdhyAya Adi kriyAoMme karmanirjarAke liye parizrama karanevAle zramagoMke svAmI the| (samaNaga viMda pari yaDDie) caturvidha pike ghe prabhu varddhaka the / athavA usake agresara yA usase paripUrNa the / (cauttIsa-uddhAisesa-patte) tIrthakaroMke cautIsa atigapose prabhu virAjamAna the / iname nara, keza eva zmazru-dADhI-mUMchakA nahIM baDhanA yaha pahalA atizaya hai, avaziSTa atizaya samavAyAga sUtra se jAna lenA cAhiye / (paNatIsa saJcavayaNA-isesa patte) yAgAMke patAsa guNoM se prabhu yukta the / 35vANIgugarUpa atizaya AcArAga sUnake prathama a yayanakI AcAracitAmagi TIkA me kahe haiM, ata vahA se jAna lenA cAhiye / (AgAsagaeNa cakkega) AkAzagata bhagavAna tapa temaja svAdhyAya Adi yiAomAM kamanijerAne mATe pari zrama 42vApasa bhAnA svAbhI 1 (samaNaga vida pariyaDhie) yatu vi dha saghana te prabhu paddha ka hatA athavA tenA agresara ke tenAthI pari pUrNa tA ( ca uttIsavudvA isesapatte) tItha rAnA yAtrIsa gatizayothI prabhu birAjamAna hatA temAM nakha keza temaja miznadADhI mUchanuM na vadhavuM e pahele atizaya che, bAkInA atizaya samavAyAga sUrathI jANI levA naye (paNatIsa sanca payaNAisesa-patte) pAegInA pAtrIsa guthI prabhu yukta hatA 35 vANI guNarUpa atizaya AcArAga sUtranA prathama avyA nanI AcAra citAmaNi TIkAmAM kahelA che, eTale tyAthI te jANI levA
Page #159
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayapiNI TIkA sR 16 bhagava mahAvIrasnAmivarNanam 103 isesa-patte AgAsagaeNa cakreNa AgAmagaeNa chatteNa AgAsamiyAhiM cAmarAhi (AgAmagaeNa phAliyAmaraNa supAyavIDheNa sIhAsaNeNa dhammajjhaeNa purao pakaDhinamANeNa caudasahiM samaNasAhasmIhi chattIsAe ajiyA sAhassIhi sahi sapaDabuDe 6 AgAsagaeNa cavega ' AkAzagatena cakrega / ' jAgA sagaeNaAkAzagatana hog| ' jAgAma miyAhiM' AkAzamitAbhyA=prAmAbhyA, 'AgAsa 4 sapAyavINa ; ' cAmarAhi ' cAmagabhyAm - atizaya mAnAcAnibhampati iti bhAna / gae pharinAmaraNa' AkAzagatena sphaTikamayana - AkAzasthitena sphaTikanirmitena paThana-pAdasthApanapAThasahitana ' sIhAsaNeNa ' siMhAmanana, dhammajjhaeNa' dharmarAjana, 'purao' purata -agrata, ' pakaDijamANeNa ' atigayamahimnA praTyamAnana ' cauhi samaNasAhassIhiM ' catubhi magasAhasrAbhi zrama gAnA caturdazamaha 'uttIsAe jajiyAsAhassIhiM ' pagitA AryikA sAhasrAbhi -AyikANA paTaliMgasaha 'saddhi' sAI - maha | 'sapaDinuDe' samparigRta jyAgyAtA, utteNa ' ' - cakase, ( AgAsagaeNa utteNa ) AkAzagata ua se (AgAsamiyAhiM cAmarAhi) AkAzagata cAma se va prabhu upalalita / ( AgAsagaeNa phaliyAmaNNa sapAyavaTeNa - mIhAsaNeNa dhammajyaeNa purao pakaDinamANeNa ) AkAgagata, sphaTikamaya eva pAdapAThasahita aise siMhAsana se eva atizaya kA mahimA se prakaTita aura jAga 2 calanavAla aise varmadhvajA se yukta, tathA - (cau-sahiM samaNasAhassIhiM uttIsAe ajjiyAsAhassIhiM saddhi saparivuDhe ) 14 hajAra zramoM ke, eva lebhe ( jAgAsagaeNa cakkeNa ) bhAnagagata zrathI ( AgAsagaraNa chatteNa ) bhAjazagana chatrothI ( AgAsa miyAhi cAmarAhiM ) bhAjazagata grAmarothI te prabhu upakSita (mAtA) tA ( AgAmagaeNa phaliyAmaraNa sapAyanIdeNa sIhA maNeNa vammajjhaeNa purao pakaDhijnamANeNa ] mAnagagata, bhuTimbhaya tebhana pAdapITha nahita evA sihAsanathI temaja atizayanI mahimAthI pragaTita ramane bhAgata bhAgaja yAdanAra sevA bhavanathI yukta [ cadraddasahi samaNasA * mIhi uttImA aniyAmAhamsIhiM maddhiM saparipu ] 14 2 zramazonA tebhana trIsahajA mAyAnA pacchiAcI yukta bhagavAna zrI mahAvIra prabhu - "
Page #160
--------------------------------------------------------------------------
________________ 104 opapAtikato puvyANapubbiM caramANe gAmANuggAmaM dUijamANe suhaMsuheNaM viharamANe caMpAe NayarIe vahiyA uvaNagaraggAmaM uvAgae~ capaM nagari puNNabhadaM ceiyaM samosariukAme / / sU0 16 // bhagavAn-zrImahAvIra, 'punvANupuci' pUrvAnuA -tAryakaraparipATyA-tArthaharaparamparayA / 'caramANe' carana-viharan , ' gAmANuggAma' prAmAnuprAmam ekasmAda grAmAd aAmAntaram , 'dUijjamANe' dravan-ganchan ekasmAd prAmAdana tara prAmamanulaDdhayannityartha , ' muhasuheNa ' susasukhena-yamavAdhArahitena, 'viharamANe viharan-aprativaddhavihAra kurvan , 'capAe nayarIe' campAyA nagayA , 'bahiyA' bahi ' uvagagaraggAma' upanagaraprAmam nagarasamIpavattina prAmam / ' uvAgae ' upAgata -samavamRta , kimarthamupAgata ? ityAha-'capa gayariM' campAyA-campAnAmnyA nagA~ 'puNNabhadda ceiya samosariukAme' pUrNabhadra-pUrNamadanAmaka caityam-udyAna samavasatukAma -AgantukAma san upAgata iti sambandha // su016 // chattIsahajAra AryikAoM ke parivAra se yukta bhagavAn zrImahAvIra prabhu (puvANupunni caramANe) tIrthaMkaroM kI paraparA ke anusAra vihAra karate hue (gAmANuggAma dUijjamANe) ekagrAma se dUsare grAma padhArate hue (muhasuheNa viharamANe) sukha sukha se vicarate hue (capAe NayarIe pahiyA uvaNagaraggAma uvAgae) capAnagarI ke bAharabhAga kI ora sthita, paratu vahA se bahuta dUra nahIM, kintu thoDI dUra para rahe hue aise grAma meM padhAra, yahA Ane kA kAraNa unakA yaha thA ki ve prabhu (capa NayariM puNNabhadda cedaya samosariukAme) capAnagarI ke pUrNabhadra nAmaka udyAna me padhAranevAle the // sU0 16 // (puvvANupani caramANe) tI 4onI 52 parAne sanusarIta vihAra 42tA 42tA (gAmANuggAma dUijjamANe) meDa gAbhathI. more gAma padhAratA (suhasuheNa viharamANe ) sukha suvI viyaratA (capAe NayarIe bahiyA uva NagaraggAma uvAgae) yA nagarAnI mahAna lAgata26 paraMtu manAtha ma dara nahi paNa jarA dUra AvelA evA gAmamAM padhAryA ahIM AvavAnuM 29 tamana se tu 3 te prabhu (capa NayariM puNNamada iya samosariukAme ) ca pAnagrAcIna pUrNabhadra nAmanA udyAnamAM padhAravAvALA hatA [sU 16 ]
Page #161
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNo-TIkA va 17 pravRttivyAvRtasya kUNikarAjasamIpagamanam 105 mUlam - tara Na se pavittivAue imIse kahAe laTTe samANe haTTa tuha-citta-mANaMDhie pIr3amaNe parama somaNassie mupAgata 2 TIkA- 'tae Na' iyAdi tata sala-yadA bhagavAn - campAnagarAmamIpagrAma - tadanantara tapazcAta, 'se pavittivAue' sa pravRttitryApRta = sa pUrvokta - bhaganadavAttA''nayana niyukta ' imIse kahAe' asthA kathAyA 'laTThe samANe ' lampArtha san - jAtabhagavAnavRttAta san, ' haTTa tuTu citta mANadie ' hRSTa-tuSTa - cittA--nandita - dRSTatuSTa = atituSTam, yahA hara-harpitam tuSTam prAptasantopatAdRza citta yasya sa hRSTatuSTacitta, ata eva Anandita = Ananda prApta sajAtamAnasollAsa ityartha / sune 'cittamANadie ' ityana makAra prAkRtatvAt / " pIimaNe' prItimanA --prati-tRptirmanasi yasya sa prItimanA tRptamAnasa / 'paramasomaNassie' paramasaumanasthita - paramam - utkRSTa ca tat saumanasya prasannacittatA ceti paramasaumanasya tadasya sajAta paramasaumanasthita paramAnurAgapUrNamanaska " 4 taNa se pavittivAue ' ityAdi -- ( tae Na) jana bhagavAn capAnagarI ke samApana grAma me padhAre tana ( se pavitvAue ) bhagavAna kA vAtA ke lAne ke liye niyukta kiyA huA vaha puruSa ( imIse kahAe ) isa samAcAra ko ( laddhaDe samANe ) jAnakara ki bhagavAn capAnagarI ke samIpavartI grAma meM Akara virAjamAna ho cuke hai, ( haTTa -Tucitta - mANadie ) isase usake citta ma atyanta harpa aura santopa huA / ata vaha atyanta AnaMdita huA, ( pIimaNe ) mana me prema chA gayA, (paramasomaNassie) ayata anurAga se usakA mana bhara gayA ( harisa - vasa - visappamANa - hiyae) apAra 6 tae Na se pavittivAue' ityAdi (tae Na) nyAre lagavAna tha dhAnagarInA sabhIpavartI gAbhabhA padhAryA tyAre ( se pavintinAue ) bhagavAnanI vArtA- samAcAra saha vA bhATe nibhAyA te 3Se ( imIse kahAe ) me sabhAthArane (laTTe samANe ) bhaeyA ne lagavAna ca pAnagInA masIpavI gAmamA AvIne birAjamAna thaI cUkayA che, ( haTTa tuTTha citta mANadie ) bhAthI tenA bhanabhA atyaMta huM ane sASa thayo bhane tethI te mahu mAnaha pAbhyo, ( pIimaNe ) bhanabhA prema gayo, (parama somaNassie) atyata anurAgathI tenu mana chavAI bharAI gayu
Page #162
--------------------------------------------------------------------------
________________ ApapAtakasUtra 106 harisa-vasa- visappamANa-hiyae hAe kayavalikamme kaya- kouyamaMgala- pAyacchitte suddhappavesAI magalAi vatthAi pavara parihie appa - mahagghA bharaNA-laMkiya-sarIre sayAo gihAo paDiNikkha'harisa basa visappamANa hiyae' harSa-yaza-visarpa - hRdaya Tarpavazana visarpat-parita sa tathA bhagavadarzanAdamandAnandataraGga samucchalitacitta ityartha / ucchalad hRdaya yasya " hAe ' snAta - kRtasnAna, 'kayavalikamme ' kRtanalikarmA - snAne kRte pazupakSyAparthaM kRtAnnabhAga ' kaya- kouya-maMgala-pAyacchitte ' kRta-kautuka - maGgala-prAyacitta - kRtAni kautukamaGgalAyeva prAyazcittAni du svapnAdivighAtArthamava' yakaraNIyatvAt yena sa tathA, tatra kautukAni=mapItilakAdIni, maGgalAni tu siddhArthadradhyakSatAdIni / ' suddhappa vesAI' zuddhapravezyAni - zuddhAni = prakSAlitatvAt nirmalAni, pravezyAni - rAjasabhApravezA''rhANi - rAjasabhAyogyAni ' magalAi ' maGgalAni - maGgalakArakANi, 'vatthAi' vastrANi - vividharUpa -- prakArANi - 'pavara ' --pravarANi - mUlyato mahArghANi, rUpata ujjvalAni mRdUni sAndrANi ca, prAkRtatvAd nibhakterlopa, 'parihie' parihita - zarAre yathAsthAna yojita / ' appa - mahagghA bharaNA lakiyasarIre ' alpa - mahArghA - bharaNA - DalakRta-garIra - alpAni = harSa se usakA hRdaya uchalane lagA / phira usane koNika rAjA ke pAsa jAne kI taiyArI kii| usane ( pahAe ) snAna kiyA, ( kayabalikamme ) pazcAt pazupakSI Adi ke liye anna kA vibhAgarUpa balikarma kiyA, ( kaya- kouya - magala - pAyacchitte ) dusvapnAdi nivAraNa ke lie mapItilakAdi kiye aura dahI akSatAdi dhAraNa kiye / ( suddhappavesAi magalAi vatthAi pavara parihie ) pazcAt usane svaccha, rAjasabhA meM jAne yogya, mAgalika, bahumUlya, tathA rUpa se ujjavala vastroM ko dhAraNa kiye| (appa - mahagghA - bharaNA -lakiya - sarIre) vastra pahira cukane ke anantara phira usane ( harisa - visappamANa hiyae) apAra harSathI tetu hRdaya chajanA sAjyu yahI tethe aNi rAmanI pAse bhavAnI taiyArI jarI tethe ( pahAe ) snAna , ( kayabalkimme ) pachI pazu pakSi mAhi ne bhATe annanA vibhAgarUpa jalirbha yu ( kaya -kouya maMgala pAyacchitte ) husvapnAhi hoSanA - nivA raNane mATe mathI-tilaka Adi karyA ane dahI akSata Adi dhAraNa karyA (suddhappavesAi magalAi vatthAi pavara parihie ) jI tethe svaccha, zansalAbhA paherI javA ceAgya, mAgalika, bahumUlya tathA rUpathI ujjavala vastro dhAraNa arthA (appa - mahagyA bharaNA lakiya sarIre) 12 paherI sIdhA pachI tethe mochA
Page #163
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpaSiNI-TIkA su 17 pravRttivyAmRtasya phUNirAjasamIpagamanama 107 maDa, paDiNiskhamittA capAe NayarIe majjhamajheNaM jeNeva koNiyassa raNo gihe jeNeva vAhiriyA uvaThThANasAlA jeNeva kUNie rAyA bhibhasAraputte teNeva uvAgacchaDa, uvAgacchi parimAgato nyUnAni, mahA_gi-mahAn atizaya -agho-mUlya yeSA tAni, Aniyante= samyag dhAryanta iyAbharaNAni- alaGkArA , tairalakRta zarAra yasya sa tathA, anpanahumUlyabhUpaNabhUpitadeha ityartha , 'sayAo gihAo' svakAd gRhAd, 'paDiNikkhamai' prtinisskraamyti-nirgcchti| 'paDiNikvamittA' pratiniSkramya-nirgaya, 'capAe NayarIe' campAyA nagaryA, 'majjhamajhaNa' madhyama yena-caturtigapekSama yabhAgena, 'jeNeva koNiyassa raNNo gihe' yatraiva koNikasya rAjo gRha-bhavanam, 'jeNeva bAhiriyA uvaTThANasAlA' yatraiva bAhyA upasthAnazAlA-AsthAnamaNDapa , 'jeNeva kUNie rAyA bhiMbhasAraputta' yava koNiko rAjA bhiMbhasAraputra , 'teNeva uvAganchai' tatraivopAgacchati, 'uvAgacchittA' upAgatya, 'pharayalapariggahiya' bhAra se alpa eva bahumUlya AbharaNa bhI zarIra para dhAraNa kiye| isa prakAra saja-dhaja kara vaha (sayAo gihAo paDiNikkhamai) apane ghara se nikalA, (paDiNikkhamittA capAe gayarIe majjhamajheNa jeNeva koNiyassa raNNo gihe) ghara se nikalakara yaha capAnagarI ke ThIka ma ya ke mArga se hokara jahA koNika rAjA kA prAsAda thA, (jeNeva vAhiriyA uvaTThANasAlA) jahA para bAharI upamthAnagAlA thI, aura (jeNeva kRNie rAyA bhabhasAraputte teNeva uvAgacchai) usa upasthAnazAlA meM, jahA~ bhabhasAra ke putra koNika rAjA baiThe hue the, vahA pahu~cA / (uvAganchittA) vahA~ pahu~cate hI sarvaprathama usane (karayalapariggahiya vajananA temaja bahumUlya AbharaNa paNa zarIra upara dhAraNa karyA A prahAre zAra ugane ta (sayAo gihAo paDiNiksamai) pAtAne dherathI nIjye! (paDiNisamittA capAe gayarIe majjhamajheNa jeNeva koNiyassa raNNo gihe) dherathA nAjIne ta ya pAnasarInA sama2 bhAyamAnamA yaIne tyA ANi sakatanI bhaDesa khata (jeNeva bAhiriyA upadANasAlA) bhane kanyA mAha 952thAna zAdA unI, tathA (jeNeva kUNie rAyA bhabhasAraputte teNeva uvAgacchai) te upasthAna-zAlAmAM jyA bha bhacAranA putra koNika rAjA beThA hatA tyA pakSAcyA (uvAgacchittA) tyA pahAyatA sarva prathama teNe (karayalaparimgahi
Page #164
--------------------------------------------------------------------------
________________ 208 khaasi ttA karayalapariggahiyaM sirasAvatta matthae aMjali kaDu jaeNaM vijaeNaM vaddhAveDa, vahAvittA evaM kyAsI // suu017|| mUlam-jassa Na devANuppiyA daMsaNaM kakhati, jassa karatalaparigRhIta-karatalena karatala parigahIta-parampara sariTam / 'sirasAvata' ziraAvartam-zirasi ziraso'prabhAge A-samatAd vartate-paribhAmyati iti gira Avartastam / 'ajali' samilinakamyugam / 'matthae' mastaka-lalATadeza, 'maha'-kRyA 'jaeNa' jayena-jaya =ukaryapAmirUpa tena-'jaya jaya mahArAja' iti rUpeNa, 'vijaeNa' vijayena-vizie pracaNDaganigraharUpo jayo vijaya tena-arthAt-vijayanya vijayasva mahArAja iti rUpega 'vaddhAvei' varddhayati-jayena vijayena varddhasveti vRddhikAmanAmapAmAgipa prayukta sma, arddhayitvA 'eva vayAsI' eva-cakSyamANaprakAraNa avAdIt // sU0 17 // TIkA-bhagavadvihArAdivAnivadaka puruSa kozikanRpa kimavAdIt / ityAha'jassa pA' ityAdi, yasya bhagavata zrImahAvIrasya salla=nizcayena, he devAnupriyA / 'dasaNa' darzana sabahumAna rUpAvalokana bhavanta 'kakhati' kAkSantisirasAvatta matthae ajali kaTu jaeNa vijaeNa baddhAveDa, baddhAvittA evaM vayAmI) donoM hAtha joDakara aura aJjalirUpa meM pariNata unhe mastaka ke daoNye-bAye ghumAkara pazcAt uhe mastaka para lagAkara arthAt namaskAra kara "jaya ho mahArAja kI, vijaya ho mahArAja ko" isa prakAra jaya vijaya gabdoM dvArA rAjA ko bdhaayaa| badhAne ke bAda phira vaha isa prakAra bolA-sU. 17 // 'jassa Na devANuppiyA' ityAdi-- ( devANuppiyA) hai devAnupriya / (jassa Na) jinake sadA Apa (dasaNa kakhati) darzanoM kI icchA kiyA karate hai (jassa_Na devANuppiyA ya sirasAvatta matthae ajali kaTTa jaeNa vijaeNa vaddhAvei baddhAnittA eva vayAsI) baMne hAtha joDIne ane temane mastakanI jamaNI ane DAbI bAjue pheravIne a jali rUpamAM pariNata karI mAthe lagAvIne arthAt namaskAra karIne jaya he mahArAjAne, vijaya he mahArAjAne" e prakAre jaya vijaya zabdo dvArA rAjAne vadhAvyA ane vadhAvyA pachI te nIce pramANe che (sU 17) 'jassa Na devANuppiyA' tyAha(devANuppiyA 1) kAnupriya / (jassa Na) manA sahA mA5 (dasaNa
Page #165
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpapaNI TIkA sR 18 bhagavadupanagaragrAmAgamanavRttAnta nivedanama 109 NaM devAppiyA dasaNa pIhaMti, jassa Na devANuppiyA dasaNa patthati, jassa paNa devANupiyA dasaNaM abhilasati, jassa Na devANuaprApta prAptumicchanti 'jassa khalu devANuppiyA damaNa pIhati ' ha devAnupriyA / yasya bhagavata zrImahAvIrasya salu darzanAya bhAta svayanti = kaTA me bhagavadarzana bhaviSyatIyutkaNThA satata dharanti prApta sata punantaparityaktu nechantati bhAva / he devAnupriyA / yasya bhaganata yala 'dasaNa 'darzana' patthati' prArthayanti bhavanto yAcate-ha bhagavana / bhanadarzanAdeva mama jamana sapharatA sthAdato bhavatazraraNapaGkaja darzayatu iti rahasi puna puna prArthanA kurvanti yadvA - asmatsadRzebhyo janebhya satata yAcante - bhagavaddarzana kArayateti bhAva / 'jassa Na devANupiyA dasaNa abhilasati ' yasya khalu devAnupriyA darzanamabhilaSyanti = kadrA'ha bhaganasamIpamupagaya taparyupAsana kariSyAmI yabhilApamata karaNe kuto bhAnta manti / " 'jamsa Na devANuppiyA dasaNa pIhati ) jinake Apa denAnupriya darzana karane ko sanA spRhA ravA karate hai-kana mujhe bhagavAn ke darzana hega isa prakAra kI ukaThA nirantara kiyA karate hai, (jassa Na devANuppiyA dasaNa patthati ) ha devAnupriya jinake darzanoM kI yAcanA kiyA karate hai, arthAt-ha bhagavan / Apake darzana se hI merA janma saphala hogA, isaliye Apa kRpA karake apane caraNakamala kA darzana dAjiye, isa prakAra ekAta meM Apa nAra 2 prArthanA kiyA karate hai, athavA hamAre jaise logoM se Apa prArthanA karate he ki mujhe bhagavAna kA darjana karAo / ( jassa paNa devANuNNiyA dasaNa abhilati ) he devAnupriya / Apa jinake darzanoM kI citta meM satya abhilApA dhAraNa kiye rahate haiM ki kana maiM prabhu ke caraNoMma upasthita hokara unakI kasati) darzananI Fact yA use cho, (jassa Na denAzuppiyA / dasaNa pIhati) jemanA Apa darzana gyAnI madA zrRhA rAkheA ! ke yAre mane bhagavA nanA darzana yaze me pradAranI hI niztara yaha 1, (jarasa Na devA piyA | saNa patthati) he hevAnupriya / premanA darzanAnI yAyanA che, arthAt he bhagavAn / ApanA darzanathIja mArA janma mala thaze,e mATe Apa kRpA karIne ApanA caraNa kamalanA darzana Apaze e prakAre ekAMtamA Apa vAra vAra prArthanA karyA kare che, athavA amArA jevA lA pAse Apa prArthanA 4 / ch| De bhane lagavAnanA harzana urAveo ( jassa Na devANuppiyA / dasaNa abhilasati ) he hevAnupriya sAtha lenA darzanAnI bhanabhA sahA vyalisASA dhAraya / 1
Page #166
--------------------------------------------------------------------------
________________ opapAtikamA ppiyA nAmagoyassavi savaNayAe haha-tuha-jAva-hiyayA bhavati, se NaM mamaNe bhagava mahAvIre puvvANupulviM caramANe gAmANugAmaM dUijjamANe caMpAe NayarIe uvaNagaraggAmaM uvAgae caMpa NAra puNNabhada ceiyaM smosriukaame|tN evaM devANuppiyANaM piyaTTayAe piyaM Nivedemi, piya te bhavau // suu018|| nAmagoyassavi savaNayAe haTTha-tuTu-jAra-DiyayA bhavati' yatya bhagavata khalu he devAnupriyA ! nAmagotrasyApi-nAma:' mahAvIra' iti, gotra vaza -kAzyapa gotram iti tayorityartha , zravagatayA zravaNena ityartha , svArthikastApragyayaH prAkRtazailIprabhava iti, hRSTa-tuSTa-yAvat-hRdayA bhavanti, 'se Na samaNe bhagava mahAvIre' sa khalu zramaNo bhagavAn mahAvIra -atizayamahimAvita zramaNa --sAdhu, bhagavAn-paramaizvaryasampanna mahAvIra iti anvarthanAmA 'puvANupuci caramANe gAmANugAma dUijjamANe capAe gayarIe uvaNagaraggAma uvAgae' pUrvAnupUrvyA caran grAmAnugrAma dravan-campAyA nagaryA upanagaragrAma-nagarasamIpavartina prAmam upAgata -samAgata / kimartham ? aAha'capa NayariM puNNabhadda ceya samosariukAme' campA nagarI 'pUrNabhadranAmakam upAsanA karU~gA, (jassa Na devANupiyA nAmagoyassavi savaNayAe haTTa-tuTujAva-hiyayA bhavati ) he devAnupriya ' jinakA nAma tathA gotra-baga sunakara bhA / ApakA hRdaya haSTa tuSTa huA karatA hai, (me Na samaNe bhagava mahAvIre) ve zramaNa bhagavAn=paramaizcaryasampanna, guganiSpanna nAmavAle mahAvIra (puvANupuliM caramANe gAmANugAma dUijjamANe capAe NayarIe uvaNagaraggAma uvAgae) pUrvAnupUrvIrUpa se vihAra karate hue, eka grAma se dUsare grAma meM vicarate hue Aja capA nagarI ke samIpa grAma meM padhAre hue haiM, (capaNayariM puNNabhadda ceya samosariukAme ) aura karyo kare che ke kayAre huM prabhunA caraNamAM upasthita thaIne temanI upAsanA 43, (jassa Na devANuppiyA / nAmagoyassavi savaNayAe haTTa-tuTTa-jAva-hiyayA bhavati) he devAnupriyA bhanu nAma tathA gotra-yaza sAmaNIne paNa mAyanu yaTa-tuSTa thaI jaya , (se Na samaNe bhagava mahAvIre) te zrama lagavAn paramezvayaMpanna, zuzuniSpanna nAbhavAmA maDAvIra (puvvANupuci caramANe gAmANugAma duijamANe capAe NayarIe uvaNayaraggAma mAgae) pUrvAnuSI 35thI vihAra karatA karatA eka gAmathI bIje gAma vicaratA vicaratA Aja pAnI sabhIpanA gAmamA pAyaryA , ( capa NAra paNNabhara ceraya
Page #167
--------------------------------------------------------------------------
________________ __ poyUSavarSiNI-TIkA s 19 tadRtAmtazravaNena kRNikasya harSa 111 mulam-tae NaM se kUNie rAyA bhaMbhasAraputte tassa pavittivAuyassa atie eyamaha socA Nisamma haha-tuTTa-jAva uyAna mamavamartukAma 'ta eva devANuppiyANa piyaTThayAe' tadeva devAnupriyAgA priyArthanayA kaNThAviSayacAdanukUlArthatayA, evam amunA prakAgga tad vRttam 'piya Nivedemi' priya prAtikAraka niveDhayAmi-savinaya kathayAmIti bhAva / 'piya te bhavau' priya te maratu // 0 18 // TIkA-'tae Na se kRNie rAyA mamasAraputte' ityAdi / tata = tadanantara kha ma kRgiko rAjA mamamAraputra 'tassa pavittivAuyarasa atie' tasya pravRttivyAmRtasya bhagavadvihAraniveDhakamya puruSasya antike samApe tanmugvAditi bhAva , 'eyamaTTa' tamartham bhagavaTAgamanarUpam-'sobA' zruvA-avagaviSaya 'kavA, "Nisamma' nigamya-dRTi vA 'haThTha-taTa-nAva-hiyae' haTa-tuSTa-yAvad-dRdaya hAnicampAnagarA ke pUrNamAcaiya meM padhAreMge, (ta eva devANuppiyANa piyaTTayAe piya NiveTemi piya te bhavau ) imaliye ha devAnupriya / mai Apako yaha priya AramahitakArI samAcAra Apake hitake liye mavinaya nivadana karatA hai| ApakA kanyANa ho / / sU0 18 // 'tae Na se kUNie rAyA' iyAdi (tae NaM me kRNie rAyA bhamasAraputte) usake bAda bhamasAra kA putra vaha kogika rAjA (tassa pavittivAuyassa atie) usa sadezavAhaka ke mukha se (eyama socA) 'bhagavAna pAra hai ' isa karNapriya samAcAra ko sunakara (Nisamma ) aura hRdaya me achI taraha dhAraNa kara (haThTha-tudra-jAva-hiyae) samosariukAme ) bhane ya pAnasInA dhulA tyA padhAraye (ta evaM devAzuppiyANa piya Nivedami piya te bhAu) mAthI 3 vAnudhiya / hU~ mApane A priya AtmahitakArI samAcAra ApanA hitane mATe savinaya nivedana 43 chu mApanu usyAe yAmI (sU 18) 'tae Na se kuNie rAyA tyAha (tae Na se kUNie rAyA mamasAraputte) tyAra5DI salasAnA putra Adhui0 rA. (tassa pavittivAuyassa atie) ta mazivA nA bhubhayo (Nyama socA) lagapAna padhAryA se Ipriya samAcAra sAlamIna (Nisamma ) bhaneyamA mAga gate pAra gane (idu-tuha-jAva-hiyaNa)
Page #168
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikamace hiyaedhArA-haya-nIva-surahi-kusumava caMcumAlaiya-usaviya-romakUve viyasiya-vara-kamala-NayaNa-vayaNe payaliya-vara-kaDaga-tuDiya-kearazayena pramuditahatya , 'dhArA haya-nIva-murahi-kusumava cacumAlaiya-saviya romakUve' dhArA-hata-nIpa-surabhi-kusumamina romAJcito-cchita-romakUpa, tana-dhArAbhijaladharajaladhArAmi Ahata=sikta yat-nIpasya-kadamnasya surabhi-parimalayukta kusuma-puppama tadiva 'cacumAlaiya' iti dezIya ganda, romAJcita ityartha , ataeva-ucchrita --uccatA gato romakRpo-romasthAna yasya sa ucchritaromakUpa , tata padadvayasya karmadhAraya / 'piasiya vara-kamala-NayaNa-vayaNe' vikasita vara-kamalanayana-badana -vikasitavarakamalavanayanavadana yasya sa tathA, 'payaliya-vara-kaDagatuDiya-kejara mauDa-kuDala hAra-virAyata-raiya-pacche' pracalita-vara kaTaka-truTita-keyUramukuTa-kuNDala hAra-virAjamAna-racita-cakSaska -pracalitAni akampitAni vara-kaTaka-truTitakeyUra-mukuTa-kuNDalAni yasya sa tathA, taba-varau zreSThau, kaTako valayo, truTitevAhurakSakabhUSaNe, keyUro-bAhubhUpaNa bhujanavizeSau, mukuTa zirobhUpaNam, kuNDale karNabhUSaNe-iti, tathA hAra =aSTAdazasarikAdika , virAjamAna =gobhamAna , racita =vinyasta - bahuta hI hRSTa tuSTa eva Anandita hue, (dhArA haya-nIva-surahi kusumava cacumAlaiya Usaviya romakUve) jisa prakAra barasAta kA dhArA se sIMce jAne para kadamba ke sugandhita phUla ekadama vikasita ho jAte hai, usI prakAra bhagavAn ke padhArane kA samAcAra sunakara rAjA ke roma saDe ho gaye, (viyasiya-vara-kamala NayaNa-vayaNe) unake netra aura mukha donA kamala ke samAna vikasita ho gye| (payaliya-varakaDaga-tuDiya-kejara-mauDa-kuDala hAra-virAyata radaya bacche) apAra harSa ke mAre kampita inake garAra para bhRta zreSTha donoM valaya, donoM truTita-bAhurakSakabhUSaNa, ghag &Ta tuSTa tamana mAna hita thayA [dhArA-haya-nIva-surahi-kusumava cacu mAlaiya-Usaviya-romakUve) 2 mAre 12sAhanI dhArAthI sI yaaye|| 44 manA sugadhita phUla ekadama khIlI nIkaLe che te ja prakAre bhagavAnanA padhAravAnA samAcAra sAbhaLIne rAjAnA rAme rama Ana dathI pulakita thaI ubhA thayA, viyasiya vara-kamala-NayaNa-yayaNe) temana netra tathA bhubha bhanne sanA bhaviDasI jaya( payaliya-para-kaDaga-tuDiya-kemara-mauDa-kuDala-hAra-virAyata raddhaya-bacche) apAra apane sAna pAyabhAna yatA temanA zarIra 52 dhAraNa karelA zreSTha bane valaya (kaDA), bane truTita-bAhurakSaka bhUSaNa, bane kera
Page #169
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpayapiNI TIkA sa 19 kRNikasya tatkAlIvitAcaraNam 113 mauDa-kuDala-hAra-virAyata-raDaya-vacche pAlavapalaMbamANa-gholatabhUsaNadhare sasabhamaM turiyaM cavala nariMde sIhAsaNAo abbhuTTeDa, anbhuhitA pAyapIDhAo paccoruhaDa,paccoruhittAveruliya-bariTa-riTTaparigRta vasi-pasa sthala yasya sa tathA, tata padayasya karmapAgya / 'pAlya-palyamANa-polata-bhUsaNa-pare' prAlamba-pralambamAna--pUrNamAna-bhUpaNa-- dhara - prAlamba -kaNThAbharagavizeSa, sa eva pralambamAna-lambAkAra pUrNamAna dolAyamAna bhUpaNa tasya dhara -dhAraka, etAdRzA 'nariMde' naMgendra kRNikanRpa 'sasabhama' sasambhrama-sAdara yathA syAt, "turiya' carita-jInatayA yathA syAt , 'cavala' capala-caJcalatayA yathA syAt tathA 'sIdAsaNAo anbhuTeDa' siMhAsAnaDhabhyuttiSThatiavatarati, 'anbhuTTittA' abhyuthAya-atIya 'pAyapIDhAo paJconhai' pAdapIThApratyAgehani-avatarati, pratyayasya-atIrya pApIThAdayo'ratArya 'pAuAo omuai' pAduke aamuJcani, kIdRza pAduke / dRtyAha-' veruliya' dayAni, 'veliya-cariThThadonA kayUra--bAjUnata, mukuTa, donA kuNTala, va 18 larakA hAra, jo vakSasthala me dhAraNa kiyA huA thA aura jisakI zobhA se nana sthala suzobhita ho rahA thA, ye saba ke sana AbhUpaNAdi kapita ho uThe / (panya-pAlpamANa-polata-bhUsaNare) harpa-janita kampa se calAyamAna unakA pralambamAna kaNTAbhagNa unakI zobhA ko baDhA rahA thaa| bAda me ( sasabhama turiya cava nariTe) gajA paDe hI sabhrama se AdarapUrvaka, arthAt ekaTama jaise baiThe the vaise hI, gItra hI cacala jaisA hokara (sIhAsaNAo anbhuTTeDa) apane siMhAsana se uThe, aura (anbhudvittA pAyapIDhAo paccoruhaha ) uTha kara pAdapITha para paira rasakara nIce utare, ( pacoruhitA veruu(bAjuba dha), mukuTa, bane ku Dala temaja 18 sarane hAra je vakSa sthaLa upara dhAraNa karavAmAM AvyuM hatuM, ane jenI zebhAthI vakSa sthala suzobhita thaI rahyuM tu, te tamAme tamAma mAbhUpaya mAhi DasI chatA, ( pAlana palapamANa gholata-bhUsaNa-care) paMthI utpanna yatA 4 thI yasAyamAna thatA tenA mAmA paherelA lAbA laTakatA hAra tenI zobhAmAM vadhAre karI rahyA hatA pachI (sasabhama turiya cala nariMde) zata dhaa| sabhathI-mArathI mathAt hamAravA mesA tA tA tANa ya20 21 thaIne (sIhAsaNAo abhuDhei) pAtAnA mihAmana 52yI 4yA, mana (abhudvittA pAyapIDhAo paccorahai ) ne pApA 52 51 bhAna nAya taryA, (pancorahittA-ruliya-cariTTha-riTTha
Page #170
--------------------------------------------------------------------------
________________ 114 aupapAtikasatre aMjaNa-niuNo-viya-misimisata-maNi-nayaNa-maMDiyAo pAuyAo omuyai, omuittA avahadda paMca rAyakakuhADa, tajahA-khaggaM 1, chattaM 2, upphesa 3, vAhaNAo4, vAlavIyaNa 5 / egasADiya riTTha-ajaNa-niuNo-triya-misimisata-maNi-rayaNa-maDiyAo' vaiharya-cariSTariTA--jana-nipuNA'naropita-ciphicikAyamAna-maNi-rana-maNDite, tara-bariSTAni zreSThAni baiDuyANi riSTAni aJjanAni-etannAmakAni ratnAni yayo pAdukayoste Irya-variSTha riTAJjane,-vairyAdibhizcirite ityartha , puna 'nipuNAparopita-cikicikAyamAnamaNi-ratna-maNDite'-nipuNena-zilpakalAkuzalena avaropitAni parikamitAni-- saskAritAni yathAsthAnajaTitAni yAni cikacikAyamAnAni-cArucikyamayAni maNi ratnAni tairmaNDite, tata padadvayasya karmadhAraya , avamucya, 'ahahu paca rAyakaku hAi' apahRtya paJca rAjakakudAni-avatArya paJcasarayakAni rAjacinAni, tAnyeva pRthak2 parisakhyAti-tadyathA-tAni-imAni 1-'khagga' saGga tyajati, 2-'chatta' chatra-jahAti / 3-upphesa-mukuTam avatArayati, 4 vAhaNAo-upAnahI, pUrvaparityakte pAduke ana 'vAhaNAo' iti padena gRhyete, tyajati / 5-' vAlavIyaNa' liya varidva ridva-ajaNa niuNo viya-misimisata-maNi-rayaNa-maDiyAo pAuyAo omayai ) nAce utara kara inhoMne phira donoM pairoM se pAdukAe~ utArI, ye pAdukAe~ zreSTha vaiDurya, riSTa eva ajana nAma ke ratnoM se khacita thIM, tathA zilpakalAme kuzala aise kArIgaroM dvArA yathAsthAna nivezita camakate hue aneka ratnoM se maDita thA / (omudattA avahaTTha paca rAyakakuhAi ) pAdukAe~ utArane ke bAda inhone pAca rAjacihnoM kA bhI parityAga kara diyA / ve pAca rAjacihna ye hai-(khagga chatta upphesa vAraNAo vAlavIyaNa ) khaga, chatra, umphesa-mukuTa, donoM pairoM ke jUte-pAdukAe~ ajaNa-niuNo-viya-misimisata-maNi-rayaNa-maDiyAo pAuyAo omuyai) nIya utarIne pachI temaNe bane pagamAthI pAdukAo utArI nAkhI, e pAdukAo zreSTha veDUrya, riSTa temaja ajana nAmanA ratnothI jaDelI hatI tathA zi95kalAmAM kuzaLa evA kArIgare dvArA yathAsthAna besADelA camakAra mAratA aneka nAthI ta zAmita tI (omuittA avahaTTa paca rAyakauhAi) pAsa utAryA pachI temaNe pAca rAjacihnone paNa parityAga karyo te pAca zikSA prabhAe, tA-(sagga chatta uphesa vAhaNAo pAlavIyaNa ) ma chatra, uzkesamukuTa, bane paganA DA-pAdukAo temaja cAmara pachI
Page #171
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpayapiNI TIkA sU 19 kRNikasya tatkAlocitAcaraNam 115 uttarAsaMgaM kareDa, karittA aMjalimauliyahatthe titthagarAbhimuhe sattadRpayAi aNugacchaDa, aNugacchittA vAmaM jANuM aMceDa, aMcittA dAhiNaM jANu dharaNitalaMsi sAhaTu tikkhutto muddhANaM dharaNitalaMsi vAlavyajana-cAmayugala tyajati / tyaktvA 'egasADiya uttarAsaga kareDa' ekazATikamuttarAsana karoti, ekagATikam-asphATitamayojita syUtarahitam uttarAsadgam=uttarAyavatra mugyopari yatanArtha karoti-dharati 'karittA' kRvA 'ajalimauliyahatthe' aJjalimukuritahasta -aJjalinA-analivandhanena mukulitau kamalamukulatulyau, hastau yasya sa tathA-baddhAJjalipuTa iyartha / 'titthagarAbhimuhe' tIryavarAbhimugva -yasyA digi mahAvIrapramurvartate tasyA digi kRtamugma 'sattadvapayAI aNuganchai' sama aSTa padAni anugacchati-AnukRlyena najati-siMhAsanAtprabhusammukha saptApTapadAni gacchati, 'aNugacchittA' anugamya 'vAma jANu aceda' vAma jAnu AkuJcayati-urva karoti, 'acittA' vAma jA vAkulya-unIka ya, 'dAhiNa jANu gharaNitalasi sAhaTu' dakSiNa jAnu dharaNitale sahaya-agha sasthApya, 'tirakhutto' triva-nirAvRtta-trivAramiti yAvat-'muddhANa dharaNitalasi eva donoM cAmara / phira (ephasADiya uttarAsaga karei ) pazcAt asphATita, ayojita-pinA sIye aise uttarIyavava ko musa ke Upara yatanAnimitta dhAraNa kiyA / (karittA) dhAraNa kara ( analimauliyahatthe titthagarAbhimuhe sattaTThapayAda aNugacchaDa ) naddha kamala ke samAna aJjalipuTa karake jisa digAme tIrthakara virAjamAna the usa ora samusa hokara sAta ATha paga Age gaye, (aNugacchittA vAma jANu acei ) jAkara vahA unhoMne apane bAye ghuTane ko Upara kiyA aura (dAhiNa ___jANu dharaNita si sATu) dAhine ghuTane ko jamIna para rakhakara (tikkhutto (egasATiya uttarAsaga kareDa ) 25Tita, ( yA paranu ) mayAdita nyUta rahita (sIvyA vagaranuM ) evA uttarIya ane mukha upara yatanA nimitta dhA26 aryu (karitA) dhAraNa ugane (ajalimauliyahatye titthagarAbhimuhe sattaTThapayAi aNugacchada) 15 bhajanI 8 matiYTa 4rIne na zAmA tIrthakara birAjamAna hatA te tarapha sanmukha thaIne nAta ATha pagalA AgaLa gayA, ( aNugacchittA vAma jANu acei ) 44ne tyA tabhaNe potaan| me| dIya 52 rAjye mana (dAhiNa jANu dharaNitalasi sAhaTTa ) mA DhIyana bhAna 752 mIna (timkhutto muddhANa dharaNitalasi nivesei) tra 2
Page #172
--------------------------------------------------------------------------
________________ 116 aupapAtikasUtre niveseDa, nivesittA IsiM paccuSNamai, paccuNNamittA kaDagatuDiya-thaMbhiyAo bhuyAo paDisAharaDa, paDisAharitA karayala jAvaka evaM vayAsI || sU 19 // niveseDa' mUdrAna dharagitale nivezayati-nijamastaka bhRmisalagna karoti / 'nive sittA' nivezya, 'Isi pancuSNamaDa' Ipat prayunamati - apanI mRtakAyo bhanati, 'pancuNNa mittA' prayunnamya-anyanazrI bhUtakA yo bhUvA 'kaDaga - tuDiya - bhiyAo bhuyAo paDisAharai' kaTakatruTitastambhitau bhujau pratimahati, kaTakatruTitAbhyA kaNa-mujarakSakAbhyA stambhitau stambharUpau yau bhujau tau pratisaharati- urdhvaM nayati- utthApayatI yartha, 'paDisAharitA' pratisahRtya - utthApya, 'karayala jAva kaTTu ' karatala yAvat kRcA, atra yAvacchandena parigRhIta- paraspara samilita giraAvartaM mastake'JjaliM kRtveti bodhyate, 'eva vayAsI' eva = vakSyamANaprakAreNa avAdIt // sU0 19 // muddhANa dharaNitalasi nivesei ) tInanAra apane mastaka ko jamIna para jhukAyAjamIna se mAthe ko lagAyA / ( nivesittA IsiM paccuNNama ) lagAne ke bAda phira ye thoDe se uThe, (paccuNNamittA kaDaga-tuDiya thabhiyAo bhuyAo paDisAharai ) usake pazcAt inhoMne apane donoM hAthoM ko ki jo kakaNa eva bhujarakSaka alkAroM se stambhita the, u~cA kiyA, ( paDisAharittA karayala - jAba - kaTTu eva vayAsI ) U~ce karane ke bAda phira ye mastaka para ajalipuTa rakha kara isa prakAra bolebhAvArtha ---- saMdezahara se prabhu ke Agamana kI vArtA sunakara koNikarAjA mAre atizaya Ananda ke kAraNa ullasita ho gaye / isa samAcAra ko sunate hI ye romAJcita ho uThe / kamala ke samAna mukha AnadAtireka se khila utthaa| nayanoM ne cotAnA bhastaune bhInayara nabhASyu nabhInane bhAthu bhaDAgyu ( nivesittA IsiM paccuNNamai ) DAuthA pachI tethe 42rA uThayA ( paccuNNamittA kaDaga tuDiya - thabhiyAo muyAo paDisAharai ) tyAra pachI tethe potAnA bhanne hAtha ke je ka kaNa temaja kaDA bhujarakSaka vagere ala kArAthI stabhita hatA te G yA 4 ( paDisAharittA karayala jAna kaddU eva kyAsI) uthA harIne pachI teoe mastaka upara ajalipuTa rAkhIne A pramANe kahyu. -- bhAvA--sa dezavAhadvArA prabhunA AgamananA samAcAra sAbhaLIne kANika zA atizaya Anada thavAnA kAraNe ullAsamA AvI gayA e samAcAra sAbhaLatA ja teo mAcita thaI gayA. kamalanI peThe mukha Ana danA
Page #173
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpavapiNo-TIkA su 20 kUNiyatA midvAnA mahAyIrasya ca stuti 117 mUlam Namotthu NaM arihatANa bhagavaMtANaM ADagarANa titthaTIkA--'namoyu Na' iyAti-- 'namotyu Na' namo'stu khalu, 'arihatANa' arihantabhya - arIn-rAdirUpAna-ganUn prati-nAgayantIti vyupatyA'tra midA torubhayorarihantRpadena grahaNa govyam , tebhya , 'bhagavatANa' bhagavasya , bhagaH-1 jJAna-savArthaviSayakam , bhA mugva kA mAtha diyaa| hartika ke kAraNa unakA sampUrNa zarIra kampita hone lagA, isa hetu dhAraNa kiye hue AbhUpagAdika bhA cacala ho uThe / ye ekadama siMhAmana se uThe, uThakara pAnapIThapara paira rakhakara nAce utre| magi-vaiDUrya-sacita donA pAdukAe~ utArI / gvaja Adi rAjacihnoM kA pariyAga kara ye ekagATika uttarAsaga kara jisa dizA kI tarapha ve mahAvIra prabhu virAjamAna the usa dizAkI ora sAta ATha paira Age jAkara namaskAravidhi ke anusAra pramukI parokSa vadanA karane lge| usameM yaha pATha nole-|| sU0 19 // 'namotyu Na' ityAdi (namotyu Na arihatANa) rAgAdikarUpa anuoM para vijaya pAnevAle arihatoM ko namaskAra ho| ( bhagavatANa ) bhagavAna ke liye namaskAra ho, bhaga jinake ho ghe bhagavAna hai| bhaga anna ke dasa (10) artha hai| ve isa prakAra hai-jJAna atirekathI khilI uThayuM netroe paNa mukhane sAtha Ape harSAtireka thavAnA kAraNe temanuM AkhuM zarIra dhrujavA lAgyuM ane tethI zarIra para dhAraNa karelA AbhUSaNAdika paNa ca cala (calAyamAna thaI gayA teo ekrama Asana uparathI uThayA ane uDIne pAdapITha para paga rAkhIne nIce utaryA maNivarya jaDelI bane pAdukAo utArI khaDaga Adi rAjacihnone parityAga karI teo e zATika uttarAsa ga dhAraNa karI je dizA taraka te mahAvIra prabhu birAjamAna hatA te dizA tarapha mAta ATha pagalA AgaLa jaIne namaskAra vidhi anusAra prabhunI pakSa vadanA karavA lAgyA tabhA 20 43 moTyA (sU 18) 'namotthuNa' tyAdi . (namotthu Na arihatANa) zA4i35 zatrumA 52 vinaya bhegA paNa bhAratAne nabhansAra (bhagavatANa) lagavAnane namAra hai| sana sA hoya te bhagavAna che bhaga zabadanA 10 artha che, te A prakAre che 1 jJAna-mabhanta manA pAne yugapata nA2 utAna,
Page #174
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikatre puraSavarapuNDarIkama purapavarapuNDarI ruJce yAdirI yekaye puruSanarapuNDarIkAgi temya / bhagavato varapuNDarIkopamA ca vinirgatA'silA'zugamalImasavAsarve zubhAnumAtrai parizutvAcca yadvA yathA puNDarIkANi pAjAtAnyapi salile vardhitAnyapi cobhayasambadhamapahAya nirlepAnAva alopari ramaNIyAni sadRzyate nijAnupamaguNagaganalena surAsura-naranikarazirodhAraNIyatayA'timahanIyAni paramamusAssspadAni ca bhavanti, tatheme bhagavata karmapAnAtA bhogA'mbhoparddhitA santo'pi nirlepAstadubhayamativartante, guNasampadAspadatayA ca kepalAdiguNabhAvAdakhilamavya janagirodhAraNIyA bhavatIti, nistarastu zAkhAntare'valokanIya / 'purisavaragagrahatyIga' puruSAraga dhahastimya 120 - upamA se yukta kiyA hai usakA kAraNa yaha hai ki prabhu kI AtmA se samasta azubha malina karma naSTa ho gaye hai evaM zubha anubhAvoM se prabhu sabhI prakAra se zuddha hai / dhavala kamala jisa prakAra kIcaDa se udbhUta hone para aura jala meM varjita hone para bhI una donoM se alisa rahatA hai, jalake Upara bahuta hI ramaNIya pratibhAsita hotA hai, tathA sura asurAdikoM dvArA zirodhArya hone se vaha atimahanIya eva parama sukha kA Aspada hotA hai usI prakAra prabhu bhI nAmakarma ke udaya se, karmarUpa paka se paidA hone para eva bhogarUpa jala se savarddhita hone para bhI ina donoM ke sabadha se sarvathA nirlepa rahA karate hai, eva guNarUpasapatti ke Aspada hone se tathA kevalajJAna kI jAgRti hone se ve akhila bhavyajanoM dvArA nirodhArya bhI hote hai / ( purisavaragadhahatthINa ) puruSoM me uttama hastI ke samAna jo hote hai ve puruSavaragadhahastI kahe jAte hai, je varayu DarIkanI upamA ApI che tenu kAraNa e che ke prabhunA AtmAmAthI samasta azubha DAlimA naSTa thaI gayI che temaja zubha anubhAvAthI prabhu sArI rIte zuddha che, zveta kamala je prakAre kIcaDathI utpanna thAya che ane jalamA vadhe che chatA paNa te khannethI alipta rahe che, jalanI upara ahuja ramaNIya pratibhAsita thAya che, tathA sura asura AdikAthI zirapara dhArita hAvAthI te atimahanIya temaja parama sukhane ApanAra ane che, tevIja rIte prabhu paNa nAma karmanA udayathI, rUpa pa kathI peTThA thavA chatA temaja bhAgarUpa jalathI savardhana pAmavA chatA paNa e khannenA sa kha dhathI sarvathA nilepa rahyA kare che temaja guNarUpa sapattinA ApanAra havAthI tathA kevala jJAnanI jAgRti thavAthI te tamAma bhavyajanA dvArA zodhAya paNa thaI laya (purisa-vara-gadha- hatthINa) pu3pomA uttama ghaDastInA devA ne hoga
Page #175
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNI-Toza sa 20 RNikakRtA siddhAnA mahAvIrasya ca stuti 121 purisavaragaMdhahatthINaM loguttamANa loganAhANaM logahiyANaM logagadhayuktA hastino gadhahastina , varAzca te gadhahastino varagandhahastina , puspA varagaghahantina ira purupavaragandhahastinamtemya , gadhahastilakSaNa yathA-- yasya gandha samAprAya, palAyante pare gajA / ta gandhahastina vidyAnnRpatervijayAvaham // iti / ataeva yathA gadhahastigandhamAAya gajAntarANItastato druta palAyya pracchanasthAna prApnuvati, tadvadacinyAtizayaprabhAvavazAd bhagavadviharaNasamIraNagadhasambaddhagadhato'pi-Iti-umara-marakAdaya upadravA drAg dikSu pradravantIti, gadhagajA''zritarAjagad bhagavadAzrito bhanyagaNa sadA nijayavAn bhavatIti bhavatyubhayo sAdRzyam / 'loguttamANa' lokottamebhya , lokeyu-bhatryasamAjeSu uttamAzcaturviMzadatiunake liye namaskAra ho, gahastIkA lakSaNa isa prakAra hai " yasya gandha samAghrAya palAyante pare gjaaH| ta gadhahastinaM vidyAnnRpatervijayAvaham" // jisakI gadha ko sUdhakara bhI anya hAthI bhAga jAte haiM vaha gadhahastI kahalAtA hai| yaha jisa rAjA ke pAsa hotA hai vaha avazya hI yuddha meM vijaya prApta karatA hai| tAtparya yaha hai ki jisa prakAra gadhahastI kA gadha ko sUcakara anyagaja bhAga jAte hai usA prakAra prabhu ke nihAra kI gadha sUgha kara, arthAt-prabhuke bihAra kI vAyu ke saMbaMdha se Iti, Damara aura marakI Adi upadrava milakula zAta ho jAte hai| (loguttamANa) che te purUSavaraMga dhahastI kahevAya che temane namaskAra he gadhahastInuM lakSaNa A prakAre " yasya gandha samAdhAya palAyante pare gajA / / ta gadhahastina vidyAnnRpatervijayAvaham" jenI ga dha sUghavA mAtrathI bIjA hAthI bhAgI jAya te gadhahastI kahevAya che te je rAjAnI pAse hoya che te avazyameva yuddhamAM vijaya prApta kare che tAtparya e che ke je prakAre gadhahastInI gadhane sughIne bIjA hAthI bhAgI jAya che tevI ja rIte prabhunA vihAranI gadhane sughIne atha prabhunA vihAranA vAyunA sa ba dhathI iti Damara ane marakI Adi upadrapa jisa zAta ya ya cha (loguttamANa) yAtrIza matizaya tebhA
Page #176
--------------------------------------------------------------------------
________________ AR Y aupapAtikasUtre 1 1 zayapatraMzadvAgIgugopetatyAt, tebhya 'loganAhANa rokanAyebhya, lokAnA= bhavyAnA nAthA - netAro yogakSemakAritvAditi lokanAthAstebhya / ' loga hiyANa sarvaprANigaNastamme hitA rakSopA pathapradarzakabA logapaIrANa lokapratIpebhya, lokasya bhavyajanasamudAyasya lokahitebhya - loka - ekatriyA lokahitAstebhya / pradIpAsta mano'bhinininAdimiyA natama paTala yapagamena viziSTAtmatatvaprakAzaka tvAtpradIpatuyAstebhya / yathA pradIpasya sakalajanAyeM tulyaprakAzakatrepi cayuSmata eva tatprakAzasukhabhAjeo bhavanti navadhAstathA bhavyA eya bhagavannubhAramamudabhUtaparamAnandasandohabhAjeo bhavanti nA'bhacyA iti pratinadhi pradIpacTAnta, ata eva ca, lokapadena bhanyAnAmena graham / 'logapajjoyagarANa' lokaprayotakarabhya - 7 , cautIsa atizayoM evaM peMtIsa vANI ke guNoM se yukta hona se prabhu lokottama kahalAte hai, aise unake liye namaskAra ho / ( loganAhANa ) bhavyamAnoM ke yoga-kSema-kArI hone se lokanAtha prabhu ko namaskAra ho / ( loga hiyAga ) ekendriya prANiyoM se lekara pacendriya paryanta samasta jIvoM se vyApta isa gloka ke liye rakSAke upAyabhUta mArga ke pradarzaka hone se lokahitasvarUpa prabhuke liye namaskAra ho / (logapavANa) bhavyajanoM ke mana me anAdikAla se ThasAThasa bhare hue mithyAtvarUpI andhakAra ke paTala ke vinAza se niziSTa Atmatattva ke prakAzaka hone se bhagavAn pradIpatulya hai, jisa prakAra dIpaka sakala jIvoM ke liye samAna prakAzaka hotA huA bhI cakSuSmAna jIvA ke liye vizeSa AnaMdaprada hotA hai usI prakAra prabhu ko lakhakara bhavya jIva hI amanda "Anada ke sadroha se sukhI huA karate haiM, aise loka ke pradApasvarUpa ko namaskAra pAtrIza vANInA guNAthI yukata heAvAthI prabhu lAAttama rahevAya che,' temane nabhasThAra ho (loganAhANa) lavya yonA yogakSema DaranAra hovAthA boDanAtha alune namaskAra ho (logahiyANa) kheDe driya prazigothI bhADIne payedriya paryanta samasta jIvAthI byAsa A lAkanA mATe rakSAnA upAyabhUta mAnA aharza hovAthI soDaDitasya prabhune nabhastAra se (logapaInANa) (lavya nAnA manamA anAdikAlathI sAThasa bharelA mitvarUpI a dhakAranA samUhanA vinAzathI viziSTa AtmatatvanA prakAzaka hovAthI bhagavAna pradIpa samAna che, jema dIveA badhA jIvAne samAna prALaka hoya che chatA cakSuvALA jIvAne vizeSa Anadaprada thAya che tevI rIte prabhune joI bhavya jIvA ja ghaNA Ana 4 meLavIne sukha Asa pure che, sevA boDanA anayaspazyane nabhara hai| [loyapajoyagarANa ]
Page #177
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpavarSiNI TokA sa 20 pUNikakRtA siddhA mahAyorasya ca stuti 123 paIvANaM logapajjoyagarANaM abhayadayANa camkhudayANaM maggadayANaM lokAdenA'tra lokyate-dR-pate kAlA''lophena yathAnasthitatayeti vyupatyA lokAlokayorubhayorgragam , tana rokasya-lokAlokalamaNasya sakalpaDhArthasya pradyota -lokAlokapradyotasta kartuM gAla yepA ta lokAlokaprayotakarA lokAlokasaphalapadArthaprakAgAra gagIlAmtebhya / 'abhayadayANa' abhayadayemya -na bhayam abhayam, bhayAnAmabhAno vA abhayam , usobhalakSaga Amano'vasthApigepo mokSamAdhanabhUtamukRSTadhairyamiti yApata, dayante-daratAti tyA , dayadhAto katare pacAdivADhac, abhayamga dayA abhayadayA , yaddA amayA bhayavirahitA tyA sarvajAramAhaTapratimocanamvarUpA anukampA yepA te'bhayadayAstebhya / 'cAbuDhayANa' cabhuye-ya canu -jAna-nivilyastutatvA'prabhAsakatayA ca - sAdRzyAta , tamya tayA -TAyakAcardayAmtebhga , gayA hari gAdizaraNye'raNye lunnttaaphho|(loypnoygraann) lokAlokammarUpa saphalapadArtho ko prakAza karaneke svabhAvavAle lokapradyotakarA ke liye namaskAra ho / (abhayadayANa) abhayadayoM ke liye namaskAra ho| AtmA ko akSobhalamaNa avasthAvizeSa kA nAma abhaya hai, ise mokSasAdhanarUpa utkRSTa dhairyasvarUpa jAnanA cAhiye / ise pradAna karanevAle hone se prabhu abhayadaya kahe gaye hai| athanA-jinakI dayA bhayarahita hai arthAta bhagavAn dvArA pratipAdita dayA samasta jAvoM ke sakaToko dUra karanevAlI hai, bhagavAnane isa prakAra kI dayAkA svarUpa prakaTa kiyA hai ki jisase jInoM ke Upara koI bhI sakaTa nahIM A sakatA hai| (cakkhudayANa ) jJAnarUpacabhu ke dAtAra ko namaskAra ho| prabhu cakSurdaya isaliye kaha gaye ha ki jisaprakAra hariNADhi jatuoM se vyApta jagala me luTero se lUTe gaye lokaleka svarUpa sakala padArthone prakAza ApavAnA svabhAvavALA lokapradyotgene nabha-42 [abhayadANa] malayahayona namAra hai| smAtmAnA msaallalaNa avasthAvizeSanuM nAma abhaya che, ene mokSa sAdhanarUpa utkRSTa dharya varUpa jANavA joIe enuM pradAna karavAvALA hevAthI prabhu abhayadaya kahevAya che athavA-jemanI dayA bhayarahita che arthAt bhagavAna dvArA pratipAdita dayA samasta jIvana ekaTane dUra karavAvALI re bhagavAne e prakAre dayAnuM svarUpa prakaTa karyuM che ke jethI jIva upara koI paNa sakaTa na AvI zake (camkhudayANa) zAna35 yAnA dAtArane nabhanDAra hai| prabhu yakSuIya sevA mATe kahevAya che ke je prakAre hariNa Adi jAnavarathI vyApta ja galamAM luTArAthI laTAyelA 5chI Akhe para pATA bAvIne khADA AdimA dhakkA
Page #178
--------------------------------------------------------------------------
________________ 124 aupapAtika luNTibhya parikAditAnana napi vidhAya hastapAditairgarta pAtitebhya kavi kAyapanonnena vA mArga pradarzayati tathA bhagavato'pi bhavANye rAgadveSaluNTA kaluNThitAmaguNadhanebhyo durAgrahapaTTikAcchAntijJAnacakSurmyA mithyA bomArge pAtitebhyastadapanayanapUrvaka jJAnacakSurdacyA mokSamArga pradarzayanti / etadeva bhagyatareNA''ha 'maggadayANa ' mArgadayebhya -mArga= samyaguratnanayalakSaNa ganapurapatha, yadvA-niSTi " pazcAt AkhoM para paTTI bAdhakara garta Adi meM dhakkA dekara paTake gaye mAnayoM ke liye koI dayAlu mAnava unakI AsokI paTI solakara cazudAtA vana unhe mArgakA pradarzana karAtA hai, usI prakAra prabhu bhI isa agaraNa bhavarUpa araNya meM rAgadveSa Adi luTeroM dvArA AtmaguNarUpa dhanoM ke apaharaNa hone se dInahIna bane hue samasta sasArI jIvoMko ki jinakI jJAnarUpa AsoM para durAgraharUpI paTTI karmAne bAdha rakhI hai aura isIse jinakA jJAnarUpa netra AcchAdita ho rahA hai aura isIke vajaha se jo unmArgarUpI garta me dhakela diye gaye hai, prabhune apane divya upadeza dvArA unheM sat jJAna diyA, isase unakA durAgraha naSTa ho gayA, aura jJAnarUpa antaraga netra nirmala ho jAne se prabhune unhe mokSamArga dikhAyA / isaliye prabhu unake cakSurdAtA samAna mAne gaye hai / isI viSaya ko vizeSa spaSTa karane ke liye sUtrakAra prakArAntara se kahate hai - ki ( maggadayANa ) mokSamArga meM lagAnevAloM ke liye namaskAra ho / yahA ratnanaya yahI mokSamArga hai, athavA guNasthAnoMkI prApti karAnevAlA kSayopazama 1 daine nAkhI devAyelA mANasane jema kAI dayALu mANusa tenI AkheAnA pATA kheAlIne cakSurdAtA banI tene mAga atAve che teja prakAre prabhu pazu A azaraNu bhavarUpa araNyamA rAgadveSa Adi lUTArA dvArA AtmaguNurUpa sapatti luTAI jatA dInahIna banelA samasta sa sArI jIvAne ke jemanI jJAnarUpa AkhA para durAgrahurUpI pATA meAe khAdhI rAkhelA che ane tethIja jenA jJAnarUpI netra DhaMkAI gayA che ane eja kAraNathI je khATA mArUpI khADAmAM dhakelAI gayA che temane prabhue peAtAnA divya upadeza dvArA sat jJAna mAvyu, tethI temanA durAgraha nAza pAmyA ane jJAnarUpa atara ganA maitra nirmaLa thaI javAthI prabhue temane meAkSamArga dekhADA tethI prabhu temanA cakSudghatA samAna manAya che. Aja viSayane vizeSa spaSTa karavA mATe sUtrakAra aAzatarathI he che ! ( maggadayANa ) bhokSa bhArgabhA sagADavAvAjAne nabhasThAra ho ahIM ratnatraya e ja meAkSamAga che ...... O ....
Page #179
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSapiNI-TIkA sa. 20 kRNikakRtA siddhAnA mahASIrasya ca stuti 125 saraNadayANaM jIvadayANaM vohidayANa dhammadayANaM dhammadesayANaM guNasthAnaprApaka kSayopazamamAvo mArgastasya dayA -dAtArastebhya / 'saraNadayANa' garagadayebhya -garagArimANa-karmaripuvIkRtatayA vyAkulAnA prAginA rakSagasthAna vA tasya dayAstebhya / 'jokdayAga' jIvadayebhya --jIvepu-ekendriyAdisamastaprAgipu dayA-saGkaTamocanalakSaNA yepAmiti, yadvA-jIvanti munayo yena sa jIva -sayamajIvita tasya dayAstebhya / 'gohidayANa' bodhidayebhya bodhirjinapraNItadharmamUlabhUtA-tavArthazraddhAnalakSaNasamyagdarzanarUpA tasyA dayA -bodhidayAstebhya / 'dhammadayANa' dharmadayebhya -dharma -durgatiprapatajantumarakSaNalakSaNa zrutacAritrAtmakastasya dayAstebhya / bhAvarUpa mArga hai, bhatrya jIvoMke liye pramu isake dAtAra hai / isaliye prabhu mArgadaya hai / (saraNadayANa) zaraNadAtAroM ke liye namaskAra ho| prabhu zaraNadAtAra isaliye hai ki unhoMne karmarUpI ripu dvArA vazIkRta honeke kAraNa vyAkula bane hue samasta prANiyoM ko nirmaya sthAna meM pahu~canekA upadeza diyA, athavA-tumhArI rakSA kaise ho sakatA hai isakA upAya btlaayaa| (jIvadayANa) jIvoM ke Upara DhayA rasane kA upadeza denevAloM ke liye, athavA-sayamarUpa jIvana ko pradAna karanevAloM ke liye namaskAra ho| (vohidayANa) vodhike dAtAroko namaskAra ho| pramune samasta sasArI jIvoM ko jo mokSAmilApI the unheM tatvArtha ke zraddhAna karane rUpa bodhi ko pradAna kiyA, kyoMki AtmakalyANa ke mArga meM sarvaprathama yahI eka pradhAna sAdhaka hai| isaliye prabhu isa apekSA se bodhidAtAra kahe gaye hai| (dhammadayANa) dharmake vanAra kSaye pazamabhAvarUpa mArga che bhavya jIvane mATe prabhu tenA dAtAra che tethI prabhu bhAzaya cha (saraNadayANa) zahAtArIne namaH412 3 prabhu zaraNa dAtAra eTalA thATe che ke temaNe karmarUpI ripudvArA vazIbhUta thaI javAnA kAraNe vyAkula banI gayelA samasta prANiyAne nirbhaya sthAnamAM pahe cavAne upadeza karyo, athavA temanI rakSA kema thaI zake tene upAya batAvyo (jIvaTayANa)vAnA 2 hayA samavAna paza hevA 2mA sayabha35 pana mahAna u21pAyAne namAra hai| (ghohidayANa) mAdhinA hAtAzane namaskAra ho prabhue samasta saMsArI ane je mekSAbhilASI hatA temane tattvAtha zraddhAnarUpa badhi pradAna karyuM, kemake AtmakalyANanA mArgamAM sauthI prathama Aja eka mukhya sAdhana che e mATe prabhu e apekSAe bAdhi hatAra upAya che (dhammadayANa) dharmanA hAtAzane nmH||2 Do hutibhA
Page #180
--------------------------------------------------------------------------
________________ - aupapAtikama dhammanAyagANaM dhammasArahINaM dhamma-ghara-cAuraMta-caka-baTTINa dIvo ihokteSu vizeSaNeSu ta tyate ityapavyAgyAnam , ' adhIgarthadayezAm / iti karmaNi zeSa razvikSAyA paNDayupate / opanA'vivakSAyA tu, dvitIyAyA so'pi 'karmaNyaN / ityaNupatyA abhayadAyebhya ityAyanieprayogApatterdurvAgyAta / 'yammadesayANa' dharmadezakebhya -dharma mApratipAditalaSaNa , tamya dezakA upadezakAstebhya / 'dhamma nAyagANa' dharmanAyakamya --dharmasya nAyaphA-netAra -janAnAmata karaNe dharmapracArakaraNAd iti yAvata-dharmanAyaphAstebhya / 'dhammasArahINa' dharmasArayibhya --dharmasya sAra thaya dharmasArathayastebhya , bhagavAsu sArathivA''ropeNa dharma rathavAgepo vya yate iti paramparitarUpakamalabArastasmAdyathA sArathayo rathadvAga rathasthAna pathikAn sugvapUrvakamabhISTa sthAna nayanyumArgagamanAditazca pratira dhate, tathA bhagavanto dharmadvArA mokSasthAnadAtAroMko namaskAra ho| durgati meM par3ane se jodhoMko rokanevAlA eka sarvana vItarAga prabhu dvArA pratipAdita zrutacAritarUpa dharma hI hai| prabhune aise dharmakA jIvoM ko apanI divyavANI dvArA upadeza diyA, ata vedharmake dAtAra khlaaye| (dhammadesayANa) dharmadezakoM ke liye namaskAra ho| (dhammanAyagANa) dharmake nAyakoM ke liye namaskAra ho| prabhu dharma ke nAyaka isaliye kahalAye he ki , unhoMne "janatA ke ata karaNa me dharmakA pracAra kiyA hai / (dhammasArahINa) dharmake sArathiyoM ko namaskAra ho| yahA paramparitarUpakAlakAra hai| kyoM ki bhagavAna me sArathiva kA, jara Aropa phiyA gayA hai to dharmame rathatvakA Aropa prakaTa hotA hai| isaliye jisataraha sArathI ratha dvArA rathastha pathika ko sukhapUrvaka abhISTa sthAna para pahuMcA diyA karatA hai, paDavAthI jIvene rokavAvALA eka sarvajJa vItarAga prabhudvArA pratipAdita kRta cAritrarUpa dharmaja che prabhue evA dharma ane pitAnI divyavANI dvArA apaheza bhApyo, bhATa teso ghanA hAtAra vAyA (dhammadesayANa ) - dezahI na nabha2412 / (dhammanAyagANa) ghanA nAyIne nabha42 DI prabhu dharmanA nAyaka eTalA mATe kahevAya che ke temaNe janatAnA ata karaNamAM dhamanI pratyAra uyo cha (dhammasArahINa) dharmanA sAthiyAna namA2 DI. ahI para parita--rUpaka alakAra che, kemake bhagavAnamAM 'sArathitvane Apa karavAthI dharmamA rathane Arepa prakaTa thAya cheA mATe jevI rIte sArathI rathadvArA rathamAM besanAra pathikane sukhapUrvaka abhISTa sthAne pahoMcADI de che temaja khoTA mArgathI tenI rakSA kare che tevI ja rIte prabhae paNa
Page #181
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSadhapiNI-TIkA su 20 kUNikatA siddhAnA mahApIrasya ca stuti 127 mitibhAva / 'dhamma-para-cAurata-caca-baTTINa'-dharma-dara-cAturanta-cakra-vartibhya dAnazIlatapobhAvaizvatasRNA narakAdigatInA caturNA vA kapAyANAmanto nAgo yasmAt , athavA catamro gatIzcatura kapAyAra vA antayati-nAgayatIti, yahA-caturbhirdAnazAlatapobhAvai kRnA ato ramya , 'mRtAvasasite ramye samAptAvanta iSyate' iti vizvakopAt / athavA cacAro dAnAdayo'ntA =avayavA yasya, yadvA ca vAge dAnAdaya atA svarUpAgi yasya, 'anto'vayave svarUpe ca' iti hemacandra , sa caturanta sa eva cAturanta , svArthika prajAyaNa, cAturanta eva cakraeva unmArga gamana se umakI rakSA karatA hai, usI prakAra prabhu ne bhI dharmadvArA jIyoM ko unake abhISTa syAnarUpa muktisthAna meM pahu~cAyA he, eva kumArga-kudharma-se unakI rakSA kI hai / (dhamma-para-cAurata-caka-yaTTINa) dAna, gIla, tapa eva bhAva ina cAra kA sahArA lekara cAra narakAdigatiyoM kA, athavA-cAra krodhAdika rupAyoM sA jisase nAza hotA hai, athavA-cAra gatiyoM evaM cAra kapAyA kA jo vinAza karatA hai, athavA dAna, zIla, tapa eva bhAva inako lekara jo ramya hai, athavA-ye cAra dAnAdika jisake avayava hai, athavA-ye cAra dAnAdika jisake nijasvarUpa he vaha cAturanta hai| anta zabda ke kopoM me " mRtAvavasite ramye samAtAranta ipyate" " anto'vayave svarUpe ca" isa prakAra aneka artha hai| unhIM arthoM ko lekara yahA "anta" zabda ke artha kA spaSTIkaraNa kiyA gayA hai| svArtha ma aN pra yaya karane se "cAturanta " aisA pada niSpanna ho jAtA dharma dvArA jIvone temanA abhISTa sthAnarUpa mukitasthAnamAM pahecAyA che. tabhA hubhAga sudhabhathI temanI 2kSA 30 (dhammavara cAurata cakka caTTINa) dAna, zIla, tapa, temaja bhAva e cArane Azraya laIne cAra narakAdi gati ene, athavA cAra phodhAdi kavAyone je vinAza kare che, athavA dAna, zIla, tapa temaja bhAva e laIne je ramya che, athavA e cAra dAnAdika jemanA avayava che, athavA e cAra dAnAdika jenA nijasvarUpa che te yAturanta cha mata nA apAmA "mRtAravasite ramye samAptAnanta ipyate" " anto'nayave svarUpe ca" sAre mane artha arthA laIne ahI ata zabdanA arthanuM spaSTIkaraNa karavAmAM Avelu che pAthamA aN pratyaya 42pAthI " cAturanta " meSu 56 niSpanna laya cha A vAturanta ja eka cakra che, kemake caka je prakAre bIjAne ukeda kare che
Page #182
--------------------------------------------------------------------------
________________ 128 . aupapAtikato jamajarAmaraNocchedakatvena cakratulyavAt , vara ca tacAturantacakra paracAturatacakram , varapadena rAjacakA'pekSayA'sya zreSThava vyagyate lokadayasAdhakavAt , dharma eva varacAturantacakra-dharmavaracAturantacaka, tAdRzasya dharmAtiriktasyA'sammavAt, ataeva saugatAdidharmA''bhAsanirAsa, teSA tAtvikArthapratipAdakavAbhAvena zreSThavA'bhAvAt, dharmavaracAturantacakreNa vartitu gola yeSAmiti dharmavaracAturantacakArtinastebhya / cakravartipadena paTkhaNDAdhipatisAdRzya vyajyate, tathA hi cavAra =uttaradizi himavAn zepadikSu copAdhibhedena samudrA antA-sImAnaratepu svAmitvena bhavAcAturantA , cakreNa-rala hai| yaha cAturanta hI eka cakra hai, kyoM ki cakra jisa prakAra para kA ucchedaka hotA hai usI prakAra yaha "cAturantacakra" bhI jIvoM ke jama, jarA eva maraNa kA ucchedaka hai| isaliye isame cakra kI upamA sArthaka hotI hai| 'vara' zabda kA artha utkRSTa hai, yaha cAturantacaka me utkRSTatA ghotita karatA hai| rAjacakra kI apekSA yaha cakra utkRSTa hai| kyA ki yaha lokadvaya meM hita kA sAdhaka hotA hai| dharma hI eka utkRSTa cAturanta caka hai, anya nahIM ! isa kathana se anya saugatAdika samata dharma me dharmAbhAsatA hone se tAtvika artha ko pratipAdana karane kA abhAva kathita huA hai , ata uname zreSThatA nahIM hai| isa dharmavaracAturantacakra ke anusAra jinakA vartana karane kA svabhAva hai ve dharmavaracAturantacakravartI kahe gaye hai / " cakravartI " pada se paTkhaDa ke adhipati kA sAdRzya abhivyakta hotA hai / "catvAraHantAH - caturantA" yahA ata zabda kA artha sImA hotA hai| uttaradizA meM himavAn eva zeSa tIna dizAoM meM upAdhi ke bheda se tIna samudra ye caturanta pada se gRhIta teja prakAre A cAturantacaka paNa jInA janma, jarA temaja maraNane ucheda kare cha se bhATe mAmAyanI pabhA sAtha thAya cha 'vara' zahanA artha BSTa che A pada cAturantacakramAM utkRSTatA ghotita kare che rAjacakanI apekSAe A eka utkRSTa che kemake A bane lokamA hitanu sAdhaka thAya che dharmaja eka utkRSTa cAturantacaka che, bIju nahi ! A kathanathI bIjA saugata Adika samata dharmamAM dharmAbhAsatA hovAthI tAttvika arthane pratipAdana kara vAno abhAva kahevAmAM AvyuM che, mATe temAM zreSThatA nathI A dharmavara cAturantacakra anusAra jenuM vartana karavAne svabhAva che te dharmavaracAturanta cavatI kahevAya che "cakavAnI " padathI paTa (cha) khaDanA adhipatinuM mAzya bhalivyAta thAya " catvAra antA caturantA " yahI sanna zane artha sImA thAya che uttaradizAmAM himavAnuM temaja zeSa (bAkInI)
Page #183
--------------------------------------------------------------------------
________________ __ pIyUSayaSiNI-TIkA sa.20 kRNikRtA siddhAnA mahAyorasya ca stuti 129 bhUtapraharagavizeSasAmanyAcAgnirUparanana vartitu gAla yeSA te cakrAtina, cAturantAzca te cakravartina cAturantacakravartina , dharmega-nyAyena vaga zreSTA TataratArthikA'pebhayeti dharmaga , dhamA prAgAnipAtAninivRttinAnagAlAdirUpA , 'dharmA. puNyayama-nyAya-mvabhAvA''cAra-somapA '-Dayamara , taga =zreSTA anyatIrthikApe sayeti dharmaga, te ca te cAturantacakrattinazceti-dharmavaracAturantacakravarttina / yadA cAturata ca tacakra cAturantacakra, vaJca tacAturatacA varacAturantacakra, dharmo varacAturantacakramiva dharmagcAturantacaka tena partitu-vartayitu vA gAla yeSA te dharmararacAturantacakravattinamtebhya , 'dIvo' dvApebhya -masArasamudre nimannatA dvApatulyavAt / 'tANa' gANabhya'-karmakadakiye gaye hai| ina cAra mAmA ke jo svAmI hai ve cAturata hai| cakragada kA artha ranarUpa prahagNa-DAtrapigaipa hai| cakravartI ke caudaha ranA me eka ratna cakra bhA hotA hai / cakravartI ka cakragnasadRza samyakacArikarUpI ratna se vartana karana kA jinakA svabhAra he ve cakravartI hai| dharma gada kA artha nyAya aura prANAnipAtAni-nivRtti, dAna, goTha, Adi bhI hai| dharma se-nyAya se, athanA-prANAtipAtAdi-nivRtti, dAna, mAla-Adi se jo anyatArthikA kA apekSA uttama hai ve dharmararacAturantacakaratA hai| athA-cAturantacakrasadRza dharma se jinakA vartana kA svabhAra hai ve dharmaragcAturantacakarI he / aise dharmacaracAturanacakrAtiyA ke liye namaskAra ho| 'dIvo' -mArasamudra me irate hue prAgiyoM jo dvApa ke samAna AdhAra hai aise prabhu ke liye namaskAra ho / (tAga) kama se kadarthita prANiyo traNa dizAomAM upAdhinA bhedathI traNa samudra e caturanta padathI levAyuM che A cAra sImAonA je svAmI che te cAturanta che cakra zabdano artha ratnarUpa praharaNa arthAt zastravizeSa che. cakravatInA cauda ratnomAM eka rana cakra paNa hoya che cakravatInA cakraratnamadaza samyA ritrarUpI ratnathI varNana karavAne jene svabhAva che te cakravatI che dharma zabdane arthe nyAya ane prANAtipAtAdinivRtti, dAna, zIla Adi paNa che dharmathI, nyAyathI athavA prANAtipAtAdinivRtti, dAna, zIla AdithI je anyatIthinI apekSAe uttama che te dharmavaracAturantacakravatI che athavA varacAturacakasaduza dharmathI jene vartavAne svabhAva che te dharmavaracAturantacakravatI che evA dharmavaracAturantacakravattIone namaskAra ho (dIgo) masAramabhudramA mata prANImAna dIpanA samAna 2 mAdhA
Page #184
--------------------------------------------------------------------------
________________ 230 auSapAtikasUtre tANaM saraNagaI paDadyA appaDihaya-vara-nANa-dasaNa-dharANaM viyaharthitAnA bhavyAnA rakSasakSaNebhya / ataNya teSA bhatryAnA 'maraNagaI' zaraNagatibhya - AzrayasthAnebhya , 'paiTThA' pratiSThAbhya -kAlaye'pi apinAzinAt sthitebhya , 'dIvo' ityAdIni 'paiTThA' ityatAni caturthyayaM prathamAntAni, anekavacana napumakara srotva cAvivakSitam / 'appaDiyahaya-vara-nANa-dasaNa-dharANa' apratihatapara-nAna darzana-dharebhya -pratihata-bhityAyAvaraNaspalita-na pratihatam-apratihata, nAnaJca darzanaJceti jJAnadarzane, yato'pratihate ataeva vare-zreSThe ca te jJAnadarzane varanAnadarzane kelajJAnakeraladarzane, apratihate varajJAnadarzane apratihataparanAnadarzane, tayordharA - apratihatavarajJAnadarzanadharA - samyUgAragarahitakevalanAnakevaladarzanadhArigastemya / 'viyadRcchaumANa' vyAvRttacchamabhya -chAdyate-Aniyate kevalajJAnakebaladarzanaguNAdyAmano'neneti chama--nAnAvaraNIyAdika kamASTaka, vyAvRtta-nivRtta chama yebhyaste vyAvR ke jo trAtA hai aise prabhu ke liye namaskAra ho| (saraNagaI ) bhavyo ke liye AzrayasthAnasvarUpa prabhu ke liye namaskAra ho / ( paDadrA) kAlaya meM bhI avinazvarasvarUpa prabhu ke liye namaskAra ho (dIvo) yahA se lekara (paidvA) taka ke samasta vizeSaNa caturthI vibhakti ke artha me prathamAta prayukta hue hai / yahA ekavacana, napusakatva eva strIca avivakSita hai| (appaDihaya-vara-nANadasaNa-dharANa ) jo apratihata ana ta nAna aura ananta darzana ke dhAraka he, unake liye namaskAra ho| ( viyadRcchaumANa) jinake dvArA AtmA kA svabhAvabhUta kevalajJAna eva kevala darzana AvRta hotA hai aise AThoM hI karma 'chama' zabda se gRhIta hue hai, yaha chadma jinakI AtmA se sadA ke liye dUra ho cukA hai sevA prabhuna nbh24|2 Do (tANa) thI athAtaprANimAnA re bANa marthAta rakSa sevA prabhune nbh-4|2 Do ( saraNagaI ) mavyAne bhATe mAzraya sthAna35 prabhune nabha2712 DI (paiTThA) nae mA avinAzI2535 prabhune nabha 2012 Do (dIpo) paDI thI sadhane (paiTThA) sudhAnamA vizeSa yatA miti arthamAM prathamAnta vaparAyelA che, ahI ekavacana napusakatva (nAnyatara jAti) samara sIla nA ti] vipakSita cha [appaTihaya para nANa dasaNa dharANa] 5 apratihata ana tajJAna ane ane te darzananA dhAraka che temane namaskAra hI (viyaTracchaumANa) manA 612 / mAmAnA svabhAvabhUta usa jJAna tabha04 kevala darzana AvRta thAya che evA ATheya kama "cha" zabdathI gRhIta thAya
Page #185
--------------------------------------------------------------------------
________________ jAyatrANa pIyUSamarpiNI TIkA sU 20 kUNikakRtA middhAnA mahAvIrasya va stuti 131 cchaumANaM jiNANaM jAvayANaM tiSNANaM tArayANaM buddhANa vohayANaM muttANa moyagANaM savvaSNUNa savvaSNUNa savvadarisINa siva-mayalajinamya - svayaM rAgadvepAtru jetRbhya, 6 tamAnastebhya / ' jiNANa ' jApakebhya - jApayanti karmAtUna jayanta bhavyajInagaNa dharmadezanAdinA prerayantAti jApakA, jidhAtorNI ' krIDjInA Nau ' itisUtreNa Ale puki jApi iti NyantAddhAtolijAparUpasiddhi, tebhyo jApakebhya / 'tinnANa' tIrNebhyasvaya samAraudhasasArArNava tIrgA = uttIzAstabhya / 6 tArayANa ' tArakebhya - tArayantyanyAn iti tArakAstebhya " 1 buddhANa' yuddhebhyasya vo prAptebhya / 'pohayANa' bodhakebhya - codhayantyanyAn iti yodhakAstebhya / ' muttANa ' muktebhya - amocipata svaya karmanandhAditi muktAstebhya / ' moyagANa' mocakabhya - mucyamAnAna ayAn prerayaaise vyAvRttamavAle siddha prabhu ke liye namaskAra ho / ( jiNANa ) rAga dveSa Adi ataraga ganuoM ke vijetA aise prabhu ke liye namaskAra ho / ( jAvayANa ) jo karmaganuA ke jItane ke liye udyata bhavyagagoM ko dharmadezanAdi dvArA prerita karate dh ve jApaka hai, aise jApaka siddha prabhu ko namaskAra ho / ( tinnANa ) sya sAra samudra se jo pAra hue haiM ve tIrNa hai, aise tIrNa mitra prabhu ko namaskAra ho / ( tArayANa) jo para ko pAra kara dete hai ve tAraka he, aise tAraka prabhu ko namaskAra ho / ( buddhANa ) svaya bodha ko prApta jo hote hai ve buddha kahalAte hai unako namaskAra ho / ( pohayANa ) para ko bodha karane vAle prabhu ke liye namaskAra ho / ( muttANa) mukta prabhu ke liye namaskAra ho / (moyagANa) che A 'chama' jemanA AtmAthI sadAne mATe dara thai cukelA che evA vyA vRttachadmavANA siddha prabhune nabhasDara ho (jiNANa) rAgadveSa mAhi ataraMga zatrubhonA vikretA sevA siddha prabhune nabhamra ho ( jAvayANa) ke shtruene jItavAne mATe ucata (taiyAra) bhavyagaNAne dha dezanA Adi dvArA prerita ure he te laya he sevA laya siddha prabhune nabhasDAra ho ( tinnANa) pene sa sAra samudrathI pAra thaelA che te tINu kahevAya che evA tINuM siddha abhune nabhamDAra ho (nArayANa) ne mIlane pAra utArI he che te tAra che mevA tAra prabhune namasdAra ho (budvANa) pote godhane prApta thayelA che te yuddha hevAya tebhane nabhasjara ho ( nohayANa) jInnane godha 42vAvAjA asune nabhanDAra ho (muttANa) bhuta prabhune namamnara ho (moyagANa) jIlane 1
Page #186
--------------------------------------------------------------------------
________________ opapAtikamatra maruya-maNaMta-maskhaya-mavvAbAha-mapuNarAvitti siddhigaDanAmadheya ntIti mocaphAstebhya , 'sabannUNa' mavazebhya -sa-makaranyaguNa-payAyalakSaNa vastujAta yAthAtathyena jAna tIti sarvanAstebhya , 'sayadarisINa' sarvarNimya - sarva-samasta pArthasvarUpa sAmAnyena draSTu gITha yepA ta sarpa-zinaratabhya , sthAna vizeSaNamAha-'sipa' ziva-nigvilopAvarahita nAchira-kalyANamayama, 'ayala' acalam svAbhAvikaprAyogikacalanakriyAzUnyam, 'aruya' arajam-avidyamAnA jA yatra tat , avidyamAnagarIramanaskatvAd AdhinyAvirahitami yartha , 'agata' ana tamavidyamAno'nto nAgo yasya tat, ata eva-'arasaya' akSayam-nAsti legato' pi kSayo yasya tat-avinAzIyartha , ' avyAgAha' atryAnAdham-na vidyate vyAgAdhApIDA dravyato bhAvatazca yatra tat / 'apuNarAvitti' apunarAvRtti-na masAre punarAvRtti =punaravataraNa yasmAt tat , yatra gavA na kadAcidapyAtmA nivartate, samAmnAtamanyadUsaroM ko mukta karAne vAle siddha prabhu ke liye namaskAra ho| (savaNNUNa sabadarisINa) sarvajJa-samasta gugaparyAyasvarUpa vastusamUha ke yugapat yathArtha jJAtA ke liye namaskAra ho, evaM yathArtha draSTA ke liye namaskAra ho| nizepAkAra bodha kA nAma jJAna eva sAmAnyAkAra nodha kA nAma darzana hai| (siva-mayala-masya maNata-makkhaya-mavAvAha-mapugagavitti siddhigaThanAma peya ThANa sapattANa) nikhila upadravoM se rahita hone ke kAraNa gira-kalyANamaya, acala svAbhAvika eva prAyogika kriyA se zUnya, aruja zArIrika eva mAnasika vyAdhi aura Adhi se sarvathA parivarjita, ananta, avinAzI, ataeva akSayasvarUpa, anyAvAdha-dravya aura bhAna donoM prakAra kI pIr3A se nirmukta, apurAvRtti-jahA jAkara phira masAra me bhuData rAbavAvA siddha pramune nmH4||2 Do (savaNNUga saJcadarisINa) sarvajJa samasta-guNa-5ryAvarU5 vastumamUhanA yugapata yathArtha jJAtAne namaskAra ho, temaja yathArtha draSTane namaskAra ho vizeSAkAra bodhanuM nAma jJAna tabha04 sAmAnyA42 sAdhanu nAma zana , (sira mayala maruya-maNata-maksa yamavyAgAha-mapuNarAvitti siddhigainAmadheya ThANa sapattANa) sa47 padravothI rahita hovAnA kAraNe ziva-kalyANamaya, acala-svAbhAvika temaja prAyogika sthiAothI zanya, arUja-zArIrika temaja mAnasika vyAdhi ane AdhithI sarvathA parivarjita (mukata), anata, avinAzI ane tethI akSaya-svarUpa,avyAbAdha dravya ane bhAva banne prakAranI pIDAthI nimukta, apunarAvRtti-jyA jaIne pAchu
Page #187
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpayarpiNI-nokA m 20 kRNinA midvAnA mahAvIrasya ca stuti 132 ThANa sapattANa, namotthu Na samaNassa bhagavao mahAvIrassa gApi- 'na ma punagapartata na ma punagavartata' iti / ityam-uktaziva vAdivizeSaNaviziSTam / 'midigadanAma peya' midvigatinAmadhayam , sidvigatiriti nAmadheya-nAma gamya tata midvigatinAmakam 'ThANa 'myAnam-myAyate'mmina iti sthAna kAgramaNama, 'sapattAga' mamprAptabhA-mamAzritabhya / Tyadanadhi-samuccayena sarvamidApe yA vizeSagopAdAnapUrvara nama kAmAkyamabhivAya samprati bhagamanmahAvArodezyaka namaskAramabhi patte-'namItyu Na' namo'stu gala-'samaNassa bhagavao mahAvIrassa' amaNAya bhagavata--mahAnAgaya, atra yamagaMgadenAyamayoM bodravya -parakRtasthAna-nivAsAdaggasama, pagaparopamargapvaprakampa nAgigmima , tapaslejomAnAnalasama , gambhIratvAdjAna kA apatagga nahA hore se midvigati nAmaka sthAna ko-loka ke agrabhAga ma sthita mukti yAna ko-prApa hA zrI midA ko namaskAra ho| yahA naka ke ina pizeSagoM se samasta midA kI apekSA se namaskAra kA kayana kiyA gayA hai| ana bhagavAna mahApAra ko u ya ka ka yahA se namaskAra karane kA kathana sUtrakAra karate hai-( namotyu Na samagassa bhagavao mahAvIrassa jAdigarassa titvagarassa jAva sapAriukAmamsa mama pammAyariyassa dhammovadesagamsa ) zramaNa bhagavAna mahAnAra ke liye namaskAra ho| zramaNa gaTa se marakAra ne prabhu mahAvAra ma ina vizeSatAoM kA kayana kiyA hai, ve kahate hai bhagavAna mahAvAra marpa kI taraha parakta sthAna meM nivAsa karane ke kAraNa sarpa-sadRza he| parApaha va upanagoM ke Ane para bhI prabhu aprakapa the, ata ve girisama he / tapa eva tejake dhAraka hone se prabhu agni-jaise pratApazAlA hai| gAbhArya eva jJAnAdikarUpa sa sAmA jIvane avataravu na thAya evA siddhigati nAmanA sthAnane lekanA agrabhAgamA rahelA muktisthAnane prApta thayela zrIsiddha prabhune namaskAra che ahI sudhInA A vizeSaNothI samasta siddhonI apekSAe namaskRAranuM kathana karyuM che. have bhagavAna mahAvIrane uddezIne ahI thI namaskAra karavAnuM na ma 2-(namotthu Na samaNarasa bhagavao mahAvIrassa Aggirama titya garamma jAra mapAniukAmamsa mama dhammAyagyissa dhammopadesagassa) bhae savAn mahAvIrane namaskAra he zramaNa zabdathI sUtrakAre prabhu mahAvIramAM A vize patAnuM kathana karyuM teo kahe che ke bhagavAna mahAvIra sapanI peThe bajiAe karelA nivAsasthAnamAM rahevAne kAraNe sarSa jevA ke "ha temaja upasargo AvatA paNa prabhu dhrujI jatA nahi, mATe te parvata
Page #188
--------------------------------------------------------------------------
________________ opapAtikamare - Adigarasta titthagarasta jAva saMpAviukAmassa mama dhammAyajJAnAniglAkagyAtmayAdAmArapAta mAgaramama / nigalambana pAda gaganasama / muga gayoraThazitavikArabhAvAd vRkSasama / aniyataprativAda bhramarasama / sAgbhayodvignavAt mRgasama / sarvasahatvAda dharagisama / kAmagogodabhava ve'pi viSayaviraktatayA padajalopari vartamAnakamala panirlepa vAta kamalasama / lokAlokayorapizapatA prakAzaka vAdavisama / sarvatrA pratihatagatitvAtpavanasama / sa evabhUto bhagavAnastIti bhAra / bhagarate-samagrezva ryayuktAya, mahAnArAya-mahAzcAsau vAra -- vIra vikAto'-ammAdvAtorigupadhavAkapratyaye vIra -kapAyAdimahAripupijetA iyartha , tasmai mahAvIrAya=asyAmavasarpiNyA caturviMzatitamacaramatIrthakarAya / 'Adigarassa' Adikagaya, 'titthagarassa' tIrthapharAya, 'jAva sapAviukAmassa' yAvat samprAptukAmAya-yAvacchabdAt- 'sayamavudassa' ityArabhya-- ratnoM se bhare hue hone ke kAraga, era mayAnA ke dhAraka hone ke kAraNa prabhu samudatulya hai / gagana kA taraha nirAlaya, vRkSakI taraha susa eva dukha meM adargitavikArabhArayukta, bhramara kI taraha aniyatavRttimapanna, mRga kI taraha isa rAsArarUpA bhaya se ayata nasta, dharigI kI taraha kSamA ke bhaDAra ve prabhu hai / prabhu kAmabhoga se upanna he to bhA vipayoM se virakta hone ke kAraNa papha se utpanna eva jala se sardrita kamala kA taraha bilakula vaiSayika bhAvoM se nirlima hai, isaliye prabhu kamala jaise ha / prabhu loka aura aloka ke samAnarUpa se prakAgapha hai, isaliye ramitulya he / prabhu sarvatra apratihata-vihArI hai, isaliye vAyu jaise haiN| prabhu samagra aizvaryasampana hai, isaliye bhagavAn hai| prabhu eka mahAvIra hai, jevA de tapa temaja tejanA dhAraka hovAthI prabhu agni jevA pratApazAlI che gAbhI temaja nAnAdikarU5 ranethI bharelA hovAnA kAraNe, temaja maryAdAnA dhAraka hevAnA kAraNe prabhu samudra samAna che AkAzanI peThe nirA la ba, vRkSanI peThe sukha temaja du khamA na dekhAya jene vikAra evA, bhramaranI pi0 aniyatavRttio patta, mRganI peThe A - se sArarUpI bhayathI atyata trAsI gayelA, dharatInI peThe samAnA bha DAra, te prabhu che prabhu kAma bhogathI utpanna thayelA che to paNa viSayothI virakana hevAnA kAraNe kIcaDathI pidA thayela temaja jalathI vadhelA kamaLanI peThe bilakula viSayanA bhAvathI nirlepa che, tethI prabhu kamala jevA che prabhu loDa ane alakane samAnarUpathI prakAza che tethI vi (sUrya) samAna che prabhu samagra-ezvaryasa panna che tethI bhagavAna che prabhu eka mahAna vIra che, kemake temaNe kaSAya Adika
Page #189
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNI TIkA va 20 kRNikakRtA siddhAnA mahAvIrasya ca stuti 135 ' siddhigainAmadheya ThANa iyatvadhi grAhyam / atAnAna vizeSa -' sthAna prAptebhya iti prAguktam uha tu 'sapApikAmassa ' " - prAptukAmAya - mokSagAmine--ityucyate, cagmasya tArthasrasya kRNimnRpaNAsanakAla vidyamAnavAta | 'mama dhammAyariyarasa' mama dhamAsscAyAya = jJAnAcArAtpiJcabhicAradhArakAya, na tu kalAcAyAya, kyoM ki unhoMne rupAyAdika ataraMga ganuoM para vijaya grAma kA hai| mahAvAra prabhu isa avasarpiNa kAra ke caunIsameM antima tArthakara ha / "jAdigarassa " isa pada - dvArA prabhu meM apane zAsana kI apekSA dharma kI jAdikartRtA prakaTa kA gayI hai / bhagavAna mahAvAra caturnidhagha ke sthApana ha / "jAna" paDhase " mayasamuddharasa yahA se lekara " siddhiganAmaya ThANa 17 yahA takakA pATha sagRhIta kiyA gayA haiM / yahA isa pATha meM utanI vizeSatA pahile pATha kA apekSA jAna lenI cAhiye ki pahile pATha meM " ThANa sapattANa-sthAna samAptebhya. " aisA pada rasA gayA hai aura yahA para "ThANa sapAnikAmamsa-myAna samAptakAmAya " aisA pATha rasA hai, kyoMki prabhu mahAvIra abhI usa sidvigatinAmaka sthAna kA prAmi karanevAle hai / ' mama vammAyariyassa ' - kozika kahate hai ki ye zramaNa bhagavAn mahAvIra prabhu, jo ki jJAnAcA paoNca prakAra ke AcAro ke vAraka hone ke kAraNa mere dharmAcArya hai, kAcArya nahIM, unake liye namaskAra hai / isase yaha sUcita hotA hai ki jo jJAnAcA paoNca prakAra AcAroM ka dhAraka hai ve hA dhamAcArya kahe jAte haiN| ThANa sapattANa " (6 66 ataraga zatruo para vijaya prApta karyAM che mahAvIra prabhu A avasarpiNI kAlanA cAvIsamA atima tIrthaMkara che ' Adigarassa" me pahathI alubhA peAtAnA zAsananI apekSAe dharmanA AditkRpaNu pragara karyuM che bhaga vAna mahAvIra caturvidha saghanA saMsthApaka che 'nAva' padmathI sayasanudvasa mahI thI sardhane "sidvigainAmadheya ThANa '" ahI sudhInA pA levAmA AvyA che ahI A pAThamA eTalI vizeSatA pahelA pAnI apekSAe jANavI joI e ke pahelA pAThamA 66 ThANa sapattANa " -sthAna saprAptebhya " yevu yada vaparAyu che ane ahI ThANa sapAvikAmarasa sthAna saprApnukAmAya " sevA pATha lIdhA che, kemake prabhu mahAvIra haju te siddhigatinAma sthAnane prApta DavAvAjA che " mama dhammAyariyassa " azi he te zrabhAga bhagavAn ke je jJAnAcArAdi pAMcaprakAranA AcArAnA dhAra hovAnA kAraNe dharmAcAya che, lAcAya nathI, evA prabhu ne namaskAra hai| AthI ema sUcita thAya che ke je jJAnAcArAdi pAcaprakAranA AcArAnA dhAra hAya 66 mArA dd
Page #190
--------------------------------------------------------------------------
________________ striilingk riyassa dhammovadesagassa, vadAmi Na bhagavata tattha gaya ihagae, pAsau me bhagava tatthagae Dahagayati-kaha badaDa NamasaDa, vadittA dharmAcAryatvameva prakaTIkaroni-dhammosTesagarasa' dhopaTezakAya, yunacAritraNarUpa dharmaprarUpakAya, padAmi Na bhagarata tatyagaya dagae vada galu bhagarata tagatamihagata yaha gata campAnagarAsthito'ham komika taragata-campA nagarAmamApa-grAma sthita bhagara ta mahAvIra, vande-pUrvoktastulA stutinipaya karomi / 'pAsau me bhagA tatthagae dAgaya tira1' pazyatu mA bhaganAn taragata dahagatamiti kRpA-manapAt taragato-dUrasthito bhagavAn ihagata vyavadhAnana sthita mA pazyatu iti pAutyusvA-vaha NamamaTa, vadittA NamasittA' vadate-stauti, namasyati-paJcAlanamanapUrvaka pragamati, vantimA namasthinA 'dhammovadesagassa' bhagAna vAra zrutacAritrarUpa dharmakA upadeyA karate haiM, isaliye ve dharmopadezaka hai, ata aise vAraprabhu ka liye namatkAra ho| kogika gajA isa prakAra kahakara pramuvAra ko parokSa vadana karate hai phi-( tatthagaya ihagaetti kaTu vadai Namasai) ve vIraprabhu ki jinheM mai Tasa samaya namaskAra kara rahA hU, yadyapi mare prayakSa nahIM hai tathApi ve isa cpaangr| ke pAsa ke grAma me nirAjamAna hai aura mai yahA para ha, ata yahA capAnagaro me rahA huA bhai upanagaragrAma ma virAjamAna vAra prabhu ko namaskAra karatA hai| " pAsau me bhagava tatthagae dahagaya" va prabhu vahA para virAjamAna hote hue vyavadhAna se sthita mujhe apane jJAnarUpA netra dvArA dete| isa prakAra kahakara kogika rAjAne prabhu ko vadana kiyA etra namaskAra kiyApacAganamanapUrvaka namaskAra kiyA / (badittA namasittA sIhAsaNavaragae puratyAbhimuhe cha bhane 1 payArya havAmA Ave "dhammovadesagasma" mAvAna mahAvIra zrutacAritrarUpa dharmanA upadezaka che tethI teo dhamopadezaka che, mATe evA mahAvIra prabhune namaskAra ho keNika rAjA A prakAre kahIne prabhu pIrane pakSa pahana 72 7 (tathagaya ihagaetti kaTTa vadai Namasai) te vIra prabhu ke jemane hu A amane namaskAra karI rahyo chuM te che ke mane pratyakSa nathI te paNa teo A ca pAnagarInI pAnA gAmamAM che ane ha aha chu, AthI huM ahI ca pAnagImA rahIne upanagara gAmamAM virA bhAna pIra prabhune nabhADA2 -3 pAsau me bhagava natthagae ihagaya ] prabhu tyA virAjamAna hovA chanA dUra rahelA evo mane pitAnA jJAnarUpI netradvArA jue A prakAre kahIne teNika rAjAe prabhune vadana thA,
Page #191
--------------------------------------------------------------------------
________________ 137 popapaNI TokAsa 20 kRNikakRta pravRtti yAta mahakAra NamasittA sIhAsaNavaragae purasthAbhimuhe nisIyaDa, nisIittA tassa pavittivAuyassa adbhuttara sayasahassa pIDadANaM dalayai, dalasttA sakAreDa mammANeDa, sakAritA samANittA evaM vayAsI || sU0 20 // 'sIhAsaNAra gae' siMhAsananaragata, 'puratyAbhimuDe' paurastyAbhimukha - pUrvAbhimusa sana 'nisIyATa' nipAti - upaniti, 'nisIuttA' nipaya - upanitya ' tassa pavitti - vAuyamsa' tasmai pravRttitryApratAya - bhagavanAgamananivankAya, 'aTTuttara sayasahamsa pIdANa dalya | aSTottara gatamahasra prItidAna yati-aSTAdhika lakSamita rAjatamudrArupa prAtidAna = tuSTirAna pAritoSika dadAti / ' dalaittA sakAreDa samANe ' sakaroti vAdinA samAnayati AsanAnniA, dAna vidhisahitameva bhavyamya bhavati iti bhAna / ' sAritA sammANittA evaM vayAsI ' satkRya = satopya, samAya= sammAna vidhAya, eva vakSyamANaprakAreNa avAdIt // sR0 20 // , nisIyas ) vadana namana karaka vaha koNika rAjA apane siMhAsana para pIche jAkara pUrva kA tarapha mukha karake baiTha gaye / ( nisIittA tassa pavittivAuyassa aTThattara sayasamsa pIudA dalayaTa ) baiThakara phira unhoMne usa dagavAhaka ko prItidAna me - pAritoSikarUpase 1 lama 8 cAdA kI mudrAe~ dA / ( dalaittA sakArei sammANe ) dekara usakA sUna satkAra kiyA aura samAna kiyA, ( sakAritA mANitA yAsI ) Adara satkAra kara cukane para phira rAjAna usase isa prakAra kahA- ||suu0 20 // tebhana nabhamjara ryApa yAga- nabhana - pUrva nabhasTAra arthA ( vadittA namasittA sIhAsavara puratyAbhimuhe nisIyai ) vahana nabhamjara urIne te aNijrAnna peAtAnA sihAsana para pAchA jaIne pUrva tarapha mukha karIne besI gayA ( nisIittA tassa pavitinAuyassa anuttara sayasaharasa pIidANa layai ) mesIne pachI temaNe tema dezavAhakane prItidyAnamA pAritASika ( InAma ) rUpe 1 lAkha 8 mudrAe ApI ( dalaittA sakkAreDa samANei ) dachane teno bhUNa bhAra jyo mana sanmAna yu (sakkArittA samANittA eva vayAsI) Adara satkAra karI suyA pachI rAjAe tene A prakAre kahyu (sU 20)
Page #192
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( 0 21 - pravRttipya / pRtaM prati pUNikasyAdezaH ) auSapAtikasUtre mUlam -- jayA NaM devANuppiyA / samaNe bhagava mahAvIre ihamAgacchejA, iha samosarijA, iheva capAe NayarIe vahiyA puNNabhadde ceie ahApaDiva oggaha ogivhittANaM arahA jiNe kevalI samaNagaNaparikhaDe sajameNaM tavasA appANa bhAvemANe viharejA, tayA Na tuma mama eyamaTTa nivedijAsi-tti kaTTu visajjie || sR0 21 // 138 TIkA- rAjA kUNiko bhagavadvArtA nivedaka puruSamAdizati ' jayA Na ' ityAdi / yadA khalu devAnupriya ! zramaNo bhagavAn mahAvAra ihA''gacchet, iha samavasaret, ihaiva campAyA nagI bAhye pUrNabhadre caiye yathApratirUpamavagrahamavagRhya arahA jina kevalI zramaNagaNaparivRta sayamena tapasA''mAna bhAvayan viharet, tadA khalu mahAmetamarthaM nivedayeritikRcA visarjita // sU0 21 // jayA paNa ityAdi ( devANuppiyA) he devAnupriya ! ( jayA Na ) jisa samaya ( samaNe bhagava mahAvIre) zramaNa bhagavAn mahAvIra prabhu ( ihamAgacchejA ) yahA para vihAra karate hue padhAre, ( iha samosarijjA ) yahA~ samavasRta hoM, aura ( iheva capAe rate hiyA puNNabhade ceie ahApaDirUva oggaha ogivhittANa arahA jiNe kevala samaNagaNaparivuDe sajameNa tavasA appANa bhAvemANe viharejjA ) isa capAnagarI ke bAhara pUrNabhadra nAmaka udyAna me yathApratirUpa - sAdhu ko kalpane yogyaavagraha - vasati kI AjJA vanamAlI se grahaNa kara ve zramaNagaNa se parivRta arahA jina jayA Na' tyAhi 6 (davANuppiyA) / he devAnupriya / ( jayA Na) ne samaye ( samaNe bhagava mahAnIre, zramaNa bhagavAn mahAvIra alu ( ihamAgacchejjA ) vihAra uratA 4ratA bhar3I padhAre, ( iha samosarijA ) sahI sabhavasRta thAya, ane ( iheva capAe yarIe vahiyA puNNabhadde ceie ahApaDirUva oggaha ogiNhittANaM arahA jiNe velI samaNagaNapakhiDe sajameNa tavasA appANa bhAvemANe viharejjA ) bhA capAnagarInI bahAra pUrNabhadra nAmanA udyAnamA yathApratirUpa-sAdhune kalpavA ceAnya avagraha-vastInI AjJA grahaNa karIne tee zramaNugaNathI vIMTaLAelA arA jina kevalI bhagavAna mahAvIra svAmI sattara prakAranA sayama vaDe
Page #193
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSapiNI TIkA sU 22 pUrNamadrodayAne bhagavadAgamanam 139 mUlam- tae NaM samaNe bhagava mahAvIre kalaM pAuppabhAyAe rayaNIe phulluppala-kamala-komalu-mmIliyammi ahapaDure pahAe rattAsoga-ppagAsa-kisuya-suyamuha-guMjadvarAga-sarise kama TIkA-'tae Na' dayAdi / tatastadanantara pala amago bhagavAn mahAnAra 'ka' kanye dvitIyadivase 'pAuppabhAyAe rayaNIe' prAduSprabhAtAyA prakaTAbhUta prabhAtAyA rajanyA 'phulluppala-kamala komalu mmIliyammi'phulo-rapala kamala komalonmArite-phulla vikasita ca tat-utpala-pama, kamalazca-citramRga -hariNavizeSa , tayo komala mRTu kam , unmIlitapatrANA nayanayozconmIlana yasmin tattathA tammina , ina pabhAtavizeSaNam / 'aha' atha-anantara-rajanIparyavasAnA'nantaram-'paDure' pANDura-zukle 'pabhAe' prabhAta prAta kAle, atha sUryavizeSaNAnyAha-'rattAsoga' ityAdi / 'rattAsoga pagAsa kiMsuya-suyamuha-guja rAga-sarise' raktADagoka-prakAza-kiMzuka zukamuma - gujA'rdrarAga-- sadRze, raktA' kevalI bhagavAn mahAvIra svAmI mAha prakAra ke niyama se aura nAraha prakAra ke tapa se apanI AtmA ko bhAvate hue jana vicara, (tayA Na) tara tuma nizcaya se (mama eyamaha nivedinAsi) mujhe yaha samAcAra nivedita karanA, (ttikaDe visajie) aimA kahakara use visarjita kara diyA muu021|| 'tae Na' ityAdi-- (tae Na) tadanantara (samaNe bhagava mahAvIre) zramaNa bhagavAn mahAvIra (kalla) dUsare dina (pAuppabhAyAe rayaNIe) jisame prabhAta prakaTa ho cukA hai aisI rajanI ka hone para (phullu-ppala-kamala-komalummIliyami ahapaDure pahAe) tathA niphasita kamalapatroM eva citramRga ke nayanoM kA unmIlana jisame ho cukA hai aise zubhra AbhAyukta prAta kAla ke hone para, tayA (rttaasog-ppgaas-phiNsuyane bAra prakAranA tapa vaDe pitAnA AtmAne bhAvita karatA jyAre vicAre (tayA Na) tyAre tame 432 (mama eyamaTTha nivedijAsi) bhane the sabhAyA2 nivedana 4202 (ttikaTTa nisajie) sema DIna tene vihAya yo [sU 21] 'tae Na' tyAdi (tae Na) tyA2 pachI (samaNe bhagara mahAvIre) zrabhara lagavAna mahAvIra (kalla) mI hipaye (pAuppabhAyAe rayaNIe) te rAtrinu nyAre pramAta ghaTa thayu, (phullu-ppala-kamala komalu-mmIliyami ahapaDure pahAe) tathA vikaselA kamalapatro temaja citramRganA nayana tyAre ughaDI cukyA heya evI zula mAlavANe prAta 45 thayo, tayA ( rattAsoga-pagAsa-kiMsuya-suyamuha
Page #194
--------------------------------------------------------------------------
________________ 140 aupapAtikamatre - - - lAgara-saMDa-bohae uhiyammi sUre sahassarastimmi diNayare teyasA jalaMte,jeNeva capANayarI, jeNeva puNNabhadde ceDae,jeNeca vaNasaDe, zoka =prasiddhavRkSa -nasya prakAza =prabhA, ma raktADagokaprakAra saca kiMzuk=pApuSpa, zukamukha ca, gunA raktaga phalaviya-nana ca raktAbhAga, tapA yo gagaraktavarNe tena sadRza -samAna tasmina-tattunya niyukta, 'magagara-saDa-gohae' kamalA''kara paNTa-bodhake-kamalAnAmAkaga kama gepattibhyAnAti naTAgAnya , tayu magara yAni paNDAni-kamala panAni, tepA boraka vikAzaka tasmina-kamala pArikA kArigA yartha , 'uTThiyammi' uthite-udite 'mare' maya, puna kIdRge' 'sahamsarasimi diNayara teyasA jalate' sahasrarazmau dinakare tejasA jalati-mahasra-mahasraparimitA rammaya migNA yasya sa tasmin tAdRze dinakare--divasakArake, tejasA-vigNapukhnena, jalati-jAjanyamAna sati, 'jeNeva capA NayarI' yanaiva campA nagarI vartata iti zeSa / 'jeNepa puNgabhade cedae' yatraiva pUrNabhadra caiyamudyAnamasti / 'jeNeva paNasaDe' yatraica unapagda , 'jeNeva asogavarapAyave' yatraivAzokavarapAdapa , 'jeNeva puDhavisilApaTTae' yauna pRthvIsuyamuha-gujaddharAga-sarise kamalAgara-saDa-pohae ) rakta-azoka ke pramAgatulya, palAzapuSpa ke samAna, zuka ka muga ke samAna aura gujA ka Adhe bhAga kI lalAI ke samAna, kamalavanA ko vikasita karanevAlA prabhAta hone para, (uThiyami sUre) AkAza me sUrya kA udaya hone para, aura pazcAt (sahassarasimi diNayare teyasA jalate) sahasrakiraNavAlA dinakara jaba apane tejase AkAza meM camakane lagA taba (jeNeva capANayarI jeNeva puNNabhahe ceThae jeNeva vaNasaDe jeNeva asogavara pAyave jeNeva puDhavIsilApaTTae teNeva uvAgacchada) jahA~ vaha capAnagarA thA, jahA~ vaha pUrNabhadra udyAna thA, jahA~ vaha azoka varavRkSa thA, jahA~ pRthivAzilApaTara thA, vahA gujaddharAga-sarise) 24 mazAinI prAsamAna,zizu-suDAnA puNya samAna, zukamukha-popaTanA mukhya samAna, ane gujAnA ardhabhAganI lAlAza samAna (kamalAgarasaDabohae) masAno panAne bhAsAvANu amAta yatA (TThiyammi sUre) mAzamA sUrya ya yatA bhane pachI (sahassarasimi diNayare, teyasA jalate ) shsddivaann| sUrya nyAre potAnA tapa mAzamA yama / mAyA tyAre, (jeNeva capANayarI jeNeva puNNabhadde ceie jeNeva vaNasaDe jeNeva asogavarapAyave jeNeva puDhavIsilApaTTae teNeva uvAgacchai) yA ta ya,pAnagarI hatI, jyAM te pUrNabhadra ughAna hatuM, jyA te azaka varavRkSa hatu ane jyA
Page #195
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpayapiNI-TokA sa 22 pUrNabhadrAdayAne bhagavadAgamanam 141 jeNeva asogavarapAyave jeNeca, puDhavIsilApaTTae teNeva uvAgacchaDa, uvAgacchittA ahApaDirUva oggaha ogiNhitANa asogavarapAyavassa ahe puDhavimilApaTTagasi puratthAbhimuhe paliyaMkanisanne- arahA jiNe kevalI samaNagaNaparicuDe sajameNaM tavasA appANa bhAvemANe viharai // sU0 22 // zilApaTTano'sti, teNeva uvAgacchara tatropAgacchati, upAgaya, 'ahApaDisva' yathApratirUpam-yathAsAkalpa, 'oggaha' apagraham-AjAm, 'ogimhittA Na' avagRya-hAvA salu ' asogArasAyavamsa ahe 'azokavarapAdapasya adha =adha pradeza, 'puDhavisilApagasi' pRthvAzilApar3ake-pRthvAzilApaTakopari, 'puratyAbhimuhe' paurasTAbhimusa -pUcA'bhimusa 'paliyaphanisanne' panyaniSaNNa -panyakena--pala yAtira |ten AsanavizeSeNa nipaNNa -upaviSTa , 'arahA' arahA -lavidyamAna-raha -"mAtam sya so'rahA -kevalajJAnanalena sarpaja , 'jiNe' jina -rAgadvepavijetA, 'kevalI' prAptakevala tAna , 'samagagagaparivuDhe 'zramagagagaparimRta -mAdhuparivAramayukta 'sana mega tarasA appAga bhAvemANe' sayamena tapasA AtmAna bhAvayana 'viharaTa' viharati sma / / sU0 22 // padhAre / (uvAganchittA ahApaDimba oggaha ogihittANa asogavarapAyavassa ahe puDhavIsilApaTTagasi puratyAbhimuhe paliyaphanisanne arahA jiNe kevalI samaNagaNaparipuDhe sanameNa tasA appANa bhAvemANe viharada ) padhArana ke bAda ve prabhu sAdhusamAcArI ke anusAra vanamAlI kA AjA lekara azokavRkSa ke nAce pRthavIzirApaTaka para pUrvakA ora musa kara paryava Asana se (palathI mAraka) vigajamAna hue| tathA zramaNagaNoM se parivRta ve arahA kevalI jina mahAvIra prabhu tapa ena -yama se apanI AtmA ko bhApita karate hue vicarane lage // mU022 / / pRthivIsikhA- to, tyA padhAryA (yAganchittA ahApaDirUna oggaha ogiNhittANa asogavarapAyavarasa ahe puDhacIsirApaTTagasi purasthAbhimure paliyA nisa ne arahA jiNe devalI samaNagaNaparicuDe sajameNa tavasA appANa bhAvemANe viharai) padhAryA 57 te sAdhu-samAcArI pramANe vanamAlInI mAjJA laIne azokavRkSanI nIce pRthivIzilApaTTaka upara pUrva dizA tarapha mukha rAkhIne paryaka AsanathI (palAThI vALIne) virAjamAna thayA tathA zramaNagaNothI vITaLAIne araha kevalI jina mahAvIra prabhu, tapa temaja sayamathI BtAnA AtmAne bhAvita karatA vicAravA lAgyA sU 22
Page #196
--------------------------------------------------------------------------
________________ 142 aupapAtika malam-teNa kAleNa teNa samaeNa samaNassa bhagavao mahAvIrassa atevAsI vahave samaNA bhagavato, appegaDayA ugga TIkA-campAyA nagayA pUrNabhaTodyAna yatA bhagavata zrImahAvIrasya samavasaraNa mabhUt tadA tena sArdhaM samAgatAnA zramaNAnA varNana nAha-'teNa kAleNa' ityAdi / tasmin sala kAle tasmin sala samaye ca zramaNasya bhagavato mahAnIrasya zrImahAvIra svAmina antevAsina -ata=samApe cAritrakriyAcatha vastu gola svabhAvo yeSA te tevAsina -ziSyA , 'vahave '-ahava -bahunAyakA , 'samaNA' zramaNA-sAdhava 'bhagavato'-bhagavanta -vairAgyeNa zrutacAritralakSaNadharmega ca yukta cAt zramaNA api bhagavanta ityucyate / 'appegaiyA' apyeke-api -samuccaye, eka kecidityartha / 'uggapabvaiyA' ugraprajitA -ugrA -AdinAthena ye nagararakSavena-ArakSaka vena niyuktAstadgajA pratrajitA =dAkSitA , ugra iti kSatriyajAtibheTa , tadanta umA ucyate, te prAjitA ityartha / 'teNa kAleNa' ityAdi 'teNa kAleNa teNa samaeNa' usI kAla aura usI samayameM (samaNassa bhagavao mahAvIrassa atevAsI vahave samaNA bhagavato) zramaNa bhagavAn mahAvIra ke bahuta se zramaNa bhagavata atevAsI=samApa me raha kara cAritrakriyA Adike ArAdhana karane vAle ziSya the| ziSyo kA vizeSaNa jo "samagA bhagavato" hai, usakA abhiprAya yaha hai ki ve sana zramaNa-sAdhu the, aura vairAgya se, eva dhRtacAritrarUpa dharma se yukta the| iname (appegaiyA) kitaneka (uggapanAiyA) ugravaga ke-AdinAtha prabhune pahile jinhe nagarAM kI rakSA ke liye niyukta kiyA thA una puraSoM ke vazake the| kitaneka " teNa kAleNa' tyAdi (teNa kAleNa teNa samaeNa) te sa bhane tara samayamA (samaNassa bhagavao mahAvIrassa atevAsI bahave samaNA bhagavato) zrabhA sagavAna bhaI vIranA ghaNaya zramaNa bhagavata a tevAsI samIpamAM rahIne cAritrakriyA mAhinA mArAdhanA 42vAvANA shissye| tA ziSyAnu vizeSa ke samaNA avaoNo che, tene abhiprAya e che ke teo badhA zramaNa sAdhu hatA ane rAjya bhara zrutayAritra35 dharmathI yuti ta tamAmA (appegaiyA) sAmela (umgapavvaiyA) pazanA-hinAtha prabhuNe paDasA mAna nagaronI rakSA mATe niyukta karyA hatA te purUSanA vazanA-hetA
Page #197
--------------------------------------------------------------------------
________________ 143 pIyUSaSiNI-TIkA su. 23 bhagavadanteyAmigharNanam pavvaDayA, bhogapavvaiyo, rADaNNa-NAya-koravva-khattiya-pavaiyA, bhaDA johA seNAvaI pasatthAro seTTI ivbhA, aNNe ya vahave 'bhogapannaiyA' bhogapravajitA -RSabhadevena ye pUrva guratvena sthApitAstadvarAjA bhogA ityucyate, bhogAtha te pratrajitA =dIkSitA bhogaprajitA , bhogakulopannA TAkSitA ityartha / 'rAiNNa-NAya-phoravya-khatiya-pancaiyA' rAjanya-jAta-kaurava-kSatriya prajitA-ye tenaiva mitratvena vyavasthApitAstavarAjAzca gajanyA ucyante, jJAtA ikSvAkuvagavizepe jAtA , kauravA-kuruvagopannA , 'khattiya kSatriyA -kSatAt trAyante iti kSatriyA , te rAjanyAdaya pratrajitA , 'bhaDA'-bhaTA -cArabhaTA -padAtaya , 'johA 'yodhA -bhaTabhyo viziSTatarA sahanaparimitairapi ripusainikairekAphino'pi yodu samayA / 'seNAI' senApataya -sainyanAyakA , 'pasatyAro' prazAstAra -zAsakA nAtizAstradhurIgA , ' seTThI' zreSThina -lakSmIdevatA'vyAsitasauvarNapaTamaNDitamastakA , 'inbhA' ibhyA ubho hastA tatpramANaparimitasuvarNAdirAzisvAmina / ete sa prAjitA atevAsino jAtA / ye-ca(bhogapavaiyA) jinhe AdinAtha prabhune gurarUpa se sthApita kiyA yA una bhogA ke vA ke the / kitaneka (rADaNNa-gAya-koraba-khattiya-pavvaiyA) prabhuna jihe apane mitrarUpa se sthApita kiyA thA una rAjanyoM ke vA ke the, kitaneka jAta-ikSvAkurA ke the, kitaneka kaurava-kuruvA ke the, kitaneka kSatriyavaza ke the| aise ho (bhaDA johA seNAI pasatyAro seTThI ibbhA) bhaTa sAmAnyavAra, yodhA akele hI hajAroM gajulainikoM se yuddha karane meM samartha vIra, tathA senApati, prazAstA nyAyAdhAza, seTha-sarvApekSA adhika dhanI hone kA sUcaka rAjapradatta paTTabandha ko dhAraNa karane vAle nagaraseTha, aura ibhya= hAthI pramANa suvarNAdi rAzike svAmI bhI bhagavAn ke samIpa pravajita hue the| udAsa (bhogapavvaiyA ) bhane mAhinAtha prabhu zu33pe sthApita ryA utA te soma-zanAtA TamAse rAiNNa-NAya koravya-sattiya pavvaiyA) prabhue jemane pitAnA mitrarUpe sthApita yA hatA te rAjanya-va zanA hatA keTalAeka jJAta= IvAkuvazanA hatA keTalAka kaurava=kuvAnA hatA, 32 kSatriya zanA to tabha (bhaDA johA seNAvaI pasatthAro seTThI ibhA) bhaTa sAmAnyavIra yoddhA-ekalAja hajAre zatru sanika sAthe yuddhakaravAmAM samartha vIra, tathA senApati, prazAstA=dhArAzAstramAM nipuNa, seThasavanI apekSAe vadhAre paisAdAra hovAnuM sUcaka rAjyataraphathI apAela paTTaba dha (IlakAba) dhAraNa karavA vALA nagarazeTha, ane Ibhya hAthI jevaDA suvarNanA DhagalAnA svAmI paNa bhaga pAna pAse prati yA tasa (aNNe ya bahavo evamAiNo) bhagavAnanI pAse bhI
Page #198
--------------------------------------------------------------------------
________________ 144 auSapAliyo - evamAiNo uttama-jADa-kula-ruva-viNaya vivaNANa-vaNNalAvaNNa-vikkama-pahANa-sobhagga-kati-juttA baha-dhaNa-dhaNNapuna 'aNNe' aye-uktAniriktA , 'pahare' bahara -bahu gyaza / 'emAiNo' jvamAdaya -vamprakArA , ' uttama-jAi kula rUpa-riNaya viNNANa aNNa-viSama pahANasobhagga-kati-juttA' uttama jAti-kula-rUpa pinaya vinAna-varga-lApaNya-vikrama-pradhAnamaubhAgya-kAnti yuktA --uttamA-zreSThA jAtyAtyo vikramAtA, tara jAtimAtuza , kulapitRvaza , rUpa-garArA''kAra , vinaya -kAyika-vAcika-mAnasika vizudirnamratA ca, vijJAna masArA'mAratArUpa viziSTajJAna, varNa kAyakAti ,lAvaNyam-AkArasyaiva spRhaNIyatA, vikramaH parAkrama , pradhAne-zreSThe ye saubhAgyamAntI-saubhAgya-mundagbhAgyam , kAnti-dImi-etA bhyAm saubhAgyakAtibhyAm , tathA uttamanAyAdibhiryuktA TattamajA yAdimanta prAjitA , tathA 'bahu-paNa-dhaNNa-Nicaya-pariyAla-phiDiyA' yahu-dhana dhAya-nicaya-parivAra(aNNe ya yahavo evamAraNo) bhagavAna ke samIpa aura mA bahuta se prabajita hue the, ve sara (uttama-jAi-kula-rUva-viNaya-viNNANa-yaNNa-lAvaNNa-vikkamapahANa-sobhagga-kati-juttA) uttamajAti=nirmalamAtRvaza, uttamakula=nirmalapitRvaza, uttamarUpa-sudara AkAra, vinaya-kAyika vAcika mAnasika vizuddhi, athamA namratA, vijJAna mamAra ko asAra samajhane kA guddhi, varNa zArIrakAnti, lAvaNya garIra kA jagamagAhaTa, vikramArIrika bala, zreSTha saubhAgya aura uttama dApti se yukta the| (bahu-dhaNa-dhaNNa-Nicaya-pariyAla-phiDiyA Naravai-guNA-iregA icchiyabhogA suhasapalaliyA) kitanepha isa ziSyamaDalA me aise bhI the jo dAkSita hone ke pahile gaNima eva dharimarUpa dhana kI eva zAlA Adi dhAya kI rAziyoM se, aura para ghaNAya pravalita yA latA to gadhA (uttama jAi kula rUva viNaya viNNANa vaNNa lApaNNa-vikma-pahANa-sobhanga kati-juttA) uttabhannati-nirbhaNa bhAtRvaza, uttama kuLa nirmaLa pitRvaza, uttamarUpasu daraAkAra, vinaya kAyika vAcika mAnasika vizuddhi, namratA, vijJAna-sa sArane asAra samajavAnI buddhi, varNa =zarIranI ti. lAvaNya=zarIrane jhagamagATa, vikama=zArIrikabala, zreSTha saubhAgya tathA uttama hasipANA utA (bahudhaNa dhaNNa Nicaya pariyAla phiDiyA Naravai-guNA-iregA jiyabhogA suhasapalariyA) 32 nAmeTa 21 zidhyama vImA mevA paY tA che je dIkSita thayA pahelA gaNima temaja parimarUpa dhananA, temaja zAlI zAyanA gAthA sane hAsahArI ........ ..........n runnin
Page #199
--------------------------------------------------------------------------
________________ 15 pIyUpayapiNI-TIkA sU 23 bhagavadantepAsivarNanama Nicaya-pariyAla-phiDiyA paravaDa-guNA-DaregA iccyibhogA suhasaMpalaliyA kipAgaphalovama ca muNiya visayasokkha, jalasphuTinA , tatra dhanAni-gagima-dhagmiAdAni, dhAnyAni-yAcyAdIni teSA nicayA rAgaya , vahvazcAmA dhanadhAnyabhicayAtha, parivArAsITAmAdiparikarA , te sphuTitA prakAzitA , 'naravai-guNAharegA' narapati-guNA-tirekA , narapatiguNavibhApilAsAdibhiratireka Adhikya yepA te tathA, 'icchiyabhogA' ipmitamogA -inmitA -vAJchitA bhogAbhuyanta iti bhogA gaTarUpAnyo vipayA yepA te tathA, paramanilAmina , 'muhasapalaliyA' mugyasampradarinA -musena-anukUla vedanAyena-zubhapariNAmopArjitAnukulagadAnijanakapuNyapunnena sampralAlitA -samyak vardhitA , evavidhA pUrva mugmino'pi pratrajitA , kiM kayA prAjitA ityAha-'kiMpAgaphalovama ca' dayAdi / kimpAsa phalopama-kiMpAko vRkSaviyapastaphanunyam, kimpAruphala darzane AsvAde ca manorama pariNAme prAgahAraka bhAti tadvantyirtha / 'visayasoksa' vipayasaupyam-vipayANA-padaspayAdAnA saugya sukha 'muNiya-jAnA, ca-puna 'jala-cunya-samANa' jala cubuDha-samAdAmInAma Adi parivAra samudAya se rAjasI ThATha vAle the, jo vAJchita gaDha-- rUpAtika viSayoM me tallIna the, parama vilAsI the, eva puNya ke puja se hA jinakA mAnoM lAlana-pAlana hotA rahatA thaa| (kiMpAka-phalo-vama ca muNiya visayasozava jalagunyuya-samANa kusagga-jala-biMdu-cacala jIviya ya NAUNa) unhoMne kyA samajhaphara ke dAkSA dhAraNa kI / isa prana kA samAdhAna karate hue sUtrakAra kahate hai unhoMne yaha samajhA ki ye vaipayika sukha mipAkaphalake samAna pariNAma me aniSTakAraka hai, aura yaha mAnavajAuna pAnA ke vulagule ke samAna kSaNabhagura hai, eva kuza ke agra para rahe hue jala ke bindu ke samAna cacala hai ThAivALA hatA, je manavAMchita zabdarUpa Adika viSayamAM tallIna hatA, bahuja vilAsI hatA, temaja puNyanA DhagalAthI ja jANe jemanuM lAlana pAlana thatu 2tu tu (kiMpAga-phalo-cama ca muNiya siyasorasa jala-junyuya-samANa kusa ga-jala-niMdu-cacala jIniya ya NAUNa) tasA se zu samalane vIkSA pAra // hatI ? e praznanuM samAdhAna karatA sUtrakAra kahe che teo ema samajyA ke A viSayasukha dipAvalanI peThe pariNAme aniSTakAraka che, ane A mAnava jIvana pANInA parapoTAnI peThe kSaNabhaMgura che, temaja kurAnA cheDA para rahelA pAnApAnI peThe yasa cha sebha ela ( addhavamiNa rayamiva paDagga
Page #200
--------------------------------------------------------------------------
________________ 146 aupapAtikabare bubbuyasamANa kusagga-jala-viMdu-cacalaM jIviyaM ca NAUNa, addhavamiNaM rayamiva paDaggalagga savidhuNittANa, caittA hiraNa, ciccA suvaNNaM, ciccA dhaNaM, eva dhaNaM balaM vAhaNa kosa kohAnam-yathA jale bubudA prAdurbhavanti jhaTityeva nazyanti ca tadvat AzupinAgi, tathA 'kusagga-jalabiMdu-cacala' kuzAgra-jalanindu-caJcala-kuzA'gre-darbhapatrApramAge yo jalabindu tadvaccaJcala-jhaTiti patanagAla, 'jIriya' jIvita-manuSyajIvanam , 'NAUNa-jAtvA-avagatya, 'adudhamiNa' adhruvamidam-iTa viSayasaugyadhanAsiJca yA''dikam , adhruvam aniyatarUpa, 'paDaggaLagga ' paTAmalAna, 'rayamiga-raja iva-dhUtikaNamiva 'sapidhuNittANa' savidhUya-samyak vizeSarUpega, pRthakkRtya, tathA 'cahattA' tyaktvA, 'hiraNNa ' hiraNya-rUpyam , 'ciccA suvaNNa' tyatkyA suvarNam, 'ciccA dhaNa' tyaktvA dhanam, 'eva' evam-anena prakAreNa 'dhaNNa'-dhAnya-ThAlyAdisaJcayam , vala-caturvidha sainyam , 'vAhaNa' vAhana-rayAdikam , 'kosa' kozam-svarNarajatAdi gRham , 'koTThAgAra' koSThAgAra dhAnyarAzigRham' 'raja' rAjya-rAjAdhikRtadezam aisA jAnakara (addhavamiNa rayamiva paDaggalagga savidhuNittANa) tathA ye viSayasukha eva dhana Adi kA sacaya saba ke saba adhruva-anityasvarUpa hai, aisA vicAra kara, unhoMne paTake agrabhAga meM lagI huI dhUli ke samAna unhe bhAvata mana se sarvathA dUra kara diyaa| aura ye dravyata bAhyarUpa se bhI (caittA hiraNNa, ciccA suvaNNa, ciccA dhaNa eva dhaNNa bala vAhaNa kosa koTThAgAra rajja raha pura ateura ciccA, viula-dhaNa kaNaga-rayaNa-maNi-mottiya-sakha-silappavAla rattarayaNa mAiya sata sAra-sAvateja vicchaDDaittA vigovaittA, dANa ca dAiyANa paribhAyaittA, muDA bharittA,agArAo aNagAriya pavvaiyA) hiraNya-cAdI kA parityAga kara, suvarNa kA parityAga kara,sonAcAdI se atirikta dhana kA parityAga kara, isI taraha dhAnya kA, lagga savidhuNittANa ) tathA yA viSayasuma tabha4 ghana mAhinA sayaya tamAme tamAma adhuva-anityasvarUpa che, ema vicArIne teoe vastranA cheDA upara lAgela dhULanI jema temane bhAvapUrvaka manamAthI taddana tyAga karyo bhane tasA dravyathA mAthe para (caittA hiraNNa, cicA supaNNa, cicA vaNa, eva dhaNNa vala vAhaNa kosa koTThAgAra rajja raha pura ateura ciccA, viula-dhaNa maga-rayaNa-maNi-mottiya-sasa-silappavAla-rattarayaNa-mAiya sata-sAra-sAvatejja vicchaDUittA vigoraittA, dANa ca dAiyANa paribhAyaittA, muDA bhavittA, agArAo aNagAriya pavvaiyA) Di25ya yAhInA parityAga 4rIne,supaNunI parityAzana,
Page #201
--------------------------------------------------------------------------
________________ 147 pIyUSaSiNI-TIkA sU 23 bhagavadanteyAmivarNanam gAraM raja raTaM puraM aMteura ciccA, viula-dhaNa-kaNaga-rayaNamaNi-mottiya-sakha-silappavAla-rattarayaNa-mAiya sata-sArasAvatenaM vicchaDDaittA vigovaDattA, dANa ca dAiyANa paribhAyaekabhUpAnAvazavartidezam / 'raha' rASTra-dezam , 'pura-prAkArayukta nagaram / 'ateura' ata pura-rAjanIgA nivAsagRham , / 'cicA' tyasmA 'viula-caNa-kaNaga syaNa-maNi-mottiya-sampa-silappAla-rattarayaNa-mAiya , vipula-dhana kanaka-ranamagi mauktika-gA-ginAprapAla-raktaranA''dikam , tara pipulAni dhanAni-gopAdIni, kanaka suvarNam-aghaTitasuvarNasamUham, gnAni-karkananAdAni, magaya -candrakAntAdaya , mauktikAni-muktAphalAni, galA -pamADsAdaya , zirAprapAlAni-vidrumANi, raktaratnAni-padmarAgAdIni, AzinAt zayyAsiMhAsanAdiparigraha / etasarpamArabhUta kathayati-'sata-sArasAvatena' sasArasvApateyam- san vidyamAna mAge bahumUlyatA yA tat sasAra, svapatau sAdhu svApateya-dhana, sasAraJca tasyApateya sasAratvApateya pradhAnadhana tyaktvA, puna 'vicchaDDaittA' vichaTTaya-parityaya, picchardavat zvetyartha / 'vigovaittA' vigopya __caturvidha sainya kA, rathAdikarUpa vAhanakA,svarga rajata Adi ke sthAnabhUta kozakA,koSThAgAra kA, rAyakA, dezakA, purakA, anta purakA parityAga kara, eva vipuladhana-govRpabhAdikakA, kanaka-sAmAnya suvarNakA, ratna kA, maNi-mauktikakA, zakha-pazakha Adi kA, zilApravAla--vidruma kA, raktaratna-padmarAgAdika maNiyoM kA, Adi zanda se gRhIta zayyAsiMhAsana vagairaha ina sanakA parityAga kara, tathA uttamasArabhUta-kohInUra jaise bahumUlya hone se jisame sAra vidyamAna hai aise sthApateya-pradhAnadhana ko bhI choDakara, vamana ke samAna usase mamatva vuddhi haTAphara, eva jo khajAne me bhI pahile se gupta enA cAndIthI atirikta dhanane parityAga karIne, ane evI rIte dhAnyane, caturvidha sanyane, ratha AdirUpa vAhanane nA cAdI AdinA sthAnabhUta khajAnAne, ke haThAgAne, rAjyane, dezane, purane, ata puro parityAga karIne, temaja vidhura (ma) dhananA-yama hinA,nano-sAmAnya supanA, 2tnanA, maNimotIne, za kha-padmaza kha Adine, zilApravAla-vidgamana, raktastra -padharAga Adila maNione, Adi zabdathI ema samajavAnuM ke zayA sihAsana vagere e badhAno parityAga karIne, tathA uttama sArabhUta kahInara jevA kimatI hovAthI jemA sAra mojuda che evA svAteya-mukhya dhanane paNa choDIne, vamana (ulaTI) nI peThe temAthI mamatva buddhi haTAvI daIne temaja je khajAnAmAM paNa pahelethI ja gupta dravya hatuM tene paNa bahAra
Page #202
--------------------------------------------------------------------------
________________ 198 aupapAtivasUtre 4 I 3 ittA, bhuMDA bhavitA, agArAo aNagAriya pavvaiyA, appegaiyA addhamAsapariyAyA, appegaDayA mAsapariyAyA, evaM dumAsayapi gupta nidhI nikSipta dhana prAgAsIt tadapi kaTIya = ni mArya, uttaratApUrvaka dANa' dAnA, 'dAiyANa' TAyAdebhya svagonikamya 'paribhAyattA' vibhAgo dattvA ca ' muDA bhakttiA ' muNDA bhUvA vyata girovanana, bhArata krodhAdyapanayanana ca muNDitA bhUtvA pavvaiyA' prajitA -- zramagA jAtA hayartha / ' appegacyA ' apyeke- kecid ' addhamAsapariyAyA ' arddhamAsapayAyA viprAgavasthAyAgena aba sthAntarAsssau paryAya, sa paryAyo janmanA dIkSayA ceti dvividha, prathamo jamaparyAya, dvitIyo dIkSAparyAya ana dIkSAparyAyo gRhyate kecidarddhamAsAd gRhAtAnyamapayAyA / " appegaiyA ' apyeke - kecana, ' mAsapariyAyA ' mAsaparyAyA - mAsA'nadhe kAlAd gRhItazramaNaparyAya | evam - amunA prakAreNa kecidvimAsaparyAyA, kecit nimAsa dravya thA use bhI bAhara nikAla kara, aura udAratApUrvaka use dAna meM vyaya karake tathA sagoniyoM meM vibhakta karake, muDita ho- dravyarUpa se mastaka lucitakara eva bhAvarUpa se krodhAdika kA parihAra kara prabrajita hue the / ( appegajhyA ) kitaneka ( addhamAsapariyAyA ) iname aise the jinheM dAkSA grahaNa kiye kevala ardhamAsa hI huA thA / ( appegaiyA mAsapariyAyA eva dumAsapariyAyA timAsapariyAyA jA ekArasamAsapariyAyA ) isI prakAra kitaneka aise the jinhe dIkSA liye hue do mAsa hue the, kitaneka aise the jihe dIkSA liye 3 mAsa hue the, kitaneka aise the jihe cAra, pAca, uha, sAta, ATha, nau, daza eva 11 gyAraha kADhIne ane udAratApUrvaka tene dAnamA vyaya karIne tathA sagetrimA vahecI daIne mu ta thaI dravyarUpathI mastakane lucita karIne tathA bhAvarUpathI ghAhine choDIne pratrabhita thayA hutA ( appegaiyA ) neTasArakhe ( addhamAsa pariyAyA ) mA meSA hutA bhegAne dIkSA sIdhAne mAtra aro bhahinA 4 thayo hato ( appegaiyA mAsapariyAyA ena dumAsapariyAyA timAsa pariyAyA jAva ekkArasamAsapariyAcA ) tevI rIte DeMTalA tetheobhA mevA tA jeone dIkSA lIdhAne eka mAsa thayA hatA, keTalAeka evA hatA ke jeone dIkSA lIdhAne be mAsa thayA hatA, keTalAeka evA hatA ke jeone dIkSA lIdhAne traNamAsa thayA hatA, keTalAeka evA hatA jemane cAra, pAca, cha, sAta, ATha, nava, iza temaja agiAra mahinA thayA hatA ( appegaiyA
Page #203
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayapiNI-TIkA 23 bhagavadantevAsivarNanama 149 pariyAyA, timAsapariyAyA jAya ekArasamAsapariyAyA, appegaiyA vAsapariyAyA, duvAsapariyAyA, tivAsapariyAyA, appegaiyA aNegavAsapariyAyA sajameNa tavasA apANa bhAvamANA viharaMti // sU 23 // payAyA yAvadekAThAmAsapayAyA, kecirpapayAyA , kacid dvivarSapayAyA , kecit trivarSapayAyA , kecinnakavarSapayAyA , 'sajameNa' ra yamena samadanidhana, tapasA karmanivArakeNa dvAdayavidhena ' appANa' AtmAna 'bhAvemANA' bhAvayanto piharanti / / mU0 23 // mahine hue the / (appegaiyA vAsapariyAyA duvAsapariyAyA tivAsapariyAyA) kitaneka iname aisebhA the ki jinhe dIkSA liye hue 1 darpa, 2 varSa, eva tAnaparpa Adi ho cuke the| ( appegadayA aNegavAsapariyAyA) kitaneka ese bhI munijana the jinha dIkSA liA hue aneka varSa vyatIta ho cuke the| ye sabake sara munijana (sajameNa tavasA appANa bhAvemANe viharati) 17 prakAra ke sayama se eva 12 prakArake tapase apanI AtmAko bhAnita karata hue vicarate the / / / bhAvArtha-bhagavAna mahAvIra prabhukI zipyamaDalI me aneka munijana the| koi ugrakulake the, koi bhogAlake the, koDa rAjanyakulake the| koI kaurava vaza ke the, koi kSaniyavaza ka the| kitaneka bhaTa-sAmAnya vIra, yogA, sApati, 'pazAsaka, zreSThI aura ibhya Adi the| vinaya vijJAna Adi aneka sadguNA se sapanna ve munijana dIkSA lene ke pahile aneka prakAra ke dhanAdika se, eva bhogopabhoga kA sAmanA vAsapariyAyA duvAsapariyAyA tivAsapariyAyA) 3TamA tamAmA sevA para hatA ke jemane dIkSA lIdhAne 1 varSa, 2 varSa, temaja traNa vaSa Adi thaI gayA uu (appegaiyA aNegavAsapariyAyA) DeTAyaDa mevA para muni tADe jeone dIkSA lIdhAne aneka varSa vItI gayelA hatA te tamAme tamAma munijane (sajameNa tavasA appANa bhAvemANA viharati) 17 prAranA yamayI tebha00 12 prakAranA tapathI pitAnA AtmAne bhAvita karatA thatA vicaratA hatA bhAvArtha-bhagavAna mahAvIre prabhunI ziSyama DalImAM aneka munijane hatA keI ugrakuLanA hatA, koI bhegakuLanA hatA, koI rAjanyakuLanA hatA, kaI kaurava vazanA hatA keI kSatriya vaMzanA hatA, keTalAeka bhaTa sAmAnyavIra yoddhA-vizidavIra, senApati, prazAsaka, zreSThI ane Ibhya Adi hatA vinaya vijJAna Adi aneka sadaguNathI sapana evA A munijana dIkSA lIdhA pahelA
Page #204
--------------------------------------------------------------------------
________________ 150 aupapAtikamare __ mUlam-teNaM kAleNaM teNa samaeNaM samaNassa bhagavao TIkA-'teNa kAleNa' ityAdi, tasmin kAle tasmin samaye zramagasya bhagavato mahAvIrasya 'atevAsI' se yukta the| inakA vaibhavavilAsa rAjAoM ke vaibhavavilAsa tunya thaa| inhoMne apane jIvana me yaha vicAra kiyA thA ki ye sAsArika nipayamoga kiMpAkaphala ke samAna nAhara se hI manohara lagate haiM, pariNAma meM ye jIvako mahAna dukhadAyI hai| jalavindu ke samAna ye kSaNavinazvara haiM / kuzAgrabhAgameM sthita osakI bUda ke tulya dekhate 2 naSTa ho jAte hai| ata inakA parityAga hI sarvazreyaskara hai / aisA samajha kara hI inhoMne samasta dhanadhA yAdika parigrahakA parityAga kiyA aura pramu ke pAsa dIkSita ho gye| iname kitaneka munijanoMkI dIkSApayAya 15 dina, ekamAsa Adi kI thI, kitaneka munijanoM kI 1 varSa 2 varSa Adi kA thI, eva kitaneka munijanoM kI aneka varSa kI thI // sU 23 // ' teNa kAleNa' ityAdi (teNa kAleNa teNa samaeNa ) usa kAla meM aura usa samayameM (samaNassa bhagavao mahAvIrassa) zramaNa bhagavAn mahAvIra ke (vahave ) aneka (atevAsI) ziSya aneka prakAgnA dhana Adika temaja bhege paganI sAmagrIvALA hatA temanA vaibhava vilAsa rAjAonA vaibhavavilAsa jevA hatA teoe potAnA jIvanamAM ema vicAra karyo hate ke A sAsArika viSayabhaga ki pAkaphalanI peThe bahArathI ja manahara lAge che, pariNAmamAM te A jIvane du khadAyI che pANInA TIpAnI peThe te kSaNamAM nAza pAme tevA che kuzanA agrabhAgamAM rahelA esanA TIpAnI peThe jotajotAmAja nAza pAmI jAya che AthI temane parityAga ja sarvazreyaskara che ema samajIne teoe tamAma dhana dhAnya Adika parigrahane parityAga karyo, ane prabhunI pAne dIkSita thaI gayA temAM keTalAeka munijanenI dIkSA paryAya 15 divasa, eka mAsa vagere mudatanI hatI, ane keTalAe8 munIjanonI dIkSA paryAya 1 varSa 2 varSa AdinI hatI, temaja keTalAka munijanenI aneka varSanI hatI (jU 23) , " teNa kAlega" tyA (seNa kAleNa teNa samaeNa) te samA sanata samayamA ( samaNassa bhagavao mahAvIrassa) zramAya lagavAn mahAvIrana (vaha) mane (atevAsI)
Page #205
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNo-TIkA va 24 bhagavadantevAsivarNanam 151 mahAvIrasma aMtevAsI vahave niggaMthA bhagavato, appegaDayA AbhiNivohiyaNANI jAva kevalaNANI, appegaiyA maNavaliyA G athavA atevAsina - ziSyA ' vahave' nahana nahusarAyakA, 'niggayA' nirgranyA prayo dvividha Abhyantaro vAlava, tatra - rupAyAtirUpa Abhyantara, dhanadhAnyAdiparigraharUpo bAhya, tena dvividhena vAdyAbhyantararUpega granthena nirmuktA nirmanthA, athanA granthAnnirgatA nirgranyA -krodhAdibhirghanAtibhizra muktA ityartha, bhagavata 'appegaiyA' apyekake--- kecit ' AbhiNinohiyaNANI ' AbhininodhikajJAnina -' abhi' iti Abhimugye, 'ni' iti naiyatye, talatha - abhimukho vastuyogyadezAsthAnApremI rodha-abhinibodha, sa eva Abhinivodhikam, svArthe vinayAditvAt iN pratyaya, kacisvArthiko 'pi pratyaya prakRtiM vacanaJcAtivartate, tana abhininasya pustve'pi Abhininokiya napusakatva, yathA vinaya eva vainayikam, Abhininodhika ca tajunAnam AbhininodhikanAnam, tadastyepAmityAbhininodhikanAnina, 'jAva' yAnat ' kevalagANI' kevalajJAnina * kevala - zuddha - nirmala - sakalA raNamala kalaGka nigamasambhUta nAt, the, jo (niggathA) bAhya eva antaraga parigraha ke sarvathA tyAgA the, tathA ( bhagavato) tyAga eva vairAgya se jinakA anta karaNa bharapUra thaa| inama ( appegaiyA ) kitaneka (AbhiNibohiyanANI) Abhininodhika jJAnI the / jo jJAna abhimusa eva yogyakSetra meM sthita vastu ko iMdriya aura manakI sahAyatA se jAnatA hai vaha abhininova hai, abhinananahI Abhininodhika hai / Abhininodhika jJAna kA dUsarA nAma matijJAna hai / isa jJAna se jo yukta the ve AbhinibodhikajJAnI kahe gaye hai / (jAva kevaLagANI ) kitaneka zrutanAnI the, kitaneka avadhijJAnI the, kitaneka mana paryayanAnI the aura kitaneka kevalajJAnI ziSyA hutA ( niggathA ) ne jAhya tebhana ataraNa parigrahanA sarvathA tyAgI hatA, tathA ( bhagavato) tyAga tebhana vairAjyathI nebhanA mata rAgu bharapUra hutA tesobhA ( appegaiyA ) DeTalAye ( AbhiNinohiyanANI ) maaminimodhijJAnI hatA je jJAna abhimukha eTale yAgya kSetramA rahela vastune Idriya ane mananI sahAyatAthI jANe che te abhinidha che abhinaya eja AbhiniSeAdhika che AbhiniAdhika jJAnanu ja khIju nAma matijJAna che A jJAnathI je yukta hatA temaneja AbhiniedhijJAnI che ( jAya kevalaNANI) DeTAmena zrutajJAnI hutA, DeTalA avadhijJAnI hutA, keTalAeka mana payajJAnI hatA, tathA keTalAeka DevalajJAnI hatA kaivala kahevAmA Ave
Page #206
--------------------------------------------------------------------------
________________ opaNatikamare vayavaliyA kAyavaliyA NANavaliyA daMsaNavaliyA cArittabasakala-paripUrNa-sampUrNazeyagrAhiyAta, yadvA keram asAdhAraNa tAragA'paranAnA'bhAvAt, kevalaJca tad nAna kevalanAna, tadasti yeSA te kevalajJAnina / ara-AminibodhikanAnikevalajJAninoma ye yAvadAnmayavadhi-mana paryayajJAnino'pi gRpate, pistarabhayAdepA vyArayAto viramyate, 'appegaTayA' apyekake-kecin 'maNAliyA'manonalikA --anukUlapratikUlaparipahe'pi tatsahanazIlatayA manoraldhAriNa , payaraliyA' vAgnalikA pratinAtArthanivAhakSamA , 'kAyaraliyA 'kAyanalikA -kSudhAdi-paripahapu tAnepu glAnirahitadehA, 'NANavaliyA' the / kevala zabdakA zudra paripUrNa athavA asAdhAraNa aisA artha hai / yaha jJAna zuddha isaliye kahA gayA hai ki yaha AtmA ma caturvidha dhAtikI ke sarvathA vinAza se udbhUta hotA hai| paripUrNa-apUrNa imaliye hai ki yaha nikAlagata mamasta jJeyarAzi ko yugapat jAnatA hai / asAdhAraga isaliye hai ki isake jaisA aura koI dUsarA jJAna nahIM hai| yaha kevalajJAna jinake AtmAme abhivyaktarUpameM vidhamAna hai ve kevalajJAnI hai / ( appegaDayA maNAliyA vayapaliyA kAyaraliyA) kitaneka manonaladhArI the| isanala ke prabhAva se hI anukUla eva pratikUla paripahoM ke sahanema zakti AtmA ko milatI hai| kitaneka vacanabala ke dhArI the| pratinAta artha ko nirvAha karane kI kSamatA isa baladvArA AtmA ko prApta hotI hai| kitaneka kAyabala ke dhArI the| isake dvArA tItra kSudhAdika parIpahA~ ke hone para bhI dehI yoDIsA bhI glAni udbhUta nahA hone pAtI hai| (NANavaliyA dasaNAliyA cArittavaliyA ) kitaneka nirtizabdano artha zuddha paripUrNa athavA asAdhAraNa e che A jJAna zuddha eTalA mATe kahevAmA Avyu che ke te AtmAnA caturvidha ghAtikarmonA sarvathA vinAzathI utpanna thAya che, paripUrNa-sa pUrNa eTalA mATe che ke te traNe kALamAM samasta yarAzine yugapatuM jANe che asAdhAraNa eTalA mATe che ke tenA jevuM bIju kaI jJAna nathI A kevajJAna jenA AtmAmAM maliyata35mA vidyamAna cha vasajJAnI le (appegaiyA maNabaliyA payabaliyA kAyaliyA) TamAye manAmadhArItA, 2 sAnA prbhaavthii| anaphaLa temaja pratikuLa parISahene sahana karavAnI zakti AtmAne maLe che keTalAeka vacanabalanA dhArI hata, pratijJAta arthAt pratijJA karelA arthanuM pAlana karavAnI kSamatA A balathI ja AtmAne prApta thAya che keTalAka kAyabalane dhArI hatA tenA dvArA tIna kSudhA Adika pariSaha AvatA paNa
Page #207
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayapiNI TIkA va 24 bhagavada teyAmivarNanama 153 jJAnanalikA - niraticArajJAnananta / ' dasa garaliyA , liyA, appegaiyA maNeNaM sAvA - Nuggaha- samatyA, eva vaeNaM mananalikA darzana - zraddhA tadrUpa balmasyepAmiti darzananalikA - surairapi samyakpatAlayitumazakyA ityartha, ' cAritapaliyA ' cAgninalikA -DhacArinanalayuktA, appegaDayA' apyekakekecita, 'maNeNa sAnA-Nuggaha- samatyA , manasA thApA - nugraha - samartha - manasaiva manorA gApA'nugrahA = nigrahAnugrahoM kartuM samathA, ' eva' evam anena prakAreNa ' caraNa kAeNa , vAcA kAyena ca nigrahAnugrahayo samayA / 'appegaDayA' apyekaka-' khelosahipattA ' velIpAtA ~ sela TemA, ma padhi sakalarogAdayacArajJAnavAna the / kitanaka zraddhA the / isa pala kA prAmi hone para samyakUna se calAyamAna karane ke liye koi bhI zakti kAryakara nahA ho sakatI hai / kitaneka cAritrarUpaniSTi the / isa zakti kI jAgRtime AtmA apane gRhIta cAritra se racamAtra bhI zithati nahA hotA hai / ( appegajhyA maNeNa sAvA - Nuggaha-samatthA ecaeNa kAyeNa ) kitaneka mana se hI Apa eca anugraha karane meM samartha the / isI taraha vacana aura kAya se bhI samajha lanA cAhiye / ( appegaiyA khelosahipattA, eva jallosahipattA, vipposapittA, AmosahipattA, savvamahipattA) kita neka aise the jinhe velopana pi prApta thI / isa labhiyAle munijana kA svedaja mala bhI samasta zArArikoM kA apahAraka hotA hai| kitaneka aise the jinhe Dopani prApta thI / isa vAle muni ke thUka kI pade taka bhI roga para oSadhikA hemA bheTasIo jyAni utpanna thatI nathI ( NANanaliyA dasaNavaliyA cArita paliyA ) sAmeDa niratiyAra jJAnavAna hutA DeTalA shrddhaaala-sa panna hatA, A khalanI prApti yatA samyaktvathI calAyamAna karavAne I paNu samartha nathI. keTalAeka cAritrarUpa khiiraSTa hatA. A zaktinI jAgRtimA AtmA pAte grahaNa karela ritrayI cADe paNa zithila thatA nathI ( appegaiyA maNeNa sAnAggahasamatthA eva varaNa kAyeNa ) DeTalA me manathI ja zApa tema ja anugraha karavAmA samartha hatA. evI ja rIte vacana ramane jayAthI pazu samacha sevA leye (appegaiyA khelosahipattA, eva jallo sahapattA posahapattA AmosahipattA saccosahipattA) neTasA mevA hutA nemone jalauSadhi lavi prApta hatI A labdhi (siddhi)vALA munijananA sveda (parasevA)nA mala paNu samaktAIrika pavezano nAza kare che keTalAeka evA hatA
Page #208
--------------------------------------------------------------------------
________________ 154 opapAtikama kAraNaM, appegaiyA khelosahipattA, eva jallosahipattA, vipposahipattA,AmosahipattA,savvosahipattA,appegaDayA kovuddhI,eva narthopazamanahetu vAt, tA prAptA , yepA glepmaspargena sarve gegA vinazyanti te iyartha , evam-amunA prakAreNa 'jallosahipattA' jallopaviprAmA - 'jalla-sTajo mala sa evauSadhi sakala-yAdhiprazamanahetu cAtA prAptA, yepA svarajamalasparzana rogA vinazyanti te iti bhAva, 'pipposahipattA' vigruDopavitrAmA -vigrupa -niSThI vanAdinindava , tadrUpA opadhistA prAptA , 'AmosahipattA' AmapIpadhiprAmA - AmarpaNam-Amarpa -hastAdimasparza iti, sa opapirica ityAmapipistA prAmA / 'savvosahipattA' sarvepidhiprAptA -sarve selajallapiguTakezanasADhayaste sarva evI padhayastA prAptA , epu ekaikasya sarvavidharogopazamakatayopadhivA''ropa / 'appe gaiyA' apyekake-kecit-' koTTayuddhI' koSThasuddhaya -koSThata-kuzUlapat sUtrA'rtha rUpadhAnyasya yathAlagharayA'vismRtasya AjIvanadhAraNAt koSTayudvaya , yayA dhAnya-- kAma karatI hai / kitaneka aise ye jinheM Amopadhi prApta ho cukI thii| isa radhi ke prabhAva se isa ladhiprApta munijana kA hastAdika sparza auSadhi kA kAma karatA hai| kitaneka aise bhI munijana the jinhe sarvoSadhi nAmakI ladhi prApta ho cukA thaa| isa labdhiprApta munijana ke khela-zleSmA, jalla-svedaja mela, vipada-yUka Adi ke kaNa, keza aura nakhAdika saba auSadhi kA kAma karate haiM / ina saba ko auSadhi isa liye kahA gayA hai ki jisa prakAra auSadhiyA rogopazAmaka hotA hai usI prakAra ye saba bhI rogopazAmaka hote hai / ( appegaiyA kodvayuddhI, eva pIyavuddhI, paDavuddhI, appegaiyA payANusArI, appegaiyA sabhinnasoyA) kitaneka aise the jihe kosstthjemane vimaDoSadhi labdhi prApta hatI A labdhivALA muninA zUkanuM TIpu paNa oSadhInu kAma kare che keTalAka evA munijane hatA jeone AmaSaSadhi prApta hatI A labdhinA prabhAvathI A labdhivALA munijananA hastAdikane sparza paNa oSadhInu kAma kare che keTalAka evA paNa munijana hatA, jemane savaSadhi nAmanI labdhi prApta hatI A labdhivALA munijananA khela-kapha, jala-daja mela, vicUka AdinA , keza ane nakha Adi badhu oSadhinu kAma kare e badhAne oSadhio eTalA mATe kahevAmA Ave che ke je prakAre auSadhIo zAna bhaTA cha ta Are se pay samasta roga mA cha (appegaiyA koTabaddhI, eva vIyadvI, paDasuddhI, appegaiyA payANusArI, sabhinnasoyA) sAme
Page #209
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayarpiNI-TIkA va 24 bhagavadantevAsivarNanam 155 vIyabuddhI paDabuDI, appegaiyA payANusArI, appegaiyA saMbhi pravardhamAnamedhA paripUrNA bIjaddaya - vividhanIjanudraya - alpenApi " paTavudraya - atra paTa- sambhRtakuzUlA iSTadevatA'nugraha prabhAvAtsA pUNA Amate tathA ste'pyatevAsina iti bhAva / ' evam ittham 'pIyamuddhI' sUnA'rthAgamarahamyAdhigamanigAlakSajananAda nIjamiva buddhiryeSA te padana pratipAdakavuddhizAlina iti bhAva / paDabuddhI' zandena parasadRzA vistINA sunAyA grahAnte tadvipayikA buddhiryeSA te tathA tatusamudAyAtmaka prabhUtagrahasamarthanAnananta ityartha / ' appegaiyA payANusArI ' apyekake padAnumAriMga - padenekenaina sampadena tadanukUAni taDhAkAGkSitAni padagatAnyabuddhi prApta thaa| jisa prakAra koThA dhAnya se iSTadevatA ke anugrahavA sadA bharA huA rahatA hai usI prakAra isa mudri ko prApti se munijana bhA sUnArtharUpa dhAnya se jIvanaparyanta bhara hue rahate hai / vaha unhe kabhI bhI vismRta nahA hotA hai| kitaneka aise the jinhe januhi prApta thI / jisa prakAra sUkSma se bhI sUkSma bIja se vizAlanRkSa taiyAra ho jAtA hai usI prakAra isa vRddhi ke dhAraka munijana bhI vividha sUtroM ke arthoM ke arthAt AgamoM ke rahasyoM ke jJAtA ho jAte hai / alpapada se bhI ye vistRta artha ke pratipAdana karane kI yogyatA se viziSTa nana jAte haiN| kitaneka paTabuddhi ke dhAraka the / me yahA vistRta sUnArtha gRhIta hue hai / jisa prakAra vastra tantuoM kA samudAyAtmaka hotA hai usI prakAra usa buddhi ke prabhAva se munijana bhI vistRta sUtrArtha ke jJAnaviziSTa hote hai | kitane padAnusArI the / eka hI sUna ke pada se itara tadanukUla evaM usa sUtra evA hatA ke jemane TAmuddhi prApta hatI, je prakAre iSTadevatAnA anugrahathI ThAra dhAnyathI sadA bharelA rahyA kare che teja prakAre A buddhinI prAptithI munijana paNa sUtranA artharUpa dhAnyathI jIvanaparyaMnta bharelA rahyA kare che teo tene kadI paNa bhUlI jatA nathI paTa zanda keTalAeka evA paNa hatA ke jemane khIjabuddhi prApta hatI je prakAre samamAM paNa sUkSma bIjathI vizAla vRkSa taiyAra thai jAya che te ja prakAre A buddhinA dhAra munijana paNa vividha sUtronA arthIne eTale AgamAnA rahamyAne jANanArA thai jAya che alpapadathI paNa vistRta artha nu pratipAdane karavAnI ceAgyatAvALA banI jAya che keTalAeka paTabuddhinA dhAraka hatA paTa zabdathI ahIM vistRta sUtrArthaM lIdhela che je prakAre vastra e tatuonu samudAyAtma, hAya che teja prakAre A buddhinA prabhAvathI munijana paNa vistRta sUtrAnA jJAnaviziSTa thAya che pheTlAka padAnusArI hatA eka ja sUtranA
Page #210
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikama kAeNaM, appegaDayA khelosahipattA, eva jallosahipattA, vipposahipattA,AmosahipattA,sabosahipattA,appegaDayA kovuddhI,eva nopazamanahetutvAt , tA prAptA, yepA lapmasparzena mameM rogA vinaryAta te iyartha , evam-amunA prakAreNa 'jallosahipattA' jallopaninAmA - jalla-roTajo mala sa evaupadhi sakalavyAdhiprazamanahetu pAttA prAptA, yepA sveTajamalamparzana rogA vinazyanti te iti bhAva , 'pipposahipattA' pruiDopadhiprAmA-vigrupa-niSThI vanAdipindava , tadrUpA opadhistA prAptA, 'AmosahipattA' AmapIpadhiprAmA - AmarpaNam-Amarpa-hastAdimasparza iti, sa opadhiriva iyAmIpadhistA prAptA / 'savvosahipattA' sarvapadhiprAptA -sarve selajallapighuTakezanagyAdayaste sana evI padhayastA prAptA , epu ekaikasya sarvavidharogopazamakatayopadhiyA''ropa / 'appegaiyA' adhyekake kecit-' koDhazuddhI' koSTayuddhaya -koSTharat-zUlapat sUnA'rtherUpadhA yasya yathAlabdhasyA'vismRtasya AjIvanadhAraNAt koSTayuddhaya , yathA dhAnyakAma karatI hai / kitaneka aise the jiheM Amopadhi prApta ho cukI thii| isa lapi ke prabhAva se isa ladhiprApta munijana kA hastAdika sparza auSadhi kA kAma karatA hai| kitaneka aise bhI munijana the jinhe sarvauSadhi nAmako ladhi prApta ho cukI thii| isa labdhiprApta munijana ke khela-zleSmA, jalla-svedaja mela, nipuT-thUka Adi ke kaNa, keza aura nakhAdika saba auSadhi kA kAma karate hai / ina saba ko auSadhi isaliye kahA gayA hai ki jisa prakAra auSadhiyA rogopazAmaka hotA hai usI prakAra ye saba bhI rogopazAmaka hote hai / ( appegaiyA kodvabuddhI, eva bIyabuddhI, paDayuddhI, appegaiyA payANusArI, appegaiyA sabhinnasoyA) kitaneka aise the jinhe kosstthjemane vimuDeSadhi labdhi prApta hatI A labdhivALA muninA zUkanuM TIpu paNa odhInuM kAma kare che keTalAka evA munijane hatA jeone AmapaSadhi prApta hatI A labdhinA prabhAvathI A labdhivALA munijananA hastAdikano sparza paNa oSadhInu kAma kare che keTalAka evA paNa munijana hatA, jemane savadhi nAmanI labdhi prApta hatI A labdhivALA munijananA khela-kapha, jalla-daja eya. vipraTacUka AdinA kaNa, keza ane nakha Adi badhu oSadhinu kAma kare che e badhAne oSadhio eTalA mATe kahevAmA Ave che ke je prakAre auSadhIo zezana mA cha ta mare se para samasta zaza bhaTA cha (appegaiyA kohabuddhI, eva vIyadvI, paDadvI, appegaiyA payANusArI, sabhinnasoyA) sAmeDa
Page #211
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpapiNI-TIkA sa 24 bhagavada teSAmivarNanam 157 gaDayA sappiyAsavA, apegaDayA akkhINamahANasiyA, eva madhuravacanAnyAsravatti yeyA te tathA, 'appegaTayA sappiyAsalA' apyekake sarpirAsrayA -ghRtavastrotRgA hAtizayamampATakA , zronumehAnizayamapAdaka pAdeva te bhIrAnavamavyAghavebhyo bhedena kathitA, 'appegaDagA AlINamahANasiyA' apyekake akSIgamahAnasikA - akSAgamahAnamIM nAma lagi prAptA, atra mahAnasam-anna pAphamyAna, tadAyina vAdanamapi mahAnamamu yate, abhIga-bhitArthamAgatAya ghivizeSa dhAriNe mAdhave'nna pratte sati tapaziSTamanna puspazatasahasrebhyo'pi Toyormana na kSIyate, yAvattada naravAmI svaya na bhukte, apica bhivApAragata tadanna ladhivizpaprabhAdeva sAdhugatasahasrebhyo'pi paricipyamANa na jJAyate yAvat tannabhiyAgrAhaka svaya na bhuGkte, nikalA karate the| kSIrAbavaladhi kA kAma yahI hai ki yaha jise prApta hotA hai vaha kSIra ke samAna madhura vacanoM ko sadA golA karatA hai| phitaneka aise munijana the jo mavAnara the, jinake mukhakamala se madhu ke tulya madhura vacana nikalA karate the| kitaneka aise ye jo mapirAsrava the-ghRta ke samAna snehApAdana karanavAle vacanoM ke prayoktA the| kitaneka akSINamahAnasika the / isa lapiprApta munijana kA yaha prabhAva hotA hai ki yaha jisa ghara se bhikSA le Ave usa ghara kA apaziSTa anna janataka denevAlA svaya na yA leye, tastaka lAya AdamiyoM ko bhI vitarita karane para sUTatA nahIM hai / tathA usa sAdhudvArA lAyA gayA vaha bhikSAnna bhA janataka lAnevAlA sAdhu svaya na gyA leve tabataka lAsa sAdhuoM dvArA AhArita hone para bhI zrotAjanenA prati dadhapAka jevA madhura-mIThA vacana nIkaLyA karatA hatA kSIrAva didhanu kAma eja che ke te jene prApta thAya che te dUdhapAka jevA madhura vacano ja sadAya bolyA kare che keTalAka evA paNa munijane hatA je ma vAcava hatA jemanA mukhakamalamAthI madhanA jevA madhura vacana nIkaLe che te maLyA che keTalAka evA hatA ke je sarpirAstrava hatA, vInI peThe nehApAdana karavAvALA vacane belanArA hatA keTalAeka akSINamahAnasika labdhidhArI hatA, A labdhi prApta munijanane eve prabhAva hoya che ke te je gherathI bhikSA laIne Ave te gharanu bAkInuM anna jyA sudhI devAvALe pite na khAya tyA sudhI lAkhe mANasomAM vahecI Ape te paNa khUTI jatu nathI tathA te sAdhue lAvelu te bhilAnuM anna paNa te laI AvanAra sAdhu pite khAya nahi, tyA sudhI lAkhe sAdhuo tene AhAra kare teya paNa
Page #212
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtisUtre mahayAmavA, appe " nusarati tacchI | avakalpakA yartha / apegA saminasoyA ' apyekake abhinatAra - bhinAna va 2 yugapata iti bhinna zrotAra, yadvA sabhinAni-nAti zranAmi-manA gIndriyAgi yeSA te sambhina zrotasa / " appegaDayA sIrAsanA' nayeke zrIrAssvanaaamadhuratvena kSIravad-dugdhana hotRRNA musakarANi vacanAnyAsapati - musebhyo nini unti yeSA te kSIrAssvA, 'appegaiyA manuyAsanA' apyeke - madhuvat 156 nasoyA, appegaiyA khIrAsavA, apegaiyA meM AkAkSita anya saikaDo pana kA bhI jo anusaraNa karanevAle hote haiM ve padAnu sArI kahalAte hai / kitaneka gaminayonA ye / samitrazrotA munijana aneka bhedoM se bhinna 2 ga ko bhI yugapat prayaka 2 rUpa se suna liyA karate hai / eka hI sAtha aneka zabda ekana ho raha hoM, to bhA mabhinnazrotA una zandA ko pRthak 2 rUpa se yugapat jAna liyA karate hai, athavA 'zrotam' ganda samasta indriyoM kA vAcaka hai, isase yaha artha hotA hai ki abhinnazrotA munijana kI samasta indriyA~ zabdoM se sabaddha rahA karatA hai, arthAt vaha zrotra- indriyakA kAma zeSa cAra indriyoM se bhI lete haiM, eka indriya se aya indriyoM kA kAma lete he / ( appega yA vIrAsavA appe gayA mahuyAsavA appegaiyA sapiyAsavA appegaDayA akkhINamahANasiyA ) kitaneka aise bhI the jinake mukha se zrotAjanoM ke prati kSIra ke jaise madhura - mAThe vacana padmathI bIjA tene anukuLa temaja te sUnamA AkSita anya seDA padonA pazu je anusaraNa karavAvALA hAya che te padmAnusArI kahevAya che keTalAeka sa bhinna--zrotA hatA sabhinnazrotA munijanA ana-bhedovALA judA judA zabdone paNa yugapatnudA judA rUpathI sAbhaLI le che. ekIsAthe aneka zabda ekatra thaI jAya che tA paNa na bhinnazrotA te za done judA judA rUpathI yugapat jANI le che athavA zrAtaprada IdriyAnA vAca che. tethI evA artha nIkaLe U kesa bhinna--zrotA munijananI samasta indrio zabda sAthe sakhaddha rahyA kare che ( joDAelI rahe che), arthAt te zrotra iMdriyanu kAma bIjI cAra iMdriyA pAsethI paNa le che. e IMdriya pAse bIjI IMdritheonu abhase he (appegaiyA sIrAsanA appegaiyA mahuyAsavA appegaiyA sapiyAsavA appegaiyA a+sINamahANasiyA) DeTalA bheDa mevA pAsa utA, bebhanA muSNazI
Page #213
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpayarSiNI-TIkA sa. 24 bhagavada teyAmiyarNanama 157 gaDayA sappiyAsavA, appegaDayA amkhINamahANasiyA, eva madhuravacanAnyAsrAnti yeSA te tathA, 'appegaTayA sappiyAsavA' apyekake marpirA savA -ghRtapacyotagA mAhAtizayamampATa kA , zrotamnehAtizayasapATakavAya te soganavamavyAyapebhyo bhedena kathitA, 'apegA apAtINamahANasiyA' apyekake akSIgamahAnasikA - ajJAgamahAnamA nAma ladhi prAptA , ana mahAnasam-ana pAphamyAna, tanAzrita pAnnamapi mahAnamamu yate, abhIga-bhi nArthamAgatAya ladhivizeSa dhAriNe mAdho'na pratte mati tapaziSTamana puspazanamahasrebhyo'pi TAyamina na kSIyate, yAvattadannanyAmI ghaya na bhukte, apica bhikSApAragata tadanna lapipizapaprabhAAdeva sAdhu zatamahanebhyo'pi pariviSyamANa nakSIyate yAvat tannabhilAgrAhaka svaya na bhukta, nikalA karate the| kSIrAsravadhi kA kAma yahI hai ki yaha jise prApta hotA hai vaha kSIra ke samAna madhura vacanoM ko sadA bolA karatA hai| kitaneka aise munijana ye jo ma pAmrana the, jinake mugpakamala se madhu ke tulya madhura vacana nikalA karate the| kitaneka aise ye jo marpirAmA ya-ghRta ke samAna sohApAdana karanavAla vacanoM ke prayoktA the| kitaneka akSINamahAnasika the / isa laciprApta munijana kA yaha prabhAra hotA hai ki yaha jisa ghara se milA le Ave uma ghara kA apaziSTa anna janataka denevAlA svaya na yA leye, tanataka lAsa AdamiyA ko bhI vitarita karane para sUTatA nahIM hai / tathA usa mAdhudvArA lAyA gayA vaha bhikSAnna bhI jAtaka lAnevAlA mAdhu svaya na yA lere tanataka lAgya sAdhuoM dvArA AhArita hone para bhI zrotAjanonA prati dadhapAtra jevA madhura-mIThA vacana nIkaLyA karatA hatA zIrAma ladhinuM kAma eja che ke te jene prApta thAya che te dUdhapAka jevA madhura vacano ja sadAya belyA kare che keTalAka evA paNa munijane hatA je ma vAcava hatA jemanA mukhakamalamAthI madhanA jevA madhura vacana nIkaLe che te madhvAsava che keTalAka evA hatA ke je sarpirAva hatA, vInI peThe nehApAdana karavAvALA vacane belanA hatA keTalAeka akSINamahAnasika labdhidhArI hatA, A labdhiprApta munijanane evo prabhAva hoya che ke te je gherathI bhikSA laIne Ave te gharanuM bAkInuM anna jyA sudhI devAvALo pite na khAya tyA sudhI lAkho mANamAM vahecI Ape to paNa khUTI jatu nathI tathA te sAdhue lAvelu te bhilAnuM anna paNa te laI AvanAra sAdhu pite khAya nahi, tyAM sudhI lAkho nAdhuo tene AhAra kare teya paNa
Page #214
--------------------------------------------------------------------------
________________ 158 fearfuses kAlana ujjumaI, appegaDayA biulamaI viuvvaNiDhipattA cAraNA vijAevam 'ujjumaI' Rjumataya manana gati, sonamayI sAmAnyaprAhiNI maniSA te Rjumataya / arthatRtIyAcyAlanyUna manuSyajJena partisajJipavendriyamanodravyapratyakSIkaraNahetumana paryayajJAnavizeSAnta ityartha / RjumaninAmakala vizeSadhAriNa iti bhAva / appegaiyA niulamaI' apyekake tripuramataya - nipulA savizeSaNavastumAhitayA vistIrgA mati mana paryayajJAna yeSA te nipumataya / RjumativipulamatimatAmaya tAvikA bheda, tripuramataya- ghaTA'nena citita, sa ghaTA dravyata suvarNaghaTita, kSetrata- pATaliputra nagarastha, zAradIya, bhAvata - pItavarNa ityenamazeSanizeSaNayukta vastu jAnanti, Rjumatayastu sAmAnyata eva jAnanti / arddhatRtIyeocchrayAlanyUne manujakSene vartamAnAnA sanipaJcendri khUTatA nahIM hai / ( eva ujjumaI, appegaiyA triulamaI viuvvagiDhipattA cAraNA vijAharA AgAsAivAI ) isa prakAra kitaneka tapasvI zipyajana Rjumati - mana paryavajJAnavAle the / Rjumati - mana paryavanAnI sAmAnyata sajI - pacendriya ke mana ke bhAvoM ko jAnate he | kitaneka vipulamati - - mana paryaya ke dhAraka the-vizeSaNasahita vastu ko grahaNa karane kI buddhivAle the| jaise kisI ne dravya kI apekSA suvarNa kA, kSetra kI apekSA pATilaputra kA, kAla kI apekSA zaradakAla kA aura bhAva kI apekSA pIta varNakA ghaTa citita kiyA, vipulamati ina samasta vizeSaNoM sahita usa ghaTa ko jAna lete hai / arddhatRtIya agulase nyUna isa manuSya kSetrameM vartamAna saji pacendriya jIvoM ke manameM sthita vastu kA sAmAnyata jAnanevAlA Rjumati-mana parya --- chUTatu natho (eva ujjumaI appegaiyA vijlamaI viubvaNiDhipattA cAraNA vijjA harA AgAsAinAI) te are DeMTalA tapasvI ziSyanna bhati mana --dhavajJAnI hatA Rnumattimana pavajJAnI sAmAnyataH sa nI-5 ca driyanA mananA bhAvAne jANe che keTalAeka vipulamati-mana pavanA dhAra hulA, vizeSaNasahita vastune jANanArI buddhivALA hatA jema ke DAie dravyanI apekSA suvaNunA, kSetranI apekSAe pATaliputranA, malanI apekSAe zaradakAlanA, ane bhAvanI apekSAe pILA raMganA ghaTanuM ciMtavana karyuM, tyAre vipulati e adhA vizeSaNe sahita te ghaTane jANI le che adbhutRtIyaa guLanyUna A manuSya kSetramA vamAna sannI ya ce driya jIveAnA manamA rahela vastune sAmAnyata jANavA vALA Rjumati-mana paryavajJAna thAya che, temaja rasapUrNa manuSyakSetramAM vartamAna
Page #215
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSiNI TIkA sa 24 bhagavadanteyAsiSaNanam 159 yAgA mano'sthinavastuna mAmAnyato prAhikA majumati / sampUrNe manujakSetreDopanizapamastumAhikA vipulamati / pipulamatinAmaphalapiviropavAgNi iti bhAva / 'viuvvaNihipattA' nipuNaddhiprAptA -pipurvagA-vaikriyakara galari saiva Rddhi , tA prAptA ye te tthaa| vikurva' pikriyAm iti pAribhASika sautro dhAtu , asmAddhAtoyucpratyaye nikurvaNA, nAnArUpA nikriyA- racanayartha, vAhyapuGgalAna bhavagaragIyazarArAnagADhakSetrapradezAtinA kriyamamuddhAtena gRhInA ekA nirvagA kriyate, evam Abhya tagpuGgA bhanapArigIyenaudArikaNa vA garIraMga ye kSetrapradezamavagADhAstepveva ye vartante tAn gRhAcA pineyA / eva nAdAntarapudgalyogena tRtIyA virvagA vaayaa| sthAnADgamUtre-(3 ThA 130) savistara varNitA / 'cAraNA' cAraNA --caraNa-gamanam atizayayuktamasti yepA te cAraNA , 'nyomnAdibhyo'N ' iti pAginisUtrAnmatvarthI yo'prayaya / AkAzagamanAgamanarUpaladhisampannA ityartha / te dvividhA -vidyAcAraNA, jayAcAraNAzca / natra piyA-pUrvagatavipakSitazrutanAnAga , tadabhyAsasamaye paSThapaTaniranta canAna hotA hai, eva sampUrNa manuSyakSetra ma vartamAna samasta vastuoM bAdara padArthoM ko vizeSarUpa se jAnanepAlA pipulamatimana paryavanAna hotA hai| kitaneka vaikriya-labdhi ke dhArI ye / vaikriyalapi aneka prakAra kI hotI hai| isa Rddhi ke dhArA munijana aneka prakAra se apana garAra kI vikurvaNA kara lete hai| isakA vizeSa varNana sthAnAga sUtra ke tRtIya ThANe ke prathama udezaka meM kiyA gayA hai| kitaneka cAragaladhi ke dhAraka y| cAragalapi ke dhArI munijanoM kA gamana atizayasapanna hotA hai / isa madvi ke dhAraka muniyoM kA gamanAgamana AkAza meM hotA hai| cAraNamRddhidhArI munijana do prakAra ke hote haiM- eka vidyAcAraNa, dUsare jaghAcAraNa / 14 pUrtI me vinakSita zrutajJAna samasta vastuo bAdara padArthone vizeSarUpe jANavAvALA vipulamati-mana paryavajJAna thAya che keTalAeka vikriyalabdhinA dhAraka hatA vaikriyalabdhi aneka prakAranI thAya che e RddhinA dhAraka munijane aneka prakArathI pitAnA zarIranI vikurvaNuM kare che AnuM vizeSa varNana sthAnAga sUtranA tRtIya ThANA prathama uddezakamAM karela che keTalAka cAraNalazvinA dhAraka hatA cAraNalabdhinA dhAraDa munijananu gamana atizayasa panna hoya che A RddhinA dhAraka munionuM gamanAgamana AkAza mArge thAya che cAraNa-RddhidhArI munijana be prakAranA thAya che-eka vidhA cAraNa ane bIjA ja ghAcAraNa 14 pUrvemA vivaNita zrutajJAnanuM aza vighA
Page #216
--------------------------------------------------------------------------
________________ 160 aupapAtikasUtre ratapa karaNena dvicariMga doparjana pUrvaka sAmigrA tathA natu sAgrihaNarUpayA piNTavizuddhayA ca vidyAcAraNanAmakaripavate, ye tayA yA yuktAste vidyAcAraNA ucyate / yadyapi piNDanizudrA mA mAdhUnAmapezya tathA yAtA tAniyAbhigamAva miti nizeSa / vidyAcAraNAstiryagUgayA prthmeopaate| mAnupottara parvata gacchati, tato dvitIyo pAtenAthama TIzvara gacchati, tata para tepA gatinAti, nIzvaradvIpAt pratinivartamAnA ekenaino pAtena svasthAnamAyAti / te purUrdhvagayA mere jigamiSana prathame kA aganiyA hai / isa vidyA ke abhyAsa ke samaya ma munijana attararahita paTha paSTha tapasyA karate hai, aura pAragA ke dina 42 TopA ko TAlkara antaprApta eva tuccha - rUkSAdika AhAra grahaNa karate haiM / isapara bhI abhiha rasate haiN| isa taraha unheM vidyAcAraNa nAmakI prApta hotA hai / isa ladhi se yukta munijana niyA cAraNa kahe gaye hai / yadyapi piNTA kI zuddhi samasta sAdhuoM ke liye sApekSa he, tathApi isa ddhi kI prApti ke liye sAbhigraha anta- prAtAdi AhAra kA grahaNa karanA Avazyaka hai / vidyAcAraga uddhi ke dhAraka munijana yadi tirache gamana kareM to isa Rddhi ke prabhAva se prathama utpAta me mAnuSottara parvata taka cale jAte haiM / dvitIya utpAta se AThane nadIvara dvIpa taka jAte haiN| isase Aga unakA gamana nahIM hotA hai / puna eka hI utpAta se ye naDhIzvara dvIpa se vApisa apane sthAna para A jAte hai | yadi ye Upara kI ora gamana kare, aura meru parvata para jAne ke icchuka hoM to prathama upAta se naMdanavana taka jAte hai aura dvitIya utpAta se 1 che. A vidyAnA abhyAsanA samayamAM munijana atArahita chaThechaThe tapasyA kare che ane pAraNAne divase 42 doSathI rahita ataprAta temaja tuccha rUkSa Adika AhAra grahaNa kare che te uparAMta paNa abhigraha rAkhe che AvI rIte temane vidyAcAraNu nAmanI labdhi prApta thAya che. A labdhivALA munijana vidyAcAraNa kahevAya che ne ke piDArdikanI vizuddhi namamta sAdhue mATe sApekSa che, te paNa A RddhinI prApti mATe sAbhigraha ataprAtArdi AhAra grahaNa karaveA Avazyaka che vidyAcAraNu RddhinA dhAraka munijana je tirachA gamana kare te A RddhinA prabhAvathI prathama utpAtamAM mAnuSeAttara parvatasudhI cAlyA jAya che, bIjA utpAtamA AThamA na dIzvara dvIpa sudhI jAya che tenAthI AgaLa temanu gamana thatu nathI pAchA eka ja utpAtathI e na dIzvara dvIpathI pAtA ! sthAne AvI jAya che jo te uparanI taraph gamana kare ane merUparvata para jAvAnI icchA hoya te prathama utpAtathI naMdanavana
Page #217
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpayarpiNI-TIkA sU. 24 bhagavadanteyAmiyarNanama nopAtena natanayana gacchati, tato dvitAyopAtena paNTAsanama , tata pratinivartamAnA ekopAtena myamthAnamAgacchati / paNDakapanAdRrSa teSA ganinAsti / ye'TamASTamanirantaratapa karaNenA'' mAna bhAvayanti teSA naTyAcAgNanAmakalandhi samupadyate, ye tayA lalyA yuktAnta jaDyAcAraNA ucyante / jaTaghAcAraNAstiryaggayA ekenopAtenatatrayodaya gcakAgdIpa galanti, tata para tepA gati sti, tata pratinivartamAnA prathamopAtena nandAvaracA hApamAganyanni, dvitIyo pAtena svasthAnam / te punadhagayA meM nigamipara myamyAnAdasopatyA paNTakacanamapirohanti / tata pratinivartamAnA prathamopAtena nanaranamAgacchanti, tato dvitIyopAtena svasthAnamAyAti / paNDakapanAdRcaM jayAcAraNAnAmapi gatinAsti / paNDaUrana taka cale jAte haiM / phira vahA me lauTakara eka hI chalAga meM apane sthAna para vApima AjAte hai / paNTakacana se Aga unakA gamana nahA hai| japAcAraNa nAmakI yi una mAdhujanoM ko prApta hotI hai, jo nirantara-antaragahita aSTama kI tapasyA karate haiN| hama pisapana munijana yadi nigche gamana kare to prathama hI utpAta meM terahavA dvApa jo racakanara dvIpa he vahA taka pahu~ca jAte haiM, isake Age nahIM jAte hai / kyoM ki Aga inakI gati nahIM hotI hai| yahA se vApisa hokara ye prathama upAta meM nandIzvara dvApa A jAte haiM aura dvitIya utpAta meM apana sthAna para A jAte haiN| yadi ye Upara kI ora ur3eM aura mesparvata para jAne kI icchAvAle ho to apane sthAna se eka hA upAta meM paNDakapana ma pahu~ca jAte haiN| vahA se jana ye vApisa hote he to prathama upAta meM ye naDhananana AjAte hai aura phira dvitIya upAta se apana sthAna para / paNDakAna se Age japAcAraNavAloM kI bhI gati nahIM hai| sudhI jAya che, ane bIjA utpAtathI pa Dakavana sudhI cAlyA jAya che pachI tyAMthI pAchA AvatA eka ja chalAgamA pitAnA sthAna para pAchA AvI jAya che paDakavanathI AgaLa temanuM gamana nathI ja ghAcAraNa nAmanI labdhi e sAdhuone prApta thAya che ke je niratarasatata adama-achamanI tapagyA kare che A labdhivALA munijane je tirachA gamana kare te prathama ja utpAtamA terame dIpa je rUcakavara nAme dviIpa che, tyA sudhI pahoMcI jAya che, tenAthI AgaLa nathI jatA, kema ke AgaLa temanI gati thatI nathI tyAMthI pAchA vaLatA teo grAma utpAtamAM nadIzvaradIpa AvI jAya che, ane bIjA utpAtamAM pitAnA nAnapara AvI jAya
Page #218
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhopapAtikako cAraNaladhisampanno hi sAdhu gala bhagavarNitagaNitAnuyoga vijAya, khena svena gamya dvIpamAdika pilokayitumau musyavazAt svarapaladhi sphoTayivA tatra tatra jigamiSati / gavA ca tara tara yathAbhagavarNita dvIparanAdika vilokya sAtAhalAda thai yAni vanThate, athAt bhagavato'AtAni nAnAni stauti, stuyA pratinivartate, prati nitya iha svasthAnamAga rati, Agaya iha cai yAni vadate--arthAn-jAnAni stauti / jJAnAnantyAd bhuvcnm| sarvametad bhagaratAmRtre'bhihitam / adhikajinAsumistA draSTavyam / 'vinAharA' niyAdharA --rohiNIprajapayAdivividhariyAvizeSadhAriNa / 'AgA cAraNaladhimapana sAdhujana prabhudvArA varNita gaNitAnuyoga ko jAna karake apanera dvArA gamya dvIpavanAdika ko desane ke liye ukaThA ke vazanatI ho, apanI2 ladhi ko pragaTa karate hai aura vahAra jAte hai| bhagavAna ne dvIpavanAdika kA svarUpa jaisA kahA hai vaisA ve vahA use dekhate hai aura apAra Anada se pulakita hote hai| prabhu ke apAra jJAna kI atizaya stuti karate hai| phira vahA se vApisa apanI jagaha para AjAte hai| Akara yahA para bhI caityoM kI arthAt prabhu ke jJAna kI stuti karate hai| yaha saba prakaraNa bhagatAsUtra meM kahA huA hai / jinheM adhika jAnane kI icchA ho vaha vahA se dekha leveM / kitaneka muni rohiNI-prajapti-Adi vividha prakAra kI vidyAoM ke dhAraNa karanevAle che je teo uparanI tarapha uDe ane merU parvata para javAnI IcchA kare te pitAnA sthAnathI eka ja utpAtamAM 5 DakavanamAM pahoMcI jAya che tyAthI jyAre teo pAchA vaLe tyAre prathama utpAtamAM nadanavana AvI jAya che, ane pachI bIjA utpAtamAM potAnA sthAna para Ave che paDakavanathI AgaLa ja ghAcAraNavAlAnI paNa gati hotI nathI cAraNaladhima panna sAdhujana prabhue varNavelA gaNitAnuyegane jANuMne pitatAthI gamya dvIpavana Adikane jovA mATe utka ThAne vazavata thaIne pitApitAnI labdhine pragaTa kare che, ane tyA tyA jAya chebhagavAne pavana AdinA svarUpa jevA kahelA che tevA ja teo tyA jue che, ane apAra AnadathI pulakita thAya che prabhunA apAra jJAnanI atizaya stuti kare che pachI tyAMthI pAchA pitAnA sthAne AvI jAya che AvIne ahI paNa tyanI arthAta prabhunA jJAnanI stuti kare che keTalAeka muni rahiNI prajJapti Adi vividha prakAranI vidyAonA dhAraNa karavAvALA hatA keTalAeka munijana
Page #219
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNI-TIkA va 24 bhagavadanteyAsivarNanama 163 ' harA AgAsAivAI, appegaiyA kaNagAvalitavokammaM paDivaNNA, eva gAvali khuDDAgasIhanikIliyaM tavokamma paDivaNNA, apegaDayA sAivAI' AkAzAtipAtina - AkAza-vyoma anipatati-anikAmanti-AkAzagAmividyAprabhAvAt ye te tathA 'appegaDayA NagAralitavommma paDivaNA / anyekake manakApalIna karma pratipannA, ' evaM ' evam janena prakAreNa 'egAvarli' ekAvalI pratipannA, ekAvanInAmakatapa karmaNa AkRtigranyanokA-Tanina sA vitriyate / 'khuDDAmasIha nikIliya to+mma paTivaNNA' mulaka-siMha-nikI - Ditam - muluka unu, siMhaniSkIdina - siMhagamana tadina yattapattan siMhanI'kIDitam etatapo vakSyamANamahAsiMhaniSkrIDitA'pekSayA tuTaka, siMhagamanaJca atikAntadezA'nalo - nato bhavati, evamatikA tatapa senana apUrvatapamo'nuThAna yasmin tat mihanipphI " sAtha 66. " bhI atikAnta tapa the| kitane aise munijana the jo AkAzagAmA the| inake pAsa AkAzagAminI vidyA thI / usake hI prabhAva se ye AkAza meM ur3ate the| (appegayA kaNagAvavakamma paDivaNNA eva gAvaliM khuDDAgasohanikIliya tavokamma paDivanA ) kitaneka aise munijana the jo kanavalA tapa ko tapate the, aura kitaneka muninana ekAvalA tapa tapate the / kitaneka aise the jo lanusiMhaniSkADita tapa kI ArAdhanA karate the / isa tapa ke 'kSullaka pada kA prayoga huA hai mo mahAsiMhanikoDita tapakI apakSA samajhanA cAhiye / jima prakAra siMha apana dvArA atikAta deza ko apalo karate hue Age 2 gamana karatA hai / umA prakAra dama tapa ma ke sevana ko apekSA rakhate hue apUrva tapoM kA anuSThAna evA hatA. je AkAzagAmI hatA temanI pAse vidyA hatI tenAja prabhAvathI te AgamA kaNagAvatina+mma paTipaNNA, evaM egAlaM khuDDAgasIha nikkIni tokmma paDi cannA ) DeTA sevA bhunino hutA ne unaDAvasI tatha tathatA hutA, ane keTalAka munijana evalI tapa tapatA hatA keTalAka evA hatA je laghumi haniSkrIDita tapanI AgadhanA kuntA hatA A tapanI sAthe " padanA prayAga thayA che, te mar3Ani niSkrIDita tapanI apekSAe samajave joIe . je prakAre niha peAtAthI tikAta dezane zvetA AgaLa AgaLa gamana hai te ja prakAre A tapamA paNu atikrAta tapanA sevananI apekSA rAkhatA apUrva apUrva tapAnu anuSThAna DhavAmA Ave che kiyA jAtA hai / AkAzagAminI utA utA ( appegaiyA LL kSullaka
Page #220
--------------------------------------------------------------------------
________________ 164 opapAtikamare mahAlaya sIhanikoliya tabophamma paDivaNNA, bhaddapaDimaM mahAbhadapaDima savvaobhadapaDima AyaMbilavaddhamANa tavokammaM paDivapaNA, mAsiyaM bhikkhupaDima, evaM domAsiyaM paDima, timAsiyaM Dita tapa karma pratipannA , ' appegaiyA mahAgya sIhanIpIliya tophamma paDivaNNA' apyekake mahAsiMhaniSkrIDita tapa karma pratipannA , 'bhadapaDima' bhaTTa pratimA 'mahAbhadapaDima' mahAbhadrapratimA, 'sobhaipaDipa' sarvatobhadrapratimA pratipannA , 'AyapilavaddhamANa tophamma paDivaNNA' AcAmAmlaparddhamAnaka tapa : karma pratipannA / ' mAsiya bhiksupaDima ' mAsikI bhikSupratimA-mAsaparimANA mAsikI tA bhikSupratimAm-abhigraharUpAm , satra hi mAsa yAvadekA datti --anicchinnadAnam , arthAt-avicchinnadhArayA karasthAnyAdibhya yad bhakta pAna ca patati sA - (appegaiyA mahAlaya sIhanIkIliya tavosamma paDivannA) kitaneka munijana mahAsiMhaniSkrIDita tapa karate the / (bhadapaDima mahAbhadapaDima sabaobhadapaDima AyavilabaddhamANa tavokamma paDivaNNA) kitaneka muni aise the jo bhadrapratimA, mahAbhadrapratimA eva sarvatobhadrapratimA-rUpa tapa kA ArAdhana karate the| kitaneka aise bhI the jo AyanilavarddhamAna tapa ko karate the| inakA vistRta varNana anya zAstroM meM hai| ( mAsiya bhikkhupaDima, eva domAsiya paDima timAsiya paDima jAva sattamAsiya bhikkhupaDima paDivaNNA) kitaneka munirAja aise the jo ekamAsika bhikSupratimA ke dhArI the / isa pratimA me eka mahine taka eka datti hotI hai / bhikSApAtra meM avicchinnadhArApUrvaka jo bhikSA dAtA ke hAtha athavA yAlI Adise giratI.. (appegaiyA mahAlaya sIhanImkIliya tavokamma paDivannA) mA bhunina bhAsi niSpIDita ta5 42tA utA (bhaddapaDima mahAbhadapaDima savvaobhadda paDima AyabilavadvamANa tavokamma paDivaNNA) mAya bhuniyA sevA tA ke jeo bhadrapratimA mahAbhadrapratimA temaja sarvatebhadrapratimA rUpa tapanuM. ArAdhana karatA hatA keTalAka evA paNa hatA je Aya khilavavaddhamAna tapa 42tA utA mAnu vistArapUrva pani anya zAstrImA cha (mAsiya bhikkhu paDima, eva domAsiya paDima timAsiya paDima jAra sattamAsiya bhikkhupaDima paDi ghaNNA) sAme4 bhunisana sevA ta 32 meDamAsiDa lipratimAnA dhAraka hatA A pratimAmAM eka mahInA sudhI eka datti thAya che bhikSA
Page #221
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpavarSiNI TIkA sU 24 bhagavadanteyAmivarNanama paDima jAva sattamAsiya bhikhupaDima paDivaNNA, paDhamaM sattarAIdiya bhiksupaDima paDivapaNA jAva tacca sattarAidiya bhikkhudatti , pava dvitIyAdyA samanyantA ekattivRtiyuktA / eva 'domAsiya paDima' dvemAsikI pratimAm pratipanA / 'timAsiya paDima' traimAsikI pratimA pratipanA / 'jAva sattamAsiya bhikSupaDima paTivaNNA' yAnat samamAmikI misupratimA pratipannA / 'pahama sattarAdiya bhimapaTima paDivaNNA jAra tanca sattarAidiya bhisupaDima paDivaNNA' prathamA samarAritviA bhikSupratimA pratipanA -yAvattRtIyA saptaganiTiyA bhinupratimA pratipannA / tatra samarAnindinAhai usakA nAma datti hai / isa prakAra 1 mahAna taka AhAra kI eka datti aura pAnI kI eka datti grahaNa kI jAtA hai| sA gakAra TomAma pramAgavAlI-bhikSupratimA ko, tAna mAsa kI pramAganAlA bhikSupratimA ko yAta mAtamAsa pramANavAnI bhikSupranimA ko pAlana karanevAle munijana the / dvimAsika bhisupratimAma 2 dattiyA AhAra kA 2 dattiyA pAnI kI rI jAtI hai / Tama kramika vRddhi se sAtamAsa-pramANapAlI saptambhikSupratimA ma 7 dattiyA AhAra kI aura sAta rattiyA pAnI kI lI jAtI haiN| (paDhama sattarAidiya bhiksupaDima paDivaNNA jAva taca sattarAidiya bhikkhupaDima paDivannA) aura pahalI mAta dinarAta kI misupratimA ka, dUsarI sAta dinagata kI mithupratimA ke, tathA tIsarI sAta dinarAta kI bhikSupratimA ke dhArI ye / Tana tAnoM - pAtramAM avicchinna-dhArApUrvaka je bhikSA dAtAnA hAre athavA thALIthI paDe che tenuM nAma datti cheA prakAre eka mahinA sudhI AhAranI eka datti ane pANInI eka dati grahaNa karAya che e prakAre be mAsanA pramANa vALI bhikSu-pratimAnu, traNa mAsa pramANavALI bhikSupratimAnuM, yAvat sAta mAma pramANa vALI bisupratimAnuM pAlana karavAvALA munijana hatA miniTabhipratimAmA 2 datti AhAranI, 2 dakti pANInI levAmAM Ave che A prakAre miDa vRddhithI sAta mAsanA pramANavALI nakhama bhikSuprati bhAbhA 7 hatti mADAranI mane 7 tti panI bevAmA mAya (paDhama mattarAinyi bhikkhupaDima paDivaNNA jAna tacca sattarAiniya bhikkhupaTima paTipannA) ane pahelI rAta divasa rAtanI bhilupratimAnA, bIjI sAta divasarAtanI bhibhupratimAnA tathA trIjI sAta divasarAtanI bhikSupratimAnI dhAra hatA A traNeya sAta divasa-rAtanI bhikSupratimAonI vidhi A prakAre che -
Page #222
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtika 166 paDimaM paDivaNNA, ahorAidiyaM bhiksupaDimaM paDivaNNA, eka sapta nidivAni = ahorAnA yasthA sA saptarAvitiyA - saptAharAnapramAgA / prathamAyA ca caturthacaturthena pAnakA''hAranirahita uttAnako vA pArzvagAyI vA nipayopagato vA prAmAdibhyo bahirviharati / dvitIyA saptarAnintiyA'pyevanidhaina, nagaram - daNDA''yato vA lagaNDazAyI vA kuTuko vA viharati / eva tRtIyA saptarAnidivA'pi, navara bIrAsssaniko vA godohikasthito vA Amrakujako vAssste / ' ahorAidiya bhikmvupaDima sAta dinarAta kI bhikSupratimAoM kI vidhi isa prakAra hai- prathama saptarAnindiva bhikSupratimA me - aSTamI bhikSupratimA meM- ekAntara cauvihAra upavAsa karate hue grAma se bAhara kAyotsarga kare, aura tIna Asana kare | unake nAma (1) uttAnAsana = citta hokara sonA (2) ekapArzvAsana = eka karavaTa se sonA, aura (3) nipacAsana - paryaGgAsana se rahanA / dUsarA aura tAsarI sAta dinarAta kI bhinupratimAye - navamI tathA dasamI bhikSupratimAyeM bhI isI prakAra kI hai / kevala Asana ke bheda hai| naumI ke tIna Asana-daNDAsana, lagaNDAsana, utkuTukAsana / (1) daNDAsana - daNDa ke samAna sAMdhe zayana karanA / (2) lagaNDAsana - TeDe kATha ke jaise zayana karanA arthAt mastaka aura eNDI ko pRthvI para saTA kara pITha ko aMdhara rakha kara sonA, (3) utkuTukAsana = pairoM ke bala baiThanA / dasamI ke tIna AsanavIrAsana, godohikAsana, AmrakubjakAsana / (1) vIrAsana = pRthvI para paira rakha kara siMhA { prathama sakSarAtri diva bhikSupra temAmA-aSTamI bhikSupratimAmA-ekAntara cauvihAra vAsa karatA gAmathI bahAra jaI kAyAtsaga karavA ane traNa Asana karavA temanA nAma-(1) uttAnAsana-cittA thaIne suvu (2) pArzvAsana -meDa paDa rahI suvu, ane (3) niSadyAsana-parya asanathI rahevu khIjI ane trIjI sAta divasa-rAtanI bhikSupratimAe-naumI ane dazamI bhikSupratimAo-paNu A prakAranI kevala AsanamA phera che. navamI pratibhAnA trazu Asana- DAsana, laga asana, uthuTuDAsana (1) 6 DAsana - krUDanI peThe sIdhA suI javu, (2) laga DAMsana~vA lAkaDAnI peThe zayana karavu arthAt mAthu ane eDI (pAnI ) ne pRthvIpara lagADI pIThane adhara rANI suvu, (3) uDuTuDAsana - bhaganA mAthI ( ulau4 page ) jesavu * dazamI pratimAnA traNa AsanavIrAsana, geAdaihikAsana, Amraku kAsana (1) vIrAsana-pRthvIpara paga rAkhIne sihAsana para beThelAnI peThe
Page #223
--------------------------------------------------------------------------
________________ - pIyUSavaSiNI TIkA sU 24 bhagavadanteyAsiyaNanam 167 rAiMdiyaM bhikkhupaDima paDivaNNA, sattasattamiyaM bhikkhupaDimaM, paDivaNyA' ahorAvidivA mithupranigA etipannA -AhogatikImityartha / ara-rAtridivagando rApiro gopya / asyAJca papThopavAsiko prAmAdibhyo vahi pralambabhujastiSThati / 'ekrAidiya bhissupaDima paDivaNNA' pharAnindiyAm ekarAnapramANA mithupratimA pratipannA , aApi 'rAviniya' gaTo gatriparo gopya / asyA cA'Tamabhaktiko prAmAda nahirIpadavananagAno'nimipanayana zuSkapudganinadRSTirjinamudrAsthApisana para maiM hue ke samAna ghuTane alaga 2 rasakara pinA sahAre sthira rahanA, (2) goTohikAsana--goTohika ke samAna baiThanA athAt jaise gAya dRhane vAlA jara dUdha dRhatA hai taba vaha apana donoM pairoM ke agrabhAga ke sahAre baiTatA hai, usI prakAra baiThanA / (3) Atraku jakAsana-Amraphala ke samAna kRpaDe hokara sthira rahanA / AThanA naumI dAmI pratimA meM tIna 2 Asana natAye hai, una tAna tIna ma se kisI eka Asana se rahe / tathA (ahorAidiya bhirakhupaDima paDivaNNA) gyArahavIM ahorAnika bhibhupratimA ke dhAraka the| isameM caunihAra velA kiyA jAtA hai, aura gAma ke bAhara ATha praharI taka kAusaga kiyA jAtA hai / (ekkAidiya bhikkhupaDima paDivaNNA) vAhinIM ekarAtrika mithupratimA ke dhAraka the| isame caunihAra tele ke dina gAma se bAhara zmazAna bhUmi ma jAphara phisA eka pudagala para dRSTi sthira karake cAra praharoM taka kAyosarga kiyA jAtA hai| ina sabhI pratimA-abhigrahavizeSoM meM sabhI kA gaThaNe judA judA rAkhIne Teke lIdhA vinA sthira rahevuM, (2) dahinAmanagohiDanI peThe besavu arthAt jema gAya dehavAvALe jAre dUdha dahe che tyAre te potAnA baMne paganA agrabhAgane Teke bane che, tevI ja rIte besavuM (3). AmrakujavAsana-AmrakalanI peThe baDA thaIne sthira rahevu AThamI namI ane dazamI pratimAmAM traNa traNa Asana batAvyA che te traNa traNamAthI koI 5 me sAmanayI 22 tathA (ahorAidiya bhikkhupaTima paDipaNNA) mAtra divasarAtanI agyAramI bhikSupratimAnA dhAra hatA AmA cauvihAra 74 204 che, mane sAmanI maDAra mApArana641 204 (ekarAidiya bhikkhupaTima paDivaNNA) bhAbhI se rAtri li pratibhAnA ghA24 tA AmA cauvikAra tathA amane divase gAmathI bahAra zamazAna bhUmimAM jaIne eka pudagalapara daSTi sthira karIne tAtsarga karAya cheA badhI pratimA emAM
Page #224
--------------------------------------------------------------------------
________________ 168 aupapAtikasUtre tapAda pralagnita jati uti / etAsu pratimAsu na sarvapAmadhikAra, kiMtu viziSTamananavanAmava / Aha ca, 'parijayAo, samayagadhijuo mahAsatI / paDimAu bhAviyaSpA samma gurugA aNunnAo // 1 // iti, 'satatamiva mimyupaDima' saptamamamikA bhikSupratimA-sapa saptamAnidinAni yasyA sA sapasanamikA, iya ca samamitinAnA sanakairbhavati arthAt-saptabhi saptA'hairiti / tatra ca prathamadine ekA dattirbhatasya, ekai datti pAnakasya, eva dvitIyA neiSu krameNaiketiddhyA sammanni sapa dattaya / evam adhikAra nahA hai, kintuSTi mahanAle ho ina pratimAoM kA ArAdhana kara sakate hai / kahA bhI hai-' paDivajjai eyAo, saghayaNa - thii - juo mahAsatto / paDimA bhAviyappA, samma guruNA aNunnAo // " chAyA-pratipadyate etA mahanana dhRtiyuto mahAsatva / pratimA bhAvitAtmA, samyagguraNA anunAta // arthAt -- mahAsatvazAlI, sahanana aura dhairya se yukta bhAvitAtmA munijana hI guru se samyak anunAta hokara ina pratimAoM ko svIkAra karate hai / tathA ( sattasattamiya bhiksupaDima) sAta hai sAtaveM dina jisame aisI bhiyupratimA ke arthAt UnapacAsa dina ko bhithupratimA ke dhAraka the / yaha pratimA sAtasaptAhoM meM kI jAtI hai / isameM prathama saptAha ke prathamadina me eka datti AhAra kI aura eka datti pAnI kI lI jAtI hai, dvitIya: dina me do dattiyA~ AhAra kA aura do dattiyoM pAnI kI lI jAtI hai / isI taraha pratidina eka eka datti ko vRddhi se sAtave dina sAta dattiyA~ AhAra kI aura I 1 abhigraha vizeSAmA badhAnA adhikAra nathI, paraMtu vizisa hananavAlA ja A badhI pratimAonu ArAdhana karI zake che kahyu paNa che " paDivajjai eyAo, savayaNa-dhii-juo mahAsatto / paDimA bhAvippA, samma guruNA aNunnAo " 11 1 jayA - pratipadyane etA sahanana- dhRtiyuto mahAsatva 1 pratimA bhAvitAtmA, samyagguruNA anujJAta // arthAt mahAsattvazAlI mahaeNnana ane dhairya thI yukta bhAvitAtmA munina samyak anujJAta thaine arthAt gurUnI AjJA laIne, pratimAonA svIkAra 12 che tathA ( sattasattamiya bhikkhupaDima) sAtache sAto divasa nebhA khevI bhikSupratimAnA arthAt ogaNapacAsa divasanI bhikSutimAnA dhAraka hatA, ' A pratimA sAta saptAheAmA karAya che temA prathama saptAhanA prathama divase e vRtti AhAranI ane eka tti pANInI levAya che khIje 1
Page #225
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSiNI-TIkA sva. 24 bhagavadanteyAsiyarNanam ahaahamiya bhikkhupaDima, NavaNavamiyaM bhikkhupaDima, dasadasa'aTThaamiya 'bhikkhupaDima' aSTA'STamikA bhisupratimAm , 'gavaNAmiya' nAnAmikA bhikSupratimAm, 'dasadasamiya' dagadazamikA mithupratimAm , nagaram-dattivRddhi sAta datiyA~ pAnI kI lI jAtI hai| isI prakAra dUsare saptAha se lekara sAtave saptAha taka kI dattiyoM ke viSaya meM bhI samajhanA cAhiye / isa prakAra AhAra aura pAnI kI saba dattiyA~ 392 hotI hai / tathA ( aTThaamiya bhisupaDima) aSTASTamika mithupratimA ke dhAraka the / yaha bhikSupratimA ATha aSTAhA ma arthAt causaTha dinoM meM kI jAtI hai / isama prathama aSTAha ke prathama dina meM ephadatti AhAra kI aura eka ratti pAnI kI lI jAtI hai| pratyeka dina ma eka eka datti kI _vRddhi hone ke kAraNa AThaveM dina me ATha dattiyA AhAra kI aura ATha dattiyA pAnI kA lI jAtI haiN| isI prakAra apaziSTa sAtoM aSTAhoM ke bAre meM bhI samajhanA cAhiye / isa prakAra AhAra aura pAnI kI kula dattiyA 576 hotI hai / tathA (navanavamiya bhirasupaDima) navanavamikA bhizupratimA ke dhAraka the| yaha mithupratimA nau navAhoM __me, arthAt 81 dinoM meM pUrI hotI hai / pratyeka nau dinoM ke atima dina ma eka eka datti kI vRddhi hone se nau dattiyA AhAra kI aura nau dattiyA~ pAnI kI hotI hai / divase be dakti AhAranI ane be dakti pANInI levAya che evI rIte pratidina eka eka dattinA vadhArAthI sAtame divase 7 datti AhIranI ane 7 hari pANInI levAya cheA prakAre bIjA saptAhathI laIne 7 mA saptAha sudhInI daktionA viSayamAM paNa samajI levuM joIe A prakAre AhAra zmane pANInI madhI ittimA 382 thAya) tathA (jaduamiya bhikkhupaDima) akAchamika bhikSupratimAnA dhArake hatA A bhikSupratimA ATha aSTAhamA athAt cesaTha divasomAM karAya che temAM prathama achAhanA (aThavADiyAnA) prathama divase eka datti AhAranI ane eka datti pANInI levAya che. pratyeka divase eka eka dattine vadhAre thavAnA kAraNe AThame divase ATha dRttio AhAranI ane ATha darie pANInI levAya che eja prakAre bAkIna che aSTAha ( aThavADiyA )nA bArAmAM paNa samajavuM joIe evI rIte AhAra ane pANInI kula dattio 576 thAya che tathA (nAnAmiya bhikkhupaDima) navanavami bhikSupratibhAnA thaa| 25 bhikSupratimA navanavAhamAM athAta 81 divasamAM pUrI thAya chepratyeka nava
Page #226
--------------------------------------------------------------------------
________________ 170 aupapAtikako miyaM bhikkhupaDimaM, khuDDiya moyapaDima paDivaNNA, mahalliya moyapaDima paDivaNNA, javamajjhaM cadapaDima paDivaNNA, vaharasarayAkrameNa kaaryaa| kecit 'suSTriya moyapaTima paDivagNA' kSullikA moka pratimA pratipanA , atyA kSulakaya mahatyapekSayA bodhyam / tayA 'malliya moya paDima paDivaNyA' mantI mokapratimA pratipannA / anayo pratimayonyAyA prathAntare vilokanIyA / 'jamajma cadapaDima paDipaNNA' yavamanyA cadrapratimA prati pannA-yavasyeva maya yamyA sA yavamacyA, candra iva kalAvRddhihAnibhyA yA pratimA sA candrapratimA, tathA hi zuklapratipadi-eka kavalam abhyavaDhaya pranitinamekaika isa prakAra AhAra aura pAnI kI sana dattiyA~ 810 hotI hai / tathA (sadasamiya bhikkhupaDima) dazadazamikA bhikSupratimA ke dhAraka the| yaha mithupratimA daza dazAhA me, athAt sau dinoM meM pUrI hotI hai / isame pratyeka dazaveM dinameM dasa dattiyA AhAra kI aura dasa dattiyA pAnI kI hotI haiM / isa prakAra AhAra aura pAnI kI kula dattiyA 1100 hotI hai| kitaneka munijana ( khuDDiya moyapaDima paDivaNNA) kSullaka mokapratimA ke dhAraka the| tathA-(mahalliya moyapaDima paDivaNNA) mahAmokapratimA ke dhAraka the| tathA kitaneka munijana (javamajjha cadapaDima paDivaNNA) yavamaya candrapratimA ke dhAraka the / isa pratimA me zukla pakSa kI ekama tithi me eka kavala AhAra kiyA jAtA hai| pratidina eka eka kavala kI vRddhi se pUrNimA me 15 kavala AhAra divasonA AtanA divase eka eka dattinI vRddhi thavAthI nava dattio AhA ranI ane nava daktie pANInI thAya che A prakAre AhAra ane pANInI gadhI ittimA 810 yAya cha tathA (dasadasamiya bhimkhupaDima) zazabhi bhikSu pratimAnA dhArake hatA A bhikSupratimA daza dazAhomAM arthAta se divasamAM pUrI thAya che emA pratyeka dazamA divase daza dattI AhAranI ane daza ttie pANInI hoya che A prakAre AhAra ane pANInI kula dattio 1100 thAyache 32 munina (khuDDiya moyapaDima paDivaNNA) kSudasabhI pratibhAnA ghA24 tA tathA ( mahalliya meAyapaDima paDivaNNA ) bhaDAmA pratibhAnA ghA24 tA taya 894 munina (javamajha cadupaDima paDivaNNA ) camadhyaca drapratimAnA dhAraka hatA A pratimAmA zukla pakSanI ekama tithimA eka keLiAne AhAra karAya che pratidina eka eka kebiAne vadhAre
Page #227
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUSapiNI-TIkA sa 24 bhagavadantevAsivarNanam 171 majjha cadapaDima paDivaNNA, vivegapaDima viosaggapaDima uvakavalavRddhayA paJcadaza paurNamAsyA, kRSNapratipadi ca paJcadazaira bhuktvA dvitIyAdau pratidinam ekaikakAlahAnyA amAvAsyAyAmekameva yasyA bhukte sA sthUlamadhyatvAd yavamAyeti tA pratipannA / 'paira-(panna)majjha cadapaDima paDipaNNA' vajrama yA candrapratimA pratipannA -vajasyera ma ya yasyA sA tayA, yasyA hi kRSNapratipadi paJcadaza kAlAn muktvA tata pratidinamekaikahAnyA amAvAsyAyAmeka, zuklapratipadyapi ekameva, tato dvitIyAdau punarekekavRddhayA paurNamAsyA paJcadaza bhuGkte sA tama yatvAd vajrama yA iti tA prati kiyA jAtA hai| tathA kRSNapakSa kI ephama tithi me 15 karala AhAra kiyA jAtA hai, aura dvitIyA se eka eka kAla ghaTAne se amAvAsyA tithi meM mAna eka kavala AhAra kiyA jAtA hai| jaise-yava kA madhyabhAga sthUla hotA hai, usI prakAra isa pratimA kA bhI madhyabhAga pUrNimA aura kRSNa pakSakI ekama, padraha pandraha kavala AhAralene ke kAraNa sthUla hai / isaliye isa pratimA ko 'yaramadhyacandramatimA' kahate haiN| tathA-kitane munijana (vairamajha cadapaDima paDivaNNA) vajramadhya candrapratimA ko dhAraNa kiye hue the| yaha pratimA kRSNapakSa kI ephama ke dina pandraha karala AhAra kara ke prArambha kI jAtI hai / pratidina eka eka kavala ghaTAne se amAvAsyA me eka kAla tathA-zuklapakSa kI ekamatithi me eka kapala AhAra kiyA jAtA hai / phira pratidina eka eka kapala kI vRddhi se pUrNimA ke dina pandraha karala AhAra liyA jAtA karavAnuM hovAthI pUnamanA divase 15 kaLiAne AhAra karAya che, tathA kRSNapakSanI ekama tithie 15 koLiAne AhAra karAya che, ane bIjathI eka eka keliAne AhAra ghaTADatA amAvAsyA tithimAM mAtra eka koLi Ane AhAra karAya che jema cavane madhyabhAga sthUla hoya che tevI ja rIte A pratimAmA paNa madhyabhAga pUnama ane kRSNapakSanI ekama, pAdara padara keLiA AhAra levAne kAraNe, sthUla che, tethI A pratimAne "yavamadhya yadrapratimA' 4 cha taya 32814 bhunina (vairamajjha cadapaDima paDivaNNA) vaja madhyaca drapratimAne dhAraNa karavAvALA hatA A pratimA kRSNapakSanI ekamane divase padara keLiA AhAra laIne zarU karAya che pratidina eka eka koLio AhAra ghaTADatA amAvAsyAne divase eka koLio tathA zukla pakSanI ekama tithie eka koLio AhAra karAya che pachI pratidina
Page #228
--------------------------------------------------------------------------
________________ 172 bhopAtikako hANapaDima paDisalIgapaDima paDivANA sajameNa tavasA appANa bhAvemANA viharati // sa 24 // pannA / tathA kenita 'vigapaDima' pikapanigA-pinA vivaka =yAga ,maca AtarAgA kapAyAtInA nAca gagArIganucitabhaktapAnAtInAga, tasya pratimA prati pattivinekapratimA tA, 'piosaggapaDima' yusargapratimA kAyosargapratimAm , 'uvahANapaDima' upadhAnapratimAm-mokSa prati upa-sAmIpyena dadhAti-nayatItyupadhAnam-anazanAdika tapastadviSayA pratimA abhiprAstA, tathA 'paDisalINapaDima' pratimaeNTInapratimA krodhAtinirodhA'bhigraha 'paDipaNyA' pratipannA mayamena tapasA AtmAnam bhAvayata viharanti // sU0 24 // hai| jaise vanakA madhyabhAga patalA hotA hai usI prakAra isa pratimA kA bhI ma yamAga amAvAsyA aura zuklapakSa kI ekaga, eka eka kavala AhAra lene ke kAraNa patalA hai, isIliye isa pratimA ko 'vajrama yacandrapratimA' kahate hai / tathA kitaneka munijana 'vivegapaDima' vivekapratimAke athAt Abhya tarika kapAyAdiko ke, tathA-gaNa, svazarIra aura akalpanIya bhaktapAnAdiko ke tyAga kI pratimA ke, 'viosaggapaDima' vyutsargapratimA ke, athAt kAyosargapratimA ke, ' upahANapaDima' upadhAna pratimA ke arthAt anazanAdirUpa una tapasyA kI pratimA ke, tathA-(paDisalINapaDima) pratisalIna pratimA ke athAt krodha Adi kapAyoM ke nirodha karane ke abhigraha ke (paDivaNNA) dhAraka the| pUrvokta sabhI prakAra ke munirAja satraha prakAra ke sayama se eka eka Lio vadhAratA jaI pUnamane divasa padara koLiA AhAra levAya che jema vajane madhyabhAga pAtaLo hoya che tevI ja rIte A pratimAmAM paNa madhyabhAga-amAvAsyA ane zukla pakSanI ekama, eka eka koLio AhAra levAnA kAraNe pAtaLe che, e mATe ja A pratimAne "vajI madhyaydrprtimaa" 42vAya che tathA sAme bhunina (vivegapaDima) vive4 pratimAnA arthAta Abhya tarika kaSAya AdinA, tathA gaNanA, potAnA zarIranAmane ma48panIya sAna pAna mahinAtyAyanI pratibhAnA(viosagapaDima) vyatsApratibhA meTale 4AyotsargapratibhAnA, (uvahANapaDima) GdhAnapratibhAnA marthAta manazana mAhi35 G tapasyAnI pratibhAnA, tayA (paDisalINapaDima) pratisa tInapratimAnA arthAt krodha Adi kaSAnA nirodha karavAnA abhigrahanA (paDipaNNA) thA24 tA pUrvAta sarpa nA munirA sattara sArA seya.
Page #229
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayapiNI-TIkA su 25 bhagavadanteyAmiyarNanama 173 - mUlam-teNaM kAleNa teNa samaeNaM samaNassa bhagavao mahAvIra - ssa aMtevAsI vahave therA bhagavaMtA jADasapaNNA kulasaMpaNNA valasaMpaNNArUbasapaNNA viNayasaMpaNNANANasaMpaNNA dasaNasaMpaNNA TIkA-'teNa kAleNa' ityAdi / tasmina kAre tasmin samaye amaNasya bhagavatA mahAvIrasya 'atevAsI' atenAsina -gipyA vahava sthavirA = ciratarakAlapAlitazrAmaNyaparyAyA, bhagavanta =sayamazobhAzAlina, epA vizeSagAnyAha-'jAisapaNNA' jAtisampannA uttamamAtRruvAyuktA , evam 'kulasapaNNA' kulasampanA -zreSThapaikavazayuktA , 'palasapaNNA' valasampanA --cala--mahananasamutthita parAkrama , tena sampannA - yuktA , 'svasapaNNA' rUpasampanA -rUpam-AkRti -sundarA''kArastena yuktA / 'viNatathA bAraha prakAra ke tapa se AtmA ko bhApita karate hue vicarate the // mU0 24 // 'teNa kAleNa teNa samaeNa' ityAdi. (teNa kAleNa teNa samaeNa) usakAla usa samaya me (samaNassa bhagavao mahAgaurassa atevAsI vahave therA bhagavato) zramaNa bhagavAn mahAvIra ke antepAsI-ziSya aneka sthavira bhagavanta the / dIkSApayAya se yukta eva dharma se pracalita ko puna dharma me sthira karanevAle ko sthavira kahate haiN| sayamayobhAse jo yukta ho unhe 'bhagavanta' kahate hai| ye (jAisapaNNA) jAtisapanna-uttamamAtRvaza ke the, aura (kulasapaNNA) kula-- sampana-uttamapitRvaza ke the| (valasapaNNA) sahanananAmakarmase prApta vala se viziSTa the| (rUbasapaNNA) sundara AkRtivAle the| (viNayasapaNNA)jisase aSTavidha karmamala mathI tathA bAra prakAranA tapathI AtmAne bhAvita karatA vicaratA hatA ( 24) ' teNa kAleNa teNa samaeNa' tyAdi (teNa kAleNa teNa samaNNa) Astel ta samayamA (samaNassa bhagavao mahAgIrassa atevAsI bahave therA bhagavato) zrama samapAn bhaDApIranA atevAsI-ziSya aneka sthavira bhagavate hatA dharmathI calAyamAna thatA sAdhuone karIthI dharmamAM sthira karavAvALAne sthavira kahe che je sayamashaalaavaa hAya tebhane mApata 4 cha tasA (jAisapaNNA) tisa panna-uttama bhAtRzanAtA, mane (purasapaNNA) samapanna-uttama pitRpa zanA itA (valsapaNNA ) sanananAbhabhathA prAta zyeda sapa3 viziSTa itA (rUpasapaNNA) suha2 mAtipAta (niNayasapaNNA) nAthI
Page #230
--------------------------------------------------------------------------
________________ 174 papAtika carita saMpaNNA lajjAsapaNA lAghava saMpaNNA oyaMsI teyaMsI yasapaNNA' vinayasampannA - vinIyate'panIyate- sAlezakArakamapTani karma yena sa vinayaabhyutthAnAdi - gussevAlakSaNa tena yuktA, 'NANasapaNNA' nAsapannA, jJAna - zrutacArinalakSaNa tena yuktA, 'dasaNasapaNNA' darzanasampannA darzana- samyarUna tena yuktA 'caritasapaNNA' carinasampannA carina samitigupyAdika tena yuktA, 'lajjAsapaNNA' lajjA-sampannA lajjA -sayamanirAdhanAyA hRdayasakocarUpA tayA yuktA, 'lAghavasapaNNA' lAghanasampannA lAghava dravyatA 'lpopadhitA, bhAvatA gauravanayatyAga - tena yuktA, 'oyasI' ojasvina, oja - mAnasI zaktistadvanta, 'teyasI' tejasvina - teja antarvahirdedIpyamAna tejolezyAdi vA tadvatta, 'vaccasI' vacasvina, vaca Adeyavacana - saubhAgyAdyupetameSAmastAti te vacasvina, apanIta - naSTa hotA hai vaha vinaya he, aise vinaya se yukta the / guruoM ke Ane eva jAne Adi para saDe honA ityAdika kriyAe~ sana vinaya ke hI antargata hai / ( NANasapaNNA) viziSTajJAna se saMpanna the / ( dasaNa-sapaNNA) viziSTadarzanase - samyaktva se sapanna the / (caritasapaNA ) samiti -- gupti - AdirUpa cArina se sapanna the / ( lajjA sapannA) sayamavirAdhanAme jo svAbhAvika hRdayakA saMkoca use lajA kahate haiM, usase ve yukta the / ( lAghatrasapaNNA) apa - upadhirUpa dravyalAghara eva tIna gauravakA parityAgarUpa bhAvalAdhava se yukta the / (oyasI) ye ojasvI the, arthAt tapa aura sayama prabhAva se yukta the / (teyasI) ye tejasvI the, arthAt bhItara aura bAhara dedIpyamAna the, athavA dravyabhAvarUpa tejolezyA Adise yukta the / ( vacasI) ye Adeyavacana se, aSTavidha kamala apanItanaSTa thAya che tene vinaya kahe che evA vinayathI yukta hatA gurUe Ave tema ja jAya tyAre ubhA thavu vigere kriyAo adhI vinayanI atargata che ( NANasapaNNA) viziSTajJAnavAlA detA ( dasaNasapaNNA) viziSTa darzanathI-sabhyatvathI sapanna hutA ( caritasapaNNA ) samitizupti-mAhi3ya yAtrithI sapanna hutA ( lajjAsapaNNA) sayabhavirAdha nAmA je svAbhAvika hRdayanA soca thAya tene lajjA kahe che tenAthI yukta tA ( lAghanasapaNA ) maya - upadhiya dravyasAdhava tebhana bhAgu gaurakhanA parityAga3tha lAvalAghavathI yukta hatA ( oyasI) tethe gosvI itA, arthAt-tatha Ane sayabhanA prabhAvavAjA hatA (teyasI ) tethe tejasvI hutA arthAt adara ane bahAra dedIpyamAna hatA, athavA dravyabhAvarUpa tejolezyA mAddivAjA hatA ( baJcasI) tethe AheyavathanavAjA, athavA tapa sayabhanA - y r
Page #231
--------------------------------------------------------------------------
________________ - pIyUSadhaSiNI-TIkA sa 25 bhagavadanteyAsivarNanam vaccasI jiyakohA jiyamANA jiyamAyA jiyaleobhA jiiMdiyA jiyaNiddA jiyaparIsahA jIviyAsa-maraNa-bhaya-vippamukkA vayaathavA-varca teja prabhAva -tadvanto varcasvina / 'jasasI' yazasvina tapa sayamasamArAdhanapyAtiprAptA / 'jiyakAhA jitakrodhA -jita krodhA yaiste jitakodhA , krodhajaya -udayaprAptamodhaviphalIkaraNato jJAtavya / 'jiyamANA' jitamAnA , tanamAna -manyate'neneti mAna -abhimAna -nAnAdinA ahamanupamo'smItyabhimAnarUpa --garna dati yAvat / 'jiyamAyA' jitamAyA - tatra mAyA-paravaJcanAbhiprAyega zarArAkAranapathyamanogAmAyaphauTinyakaraNarUpA, sA jitA yaiste tathA, udayaprAptaparavaJcanakarmaviphalIkArakA , 'jiyalobhA' jitalobhA 'jiDadiyA ' jitendriyA 'jiyaNiddA' jitanidrA 'jiyaparIsahA ' jitaparIpahA 'jIviyAsa-maraNa-bhaya-vippamukA' jIvitA''zA-maraga-bhaya-viSamuktA -jIvitasya-prANaathavA tapamayamake pratApame yukta the| (jasasI) ye yazasvI the, arthAt tapa aura sayamakI ArAdhanA se prasiddhi pAye hue the| (jiyaphohA) krodhako jinhoMne jIta liyA thaa| (jiyamANA) mAnako jinhoMne dUra kara diyA thA, arthAt " mai jJAnAdika gugose anupama hU~" isa prakAra abhimAnarUpa garvako jinhoMne parAsta kara diyA thaa| (jiyamAyA) dUsaroMko vacana karaneke abhiprAyase vepa vanAnA, era mana-vacana aura kAyako kuTilatAme pariNata karanA isakA nAma mAyA hai, isa mAyAkA bhI jinhoMne apanI zubhaparigati dvArA nivAraNa kara diyA thA / (jiyalobhA) isI prakAra lobhako bhI jinhoMne naSTa kara diyA thaa| (jidiyA) indriyoko jinhIna acchI taraha apane vagame kara rasA thA / (jiyaNidA jiyaparIsahA) nidrA ora parIpaho ko jinhoMne jIta liyA thaa| (jiviyAsa maraNa-bhaya vippamukkA) jAnekI AzA eva maraNake pratApa hutA ( jasasI) tegA yazavI tA, arthAt tapa mane se yamanI mArAdhanAthI prasiddhi pAmelA tA (jiyakohA) odha bhae tyo , (jiyamANA) bhAna rasAye (2 42khu cha, arthAt hu sAnAhi guthI manupama chu 'pA malibhAna35 apane mAthe parAsta yo cha (jiyamAyA) bIjAnI vacanA- chetarapiDI karavAnA hetuthI veSa banAvavA tema ja mana vacanakAyAthI kuTilatA karavI tenuM nAma mAyA che A mAyAnu paNa jeoe potAnI zulapariyatithI nivAraNa 4yu cha (jiyalobhA) tevI zata bolanA pay mAye nAza yo cha (jiidiyA) sAye sAzagate driyAne pAtAne 11 42 sIdhA tI (jiyaNiddA jiyaparIsahA) nidrA bhane pazaSaDAne nemAme tI
Page #232
--------------------------------------------------------------------------
________________ 176 aupapAtika " ' natapradhAnA -ta-sayama ppahANA guNappahANA karaNa pahANA caraNa pahANA NiggahappahANA nicchaya pahANA ajava pahANA maddavappahANA lAghavappahANA dhAraNasya- AgA jIvitA''gA, maraNasya bhayantrAma, etAbhyA vimuktA, vayapahANA pradhAnam - uttama-zAsyAtibhiyukA'pekSayA nirmathavAda yeSA te natapradhAnA, athavA vratena -sayamena pradhAnA zreTA -nirma zramaNA ityartha / te ca na kevala vyavahArata eva ityata Aha-' guNappahANA ' guNapradhAnA guNA kAruNyAdaya, yathokta 'paropakAraikaratirnirIhatA, vinItatA satyamanuyacittatA / zrute vinoTo'nudina na sInatA, guNA ime sattvavatA svabhAvajA / iti etairguNai pradhAnA / ' karaNaSpahANA' karaNapradhAnA - karaNa kiyA, tacceha piNDanizuddhyAdirUpa, tena pradhAnA, athavA karaNa - piNDavizuyAdirUpa pradhAna yeSA te karaNapradhAnA, 'caraNappahANA' caraNapradhAnA caraNa mahAvratAdimUlagugarUpa tapradhAnA, 'NiggahANA' nigraha pradhAnA -indriyanoidriyadamanapradhAnA, 'nicchayappahANA' nizrayapradhAnA - nizcaya tattvanirNaya, tana pradhAnA, athavA aba zyakaraNIyAsu mayamakriyAsu nizcitacittA, 'ajaya pahANA' ArjanapradhAnA - Arjava - mAyArAhitya tatpradhAnA, karpUravantahirnirmalA, ' madappahANA ' mArdavapradhAnA -mArdava-mAno bhayase jo sarvathA vipramukta the / ( vayappahANA ) vratapAlana karaneke kAraNa pradhAna the, (guNapahANA) kSAntyAdi gugoM se pradhAna the, ( karaNaSpahANA ) piNDavizudrayAdi rUpa muniyoMkI niyAme pradhAna the, (caraNappahANA ) mahAtrata Adi mUla guNoMse pradhAna the, (NiggahappahANA) indriya, noidriya (manake) damana karaname pradhAna the, ( NicuyappahANA) tattvanirNaya tathA avazyakaraNIya sayama kiyAma pradhAna the| (ajjavappahANA ) saralatAme pradhAna the, arthAt kapUra ke tulya antara nahara nirmala the| ( madavapahANA ) mAnake udayakA nirodha karanevAle sIdhA hatA (jIviyAsa maraNa bhaya-vippamukkA) vavAnI bhAzA tebhana bharagunA layathI nego sarvathA mukta utA ( vayApahANA ) vratapAsUna zvAnA jara pradhAna hutA, ( guNappahANA ) kSAnti yAhi zulothI pradhAna ( mucya ) hutA, ( karaNApahANA ) ciDavizuddhi-mAhi3ya bhuniyonI DiyAmA pradhAna hatA, (caraNa pahANA ) bhahAnata yAhi bhUtaguNothI pradhAna hatA, ( nigahappahANA ) Indriya nAIdriyanu habhana ukhAbhA pradhAna hutA, ( NicchayappahANA ) tattva nirNaya tathA avazya karavAnI JayamakriyAmA pradhAna hatA ( ajjana pahANA ) saralatAmA pradhAna hatA, arthAt kapUranI peThe atara bahArathI ni`La hatA, (maddavApahANA) bhAnanA yaneo nirodha ukhAvAjA adhAt latyAhi Aha ana
Page #233
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayaSiNI-TIkA sU 25 bhagayadanteyAsivarNanam 177 khaMtippahANA muttippahANA vijjApahANA maMtappahANA veyappahANA vabhappahANA nayappahANA niyamappahANA saJcappahANA sAyappahANA dayanirodha , tatpradhAnA -jAyAvavidhamaTavarjitA , 'lAyAppahANA' lAghavapradhAnA , lAghanadravyato'popadhiva bhArato gauravaprayatyAga, tapradhAnA / ' khatippahANA' kSAntipradhAnA - kSAnti -krononyaniropa -tatpradhAnA / 'muttippahANA' muktipradhAnA -muktiobhodayanirodha , tatpradhAnA , nirlobhA ityartha / 'vinApahANA' vidyApradhAnA -pedana vidyA-sasAdhanA rohiNIpranamiprabhRtirdevyaghiSTitA sA pradhAna yepA te vidyApradhAnA / 'matappahANA' mantrapradhAnA, 'yappahANA' vedapradhAnA -vedyate jJAyata jIvAjIpAtisvarUpamebhiriti vedA - AcArAgAdaya AgamA, tapradhAnA, 'yabhappahANA' nahmapradhAnA , brahma-brahmacarya-kugalAnuSThAna ta pradhAnA / 'nayappahANA' nayapradhAnA-nayati vodhayati anaUdhamAtmaparatuna ekAgam iti nayA -naigamAdaya sapta, tatpradhAnA , 'niyamappahANA' niyamapradhAnA , niyamo dravya-kSetrakAlabhAvato vividhAbhigrahagrahaNam tatpradhAnA , 'sacappahANA' sayapradhAnA -jAvAarthAt jAyAdi ATha prakArake madase rahita the| (lAyabappahANA) dravyase alpaupadhiyukta hone kAraNa tathA bhAvase gauravanayarahita honeke kAraNa pradhAna the / (khatippahANA) krodhake udayakA nirodha karanama pradhAna ye / (muttippahANA) lobha ke udayakA nirodha karane ma pradhAna the / ( vijApahANA ) rohiNI prajJapti Adi vidyAoMse pradhAna the| (matappahANA) manase pradhAna the| (veyappahANA) AcArAGga Adi zAstroM se pradhAna ye / (vabhappahANA) brahmacarya se pradhAna ye / (nayappahANA) naigamAdi sAta-nayoMke svarUpa nirUpaNa karanema pradhAna the| (nigamappahANA) dravya kSetra kAla bhAvase vividha prakAra ke abhigraha karanema pradhAna the| (sancappahANA) jIvA2nA mahathA 2Dita tA, (lAghapappahANA) dravyathA 4-6dhivANA pAnA 42ai tathA mAthI traya gaurapathI 2Dita pAnA 2Ne pradhAna utA (sati ppahANA) adhanA yanA nirodha pAmA pradhAna ta, (muttiApahANA) sAmanA uhayanA nirodha 72vAmA pradhAna tA, vijApahANA) lipI ajJapti mAhi vidhAmamA pradhAna utA (matappahANA) matrothI pradhAna utA (veyappahANA) manyA mAhi strIthA pradhAna utA (vabhappahANA) prahAyayathA pradhAna DatA, (nayappahANA) nAma mAhi sAta nayAnA 2132 ni3544 42vAmA pradhAna utA (niyamappahANA) dra0ya-kSetra-sa-mAthI vividha jAna mali aDa 42pAmA pradhAna utA, (sancApahANA) 71 204 yAhi pAnA
Page #234
--------------------------------------------------------------------------
________________ 178 aupaNaniko cAruvaNNA lajjA-tavassI-jiiMdiyA sAhI aNiyANA appAsuyA jApAdipadArthAnA yathAvasthitasvampakathA saya tapradhAnA , 'soyappaDAgA' zaucapradhAnA zaucam-anta karaNazuddhirapam , tapradhAnA / yamapyatra caraNakaraNagrahage'pyArjanATika gRhIta bhavati, tathApi ArjavAdInA pRthakathana pradhAnatAlyApanArtham-DAyaragantavyam / 'cArukhaNNA' cAruvarNA -varNa-kAnti , kIrti , matitha;-cArurvaNoM yepA te, gauravarNayuktA , athavA uttamakItimanta , prazastamatiyuktA vA, 'lajjA-tara-ssI jiidiyA' lajAtapa -zrI-jite ndriyA-lajayA-mayamavirAdhanAyA hadayasakocarUpayA tapa priyAntapattejamA jitAni indriyANi yaiste tathA, yadyapi jitendiyA iti prAguta, tathApyatra lanAtapa zrIvizeSita vAna punaruktidoSa / 'sohI' zodhaya -godhiyogAt zodhirUpA -zudA-akalapaTTadayA ityartha , jIvAdi padArthoke yathAvasthita svarUpakathanako satya kahata haiM, usase ve pradhAna the| (soyappahANA) anta karaNakI zuddhiko zauca kahate hai, usameM ve pradhAna the| (cAra vaNNA) varNazabdakA prayoga kAti, kIrti eva matime hotA hai| isa apekSAse ye saba gauravarNa viziSTa the, athavA uttamakIrtimapanna the, yA uttamavuddhi-AtmakalyANama Agera adhikAdhikarUpase preraNA karanevAlI buddhise yukta the / (lajjA-tava-rasI-jiidiyA) lanA-sayamavirAdhanAmaM sakoca, eva tapa zrI ke prabhAvase inhoMne indriyoMko jIta liyA thaa| yadyapi "jiidiyA" isa pada-dvArA uname jitedriyatA prakaTa kara dI gaI hai, phira bhI yahA para jo puna jitendriyatA varNita hui hai, vaha rajjA eva tapake prabhAra se unameM jitendriyatA thI yaha vizeSarUpase kathita huA hai, ana isa kathanama puna yathAsthita 2135nu 4thana satya vAya, temA tasA pradhAna tA (soya pahANA) mata 42nI zuddhine zIya cha, tabhA tathA pradhAna, utA (cAravaNNA) pazu ne prayAsa ti, ta tamA bhatibhA thAya cha A apekSAe teo badhA gauravarNaviziSTa hatA, athavA uttama kIrti sapanna hatA, athavA uttamabuddhi-Atma kalyANamAM AgaLa AgaLa vadhAremAM padhAre 35thA ra 02vApANI bhuddhivArata (lajjA-tavassI jiidiyA) lajajAnsa yamavirAdhanAmAM saca tema ja tapazrInA prabhAvathI teoe padriyAne tI dIdhI chanI ne jiidiyA" se pahathI tabhanAbhA jise priyapaNa prakaTa karI dIdhela che, chatA paNa ahI je pharIne jite kriyatAnu varNana karavAmA Avyu che te lajjA temaja tapanA prabhAvathI temanAmAM jitekriyapaNuM hatuM tenuM vizeSarUpathI kathana karyuM che mATe A kathanamA puna
Page #235
--------------------------------------------------------------------------
________________ 179 poyaSavarSiNI-TIkA sU0 25 bhagavadanteyAsiyarNanama avahillesA appaDilessA susAmaNNarayA daMtA iNameva NiggaMthaM pAvayaNa puraokAu viharaMti // sU0 25 // yadA-suvada -prAgimAtrasya minarUpA , ' aNiyANA' anidAnA-nidAyate=chidyate molaphalamanena iti nidAna-svagATiRdviprArthanam , na vidyate nidAna yeSA te anidAnA , 'appomuyA' anpo mukyA -anpam---apagatam ausukyam-utsukatA yepA te-anposukyA - vipayotsukyarahitA , 'ahillesA' ahile yA -sayamAdabahirbhUtA leiyA manovRttayo yepA te ityartha / 'appaDilessA' apratilezyA -avidyamAnA pratilezyA -sadRzamanovRttayo yepA te-apratilelyA pravardhamAnapariNAmasampannA , 'musAmaNNarayA' muzrAmaNyaratA -zramaNasya bhAva zrAmaNya, gomana zrAmaNya suzrAmaNya-sampUrNa sakalasAvayanivRttirUpa sayama tasmin ratA salagnA , 'datA' dAntA-indriya-noindriyadamanaparAyaNA iti bhAva / 'iNameva' idameva 'Nigatha' naithya-nimra thAnA bhAvo nainyya-zramaNadharmamayam 'pAvayaNa' pravacana-pra-prakRSTatayA ucyate jIvAdisvarUpa yasmin tarapravacana jainAgama tat 'puraokAu' puraskRtya-pramANIkRya 'viharati / viharanti // sU0 25 // ruktidoSa nahIM AtA hai| (sohI) ye zodhi-akalapahRdayavAle the, athavA prANimAtrake mitrasvarUpa the| (aNiyANA) mokSarUpa phala jisake dvArA kATa diyA jAtA hai vaha nidAna hai, isa nidAnase ye sarvathA rahita the / (appomuyA) inameM viSayasambandhI koi u sukatA nahI thii| (avahillesA) inakA mAnasika vyApAra sayamakI ArAdhanAse vAhirakA ora thoDA bhI nahIM jAtA thaa| (appaDilessA) manake sAdhAraNa pravRttiko pratile yA kahate hai, parantu ve apratile yA se-pravarddhamAna manake zubha pariNAmAMse yukta the| (musAmaNNarayA) ve suzrAmaNya meM rata the, arthAt saphala sAvayako 3hita 5 bhApatA nathI (sohI) temA zAdhi-duktiyAmAtA mA prAdhibhAvanA bhitrampa35 tA (aNiyANA) bhAkSa35 58 nAthA kapAI jAya che tene nidAna kahe che, tevA nidAnathI teo sarvathA rahita hatA (apposuyA) tamanAbhA viSayamamadhI BtsutA naDAtI, (abahillesA) temane mAnasika vyApAra sayamanI ArAdhanAthI bahAranI tarapha jarApaNa jo nahAtI (apaDilessA) bhananI sAdhAraNa pravRttina prativazyA 49 cha, 52tu teo apratilezyAthI=pravartamAna mananA zubha pariNAmethI yukta hatA (surA maNNarayA) mA subAbhayamA 2ta (sI 22sA) utA, arthAt sapaNA sAvadhAnI nivRtti35 sayamamA tayA sahA sana 2tA chatA, (datA) hanta itA
Page #236
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikatre mUlam - te siNaM bhagavaMtANaM AyAbAyA vi viditA bhavati, paravAyA vi viditA bhavati, AyAvAya jamaittA nalavaNamiva 180 TIhA - ' tesi Na bhagaratANa' ityAdi / teSA saTha zrImahAvIraziyANA bhaga vatA=sayamanibhUSitAnAm ' AyAnAyAtri' AmanA api-svamizrAntavAn apiArhatavAdA apI yartha, vinitA - ninAtA bhavanti, 'parAyApi viditA bhavati' paravAdA api viditA bhavati parepA- gAmyAdInA vAdA - gatAni viditA bhavati, svapara -- nivRttirUpa sayamame ye sadA salagna rahate the / ( datA) rAta the, athAt indriya aura noindriya-mana ke damana karanevAle the / (imeva giggaya pAtrayaNa puraokAu viharati ye munijana isI nirgrantha pravacanako Age ragakara vicarate the, arthAt inako saba pravRtti AgamAnukula hI hotA thI | sU0 25 // ' tesi Na bhagavatANa ityAdi 1 ---- ( tesi Na bhagavatANa ) bhagavAn mahAvIra ke sayama se vibhUSita una ziSyoM ke ( AyAbAyA vi) AtmavAda - svasiddhAntapratipAdita - ArhatavAda bhI ( viditA bhavati ) vidita thA, arthAt bhagavAn mahAvIra ke ye ziSya svasiddhAta - pratipAdita tatvoM ke pUrNa jJAtA the / ( paravAyA vi viditA bhavati ) tathA zAsyAdikoM kA kyA siddhAnta hai, yaha bhI ihe nidita thaa| matalana kahane kA yaha hai ki ye munijana svaparasiddhAta ke pUrNavettA the| aisA koI bhI siddhAta nahIM thA jo inakI arthAt indriya ane neidriyanu bhana 42vAvAlA hutA, ( iNameva Niggatha pAvayaNa purao kAu viharati ) te bhuninnA yA nirthantha prapayanane bhAgaNa rAkhIne vicaratA hatA, arthAt temanI sarve pravRtti Agamane anukULa thavI hutI (sU 25) 'tesi Na bhagavatANa dhatyAhi ( tesi Na bhagavatANa ) sayabhathI vibhUSita lagavAna mahAvIranA te ziSyo ( AyAvAyAvi) mAtbhavAha--svasiddhAta pratipAhita tattva A tavAda paNa (viditA bhavati ) lagatA hatA, arthAt lagavAna mahAvIranA te ziSyo svasi dvAtapratipAdita tattvAnAsa pUrNa jJAtA hatA (paravAyAvi viditA bhavati) tathA zAkaya AdikAne zu siddhAta che te paNa teo jANatA hatA kahevAmA matalaba e che ke te munijanA svapara-siddhAtanA pUrNa jJAtA hatA evA phAi paNa middhAta nahotA ke je temanI najara bahAra hAya haju teo kevA
Page #237
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSaSiNI-TIkA sa 26 bhagavadantevAsivarNanam 181 // mattamAtaMgA acchiddapasiNavAgaraNA rayaNakaraDagasamANA kuttiyAsiddhAtapravINatayA na kiJcidapirita tepA bhavatAti bhAra / punaste kIdRzA ? ityanakai vizeSaNai kathayati-'AyAvAya jamaittA' AmagAdAn umayitvA-svasiddhAntAn puna punarabhyasya-atiparicitAn vidhAya, 'nalavaNamitra mattamAtagA' nalavanamiva matta- / mAtahA-krIDAyathaM puna puna pravezena kamalayana yathA madonmattA gajendrA atiparicita kunti tathaiva te puna punarabhyAsena nisiddhAnta paricita kRtara to'taste tattulyA ityartha / 'acchida-pasiNa-cAgaraNA' acchidra-prazna-vyAkaraNA-acchidrA -nirantarA -dhArAvAhikarUpA praznA, nirantarANyuttarANi yepu tAdRzAni vyArugNAni-vistArayuktavyAkhyAnAni yepA te-acchidrapraznavyAkaraNA-puna puna praznottarasamucitatryAeyAtrinipugA , ata eva- rayaNa-karaDaga-samANA' ratnakaraNDaka-samAnA ratnAnA--magimAgikyAdInA karaNDako maJjUSA tasya samAnAstattulyA , karaNDako yathA bahuvidharatnapUrNo bhavati dRSTi se bAhara ho / aura bhI ye kaise the ? so isa bAta ko Age ke vizeSaNoM dvArA sUtrakAra kahate hai-(AyAvAya jamaittA nalavaNamiva mattamAyagA) jisa prakAra madonmatta gajarAja sarovara Adi meM krIDA karane ke liye puna puna praveza kara kamalavana se pUrNa paricita ho jAte hai usI prakAra ye bhI jJAnarUpI sarovara meM krIDA karane ke liye puna 2 praveza kara svapara-siddhAtarUpI kamalapana se pUrNa paricita the| (acchida-pasiNa-cAgaraNA) jaba ye pravacana karate the taba usameM zrotAjana dhArAvAhikarUpa se prazna kiyA karate the, unakA uttara bhI ye usA Dhaga se date the / (rayaNa-karaDaka-samANA) isaliye ye aise jJAta hote the ki mAnoM ratnakaraNDaka hai, jaise ratnoM kA karaNDaka aneka prakAra ke uttamottama amUlya ratnoM se bharapUra hotA tA te pAta mAnA vizeSAdvArA sUtradhAra 4 -( AyAvAya jamaittA nalavaNamiva mattamAyagA) 2vI zata mahonmatta 21 sarAvara pAhimA krIDA karavA mATe vAraMvAra praveza karIne kamalenA vanathI pUrNa paricita thaI jAya che, tevI ja rIte teo paNa jJAnarUpI sarovaramAM kIDA karavAnA kAraNe vAravAra praveza karIne svara-siddhAtarUpI kamalavanathI pUrNa paricita hatA (acchida-pasiNa-vAgaraNA) tyAre tasA apayana 42 // satA tyAre tamA zrotA jane ekadhArI rIte prazna karyA karatA hatA ane tenA uttara paNa teo tevI ja rIte mAtA tA (rayaNa karaDaga-samANA) methI to savA sAtA ta , and tnane karaDie hoya jema rane Dara Die aneka prakAranA ucAmAM ucA
Page #238
--------------------------------------------------------------------------
________________ 192 aupAlika vaNabhUyA paravAipamaraNA AyAradharA cobasapuvI duvAla saMgiNo , } tathaiva te'pi munivarA samyagjJAnAdigrApUNAmati / punaste kIdRNA ' iyAha- kRSi - yAvaNabhUyA' kutrikA''paNabhUtA = kunA=vargamayepAtAlabhumInA trika kunika, tArayAt tadvyapadeza iti kRtvA tatra sthita vastvapi kutrikamuSyate, kunikasya ApaNa kutrikApaNa ! devAdhiSThitatvena svargamartyapAtAlalokatraya sabhavivastusampAdakaH ityartha, tadbhUtA samIhitArthasampAdanalabdhiyuktatvena tattulyA iti bhAva | 'paravAipamaNA' paravAdipramardanA - paravAdinA zAkyAdInA matanirAkaraNena vijetAra ityartha / 'AyAradharA' bhAcAradharA - AcArAGgasUtrasya dhArakA yAvadvipAkasUtradharA, 'corasaputrI' caturdazapUrviNa naturdaza pUrvANi vibhante yeSAM te caturdazapUrviMga paDguNahAnivRddhirUpasthAnamasthitA paraspara bhavati nyUnAdhikyena, tathAhi ya kacit sakalAbhilApyavastuveditayA caturdazapUsa utkRSTa tato'ye sUtrArthatadubhayarUpatAra tamyA caturdazapUrvarA / 'duvAlasagiNe ' dvAdazAhina -dizAni-aGgAni AcArAGgAdoni santi hai usI prakAra ye sAdhujana bhI samyagdarzana evaM samyagjJAna Adi vividha guNarUpa ratnoM se bharapUra the / ( kuttiyAvaNabhUyA ) ye kunikApaNa tulya the / jisa ApaNa (dukAna) meM svarga martya, pAtAla - tInoM loka kI vastue~ rahatI hai, usako 'kutrikApaNa' kahate haiM / usa kutrikApaNa se sabhI abhilapita vastue~ milatI hai / usIprakAra ye abhilaSita tInoM loka ke padArthoM ke sampAdana karane kI labdhiyoM se yukta the / ata eva kutrikApaNa- nulya the / ( paravAipamaddaNA ) paravAdiyoM ke mata ko nirAkaraNa karane se ye unake vijetA the / ( AyAradharA ) AcArAga sUtra se lekara vipAkasUtrataka ke AgamoM ke ye dhAraka the / ( codasapuccI) caudahapUrvI ke ye pAThI the | isa prakAra ye saba ke saba ( dubAlasa giNI) dvAdazAga ke vettA the / (samatta - kimatI ratnAthI bharapUra hoya che tema e sAdhujaneA paNa samyagdazana temaja sabhya jJAna Adi vividha zuzuzca ratnothI larapUra hutA, (kuttiyAvaNabhUyA) - teo kutrikApaNu jevA hatA je AApaNa (dvAna)mAM svarga matya ane pAtALa traNe DhAkAnI vastue rahetI hAya tene 'kutrikApaNuM' he che te kutrikApaNamA badhI Icchita vastuo maLe che, tevI rIte teo paNa traNe leAkunA Icchita, padArtho meLavavAnI labdhiovALA hatA ethI teo kutrikApaNu jevA hatA (AyAradharA) mAyArAgasUtrI saIne viSAsUtra sudhInA AgabhAnA tetheo dhAra hRtA (bohasaputrI) yauha pUrvonA tekho laghunAza utA se ajare the tabhAbhe tabhAbha (dubAlasagiNA ) dvAdazAganA jJAtA detA (samattagaNipiDagadharA ) samasta {
Page #239
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSapaSiNI-TIkA sU 26 bhagavadanteyAsiyarNanam . samattagaNipiDagadharA sabakkharasapiNavAiNo sababhAsANugAmiNo ajiNA jiNasaMkAsA jiNA iva avitahaM vAgaramANA saMjameNaM tavasA appANaM bhAvamANA viharaMti // sU0 26 // yeSA te dvAdazAgina -dvAdazAnAgamajAtAra , dAdagA'majAtRtve'pi samastazrutadharatva na sidhyatItyata Aha-'samattagaNipiDagararA'mamantagaNipiTakarA gaNA-gaccha ,guNagaNe vA'syA'stAti gaNI-AcArya tasya piTaka iva piTaka sarvasvamityartha , samastasya gagipiTakasya dharA dhArakA / ataeva-'sabakkhara-saNNivAiNo' sarvA'kSarasannipAtina ,yadyapi na kSarati-svabhAvAnna kadAcitpra dhyavate ityakSara para tattva kevalajAnAdirUpam , tathApyatra akSara gadA svaravyaJjanamedena bhine varNasamudAye, tatazca-akSarANA manipAtA mayogA svavargaparavarga mamIlanAni-akSarasanipAtA , sarve cate'kSarasannipAtA , te santi yepA tesavA'kSarasannipAtina sarvAkSarabAnamanta itibhAva / sababhAsANugAmiNA' sarvabhApAnugAmina -sarvAzca tA bhASAH-bhApagAni, yadvA bhASyante iti bhASA = vyaktavacanAni, AsA bhApANA sakRtaprAkRtA''daya AryA'nAryAdayA vahavA bhedA bhavanti, tA sarvabhASA anugacchati eva zIlA sarvabhApAnugAmina , 'ajiNA' ajinA - asarvanatvAditi bhAva / jayanti karmaripUn iti jinA =sarvajJA , ye jinA na bhavati te aninA --asarvajJA , tathApi-ninasakAsA, jinamakAmA -jinasadRzA pRSTanirvacanakArigaNipiTaga-dharA) samastagagipiTaka ke dhAraka the / (savvakkharasaNNivAiNo) yadyapi kevalajJAnAdirUpa tatva-akSara zabda se gRhIta honA cAhiye thA, parantu aisA akSara yahA gRhIta nahIM huA hai, kitu svara eva vyajana ke bheda se bhinna varNasamudAya kA hI yahA akSara zabda se grahaNa kiyA gayA hai / sannipAta ganda kA artha sayoga hai| ye munijana, sarva prakAra ke akSaroM ke sayoga se kyA artha hotA hai, usake jJAtA the| ( sanca-bhAsA-NugAmiNo) Arya eva anArya sana deza kI bhASA ke ye saba jAnakAra the| (ajiNA) ye sarvana to nahIM the para (jiNasakAsA) sarvajJa ke jaise the| pitt4|| tamA pA24 tA (savvaksarasaNNivAiyo) ne jJAna ArirUpa tava-akSara zabdathI le jete hatuM, paraMtu e akSara ahI levA nathI, paNa svara temaja vya jananA bhedathI judA varNasamudAyaja ahI akSara zabdathI levAmAM Avyo che sannipAta zabdano artha sa ga che e munijane sarva prakAranA akSaranA sAgathI zuM artha thAya che tenA jJAtA chatA (savva bhAsA- gAmiNA) sAyaM tamaH manAyA zanI lApAnA terA vil on4.2 'utA (ajiNA) tasA savajJa to nAtA, 55 (jiNasaphAsA)
Page #240
--------------------------------------------------------------------------
________________ 184 bhopapAtikabare / mUlam-teNa kAleNaM teNaM samaeNaM samaNassa bhagavao mahAvIrassa aMtevAsI bahave aNagArA bhagavaMto, iriyAsamiyA tvAd avibhAdivacanatvAceti bhAva / nigA iva avitaha vAgaramANA' jinA ica avitatha vyAku gA -jinavad yAthAtathyo-yadvastu yAdRgepa tathA kathayata 'sajameNa' sayamena sAyadyayogariramaNalakSaNena tapasA' tapasA 'appANa bhAvemANA viharati' AtmAna bhAvaya to viharati // sU0 26 // 1 TIkA-'teNa kAleNaM' ityaadi| tasmin kAle tasmin samaye amagasya ___ bhagato mahAvArasya ategAsino vahavo'nagArA , 'bhagavato' bhagata -payamazobhAvanta , 'iriyAsamiyA' IyAsamitA IraNa-gamanamIryA, tasyA samitA =pamyakpravRttA, gamane (jiNA isa avitaha vAgaramANA) jina-sarvaja-amu jisa prakAra yathArtha kI prarU pagA karate hai usI prakAra ye bhI anitatha-jo vastu jaisI thI usI taraha se , usakI 'vyAkhyA karane vAle the| (sajameNa tavasA appANa bhAvamANA viharati) ye saba ke - saba sAdhujana sAvadyayogaviramaNalakSaNarUpa 17 prakAra ke sayama se eva anaganAdi 12 prakAra ke tapa se AtmA ko bhAvita karate hue prabhu ke sAtha vicarate the ||muu0 26 // 'teNa kAleNa tega samaeNa' ityAdi--- ( teNa kAleNa teNa samaeNa) usa kAla aura usa samaya meM ( samaNa ssa bhagavao mahAvIrassa) zramaNa bhagavAn mahAvIra ke (atevAsI) pAsa meM rahanevAle ( vahave aNagArA bhagavato) sabhI anagAra bhagavAna (iriyAsamiyA ) IryAsamiti se yukta the, arthAt anya jAvoM kI kisI bhI prakAra se virAdhanA na sarvajJAtA (jiNA iva avitaha vAgaramANA) jina-sa-prabhu prAre -- yathArthanI prarUpaNa kare che te ja prakAre teo paNa avitatha-je vastu jevI utI tavI zatadhI tenI vyAcyA 42naa| utA (sajameNa tavasA apANa bhAve mANA viharati) tme| tamAma sAdhuranA sAvadhayoga viramA 35 17 prakArane sayamathI tema ja anazana Adi 12 prakAranA tapathI AtmAne bhAvita karatA karatA prabhunI sAthe vicaratA hatA (sU0 26) " tega kAleNa teNa samaeNa" chatyAha (teNa kAleNa teNa samaeNa) te jaNa mana ta samayamA (samaNassa bhagavao mahAvIrarasa) zrama bhagavAna mahAvIranA' (atevAsI) pAse 22vaayaa| (brahave aNagArA bhagavateo) dhe| mn||2 bhagavAna (iriyAsamiyA dhyAsamiti
Page #241
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1 1 ! 1 1 1 pIyUSa piMNI-TIkA sU 27 bhagavadanteyAsivarNanama bhAsAsamiyA esaNAsamiyA AyANa-bhaMDa-matta - nivakhevaNA-samidattAvadhAnA i yartha, yathA'nyajIvasya kathamapi nirAdhanA na bhavat tayopayogapUrvakagamanazIlA iti bhAna / 'bhAsAsamiyA' bhASAsamitA - bhASAsamitiyuktA -bhApAsamitirniravadyavacanapravRttistayA yuktA irtha | 'esaNAsamiyA' epagAmamitA - epaNAyAmudgamAdicinAriMgaddApanarjanena samiti - samyakpravRttirepagAsamitistayA yuktA, pizudrA''hArAthiAntreSa gopayeogayuktA iyartha | 'AyAga-bhaDa -matta nikhevaNA-samiyA' AdA nabhANDamA nikSepa gAmitA Agana grahaNa- asya bhANDamAnayorityanena samvana -prayAsatinyAyAt, sAhacayAdanA / dehalI tIpanyAyAcA bhANDAnandasya AgananikSepAmyA manandha, bhANDamAnayo - bhANDasya = pAnasya, mAnasya = natrAghupAkaraNanya cetyartha, ho isa prakAra upayogapUrvaka gamana karana ke svabhAvavAle the / ( bhAsAsamiyA ) nigvadyavacanapravRtti se yukta the / ( emaNAsamiyA ) eSaNA ma udgamATika 42 doSoM kA parivarjanapUrvaka pravRtti karanA isakA nAma paNA samiti hai / isa samiti se yukta epaNAsamita hai / ye sAdhujana vizuddha AhArAta grAma ena avapaNama upayoga - niSTi the / ( AyANa-bhaDa - matta - nimkhevaNA-samiyA ) Agana kA artha grahaNa prayAsattiyAya se, athanA sAhacarya se bhANDamAna ke sAtha hai / athanA - bhANDamAna kA sambandha 'dehalI-dApaka hai | isakA nyAya se AdAna aura nikSepa ina donoM ke sAtha hotA hai| ye sAdhujana bhANDa-pAna evaM mAnavastrAdika upakaraNa ke AdAna- gahaNa aura nikSepaNa - racanA rUpa samiti se yukta the / " 185 3 vALA hatA, arthAt bIjA jIvAnI kAI paNu prahAre virAdhanA na thAya evI zate upayogapUrva gamana TharavAnA bhvalAvavAjA hatA (bhAsAsamiyA) niravaya vayana-pravRttivAjA utA (esaNAsa miyA) zepalAmA gabha i42 hoponA parivarjanapUrvaka pravRtti karavI tenu nAma eSaNAmiti che A samitithI yukta je che te eSaNAsamita che te sAdhujane viSNuddha AhArAdi levAmA tebhana tenA anveSANubhA upayogaviziSTa tA, (AyANa bhaDa matta nimlepaNA-samiyA ) dAna zabdanA artha grahaNu, tene sa kha dha pratyAsattinyAyathI athavA sAhacarya thI bhADamAtranI sAthe che dehalIdvIpaka' nyAyathI AdAna ane munie bhADapAtranA ane vaA%0i mUvArUpa samitithI yukta hatA, arthAt athavA bhADamAtra zabdanA samadha nikSepa e enI mArca thAya che, te upakaraNanA AdAna=grahaNu ane nikSepaNu= pAtra temaja vAdika upa-raNAnA
Page #242
--------------------------------------------------------------------------
________________ 186 aupapAtikaas yA uccAra pAsavaNa - khela - jala-siMghANa pArihANiyA-samiyA maNaguttA vayaguttA kAyaguttA guttA gutiMdiyA guttatrabhayArI amamA aki tayornikSepaNe--avasthApana samitA - supranilesana - pramArjanAcupayogapUrva kapravRttiyuktA, 'uccAra pAsavaNa - khela - jala- sipANa- pAridvAraNiyA-samiyA' ucAra-prasAraNa - lepma-jalla zikSANa-pariprApanikA - samitA, tatra uccAra -purISam, prasavaNa-mUna, sena zleSmA, upalakSaNa tyAniTI nanasyApi grahaNam, jalla svedajamalam, vidyANa-nAsikAmalam, eteSA pariSA panikA - pariSThApanA - parityAga - saiva pariSThApanikA, svArtha ka, tasthA samitA, zuddhasthaNDizrayaNA tsamyagupayuktA / ' bhaNaguttA' manoguptA - (1) nividhA manoguptayaH - AttaraudradhyAnAnubadhikalpanAjAlaniyoga prathamA (2) zAstrAnusAriNI paralokasAdhikA dharmavyAnAnucadhinI mAdhyasthya pariNatirdvitIyA, (3) sakalamanovRttinirodhena yoganirodhA'nasthAbhAvinI AmaramaNarUpA " arthAt pAtra evaM vastrAdika upakaraNoM ke supratilekhana pramArjanAdika meM ye saba upa yogapUrvaka pravRtti karane vAle the / ( uccAra- pAsavaNa - khela - jalla-siMghANa - pArihA vaNiyA - samiyA) uccAra - purIpa, prasravaNa-mUna, khela- lepmA, upalakSaNa se niSThIvana thUkanA, jalla- svedaja mela, trighANa - nAsikA kA mela, ina sabake pariSThApana - rUpa samiti se yukta the / (maNaguttA vayaguttA kAyaguttA) gupti tIna prakAra kI hai - manogupti, vacanagupti aura kAyagupti, inameM manogupti tIna prakArakI hai - Arta eva raudradhyAna kA parityAga karanA prathama manogupti hai, zAstra ke anusAra, paraloka kI sAdhaka aura dharmadhyAna ke sAtha anubaMdha rakhane vAlI mAdhyasthyapariNatirUpa dvitIya manogupti hai| saphala manovRtti ke nirodha se yogoM kI nirodhAvasthA meM honevAlI pariNati - AtmA meM ramaNarUpa pariNati suprattilekhana ane pramAna AkimA te badhA upayAgapUrvaka pravRtti karavAvALA tA ( uccAra pAsavaNa -khela-jalla siyANa pAriTThAvaNiyA - samiyA ) ubhyAra=purISa, prasavaNu=bhUtra, jesa=zleSmA, upalakSaNuthI niSThIvana- thUvu, 04Tasa - parasevAnA bhekSa, zidhAlu-nAune bhesa, yA adhAnA pariSThApana samitithI yukta detA (maNaguttA vayaguttA kAyaguttA) zusi trazu aAranI ) manogupti, vathanazusi bhane jayazupti, temA maneAgupti traNa prakAranI che-Artta temaja raudra dhyAnanA parityAga karavA e prathama manAsTsi che, zAstrane anusaranArI paraleAkanI sAdhaDa ane dhama dhyAnanI sAthe anuba dha rAkhanArI mA yasthyapariNatirUpa khIjI maneApti che badhI mane vRtti bhAtranA nirodhathI yogonI nirodhAvasthAmA dhanArI pariragati thAAnyAyA
Page #243
--------------------------------------------------------------------------
________________ 187 pIyUSaSiNI-TIkA sU0 27 bhagavadanteyAsiyarNanama tRtIyA / ukta ca yogagAre vimuktakalpanAjAla samave supratiSTitam / AmArAma manastajnemanoguptihanAdRtA ||iti|| tayA manogupyA yuktA -manoguptA / 'vayaguttA' vacoguptA bacanaguptiyuktA , vacanaguptizcaturvidhA, ukta ca saccA taheva mosA ya saccAmosA tahara ya / cauthI asaccamosA ya, vayaguttI caucihA / / (utta0 a 24 gA 22) chAyA-sayA tathaiva mRpA ca satyamRpA tathaiva ca / caturthyasatyamRpA ca vacogumizcaturvidhA / / bacogumi =vacanaguptizcaturvidhA-sayA, mRpA, sayamRpA asatyamRpA ceti / jIna prati-'aya jIva ' iti kathana satyA, jIva prati 'ayamajIra' iti kathana mRpA, pUrvamaniNIya vadati 'adyAsmin tIsarI manogumi hai| yogagAstra ma yahI nAta kahA hai cimuktakalpanAjAla samave supratiSThitam // AtmArAma manastarmanogumiratAhatA / / ima manogupti se yukta hone kA nAma manogupta hai| vacanagupti se yukta honA so vacanagupta hai| vacanagumi 4 prakAra kI hai " sacA taheva mosA ya, saccAmosA tahava ya // cautthI asacamosA ya vayaguttI caunihA // ( utta0 a0 24 gA 22) artha isa gAthA kA isa prakAra hai| satya, mRpA, satyamRpA aura asatyamRSA, isa prakAra vacana 4 prakAra ke hota hai, (1) jisa vastu kA jaisA svarUpa ramaNarUpa pariNati e trIjI ane gupti che egazAstramAM eka vAta kahI che rimuktakalpanAjAla, samatve supratiSThitam / AtmArAma manastajne, - manoguptiradAhatA / / A managuptithI yukta hovAnuM nAma ane gupta che vacanaguptithI yukata vacanagupta che vacanagupti 4 prakAranI che saccA taheva momA ya sancAmAsA taheva ya / cautthI asacamosA ya yayaguttI cauvyihA / / (utta0 a0 24gA0 22) gAthAne artha A prakAra che satya 1, mRSA 2, satyamRSA 3 ane asatyamRSA 4-e prakAre vacana 4 prakAranA thAya che. (1) je vastunuM jevuM svarUpa hoya te vastune te ja svarUpathI prakAzita
Page #244
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikako yA uccAra-pAsavaNa-khela-jala-siMghANa-pAriTAvaNiyA-samiyA maNa guttA vayaguttA kAyaguttA guttA guttidiyA guttavaMbhayArI amamAarki tayonikSepaNe avasthApana samitA --gapratisana-pramAnAthupayogapUrvakapravRttiyuktA , 'ucAra pAsavaNa-khela-jalla-siMghANa-pAridvAraNiyA-samiyA' ucAra-pravaraNa- lepma-jala zidhANa-pariThApanikA-samitA , tara ucAra -purIpam, prasavaNa-mUna, meTa-glepmA, upalakSaNa tyAniSThIvanasyApi grahaNam ,jalla-sveTajamalam , gitANa-nAmikAmalam , gatepA pariSTApanikApariSTApanA-parityAga -saiva pariSTApanikA, svArtha ka, tasyA samitA , gusthaNDilAzrayaNA samyagupayuktA / 'maNaguttA' manoguptA --(1) trividhA manoguptayaH-ArtaraudadhyAnAnubandhikalpanAjAlaviyoga prathamA (2) zAstrAnusAriNA paralokasAdhikA dharmadhyAnAnuvadhinImAyasthya pariNatidvitIyA, (3) saphalmanovRttinirodhena yoganirodhA'vasthAbhAvinI-AmaramaNarUpA arthAt pAna eva vastrAdika upakaraNoM ke supratilasana pramArjanAdika meM ye saba upa yogapUrvaka pravRtti karane vAle the| (uccAra-pAsavaNa-khela-jalla-siMghANa-pArihA paNiyA-samiyA) uccAra-purISa, prasavaga-mUna, sela-lemA, upalakSaNa se niSThIvana thUkanA, jalla-svedaja mela, ziMghANa-nAsikA kA mela, ina sabake pariSThApana-rUpa samiti se yukta the / (maNaguttA vayaguttA kAyaguttA) gupti tIna prakAra kI hai-manogupti, vacanagupti aura kAyagupti, iname manogupti tIna prakArako hai Arta eva raudayAna kA parityAga karanA prathama manogupti hai, zAstra ke anusAra, paraloka kI sAdhaka aura dharmadhyAna ke sAtha anubaMdha rakhane vAlI mAdhyasthyapariNatirUpa dvitIya manogupti hai| sakala manovRtti ke nirodha se yogoM kI nirodhAvasthA me honevAlI pariNati-AtmA me ramaNarUpa pariNati supratilekhana ane pramArjana AdikamAM te badhA upagapUrvaka pravRtti karavAvALA DatA (uccAra pAsavaNa-khela-jalla sighANa pAridvAvaNiyA-samiyA)cyArapurISa, prasava-bhUtra, AbhA, sakSaguthI nihIvana-yU, orce-52sevAnI bhasa zidhA-nA bhesa, mA dhaan| pari4Ayana35 samitithI yuti hatA (maNaguttA vayaguttA kAyaguttA) guti 412nI che bhanAzuti, kyanagupti mane DAyazukSi, temAM mane gupti traNa prakAranI che-Arta temaja raudra dhyAnane parityAga karavo e prathama mane gupti che, zAstrane anusaranArI paralokanI sAdhaka ane dharmadhyAnanI sAthe anubaMdha rAkhanArI mAvyapariNatirUpa bIjI mane gupti che badhI mane vRtti mAtranA nidhathI vegenI nirAdhAvasthAmAM thanArI pariNati-AtmAmA
Page #245
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNI-TIkA sU 27 bhagavadantevAsivarNanam 189 pratilekhanApramArjanAdisamayoktakriyAkalApapura sara zayanAsanAdi vidheyam, tata zayanAsananikSepAdAnAdipu svecchayA ceSTAparihAreNa niyatA = zAstraniyamAnusAriNI yA kAyaceSTA sA dvitIyeti / ukta ca-upasargaprasaGge'pi kAyotsargapo mune / sthirIbhAva garIrasya kAyaguptirnigadyate // 1 // zayanAsananikSepAdAnasakramaNeSu ca / sthAneSu ceSTAniyama kAyaguptistu sA parA // 2 // iti|| 7 " tathA yuktA / 'guttA guptA - azubhayoganigraho guptistathA yuktA, 'gutiMdiyA ' guptendriyA - guptAni - asayamasthAnebhya surakSitAni - indriyANi yaiste guptendriyA 'guttaathavA bhUmi AnikI pratilekhanA eva pramArjana karate samaya jo apanI icchAnusAra zArIrika ceSTAoM kA parityAga karanA hai, eva guru Adi kI AnAnusAra zayana, Asana, nikSepaNa eva AdAnAmi kAyaceSTA kA niyamana karanA hai vaha dUsarA kAyagupi hai / kahA bhI hai- upasargaprasage'pi, kAyotsargajupo muneH / sthirIbhAvaH zarIrasya, kAyaguptirnigadyate // 1 // zayanAsananikSepA, dAnasakramaNeSu ca / sthAneSu ceSTA niyamaH kAyaguptistu sA parA ||2|| zlokoM kA artha Upara liye bhAvake anusAra hai / ye sAdhujana kAyaguni ke ArAdhaka the / ata eva ( guttA ) azubha yoga ke nigraharUpa gupti se ye munijana yukta the / ( gutiMdiyA ) asayamasthAnoM se indriyA ko surakSita rasanenAle the, isaliye inhe guptendriya kahA gayA hai / ( gutta bhayArI ) naunivRttirUpa pahelI kAyagupti che. gurune pUchIne zArIrika kriyAonI (zaucAdinI) nivRttinA samaye athavA bhUmi AdinI pratilekhanA temaja pramAjanA karavAnA samaye je peAtAnI IcchApramANe zArIrika ceSTAone parityAga karavAne che, temana guru bhAhinI bhAjA anusAra rAyana, Asana, nikSepaNu, tebhana AdAnAdikamA kAyaceSTAnu niyamana DavAnu hAya che, te bIjI kAyakrupti che 4- upasargaprasaGge'pi, kAyotsargajupA mune / sthirImAna zarIramya, kAya guptirnigadyate // zayanAsananikSepA, - dAnasakramaNeSu ca / sthAneSu ceSTAniyama kAyaguptistu sA parA // zlAnA atha upara lakhevA bhAva pramANe che te sAdhujane kAyaptinA mArAdha hutA bhATe (guttA) azulayojanA nitha gutithI te bhuninnA yukta utA (guttiMdiyA) asayabhanA sthAnothI driyAne surakSita rAbhavAvAjA
Page #246
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtika - - - - - - nagare zata bAlasA jAtA ni ta kayA gayA / pAyAyamama tapA nAsti' iti kAna caturthI asAyagapA, yAnA na maya gapi gapA, mA nAti, caturvivacanayogarittirvacoguptiriti mAva / kAyagutA' kAyaguptA -gamanAgamApracalanAnikriyAyA gopana-kAyagupti , phAyaguptidhA-cArittimpA, yathAgama caza-niyamarUpA ca / tatra parIpahopasargAni go'pi yata phAyomargakaraNAdinA kAyasya niyantAkaraNam, sarvayoganirodhA vasthAyA vA sarvathA yat kAyaceganirodhana sA prymaa| gurugApRSThaya garIramastArakamyAdi-- hai usa vastu ko usI svarUpa se prakAzita karanagaThA vacana sa yAcana hai, jaiseyaha jIva hai / (2) jIva ko ajIva pahanA mapAvacana hai| (3) mizritavacana saya mRpA vacana hai, jaise-Aja isa nagara meM sau bAlaka jame hai| yaha vacana mizrarUpa isaliye hai ki isame sau kA nirNaya nahIM hai| (4) jo vacana mRpA bhI na hI aura satya bhI na ho aise vacana kA nAma asayamapA hai, jaise-svAdhyAya samAna tapa nahIM hai "-aisA vacana na satya hai aura na asaya hI hai, arthAt vyavahAra vacana hai / isa 4 prakAra ke vacanayoga kA vacanagumi meM nirodha ho jAtA hai / gamana-Agamana Adi kriyA kA jisameM niroSa hai vaha kAyagumi hai| yaha kAyagumi 2 prakArakI hai-ceSTA nivRttirUpa 1, yathA-Agama-ceTAniyamanarUpa 2 / parIpaha eva upasarga ke Anepara bhI zarIra se mamatva kA parityAga kara jo use nizcala karanA hai, athavA sarvayogoM kI nirodha avasthA meM jo sarvathA kAya kI ceSTAoM kA nirodha karanA hai yaha ceSTAni ttirUpa pahalI kAyagupi hai| guru se pUchakara zArArika kriyAoM kI nivRtti ke samaya, karavAvALuM vacana satyavacana che jemake A jIva che (2) jIvane ajIva kahevuM e mRSAvacana che. (3) mizravacana satyamRSAvacana che, jema ke Aje A nagaramA te bALaka janmyA cheA vacana mizrarUpa eTalA mATe che ke emA sene nirNaya nathI (4) je vacana mRSA paNa na hoya ane satya paNa na hoya evA vacananuM nAma asatyamRSA che, jema "svAdhyAyanA jevu tapa nathI' evA vacana nathI te satya ke nathI asatya, arthAta vyavahAravacana che. A cAra prakAranA vacanagane vacanaguptimAM nirodha thaI jAya che gamana-Agamana-Adi yiAone jemAM nirAdha hoya tene kAyamumi kahe che A DAyagupti be prakAranI che-1 ceSTAnivRttirUpa, ane 2 yathA-Agama-ceSTAniyamanarUpa parISaha temaja upasarganA AvavA chatA paNa zarIrathI mamatvane tyAga karIne je tene nizcala karavuM, athavA sarva yogenI nirAdha-avasthAmAM je sarvathA kAyanI ceSTAone nirodha karavuM te ceSTA
Page #247
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSarpiNI-TIkA sU 27 bhagavadantevAsivarNanam 189 pratilekhanApramArjanAdisamayoktakriyAkalApapura sara zayanAsanAdi vidheyam, tata zayanAsananikSepAdAnAdiSu svecchayA ceSTAparihAreNa niyatA=gAtraniyamAnusAriNI yA kAyaceSTA sA dvitIyeti / mune / sthirIbhAva garIrasya kAyaguptirnigadyate // 1 // ukta ca--upasargaprasaGge'pi kAyotsarga zayanAsananikSepAdAnasakamaNeSu ca / sthAnepu ceSTAniyama kAyaguptistu sA parA // 2 // iti|| tayA yuktA / 'guttA' guptA - azubha yoganigraho guptistayA yuktA, 'gutiMdiyA ' guptendriyA - guptAni - asayamasthAnemya surakSitAni - indriyANi yaiste guptendriyA, 'guttaathavA bhUmi kI pratilesanA eva pramArjana karate samaya jo apanI icchAnusAra zArIrika ceSTAoM kA parityAga karanA hai, evaM guru Adi kI AjJAnusAra zayana, Asana, nikSepaNa eva AnAka ma kAyaceSTA kA niyamana karanA hai vaha dUsarA kAyagupi hai / kahA bhI hai- upasargamasage'pi, kAyotsargapo muneH / sthirIbhAvaH zarIrasya, kAya guptirnigadyate // 1 // zayanAsananikSepA, - dAnasakramaNeSu ca / sthAneSu ceSTA niyamaH kAguptistu sA parA ||2|| zlokoM kA artha Upara liye bhAvake anusAra hai / ye sAdhujana kAyaguni ke ArApaka the / ata eva ( guttA) azubha yoga ke nigraharUpa gupti se ye munijana yukta the / ( guti diyA ) asayamasthAnoM se indriyoM ko surakSita rakhanevAle the, isaliye inheM guptendriya kahA gayA hai / ( guttanabhayArI ) nau nivRttirUpa pahelI kAyapti che. gurune pUchIne zArIrika kriyAonI (gaucAdinI) nivRttinA samaye athavA bhUmi AdinI pratilekhanA temaja pramAja nA karavAnA samaye je peAtAnI IcchApramANe zArIrika ceSTAone parityAga karavAnA che, temana guru bhAhinI AjJA anusAra zayana, Asana, nikSepAtha, tebhana AdAnAdimA kAyaceSTAnu niyamana DaravAnu hoya che, te khIjI DAyagupti che - upasargaprasaGge'pi, kAyotsargajupA mune / sthirIbhAva zarIrasya, kAya guptirnigadyate // zayanAsananikSepA, - dAnasakramaNeSu ca / sthAneSu ceSTAniyama kAyaguptistu sA parA // zleAkeAnA artha upara lakhelA bhAva pramANe che te sAdhujane kAyaguptinA ArAdhaka hatA mATeja (nuttA) azubhayeAganA nigraharUpa guptithI te munijane yukta utA (gutiMdiyA) abhayabhanA sthAnothI iMdriyAne surakSita rAjavAvAjA
Page #248
--------------------------------------------------------------------------
________________ 190 bhopAtikako caNA akAhA amANA amAyA aleAbhA saMtA pasaMtA uvasatA pariNivvuyAaNAsavAaggathANiggayA chipaNaseAyA nirupalevA, vabhayArI' guptAhmacAriNa -gupta nirmAcaryaguptimA ravita grahA-maithunaviramaNa carati taccholA , 'amamA' agamA -mama varahitA , 'akiMcaNA' akiganA-nAsti kiMcana yepA te akiJcanA -dhoMpakaraNAtiriktavasturahitA / 'amohA' akorA koragarminA, / 'pramANA' amAnA = mArahitA, 'amAyA' amAyA = mAyAnajinA, alomA' alobhA -lobharahitA , 'satA' zAtA ahivRtyA zAtiyuktA , 'pasatA' pramAtAa tyA zAtiyuktA , ana era 'upasatA' gAtA gonImUnA 'pariNimuyA' parinirvatA - karmakRtanikArarahita nAt svasthIbhUtA , ataNya 'aNAmayA' anAravA = AsavarahitA, 'AgayA' atra yA nirbhayA , gigAyA' chinama thA athAti banAti AtmAna karmaNeti gAya, sa dvividha -- dravyabhAvabhedAt , dravya hiraNyAdi / vATikA-sahita brahmacarya ke dhAraka the, isaliye gumanAcArA the| (amamA) mamatva se rahita the / (akiMcaNA) dharmopakaraga se atirikta aura inake pAsa kucha nahIM thaa| (akohA) krodharahita the| (amANA) mAnarahita the| (amAyA) mAyArahita the / (alomA) lobharahita the| (satA) nAharase zAntiyukta the, (pasatA) bhAbhyantara se zAntiyukta the, ata eva (uvasatA) gAtIbhRta the| (pariNinyuyA) karmakRta vikAra se rahita hone ke kAraNa svasya the, ata eva (aNAsA) Asrava se rahita the| (aggathA) nirmatha the| (chiNNagathA) jo AtmA ko kamI se jakaDe (bA~dhe) usakA nAma pratha hai| yaha to prakAra kA hotA hai| 1 dravgamatha, dUsarA bhaavnth| hiraNyAdi dravyamatha hai / tA, tethI tabhane guptedriya uDe (guttavabhayArI) napA4iA (13) sahita pranyayanu pAsAna. 2nAra hutA (amamA) bhabhatthI 2Dita tA (akiMcaNA) dharnA5724thI tithitI tamanI pAye nahAtu (akohA) adharaDita // (amANA) mAnaDita ta (amAyA) bhAyA2Dita tA (alomA) sahita tA (satA) mahArathI zAntiyuta utA (pasatA) mAsyantarathI zAntiyuta utA, mata meva (upasatA) zAnta-zAtIbhUta san 2. ane mahArathI zItala tA (pariNiyA) nata virathI pAne pAraNe svastha hatA, mata seva (aNAsavA) gAthA 2Dita tA (aggathA) nianya tA (hiNNagathA) 2 mAmAna thI 1431 21 (mA) tena nAma grantha che e be prakAranA thAya che 1 dravyagrantha ane 2 bhAvagrantha ,
Page #249
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayapiNI-TIkA sa 27 bhagavadanteyAmivarNanama kasapArDava mukkatoyA, sakhaiva niragaNA, jIvo viva appaDihayagaI bhAvo mithyA pAti , sa Tripiyo na thA unno yaste tathA / 'DiNNasoyA' chinnasrotasa-chinnasamArapravAhA / 'nirubalevA' nirapalepA -karmabandhahaturupalepo rAgAdistena rahitA , nirapalepatAmeva 'kasapATaya' dayATiM-'muhuyAyAsago iva' ityantaispamAnopameyamAnai pradarzayati, tara-sapAIna mudagoyA' kAsyapAnAca muktatoyA-mukta-vyakta toyamiva sasArayandhatupAsneho yaiste tayA, yayA kAmyapAtryA patitamapi jala lipta na bhavati tathA mamAranandhahetusteSu limo na bhavatAti bhAna , 'saba itra niragaNA' zava isa mithyAvAdi bhAvagrantha hai| ina donoM prakAra ke granyA se rahita hone ke kAraNa ye 'chinnAtha' kaha gaye haiN| (chiNNasoyA) sasAra kA pravAharUpa srota inase alaga ho cukA thaa| (NiruvalevA) kamara ma kAraNabhUta rAgAdika lepa se bhI ye rahita the, isaliye nispalepa the / imA pAta ko jAge ke sapAIva' se lekara 'sahayahuyAsaNo iva' yahA~ taka ke upamAna patroM ke dvAga mUtrakAra prakaTa karate hai / ( kasapArTava muktIyA) kaoNse kA bhAjana jisa prakAra pAnA ke sasarga se sarvathA rahita hotA hai usI prakAra jala ke tunya sneha ko masAra kA dhana kA hetu hone se jinhani sarvathA choDa diyA, athavA kase ke bhAjana ma giga hulA jala jaise lima nahIM hotA usI prakAra sasAranayanahatu Avava jinama lipta nahA hotA, ata ve kA~se ke bhAjana ke samAna nirupalepa kahe gaye hai| (sasa ina niragaNA) zakha me hiraNya Adi dravyagra tha che mithyAtva Adi bhAvagrantha che A bane prakAranA grothI rahita hovAnA kAraNe teone chinnagraMtha kahevAmAM AvyA cha (chiNNasoyA) 25 mAranA pravA35 zrota temanAthI yasa yaI yudhyA tA (NiruvalevA) bhaemA 412 mRta sAhiDapathI 50 tezyA 2hita chatA, tathA ni3535 tA mA pAtane mAnA 'kasapArDara' thI sana 'suhuyahu yAsaNI isa' maDI sudhInA bhAnapahAthI sUtrA2 72 cha (kasapAIna muktAyA) hAsAnu pAsa re pANInA nasAthI sarvathA hita DAya teja rIte jalana tulya ane je, samAgnA ba dhanane hetu che tene jemaNe sava thA cheDI dIdho, athavA kAsAnA vAsaNamAM paDelA pANI jema lipta thatA (TatA) nathI, tevI ja rIte - sAba dhanano hetu Ajhava jeomAM lipta thatuM nathI, tethI teone kAsAnA vAsaNanI pi nirUpalepa kahevAmA AvyA che (sasa iva niragaNA) mA bha pa 2 hAtI nayI vIra rIta
Page #250
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikako jaccakaNagaMpiva jAyaruvA, ATarisaphalagA iva pAgaDabhAvA,kummA nIragaNA -gaNa-rAgAdhuparamA tasmAnirgatA , gale yathA kiMgapi rakhanadravya sthiti na labhate tathaitepvanagArapu rAgAdayo na tiSThatA yartha / 'jIro pitra apaDihayagai' jIva iva apratihatagataya-jIyo yathA gubhAzumArgamagAda yAdataga yA sarIna yAti tathA apratihatA gati]pA te tayA, dezAgagaTipu apatimA vidyAritvena vAdAdipukutIrthikamatagiragasAmadhyopatayena ca arambagnigataya , 'jayaNaga piva jAyasvA' jAtyAnakamiva jAtarapA -godhitamurgamiva nirmaga-gagAnirahitA iyartha / 'AdarisaphalagA isa pAgaDabhASA' AphirakA ra gaphaTamAvA -prakaTA =prakaTitA , bhAvA -utpAdatryayadhauvyasvabhAvakA jAgAjIpAripadAthA yaste tathA, AdarzaphalakA jaise koI bhI raga sthiti nahIM pA sakatA, usA prakAra rAgAdika bhI una anagArA meM Thahara nahIM sakate the| ata ye zasa ka samAna nIrajaNa kaha gaye haiN| (jIvo viva appaDihayagaI) jIpa jisa phAra zubha aura azubha karma ke vaza prerita hokara avyAhata gati se sarvatra calA jAtA hai umA prakAra inakA bhI daza, nagara Adima apratihatagatipihAra hone se eva vAda-vivAra Adi ma kutIrthika matAM ke nirA karaNa karane kI sAmarthya se yukta hone se ye bhA jIva ke samAna askhalitagativAle the| (jaccaphaNaga piva jAyakhyA) zodhitasuvarga ke samAna ye vilkula nirmala the| (AdarisaphalagA iva pAgaDabhAvA) Adarza arthAt kAca jisa prakAra pativimvita mukhAdika avayavoM ko yathAvasthita prakaTa karatA hai usI prakAra ye bhI apane jJAna ke dvArA utpAda vyaya evaM dhrauvya-viziSTa jIvAjIvAdika padArthoM ko prakaTa karate the| inakI rAgAdi paNa te anagAramAM rahI zakatA nathI, tethI teo za khanI peThe nA2 ] 42vAya che (jIvAviva appaDihayagai) ma zubhamane zukSa karmavaza prerita thaIne avyAhata gatithI sarvatra cAlyo jAya, tema teonI paNa deza nagara AdimAM apratihatagati-vihAra hovAthI temaja vAdavivAda AdimA kuvIthikamanu nirAkaraNa karavAnuM sAmarthya hovAthI teo paNa jIvanI peThe akhalitagativALA hatA (jaccakaNaga piva jAyarUvA) zodhelA suparNanAvA tasA misa nirbharatA (AdarisaphalagA iva pAgaDabhAvA) PAIN yarthAt ma bha pratinimita makha Adika avayavane yathAvasthita prakaTa kare che (dekhADe che, tema teo paNa potAnA jJAna dvArA utpAda, vyaya tema ja dhrauvyaviziSTa jIva-achava--
Page #251
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpapiNI-TIkA sU 27 bhagayadantayAsivarNanam iba guttidiyA, purakharapatta va niruvalevA, gagaNamiva nirAlavaNA, yathA prativimbitAna mugvAyarayavAn yathArasthita prakaTIkuti, tathA yannadazanayA janAnA cittapaNe jIvAnIgarimAlapaTAyA puspaSTa prakAgate iyartha / 'kummo iva gutidiyA' kUrma dara guplendriyA-moM yathA bhayahatau mani manRtamandriyo bhani tathA samArabhramaNamayAda gumAni-viparaspAyebhya nASitAni indriyAgi pA te guptendriyA / 'puramvarapatta va niravalevA' puSpAmiva nimpalapA -yathA kamalapatra nirlipta sat jopari niSThati tathA nispalpA-paTpajantunyasvajanaviSayamambanparahitA bhavantIti bhAva / 'gagaNamiva nirAlapaNA' gaganamina nigalandhanA -kunAmanagagadyAlambanavarjitA , jIpAjAvAniSiyaka deyAnA aisI hotI thA ki jisase manuSyoM ke cittarUpI darpaNa meM utpAdAdi-svabhAva vAle samasta jAvAdika padArtha acchI taraha-spaSTarUpa se pratibhAsita hone lagate the / (kummo iva gutidiyA) kacchapa jima prakAra bhaya ka kAraNAM ka upasthita hone para mamasta indriyAM ko nagopina kara latA hai usI prakAra ye munijana bhI samAraparibhramaNa ka bhayase viSaya-kapAyoM kA ora se apanI 2 indriyoM ko surakSita kiye hue rahate the| (purakharapattava niravalevA) jisa prakAra kamalapatra ja? me nilima hokara uma ke Upara rahatA hai aura kIcaDa se chapanna hone para bhI jaise vaha usake spA se hita hotA hai usI prakAra ye sAdhujana bhA kIcaDa epa jalatunya svajana, era viSayA ke saba se bilakula rahita the / (gagaNamiva nirAvaNA) AkAga kI taraha ye kula, grAma aura nagara Adi ke mahAre kI apekSA nahIM rakhate y| (jaNilo iva nirAgyA) pavana kI taraha ghara Adika padArthone prakaTa karatA hatA temanI avAjIvAdi viSayanI dezanA evI vatI hatI ke jethI manuSyanA cittarUpI darpaNamAM utpAda Adi svabhAvavALA samasta jIvAdika padArtha sArI rIte spaSTarUpe pratibhArita thatA hatA (kummo jha guttiniyA) yavo ma ayanA haar| sAvI 57 mabhanta IDhione nagepita karI le che tema e munijane paNa A sAra-paribhramaNanA bhayathI viSayapAnI taraphathI pitapanAnI Ijhione surakSita rAkhatA hatA (pussarapatta va nimnalelA)bha ubhaga sathI niGiH 4na tenI 652 he che ane kIcaDathI utpanna thAya che te paNa jema te tenA sa ba dhathI rahita hoya che tevI ja rIte sAdhujana paNa kIcaDa tema ja jalatulya pAna tebha da vipayAnA sapathI misa 2Dita hutA ( gagaNamiva nirA lapaNA) mAtAzanI pe tasA muNa, gAma mana nA mAhinA mAyanI
Page #252
--------------------------------------------------------------------------
________________ 194 - aupapAtikako aNilo iva nirAlayA, caMdA iva somalessA, sageDava dittateyA, sAgaro iva gabhIrA, vihaga iva savvao vippamukA, madaro iva appakapA, sArayasalilava suddhahiyayA. khaggivisANa va egajAyA, 'aNilo isa nirAlayA' aIila iya nirAlyA -parA va gRharahitA , 'cado itra somalessA' cadra iva saumyaThezyA -anupatApaitumana pariNAmadhAriNa , 'mUro utra dittateyA' sUrya iva pategasa -yata zarIramaNyA bhAvato jAnana ca deTIyamAnA / 'sAgara ra gabhIrA' sAgara hara gambhIrA - gokAnikAraNamyoge'pi nirnimAracittA / 'vihaga isa savvo pippamuvA' vihaga iva sarvato vipramuktA -paricArapari yAgAt niyatavAsarahita nAceti bhAva / 'madaro iva appApA' manTara ina aprajhampA -meruvat paripahopasargapavanairacalitA / 'sArayasalila muddhaDiyayA' zArasalilamitra zudahRdayA -yathA zaradRto jala nirmala bhavati tathA paramanirma dvanyA iti bhAra / 'samgivisANa se rahita the / (cado isa somalessA) candra ke samAna unakI rezyA saumya thii| (mUro isa dittateyA) sUrya ke samAna ye dIpa tejanAle the| zArArika kAti dravyateja, eva jJAna yaha bhAvateja hai| (sAgara iva gabhIrA) sAgara ke tulya ye gabhIra prakRti ke the / harpa zoka Adi ke kAraNoM ke upasthita hone para bhI inake citta meM kisI bhI taraha kA vikAra utpanna nahIM hotA thaa| (vihaga iva sacao vippamukkA) pakSA kI taraha ye niyamita nivAsa se rahita the| (madaro iva appakapA) meruparvata kI taraha parIpaha era upasargarUpa parana se ye acalita the| (sArayasalila va suddhahiyayA) zarada Rtu ke jala samAna unakA hRdaya nirmala thaa| (khaggivisANa va egajAyA) khaDgI nsapekSA rAyatA nahatA (aNilo isa nirAlayA) pavananI paDe dharathI 2Dita butA ( cado iva somalesmA) yadranI pe tamanI vezyA saubhya tI (sUro iva dittateyA) sUryanA peThe tasAhIta-zasvI utA zarIra, ti drvyte| tabhA jJAna 2 lAvata cha (sAgara iva gabhIrA) sAgaranA pAgalI2 prakRtinA teo hatA harSa zeTha AdinA kAraNe AvI jatA paNa temanA cittamAM koI pa tana vi2 utpanna th| nahAtA (vihaga iva sa vao vippamukkA) pakSInI pe tamA niyamita nivAmathI 2Dita tA (madage isa appakapA) 5parvatanI pi parISaha temaja uparAgarUpa pavanathI teo acalita hatA / sArayasalila va sudahiyayA) za26 RtunA khAnI pe tamanAya nirbha DatA (saggivisANa va egajAyA ) maDagI () zIgaDAnI pahe.
Page #253
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayapiNo-TIkA sU 27 bhagavadanteyAsiyarNa nam bhAraDapakkhIva appamattA, kujarA iva soDIrA, vasabho iva jAyava egajAyA' yaDigaviSA gamicekajAtA --saTgA AgNyajAra -tanya viSAga gadga, taTekameva bhavati, taTiya ekanAtA -kAbhRtAgagArisahAvaritA , uTunbArimAhAgyAninA Tayartha / 'bhAraDaparavI appamattA' bhAgaNTapa nAvA'pramattA -bhAgpaTapakSI bhAggaTazcAmo pakSI ca bhAgnupanI, apa rijApatricaraNavAna dvAbhyAgrAvAsyA dvAbhyA mugyAbhyA ca yukta , yonIpayogakamepoTara bhavati,to cAyantamapramattanagara nigAha ubhene| yadi syacidaivAt noko'pijAra pramAta gati, tanA ubhayonAgo bhavati, tammAta maTA cakitacittau pramATarantiI tI tiSThata / tadvanapramattA -tapa mayamAnidharmarakSaNa pramAritA ityartha / 'kunarI iva soDIrA' kuJjara iva gaugDAga -hamtAra zUrA -kaSAyAdiripubhaJjanazIga / 'yasamo va jAyatthAmA' vRpama dara jAtasthAmAna -jAta myAma-bala yepA te jAtasthAmAna -gRpamA sajAtaparAkramA (gaiMDA) ke sIMga kI taraha, ye rAgATikA kA sahAyatA se hita hone ke kAraNa, ekasvarUpa the| (bhAraDapamAnIva appamattA) bhAraTa pakSI kI taraha ye apramatta the| yaha palI do cAvavAga hotA hai / isake tIna para hote haiN| grAvA aura mugna isake do hote hai| udara athaa| paTa ekahI hotA hai / ye dono jIva ayata apramatta hote hai / yadi kadAcita eka jAra pramADha kara to donoM kA nAza hove / isaliye apramattacitta hokara ye donoM bahuta hI sAnapAnA se rahate hai| usI taraha ye munijana bhI tapa eva sayamArika dharma ke rakSaNa karane meM pramArjita ye| (kujaro iva soDIrA) kujara ke samAna ye kapAyAnika ke bhajana ma gauNTIra-garavIra the| (vasamo iva jAyatyAmA) vRSabha ke tayorAnI mahAyatAyI 2Dita DAvAne // 2, 20135 tA (bhAraTa parapIna apamattA) mA 3 pakSInI ye tasA mamatta utA 21 pakSI jIvavALA hoya che tene traNa paga hoya che ane mukha tene be hoya che udara (peTa) tene eka 1 hoya che te banne jIva bahu apramatta hoya che je kadAcit eka jIva pramAda (bhUva) kare che te bannene nAza thAya che tethI apramattacina (catura) thaIne te banne bahu ja sAvadhAnIthI rahe che tevI ja rIte e munijane paNa tapa temaja sayama Adi dharmanA rakSaNa 42pAmA prabhAha hita tA (kujaro jha soMDIrA) 2 (hAthI)nI peThe teo vAya AdinanA bhAga (nAza) karavAmA gau DIra-zUravIra hatA (vasabho isa jAyathAmA) vRSasanI patayA mali ta (sIho ina duddha
Page #254
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikako sthAmA, sIhA Dara durisA, vasudhaga iva mayaphAsavisahA, suhuyahuyAsaNI iva teyasA jalaMnA // mU0 27 // ityartha / 'sIho isa duddharisA 'mira isa durdagA misapanimagadha| iyartha / 'vasudharA isa sabaphAsarisA ' yamudhaga ra sampAnipaga-gRthvI yathA mA sA masahya vA sparza sahate samahati co yata tayata sAmo'pi januna pratihalpIpahopamaga susahA bhvti| muhayadyAsaNo isa teyasA jagtA' mutAtAgana Dara tejamA jvalanta suhuta muTu huta-ghRtAcAhutibhistarpito yo hutAzano badri -tadvattejasA-tapasayamatejasA jvala to TIpyamAnA iti bhAva / / ana upamAnasamAharum ida gAyAdayam --~' kase 1 mape 2 jAye 3, jace kaNage ya ? Arise 5 / kumme 6 puskharapate 7, gayaNe 8 agile 9 ya ca 10 sare ya 11 // sAgara 12 vihage 13 maTara 14, sArayasalila ca 15 gyaggI ya 16 / bhAraDai 17 gaya 18 vasaha 19, sIha 20 vasudharA 21 suhuyahue 22 // 2 // iti // sU0 27 // samAna ye baliSTha the| (sIho iva duddharisA) siMha ke samAna ye durdharpa the| siMha jaise mRgAdikoM se apradhRSya hotA hai, usI prakAra mRga jaise parIpahADiko se ye bhI calitacitta nahIM hote the| (vasudharA iva savaphAsavisahA) pRthivI ke samAna sarvasparzasaha the| pRthivI jisa taraha sahane yogya athavA nahA sahana karane yogya aise bhI spaza ko sahatI hai usI prakAra ye munijana bhI anukUla eva pratikUla parIpahoM ke upanipAta ko acchI taraha sahana karate ye (suhayahayAsaNo iva teyasA jalatA) muhuta agni kI taraha ye tapa aura sayama ke teja se dedIpyamAna tha // 27 // risA) sahanAvA tasA dudha hA sibha bhRga rAtiyA 55 dhaSya hoya che tevI ja rIte mRgalamAna parISaha AdithI teo paNa calita vitta thatA nhaa| (vasudhaga iva savvaphAsavimahA) pRthivInI 8 sa <
Page #255
--------------------------------------------------------------------------
________________ 197 - pIyUpaSiNI-TokA sa 28 bhagavada teya mitharNanama mUlamna tyi Na tesi Na bhagavaMtANa katthai paDibaMdhe bhavai / se ya paDibaMdhe cauvihe paNNate, taMjahA-davbao khetao kAlao bhaavo| davvaoNaM-sacittAcittamIsiesu TIkA-' natyi' ityAdi / nAsti aya pakSa, yat khalu 'tesi Na bhagaratANa / teSA gala bhagavatAm-zrImahAvIrasvAmita ziSyANAm katthai' yApi-kasgi napi pipaye 'paDiyo bhAi' pratima-1-Asakti bhavatAti, zrI mahAvIrasvAminoDa tegAsinA sayamAtina vIbhUta ko'pi hetu kunA'pi na bhavatIti bhAva / " se ya paDipe caubihe paNNatte ' sa ca pratinadhazaturvidha prajama ta jahA' tayathA-bhedaprakArace yam-yata kSetrata kAlato bhAvatazca / teSu ' daoNa' dravyata khalu sacittAcitta-mIsiemu davyemu sacittA'citta-miniteSu nayeSu / tana-sacitta-ziSyAdikam , acitta-vatrAtikam, mizritam-ziSyasahitarabATikam, eteSu dravyepu, 'khettao kSetrata - 'nathi NaM' iyaadi| (tesi Na bhagaratANa) bhagavAna mahAvIra ke sagIpa meM rahAvAle una sthavira bhagato kA (katthai) kisI bhI viSaya meM (paDiyadhe) pratibaMdha (natthi) nahIM thaa| arthAt bhagavAn vIra prabhu ke ye sagasta munijana sayama ke vighAtaka kisI bhI piya meM Asakti nahIM rasate the| (se ya paDiraye caubihe paNNate ) yaha prativa5 cAra prakAra kA kahA gayA hai, (tanahA) yaha usa prakAra hai-(dapabho khettao kAlo bhApao) dra ya se, kSetra se, kAla se eva bhAra se| (do Na sacittA-cina-mIsiesa davesu) dravya se pativadha 3 prakAra kA hai-(1) sacitta (2) acitta (3) scittaacitt| 'nathi Na' tyAdi (tesi Na bhagatANa) pAna mhaaviirn| sIpamA sevApata sthavira patIne (katthai) SI viSaya (paDiyadhe) pratiNaya (nasthi) na hatA, arthAtu-gavAna vIramabhunA te samasta munijane sa yamanA vighAtaka 75 pa 15 viSayamA gAsahita zamatA nAtA (se ya paDiyadhe paravyihe paNNatte) ta pratiyAra prahAra 4sA cha (tajahA) mA 42 7 (da vao settao kAlao bhAvao) dravyathA, kSetrI, 4thI tabha04 sAthI . sacittA-citta-mIsiNsu davvesu) dravyathI pratitrAya maarne| ' (2) acitta, (3) sacirAcitta, ziSya Adika sacitta che
Page #256
--------------------------------------------------------------------------
________________ 196 aupapAtikasUtre tthAmA, sIho ina ducharisA, vasudharA iva mavvaphAsavimahA, suhuhuyAsaNA iva teyasA jalatA // m0 27 // ityartha / ' sIhorasA saMpa , | 4 vasudharA iva savyAsa rihA 'vasudharA pani pRthvI yathA mAM sa masA vA sparge sahate sarvamahani jo yata tavaita mAyopitopasarga susahA bhavati / 'muhuhuyAsaNI itra teyasA jaltA hunAna ina tejamA jvalata -suhuta = muTu huta -- ghRtAdyAhutibhistarSito yo hutAzano hi tatsA-tapasayamatejasA jvala to dIpyamAnA iti bhAna // ' ana upamAnasagrAhakama hada gAyAdayam " kase 1 se 2 jIve 3, jacce Nage ya 4 Arise 5 / kumme 6 pukharapatte 7, gayaNe 8 agile 9 sAgara 12 vihage 13 madara 14, sArayasalila ca bhAraDe 17 gaya 18 vasahe 19, sIha 20 22|| 2 || iti // sU0 27 // ra 10 sure ya 11 // 15 saggI ya 16 / vasudharA 21 suhuyahue samAna ye balie the / (sIho iva duddharisA ) siMha ke samAna ye durdharya the| siMha jaise mRgAdikoM se apradhRSya hotA hai, usI prakAra mRga jaise parIpahATakoM se ye bhI calitacitta nahIM hote the / ( vasudharA iva savvaphAsavisahA ) pRthinI ke samAna sarvasparzasaha the / pRthivI jisa taraha sahane yogya athavA nahIM sahana karane yogya aise bhI sparza ko sahatI hai usI prakAra ye munijana bhI anukRta eva pratikRta parIpaTToM ke upanipAta ko acchI taraha sahana karate the ( suhuyahuyAsaNI iva teyasA jalatA ) suhuta agni kI taraha ye tapa aura sayama ke teja se dedIpyamAna the // 27 // risA) siddhanA vA teso huGgharSa hatA siha prema bhRga AhiMDeothI maya dhakhya hAya che tevI ja rIte mRgasamAna parISaha AdithI te pazu cAlata citta thatA nahotA ( vasudharA ina savyAsa jisahA ) pRthivInI peThe sarva s sahana karatA hatA pRthivI jema mahevA caigya athavA na sahana karavA cA evA paNu sparzIne sahana kare che tevI ja rIte e munijane paNa anukULa tema ja pratikULa parISahonA upanapAta ne sArI Ite sahana karatA hatA ( suhuhuyAsaNI iva teyasA jalatA ) suDuta agninI peThe tethe tapa tejathI daidIpyamAna hatA (sU. 27) ne sayabhanA
Page #257
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpapiNI-TokA sU 28 bhagavadanteya sivarNanama 197 mUlam - natthi Na tesi Na bhagavatANa katthaDa paDibaMdhe bhava / seya paDivadhe caunvihe paNNatte, taMjahA - davvao khettao kAlao bhAvao / davvao NaM-sacittAcittamIsiesu / TIkA-' natyi' " tesi " katthai ' ityAdi / nAsti aya pakSa, yat khalu Na bhagavatANa' tepA sala bhagavatAm - zrImahAna gsvAmina ziSyANAm nApi kamminapi viSaye ' pani bhanai' pratinana - Asakti bhavatAti, zrI mahAvIrasvAmino'tenAminA sayamapratinIbhUta ko'pi hetu kunA'pi na bhavatIti bhAva I 'seya pani cauntri paNNatte ' sa ca pratizcaturnidha prajJama 'ta jahA ' tayathA-bheTaprakArace yam-anyata kSetrata kAlato bhAvatatha / teSu 'dantrao Na' dravyata khalu 'sacittA - citta-mIsiesa danne' sacitA'citta mizriteSu dravyeSu / tatra - sacitta-ziSyAdikam, - acitta=vastrAdikam, mizritam - ziSyasahitAdikam eteSu dravyeSu, 'khettao' kSetrata - ' natthi Na' ityAdi / ( tesi Na bhagavatANa ) bhagavAna mahAvIra ke samIpa meM rahanevAle una sthavira bhagatoM kA ( katthaI ) kisI bhI nipaya ma ( paDina) pratinadha ( natthi ) nahIM thA / arthAt bhagavAn vIra prabhu ke ye samasta munijana sayama ke vighAtaka kisI bhI niya meM Asakti nahIM rasate the| (se ya paDiye cauntrihe paNNatte) vaha pratina cAra prakAra kA kahA gayA hai, (tajahA) vaha isa prakAra hai- (dantrao khettao kAlao bhAtrao) dravya se, kSetra se, kAla se " bhAva se / (dao Na sacittA-citta-mI siesa davvesu) drAya se gatinatra 3 prakAra kA hai - (1) sacitta (2) acitta (3) sacittAcitta / ' natthi Na' tyAhi ( tesi Na bhaganatANa ) bhagavAna mahAvIranA sabhISabhA rahevAvALA te sthavira bhagavatIne (katthai ) doza viSayabhA ( paDina ) atimadha ( natthi ) na hatA, arthAt~bhagavAna vIraprabhunA te samasta munijanA sayamanA vighAtaka hoya mevA neI yA viSayabhA Asahita gaNatA nahotA ( se ya paDibadhe vihe paNNatte) te pratigha yAra ajaranA aisA che ( tajahA ) te yA prAre che ( duvao khettao kAlao bhAvao) dravyathI, kSetrathI, ajathI tebhana lAvathI ( davvao Na sacittA - citta-mIsiesa davvesu) dravyathI pratimadha tra prahArano che-(1) bhacitta, (2) anyitta, (3) sathitAtti, ziSya yAhi bhaktti che
Page #258
--------------------------------------------------------------------------
________________ siikhkhaani davvesu / khettao-gAme vA Nayare vA raNe vA khetta vA khale vA ghare vA aMgaNe vA / kAlao-samae vA AvaliyAe vA ANA'gAme yA prAme vA, 'Nayare gA nagareyA 'ragaNezA agNye nA, 'khettegA' kSetrevA, maMDe yAyamama danasazodhanasthAne vA,'ghare pAANe ga gahe gANa vA / 'kAThamo samapayA AraliyAe vA kAlA --samaye sarvato japa ye kAle, mamayamya nimnano'rtha upAsarazAnanyAgAraparmasajIvanI vRttito'naseya / 'AvalikAyAma' ama yAtasamaya rUpAyAma 'ANApANue ' AnaprANe vAziSyAdika sacita hai| vastrAdika ajIna padArtha acitta hai| ziSyasahita panAtika sacittAcitta haiN| inameM ina munijanoM ko bilakula bhI Amakti nahIM thii| (khetao gAme vA Nayare vA raNe vA khette rA bale rA dhare gA agaNe pA) isI taraha kSetra kI apekSA-mAma meM, nagara meM, jagala meM, kSetra meM, sala-bhAyAdika ke kUTane aura phaTakane ke sthAna aise khalihAna meM, ghara meM athA Agana meM pratiSa nahIM thaa| (kAlI samae vA AvaliyAe vA ANApANue vA thove vA lave vA muhatta vA ahoratte vA pakkhe vA mAse vA ayaNe vA aNNayare vA dIhakAlasajoge) kAlako apekSA se samaya-saba se chaTe kAla me, isa samaya aura kAlakA vistRta artha 'upAsaphadazAga' kI 'agAradharmasajIvanI' vRtti meM kahA hai, vahA se jAna lenA cAhiye / AvalikA meM, aparayAta samayakI eka AvalikA hotI hai, ucchvAsanizvAsakAlarUpa AnaprANa meM, stokama-saptaprANapramANavAle kAlavizeSame-sAta ucchvAsame, lvmeN-saatvastrAdika ajIva padArtha acitta che ziSyasahita vastrAdika sacittAcita che tabhA se muninAne misasa mAsahita nahAtI (khettao gAme vA Nayare vA raNe vA khette vA sale vA ghare vA agaNe vA) tepI04 gata banI apekSA-gAmamAM, nagaramAM, ja galamAM, khetaramA, ala-dhAnya vagerene kUTavA khADavAnA sthAnabhUta evA khalihAnamA, gharamA, AgaNAmAM pratibadha nahote (kAlao samae thA AvaliyAe vA ANApANue vA thove vA lave vA muhutte vA ahoratte vA pakkhe vA mAse vA ayaNe vA aNNayare vA dIhakAlasajoge) sanI apekSAe samaya-sauthI cheDA vALamAM (A samaya ane kalane vistRta artha "upAsakadazAganI" "agAradhasa jIvanI vRttimAM kahe che tyAthI jANI levuM joIe), AvalikAmA(asakhyAta samayanI eka AvalikA thAya che. ucchavAsani zvAsa-kAlarUpa AnaprANumAM, temA-maHprANanA pramANa
Page #259
--------------------------------------------------------------------------
________________ - pIyUSaSaSiNI-TokA sU 28 bhagavadanteyAsivarNanam 199 pANue vA thove bA lave vA muhatte vA ahorate vA pakkhe vA mAse vA ayaNe vA aNNayare vA diihkaalsNjoge| bhAvao-kohe vA mANe vA mAyAe vA lohe vA bhae vA hAse vaa| eva tesiNa bhavai // suu028|| udAsani zvAsa kAla iyartha, 'yo vA' stoke nA-samamANamAne vA kAlanizepe, 'sata pAgANi se yore' da yukte / 'lave vA'-'sata thovANi se lave' iti samastophamine kAla cA. 'mahatte vA' muharta vA-lapAnA sanamanatipramANe kAle, "ahoratte vA' ahogane vA-rAvityisapramANe kAle yA, 'pakkhe vA' paze-paJcadazadivasapramANaka kAle vA 'mAme vA' kiMgadinasapramANake kAle vA, 'ayaNe vA' apaneuttarAyaNadakSiNAyanabheTAidvinidhe paNmAsapramite kAle thA, 'aNNayare gA dIhakAlasajoge' ayatarasmin vA tIrghakAlamayoge-uktaprabhedAd bhinne vA savasarAdirUpe kAle / 'bhAvao' bhArata -'kohe pA' kodhe vA 'mANe gA'-mAne vA, 'mAyAe vA'--mAyAyA vA, 'lohe vA' lAma vA 'bhae vA' bhaye vA, hAse vaa| 'eva tersi Na bhavai' eva tepA na bhavati, eva-pUrvavarNitaprakArega tana tara pratibandha -AsaktistepA munInA na bhavati ||muu0 28 // stoka arthAt 49 ucchayAsa-pramita kAlameM, muhartame-77 layoMse pramita kAlameM, ahorAtrama, pakSa-15 dinake kAlame, mAsa-30 dina-pramANa samayame, ayanameM uttarAyaNadakSigAyana rUpa cha cha mahinoMme, eva aura bhI mavatsarAdirUpa nahatsamayamaM pratibadha nahIM thaa| (bhAvo) bhAvakI apekSAse (kohe vA mANe vA mAyAe vA lohe vA bhae vA hAse vA eca tasi Na bhavai) krodhame, mAnama, mAyAmeM, lobhame, bhayame, athavA hAsyame una munijanoMko kisIbhI tarahakA pratibadha nahIM thA // sU0 28 // jeTalA kALavizeSamA-sAta usamA, lavamAsAta seka arthAt 49 usanA pramANanA kALamAM, muhamA-77 lothI pramita vALamAM, aherAtrimAM, pakSa-15 divasanA kALamAM, mAsa--30 divasanA samayamAM, ayanamAM uttarAyaNa-dakSiNAyanarUpa cha cha mahinAmA, temaja bIjApaNuM sa vatsara AdirUpa sAmaya samayamA pratipaya nahItA (bhArao) mApanI apekSA (kohe vA mANe vA mAyAe vA lohe vA bhae vA hAse vA eva tesiM Na bhai) adhamA, mAnamAM, mAyAmA, lobhamA. bhayamAM athavA hAsyamAM te muniene koI paNa tarane pratima nahotA (saM08)
Page #260
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 000 aupapAtikako .: mUlam-te NaM bhagavaMto vAsAvAsavajja ahagimhahematiyANi mAsANi gAme egarAiyA Nayare pacarAiyA, vAsIcadaNasamANa___- 'te, Na bhagavato' ityaani| te zrIvardhamAnasvAmina niyA malu bhagarato 'vAsAvAsavaja' yapAvAsaparjam 'aTTha gimhahematiyANi' aSTau premahamantimAna 'mAsANi' mAsAn, 'gAme egarAiyA' grAme ekarAvikA -yasmin divase'nagArA grAmamAgachanti sa divasa punaryApanAvartate tAvaparyanta kAla ekarAnagandena gRhAte, tanakasamAdRnivAsina ityartha / 'Nayare pacarAiyA'-nagare paJcarAtrikA -yasmin divase'nagArA nagaramAganti sa divasa paJcavAramAvatita paJcarAtamu yate, tenaikonagidirasanAmina ityatha / sthanirakalpinA zepakAle ekasmin nagare maasklpvihaaritvaat| 'vAsI-cadaNa-samANa-kappA' vAsI-candanasamAna-kalpA , vAsI-'vamulA' iti prasiddha kATatakSaNazastrapizepa , vAsIna vAsI apakArI, tA candanasamAna-candanavat kalpayati manyante ye te vAsIcandanasamAnaphalpA -apakAriNamapyupakArakatvena mayamAnA ityartha / tathA coktam 'teNa bhagavato' ityAdi, (teNa bhagavato) varddhamAna svAmI ke ghe sayamI ziSyajana (vAsAvAsavana) varSAkAla-caumAsA choDakara (aTTha gimhahematiyANi mAsANi) grISmakAla eva gItaphAlake 8 mahInoMme (gAme) choTe gAmameM (egarAiyA) ekarAniparyanta-eka saptAha taka aura (Nayare) nagarameM (pacarAiyA) pAca rAtritaka-29 divasa-paryanta Thaharate the| (vAsI-cadaNa-samANa kappA) ye apane apakArAjanako bhI upakArIrUpase mAnate the / athavA koI cAhe inhe vasUlAsa chAle, cAhe cadanase cace, donoM para samAna dRSTi rakhate the| kahA bhI hai 'teNa bhagavato' ityAdi (teNa bhagato) va bhAna svAmInA te sayabhI zinI (vAsAvAsavajja) varSAyAmAsu DIna (aTTa gimhahematiyANi mAsANi) zrIbhAsa tabhana zItajAsana mA mahinAmA (gAme) nAnA AbhamA (egarAiyA) 24 rAtri sudhI-meDa 25840DIyA sudhI, mane (Nayare) nagaramA ( pacarAiyA) pAya rAtri sudhI-28 (6vasa sudhI zastal Ta (vAsIcadaNasamANakappA) pitAnA apakArIjanene paNa upakArarUpa gaNatA hatA athavA koI bhale temane vAsalAthI le ke bhale ca danathI carce beupara samAna dRSTi rAkhatA hatA kahyuM paNa che
Page #261
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayapiNI TIkA su. 29 bhagavadanteghA sivarNanam $6 yo mAmapAyepa, tattvenopakarI yasau // 201 zirAmobhAyupAyena, nAga ina nIrajam // " iti // yahA - vAsyA cantanasamAna kanpa AcAge yepA te vAsIcandanasamAnakacpA, yo mAmapakarotyeSa tattvenopakarotyasau / zirAmokSAyupAyena, kurmANa iva nIrujam // 1 // sanjanAkA jana ko manuSya apakAra karatA hai, tana ve aisA samajhate hai ki yaha jo merA apakArI he so to vastuta upakArA hI hai / kyoM ki isake apakAra se hamArI sahanIlatA Adi gugakA parAyA hotA hai, zatru-mitrama, nindA - stuti - AdimeM samadRSTitA baDhatA hai / ata yaha merA apakArI nahA, pratyuta upakArI haiN| jaise kisIkI gardanakI nasa car3ha jAtI hai, usako yathAsthAnameM baiThAneke vaiTa usakA gira pakar3akara bAyeM dAyeM ghumAtA haiM, usa samaya rogIko pIDA hotA hai, parantu nasake apane sthAna para baiTha jAne para pADitakI pIDA zAnta ho jAtA hai, vaha nIroga ho jAtA hai, usI prakAra apakArI bhI apakArake dvArA sajjanoMkI AtmAko, jo anAdikAla se svasthAnacyuta ho sasAmme bhramaNa kara rahI hai, svasthAname sthita karatA hai / isaliye sajjana apana apakArako upakArIhA mAnate haiM, usa para Akroza kabhI bhI nahA karate yo mAmakarotyeSa tatvenopakarotyaso / ema zirAmokSAyupAyena kurvANa iva nIrajam // 2 // sajjatAnA koI manuSya jyAre apakAra kare che tyAre te samaje che ke A je amArA apakArI che te teA khIrIte upakArI ja che kemake tenA apakArathI amArI sahanazIlatA AdizuNAnI parIkSA thAya che, zatru-mitramA, nidA-stuti smAdimA samardaSTipaNu vadhe che tethI te amArA apakArI nathI, paraMtu upArI che jemake kAinI garadananI nasa jo caDhI jAya che teA te kharAkhara ThekANe besADI devAne mATe vaidya tenu mAthu paka DIne jamaNu --ThAmu pherave che. te vakhate rAgIne pIDA thAya che, paraMtu nasane peAtAne ThekANe emI javAthI te rAgInI pIDA zAta thaI jAya che, ane te nirogI thai jAya che tevIja rIte apakArI paNa apakAradvArA sajjanAnA AtmAne-ke je anAdikAlathI potAnA sthAnathI vyuta thai sa sAramA bhramaNa karI rahelA che tene-peAtAnA sthAnamA sthira kare che tethI sajjana peAtAnA apakArIne upArIja mAne che tenA para gusmA kadI paNa karatA nathI
Page #262
--------------------------------------------------------------------------
________________ 202 aupapAniko kappA samaleDhukaMcaNA samasuhadukkhA ihaloga-paraloga-appaDivaddhA saMsArapAragAmI kammaNigghAyaNahAeabhaThiyA vihrti|suu 29 // tathAcoktam--- " apakArapara'pi pare, kuntyuipakArameva di mahAta / surabhIkaroti vAsI, malayajamapi takSamANamapi // " iti / 'samale hukacaNA' samaleTukAzcanA leSTu-mRttikAsaNDa , kAmvana-suvarNa, te uma mama tulye yeSA te tathA, 'samamuhadurakhA' samasuggadu gA , mupe duse ca samAnapariNAmA hai, athavA-vAsI apakArAmeM cadanake samAna hai AcAra jinakA aise ve sAdhujana the| cadana bAsI dvArA vasUlA dvArA kATe jAne para bhI vamUlAke mukhako muvAsita karatA hai| kahA bhI hai apakArapare'pi pare, kurvantyupakArameva hi mahAntaH / surabhIkaroti vAsI malayajamapi takSamANamapi // 1 // tathA duSTa-svabhAvanAle manuSya yadyapi sajjanoMkA nirantara apakAra hI karate rahate haiM, to bhI ve sajana una apakAriyoM para kabhI bhI kruddha nahIM hote haiM, unakA kabhI bhI apakAra nahA karate hai / pratyuta ve apamAriyoMkA bhI upakAra hI karate hai / jaise caDhanavRkSa apane aGgako kATanevAle manuSyako, kATane ke sAdhana kuThArake mukhako bhI surabhita hI karatA hai // 1 // (samalekacaNA) pASANa aura suvarNa ina donoM ko barAbara samajhate the / (smsuhathavA vAsI--apakArI prati cadananA sarakhe AcAra che jemane evA te sAdhujane hatA cadana vAsIddhArA-vAsalAthI kapAI javA chatA paNa vAlAnA mukhane suvAsita kare che kahyuM paNa che apakArapare'pi pare, kuvantyupakArameva hi mahAnta / surabhIkaroti vAsI malayajamapi takSamANamapi // tathA te duSTa svabhAvavALA manuSya je ke sajjane haMmeza apakAra ja thI kare che te paNa te sajajane te apakArIo upara kadI paNa krodha karatA nathI, kadI paNa temane apakAra karatA nathI, paraMtu te apakArIo upara paNa upakAra ja kare che jema ca danavRkSa pitAnA Agane kApavAvALA manuSyane, manApavAna sAdhana honA mumane para sugacita urecha (1) (samaleTa kacaNA) pApA mana supatha meM mannana rAma2 samatA tA (samasa
Page #263
--------------------------------------------------------------------------
________________ - pIyUSayaSiNI TIkA sU 29 bhagavadantevAsivarNanama 203 mRlam-tesi Na bhagavatANa eeNa vihAreNa viharamAi yartha / ' ihaloga-paraloga-appaDipadA' ihalokaparalokA'pratipadA - lokadvayasukhAsatihitA , 'sasAra-pAra-gAmI' sasAra-pAra-gAmina -bhAsamudrata svaparAmatArakA , 'kammaNigyAyaNaDhAe anbhuTTiyA viharati karmanighAtanArthamabhyuthitA -saphalapharmanirjaraNArtha kRtodyamA viharanti / / mU0 29 // TIkA-'tesi Na' yAni / tepA zrImahAvIrasvAminiSyANA' 'bhagavatANa' __ bhagaratA-tapa - yamagobhA garinAma, 'eeNa vihAreNa piharamANANa' etena vidAga hiratAm--tatra rihAra =picaraNa-municayA, yadvA vividhairanekaprakAraispapibhAravahana-pAThacalanaparopahasanAnirUpai kAyakrezai karmANi hiyanta'neneti vihAra , etena vihAreNa-grAmanagarAdukkhA ) mugva eva du bama samAna pariNAma vAle the| sukhameM harpa eva du sama vipAda isa prakAra vipamatA liye inake pariNAma nahIM the| ( ihaloga paraloga-appaDivaddhA) isa loka-paramI eva paraloka saradhI susAkI Asakti inake hRdayameM nahIM thii| (sasArapAragAmI) ye bhavarUpI samudrako tiranevAle the| (kammaNigyAyaNaTThAe anmuTThiyA viharati) samasta karmokI nirjarA karaneke liye hI sayamArAdhaname tatpara hokara vicarate dhe // sU0 29 // 'tesi Na bhagavatANa' ityAdi, (tesi Na bhagavatANa) mahAvAra mvAmAke ina sthavira bhagava toMkA jo (eeNa vihAraNa viharamANANa) isa prakArake vihAra karate the| vihAra gandakA artha municaryA duksA) su tebhara mA mabhAna pariyAmApa to susamA pa tama humamA viSA (zos)savI viSamatA manAmA nAtI (ihaloga paraloga appaDiyadvA) Pas-samadhI tabhara 524-samadhI subhAnI mAsahita tamanAyamA nahItI (sasArapAragAmI) tes| sabhI samudrana tapAvA tA (kammaNigghAyaNaDhAe abbhuTTiyA viharati) samasta bhAnA nijerA karavA mATe ja sa yama-ArAdhanamAM tatpara thaIne vicaratA hatA (sU 28) 'tesi Na bhagavatANa' ityAdi (tesi Na bhagavatANa) se mahAvIra svAmInA sthavira lagatA (eeNa vihAreNa viharamANANa) mA prakAre viDAra 72tA tA, viDAra smhne|
Page #264
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - 206 aupapAtika jahA-ittarie ya 1 Avakahie ya se kiM taM ittarie ? ittarie aNegavihe paNNate, ta jahA-cautyabhatte 1sahabhatte 2 aTTamabhatte rika ca-eti-gaSThati tacchIdam ibara, tadeva-carisma-apazAniyama, yathA zrImahAvIrasvAminastIthai namaskArasahitaprayA yAnakAlAdArabhya pamAsArya-tam, zrInAmeyatIrthadara tIrthe ravatsaraparyantam-iti 1 / 'Akahie ya' yAva kathikaca-yAvat-yadavadhirmanuSyosyamiti murayavyavahArarUpA kathA yArakathA, tara bhara yAkaSika-nApanaparyaMtaga anaganamiti / anayoritvarika pRcchati--'se ki ta ittarie' aba kitada davarikam / , abhyottaramAha'ittarie aNegavihe paNNatte' itvarikam anakaridha prajapam, 'ta jahA'-tadyathA-tAni yadrUpANi sati tathA kathayati-'cautthabhatte' caturthabhaktam-ekopAmarUpam 1 / 'chaTThabhatte' SaSThabhaktam-nira taradinadvayopavAsarUpam 2 / 'aTThamabhatte' aSTamabhakta-nira tarannitrayopanAsabasvAmI ke tIrtha me itvarika tapa namaskArasahita naukArasA pratyArayAna kAla se lekara chaha mAsaparyanta kA kahA gayA hai| zrI AdinAtha tIrthakara ke zAsanama isakI maryAdA naukA rasI se lekara ekarSa paryanta kI thaa| zeSa 22 tArthakarA ke zAsaname aSTamAsa paryata isakI avadhi thI / (se kiM ta ittarie ') datvarika tapa kyA hai ? uttara-(ittarie aNegavihe paNNatte ) yaha itvarika tapa aneka prakAra kA kahA gayA hai, (ta jahA) ve prakAra ye hai(cautthabhatte chaThabhatte aTThamabhatte dasamabhatte vArasabhatte caudasabhatte molasabhatte addhamAsiyabhatte mAsiyabhatte domAsiyabhatte temAsiyabhatte caumAsiyabhatte pacamAsiyabhatte chammAsiyabhatte) caturthabhakta-eka upavAsa, paSThamakta-do upanAsa-nirantara-lagAtArako dina kA upavAsa, aSTamabhakta-niratara tIna dina taka upavAsa, dazamabhakta-cAra-upapAsa-lagAtAra svAmInA tIrthamAM Irika tapa namaskArasahita-nIkArasI pratyAkhyAnakAlathI laIne cha mAsa sudhInuM kahevuM che zrI AdinAtha tIrtha karanA samaye tIrthamA tenI maryAdA naukAramIthI laIne eka varSa sudhInI hatI bAkInA 22 tIrtha 4zanA tIrtha mA 8 bhAsa sudhInI tanI madhi utI (se ki ta ittarie? ) pari tapazu cha ? utta2-(ittarie aNegavihe paNNatte) 2t tvarita ta5 bhane prasAra 4 cha, ( tajahA) te mAma cha (cautthabhatte vhabhatte adama bhatte dasamabhatte bArasabhatte cauddasabhatte solsabhatte addhamAsiyabhatte mAsiyamabhane domAsiyabhatte temAsiyamabhatte ghaumAsiyamabhatte pacamAsiyabhatte chmmaasiybhtte| cataI-bhakta eka upavAsa, uSThabhaktae upavAsa-nirantara-lagAtAra be diva sane upavAsa, aSTamabhakta-eka sAthe traNadivasane upavAsa-traNa upavAsa, dazama
Page #265
--------------------------------------------------------------------------
________________ 207 pIyUSaSiNI-TokA sa 30 anazanatapovarNanama 3 dasamabhatte 4 vArasabhatte 5 cauddasabhatte 6 solasabhatte 7 addhamAsiyabhatte 8mAsiyabhatte 9 TomAliyabhatte 10 temAsiyabhatte 11 caumAsiyabhatte 12 pacamAsiyabhatte 13 chammAsiyabhatte 14, pam 3 / 'dasamamatne' Dhagamabhaktam--nira taTinacatuSTayopAsarUpam 4 / 'vArasabhatte' dvAdazabhaktam-nira taTinapatrakopamAmAtama 5 / 'cau-sabhatte caturdagabhaktam-nira taradinasTkopAmarUpam 6 / 'sosabhane poDAbhaktam-nirantaradinasamakopanAmarUpam 7 / 'addhamAsiya bhatte' amAmikabhaktam nira tarapaJca gariyasoparAmarUpam 8 / 'mAsiyabhatte' mAsikabhaktamnirantaraniMgadipamopavAsarUpam 9 / 'daumAsiyabhatte' TemAsikabhaktam 'temAsiyabhatte paimAsijhamaktam / 'caumAsiyabhane cAtumAsikamaktam / 'pacamAsiyabhatte' pAzcamAmikabhaktam / 'chammAsiyabhatte' pANmAmibhaktam / 'se ta ittarie' tadetaditvarikam / 'se kiM ta Avakahie' atha kintad yAna phayikam ? 'Akahie' yAvaruthikam-yAvat-yadavadhi 4 dina ka upavAma, dvAdazabhakta-paoNca upavAsa-lagAtAra pA~ca dina taka upAsa, caturdazabhaktau upavAsa-lagAtAra 6 dinataka upavAsa karanA, poTazabhakta-7 dina upavAsa-lagAtAra 7 dinataka upavAsa karanA, advaimAsikamakta-nirantara-lagAtAra 15 dinataka upavAsa karanA, mAsikabhakta lagAtAra eka magni bharake upavAsa karanA, dvaimAsikabhakta-lagAtAra ekahI sAtha nomAsa ke upavAsa, mAmibhakta-lagAtAra-ekahI sAtha 3 mAsa ke upavAsa, cAturmAsirubhakta lagAtAra-ekahIsAya cAra mahine kA upapAsa, pAzcamAsikabhakta-pA~ca mahine ke lagAtAra upanAsa, aura pANmAsikabhakta lagAtAra chaha mahine ke upavAsa karanA / yaha saba itvarika nAmakA anazana tapa hai / yAvatkayika kA matalaba he janataka " yaha manuSya hai " isa bhaktacAra upavAsa-ena sAtheja cAra divasane upavAsa, dvAdazabhakta-pAca upa vasa-esA pAca divasa sudhI upavAsa, caturdazabhaktadeka sAthe 6 divase sudhI upavAsa kare, paDazabhakta-7 divasa eka sAthe upavAsa kare, ardha mAsikabhakta niratara eka sAthe 15 divasa sudhI upavAsa karavo, mAsikabhaktaeka sAthe eka mahinA sudhI upavAsa kare, mAsikabhakta-eka sAthe be mahInA sudhInA upavAsa, tramAsika bhakta-eka sAthe traNa mAsa sudhI upavAsa, cAturmAsika bhaktao sAthe cAra mahinAnA upavAsa, pAcamAsikabhakta=pAMca mahinA sudhI ekIsAthe upavAsa, ane vAmAsika bhakta-cha mahinA sudhI ekIsAthe upavAsa kara A badhu ItvaritranAmanuM anazana tapa che yAvatka
Page #266
--------------------------------------------------------------------------
________________ 206 auSapAtikatra jahA-ittarie ya 1 Avakahie ya 2 / se kiM ta ittarie ? ittarie aNegavihe paNNatte, ta jahA-cautthabhatte 1 chaTabhatte 2 aTTamabhatte rika ca-eti-SThati tacchIlam indhara, tadeva-incarism-alpakArikam , yathA zrImahAvIrasvAminastIrya namaskArasahitaprayArayAnakAlAdArabhya paNmAsaparyantam, zrInAbheyatIrthaMkara tIrtha gyasaraparyantam-iti 1 / 'Ayaphahie ya' yAva kathikaJca-yArat-yadanadhirmanuSyo' yamiti murayanyavahArarUpA kathA yArakathA, tana bhana gAva kathika-jAranaparya taga anazanamiti / anayoritvarika pRSThati-se ki ta ittarie' atha ntida i-carikam / , asyottaramAha'ittarie aNegavihe paNNatte' itparikam anekavidha prajJapam, 'ta jahA'-tadyathA-tAni yadrUpANi sati tathA kathayati-'cautthabhatte' caturthabhaktam-ekopanAmarUpam 1 / 'chaTThabhatte' paSThabhaktam-nirantaradinadvayopanAsarUpam 2 / 'aTThamabhatte' aSTamabhakta-nira taradinatrayopavAsarUsvAmI ke tIrtha me itvarika tapa namaskArasahita naukArasI pratyArayAna kAla se lekara chaha mAsaparyanta kA kahA gayA hai / zrI AdinAtha tIrthaMkara ke zAsaname isakI maryAdA naukA rasI se lekara ekavarSa paryata kI thaa| zeSa 22 tAryakarA ke zAsaname adhamAsa paryata isakI avadhi thI / (se ki ta ittarie ?) itvarika tapa kyA hai ? uttara-(ittarie aNegavihe paNNatte ) yaha itvarika tapa aneka prakAra kA kahA gayA hai, (ta jahA) ve prakAra ye hai(cautthabhatte chaThabhatte aTThamabhatte dasamabhatte vArasabhatte caudasabhatte solasabhatte addhamAsiyabhatte mAsiyabhatte domAsiyabhatte temAsiyabhatte caumAsiyabhatte pacamAsiyabhatte chammA siyabhatte) caturthabhakta-eka upavAsa, SaSThabhakta-do upavAsa-nirantara lagAtAra do dina kA upavAsa, aSTamabhakta-niratara tIna dina taka upanAsa, dazamabhakta cAra-upapAsa-lagAtAra svAmInA tIrthamA Ivarika tapa namaskArasahita-nakArasI pratyAkhyAnakAlathI laIne cha mAsa sudhInuM kaheluM che zrI AdinAtha tIrthaMkaranA samaye tIrthamA tenI maryAdA naukArasIthI laIne eka varSa sudhInI hatI bAkInA 22 tItha 42nA tIrtha bhI 8 bhAsa sudhAnI tenI mavadhi hutI (se ki ta ittarie? ) pari4 5 zu cha ? 6tta2-( ittarie aNegarihe paNNatte) 25 pari4 taya bhane 42 hetu cha, (tajahA) te mA cha (cautthabhatte uddhabhatte adama bhatte dasamabhatte bArasabhatte cauddasabhatte solasabhatte addhamAsiyabhatte mAsiyamabhatte domAsiyabhatte temAsiyamabhatte ghaumAsiyamabhatte pacamAsiyabhatte ummAsiyabhatte) cata-bhakta eka upavAsa, vRSThabhakta-be upavAsa-nirantara-lagAtAra be diva sane upavAsa, aSTamabhakta-eka sAthe traNadivasanA upavAsatraNa upavAsa, dazama
Page #267
--------------------------------------------------------------------------
________________ - pAyUSayaSiNI TIza sU 30 anazanatapoyarNanam 209 vagamaNe? pAovagamaNe duvihe paNNatte, ta jahA-vAghADame ya1 nivAghADame ya 2 niyamA appddikmme| se taM paaovgmnne| se ki ta bhattapaccarakhANe? bhattapaJcakkhANe duvihe paNNatte, ta pagamana dvividha prajanam , ' ta jahA' tadyathA-'pAgADame ya' vyAghAtapacca-vyAghAta -vyAnasiMha-dArAnAti-sajAtopadrava , tena sahita yAghAtayat / 'nivAgAime ya' ninyAdhAtavaccasiMhanAvAnangayupadravahita ya pratipayate tat nitryAdhAtavat , nyAvAtavirahitamiyartha / etad dvividha 'niyamA appaDisamme' niyamAdapratikarma=niyamata garAgcalanAdiAkrayArahita bhavati / "se ta pAovagamaNe' madata pAdapopagamanam / 'se ki ta bhattapaJcakkhANe?' atha kiM tad bhaktapratyArayAnam 1,-'bhattapacakkhANe duvihe paNNatte' bhaktaprayAeyAna dvividha pranAm , tana-bhaktaprayAgyAna-caturvidhasyA''hArasya, vividhasya pAnArahitasya vA''hArasya varjanarUpa dvividha prajamam--dviprakAraka kathitam / 'ta jahA' tadyathA-vAcAime ya' prakAra se-(vAcAime ya1nivAghAime ya 2 niyamA appaDisamme) 1 vyAghAtavat, 2 nivyAghAtavat / jo vyAna, siMha eva dApAnala Adi se udbhUta upadrava se mahita hotA hai vaha vyAghAtamat hai / jimama isa prakAra ke upadrava na ho vaha nitryApAtavat hai / yaha pAdapopagamana niyamata gAgarika halnacalana Adi kriyAoM se rahita hotA hai / tathA isameM aupanopacAra Ani nahIM kiyA jAtA hai| (seta pAovagamaNe) yaha pAdapopagamana sathArA hai| aba bhaktaprayAkhyAna kA varNana karate hai-(se ki ta bhattapaJcakkhANe) yaha bhaktapranyArayAna kitane prakAra kA hotA hai , ( bhattapaJcarasANe duvihe paNNatte) yaha bhaktapratyArayAna do prakAra kA hai, (ta jahA) vaha isa prakAra-(vAparAime ya nivAghAime ya cha-(ta jahA) te hAre-(vAghAime ya 1 nivvAghAime 2 ya niyamA appaTikamme) 1 vyAdhAtapat bhane mAne nivyAdhAtavat 2 pAca (mA14) temaja dAvAnalathI thatA upadravavALA hoya che te vyAghAtavat che jemAM e prakAranA upadrava na hoya te nircAghAtavat che A pAdapapagamana niyama pramANe zArIrika halanacalana Adi kriyAothI rahita hoya che, tathA emAM auSadhepyaa2 mAhi nayI 72 (se ta pAogamaNe) ye pAhayobhana sthaa| mA prabhAge thAya che huve satapratyAbhyAnanu pani pare cha-(se ki ta bhattapaJcaksANe') mA matapratyAdhyAna 32mA prajAtI yAya che' (bhattapaJcamsANe duvihe paNNatte) se ye prjn| -(ta jahA) te mA prAre-(vAghAime ya nivAghAime ya niyamA
Page #268
--------------------------------------------------------------------------
________________ 208 opapAtikasUtre -se ta ittrie| se kiM ta Avakahie 'Avakahie duvihe paNNatte, 'ta jahA-pAovagamaNe ya 1 bhattapaccarakhANe yasase ki taM pAo. kathA-'manuSyo'yam' etadrUpA sA yAnakathA, tA bhava yAvaruthikam-yAvajIvanamityartha , tad 'duvihe paNNatte' dvividha pranaptam / 'ta jahA' tadyathA-'pAovagamaNe ya bhattaca khANe ya' pAdapopagamana ca bhaktapratyAkhyAna ca, tana-pAdapasyeva vRkSasyopagamanamaspandatayA-nizcalatayA'prasthAna pAdapopagamanam-caturvidhA''hAraparityAgena garArapratikriyAparjanena ca vRkSavannizcalAvasthAnamityartha / 'se ki ta pAovagamaNe'-atha kitatpAda popagamanam ?-pAdapopagamana kIdRzam / atrAha-'pAovagamaNe durihe paNNatte' pAdapoprakAra kA usake tapa karane vAle ke sAtha vyavahAra calatA rahe tabataka jo nata kiyA jAya vaha yAvatkathika hai-jIvanaparyata ArApita anazana vrata yAvakayika hai / ( se mi ta Avakahie ?) yAvatkayika tapa kitane prakAra kA hai ? uttara-(Avakahie duvihe paNNatte) yaha tapa do prakAra kA hai-( ta jahA) vaha Tasa prakArase (pAovagamaNe ya bhattapaJca khANe ya) pAdapopagamana aura dUsarA bhaktapratyArayAna / jisama kaTa vRkSa kI taraha nizcala ho kara sthiti rahe vaha pAdapopagamana hai-cAro prakAra ke AhAra ke parityAga se eva zarAra kI zuzrUSA Adi kriyAoM ke parityAga se kaTe vRkSa kI taraha nizcala ho jAnA isakA nAma pAdapopagamana hai| (se kiM ta pAovagamaNe?) pAdapopagamana kitane prakAra kA hai ?, (pAovagamaNe duvihe paNNatte )yaha pAdapopagamana sthArA do prakAra kA he, ( ta jahA ) vaha isa cikanI matalaba che, jyAM sudhI " A manuSya che" e prakArane tenA-tapa karanAranA sAthe vyavahAra cAlatuM rahe tyA sudhI je vrata karavAmAM Ave te yAvatathi -vanapaya ta mArAdhita manazana ta yApalathi4 cha (se kiM ta Avakahie ) yA4thi ta uTasA prazna cha ? utta2 (Apakahie duvihe paNNatte ) / ta5 me prA2nu ( ta jahA) te // // 2 cha (pAora gamaNe ya bhattapaccassANe ya) (1) pAhapopagamana mane bhI mata dhyAna jema kApelA vRkSanI peThe nizcala jevI sthiti rahe te pAdapapagamana che-cAreya prakAranA AhArane tyAga karIne temaja zarIranI bevA-zuzraSA Adi kriyAonA tyAga karIne kApelA vRkSanI peThe nizcaya thaI javuM tenA nAma pAyApAmana cha (se kiM ta pAovagamaNe?) pAhapApagamana sAranA ? (pAoragamaNe duvihe paNNatte) mA pApAgamana mthaa| me prakAra
Page #269
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayapiNI TIkA sU 30 aSamodarikAtapoSarNanam 211 na yariyAya 2 / se ki taM davvomoyariyA ? davvomoyariyA duvihA paNNattA, taM jahA - uvagaraNadavvomoriyA ya 1 bhattapANadavvomo - yariyAya 2 / sekita uvagaraNadavvomoyariyA ? uvagaraNadavvomoyariyA tivihA paNNattA, taM jahA - ege vatthe 1 ege pAe 2 ciyarA kathitA 'ta jahA ' tadyathA- 'davvomoyariyA ya' dravyAvamodarikA ca / 'bhAvomoyariyA ya' bhAvA'morikA ca / 'se kiM tadavtromoyariyA " atha kA sA dravyAnamodarikA', 'domoyariyA duvidhA paNNattA' dravyAvamodarikA dvividhA prajJA, ' ta jahA '--tadyathA 'uvagaraNadavyomoyariyA ya' karaNanyAyamorikA ca 1 / 'bhattapANadantromoyariyA ya' bhaktapAnadrayAvamoTarikA ca 2 / 'se kiMta uvagaraNadavvomoyariyA' atha kA sA upakaraNakrayApamorikA ? ' uvagaraNadavvomoyariyA tirihA paNNattA' upakaraNadravamorikA vividhA prajJamA, 'ta jahA ' tadyathA - 1 'ege vatthe' eka vastram - ekarUpa va dvitIyam, 2 - ege pAe' eka pAnam 3 - 'ciyattAvagaraNa sAido prakAra hai, [jA] ve do prakAra ye hai [ davtromoyariyA ya bhAvomoyariyAya ] eka dravyAmarA aura dUsarI bhAvAvamorikA / [ se kiM tadavvomoyariyA ] praznavaha dravyAyamorikA kyA hai-kitane bheTavAlI hai ? uttara - davyomoyariyA duviDA paNNavA ] dravyAvamoDharikA ho bheTavAlI hai, [ ta jahA ] ve do prakAra isa taraha hai- [ uvagaraNadantromoyariyA ya bhattapANadavvomoyariyA ya] 1 upakaraNadravyAvamorikA aura 2 bhaktapAnadravyAmotarikA | [ uvagaraNadavvomoyariyA tividyA paNNattA ] iname upakaraNadravyAyamorikA tIna prakAra ko hai| (ta jahA ) ve tIna prakAra ye he - [ ege vatye ege pAe cittotraraNasAjyA ] eka vastra 1, eka pAtra 2, aura tIsarA tyaktopakaraNasvAdanatA che ( tajahA ) te me akSara mA che- ( davyomoyariyA ya bhAvomoyariyA T) eka dravyAvameArikA ane bIjI bhAvAvamArikA ( se kiM ta davyomoyariyA) prazna- me dravyAvabheohari zu che ? neTasA prakAranI che ? ( davyomoyariyA dunihA paNNattA) uttara-te me abharanI che - ( ta jahA ) te mejara bhAvI rIte ( uvagaraNadavyomoyariyA ya bhattapANadanvomoyariyA ya) 1 G542ddravyAvabheohariyA bhane mIla lastayAnadravyAvabheohari ( jagaraNadavvomoyariyA tivihA paNNattA ) tebhA paradravyAvabheohari ranI che (ta jahA) te yuara yA che - ( ege vatye ege pAe ciyattovagaraNasA ijjaNyA ) 1 meDa vastra, pIlu goDa pAtra, bhane trIntu tyasto 42 svA Rbhu ana
Page #270
--------------------------------------------------------------------------
________________ 210 aupapAtikasUtre jahA-vAghAime ya 1 nivvAghAime ya 2NiyamA sppddikmme|se taM bhttpnyckkhaanne|set annsge| se ki taM omoyariyA omoyariyA duvihA papaNattA, taM jahA-davvomoyariyA ya 1 bhAvomovyAghAtavacca vighnayuktaJca / 'nivvApAime ya' nirvyAghAtavaca-vinarahita ca / etad dvaya 'NiyamA sappaDikamme' niyamAt sapratikarma-niyamata zarIracalanAdikriyAsahita bhavati / tena vAhyopadhopacAro vaiyAvRttya ca tasya bhavati / 'seta bhattapaJcakkhANe' tadetad bhaktapratyArayAnam / 'se ta aNasaNe' tadetadanazanam / 'se ki ta omoyariyA' atha kA sA'vamodarikA ?, 'omoyariyA duvihA paNNattA' avamodarikA dvividhA prajaptA-avamodarikA-avamam-Unam , udara yasmin bhojane tad avamodara, tadasyasyAmiti avamodarikA-taporUpA kriyA, sA dvividhA pranamA,-dviprakA niyamA sappaDikamme ) 1 vyAghAtavat 2 nirvyAghAtarat / isa bhaktaprayAkhyAna meM cauvihAra eva tevihAra donoM kiyA jAtA hai / vighnayukta kA nAma vyAghAtavat eva vighnarahita kA nAma nirvyAghAtavat hai / isa tapa me niyamata zArIrika halana-calanAdika kriyAe~ hotI hai| unakA isame parityAga nahIM hai / isaliye isameM bAhya auSadhopacAra, eva vaiyAvRtya kiye jAte hai / ( se ta bhattapaJcakkhANe) yaha bhaktapratyAkhyAna ke bhedoM kA varNana hai / (se ta aNasaNe) isa prakAra tapake 12 medoM me se anazana nAmakA 1 prathama bAhyatapa kA varNana sampUrNa huA / (se kiM ta omoyariyA ?) prazna-avamodarikA kise kahate hai aura vaha kitane prakAra kI hai ? (omoyariyA duvihA paNNattA) uttara-yaha avamodarikA sappaDikamme ) 1 vyAdhAtavat 2niyAghAtapat mA satapratyAbhyAnamA yauvihAra 4 cAre prakAranA AhArane tyAga temaja tevihAra bane karavAmAM Ave che vighna vALAnuM nAma vyAghAtavat temaja viddharahitanuM nAma nircAghAtavata che A tapamA niyama pramANe zArIrika halanacalana Adika kriyAo thAya che tene AmA parityAga nathI tethI AmAM bAhya auSadhepacAra temaja vaiyAvRtya karAya che (se ta bhattapaJcarasANe) matapratyAbhyAnanA hAnu vaena le (se ta aNasaNe) se prAre tayanA 12 lehobhAthI manazananAmanA 1 prathama mA tapanuM varNana sapUrNa thayu kita omoyariyA) prazna-apamArine 49 cha ? ana te sA sAranI cha ? (omoyariyA duvihA paNNattA) uttara-the apamahariza me mAranA
Page #271
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpayapiNI-TIkA su 30 aramodagyiAtapovarNanama 213 mANe appAhAre 1. duvAlasa kur3iyaDagappamANamette kavale AhAramANe avaDDhomoyariyA 2, solasa kukuDiyaDagappamANamette kavale AhAramANe dubhAgapattomoyariyA 3, cauvImaM kukuDiyaMDagappaNDakapramANamAnAna karalAna ya Aharana bhavani, nasya ma AhAra alpAhAra / dvAriMzaparimitai kAle purapA''hAra payAma , tara catuyAgamya grahaNAdapAhAmtanera bhaktapAnadravyAcamoriyA'pi midA (1) / 'dugalasakuskuDiyaGagaNamANamette kavale AhAramANe avaDDhomoyariyA dAdA surakuTAiNDasyamAgamAnAna svagan Ahagna yo mAti tasya sa AhAra apAdAvamorikA, poTaga karA aIma,tasmAta apavRSTA = nyUnA dvAdazakAlAmara pAd yA'vamodarikA sA-apAdA'pramo-rikA (2) / 'solsa kurakuDiyaDagappamAgamene kAle AhAramANe dubhAgapattomoyariyA' poDA kuchuTANTakapramANamAtrAn kAlAn Aharan dvibhAgaprAmA'tramoTarikA-poDA kukuTANDapramANamAtrAna kAlAna Ahagna yo bhavati tasya sa AhAro dvibhAgaprAptAnamoDarikA-dvitIyabhAgaprAmAyamoTarikA bhanati / aya nApapayAmapuspAhAradvAtriyasyalAnA bhAgadvaye kRte sati prAmAn poDA kapalAn bhunAnasya dvibhAgaprAptAnamogarikA tapasyA bhavatIti (3) / 'caunIsa kukkuTiyaDagappamANamele kavale kukuTake aNDa pramANa ATha karara kA AhAra hotA hai / purapa ke liye 32 sAlapramANa AhAra payAma hotA hai / inameM caturthAMga-ATha karala pramANa AhAra ke lena se yaha alpAhAra karA gayA hai (1) / (duvAusa kukkur3iyaDagappamAgamette kavale AhAramANe aaDDomAyariyA) dUsarA bheda apArddha-apamoTarikA hai, isameM kumuDa aDa pramAga 12 karalo kA AhAra liyA jAtA hai (2) / (solasa kukuDiyaDagappamANamette kavale AhAramANe dubhAgapattomAyariyA) tAmarA bheda bhiAgaprAmAbamorikA hai, Tamama-kukuTa-aDa-pramANa 16 kloM kA AhAra kiyA jAtA hai (3) / (cauvIsa kuDiyaDagappamANamette kavale AtaramANe eTale LiAne AhAra thAya che purUSane mATe 30 koLiA jeTalo AhAra paryApta thAya che temAthI catuvAza kAAi-jeTalo AhAra levAthI ene mAyA upAya cha (1) (duvAlasa yuvaTiyaTagappamANamette karale AhAramANe apaDDhomoyariyA) mAnane se sapA-sapamAhAri cha amA 44AnA sA 151 12 jibhAno mADA2 bepAya 2 (2) (solasa kukuDiyaTagappamANamette karale AhAramANe dubhAgapattomoyariyA) trIne se dimAgamAtAvamAritA cha amA sanA // 21 // 16 aNimAnI mAhA2 devAya (3) (cau vIsa phukuDiyaTagappamANamette krale AhAramANe pattomoyariyA) yAyo me prAsApa
Page #272
--------------------------------------------------------------------------
________________ 212 aupapAtikSatre ttovagaraNasADajaNayA 3 se ta uvgrnndvyomoyriyaa| se ki taM bhattapANadavyomoyariyA ? bhattapANadavyomoriyA-aNegavihA paNNattA, ta jahA-aha kukkuDiyaMDagappamANamette kavale AhArajagayA' tyaktopakaraNasvAdanatA, tyaktA-upakaragasya svAdanatA-AsaktiryasyAmavamodarikAyA sA tathA, bhANDopakaraNAdipu mU chAparityAgitetyartha / ' se ta ugaraNadavyomoyariyA' saipA upkrnndrvyaavmottrikaa| 'se ki ta bhattapANadavyomoyariyA' atha kA sA bhaktapAnadravyAvamodarikA 4 ' bhattapANadavyomoyariyA'-bhaktapAnadravyAvamoDharikA--'aNegavihA paNNattA' anekavidhA prajamA, 'tajahA' tadyathA-'aTTha kukkuDiyaDagappamANamettekvale AhAramANe appAhAre' aSTau kukkuTA'NTakapramANamAnAna kAlAn AharannalpAhAra -aSTa kukkuTA 3 / vastra me eka hI vastra rakhanA, jaise koI colpa rakhatA hai to vaha vahI rakhegA, anya __ dUsarA vastra nahIM rakha sktaa| dUsare prakAra meM eka hI pAna rakhanA dUsarA pAtra nahIM / jisa apamoTarikA me upakaraNa kI Asakti tyakta ho jAtA hai vaha usakA tIsarA prakAra hai, athAt-bhANTopakaraNa me mUrchA kA parityAga / (se ta uvagaraNadabomoriyA) isa prakAra ye tIna bheTa upakaraNadravyAvamotarikA ke kahe gaye hai| [se phaii ta bhattapANadavyomoyariyA] prazna-bhaktapAnadravyAyamoTarikA kyA hai ?, arthAt-bhaktapAnadravyAvamodarikA ke kitane bheda hai ?, (bhattapANadavyomoyariyA aNegavihA paNNatA) yaha bhaktapAnagavyAyamoTarikA aneka prakAra kI kahI gayI hai, (ta jahA) ve prakAra ye hai-(aTTha-kukuDiyaDagappAmANamette kavale AhAramANe appAhAre) prathama bheda alAhAra hai, isame danatA vayamAM eka ja vastra rAkhavu jema keIlipaTTa rAkhe che te te te ja rAkhe, bIjI vastra rAkhI zake nahi bIjA prakAramAM eka ja pAtra rAkhavuM bIju ( dvitIyAdi4) pAtra nahi je avamodarikAmA upakaraNanI Asakti tyakta thaI jAya che te tene trIjo prakAra che arthAt bhADepakaraNamAM mU-ne parityAga (se ta unagaraNadomoyariyA) ye 42nA mAra le54:24dravyApa bhAharitAnA sA che (se kiM ta bhattapANadavyomoyariyA) prazna-matadAnadravyApa medarika zuM che ? arthAta "bhaktapAnadravyavamerikAnA keTalA prakAra che? (bhattapANadavyomoyariyA aNegavihA paNNattA) mA lapAnadravyApAri mana prAnI sI che, (tajahA),te mA 4Are cha ~(aTTha kukuDiyaDagappamANa mece kavale AhAramANe appAhAre) prathama meha mA2 cha temA sunaaii|
Page #273
--------------------------------------------------------------------------
________________ 215 poyupaSiNI-TIkA sa0 30 ayamodariphAtapovarNanam bhoDatti vattavvaM siyaa| se taM bhattapANadavyomoyariyA / se taM dvomoyriyaa| se ki taM bhAvomoyariyA bhAvomoyariyA aNegavihA papaNattA, taM jahA-appakohe 1, appamANe 2, appamAe 3, lebhya -ekenA'pi prAsenonakamAhAramAharan zramaNo nimra yo no prakAmarasabhojI-nAtyantabhojanagIlo'stIti vaktavyasa syAta , aya bhAra -kiMcidUnAvamoTarikA tapasyA kurvan 'prakAmabhojI' iti nocyate iti / 'se ta bhattapANadavyomoyariyA' maipA bhaktapAnadravyAyamodarikA / ata para bhAvA'moTa rikAmAha--'se ki ta bhAvomoyariyA' atha kA sA bhAvA'vamodarikA ? 'bhAvomoyariyA aNegavihA paNNattA' bhAvA'moTarikA anekavidhA prajaptA, 'ta jahA' tayathA 'appakohe' apanodha -krodhana krodha -jhopamohanIyodayasampAya akSamApariNatirUpa , anpagando'tra pratanuvAcaka - tena apa -svapa krodha --anpakrodha / 'appamANe' nigraMtha eka kapala bhI AhAra kama karate haiM ve pakAmabhojI nahIM hai, arthAt jihvAindriya ke vijetA hai-aisA samajhanA caahiye| (se ta bhattapANadavyomoyariyA) isa prakAra yahA taka bhaktapAnadravyAvamodarikA kA kathana kiyA, arthAt isa pUrvokta prakAra se bhaktapAnadravyAvamodarikA kA svarUpa hai / ( se ta daromoyariyA) isa prakAra yaha davyAvamodarikA kA svarUpa hai / yahA se Age aba bhAvAvamodarikA kA kathana karate haiM-(se ki ta bhAvomoyariyA) prazna-yaha bhAvAvamodarikA kyA hai| kitane prakAra kI hai| (bhAvomoyariyA aNegavihA paNNattA) uttara-bhAvAvamodarikA aneka prakAra kI kahI gai hai, (ta jahA) jaise-(appakohe ) alpakrodha-akSamApariNatikA nAma krodha hai, alpaganda pratanuvAcI hai, arthAt krodhakapAya me alpatA karanA / (appeka keLiyo paNa AhAra ocho kare te prakAmajI nathI, arthAta jIbhachdriynaa vijetA cha-sebha samApu naye (se ta bhattapANadavyomoyariyA) se prakAre ahI sudhI bhaktaSAnadavyAvamadarikAnuM kathana karyuM, arthAt e pUrvAhata sAre satapAnadravyApArinu 2135 che (se ta davyomoyariyA) A prakAre A dravyAvamadarikAnuM svarUpa che ahithI AgaLa have bhAvA pArinu 4thana 42 cha-(se ki ta bhAvomoyariyA 1) prazna- sApAvabhAriza zu, 8 mAranI vAya 1 (bhAgomoyariyA aNegavihA paNNattA) 612 bhaavaabhaari4|| dh| ahAnI 4uvAya cha (ta jahA) prema (appakkohe) alpakodha, akSamA-pariNatinuM nAma krodha che, anya zabda pratanuvAcI che-marthAt oghaDAyamA sa55 (yo) 429 (appamANe appamAe
Page #274
--------------------------------------------------------------------------
________________ 214 aupapAtikasatre mANamette kavale AhAramANe pattomoyariyA 4, ekatIsa kukuDiyaMDagappamANamette kavale AhAramANe kiMcUNomoyariyA 5, battIsaM kukuDiyaMDagappamANamette kavale AhAramANe pamANapatte,etto egeNa vi ghAseNaM UNayaM AhAramAhAremANe samaNe niggaMthe No pakAmarasaAhAramANe pattomoyariyA'-caturviMzatiM ukuTANDakapramAgamAnAn kAlAn Aharan prAptA'vamodarikA-dvAtriMzakAlAnA caturtho zranyUnamAhAram Aharan yo bhavati, tasya sa AhAra prAptAvamodarikA-pAdamAnonatayA prAptenA'namodarikA prAmAvamodarikA bhavati, ||4|| 'ektIsa kukkuDiyaDagappamANamette karale AhAramANe kiMcUNomoyariyA' ekatriMzata kukuTANDakapramANamAtrAn kavalAn Aharan yo bhavati tasya kiJcidUnAvamodarikAkavalaika yUnAva'modarikA bhavati // 5 // 'vattIsa kukkuDiyagappamANamece kavale AhAramANe pamANapatte' dvAtriMzata kakkuTA'NDapramANamAtrAn kavalAna Aharan pramANaprApta amANapramitA''hArayukto bhavatItyartha , 'etto egeNa vi ghAseNa uNaya AhAramAhAremANe samaNe niggaye No paphAmarasabhAitti vattavya siyA' ita ekenApi prAsena Unakam Aharam / Aharan zramaNo nimrantho no prakAmarasabhojIti vaktavya syAt-ita -etebhya -dvAtriMzatkavapattomoyariyA) cauthA bheda prAptAvamodarikA hai,isame kukkuTANDapramANa 24 kAlA kA AhAra kiyA jAtA hai (4) / (ekatIsa kukuDiyaDagappamAgamette kavale AhAramANe kiMcUgomoyariyA) pA~cavaoN bheda kiMcit-nyUna-apamodarikA hai / isame kukkuTa aDa pramANa 31 kavaloM kA AhAra liyA jAtA hai / (vattIsa kukuDiNDagappamANamette kavale AhA ramANe pamANapatte) 32-kavala-pramANa AhAra karanA paryApta AhAra hai / yaha avamodarikA tapa nahIM hai / (etto egegavi ghAseNa UNaya AhAramAhAremANe mamaNe niggathe jo pakAmarasabhoitti vattavya siyA) 32 kavalapramANa AhAra meM se jo zramaNa medarikA che emA kukaDAnA IDA jevaDA 24 koliAne AhAra karAya che (4) (eskatIsa kukkuDiyaDagappamANamette kanale AhAramANe kiMcUNomoyariyA) pAyamA bheda kicita-nyUna-avamadarikA che temA kukaDAnA IDA jevaDA 31 keLiAne mAra devAya cha (battIsa kukuDiyaDagappamANAmette kavale AhAramANe pamANa 32 jimmA 28 mADA2 423 / ye mryaa| cha mA apahariyA tapanaMthI (etto egeNavi ghAseNa UNaya AhAramAhAremANe samaNe niggathe No pakAmarasabhoitti vattavya siyA) 32 jogiyA mAhAramAthI 2 zrama taya
Page #275
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpavarSiNI-TIkA va 30 bhikSAcaryAtapodharNanam 217 khettAbhiggahacarae 2, kAlAbhiggahacarae 3, bhAvAbhiggahacarae 4, ukkhittara 5, NikkhittacaraNa 6, ukkhittaNikkhittacarae 7, carati =bhibhAmaTani, inyAzritA'bhigraha nAcarati Asete ya ma dravyAbhigrahacaraka, iha ca bhikSAcaryAyA prakAratAyA yada ityAbhigrahacaraka yukta taddharmadharmiNorabhedanivakSaNAt / ityAbhiprazca TapatAndravyaniSaya | 1 | 'khettAbhiggahacarae' kSetrA'bhigrahacaraka -kSenA'bhigraha 'amukasthAna mahInyAmi' ityAdirUpa |2| 'kAlAbhiggahacarae ' kAbhipahacaraka, kAlAmitraha nAhAtaya / 3 / ' bhAvAbhiggahacarae bhAvAbhiprahacaraka - bhAnAbhiprahogAnahasanAtipravRttapumpAdiniSaya tena caratIti / 4 / ' ukkhittacarae' ukSimacaraka - ukSipta---gRhasthena svaprayojanAya pAkabhAjanAduddhRta tadarthamabhipratacarati gacchatA yukSiptacaraka / || ' Niktticarae ' nikSipacaraka - nikSipta-pAkAdvibhAjanAduddhRtya anyabhAjane sthApita, tadarthamabhigraha kRpA carati iti nikSipacaraka 18 | 'uskhitta- Nikgvitta-carae ' ukSiptanikSimacaraka - pAkabhAjanAdukSipta tadena anyatra sthAne nikSipta yat tadukSiptanikSiptam, 1 r milegI to ho lugA, ayathA nahIM / bhikSAcaryA kA yadyapi prakaraNa hai, paraMtu jA "C dravyAbhigrahacaraka " aisA nirdeza kiyA hai vaha dharma aura dharmI ma abheda kI nikSAse mamajhanA cAhiye / 2 kSenAbhigrahacaraka - amuka sthAna meM miragA to lUgA / 3 kAlAbhigrahacarakaamuka samaya ma lUgA / 4 bhAvAbhiprahacaraka - amuka prakAra kA dAtA degA to lUgA / 5 -- ( ukticara ) ukSimacaraka - gRhasthane pAkabhAjana se apane liye nikAlA ho, usameM se yadi degA to lUgA / ( 6 ) ( nikkhittacarae) nikSimacaraka gRhasthane pAka bhAjana se nikAla kara anya bhAjana ma rasa diyA ho, usame se degA to lUgA / 77- (ukkhitta " bhigrahacara-muni abhigraha kare che ke maneje amuka vastu bhikSAmA maLaze te ja huM laIza, bIjI nahi bhikSAcaryAnu o ke prakaraNa che, paraMtu je 'dravyAbhigrahekcaraka ema nirdeza karela che te dharma ane dhImA abhedyanI vivakSAe samajavA joie. [2] kSetrAbhigrahacara-amuka sthAnamA maLaze te laiza, [3] jasAligraDthara4 - abhu samayamA saza, [4] lAvAligrahathara -abhuTha prAzno chAtA AAyaze to sadhaiza, [4] ( uksittacarae) utkSiptaya24-gRhasthe rAdhavAnA pAtramAMthI peAtAne mATe ADhelu hAya temAthI jo Apaze te laIza, [4] ( nimmittacarae) nikSipta-gRhaye gadhavAnA pAtrabhAthI jaDhIne mIla vAbhazubhA rANI hIdhu hoya tebhAthI bhAyaze to bahaza [7] (uksitta-niksi
Page #276
--------------------------------------------------------------------------
________________ 216 aupapAtikasUtre appalohe 4, appasadde 5, appakalahe 6, appajhajhe 7 |se taM bhAvomoyariyA / se ta omoyriyaa| se ki ta bhikkhAyariyA ? bhikkhAyariyA aNegavihA paNNattA, taM jahA-davvAbhiggahacarae 1,, anpamAna -jAtyAdyagimAnarAhityam / 'appamAe' anpamAyA, 'appalohe' anpaloma ,'appasadde' alpazabda ,-'appakalahe' anpakalaha =kalhAbhAva , 'appAjhe anpajhaJjha = parasparabhedotpAdakavacanavyApAro jhaJjha , tasyAbhAra / 'se ta bhAvomoyariyA' saiSA bhAvA'vamodarikA / 'se ta omoyariyA' saipA'pramodarikA / se ki ta bhikkhAyariyA' atha kA sA bhikSAcaryA , 'bhikkhAyariyA aNegavihA paNNattA' bhikSAcaryA anekavidhA prajJaptA, 'ta jahA' tadyathA-danyAbhiggahacarae' dravyAbhigrahacaraka -dravyA''zritAbhigraheNa 'amukavastu grahISyAmi' iti rUpeNa mANe appamAe appalohe appasadde appakalahe appajhajhe) mAna ko anpa karanA, mAyA ko alpa karanA, lobha ko apa karanA, gada ko apa karanA arthAt kama bolanA, kalaha ko alpa karanA--abhAva karanA, jhajhA ko arthAt-gaNa meM jisa vacana se cheda-bheda utpanna hotA hai usa vacanakA apa karanA-abhAva karanA, yahA~ para 'anya' zabda abhAvArthaka hai / (se ta bhAvomoyariyA) ye sabhI bhAvAvamodarikA he / (se ta omoyariyA) yaha avamodarikA tapaphA varNana sapUrNa huaa| (se ki ta bhikkhAyariyA 1) bhikSAcayA kyA hai-kitane taraha kI hai ? uttara-(bhikkhAyariyA aNegavihA paNNattA) bhikSAcaryA aneka taraha kI kahI gaI hai / (ta jahA) jaise (davyAbhiggahacarae, khetAbhiggacarae, kAlAbhiggahacarae bhAvAbhiggahacarae) 1 dravyAbhigrahacaraka-muni abhigraha letA hai ki mujhe jo amuka vastu bhikSA meM appalohe appasadde appakalahe appajhajhe) bhAna 285(sAchu)427, mAyA sa5 72vI, lAbha a85 karavo, zabda a5 karavA arthAt e belavuM, kalaha (kakAsa) ochA karavA, jhajhA arthAt lokenA samUhamAM je vacanethI cheda-bheda utpanna jAyasavA vayana nahI mAlavA, (se ta bhAvomoyariyA) mA mA maapaapbhaari| kase ta omoyariyA ) 24 avabhAharita tapanu pani sapU thatha mekita bhiklAyariyA) likSAyA -3241 nI cha ? uttara (bhiksA pariyA aNegavihA paNNattA) likSAyayA manejatanI 4Aya cha (ta jahA) ma (vyAbhiggahacarae, khettAbhiggahacarae, kAlAbhiggahacarae, bhAvAbhiggahacarae) 1 dravyA
Page #277
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSiNI-TIkA sU. 30 bhikSAcaryAtapoSarNanam 217 khettAbhiggahacarae 2, kAlAbhiggahacarae 3, bhAvAbhiggahacarae 4, ukkhittacarae 5, Nirikhattacarae 6, urikhattaNirikhattacarae 7, cati=bhikSAmaTati, dravyAzritA'bhigraha mA carati-Asevate ya sa dravyAbhigrahacaraka , iha ca bhikSAcaryAyA prakAtAyA yada vyAbhigrahacaraka iyukta taddharmadhamiNorabhedavivakSaNAt / dravyAbhigrahazca lpakatAnidravyaviSaya / 1 / 'khenAbhiggahacarae' kSetrA'bhigrahacaraka -kSetrA'bhigraha 'amujhasthAna grahIyAmi' dayArirUpa / 2 / 'kAlAbhiggahacarae' kAlAbhigrahacaraka, kAlAbhigraha -pUvAhNAdiviSaya / 3 / 'bhAvAbhiggahacarae ' bhAvAbhigrahacaraka -bhAvAbhigrahogAnahasanAtipravRttapuruSAdiviSaya , tena caratIti / 4 / 'ukkhittacarae' utkSiptacaraka - ukSipta-gRhasthena svaprayojanAya pAphabhAjanAdudbhuta tadarthamabhigrahatazvaraticchatIyukSiptacaraka / 15 / 'Nispittacarae ' nikSipacaraka -nikSipta-pAkAdibhAjanAduddhRtya ayabhAjane sthApita, tadarthamabhigraha kavA carati-iti nikSimacaraka / / 'ukkhitta-Nikkhitta-carae' ukSiptanikSiptacaraka --pAphamAjanAdukSipta tadeva anyatra sthAne nikSipta yat tadukSiptanikSiptam, milegI to hI lagA, ayathA nahIM / bhikSAcaryA kA yadyapi prakaraNa hai, parantu jA " dravyAbhigrahacaraka " aisA nirdeza kiyA hai vaha dharma aura dharmI ma abheda kI zikSAse samajhanA cAhiye / 2 kSetrAbhigrahacaraka-amuka sthAna me milegA to lugA / 3 kAlAbhigrahacarakaamuka samaya ma lugA / 4 bhAvAnigrahacaraka amuka prakAra kA dAtA degA to lagA / 5-(ukkhittacarae) ukSiptacaraka gRhasthane pArubhAjana se apane liye nikAlA ho, usameM se yani degA to lUgA / (6) (nikkhittacarae) nikSiptacaraka-gRhasthane pApha bhAjana se nikAla kara anya bhAjana me rasa diyA ho, usama se degA to lugA / 7-(ukkhitta bhigrahacaraka-muni abhigraha kare che ke mane je amuka vastu bhikSAmAM maLaze te ja laIza, bIjI nahi bhikSAcaryAnuM che ke prakaraNa che, paraMtu je "dravyAbhigrahacarata" ema nirdeza karelo che te dharma ane dhImA abhedanI vivakSAe samajavuM joIe [2] kSetrAbhigrahacaraka-amuka sthAnamAM maLaze te laIza, [3] kAlAbhigrahacara-amuka samayamAM laIza, [4] bhAvAbhigrahacaraka-amuka 52ne hAtA mApaze ta 42, [4] (uksittacarae) GkSitaya24-gRhastha rAdhavAnA pAtramAthI pitAne mATe kaheluM hoya temAthI je Apaze te laIza, [6] (niksittacarae) nisiya 4-sye gadhavAnA pAtramAthI dIna mIna pAmazumA rANA sAdhu rAya temAthI mApaze ta sa [7] (uksitta-niksi
Page #278
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikasUtre Nikkhittaukkhisacara 8, vahijjamANavarae 9, sAharijamANacarae 10, uvaNIvara 11, avaNIyacarae 12, uvaNIya- avaNIyacarae tadarthamabhigrahatacarati sa utkSimanikSimacaraka ityucyate || 'Nikkhitta - uksitta - carae ' nikSiptotkSiptacaraka - nikSipta - pAkabhAjanAdayana sthApitamukSipta - tadeva punaraddhRta- haste gRhIta, tadarthamabhigraha kRtvA carati sa nikSiptotkSiptacaraka || ' vahijja mANacarae' vaye mAnacaraka -vartyamAna-pariviSyamANa grahAtu carati sa vartyamAnacaraka |9| 'sAha rijnamANacarae' sahiyamANacaraka - atyuSNa vyaJjanasUpAdi zItalIkaraNAya sthAnyAdiSu vistArita tapunarbhAjane kSipyamANa sahUiyamANamucyate, tad grahItu carati iti sahiyamANacaraka | 10 | 'uvaNIyacarae ' upanItam=ayena kenacid gRhasthAya preSita yat tadupanIta, tadeva grahItu carati ityupanIta - caraka | 11 | 'avaNIyacarae' apanItacaraka - apanIta gRhasthena anyasmai kasmaiciddAtu nikkhitta - carae) ukSipanikSiptacaraka - dAtAne pahale pAkabhAjana se annAdika nikAlA, phira usako usane anya pAtrame rakhA, usame se yadi degA to lUgA / 8 - ( nikkhittaukkhitta - carae) nikSiptautkSiptacaraka - dAtAna pAkabhAjana se anAdika ko nikAla kara dUsare pAna me rakha diyA ho, usIko hAtha meM uThAyA huA ho, usase yadi degA to lUgA / 9 - ( vaTTijja mANacarae) vartyamAnacaraka - dAtA dvArA parosI jAtI hui vastu meM se degA to lUgA / 10- ( sAharijjamANacara e ) sahiyamANacaraka - dAtAne uSNa vyaJjana eva sUpAdika ko ThaMDA karane ke liye sthAlI Adi me rakhA, phira usa vyaJjanAdika ko usI pAtra ma rakhatA huA usameM se degA to lUgA / 11 - ( uvaNIyacarae) upanItacaraka -dAtA se mai usI padArtha ko lUgA jo usake liye anya kisI vyaktine bhejA hogA / 12 ( avaNIyacarae) apanotacaraka - mai dAtA se vahI padArtha lUgA jo usane anya kisI 218 ttarae) utkSiptanikSiptaya24 - hAtAme paDelA rAdhavAnA vAsazubhAthI annAhi kADhyu pachI tene teNe bIjA vAsaNamA rAkhyu hAya, temAthI e Apaze te saza [8] (caTTijjamANacarae) vartya bhAnanya24 - dvAtA dvArA pIrabhavArbhA bhAvatI vastubhAthI bhAyaze to sazi [10] ( sAharijjamANacarae) sddriymaannuy24dAtAe garama byujana temaja supa (dAla) Adine ThaMDA karavA mATe thALI AdimA rAkhyA hAya, pachI te vyaMjana Adikane te ja pAtramA rAkhatA temAthI vyAyaze to sardhaza [11] ( uvaNIyacarae) upanItaya24-hAtA yAmethI hu e ja padArtha 'laIza ke je bIjA ie tene mATe meAkA hAya [12] ( avaNIyacarae) apanItaya24-hu hAtA pAthI te padArtha sahAza e
Page #279
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUurrent- TIkA su. 30 bhikSAcaryAtapoSarNanam 13, avaNIya - uvaNIyacarae 14, sasahacarae 15, asasaTTacarae 16, tajjAyasaMsaTTacarae 17, aNNAyacarae 18, moNacarae 19, nimAyAnyana sthApita tadena apanAta, tathaM carati - iyapanItacaraka |12| ' uvaNIyaaraNIya caraNa' upanAnApanItacaraka -yadena upanItam-ayena preSita tadeva apanAta sthAnAta sthApita tadagrahAtu carati ityupanAnA'panItacaraka | 13 | 'avagIya utraNIya carae' apanItopanAnacaraka --apanItam=kamme cita anyasme tu ni mAryAnyana sthApita, tadeva upanAta yasya gRhasthasya samIpa preSita tamya gRhasthasya gRha prApti tapanItopanAta ta caratA yapanItopanaticaraka |11| 'sasadvRcarae' sasRSTacaraka -masRSTena=paraNTitaina hastAdinAzrIyamAna sasRSTamucyate, tad grahAtu carati iti sasRSTacaraka | 15 | 'asasahacarae' asasRSTacarakaasasRSTena=agraNTitena carati - nRtyasRSTacaraka | 16 | ' tajjAyasasaTTacarae ' tajjJAtamasRSTracaraka - tAtena pariniSyamANatrayeNa yatsasRSTa hastAni tena dIyamAna vastu grahAMtu yadUsare ko dena ke liye nikAla kara rUpa diyA hogA / 13 - ( uvaNIya avaNIya-carae) upanI-apanItacaraka meM vahI padArtha lUgA jo usa dAtA ke liye kisI dUsarene usake pAsa gajA hogA, aura DhAtAne usI padArtha ko yadi dUsare ko dene ke liye eka tarapha ToTA hogA / 14 - ( avaNIya - uvaNIya - carae) apanIta upanItacaraka - kisI gRhasthane kisA vyakti ko dene ke liye annAdika anyatra sthApita kara ramyA hogA aura usako usane usake yahA bheja diyA hogA, tathA vaha usake ghara bhI pahu~ca cukA hogA, usameM se degA to lUgA / 15 - (sasaTTacarae) mamRSTacaraka - bhare hue hAtha se degA to lUgA / 16 - (amasahacarae) amamRSTacaraka - vinA bhare hue hAtha se degA to lUgA / 17 (tajAyasasaTTacarae ) tajjJAtamamRTacaraka - hAtha jisa cIja se sasRSTa bharA rahA hogA, vahI cIja yadi tethe mIla jeI bhAthusane devAne bhATe DADhI rAmeo hoya [13] ( aNIyajavaNIyacaraNa) apanI-apanIta-thara- te 4 pahArtha sardhaza ne beha khIjAe te dAtAne mATe tenI pAse meLyeA heya ane dAtAe te ja paTTAne naI jInane hevA bhATe bheTa tara rANI bhUbhyo hoya [14] ( avaNIya jaNIyacarae) apanIta - upanIta - 24 - nedha gRhasthe / vyaktine hevA bhATe mannAdi khIje ThekANe rAkhI mukelu hoya ane te teNe tene tyA mokalI dIdhu hoya ane te tene ghera paNa paheAcI gayu hAya temAthI Apaze te laIza [15] (masaTTacaraNa) sasRSTayara-zAha AhithI laresA hAthathI sAyaze to 36)za (16) (asasaTTacarae) asa sRSTaya24 vagara laresA hAthathI Ayaze to sadhaiza 219
Page #280
--------------------------------------------------------------------------
________________ 220 aupapAtikamatre dilAbhie 20, adiTTalAbhie 21 puTalAbhie 22, apuTThalAbhie zvarati sa tajjAtaprasRSTacaraka / 17 / 'aNNAyacarae' anAtacaraka -anAtam-anAtasAdhuniyama kula carati ya so'nAtacaraka / 18 / 'moNacarae' maunacaraka -maunam= vAkmayamana, tena carati ya sa maunacaraka / 19 / 'didulAbhie' dRSTalAmika -dRSTasyaira bhaktAderlAbho dRSTalAbha , yadvA dRSTA prathamadRSTAdeva dAturgrahAdvA lAmo dRSTalAbha , so'sti yasya sa dRSTalAbhika / 20 / 'adiTThalAbhie ' adRSTAbhika -adRSTasya-AvaraNA''cchAditasya dAtrAdimi kRtopayogasya bhaktAderlAbha , athavA adRSTAt pUrva kadApi na dRSTAd dAyakAlAbha , so'syA'stIyadRSTalAbhika / 21 / 'puTThalAbhie' pRSTalAbhika -bhikSArtha samAgata ya sAdhu 'bho sAdho ! tva kimicchasi ?' eva kazcid gRhasya pRcchati sa pRSTa ityucyate, tasya sAdhomujhe degA to lUgA / 18-(aNNAyacarae) ajJAtacaraka-jo sAdhuoM ke niyamoM se anabhijJa hogA usI kula kI mai bhikSA luugaa| 19-(moNacarae) maunacaraka maiM vahIM se mikSAprApta karU~gA jo mera vinA bole mujhe mikSA lAkara degaa| 20-(diTThalAbhie) dRSTalAbhika mai vahI bhikSA lUgA jo sarvaprathama merI dRSTi me AvegI, athavA mai usIse bhikSA lUgA jo sarvaprathama mujhe dikhAI degA, athavA me usI sthAna se bhikSA lUgA jo sabase pahile mujhe dikha jAyagA / 21-(adiTThalAbhie) adRSTalAbhika-jo azanAdika AvaraNa se AcchAdita hone kI vajaha se dikhalAI to na par3e, paratu dAtA use apare upayoga meM lA cukA ho, usameM se bhikSA degA to lUgA, athavA-jisa dAtA ko mai pahile kabhI bhI nahIM dekhA vaha degA to lUMgA / 22-(puTulAbhie) pRSTalAbhika-dAtA yadi pUchegA, [17] (tajjAyasasahacarae) doodsadhya24-702 thArathI sasaTa thaI jAyate yIle bhane mArI to za (18) (aNNAyacarae) ajJAtaya24-2 sAdhuonA niyamathI ajJAta hoya evA kuLanI hu bhikSA laIza (19) (moNacarae) maunaya24-hu tanA pAthI bhikSA saza 2 mA mAlyA vinA bhane nikSA sAvana mApI deze (20) (didulAbhie) dRSTamAli e ja bhikSA laIza ke jene huM sarvathI pahelA joIza athavA huM tenA ja hAthathI bhikSA laIza je mANasa mATe sarva prathama jovAmAM Avaze, athavA hu teja jagyAthI bhikSA laIza je jagyA mATe sarva-prathama dekhAze (21) (aTiTalAbhie) mahAli bhAvAnA pahA DhAthI aten DAvAna kAraNathI dekhAya nahi paNa dAtA tene pitAnA upagamA lAvI cUkelA hoya temAthI bhikSA Apaze te laIza athavA je dAtAne me pahelA kadI joyelA naya mApa ta dAI (22) (puTThalAmie) sAli hAtAne
Page #281
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSiNI TIkA sU 30 bhikSAcaryAtapoSarNanama 221 23, bhikkhAlAbhie 24, abhikkhAlAbhie 25, aNNagilAyae stammAd gRhasyAd yo labha sa pRSTalAbha , so'syA'mnIti pRSTAbhika / 22 / 'apuTThalAbhie' apRSTalAbhika kenacida gRhasyenA'pRSTasyaira sAmoryastaramAd gRhasthAlAbha so'pRSTalAma , so'syA'ntI yapRSTalAmika / 23 / 'bhikmAgabhie' bhikSAlAmika -kasyacit kSetrAd gRhAdA yAciyA gRhasthena samAnItatuccharalagakoTavATikaniSpAdita AhAro bhikSA, tasyA lAmo'syAstAti mikSAlAbhika 124 / 'abhikkhAlAbhie' abhikSAlAbhika -- ayAcitalAma --abhikSA, tasyA lAbho'myA'stI yabhikSAlAbhika / 25 / 'aNNagilAyae' annAlAyaka-anena-AhAgga vinA glAyaka , ganiniSpannamana grahIyAmI yavagraha kRtyA mikSAcaraka ityartha , paryupitAnamikSAcaraka iti bhAra 126||'ossnnihie aupanihitika - upanihita-kathavid gRhasyena svasamIpe samAnAtamannAdikam , tena cati ityopaniritika mahArAjA Apa kyA cAhate haiM, tabhI lU~gA / 23-(apuTulAbhie) apRSTagabhika dAtA yAda nahIM pUchegA tabhI lNgaa| 24-(mikkhAlAbhie ) bhikSAlAbhika-dAtA gRhastha vAla canA eva koTava Adi anna ko kisI ka kheta se athavA kisI ke ghara se mAga kara lAyA hogA usa anna se nippAdita AhArama se yadi degA to lUgA / 25 (abhikkhAlomie) amikSAlAbhika-dAtA mA~ga kara jo padArya nahIM gayA hogA usameM se degA to lUgA / 26-(anagilAyae) annaglAyaka-jo aganAdika rAtrimeM pakAyA gayA hogA vahI lUgA, arthAt-paryupita anna kI bhikSA lene kA abhigraha lenevAlA sayamI jana annaglAyaka hai| 27 (oSaNihie ) aupanihitika-gRhastha apane samIpa meM kisI prakAra se lAyA gayA azanAdika meM se degA to lU~gA / 28-( parimiyapiMDa 57ze bhAga | mApana zuna cha tyAre za (23) (apuTThalAbhie) mAlitAne nahi pUchaze to sasa (24) (bhikkhAlAbhie) bhikSAlAbhika-dAtA gRhastha je vAla caNA temaja kedarA Adi anAja InA khetarathI athavA keIne gherathI mAgIne lAvyA hoya te avathI banelA AhAra bhAthI mApaze te sAtha (25) (abhissAlAbhie) abhikSAbAlitA bhAbhIne ke hAtha nahI dAvyA DAyatamAthI yAparI tasaza (26) (annagilAyae) annaglAyaka-je bhajana rAtamAM rAdhela haze te ja laIza-arthAta vAgI annanI likSA pAnI ani senA2 sayabhIta annasAya: cha (27) (ovaNihie) opanihitika-gRhajI patanI pIpamA koI paNa prakAre lAvelA bhejanamAthI
Page #282
--------------------------------------------------------------------------
________________ 222 opapAtikamatra' 26, ovaNihie 27, parimiyapiMDavAie 28, suddhesaNie '29, saMkhAdattie 30 / se ta bhikkhAyariyA // sU 30 // 127 / 'parimiyapiMDavAie' parimitapiNDapAtika -parimitapiNDasya - pramAgopenapiNTasya pAto lAbha parimitapiNDapAta , so'syAstAni parimitapiNDapAtika-AdhAkamAnitoparahita bhaktAdikamekasmAd gRhAyadi payApta labhyeta tadA grAhyam-ityabhigrahavAna / 28 / 'muddhasahie' zuddhaipaNika --zudvaipaNA-zaGgAdidoSarahitatA, zuddhasya udgamAnTioparahitasya vA epaNA, sA'syA'stAti zuddhaiSaNika , sarvathA zuddhameva mAdyamityabhigrahadhArIti bhAva / 29 / 'saravA dattie' sagyAdattika -sara yApradhAnA datti marayAdati , tayA caratAti samyAdattika / darvIkaTora kAdito'vicchinnadhArayA yA bhikSA patati sA, tathA-kakSeparUpA ca bhikSA dattirityucyate / 30 / 'se ta bhikkhAyariyA' saiSA bhikSAcayA // sU 30 // .. vATae ) parimitapiNDapAtika-AdhAkarmAdika doSoM se rahita bhaktAdika yadi eka hI gRha se payoptamAnA me mila jAya to luuNgaa| 29 (sudesagie ) zuddhaipagipha-zakAdika doSoM se rahita athavA udgamAdika doSoM se varjita AhAra lene vAlA / 3 0 (savAdattie) sarayAdattika vaha hai jo isa prakAra kA saphapa karatA hai ki dI-kaTachI eva kaToga Adi se avicchinna dhArArUpa me jo bhikSA mare pAtra me paDa - jAyagI utanA hI mikSA / grahaNa karU gA |(set bhikvAyariyA) bhikSAcaryA ke ye 30 bheda hai / sU0 30 // sApaze ta asu (28) (parimiyapiMDavAie) paribhitapi upAti:-mAdhA kama Adika dethI rahita bhaktAdika je eka ja gherathI puratA pramANamAM majI laya te! asa (28) (suddhesaNiNa) zuddhaSaNita- 4 mA poyI 2Dita athavA mAhita hopothI pati mA 2 pApA 30 (sasAdattie) sa Adattika te che ke je evo saMkalpa kare che ke devI -kaDI temaja TerI AdithI satata dhArArUpamAM jeTalI paNa bhikSA mArA pAtramAM paDI jaze semI lakSa vaza (se ta bhiksAyariyA) bhikSAyAMnA mA 30 meha cha (sU. 30)
Page #283
--------------------------------------------------------------------------
________________ 222 - pIyUSayaSiNI-TIkA sa 30 ramaparityAgatapoyarNanama malama-sekita rasaparicAe rasapariccAeaNegavihe paNNatte, ta jahA 1 niviDae, paNIyarasaparicAe, 3Ayavilie, TIkA-'se kita' iyAti-'se ki ta rasaparicAe ' atha ko'mau gsaparityAga ', 'rasaparicAe' gmapariyAga 'aNegavihe paNNatte ' anakapiya prajama , 'ta jahA' tayathA tanAvinya cayam-'nicihae' nikiti : -nirgatA ghRtAdirUpA vikRtiyasmAta ma niSitira ?, 'paNIyarasaparicAe' pragAtagmaparityAga --praNItarasa pracuratvAt drAvRtapiTusadAho'pUpATi , tasya parityAga 2, 'Ayarilie' AcAmAmlamnitirahitAnAmA narjinacakATInA rakSA nAnAmacitta udaka prazriyaikAmanasthana saruddhojanamAcAmAmla nAma tapa ucyata / tathA coktam 'se ki ta rasaparicAe " dayAdi / (se ki ta rasaparicAe 1) ramaparityAga tapa kise kahate hai / vaha kitana prakAra kA hai / isa prakAra ziSya pragna karatA hai / uttara-(rasaparicAe) rasaparityAga , tapa (aNegavihe paNNatte) aneka prakArakA kahA gayA hai / vaha isa prakAra se he-(nidhiie) nirvikRtika-jisa AhAra se ghatAtika vikRti nirgata ho cukA ho aise AhArakA grahaNa karanA so nirvikRtika hai / athAt-giya nahA lanA (1) / (paNIyarasaparicAe) praNItarasaparityAga apUpa athAta mAlapuA Adi sarasa AhAra kA parityAga karanA (2) / (Ayavilie) AcAmAmla-giyarahita oTana, muMje hue cana Adi rUkSa anakA acitta pAnI meM DAlakara ephasthAna para baiTha eka bAra hA khAnA so AnAmAmla tapa hai / 'se ki ta rasaparicAe ?' tyAhi (se ki ta rasaparicAe) mahI 2maparityA ta5 aneTa cha-te uTamA 54AranA cha ? 2mA prahAre ziSya prazna ure cha uttara (rasaparicAe) 2sa parityAga ta5 (ANegavihe paNNatte) mana nA 4upAya a 2 prakAre 3-(nivyiie) niviti-2 mAhAramAthI ghI vagerenA viti nAjI 15 DAya e AhAra levo te nirvikati che arthAta vigaya (ghI-dUdha vagere) anaDi (1) (paNIyarasaparicAe) praNItarasaparityA-mayU5 arthAt mAtA zAhi sa2sa mAnI parityAga va (2) (Ayavili) maayaamaasvigayarahita bhAta, bhujela caNA Adi anna acita pANImAM nAkhI
Page #284
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikakSatre 4 AyAmasitthabhAI, 5 arasAhAre, 6 virasAhAre, 7 atAhAre, vigairahiyassa oyaNa, bhajiyacaNagATalukkha-annassa / khittA jale acitte, khANa Ayanila jANa // 3 // iti 'AyAma sittha-bhoI AyAma siktha bhojI, amalAvaNagatasikthabhoktA, 4 'arasAhAre' arasA''hAra agsa =jIraka hiGgyAdibhiramaskRta AhAro yasya so'rasA''hAra 5 // 'virasAhAre' risA''hAra --virasa =vigatarasa -purANadhAnyaudanAdi AhAro yasya sa nirasAhAra 6 / 'atAhAre' antyA''hAra -ate bhavam antya-jaghanyadhAnya kodavAdi tadevA''hAro yasya so'nyAhAra 7 / 'patAhAre' prAntA''hAra -prakarpaNAnta prAta-pAka pAtrAdanne ni sArite tatpAzliSTa dAdinA dharpaNena ni sAritamanna, vallacaNakAdinippAdi kahA bhI he-"vigairahiyassa oyaNamajjiyacaNagAilukkhaannassa / khittA jale acitte khANa Ayabila jANa" isakA artha Ayanila kA jo artha kiyA hai vahI hai (3) / ( AyAmasitthabhoI ) AyAmasikthabhojI-osAmaNa me Aye hue sItha mAtra kA AhAra karanA (4) / (arasAhAre) arasAhAra-jAre hIMga Adi se vinA baghAre hue AhAra kA lenA (5) (virasAhAre) cirasAhAra--vigata rasavAle purAne dhAnya kA AhAra lenA (6) / (atAhAre) antAhAra kAdava Adi tuccha dhAnya kA AhAra lenA (7) / (patAhAre) prAtAhAra-pakAne ke vartana meM se ana ke nikAlane para karachalI Adi ke gharSaNa se pAna meM lagA huA jo kucha anna nikAlA jAtA hai vaha, athavA valla cagA Adi se banA huA pazcAt rakhI chAcha se mizrita annAdi sAye mesI me4pA2 mA ta mAyAmAsa ta5 cha "vigairahiyassa oyaNabhajiyacaNagAiluksaannasa | khittA jale acitte sANa Ayabila jANa" maan| artha mAya jisane re martha vyo cha te 4 cha (3) (ayAmasitthabhoI) AyAmasikathajI-osAmaNamAM AvelA mIthane ja mAtra AhAra kare (4) (arasAhAre) 202sADA2-073 DI mAhithI payAryA pAnA mAnanA mA2 42v| (6) (risAhAre) virasAhA2-2sa pAnA nuna dhAnyathA manA nyAhAra vo (atAhAre) mtaaddaa2-2|| mAtu dhAnyano mAhAra sevA (patAhAre) prAntADA2-22dhavAnA vAmAbhAthI manna 4DhI dIdhA pachI 4chI AdinA gharSaNathI pAtramAM lAgelu je kAI annanikALavAmAM Ave che te athavA vAla caNA Adine banelo (loTa) pachI khATI chAzamAM meLavI rAdheluM anna Adi te
Page #285
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpavarSiNI-TokA sU 30 rasaparityAgatapovarNanama 8 paMtAhAre, 9 lUhAhAre, 10 tucchAhAre, se ta rspricaae| se ki ta kAyakilese ? kAyakilese aNegavihe papaNatte, tajahA-ThANahiDae 1, ukuDuyAsaNie 2, paDimaTAI 3, tamamlatajhamizrita paryuSita nA'na, nadAhArA yamya sa tathA 8 ! 'lUhAhAre' rUkSAhAra - rUkSam agnigdhamannamegAhAro yamya sa tathA 9 / 'tunchAhAre tulAhAra -tuccha -apo'sArazca syAmAkAniniSpArita AhAge yasya ma tathA10 iti / upamahAnAha-'se ta rasaparicAe' ma epa rasaparityAga iti / __ittha dAvidha rasaparityAga varNayitvA kAyaklega varNayati-se ki ta kAyakilese' atha ko'mI kAyoga ( uttagmAha-'kAyakilese aNegavihe paNNatte' kAyaklezo'nekavidha pranama / 'tajahA' tadyathA-'ThANadiie' sthAnasthitika -sthAna kAyosarga , tena sthitiryasya sa sthAnasthitika 11 / 'ukkuiyAsagie' ukuTukA''sanika -bhUmAvasalagnaputena prAta hai, apara prAntakA artha pAsA ana bhI hai / isakA AhAra karanA prAntAhAra ha (9) / (lUhAhAre ) rUkSAhAra-rukSasvabhAvavAlA kulathI Adi kA AhAra rUkSAhAra hai (9) / (tunchAhAre) tuhAra-asAra-jisama kucha bhI sAra nahIM hai aisA zyAmAka, manAcA Adi tuccha dhAnya kA AhAra tucchAhAra he (10) / (seta rasaparicAe) ye tasa prakAra ka rasa pariyAga tapa hai / ana kAyakleza kA varNana sUtrakAra karate hai-(se ki ta kAyakilese) prazna-vaha kAyAle tapa kitane prakAra kA hai| (phAyakilese aNegavihe paNNatte) uttarakAyakreza tapa aneka prakAra kA hai, (ta jahA) ve prakAra isa taraha ha-(ThANadviie) sthAnasthitika, sthAna zabda kA artha kAyosarga hai, isa kAyosarga se jisakI sthiti sarvadA rahatI hai vaha sthAnasthitika hai / ( ukkuDayAsahie ) utkuTukAsanika-ukaDu-Asana se beThanA prAnta che, athavA-prAntane artha vAgI ana paNa che, tene AhAra karavo ta prAntA2 (8) (lahAhAre) kSADA2-2 svabhAvanA thI mAhinI mAhAra jhADA2 cha (6) (tucchAhAre) tu-chADAra-masAra-2 annamA AI paNuM sAra nathI evuM sAme malIcA Adi turacha dhAnyano AhAra te tu chADA2 7 (10) (se ta rasaparicAe) mA isa DAranA 2saparityAgata cha 62 sayalezanu pani sUtradhAra 42-(se ki ta kAyakilese) praza- yaza ta538sA prA2nA cha ?-( kAyakilese aNegavihe paNNatte) Hza mane 4t2nA cha, (ta jahA) aura bhAbha-(ThANadviie) sthAnasthitiyAna rAnA arthe vAtsarga che. A vAtsagathI jenI sthiti sarvadA rahe che te
Page #286
--------------------------------------------------------------------------
________________ 226 aupapAtikamare vIrAsaNie 4, nesajie 5, daDAyaie 6, lauDasAI 7, AyAbaddhAJjalipuTena bhUmau caraNatalamAropyopavezanam-utkuTuka, tadAsanamasyAstAti u kuTukA'ssanika / 2 / 'paDimaTThAI' pratimAsthAyI pratimA mAsikyAdaya niyamavizeSA , tAmi stiSThati tacchIla pratimAsthAyI 3 / 'vIrAsaNie' vArA''sanika -siMhAsanopari samupa viSTasya bhUmisthitacaraNasya siMhAsanApanayane kRte siMhAsanopaviSTavadavasthAna vArAsana, tadasyAstIti vIrAsanika / 4 / 'nesjie| naipadhika --niSadyA-putAbhyA bhUmyAmupavezana, tayA caratIti naipedhika / 5 / 'daDAyaie' daNDAyatika -daNDasyevAyatam AyAmo'syA'stIti yaha utkuTuka-Asana hai, jo isa Asana se baiThatA hai vaha ukuTukAsanika hai / isa Asana me bhUmi para donoM caraNoM ke taliyoM ko jamAyA jAtA hai aura puta (beThaka) jamIna ko sparza nahA karate, tathA donoM hAthoM kI ajalI vadhI rahatI hai / (paDimaTThAI) pratimAsthAyI sAdhu kI 12 pratimAoM kA dhAraNa karane vAlA pratimAsthAyI hai / (vIrAsaNie) vIrAsanika-vIrAmana se ThaharanevAlA vIrAsanika hai / isa Asana kA yaha lakSaNa hai-koI manuSya siMhAsana para baiThA huA hai, usa siMhAsana ko haTA lene para vaha vaise hI khaDA raha jAya, use 'vIrAsana' kahate hai / usa Asana se tapa karanevAle kA vIrAsanika kahate he / (nesajjie) naiSadhika-niSadyAkA artha hai-pAlathI mAra kara baiThanA / isa Asana se tapa karanevAle kA naipadhika kahate hai / (daDAyaie) daNDAyatika-daDa kI taraha lavA hokara Asana meM sthiti karanevAlA daDAyatika hai / (lauDasAyI) lakuTazAyI cakrakASTha kA nAma sthAnasthiti cha (ukuDuyAsaNie) sani:683 yAsanathI mesa ta ukuTuka Asana che je A Asana kare che te ulluTukAsanika che A AsanamAM bhUmi upara ane paganA taLiyAne jamAvI devAmAM Ave che ane puta (veThaka) jamInane sparza karatI nathI tathA banne hAthanI A jali mAdhesI 27 cha (paDimaTThAI) pratibhAsthAyI-sAdhunI 12 pratibhAyAno dhAraNa 42paapaa| pratibhAzthAyI cha (vIrAsaNie) porAsani:-vIrAsanathI mesanAra vIrAsanika che A Asananu e lakSaNa che ke keI manuSya siMhAsana upara beThA hoya te siMhAsanane haTAvI levAthI te ja pramANe ubhuM rahI jAya tene pIrAsana 4 cha ta mAsanathI ta5 42vANAne porAsani cha (nesajipa) miSaghika-nivaghAno artha che palAThI mArIne besavuM A AsanathI tapa karavAvALAne pani cha (daDAyaie) 6 DAyati-4 unI peTha sApa ne mAsanamA sthiti ravAvA yati cha (lauDasAI) zAyI-- sAnu nAma
Page #287
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyapaSiNI-TIkA sU0 30 kAyaklezatapoyarNanama 2.7 - - vae 8, avAuDae 9, akaMDuyae 10, aNihae 11, savvagAyaparikamma-vibhUsa-vippamukke 12, se ta kaaykilese| daNDAyatika |'luddsaaii' laphuTagAyI-skuTo kApTha tadvacchete tacchIlo guTazAyo-TattAna sana gayitvA pArNikadvaya ('DI' iti bhASAprasiddhadvaya) giratheti taya bhUmI sthApayivA gate tanchIla 'AyAvae' AtApaka -AtApayati zItoSNAtibhirdeha satApayati gayatI yAtApaka , AtApanA ca sUryAtapAdisahanam / 8 / 'avAuDae' aprAstaka --gItakAle prAvaraNarahita -saTorakamusavatrikAcolpAtiriktavatrarahita / 9 / 'akayae' aNDayaka - kaNDrayana-gAtragharSaNa, tadrahita / 10 / 'agiTThahae' aniSThIvaka -niSThIpanarahita / 11 / 'sabagAya-parisamma-vibhUsa-vippamukke' sarvagAtra-parikarma-vibhUSA-vipramukta =sarvasya gAvasya parikarma-mArjana vibhUSA-vibhUSaNa ca, tAnyA cipramukta -tyaktasamArjanavibhUpaNa / 12 / 'se ta kAyakilese' sa epa kAyoga / lakuTa hai / dama taraha hokara jo zayana karatA hai vaha lakuTazAyI hai / Upara mu~ha kara pahile sonA patrAta donoM paiga kI eDiyoM ko eva zira kA jamIna para TakanA, isa prakAra zarIra ko adhara rakhakara Asana karanA 'lakuTazayanAsana' hai| (AyAvae) AtApaka-sUryAdi kI AtApanA lene vAlA, (avAuDae) aprAvRtaka-gItakAla meM sadoraka mu~hapattI eva cola parA ke atirikta ayavatrA se rahita ho khule zarIra se zItako sahana karanevAlA aprAvRtaka hai| (amaDyae) aphaNDayaka-khujalI calane para bhI zarIra ko nahA khujalAne vAlA ajhaNDayaka hai| (aNihae ) aniSThIka-Ane para bhI nahIM thUkanevAlA aniSThAnaka hai| (sabagAya-parikamma-vibhUsa-vippamuke) sarvagAtraparikarmavibhUpAvipramukta-zarIra kI sarvathA zuzrUSA-pibhUtA nahIM karanevAlA sarvagAtraparikarmavibhUpAvipramukta hai / ( se ta kaaylakuTa che evI rIte thaIne je zayana kare che te lakuzAyI che upara moTu rAkhIne pahelA suvu, pachI banne paganI eDIone temaja zirane jamIna upara TekAvavuM-A prakAre zarIrane adhara rAkhIne Asana karavuM te "lakuTa zayanAmana' cha (AthAvae) mApAta -sUrya mAhinI mAtAnA devAvA, (avA uDae) maprAta:-zItAsabhA rAsAye mukhapattI tebhara mAsapaTTA bhivAyanA bIjA va rahita thaIne khule zarIre zItane sahana karavAvALA aprAvRtaka cha (akDrayapa) ma4 iyara--mukSI mAtA ch| yadhure zarIrane pANa nahita 54 44 (aNiTThahae) maniSThI-yU4 mA cha paNa na thUpAvANA maniSThI (samyagAya parikamma vibhUsa-vippamukka) mAtradhA24
Page #288
--------------------------------------------------------------------------
________________ 228 aupapAtikasane se kitapaDisalIyaNA? paDisaMlINayAcaucihApaNNattA, taMjahA-1 idiyapaDisalINayA, 2 kasAyapaDisaMlINayA,3 jogapaDisaMlINayA, 4 vititt-synnaa-snn-sevnnyaa|se kita idiyapaDisaMlINayA? idiyapaDisaMlINayA pacavihA paNNattA, ta jahA ___ 'se ki ta paDisINayA? ' atha kA sA pratisalAnatA pratisalInatA gopana, sA katividhA ? uttaramAha-'paDisalINayA' 'pratisanlInatA-'caucihA paNNattA' caturvidhA prajAtA, 'ta jahA' tadyathA 1-'idiyapaDisalINayA' idriyapratisalAnatA-indriyanirodhakaraNazIlatA / 2- kasAyapaDisalINayA' kyaayprtislaantaa| 3-'jogapaDisalINayA' yogprtisliintaa| 4-'vivitta-sayaNA-saNa-sevaNayA' vivikta-AyanA ''sn-sevntaa| 'sekita idiyapaDisalINayA' atha kA sA idriyapratisalInatA, 'idiya kilese ) kAyakleza ke ye 12 bheda hai / ( se kiM ta paDisalINayA) pratimalInatA tapa kitane prakAra kA hai (paDisalINayA caunihA paNNattA) pratislInatA tapa cAra prakAra kA hai| (ta jahA) ve cAra prakAra ye hai-(idiyapaDisalIgayA) indriyapratillInatA-indriyoM ko gopa karake rakhanA / (sAyapaDisalINayA) kapAyapratipalInatA-krodhAdikapAyoM ko gopa karake rakhanA, (jogapaDisalINayA) yogapratisalInatA-mana vacana kAyA ke vyApAra ko gopa karake rakhanA (vivitta-sayaNA-saNa-sevaNayA) viviktazayanAsanasevanatA strI pazu paNDaka-rahita sthAna meM zayanAsana karanA / ( se ki ta idiyapaDisalINayA) indriyapratisalInatA kitane prakAra kI hai ? (idiyapaDisalINayA pacavihA paNNatA) yaha vibhUSAvipramuktAranI sarvathA zuSA (sevA zaNagAra) na karavA pANAne sarvatraparibhAvibhUSAvipramusta 4 cha (se ta kAyakilese) yasezana n| 10 42 thAya che (se ki ta paDisalINayA ) pratiyasInatA tapa sA ghaDAranAche 1 (paDisalINayA cauvihA paNNattA) atisa hInata ta5 yAra mAranA cha (ta jahA) te yAra 412 mA prabhAga (idiyapaDisalINayA) dhAdrizyAne sAyI (kasAyapaDisalINayA) pAyapratisa sInatA- mAhi pAyAna zahI rAmapA (jogapaDisalINayA) yogapratisa sInatA-pANI, bhana mana DIyAnA vyApArane zazI rAma (vivitta-sayaNA-saNa sevaNayA) vivitazayanAsana sevanatA zrIpazupa 342hita sthAnamA zayanAsana 425 (se kiM ta idiyapaDisalINayA) diyapratisasInatAsA 42nI cha 1 (idiyapaDisalINayA pacavihA paNNattA)
Page #289
--------------------------------------------------------------------------
________________ 229 pIyUSatrapiNI TIkA 30 pratimalInatAtapovarNanama soDadiya-visaya- pyAra-niroho vA soidiya-visaya- pattesu atthesu rAgadosaniggaho vA 1, calidiya-visaya-payAra-niroho vA cakkhi paDisalINayA ' drayapratimAnanA 'pacavidyA paNNattA' pacaniyA prajJamA, 'ta jahA ' tadyathA - ' soDadiya - visaya-payAra-nirIho vA, sauudiya-visaya- patte atyemu rAgadosaniggo vA zranendriyanipayAcAra niropa yA zrInendriyaniSayaprApteSvartheSu gagadvepanigraho cA- nonendrasya karNasya payeAda pracArasya = pravRtte, nirodha - niSedha, sayamAltAniyAtaka zabdo na zrotanya, yadyasmA kaharagata syAt tat yakAryaM tadAha-zronendriya nipayaprApteSvartheSu = zruteSu bhAvapu, rAgadvepayornipra niveya, adhAn- madhuramRGgasaGgIteSu - anugago na kartavya, AkrogAdiSu zandeSu dveSa prAtikSaNacittavikAro na kArya 1 | 'casiDiya visaya- pyAra nirodo nA, caridiya-vimaya- patte jatyemu rAgosaniggaho vA' carindriyaniyapracAraniropo vA cakSurindriyanipayaprApte varyeSu rAgadveSanigraho - indriyapratimalAnatA pAca prakAra kA hai, (ta jahA) ve prakAra ye haiM- (soiTiya-visaya-pranirodo vA, soidriya - visaya- patte atthe rAgosaniggaho vA ) ndriya ko viSaya-ganda meM pravRtti kagna se gemnA, mayama ena zrI ko vidhAta karanA zandoM ko nahIM sunanA, yadi akasmAt isa prakAra ke zabda kAname Akara paDa bhA jAyeM to usa viSayama rAga-dveSa nahIM karanA, yaha prathama prakAra hai 1 / matalana isakA yaha hai ki madhura mRdaGga saGgAta priya eva Adi apriya zabka prati prAti- apratimarUpa cittavikAra nahIM karanA so zrotrendriyaniyapracAranirodha, eva zronendriyaviSayaprAmArtharAgadve panigrahanAmaka prathama prakAra hai ? | carkigvadiya-visaya ppayAra-niroho vA vapidiya - visaya- pattemu jatthemu instaforstar ) ca indriya ko apane vipayabhUta padArthoM ma pravRtta hone se rokanA, mA driyapratibhasInatA va prAgnI he - ( ta jahA ) te prahAra bha 3(mosnya visaya payAra-niroho vA, soinyi visaya pattesu atthesu rAgadosaniggaho vA ) zrotra-IMdriyane viSayAdmamA pravRtti gvAthI rAvI, nayama temaja zIlanA vidhAta karavAvALA rAbdo cAbhaLavA nahiM je anugmAt AvA prakAranA zabda kAnamA AvIne paDI paNa jAya te te viSayanA gagadveSa na karave e 1 prathama prakAra che matalakha tenI e che ke madhura mRdA sagIta Adi priya, temaja Akroza Adi apriya zabdomA prIti aprIti-lakSaNarUpa cittavikAra na karavA te zrotre driyaviSaya-pracAraniSa temaja zrotre driyaviSayaprAmA rAgadveSanigraha nAmanA prathama akSara se (cariyanyi nisaya-pyAra-niroddo vA cassidiya visaya pattemu atyeSu
Page #290
--------------------------------------------------------------------------
________________ 230 / aupapAtikamatra diya-visaya-pattesuatthesurAgadosaniggahovA2,ghANiDhiya-visayappayAra-niroho vA ghANidiya-visaya-pattesu atthesu rAgadosanigaho vA 3,jibhidiya-visaya-ppayAra-niroho vA jibhidiya-visaya-pattesuatthesu rAgadosaniggahovA 4,phAsidiya-visaya-ppayAracakSurindriyasya netrasya vipaye rUpe pracArasya pravRttenigedha kArya , vA-athavA cakSurindriya viSayaprAptepu=dRSTeSu arthapu-manonAmanojarUpeSu rAgadveSayonigraha kartavya iti zeSa 12 / 'ghANidiya-visaya-ppayAra-niroho , pANidiya-risaya pattesu atyesu rAgadosaniggahI yA prANendriyaviSayapracAranirodho vA prANendriyaviSayaprAptepvartheSu rAgadveSanigraho vAghrANendriya nAsikA, tasya vipayo gadhastasya pravRttenipedho vidheya -surabhigadhe durabhigadhe vA nAsikAmAgate rAgadveSau nirAkartavyau / 3 / 'jibhidiya-visaya-ppayAra-niroho vA, jibhidiya-visaya pattesu atyesu rAgadosaniggaho vA' jihvendriyaviSayasya bhojanarasasya pracAraniSedha , jihvAyAmAgate'pi manojJAmanojJarase rAgadveSayornigraha / 4 / 'phAsiMathavA pravRtta hone para usake viSaya me rAga aura dveSa nahIM karanA, yaha dvitIya prakAra hai 2 / (ghANidiya-viSaya-ppayAra-niroho vA, pANidiya visaya pattesu atthesu rAgadosaniggaho vA) prANa-idriya ko apane viSaya me pravRtta hone se rokanA, tathA pravRtta hone para usa viSayame rAga dveSa nahIM karanA, yaha tRtIya prakAra hai 3 / (nibhidiya-visaya-payAraniroho vA jibhidiya-visaya-pattesu atyesu rAgadosaniggaho vA ) jihvA-idriya ko apane viSayameM pravRtta hone se roknA, eva usa viSaya meM usake pravRtta hone para prApta viSayama rAga-dveSakA nigraha karanA, yaha cauthA prakAra hai 41(phAsidiya visaya ppayAra niroho vA, phAsiMdiya-visayapattesu asthesu rAgadosaniggaho vA) isI prakAra spargana, idriya rAgadosaniggaho vA) yakSu dhadriyAnA viSayabhUta padArthAmA tanI pravRtti 24vI mayA pravRtti thaI jatA te bAbata rAga ane dveSa na karavo e bIje prakAra che (pANidiya visaya ppayAra niroho vA dhANidiya visaya pattesu atthesu rAgadosaniggahovA) ghANa-IdriyanA viSayamAM tenI pravRtti reDavI, athavA pravRtti thaI jatA te mAmatabhA rAga-dveSa na 42v| zrIne prA2 cha (jibhidiya nisaya ppayAra-niro aura jibhidiya nisaya pattesu atyesu rAgadosanimgaho pA) 0 adriyanA viSayamA pravRtti rokavI temaja tenA viSayamAM te pravRtta thaI jAya te pachI prApta matabhA rAga dveSa yatA 224o me yA mAra cha (phAsiMdiya-visaya
Page #291
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpavarSiNI TIkA ra 30 pratisalonatAtapovarNanam 231 niroho vA phAsidiya-visatha-pattesu atthesu rAgadosaniggahovA 5, se ta idiyapaDisalINayA / se ki ta kasAyapaDisaMlINayA kasAyapaDisalINayA cauvyihA~ paNNattA, ta jahA-1 kohassudayanirohA vA, udayapattassa vA kohassa viphalIkaraNaM / 2 mANadiya-siya-ppayAra-nirogo vA, phAsipriya-risaya-pattesu atyemu rAgadosaniggaho vA ' spargenTiAviSayapracAranirodho yA sparzediyaviSayaprApteSvarthepu rAgadvepanigrahA vAsparzendriya-vA, tasya vipaya sparza gItoSNAtika , tana pravRtte pratipedha , prApteSvapi zubhAzubhamparzapu rAgadveSayonipedha / 'se ta idiyapaDisalIgayA' saipA idriyapratisalInatA / ' se kiM ta kamAyapaDisalINayA' atha kA mA kapAyapratisalInatA , 'kasAyapaMDisalINayA' kapAyapratisalInatA 'caubihA paNNattA' caturvidhA prajJaptA, 'ta jahA' tadyathA-'kohasmudayanirohI vA, udayapattassa vA kohassa viphalIkaraNa' krodhasyodayanirodho vA, udayaprAptasya vA krodhasya viphalIkaraNam-prathamatastu krodhasya udaya eva nipeko bhI apane viSaya ma pravRtta hone se rokanA eva usa viSaya me usake pravRtta hone para usame rAga dveSa hone kA varjana karanA, yaha pAcavA~ prakAra hai / ina pAcau prakAroM kA bhAva yahI hai ki idriyoM para vijaya prApta karanA, tathA prApta unake apane 2 manojJa eva amanona vipayA ke Upara rAga eva dvepakI pariNati se virakta rahanA / (se ta idiyapaDisalINayA) yaha sana idriyaprati-lInatA hai / ( se ki ta kasAyapaDisalINayA) kapAyapratislInatA kyA hai / (phasAyapaDisalINayA caunvihA paNNattA) kapAyapratisalInatA cAra prakAra kI hai / (ta jahA) vaha isa prakAra se hai-(1-kohassudayaniroho vA, udaya'payAra-niroho vA phAsiMtyivisayapattasa atthesa rAgadosaniggaho pA) se prakAre sparzana-IdriyanA viSayamAM tenI pravRtti rekavI temaja te viSayamAM tenI pravRtti thaI jAya che te mATe rAga dveSa na karavo e pAcame prakAra cheA pAMceya prakArano bhAva e ja che ke idrie upara vijaya prApta kare, tathA te prApta thatA pitApitAne mane temaja amaneza viSaye upara rAga dveSanI parizutiyA vi2ta 23Su (se ta idiyapaDisalINayA ) 0 madhu dhadriyapratisa sInatA (se ki ta kasAyapaDisalINayA) prazna-upAyapratisa sInatA zu cha ? uttara-(kapAyapaDisalINayA cauvvihA paNNattA ) 4pAyapratisa sInatA yAra 2nI cha ( ta jahA) te mAre cha-(kohassudayaniroho vA udayapattassa vA
Page #292
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - rarUra ssudayaniroho vA, udayapattassa vA mANassa viphala 3 mAyAudayagiroho vA, udayapattAe vA mAyAe / karaNaM / 4 lohassudayagirohonI, udayapattassa vA lA. dhanIya , yathA krodho nodayeta tathA yatitatryam, athApi yati krodha udaya prApnuyA. tadA tasya viphalopharaNam vyarthIkaraNam / 1 / 'mANassudayaniroho vA, udayapattassa bA mANassa viphalIkaraNa'-mAnasyodayanigedho vA unyaprAptasya vA mAnasya philIkara gammAnasya-abhimAnasyodaya evaM nipedhitavya , mAne udaya prApte'pi viphalIkaraNam-sato'pi asata iva karaNam / 2 / 'mAyA-udaya-niroho vA, udayapattAe vA mAyAe viphalIkaraNa' mAyAyA udayanirodho vA, udayaprAptAyA vA mAyAyA viphalIkaraNamudayamAnAyA eva mAyAyA paravaJcanArUpAyA niSedha kartavya , kathaJciduditAyA vA mAyAyA = kapaTakriyAyA viphalIkaraNam / 3 / 'lohassudayaNigeho vA, udayapattassa vA lohassa pattassa vA kohassa viphalIkaraNa, 2-mANassudayaniroho vA, udayapattassa vA mANassa viphalIkaraNa, 3 mAyAudayaniroho vA, udayapattAe vA mAyAe viphalI karaNa, 4 lohassudayaNiroho vA udayapattassa vA lohassa viphalIkaraNa) prathama to krodha ke udaya kA hI nirodha karanA, yaha sarvottama pakSa hai, udayanirodha hone se krodha kA mUla vinaSTa ho jAtA hai / yadi krodha udita ho jAya to use viphala kara denA cAhiye 1 / prathama to aisA hI yatna karanA cAhiye ki jisase mAnakapAya kA udaya hI na ho, yadi mAnakaSAya udita ho jAya to use viphala kara denA cAhiye 2 / uttama bAta yahI hai ki mAyAkapAya AmA me udita na ho, yadi vaha udita ho jAtI hai to usako viphala banA denA kohassa viphalIkaraNa, mANussutyaniroho vA udayapattassa vA mANassa viphalIkaraNa, mAyA udayaniroho vA udayapattAe vA mAyAe viphalIkaraNa, lohassudayaNiroho yA udayapattassa vA lohassa viphalIkaraNa) prathama to dhanI madhya yatA 4 nirodha 42va se sarvottama pakSa che udayanidhi thavAthI koinu mULa ja nAza pAme che je krodhano udaya thaI jAya te tene viphala karI devuM joIe 1 pahelA te e ja yatna karavo joIe ke jethI mAnakakSAyane udaya ja na thAya bhAnakaSAyane udaya thaI jAya te tene viphala karI devuM joIe 2 uttama vAta e ja che ke mAyAkaSAya paNa AtmAmAM udaya na thaI zake evI jAtanI pravRtti karavI joIe je tene udaya thaI cuka hoya tene vikala karI devuM joIe 3 e ja prakAre lobha paNa AtmAmAM udita na thAya
Page #293
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpavarSiNI-TokA va 30 pratisalInatAta poSarNanam 233 viphalIkaraNa, se ta kesAyapaDisalINayA / se ki taM jogapaDisalIyA ? jogapaDisalINayA tivihA paNNattA, ta jahA - 1 maNajApaDasalINayA, 2 vayajogapaDisaMlINayA, 3 kAyajogapaDisalIviphalIkaraNa - lobhasyonyanirodho vA, udayaprAmasya yA lobhasya nikalIkaraNam-parasvagrahaNAmA lobhastamyonya eva nirAkaragIya, kathaJcitvApi vastuni lobhe satyapi sa lobha utto'pi nipacanAna 18 | 'seta sAyapaDisalINayA ' saipA rupAyaprati samAnatA |4| ' se ki ta jogapaDisalINayA ' atha kA sA yogapratisalInatA ' 'jogapaDisalINayA' gogapratima dInatA - 'tivihA paNNattA' vividhA prajJamA 'ta jahA tadyathA 'maNajogapaDisINayA ' manoyogapratimalInatA - yogo = vadha, karmaNA manaso yogo - manoyoga, tasya pratisamAnatA - nirodhazAlA 1 / 'vayajogapaDisalINayA ' - vAgyogapratimalInatA 2 / ' kAyajogapaDisalINayA ' kAyayogapratimalInatA 3 / ' se kiM ta cAhiye 3 / isI prakAra lobha bhI AtmA meM udita na ho sake, isa prakAra pravRtti karanI cAhiye, yadi vaha udita ho cukA ho to use viphala kara denA cAhiye 4 | tAtparya yaha hai ki cAroM kaSAyoM ko jaise bhI bane usa prakAra se jItanA / ( se ta kasAyapaDisalINayA ) yaha kapAyapranisalInatA hai / ( se kiM taM jogapaDisalINayA ) yogapratisalAnatA kyA hai' (jogapaDisalINayA vividha paNNattA ) yogaprati salInatA tIna prakAra kI kaho gaI hai, (tajA) vaha isa taraha se, (maNajogapaDisalINayA vayajogapaDisalINayA kAyajogapaDisalANayA ) karmoM ke sAtha manakA badhana honA so manoyoga hai, usakA gopana karanA manoyogapratisalAnatA hai / vacanayogapratisalInatA eva kAyayogapratimalInatA bhI cacanayoga ko gopanA eva kAyayoga ko gopanA hai / isI viSaya ko Age ke sUnAga se sUtra A mATe prayatna karavA joI e kadAca te unnata thai cukayA hAya tA tene niSphaLa karI devu joIe 4 tAtparya me cheDe thAreya upAyAne prema ane tevA prAre tavA ( se ta kasAya DisalINayA ) yA upAyapratisa sInatA che (se kiM ta jogapaDisalINayA ) prazna- yoga pratisa sInatA zu che? uttara- (jogapaDisalINayA tinihA paNNattA) yogapratisa sInatA trA prabhAranI uhevAya e, (ta jahA) te yA prabhA che - ( maNajogapaDisalINayA vaya jogapaDisalINayA kAyajogapaDisalINayA ) bhonI sAthai bhannu adhana thAya te manAyeAga che tenu geApana karavu te maneAyegapratisa lInatA che vacanayAgaprati salInatA temaja nAyayeAgapratisa lInatA paNa vacanayeAgane geApavu temaja kAya
Page #294
--------------------------------------------------------------------------
________________ 232 aupapAtikamare ssudayaniroho vA, udayapattassa vA mANassa viphalIkaraNaM / 3 mAyAudayagiroho vA, udayapattAe vA mAyAe viphalIkaraNaM / 4 lohassudayagirohovA, udayapattasta vA lohassa dhanIya , yathA krodho nodayeta tathA yatitavyam, athApi yati krodha udaya prApnuyAt tadA tasya viphalAkaraNam jyIkaraNam / 1 / 'mANassudayaniroho vA, udayapattassa nA mANassa viphalIkaraNa'-mAnamyodayanigedho vA utyaprAptasya yA mAnasya viphalIkaraNammAnasya-abhimAnasyodaya eya nipedhitatrya , mAne udaya prApte'pi viphalIkaraNam-sato'pi asata iva karaNam / / 'mAyA-udaya-niroho vA, udayapattAe vA mAyAe viphalIkaraNa' mAyAyA udayanirodho vA, udayaprAptAyA yA mAyAyA viphalIkaraNamudayamAnAyA eva mAyAyA -paravaJcanArUpAyA niSedha kartavya , kathaJciduditAyA vA mAyAyA - kapaTakriyAyA viphalIkaraNam / 3 / 'lohassudayaNigeho vA, udayapattassa vA lohassa pattassa vA kohassa viphalIkaraNa, 2-mANasmudayaniroho vA, udayapattassa vA mANassa viphalIkaraNa, 3 mAyAudayaniroho vA, udayapattAe vA mAyAe viphalI karaNa, 4 lohassudayaNiroho vA udayapattassa vA lohassa viphalIkaraNa) prathama to krodha ke udaya kA hI nirodha karanA, yaha sarvottama pakSa hai, udayanirodha hone se krodha kA mUla pinaSTa ho jAtA hai / yadi krodha udita ho jAya to use viphala kara denA cAhiye 1 / prathama to aisA hI yatna karanA cAhiye ki jisase mAnakapAya kA udaya hI na ho, yadi mAnakaSAya udita ho jAya to usa viphala kara denA cAhiye 2 / uttama bAta yahI hai ki mAyAkaSAya AtmA me udita na ho, yadi vaha udita ho jAtI hai to usako viphala banA denA kohassa viphalIkaraNa, mANussumyaniroho vA udayapattasma vA mANassa viphalIkaraNa, mAyAudayaniroho vA udayapattAe vA mAyAe viphalIkaraNa, lohassudayagiroho yA udayapattarasa vA lohassa viphalIkaraNa) prathama to odhanA yi yatA nirodha urako se sarvottama pakSa che udayanirodha thavAthI krodhanuM mULa ja nAza pAme che je kopano udaya thaI jAya te tene viphala karI devo joIe 1 pahelA te evo ja yatna karavo joIe ke jethI mAnakaSAyane udaya ja na thAya je mAnakAyane udaya thaI jAya te tene viphala karI devo joIe je uttama vAta e ja che ke mAyAkaSAya paNa AtmAmA udaya na thaI zake evI jAtanI pravRtti karavI joIe je tene udaya thaI cukyuM hoya te tene vikala karI devuM joIe 3 e ja prakAre lAbha paNa AtmAmA udita na thAya
Page #295
--------------------------------------------------------------------------
________________ - poyUpavarSiNI-TIkA sa 30 pratisalInatAtapovarNanam kAyajogapaDisalINayA-jaNaM susamAhiyapANipAe kummo iva guttidie savvagAyapaDisalINe ciDa, se ta kaayjogpddisNliinnyaa|se ki ta vivitta-sayaNA-saNa-levaNayA vivitta-sayagA-saNasevaNayA-jaMNaArAmesu ujjANesu devakulesu sahAsu pavAsu paNikAyayogapratimalInatAmAha-'se kiM ta kAyajogapaDisalINayA ? atha kA sA kAyayogapratisalInatA ? 'kAyajogapaDisalINayA' kAyayogapratisalInatA nAma--'ja Na musamAhiyapANipAe kummo iba gutidie savvagAyapaDisalINe ciTThaDa' yat sala mumamAhitapAgipAda kUrma iva guptendriya sarvagAtrapratisalInastiSThati / yat khala-nizcayena susamAhitapAgipATa -musayatahastacaraNa , ata eva kacchapavad guptendriya =surakSitasandriya , sarvegAnapratisaharIna - sarva gAtrai =avayavai pratisalIna -nivAritavRttistiSThati-kAyikasAvayA'nuSTAnamarjito bhavati / 'seta kAyajogapaDisalINayA' sapA kAyayogaprati salInatA / 'se ki ta vivitta-sayaNA-saNa-sevaNayA' atha kA sA viviktazayanA''manase panatA - pipiktAni-doSarahitAni zayanAsanAni, tepA segnatA-sevanam , sA kIdRzI? iti prazna , uttaramAha-'vivitta-sayaNA-saNa-sevaNayA--jaNa ArAmesu ujjANesu devakule Tu sahAsu pavAsu paNiyagihesu paNiyasAlAsu itthI-pasu-paDaga-sasattavirahiyAsu vamahImu phAmuesaNijja pIDha-phalaga-senjA-sathAraga uvasapajittANa paDisalINayA-ja Na susamAhiyapANipAe kummo iva gurtidie savvagAyapaDisalINe cidai, se ta kAyajogapaDisalINayA) hAtha pairoM ko tathA indriyoM ko kacchapa ke samAna acchI taraha viSayoM se gopa kara rakhanA kAyayogapratisalInatA hai| (se kiMta vivitta-sayaNA-saNa sevaNayA) viviktagayanAsana-doSarahita zayana tathA Asana kI sevanatA kyA ha ? (vivitta-sayaNA-saNa-sevaNayAja Na ArAmesu ujjANesu devakule su, sahAsu, pavAsu, paNiyagihesu, paNiyasAlAsu, itthIpasupaDagasasattavirahiyAsu DAyathetisa sInatA zenu nAma cha ? -(kAyajogapaDisalINayA-- Na susamAhiyapANipAe kummo iva gutidie savvagAyapaDisalINe ciTTai, sela kAyajogapaDisalINayA) hAtha,paga,tae Idriyone kAcabAnI peThe sArI rIte viSayathI gopavI rAkhavA te kAya yogapatisamAnatA cha (se ki ta vivitta sayaNA saNa sevaNayA) vividhatazayanAsana haSarahita zayana tabhara mAsananu sevana zu che ? (vivitta-sayaNA saNa sevaNayA ja Na ArAmesu ujANesu devakulesu sahAsu pavAsu paNiyagihesu paNiyasAlAsu,
Page #296
--------------------------------------------------------------------------
________________ 24 aupapAtika / , gayA / se ki ta maNajogapaDisaMlINayA ? maNajeogapaDisalINayA-1 akusalamaNa niroho vA, 2 kusalamaNaudIraNA se taM maNa joga - paDisalINayA / se kiMta vayajogapaDisalINayA / vayajeogapaDisalINayA - 1 akusalavayaNiroho vA, 2 kusalavayaudIraNaM vA / setaM vayajogapaDisalINayA / se ki ta kAyajogapaDisalINayA ' maNajogapaDisalINayA 'atha kA sA manoyogapratisalInatA 'maNajogapaDisalINayA ' manoyogaprati salonatA 'akusala -maNa- giroho vA akulamanoniropo vA, 'kusala - maNa - udIraNa vA ' kuzalamanaudIraNa vA, zubhamanasa udIraNa pravartanam 'se ta maNa - joga - paDisalINayA' saipA manoyogapratisalInatA / 'se ki ta vayajogapaDisalINayA ' atha kA sA bAgyogapratisalInatA ' ' bayajogapaDisalINayA ' bAg yogapratisalInatA-'akusalavayaniroho vA' akulanAnirodho yA ', 'kusalatrayaudIraNa vA ' kuzalavAgudIraNa vA 2 / ' se ta vayajogapaDisalINayA saipA vAgyogapratisalInatA / kAra prakaTa karate hai - ( se kiM ta maNajogapaDisalINayA) vaha manoyogaprati malA natA kyA hai ( magajogapaDisalIgayA - akusala maga niroho, kusalamagaudIraNa vA, seta magajogapaDisalINayA) akuzala-azubha manakA nirodha honA, athavA zubhamana kA pravarttana honA so yaha manoyogapratisalInatA hai / ( se kiM ta vayajogapaDisalINayA ) bacanayogapratisalInatA kyA hai ( vayajogapaDisalINayA akusalavayaniroho vA kusalavayaudIraNa vA, se ta vayajogapaDisalINayA) akuzalavANI kA nirodha karanA athavA kuzalavANI kA udIraNa karanA, yaha vacanayogapratisalInatA hai / ( se kiM ta kAyajogapaDisalINayA ) kAyayogapratisalInatA kisakA nAma hai ? ( kaayjogceAgane gAvu e che. A viSayane AgaLanA sUtranA azamA sUtrakAra prakaTa Dare che~~( se kiM ta maNajogapaDisalINayA ) te manoyogaatisa sInatA zu che? (maNajogapaDisalINayA akusalamaNaniroho kusalamaNaudIraNa vA, se ta maNajogapaDisalI NayA)-aGkuzala-azula bhanano nirodha thavo, athavA zula bhanabhA avartana thavute manoyogaatisa sInatA che ( se kiM va vayajogapaDisalINayA ) - vayanayogaprati sasInatA zu che ? (vayajogapaDisalINayA aksalkyaniroho vA kusalavayaudIraNa vA,seta vayajogapaDisalINayA ) - 2zasa vAzuno nirodha uva!, athavA zala vANInu GTTIra jkhu te vayanayogaatisa sInatA he ( se kiM ta kAyajogapaDisalINayA )
Page #297
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSaSiNo-TIdhA sU 30 AgantaratapobhadavarNanama rarU7 mUlam-se ki taM abhitarae tave , abhitarae tave chavihe paNNatte, ta jahA-pAyacchite, raviNae,3 veyAvaccaM 4 sajjhAo, 5 jhANa, 6 viusggo| NAya=niravadyama pAThaphalakAyAsastArakama upasampaya viharati / ' se ta vivitta-sayaNAsaNa-sevaNayA' sevA nirikt-gaaynaa-sn-sevntaa| 'me ta paDhisalINayA' saipA pratisalInatA, 'seta pAhirae tave' taTiTa vAdya tapa // ma0 30 // TIkA athAbhya tara tapa procyate-'me ki ta ambhitarae tave" atha kiM tad Abhyantara tapa , uttaramAha-abhitarae to ubihe paNNatte' Abhyatara tapa paDkiya pranatam , 'ta jahA' tadyathA-1 'pAyacchitta' prAyazcittam , 2-'vigae' vinaya , 3 'veyAvacca' vaiyAvRtyam, 4-'sajjhAo' svAdhyAya , 5-'jhANa' yAnam, 6"viusaggo' vyusarga iti / tara prAyazcittamAha-'se ki ta pAyacchitte' atha kiM gaNyA eva mastAraka agAkAra kara vicaratA hai, (me ta vivitta-sayaNA-saNa-sevaNayA) yaha viviktagayanAsanasevanatA hai| (seta paDisalINayA) isa prakAra yaha pratimalInatA hai / (se ta vAhirae tave) isa prakAra yaha raha prakAra ke bAhya tapa ke bheda-prabheTa kahe gaye haiN| sU0 30 // ama Abhyantara tapa kA sUnakAra varNana karate haiM-' se kitaabhitarae tave ?" ityaadi| (se kiM ta ambhitarae tave ?) Abhyantara tapa kyA hai-kitane prakAra ___ kA hai ? (ambhitarae tave chabihe paNNatte) Abhya tara tapa raha prakAra kA haiM, (ta jahA) vaha isa prakAra se hai, (pAyacchitta, viNae, veyAvacca, sajjhAo, jhANa, viusaggo) 1 prAyazcitta, 2 vinaya, 3 vaiyARtya, 4 svA yAya, 5 dhyAna aura 6 pA8, 54, zayyA tebhara santA24 25 gA42 nagana viyare cha (se ta vivitta sayaNA-saNa-sevaNayA) vividhata zayanAsanavanatA (se ta paDisalINayA) mA 12 mA pratima sInatA (se ta vAhirae tave) mA praDAre te 7 prAranA mAhatapanA lehale DesA cha (sU 30) havemAsyatara tapanu sUra vana-se kitaabhitarae tave ityAdi (se ki ta abhitarae taye ? ) prazna-mAlyanta2 ta5 zu cha ? uTasA prazAsanA cha 1 (abhitarae tave chavihe paNNatte ) uttara-mAsyanta2 ta5 cha ren| cha (ta jahA) te sA re cha-( pAyacchitta viNae veyAvanca, sajjhAo jhANa viusamgo) 1 prAyazcitta, 2 vinaya, 3 yAvRtta, 4 pAdhyAya, 5 dhyAna hai
Page #298
--------------------------------------------------------------------------
________________ 236 aupapAtiko yagihesupaNiyasAlAsu itthI-pasu-paDaga-sasatta-virahiyAsu vasahIsu phAsuesaNija pIDha-phalaga-sejA-sathAraMga ubasapajittANa viharaDa, se ta vivittasayaNAsaNasevaNayA: se ta pddisliigyaa| se ta vAhirae tave ||suu030|| viharai ' viviktagayanAsanasevanatA-~~-yata gyacAgameSu udyAneSu devakuleSu prapAsu paNitagRheSu pagitagAlAmu strI-pazu-paNDaka-sasakta-nirahitAmu vasanipu prAmukaipagIya pIThaphalaka-zayA-sastArakam upasampadya viharati, 'strI-pazu-paNTaka-sasakta-virahitAsu' ityasya ligavipariNAmena ArAmAdipadeSyapya vaya' kArya , tatazca yat yalu-nizcayena anagAra , strI-pazu-paNDaka-sasakta-virahitepu-striya , pAva , paNDakA =napusamA , etai sarvaM sasaktasayoga , tena virahitepu ArAmepu-kRtrimavaneSu, udyAnepu-kusumakAnanepu, devakulepu-yakSakulepu, tathA ghyAdisasaktaparjitAsu sabhAsu, prapAsu-pAnIyazAlAsu, paNitagRhepu-vyAvahArikajanociteSu paNyagRheSu, paNitazAlAsu = bahuprAhakadAyakajanayogyAsu, tyAdisasargarahitAsu vasatipu-sAmAnyagRhigRheSu, evavidhAnekasthAneSu 'phAsuesaNijja' prAsukaiSaNIya-pragatA asava asumata prANino yasmAt tatprAsukam acittam, ata eva eSa vasahIsu phAsuesaNijja pIDhaphalagasejjAsathAraga uvasapajittANa viharai ) doSarahita __ zayana eva Asana kI sevanatA yaha isa prakAra se hotI hai-jo anagAra striyoM, pazuoM, eva napusako se rahita ArAmoM meM-kRtrimavanoM me, udyAnoM meM kusumita kAnanoM meM, devakulA meM-yakSAyatanoM me, sabhAoM meM, prapAoM meM--pAnIyazAlAoM me paNitagRhoM me-vyAvahArika janocita paNyagRhoM me, paNitazAlAoM me-aneka grAhaka eva dAyaka janoM ke yogya aise sthAnoM me, vasatiyoM meM sAmAya gRhasthajanoM ke gharoM meM, acitta eva niravadya pITha, phalaka, itthIpasupaDagasasattapirahiyAsu vasahIsu phAsuesaNijja pIDhaphalgasejjAsathAraga upasa pajjittANa viharai, se ta paDisalINayA) hopaDita mAsana tama zayananu sevana karavuM te A prakAre thAya che ke je anagAra strIo, pazuo, temaja 5Dakenapa sAthI rahita ArAmamA-eTale kRtrimavAmAM, udyAnemA-phulavADIomAM, devakumA-cakSAyanemA, sabhAomA prapAomA-pAnIyazAlAomAM (parabanA sthAnamAM) patigRhamA-vyavahArika-sekacita dukAnemA, paNitazAlAomAM -aneka grAhake temaja dAyaka (denArA) lokene cezya evA sthAnomAM eTale godAmamA vasatiomAsAmAnya gRhastha lokonA gharamA, acitta temaja niravadya
Page #299
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpavapiNo-TokA sa 30 prAyadhittabhedayarNanam 239 yahani mikSAcayAdo gajAnamaticArajAta taTAlocanAha,tadvigorakamAlocanAlakSaNa prAyazcittarUpa kAryamapi aticArarUpe kAraNe kAryopacAgatAlocanAhamiyucyate / 'paDikamaNArihe' pratikramaNAham-pratikramapraninivartana-zubhayAgAnzubhayogamakA tasyA mana puna zubhayoga prayAnayana, midhyAdaptapaTAnapariyartha / aya bhAra -guptitraya samitipaJcake ca mahasAkArato'nAmogano vA kayamapi pramAda mani mithyAdutapranAnalakSaNa pratikramaNam / tatra mahasAkArato'nAmogato nA yadi manamA cintita, tathA vacamA TabhASita, kAyena ra ceSTita, tathAiyAyA yadi kathA kathayan neta, bhASAyAmapi yani gRhasthabhApayA, prahararAtryanantaraprAyazcitta hai| bhivAcayA Adi ma lage hue anicArasvarUpa pApoM ko guru ke samIpa pizuddhi ke liye AlocanA kI jAtI hai. ata ye pApa AlocanA ke yogya hai| AlocanA ke yogya jo prAyazcitta ko kahA hai vaha kAraNa ma kArya ke upacAra se jAnanA cAhiye / (paDikmaNArihe) pratikramaNa gada kA artha pAche haTanA hai, zubha yoga se azubha yoga kI tarapha jhuke hue AmA ko puna zubha yoga ma lAne ke liye mithyAduSkRta denA so pratikramaga ke yogya prAyazcitta hai / imakA bhAra yaha hai-tIna gumiyA me, eva pAca __ mamitiyoM meM asmAt-sahamAjhAra se, athavA anAbhoga--anupayoga se kathamapi pramAda ke hA jAne para mithyAduSkRta pradAna karanA so pratikramaNa hai / imama yadi sahasAkAra se athavA anAbhoga me mana dvArA soTA cintana hA gayAhA, vacana se dubhASaga hA gayA hA, eva kAya seduzceSTita ho gayA ho, tathA iyApaya ma pravRtti karate (mAgame calate) samaya yadi kathA kahA gayA ho, bhApAsamiti ma yadi gRhasya kI bhASA ke anusAra, athavA prahararAtri ke AdimAM lAgelA aticAravu35 pApanI gurunI pAse vizuddhine mATe AlecanA karAya cheAthI te pApa AlocanAyegya che Aloca nAne gya je prAyazcitta ne kahyuM che te kAraNamAM kAryanA upacArathI MAR naye 1 (paDikmaNArihe ) pratibhA zahanI ma pAzuTa che zubhAgathI haTI jaIne azubha ganI tarapha vaLatA cittane pharIne zubhayogamAM lAvavA mATe mithyAdaSkata devuM te pratikramaNane egya prAyazcitta che tene A bhAva che-traNa guNimA, temaja pAca samitiomAM akasmAta --acAnaka, athavA anAga-anupagathI koI paNa pramAda thaI jatA mithyA duSkRta pradAna karavuM te pratikramaNa che AmA je acAnaka athavA anAge manathI cheTu citavana thaI gayu hoya, vacanathI kharAba bhASaNa thayuM hoya, temaja DAyAthI kharAba ceSTA thaI hoya, tathA iryApathamAM pravRtti karatA (mArge cAlatA) je kathA kahevAI gaI hoya, bhASAsamitimA je gRhasthanI bhASA
Page #300
--------------------------------------------------------------------------
________________ 238 aupapAtikato se kiM taM pAyacchitte ? pAyacchitte-dasavihe paNNatte, taM jahA-AloyaNArihe 1, paDikamaNArihe 2, tadubhayArihe 3, vivetaprAyazcittam / prAyazcitta kiMsvarUpa phativipaJceti pRcchati, uttaramAha-'pAyacchitte dasaviha , paNNatte' prAyazcitta dazavidha pranAm-prAya =pApa, tasmAt citta-jIva zodhayatikarmamalina vimalIkarotIti prAyazcittamiti / yadvA-prAyobAhulyena cittamantaHkaraNa svena svarUpeNa asmin sati bhavati iti prAyazcittam-anuSTAnavizeSa / savarAderapi tathaivAtmana zuddhikaraNAt prAyograhaNamiti / asya dazavidhatva darzayati'ta jahA' tadyathA-'AloyaNArihe' AlocanAIm-AlocanA gussamIpe pApasya nivedana, tAvanmAtreNaiva yasya pApasya zuddhistadAlocanAham / AlocanA=gurunivedanA vizuddhaye vyutsarga / (se ki ta pAyacchitte) prAyazcitta kitane prakAra kA hai|-(paaynuitte dasavihe paNNatte)- prAyazcitta 10 prakArakA hai / (ta jahA) ve prakAra ye haiM(AloyaNArihe paDikkamaNArihe tadubhayArihe virvagArihe viusaggArihe tArihe cheyArihe mUlArihe aNavaThThappArihe pAraciyArihe) karmoM se malina citta-jIvakA zodhana jisase hotA hai, athavA jisake hone para prAya karake anta karaNa apane svarUpa meM sthita hotA hai, vaha prAyazcitta hai / savarAdika se bhI AtmA kI zuddhi hotI hai isaliye unase ise pRthak karaneke liye prAyazcitta meM 'prAya' zadakA prayoga huA hai / isa me prathama prAyazcitta AlocanAI hotA hai / gura ke samIpa pApoM kA nivedana karanA isakA nAma AlocanA hai / isa AlocanAmAtra se jisa pApa kI zuddhi ho jAtI hai vaha AlocanArha vyutsarga (se kiM ta pAyaccttei) prAyazcitta sAmAnA cha ? (pAyacchitte dasavihe paNNatte) -prAyazcitta 10 mAranA cha (ta jahA) te mA prA che(AloyaNArihe paDikamaNArihe tadubhayArihe vivegArihe viusaggArihe tavArihe cheyArihe mUlArihe aNavaDhappArihe pAraciyArihe, se ta pAyacchitte) 4bhAthI bhalina thayelA cittanuM saMzodhana jenAthI thAya che athavA je thavAthI prAya ata karaNa pitAnA svarUpamAM AvI jAya che te prAyazcita che sa varAdikathI paNa AtmAnI zuddhi thAya che tethI tenAthI Ane judu karavA mATe prAyazcittamAM gAya vAda lIdhe che AmAM prathama prAyazcitta AlocanAhaM thAya che gurUnI pAse pApanuM nivedana karavuM tenuM nAma AlocanA che A AlocanAmAtrathI je pApanI zuddhi thaI jAya che te AlocanAtuM prAyazcitta che bhikSAcaryA
Page #301
--------------------------------------------------------------------------
________________ 249 ___ pIyUSayapiNI-TokA sa 30 prAyazcittabhedavarNanam gArihe 4, viussaggArihe 5, tavArihe 6,chedArihe 7, mUlArihe 8, aNavaTTappArihe 9, pAraMciyArihe 10 se ta pAyacchittai / __ yogyam / / 'vivegaarihe| vivekA'ham-viveka-anepaNIyabhaktAdiparityAga , tadarham / 4 / 'viumsaggArihe' yumagA'ham-yusarga =kAyosarga , tadyogyam 5 / 'tavArihe' tapo'Im-tapa =namaskArasahitakAlAdArabhya paNmAsaparyantamanazanama, tara kasyApi tapaso yogya tapoma-atAcAra , tadvizodhakatvAt prAyazcittamapi tapo'Imucyate iti NE 'TedArihe' regahama-roTa -nipaJcakAdArabhya paNmAsaparyanta sAdhuparyAyasya nyUna tAkagNa, taham 191 'mUlArihe' mUlA'ham-mUla-punarvatasyopasthApanam-punIkSAropaNam , tadaham / 8 / 'aNavaTuppArihe' anavasthApyA'ham-yasmin Asevite ka cana kAla batapu anavasthApya kRpA pazcAttapacIrNatayA tadopoparato matepu sthApyate tadanavasthApyArIm / yogya hotA hai vaha tadubhayAI prAyazcitta hai 3 / (vivegArihe) aneSaNIya bhaktAdika kA parityAga karanA viveka hai, isake yogya jo prAyazcitta hai vaha vivekAI prAyazcitta hai 4 / (viusaggArihe) vyusarga ganda kA artha kAyosarga hai / isake yogya prAyazcitta kA nAma vyusagArha prAyazcitta hai 5 / (tavArihe) jo prAyazcitta tapasyA ke yogya hotA hai vaha tapo'I prAyazcitta hai| yaha prAyazcitta nokArasI se lekara u mAsa taka hotA hai 6 / (udArihe) sAdhupayAya me pA~ca dinase lekara u mAsa taka kI sAdhuparyAya ko nyUnatA karanA chedAI prAyazcitta hai 71 (mUlArihe ) jo prAyazcitta puna dIkSA AropaNa ke yogya hotA hai vaha mUlAI prAyazcitta hai 8 / ( aNavadrappAriha) jisa dopake sevana karane para mayamIjana kucha kAla taka mahAnatoM ke viSaya me anavasthApita alaga-kara diye jAte hai, pratibhA, ye annane yogya hoya chetalayA prAyazcitta cha 3 (vivegArihe) ane paNIya bhejana Adikane parityAga karavo te viveka che tene egya je prAyazcitta cha vivAha prAyazcitta cha 4 (viusaggArihe) vyutsama shaahne| artha matsarga che tene cagya prAyazcittanuM nAma vyutsargAtuM prAyazcitta che 5 (tavArihe) 2 prAyazcitta tapanyAne yojya DAya chate tapAI prAyazcitta che mA prAyazcitta narasIthI sadhana . bhAsa sudhI thAya 1. (cheyArihe) sAdhupAyamA pAca divasathI laIne cha mAsa sudhInI sAdhuparyAyanI nyUnatA 42vI te hAI prAyazcitta cha 7 (mUlArihe) 2 prAyazcitta zrIna hIkSA yAropaNane yogya khAya te bhUdA prAyazcitta cha 8 (annpttttppaarihe| doSanu sevana karavAthI e yamI jana keTalAka kALa sudhI mahAvratanA viSayamAM
Page #302
--------------------------------------------------------------------------
________________ 240 aupapAtikapatre muccai svarega vA, anyathA sAvayavacanana bhASeta, tavA-pagAyA bhaktapAnagavepagavelAyAmanupayukta sadopamAhArAnika gRhagIyAt, tathA sahasA'nAbhogato vA bhANDopakaraNasyAdAna nikSepa pramArjana pratilekhana ca kuyAt , tathA apratyupesite sthaNDila uccArAdInA pariSThApana sahasA'nAbhogato vA kuryAt / upalakSagametat-tena yadi catuvidhA vikathA, kodhAdaya kapAyA , zandAdivipayepyAsaktivA sahasA'nAbhogato yA kRtA syAt, tadA eteSu sarveSu sthAneSu mithyAduSkRtapradAnalakSaNa prAyazcitta, tatha pUrvavat kAraNe kAryopa cArAtpratikramaNAhamityucyate / 2 / 'tadubhayArihe' tadubhayAIm-AlocanApratikramaNomaya anatara uccasvara se vacanakI pravRtti ho gaI ho, yA sAvadhavacana nikala gayA ho, eSaNAsamiti meM-bhaktapAnagaveSaNa ke kAla me anupayukta hokara yadi sadoSa AhAra grahaNa karane meM AgayA ho, anAbhoga se anupayoga se athavA sahasAkAra se bhANDopakaraNa kA AdAna eva nikSepaNa, pramArjana yA pratilesana ho gayA ho, tathA apratyupekSita sthaDila meM uccAra AdikA pariSThApana sahasAkAra se yA anAbhoga se kara diyA gayA ho, isI taraha yadi sahasAkAra se eva anAbhoga se cAra vikathAoM ma, cAra krodhAdika kapAyoM meM, eva zabdAdi pAca indriyoM ke viSayoM me Asakti ho gai ho to ina samasta sthAno meM " mere duSkRta mithyA ho" isa prakAra mithyAduSkRtapradAnasvarUpa yaha pratikramaga prAyazcitta hai| pahile kI taraha yaha prAyazcitta bhA kAraga me kArya ke upacAra se pratikramaNAI kahA gayA hai 2 / (tadubhayArihe ) jo prAyazcitta AlocanA evaM pratikramaga ina donoM ke anusAra athavA prahararAtri vItyA pachI ucA svarathI vacana belAI gayuM hoya, athavA sAvadya vacana nIkaLI gayuM hoya, eSaNasamitimA-AhArapANInA gaSaNa kAlamA anupayukta thaIne je sadeSa AhAra grahaNa karavAmAM AvI gayo hoya, anAgathI athavA acAnaka bhADepakaraNanA AdAna temaja nikSe paNa. pramArjana athavA pratilekhana thaI gayuM hoya, tathA apratyupekSita stha DilamA uccAra Adinu pariSThApana sahakArathI ke anAgathI (acAnaka ke anA gathI) karAI gayuM hoya, evI ja rIte je sahasAkArathI ke anAgathI cAra vikathAomA, cAra krodhAdika kakSAmA, temaja zabdAdi pAca indrionA viSayomA Asakti thaI gaI hoya to e badhA sthAnemA "mArU duSkRta mithyA thAo" e prakAre mithyAduSkRtapradAnasvarUpa A pratikamaNa-prAya zcita che pahelAnI peThe A prAyazcitta paNa kAraNamAM kAryanA upacArathI pratibha vAya cha 2 (tadubhayArihe)2 prAyazcitta mAvAyana tabhara
Page #303
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNI-TIkA su. 30 prAyazcittabhedavarNanam 243 tadanantara vrata sthApyate / mahananAdiguNayukta evAnavasthApya kriyate, anyasya tu mUlameva dIyate / sahananAdiguNayukto'pi yadi ananyasAdhyakulgaNasaGghakAryakArI bahujanasAdhyakAryakAra| vA bhavet, tarhi dviniyo'pyananasthApya yaha gussAt saGghasAkSitayA ca stoka stokatara vA mAsadvaya mAmaikamAna vA anavasthApyatapo vahat / yadvA -- caturnidhAdhArabhUto'ya paramabhaka svayameva tapazrayAdinA'narasthApyagovyamatAcAramala kSAlayiSyatIti kRtvA sarva muJcet = anavasthApyatapo na kArayeti / aura uSTa se nAraha kA / isa prakAra tapasyA karane ke bAda vaha sAdhu mahAtratA ma sthApita kiyA jAtA hai / sahananAdiguNayukta ho isa prAyazcitta ke adhikArI hai / dUsare ko to mUlAI prAyacitta hI diyA jAtA hai / mhananAdiguNayukta sAdhu yadi dUsaroM se asAtha aise kucha gaga sagha ke kArya karanevAlA ho, athavA kula gaNa sagha kA jo kArya bahujanasAya ho usa kArya ko vaha akele hI karanevAlA ho to aise AzAtanA'nacasthApya aura pratisenA'navasthApya sAdhu ke liye saMghakI sAkSI me guske musa se stoka - mAsa kA, athanA stokatara ekamAsa kA tapa diyA jAtA hai / tadanantara vaha mahAnatoM meM sthApita kiyA jAtA hai / athavA yadi koi sAdhu caturvidha sagha kA AdhAra ho, paramabhaka ho, vaha svayamena tapasyA karake anavasthApya tapa ke dvArA vizodhanIya pApamala kA prakSAlana kara legA, aisA vizvAma ho, to aise sAdhu kA anavasthAsya prAyavitta nahIM diyA jAtA hai / A prAyaAitta jaghanyathI eka vastu thAya che ane utkRSTathI khAra varSanu thAya che A prakAre tapasyA karyA pachI te sAdhu mahAtamA Apita karAya che. sahananAdiguNayukta ja te prAyazcittanA adhikArI che. bIjAne teA mUlA prAyazcitta ja apAya che sahananAddiguNayukta sAdhu jo khIjAthI asAdhya (na ane ) evA kula gaNa sa ghanA kArya karavAvALA hAya athavA kula gaNu maghanA je kAya mahujanasAdhya hAya, evA tAIne te eTale ja karavAvALA heya te evA AzAtanAnavasthApya ane prati-vanAnavasthApya sAdhune mATe maghanI sAkSImA gurUnA mukhathI htAe mAsanu, athavA mtA-tara--eka mAsanu tapa apAya che tyAra pachI te mahAvratAmA sthApita karAya che athavA je koi sAdhu caturvidha saghane AdhAra hAya, paramabhadraka hAya, te pote ja tapA karIne anavasthApya tapa dvArA vizeAdhanIya pApamala dheAI nAkhaze golo viza e... to sevA bhAvane navabhthAya prAyazcitta adhAtu nathI/
Page #304
--------------------------------------------------------------------------
________________ rakara striilingk aya bhAva -anavasthApyo dvinidho bhavati-AzAtanA'napasthApya , pratisevanAnavasthApya ceti / tatra tIrthakara-gha-zrutA ''cAryo--pAdhyAya-gaNadhara-mahardvikAna AzAtayan anavasthApyAhanAmaka navama prAyazcitta prApnoti / sa jagha yena paNmAsAn utkarpata mAsara yAvata tapa kurvan AzAtanatapo'navasthApya kartavya / tAvatA ca tapasA kSapitA''gAtanAnanitakarma vAdUrgha mahAnatepu sthApyate / pratisevanAnavasthApyastu sAdharmikAjyadhArmikarastustainyAbhyA hastatAlAdibhizca bhavati / sa ca jagha yato varSam utkRSTato dvAdaza varSANi tapa kurvan bhavati, eva puna usa doSa ke nivAraNa ke liye tapasyA meM lagAye jAte hai, isa prakAra jaba tapase usa doSakI pUrNatayA zuddhi ho jAtI he taba Topoparata ve sayamI mahAnatA meM sthApita kara diye jAte hai / isa prakAra ke prAyazcitta kA nAma anavasyApyAha hai, matalaya isakA yaha hai-anarasthApya do prakArakA hotA hai-1 AgAtanAnavasthApya, 2 pratisevanAnavasthApya / jo tIrthakara, magha, zruta, AcArya, upA yAya, gagadhara eva ladhidhAriyoM kI AzAtanA karatA hai esA sayamI isa anavasthApyAI nAmaka narama prAyazcitta kA bhAgI hotA hai / inase AzA tanAjanya doSa kI zuddhi ke liye jaghanya se chahamAha taka, aura utkRSTa se eka varSa taka tapa karAyA jAtA hai| itane tapa se AzAtanAjaya dopa kI jaba zuddhi ho jAtI hai tara bAda me vaha sAdhu mahAvratoM me sthApita kara diyA jAtA hai| jo svadharmI aura anyadharmI kI vastu curAtA hai, athavA dayArahita buddhi se thappaDa Adi mAratA hai, use pratisevanA'navasthApyAI prAyazcitta karanA paDatA hai / yaha prAyazcitta jagha ya se eka varSa kA hotA hai, anavasthApita karavAmAM Ave che, temaja pAchA te doSanA nivAraNa mATe tapa syAmA lagADavAmAM Ave che, e prakAre jyAre tapasevanathI doSanI saMpUrNa zuddhi thaI jAya che tyAre depo parata (doSamukta) te sayamI mahAvratomAM sthApita karavAmA Ave che A prakAranA prAyazcittanuM nAma anavasthApyAha che enI matalaba e che ke-anavasthApya be prakAranA thAya che 1 AzA tanAvasthApya ane 2 pratisevanAnavasthApya je tIrthakara, sa dha, zrata, AcArya, upAdhyAya, gaNadhara, temaja labdhidhArionI AzAtanA kare che, evA sa yamI anavasthApyAha nAmanAM navamA prAyazcittanA bhAgI thAya che tenAthI AzAtanAjanya dezanI zuddhine mATe jaghanyathI cha mahinA sudhI ane utkRSTathI eka varSa sudhI tapa karAya che eTalA tapathI AzAtanAjanya dezanI jyAre zaddhi thaI jAya che tyAra bAda te sAdhu mahAvratamA sthApita karI devAya che je sAdhamInI ane anyadhamanI vastune corI le che, athavA dayArahita buddhithI lAka Adi mAre che tene pratisevanAnavasthApyAI prAyojItta karavuM paDe che
Page #305
--------------------------------------------------------------------------
________________ - pIyUpaSiNI TokA ra 30 prAyazittabhedayarNanam 245 dina pratilegA, na cAra bhAvanA pranilayAya yati / bhaktapAnamasmai na deya, nApyasmAdgrAhyam , anena sArdhaM gopaveSTavyam, na cApyanena se-kamagnyA bhoktavyam, anena sArdhaM kimapi na kaarymiti|" aya nIsita sAdhu kanTate, ena na ko'pi candate, grIme caturthapaSTApTamAni, gigire paSTASTamadazamAni, vapAmpaTamanyAmadATagAni jagha yama yamo raTAni, pAragame ca nirlepa , evarUpa muzvara tapazcarati / asya gauna saha pAsa ephore kopAzraye ekasmina pArzve zeSamAdhuparibhogyapradaze pate, napAlpanAnAni ropaagi| rogATI samupane sati rogAdinivRttiparyanta isake upakaraNa kI pratilepanA tuma loga mata karanA, yaha bhI tuma logaki upakaraNa kI pratilekhanA nahIM karegA, na tuma loga ime bhaktapAna do, na isase bhaktapAna lo, na isake sAtha vaTho, na isake sAtha eka maNDalA ma AhArAti karo, aura na isakA sahakAra lekara koI aya kArya kro|" yaha mAdhu napadAkSita sAdhu kI vandanA karatA hai, isako vandanA koI mA nahIM karatA / yaha sAdhu prApma Rtu ma-jaghanya se upapAsa, ma yama se velA, aura utkRSTa se telA karatA hai, zizira Rtu me-jadhaya se belA, ma yama se telA aura utkRSTa se caulA karatA hai, para vapA matu ma-jadhanya se telA, madhyama se colA aura ukRSTa se paeNcolA karatA hai, pAraNA ma vikRtivarjita AhAra letA hai| anAsthApyaprAyazcittI isa prakAra kA duSkara tapa karatA hai| isa sAdhu ko anya sAdhuoM ke vasatiyogya pradeza meM rahanA kalpatA hai / yaha gaccha ke sAtha ekakSetra ma, eka upAzraya ma, eka hI pArka meM raha sakatA hai, kintu isako Alpana (vAtacIta) Adi nahIM upakaraNanI pratilekhanA tamAre na karavI te paNa tamArA upakaraNanI pratilekhanA nahi kare na tamAre tene AhArapANI devA ke na tenI pAsethI AhArapANI levA ne tenI sAthe besavu, na tenI sAthe ekama DalImAM AhAra Adi karavA ane na tene sahakAra laIne koI anya kArya karavu' A sAdhu nava dIkSita sAdhunI vadanA kare che, tenI vedanA kaI paNa karatu nathI A sAdhu grISmaRtumAM jaghanyathI upavAsa, madhyamathI belA, ane utkRSTathI tevA kare che, ziziraRtumAM jaghanyathI belA, madhyamathI telA ane utkRSTathI caulA kare che, temaja varSARtumAM jaghanyathI tela, mavyamathI caulA ane utkRSTathI pacelA kare che pAraNAmA vikRtivarjita AhAra le che anavasthApyaprAyazcittI A prakAranuM duSkara tapa kare che A sAdhune anya sAdhuonA vasatigya pradezamAM rahevuM kahyuM che te gajhanI sAthe eka kSetramAM, eka upAzrayamA, eka ja pArthamAM rahI zake che paraMtu tene Alapana (vAtacIta) Adi pata
Page #306
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikasUtre kSetrakAlamAtrapu anavasthApya taponidhiracyata-anavasthApyaprAyathitI mAu prastapu gurusamIpe saralabhAvena svAticAramAlocayati / AlocanA'natara guru kAyo sarga kArayati, tathAhiairyApathika samagrA zrAvayati, 'tasmuttarIkaraNeNa' hatyArabhya yAvat- 'appANa nosirAmi' iti paThitvA kAyorge vAradvaya caturviMzatistavamanucinya pArathinA punazcaturitistayamucAyAcArya sAdhUnAmanya varati - "po'navasthApyo munistapa pratipadyate, epa yuSNAnAlaviSyati, yuSmAbhirapi nAlapanIya, epa sunArthaM zarIravArtA musAtArUpA vA na prakSyati, yugmAbhirapi na praSTavya, pariSThApanAdikamasya bhavadbhirna kartavyam, na cA'ya bhavatA kariSyati / upakaraNamasya bhava 244 ana anavasthApyaprAyacitta kI vidhi kahate hai - ananasthApya prAyazcitta lene vAlA sAdhu prazasta dravya kSetra kAla bhAvame guru ke nikaTa sarala bhAnase apane atIcAroM kI AlocanA karatA hai / jaba vaha AlocanA kara cukatA hai tana guru mahArAja use kAyotsarga karavAte haiM / vaha isa prakAra hai - guru mahArAja pahale samagra IryApathikI sunAte hai, phira 'tasmuttarIkaraNeNa ' yahA se lekara "appANa vosirAmi " yahA~ taka paDhakara kAyotsarga meM do vAra catuvizatistava kI anucintanA kara, pAla kara, phira ekavAra caturviMzatistava kA uccAraNa karate hai, aura AcArya tathA sAdhuoM ko bulAkara isa prakAra kahate hai - "yaha ananasthApya muni tapasyA kara rahA hai, yaha na tuma logoM se bolegA, na tuma loga isase bolanA / yaha tuma logoM se sUnArtha aura zarIra kI sukhazAtA Adi nahIM pUchegA, tuma loga bhI isa se mata pUchanA | isakI pariSThApanikA Adi tuma loga mata karanA, yaha bhI tuma logoM kI nahIM karegA / have anavasthA prAyazcittanI vidhi kahe che anavasthApya prAyazcitta levAvALA sAdhu prazasta dravya kSetra DhAla ane bhAvamA gurUnI pAse saralabhAvathI petAnA atIcArAnI AleAcanA kare che jyAre te AleAcanA karI le che tyAre gurU mahArAja tene kAryotsarga karAve che te A prakAre che-gurU mahArAja pahelA samagra IryopathikI sabhaLAve che pachI ' tassuttarIkaraNeNa' aDDI thI sardhane ' appANa vosirAmi' maDI sudhI bhaNIne kAceAtsa mA caturvizatistavanI anucitanA karIne, pALIne, pachI caturvizatistavanuM uccAraNa kare che, ane AcArya tathA sAdhuene khelAvIne A prakAre kahe che A anavasthApya muni tapasyA karI rahyo che, te na tA tamArI sAthe khelaze ane na tamAre ene melAvavA e tamAne sUtrA ane zarIranI sukhazAtA Adi nahi pUche ane tamAre paNu tene puchyu nahi tenI pariSThAnikA Aphri tamAre na karavI ane te paNa tamArI nahi kare tenA
Page #307
--------------------------------------------------------------------------
________________ 27 - pIyUSaNio -TIkA sU. 30 prAyadhittabhedayarNanam AzAtanApArAvika / tasya pAgacikAInAmaka dAma prAyazcitta prAmoni / ma jaghanyena paramAsAn, jkarpato dvArA mAsAn gacchato ni mAgitastapasi niTani / pratisevanApAgacikaniniya -duSTa, pramatta , ayonya kunAga ceni / tara duSTo dvipipa-kapAyaduSTo, viSayaduSTaceti / tara kapAyaduSTo dvividha svapanadura, parapasaduSTazca / atra caturbhagI, tadyathA-svapana svapajhe duSTa 1, svapakSa parapajhe duSTa 2, parapakSa svapajhe dura 3, parapasa parapase duSTa 4 / pramabhane-mRtagusdantamantraka 1,gurugalamartaka 2, nekonAtaka 3, rantairdezA 4, dayAhAnyuTAharaNAni / dvitIyabhar3erAjAdigRtasthavadhaka 2, tRtIye-yathA kanApi gRhasthAvasthAyA nAde parAjita kazcid AsIt, karatA hai vaha 'AgAtanApArAzcika' hai| ise pArAzcikAI' nAmaka dazavA~ prAyazcitta diyA jAtA hai| yaha jaghanya se u mAma taka aura ukRSTa se nAraha mAsa taka gaccha se bahiSkRta hokara tapasyA karatA hai| 'pratisevanApArAzcika' tIna prakAra kA hotA hai| ve prakAra ye hai-(1) duSTa, (2) pramatta aura (3) anyo'nykurvaann| inama 'duSTa' do prakAra kA hotA hai-(1) kapAyaduSTa aura (2) viSayaduSTa / kapAyaduSTa do prakAra kA hai-(1) svapanaduSTa aura (2) prpkssdusstt| yahA~ para caturbhaGgI hotI hai| caturbhagA kA prakAra isa prakAra hai-(1) svapakSa, svapakSa ma duSTa-sAdhuoM se dvepa karanevAlA sAdhu / isakA udAharaNa hai-mRta guru kA dA~ta pATanevAlA, mRta gura kA gardana mageDanevAlA, mata guru tathA mAdhu kI A~khoM ko nikAlanevAlA, dA~tA se sAdhu ko kATanevAlA-mAdhu / (2) svapakSa-parapakSa ma duSTagRhasyoM se depa karanevAlA sAdhu / isakA udAharaNa hai-rAjA Adi gRhasyoM kA vadha thata, AcArya, gaNadhara ane labdhidhArInI AzAtanA kare che te "AzAtanApArAcike che tene pArAcitAha nAmanu dazamuM prAyazcitta devAya che e jaghanyathI cha mAsa sudhI ane utkRSTI bAra mAsa sudhI gacchathI bahiSkRta thaIne tapasyA kare che " prativanApAgaci" traNa prakAranA vAya che te A bAre cha-(1) hue, (2) prbh| mane (3) anyo'nya temA 'haTa' be prakAranA thAya che (1) pAdui ane (2) viSaya DAyadu be prakAranA -(1) svapakSa ane (2) parapalaNa ahI caturbhagI thAya che caturbha gInA prakAra Ama -(1) svapakSa, svapakSamA duSTasAdhuone dveSa karavAvALe sAdhu tenuM udAharaNa marelA gunA dAta pADavAvALa, marelA gurUnI garadana maDavAvALa, malA guru tathA sAdhunI Akhe kADhI levAvALa, dAtethI sAdhune baTakA bharavAvALo sAdhu (2) svapala, pa5kSamA du-gRhone hepa karavAvALe sAdha tenuM udAharaNa che gajA Adi gRhone vadha 8ravA
Page #308
--------------------------------------------------------------------------
________________ 246 aupapAtisUtre tadvaiyAvRtya karaNIya, tasminnivRtte sati punastapasi masthApya / iti majhepato'nanasthApyatapovidhi / ida navama prAyazcittam |9| 'pAraciyArihe' pArAcikArDam pAra tIra tapasA'parAdhasya atigacchati tato dIkSyate ya sa pArAcI, sa eva pArAcika, tasya yadahaM tat pArAcikA dAma prAyazcittam / yadvA-pAramanta prAyazcittAnA tata utkRSTataraprAyazcittAbhAvAt aJcati gacchatIyenazIla sAdhu pArAcikastadahaM prAyazcittam |10| pArAzcika sakSepato dvividha-AgAtanApArAcika, prati sevanApArAJcikazceti / tana-tIrthaMkara - sagha - zrutAcArya - gaNadhara - maharddhikAna AzAtayati yasa kalpatA hai| yadi usa sAdhu ko rogAdi ho jAya to janataka rogAdi kA nivRtti na ho tabataka aya sAdhu usakI vaiyAvRttya kara sakate haiN| jana vaha sAdhu roga se nirmukta ho jAya to phira usase tapasyA karAnI cAhiye | yaha anavasthApyArha nAmaka navamA prAyazcitta huA / 'pAraciyArihe' jo sAdhu tapa ke dvArA apane kiye hue aparAdha ko pAra karatA hai, arthAt aparAdhajanita pApase mukta hotA hai, phira use dIkSA dI jAtI hai, vaha sAdhu 'pArAJcika' hai / usa sAdhu ko pApacigodhanArtha jo prAyazcitta diyA jAtA hai, vaha ' pArAcikAI ' prAyazcita hai / athavA jo sAdhu utkRSTatara anya prAya zcitta ke na hone ke kAraNa mAtra atima prAyazcitta kA adhikArI hotA hai vaha ' pArAzcika' kahA jAtA hai / usa atima prAyazcitta ko 'pArAcikAha' kahate hai / pArAJcika mAdhu do prakAra kA hai - pahalA AzAtanApArAJcika, dUsarA pratisevanA pArAJcika / jo tArthakara, sagha, zruta, AcArya, gaNadhara aura labdhidhArI kI AgAtanA nathI je te sAdhune rAgAdi thaI jAya te jyA sudhI rAgAdinI nivRtti na thAya tyA sudhI anya sAdhu tenu vaiyAvRttva karI zake che jyAre te sAdhu rAgathI nimukta thaI jAya tyAra pachI tenI pAse tapasyA karAvavI joIe . A anavasthApyAhu nAmanuM navamuM prAyazcitta thayu 'pAraciyArihe' ne mAdhu tapadvArA pote narelA aparAdhane pAra ure che arthAt aparAdhanita pApathI mukta thAya che tene tyAra pachI dIkSA devAya che te sAdhu 'pArAcika' che te sAdhune pAyavizeodhanArthaM ne prAyazcitta hevAya che te 'pArAcikA hai ' prAyazcitta che, athavA je sAdhu utkRSTatara anya prAyazcitta na hovAnA kAraNa mAtrathI atima prAyazcittane adhikArI che te vakti' kahevAya che te matibha prAyazcittane 'pArAvikArha' hevAya he pArAtri sAdhu me aAranA pahelA AzAtanApArAcika, khInta pratisevanApArAcika je tIthaeN kara, sagha,
Page #309
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyapaSiNI-TIkA. sa 30 prAyadhisabhedavarNanam 249 pArAcikAI prAyazcitta kartavyam / tata sAdhuvepaparityAgena ma gurunidezata kapardikA vaNigbhyo yAciyA gurave prayati, tato gururmunivepa dattvA dIkSA radAti / pArAzcikatapovidhAna prAguktAnavasthApyatapopad grIme caturthapaSThApTamAni, zizire paTATamadazamAni, varSAsvaSTamadazamadvAdazAni jaghanyamayamokRSTAni, pAraNake ca nirlepa iti / dvitAyabhaGge'pi cAnuparata prathamabhagavat sAdhuveSApahAreNa gacchAda vahiSkaraNIya , uparaaise sAdhu ko guru pArAJcikAI prAyazcitta deN| aisA sAdhu sAdhuvepa kA parityAga kara zira ke Upara kapaDA bA~dhakara guru kI AnA se bAjAra meM jAkara vyApAriyoM se apanA pApanivetnapUrvaka eka eka kauDo mA~gatA hai, mA~ga kara una kauDiyoM ko guru mahArAja ko digvalAtA hai / tara gura mahArAja use muniveSa dekara phira se dIkSA dete hai| pArAJcika tapa kA vidhAna pUrvokta anavasthApya tapa ke samAna hai| isa tapasyA me vaha sAdhu prApma Rtu meM jaghaya se upapAsa, madhyama se velA, utkRSTa se telA, zizira Rtu meM nadhaya se se velA, madhyama se telA, utkRSTa se caulA, aura varSA Rtu meM jaghanya se telA, madhyama se caulA, utkRSTa se pacolA karatA hai| pAraNA meM vikRtivarjita AhAra letA hai| dvitIyamana meM jo sAdhu anuparata hai arthAt rAjA Adi gRhasthoM ke ghAtarUpa vyApAra se nivRtta nahIM hotA hai, aise sAdhu kA sAdhuvepa chInakara guru mahArAja use gaccha se nikAla de| jo sAdhu rAjAdika gRhastha ke ghAtarUpa vyApAra sAdhu dAta pADavA Adi dukathI nivRtta thaI jAya che ane niyama kare che ke- have huM pharIne evuM kAma nahi kare evA sAdhune gurU pArAcikAI prAyazcitta Ape e sAdhu, sAdhune veva choDI daI ziranA upara kapaDu bAdhI gurUnI AjJA laI bajAramA jAya che ane vyApArIonI pAse pitAnuM pApanuM nivedana karI eka eka keDI mAge che mAgIne te keDiene gurU mahArAjane batAve che tyAre gurU mahArAja tene muniveSa ApIne pharIne dIkSA Ape che pArAcika tapanu vidhAna AgaLa kahela anavasthApya tapanA samAna che A tapasyAmAM te sAdhu grISmaRtumAM jaghanyathI upavAsa, madhyamathI belA, utkRSTathI telA, ziziraRtumAM jaghanyathI belA, madhyamathI telA, utkRSThathI caulA, ane varSARtumA jaghanyathI telA, madhyamathI caulA, utkRSTathI pacolA kare che pAraNAmAM vikRtivajita AhAra le che dvitIyabha gamA-je sAdhu anuparata hoya arthAta rAjA Adi gRhasthAnA ghAtarUpa vyApArathI nivRtta thatuM nathI, evA sAdhune sAdhuveSa chInavI laIne
Page #310
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 248 aupapAtikasatre sa tasya gRhasthAvasthAyA vijayina sArvariko jAta , gayA kadakumArasya pAlaka iti / 3 / yo rAjo yuparAjasya vA vadhaka sa caturthabhanAntargata / anAmitatvAt vadhaka parapakSa , rAjA tu parapakSa evAsti / 4 / prathamabhaGge yo'nuparata sa prAyazcittAnaI , tasmAt tasya sAdhuvapamapaTTaya guruNA bahirnissAraNa karaNIyam, yastUparata 'punarnava kariSyAmI' ti pratijAnAti tasya taporUpa karanevAlA sAdhu / (3) parapakSa, svapakSa me duSTa-sAdhu se dvepa karanavAlA gRhastha / isakA udAharaNa isa prakAra hai-kisI sAdhuna gRhasthAvasthA ma vAdaninAda ma krimI ko parAjita kiyA thaa| parAjita manuSya usakA vairI ho gyaa| bAda meM vijayI manuSyane dIkSA lekara sAdhutva ko aGgIkAra kiyA, usa samaya parAjita manuSya tItra vairAnubadha ke kAraNa usa sAdhu ko mAra ddaalaa| jaise-pAlakane skandaka Adi paoNcasau muniyoM ko mAra ddaalaa| tathA (4) parapakSa-parapakSa me duSTa-gRhasya se dvepa karanevAlA gRhastha / isakA udAharaNa hai-rAjA vA yuvarAja kA vadha karanevAlA gRhastha / hatyA karanevAlA adIkSita hone ke kAraNa parapakSA hai, rAjA Adi to parapakSI hai hI, isaliye yaha caturtha bhaGga kA udAharaNa hai| prathamabhaGga meM jo sAdhu anuparata hai, athAt mRtaguru ke dAta pADanA Adi duSkRtya se nivRtta nahIM hotA hai, vaha prAyazcitta kA adhikArI nahA hai| guru ko cAhiye ki aise sAdhu kA veSa chIna le, aura gaccha se usako nikAla de| jo sAdhu dAta pADanA Adi duSkRtyoM se nivRtta ho jAtA hai, aura pratijJA karatA he ki "mai aba phira kamA aisA kAma nahIM karU~gA" vALe sAdhu (3) parapakSa, svapakSamAM du-sAdhune dveSa karavAvALA gRhastha AnuM udAharaNa Ama che-oI sAdhue gRhasthAzramamAM vAdavivAdamAM keIne parAjita karyo hato parAjita mANasa tene verI thaI gaye pachI vijayI manuSya dIkSA laI sAdhutva agIkAra karyuM, te samaye parAjita manuSya tIvra vairAnuba dhane kAraNe te sAdhune mArI nAkhe jema, pAlake ska da. Adi pAse maniene mArI nAkhyA tathA (4) parapakSa, parapakSamAM duSTagRhasthAne dveSa karavAvALA gRhastha tenuM udAharaNa cherAjA athavA yuvarAjane vadha karavAvALA gRhastha hatyA karavAvALe adIkSita hevAne kAraNe parapakSI che, rAjA Adi te parapakSI che ja, AthI e caturtha bha ganuM udAharaNa che prathama bhAgamA-je sAdhu anuparata che arthAt marelA gurUnA data pADavA Adi duSkRtyathI nivRtta thato nathI te prAyazcittane adhikArI nathI gurUe evA sAdhano veSa chInavI levo joIe ane ga7thI tene bahiSkAra karavo joIe je
Page #311
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSapiNI TIkA ra 30 prAyacittabhedayarNanama 251 parapakSa parapase dRSTa tana-bAlAyA taraNyA ga sA vyA ya mAdhurdaSTa golabhagakAraka, ma prathamo bhaga / mAgya yAtaggRhiNyAma yatAyikAyA vA ayupapana iti dvitAya / garasyo nAlAyA taracyA yA sA yAra yupapana dani tRtIya / gRhamyo gahasthAyAmiti caturya / ra viSaya duppA'pi catuSiyo mana ya / tA-prathamabhane vartamAna yo'nuparata ma riGgapAganika kartavya -sAdhuvepApahAga maIyA gAda sahiSkaraNIya / yastaparata -upazAnta 'punanava kariSyAmI'-ti pratijAnAti, tara pAganikAha tapArUpa prAyazcitta kAgyati tata sAdhuvepamanapa ya nAkSApradAna parna gam upptm| vipaya 'pTagya pAracisvapipAnAbhAgAta / paratArthira sAmrA se vyabhicAra kagnabAga mAtra / (3) parapasa, svapala ma duSTavAlA yA tara / sAnA kA lAbhaga karanavAlA gasya / (4) parapana, parapakSa meM duSTa-gRhasya khA ke mAtha vyabhicAra gna vAlA gRTamya / viSayaduSTake ye cAra bhaGga hue| unama prathamabhaGga meM vartamAna sAvu apane karma me nivRtta na ho to gura umo liMgapArAzcika kara deM, amAt-sA sAmuvepa le le, aura umA gaccha se sarvathA vahiSkAra kara de / jo sAdhu apana dArma se nivRtta eva upagAnta hokara aimI pratijJA kare ki "me aba phira kabhI bhI "mA naH / kA~gA" usako gura pAgazcikAI tapopa prAyazcitta dete hai| aise sAdhukA sAdhuvapa nahIM chAnA jAtA hai, mAna use nayI dAjJA dI jAtA hai / apane duppharma se nivRtta viSayadRSTa ke liye liGgapArAdhika kA vidhAna nahIM hai, athAt-usakA vepa nahIM DInA jAtA hai| parapalamAM darzayyAtaranI strI athavA paratIrthinI strIthI vyabhicAra karavAvALe sAdhu (3) papakSa, svapalamAM dag-bAlA athavA taNI sAdhvInu zIyaLa bha ga karavAvALA gRhastha (4) pampala, para5kSamAM dura-gRhastha strInI sApe vyabhicAra karavAvALe gRhastha viSayaNanA A cAra bha ga thayA temAM pragama bhAgamAM vartamAna sAdhu pitAnA duSkarmathI nivRtta na thAya te gurU tene li apAcita karI de, athAt tene sAdhu veva laI le ane ga7mAthI tene marpayA bajhAra karI de je sAdhu pitAnA duSkarmathI nivRtta tema ja upazAta thaIne evI pratijJA kare ke "ha have karIne kadI evu nahi karU" tene gurU pAcikAhanapara prAyazcitta Ape che evA sAdhune sAdhuveSa chInavI levA nathI mAtra tene navI dIlA apAya che pitAna, duSkamathI nivRtta viSayadAne mATe lipArAcinu vidhAna nathI arthAta tene veSa chInavI levA nathI
Page #312
--------------------------------------------------------------------------
________________ 250 aupapAtikam tazcet tarhi tasya na pArAzcikatapa karaNa, nApi ca sApApahAra , kiMtu punalAzApradAnamAna prAyazcittam / / tRtAyabhaGge caturthabhane ca-yadyatizayajJAnI 'upazato'yam' iti mayate, tanA padaza dIkSitu na kalpate, kitu anyasmina deze gavA dIkSA naannyaa| vipayaduSTo'pi pUrvavada dvividha -svapakSaduSTa , parapasadae ceti / tatrApi caturbhaGgItadyathA-svapakSa svapakSe duSTa 1, svapakSa parapakSe duSTa 2, parapala mApase duSTa 3, se nivRtta ho jAya to usase gura pArAdhika tapa nahA karAye, na umakA mAdhuveSa hI chIne, kitu use kSetrapArAzcika karake phira se nIkSA de, yaha usakA prAyazcitta hai / tRtIyabhaGga me-jo gRhastha sAdhu kA ghAtaka hai vaha yadi dAkSA lanA cAhe, guramahArAja ko vaha upazAta jAta ho to usa gurumahArAja ayadeza ma le jAkara dIkSA de| kyoM ki svadeza me isake liye dIkSA nahA kalapatA ha / caturthabhana mejo koI gRhastha, rAjA yuvarAja Adi gRhasya kA ghAtaka hai, vaha yadi dIkSA lenA cAhe aura guru mahArAja ko vaha upazAta mAlUma ho, to usako paradeza me le jAkara dIkSA de| svadeza me usake liye dAkSA nahA kalpatI hai| vipayaduSTa bhI pUrvavat do prakAra kA hotA hai-svapakSaduSTa aura parapakSaduSTa / yahA para bhI caturbhaGgI hai / vaha isa prakAra hai-(1) svapakSa, svapana me duSTa-bAlA yA taraNA sAdhvI kA zIla bhaGga karanevAlA sAdhu / (2) svapakSa, parapakSa me duSTa--zayyAtara kA strI yA gurU mahArAje tene gacchathI bahAra kara je sAdhu rAjadika gRhasthanA ghAtarUpa vyApArathI nivRtta thaI jA. te tene gurU pArAciTha tapa na karAve, na tene siMdhuzaSpaNa chInavI le, paraMtu tene kSetrapArAcika karIne pharIthI tene dIkSA Ape, e ja tenuM prAyazcitta che ma - tutIya gamA-je gRdustha sAdhune ghAtaka hoya te je dIkSA levA cAhe to atizayajJAnI gurUmahArAjane je te upazAta jaNAya te tene gurUmahArAja anya dezamAM laI jaIne dIkSA Ape kemake svadezamAM tene mATe dIlA kapatI nathI cata gamA-je kaI gRhastha, rAjA yuvarAja Adi gRhasthane ghAtaka haya, te je dIkSA levAne cAhe te tene paradezamAM laI jaIne dIkSA devI svadezamAM tene mATe dIkSA kaDapatI nathI viSayaduI paNa pUra pramANe be prakAranA thAya che svapakSaduSTa ane parapakSa -ahI paNa caturbha gI che te A prakAre che-(1) svapala, svapakSamA AlA athavA tarUNI sAbInuM zIyaLa bha ga karavAvALA sAdhu (2) navapala, 600
Page #313
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpaSiNI-TokA sU 30 prAyazcittabhadavarNanam 253 nagayAM yasmin gRhasthakula doSa upana , upansyate vA, tanAye mule praveSTu vAragIya / tathA-patra nirgamapravezayodvAramekamevAsti tara, tathA dvayogrAmayorapAntarAle yatra dvayAdigRhANA saniveza stanApi gamanAgamana vAraNAyam / aya kSetrapArAzcika ityucyate / dvividhe'pi duSTapArAzcika prathamabhaGgApikAra / zepAgi punardvitIyabhadgAdIni ziSyabuddhivaizayArtha pradarzitAni / atha pramattapArAdhika ucyate-syAnadinidrAvAna pramattapArAJcira , tasya sAmAnyarokavalAda dviguNa triguNa caturguNa vA cala bhavati, tasmAnasI guruNA eva prajJApanIya - saumya ! liTna muzca, cArita tara nAsti / yadyeva guruNA sAnunayamukta sAdhuvepa muzcati, tata jina grAmanagarAdi sthAnoM ma vihAra karatA hai vahA~ vihAra nahIM karane diyA jAtA hai / dvitAyabhaga ke mAdhu ko jisa ngr| ma, jisa kulameM usase Topa ho gayA aura hone kI bhAvanA hai, vahA nahIM jAne diyA jAtA hai, aura jahA~ nikalane tathA praveza karane kA dvAra eka hI hai vahI, tathA do gAvoM ke bIca meM jahA~ do tIna dhara vase hue hA~ vahA~ bhI, isa sAvu kA gamanAgamana roka liyA jAtA hai / yahI kSetrapArAzcika kahA jAtA hai| pratisevanApArAzcika ke duSTa nAmaka prathama bheda ke kapAyaduSTa aura pipayaduSTa ye do bheTa hue / ina donoM medoM meM prathama bhaGgakA hI yahA~ avikAra hai , kyoM ki prathama bhaGga meM hA pArAJcikAI prAyazcitta diyA jAtA hai / dvitIyabhaGga Adi to ziSyoM kI buddhi vizada ho, isaliye dikhalAye gaye hai| ana pramattapArAJcika kahate / tyAnarddhinidrAvAn sAdhu pramattapArAJcika hai / use sAmAnya logoM ke valase dviguNa, triguNa vA caturguNa bala hotA hai| aise sAdhu ko dvitIya bhaganA sAdhune, je nagarImAM je kuLamA tenAthI doSa thaI gayA hoya ane havAnI saMbhAvanA hoya tyAM javA devAtA nathI ane jyAM nIkaLa vAnuM tathA praveza karavAnuM dvAra eka ja hoya tyA, tathA be gAmanI vacce jyA be traNa ghara vaselA hoya tyAM paNa te sAdhunuM gamanAgamana rekavAmA Ave che, A ja kSetrapArAcika kahevAya che pratisevanApArAcikanA dui nAmanA prathama bhedanA kAyadu ane viSaya dui, e be prakAra thayA e banne prakAmAM prathama bha gane ja ahI adhikAra che, kemake prathama bhAgamAM ja pArAcikANuM prAyazcitta devAya che dvitIya bha ga Adi te ziSyonI buddhi vizada thAya te mATe banAvyA che have pramattapArAcika kahe che tyAna inidrAvAna sAdhu pramattapArAcika che tenAmAM sAmAnya kenA baLa karatA bamaNu traNagaNu athavA cAragaNu baLa
Page #314
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikavatre dvitIyabhaGge'pi vartamAno yo'nuparata sa eva liGgapArAdhika ka ya , uparatastu na ligata pAzcika kartavya , kSetrata eva pArAdhika kartavya , punAkSApAnamAtra tasya prAyazcittam / tRtIye caturthe ca bhaGge yadhupazAntastatA' yasmin deze dAkSA nAtavyA, atra pArAzcikatapatra prastutatvAt parapakSe tasyAsambhavAt / yadyanupAtastahiM dIkSA na sAtavyA / yeSu prAmAdipu tA sAcyo viharanti teSu teSu sthAnapu vihartuM sa prathamamane vartamAna sAdhurnivAryate / dvitIyAdipvapi bhaGgepu tAni sthAnAni grAmAtIni parihartavyAni / etadukta bhavati dvitIyamale yasyA dvitIyabhanameM vartamAna sAdhu yadi apane duSkarma se nivRtta na ho to guru mahArAja usa sAdhuko liGgapArAzcika kara deM, athAt usakA sAdhuveSa lekara usako gaccha se sarvathA ke liye nikAla deN| jo sAdhu nivRtta ho jAya usako liGgase pArAdhika na kareM, athAt usakA sAdhuveSa nahIM chIne, kintu usako kSetra se pArAJcika kara deN| aise sAdhuko phira se dIkSA deN| yahI isake liye prAyazcitta hai| tRtIya caturtha bhagame vartamAna gRhastha upazAnta arthAt apane duSkarma se nivRtta ho to usako anyadeza meM dIkSA denI cAhiye / yadi vaha upazAnta na ho to anya deza me bhI dIkSA nahIM de / yahA~ pArAzcika kA prastAva, arthAt-upakrama hai, pArAJcika tapa parapakSa arthAt gRhastha ke liye sambhavita nahIM hai, isaliye gRhastha ke liye dezAntara meM dIkSA dene kA vidhAna kiyA hai|| prathamabhana ke sAdhu ko, jina sAdhviyoM kA usane zIla bhana kiyA hai ve sAviyA~ dvitIyabhAgamAM vartamAna sAdhu je pitAnA duSkarmathI nivRtta na thAya te gurU te sAdhune li gapArAcika karI de, arthAt tene sAdhu veSa laI le ane tene gacchathI sarvathA mATe bahiSkAra kare je sAdhu nivRtta thaI jAya tene ligathI pArAcika na kare, arthAta tene sAdhuveSa na laI le paraMtu tene kSetrathI (te sthaLathI) pArAcika kare evA sAdhune pharIne dIkSA de, e ja tene mATe prAyazcitta che tRtIya catuthabha gamA vartamAna gRhastha upazAta arthAta pAtAnA duSkama thI nivRtta thAya te tene bIjA dezamAM dIkSA devI joIe je te upazAta na thAya te bIjA dezamAM paNa dIkSA na devI ahI pArAcikane prastAva, arthAta upakrama che, pArAcina tapa parapakSa arthAta gRhasthane mATe sa bhavita nathI, tethI gRhasthane mATe dezAtaramAM dIkSA devAnuM vidhAna karyuM che prathama bhaganA sAdhune, je sAdhvIonuM teNe zIlabha ga karyuM hoya te sAdhvIo je gAma nagarAdi sthAnamAM vihAra karatI hoya tyAM vihAra karavA devAmAM AvatuM nathI,
Page #315
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSapiNI TIkA sU 30 prAyazcittabhedavarNanama zrava samyak nA necchati, tadA tasya sahavAso varjanAya / athAnyo pArAcika uyate-musapAyubhyA maithunA anyonyakunApArAcika | sa punarna dIkSagIya yati AcArya 1 tu " aya na punareva kariSyati' iti jAnAti, tApAvikAta kArathivA punastammai rAjJA pradayA / diSTo'nuparata eva gita pArAvika kriyate / yastu piSTa uparata sa upAzrayAnti evaM pArAvika kriyata, na tu ti / yA kaSAyaduSTapramattAnyonyakunA gA niyamAliGgapArAvikA kiyante / 255 yaha zrAna athavA samyasya kA svAkAra karanA nahI nAha tana saMgha usakA sahavAsa kabhI bhI nahIM kareM, sarvanA ke liye usakA bahiSkAra kara de / ana anyo'nyakurmANa pArAcika kahate hai - jo sAdhu musamaithunI aura gudAmaithunA ho, vaha 'anyo'nyakubAga pArAvika' he / aise mAdhu ko phira se dAkSA nahIM dI jAtI hai / yadi atishynaan| guru mahArAja ko aisA anubhava ho ki yaha phira aisA nahIM karegA, tana ve usase pArAvikArha tapa karA kara phira se use dAkSA de / niSTa sAdhu yadi apana duSkarma se nivRtta nahA hotA hai to vaha liGgapArAvika hotA hai, arthAt usakA sAdhuvepa le liyA jAtA hai, aura use gaccha se nikAla diyA jAtA hai / jo duSTa sAdhu apane duSkarma se nivRtta ho jAtA hai, vaha upAzrayAdi kSetra se hI pAcika kiyA jAtA hai, athAt yaha anya pradeza me bheja diyA jAtA hai, usakA sAdhuvepa jo te zrAvakatva athavA mamyakatvano svIkAra DagyA na cAhe te! sagha tenA sahavAma dI paNa kare nahi, sadA mATe tene ahiSkAra karI de have anyAGanyakurvANu-pArAcihe che-je sAdhu mukhamaithunI ane cudA maithunI hoya te anyA'nyakurvANu-pArAci' che evA mAdhune Ine dIkSA apAtI nathI jo atizayajJAnI gurUmahArAjane eve anubhava thAya ke A phIne evu nahi kare, tA te tenI pAse pArAcikA tapa karAvIne pharIne tene dIkSA Ape viSayaduSTa sAdhu je peAtAnA duSkarmAMthI nivRtta na thAya te tene ligapAgacika karAya che, arthAt tene sAdhuveSa lai levAya che, ane tene gacchathI kADhI mUkavAmA Ave che je viSayaduSTa mAdhu peAtAnA duSkarmAMthI nivRtta thaI jAya che te upAzrayAdi kSetramAthI ja pArAcika karAya che, athAt tene khIjA pradezamA mekalavAmA Ave che tenA sAdhuveSa lai levAmA AvatA nathI viSayadRSTathI jIdA je kaSAyaduSTa, pramatta ane anyAnnakurrANu che, e traNane niyamapramANe li gapArAcika karavAmA Ave che, arthAt temanA sAdhuveSa laI levAya che
Page #316
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - ApapAtika zobhanam / atha na muJcati tata sagho miliyA tasya sAvuvepa hAti, na ka jana , tasyaikasyopari pradvepasabhavAt , prapayuktazca sa tasya hiMsanamapi kuryAt / tammai punadAsA na dIyate / yastu jAnAtizayavAn AcArya eva jAnAti-'yanna pugtasya syAnadinidrodayo bhaviSyatAti, tata pArAcikAI prAyazrita kArayitvA tasmai nImA dadAti / bhavana miliyA tasya sAdhuvepApahAre kRte punarAcArya evamuparigati-sthUlaprANAtipAtaviramaNAtIni dezabatAni gRhANa, tAni cet pratipattu na samarthastato darzana (samyaktva) gahAga / atharamukto'pi gurumahArAja isa prakAra rahe "somyA tuma sAdhuvepa chor3a do, kyA ki tuma ma cAritra kA abhAva hai / guru se isa prakAra sarala bhAva se kahe jAne para yadi vaha sAdhupa kA parityAga kara de to acchA he, nahIM to magha mila kara usakA sAdhunaSa chIna le, akele nahIM, kyoM ki sAdhuvepa chIne jAne ke samaya usa sAdhu ko upa utpanna hogA, aura dveSayukta vaha sAdhu manuSya kI hiMsA bhI kara sakatA hai| aise sAdhu ko phira se dIkSA nahIM dI jAtI hai / yadi atizayajJAnA guru ko aisA anubhava ho ki yaha prakRtibhadraka hai, ise ana styAnaddhinidrA Adi nahIM hogI, to guru usa sAdhu ko pArAzcikAI prAyazcitta dekara phira se dIkSA de / saMgha milakara usa sAdhu kA japa vepa chAna le, tara guru mahArAja syAnadi nidrAvAn pramattapArAJcika mAdhu ko isa prakAra upadeza de-Aja se tuma sthUlaprAgAtipAta viramaNarUpa zrAvaka dharma ko svIkAra kro| yadi tuma usakA AcaraNa karane meM asamartha ho to tattvArthazraddhAnarUpa samyaktva ko svIkAra kge| isa prakAra upadeza dane para mA yadi hoya che evA sAdhune gurUmahArAja A pramANe kahe-"saumya ! tuM sAdhuveSa cheDI de, kemake tArAmAM cAritrane abhAva che gurU taraphathI A prakAre sarala bhAve kahevAmAM AvatA je te sAdhuveSane parityAga karI de te sArU che, nahi te sa the maLIne tene sAdhuveSa chInavI le, ekalAe nahi kemake sAdhuveSa chInavI letI vakhate te sAdhune Si utpanna thaze, ane SavALe te sAdhu manuSyanI hisA paNa karI zake che evA sAdhune pharIne dIkSA devAtI nathI je atizaya jJAnavAnuM gurUne evo anubhava thAya ke A prakRtibhadraka che, have ene tyAnaSkrinidrA Adi nahi thAya te gurU te sAdhune pArAcikANuM prAyazcitta daIne pharIne dIkSA Ape sagha maLIne te sAdhune jyAre veSa chInavI le tyAre gurUmahArAja svAddhinidrAvAnuM pramattapAlacika sAdhune A prakAre upadeza Ape-AjathI tu zUlaprANAtipAta viramaNarUpa zrAvaka dharmane svIkAra kara je tu tenuM AcaraNa karavAmAM asamartha hoya te tasvAIzraddhAnarUpa samyakatvane svIkAra kara A prakAre upadeza devA chatA paNa
Page #317
--------------------------------------------------------------------------
________________ 257 _____pavarSiNI-TIkA sU0 30 vinayabhedaparNanam se ki taM viNae ? viNae sattavihe paNNatte, ta jahAgacchAni sArito'mmItyazubho bhAra svalpataro'pi na vidyate sa evaviraguNasampanna pArAzcika prAyazcitta kartumarhati / yastvetadguNarahitantasya pArAJcikApatti prAmasya mUlamena yazcitta bhavati / AzAtanApArAJciko jaghayena paNmAsAn , unkarpatazca dvAdaza mAmAn bhavati, etAvanta la gacchAnie~Dha (niSkAzita ) stiSThati / pratisevanApAgaJciko jaghayena mAsaramukarpato diza varSANi niyUMDha Aste / vistarantu-ayatra draSTavya / ' se ta pAyacchitte' tadetaprAyazcittam / se ki ta viNae' atha ko'sau vinaya ? vinaya phisvarUpa iti prazna / uttaramAha-'viNae' rinaya -pinayati-apanayati aSTavidhapharmANAti vinaya =abhyuthAnacandanagayA hai| yaha azubha bhAva aNumAna bhI na ho, isa prakAra ke guNoM se yukta hI sAdhu pArAcika prAyazcitta kA adhikArI hai | jo sAdhu ina guNoM se rahita hai, usase pArAccikAI __ prAyazcitta yogya aparAdha ho gayA hai, usako mUlAI prAyazcitta hI diyA jAtA hai| ___AgAtanApArAzcika sAdhu jaghanya se cha mAsa taka aura ukarSa se bAraha mAsa taka gaccha se vahiSkRta rahatA hai| pratisevanApArAJcika sAdhu jaghanya se eka varSa aura utkarSa se bAraha varSa gaccha se rahiSkRta rahatA hai / isakA vistRta varNana anyatra desanA cAhiye / (se ta pAyacchitte) ye dasa prakAra ke prAyazcitta hai / sU0 30 // (se ki ta viNae) vinaya kA kyA svarUpa hai' (viNae sattavihe paNNatte) vinaya sAta prakAra kA hai / jo aSTavidha karmoM ko dUra karatA hai, vaha vinaya hai / mAthI kADhelA chatA paNa jenA manamAM " hu gacchathI bahiSkAra pAmela chu " e azubha bhAva aNumAtra paNa na hoya, e prakAranA guNovALo ja sAdhu pArAcika prAyazcittane adhikArI che je sAvu e guNothI rahita che tenAthI pArAcikAha prAyazcitta egya aparAdha thaI gayuM hoya te tene mUlAha prAyazcitta ja apAya che AzAtanApArAcika sAdhu jaghanyathI cha mAsa sudhI ane utkarSathI bAra mAsa sudhI gacchathI bahiSkata rahe che pratisevanA pArAcika sAdhu jaghanyathI eka varSa ane utkarSathI bAra varSa sudhI ga7thI maDita 29 cha tenu vistRta pani mIrathI ne bunne'nye (se ta pAyacchitte) mA 4za prajAnA prAyazcitta cha (sU0 30) (se ki ta viNae) vinaya tapanu sva35 zucha? uttara-(viNae sattavihe paNNatte) te sAta
Page #318
--------------------------------------------------------------------------
________________ papAtikatre 1 yastu sAdhu karmadopAt pArAcikApattiyogyAt uSTamaparAdhapatra prApta sa yadi bhadraka 'punareva na kariSyAmI' - ti vyavasitastadA sa tapa pArAzcika arthAt tapa samArAdhanatatpara pArAzcika kiyate / tasya tapa karaNayogyatA yathA bhavati tadubhyate - vajrarUpabhanArAca sahanana, vajrakuDyasamAna vIrya, sAgaravadgambhIratA, mesvIratA, AgamanAna - jaghanyena navamapUrvAntargatamAcArAkhya tRtIya vastu, utkarpato DhagamapUrvaM mapUrNa taca sUtrato'rthataca yadi paricita bhavati / etai sahananAdibhi sampanna tathA siMhavikrIDitAditapa karmabhAvita, indriyakapAyANA nigrahe samartha, pravacanarahasyArthanAnasampannatha, tathA gacchAni sAritasyApi yasya nahIM chonA jAtA hai / vipayaduSTa se bhinna jo rUpAyaduSTa, pramatta aura anyo'nyakurvANa haiM, ye tIna niyamata liGgapArAzcika kiye jAte haiM, arthAt inakA sAdhuvepa le liyA jAtA hai / 1 jisa duSkarma se sAdhu pArAzcika hotA hai, usa duSkarma ke kAraNa jo sAdhu utkRSTa aparAdhI ho gayA ho, vaha sAdhu yadi bhadraka ho aura vaha aisA niyama kare ki "mai aba phira kabhI bhI aisA nahIM karU~gA " taba vaha sAdhu tapa pArAcika kiyA jAtA hai, arthAt usase pArAcika tapa karAyA jAtA hai / pArAzcika tapa karane kI yogyatA jaise hotI hai so kahate hai - jo sAdhu vajra-Sabha nArAca - mahananavAlA ho, vajra kI bhA~ta ke samAna dRDha jisakA vIrya-parA krama ho, samudra ke samAna jisameM gAmbhArya ho, mera ke samAna jisameM dhIratA ho, tathA jo Agama ko jAnane vAlA ho arthAt jaghanya se navamapUrvAntargata AcArAkhya tRtIya vastu ko, utkRSTa se sampUrNa dazama pUrva ko sUtra se aura artha se jAnane vAlA ho, siMhavikrIDita Adi tapa kara cukA ho, indriya aura USAyoM ke nigraha karane meM samartha ho, pravacana ke gUDhArtha ko jAnane vAlA ho, gaccha se nikAle jAne para bhI jisake maname 'mai gaccha se nikAlA. je dRSkamathI sAdhu pArAcika thAya che te duSkarmanA kAraNe je sAdhu utkRSTa aparAdhI thayA hoya te sAdhu jo prakRtibhadraka heAya ane je te evI pratijJA kare ke hu have pharIne Avu nahi karU' tA te sAdhu tapa pArAcika karAya che, arthAt tenI pAse pArAcika tapa karAvavAmA Ave che. pArAcina tapa karavAnI ceAgyatA kevI hAya te kahe che je sAdhu sahunanavALA hoya, vajranI bhItanA jevA dRDha jenu vIrya~parAkrama hAya, samudranI jema jenAmA gAbhIya hoya, merUnI peThe jenAmA dhIratA hoya, tathA je Agamane jANavAvALA hoya arthAt jaghanyathI navamapUrva gata maayaarAkha trIjI vastune, utkRSTathI sa pUrNa dazama pUrvane sUtrathI tathA arthathI jANanArA hAya, sihavikrIDita Adi tapa karI cUkayA hoya, iMdriya ane kASAyAnA nigraha karavAmA samartha hoya, pravacananA gUDhArthIne jANavAvALA hoya, gaccha vakSanArAya 256
Page #319
--------------------------------------------------------------------------
________________ yUSaSiNI-TIkA sU0 30 yinayabhedayarNanam 297 se ki taM viNae ? viNae sattavihe paNNatte, ta jahAgacchAni sArito'mmItyagubho bhAva sthApatage'pi na vidyate sa evaviyaguNasampanna pArAdhika prAyazcitta kartumarhati / yastvetadaguNarahitastasya pAgazcikApatti prAptasya mUlmeva dhatta bhvti| AzAtanApArAdhiko jaghanyena paNmAmAn , unkarpatazca dvAdaza mAmAn bhavati, etApata . -cchAniyUDha (niSkAzita ) stiSThati / pratisevanApAgaJciko jaghanyena masaramurakarpato dvAdaza varSANi niyUDha Aste / vistarastu-ayatra dRpTa ya / 'se ta pAyacchitte' tadetaprAyazcittam / 'se ki ta viNae ' atha ko'sau vinaya ? vinaya phisvarUpa iti prazna / uttaramAha-'viNae' pinaya-vinayati--apanayati aSTavidhapharmANAti vinaya =abhyuthAnavandanagayA hU~' yaha azubha bhAva aNumAna bhA na ho, isa prakAra ke guNoM se yukta hA sAdhu pArAcika prAyazcitta kA adhikArI hai / jo sAdhu ina guNoM se rahita hai, usasa pArAJcikAI prAyazcitta yogya aparAdha ho gayA hai, usako mUlAI prAyazcitta hI liyA jAtA hai / AzAtanApArAzcika sAdhu jaghanya se cha mAsa taka aura utkarSa se bAraha mAsa taka gaccha se vahiSkRta rahatA hai| pratisevanApArAJcika sAdhu jaghanya se eka varpa aura unkarpa se bAraha varSa gaccha se bahiSkRta rahatA hai| isakA vistRta varNana anyatra dekhanA cAhiye / (se ta pAyacchitte) ye dasa prakAra ke prAyazcitta he / / sU0 30 // (se kiM ta viNae ) vinaya kA kyA svarUpa he (viNae sattavihe paNNatte) vinaya sAta prakAra kA hai / jo aSTavidha karmoM ko dUra karatA hai, vaha vinaya hai / mAthI kADhelA chatA paNa jenA manamAM "huM gacchathI bahiSkAra pAmelo chu " e azubha bhAva aNumAtra paNa na haya, e prakAranA guNavALe ja sAdhu pArAcika prAyazcittane adhikArI che je sAdhu e guNothI rahita che tenAthI pArAcivAha prAyazcitta gya aparAdha thaI gayuM hoya te tene mUlAI prAyazcitta ja apAya che AzAtanApArAcika sAdhu jaghanyathI cha mAsa sudhI ane utkarSathI bAra mAsa sudhI gacchathI bahiSkRta rahe che prativanA pArAcika sAdhu jaghanyathI eka varSa ane utkarSathI bAra varSa sudhI ga7thI mahiSkRta 29 cha tenu vistRta pani bhArathI navu naye (se tapAyacchitte) mA 6 prajAnA prAyazcitta cha (sU0 30) (se kiM ta viNae) vinaya tapanu 2135 cha? uttara-(viNae sattavihe paNNatte) te mAta
Page #320
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikapatre yastu sAdhu karmopAt pArAdhikApattiyogyAt umaTamaparAdhapa prApta , sa yadi bhadaka 'punareva na kariSyAmI'-ti vyavasitastadA sa tapa pArAvika -arthAt tapa samArAdhana tatpara pArAzcika kriyate / tasya tapa karagayogyatA yayA bhavati taducyate-bajakapabhanArAca sahanana, vanakuDyasamAna vIrya, sAgaravadgambhIratA, meruvadIratA, AgamanAna-jaghanyena navamapUrvAntargatamAcArAkhya tRtIya vastu, utkarpato dazamapUrva mapUrNa, taca sUrato'yaMtaca yadi paricita bhavati / etai sahananAdibhi sampanna , tathA siMhavikrIDitAditapa karmabhAvita , indriyakapAyANA nigrahe samartha , pravacanarahasyArthanAnasampannazca, tathA gacchAni sAritasyApi yasya nahIM chInA jAtA hai / viSayaduSTa se bhinna jo kapAyaduSTa, pramatta aura anyo'nyakurvANa hai, ye tIna niyamata liGgapArAJcika kiye jAte haiM, arthAt inakA sAdhuvepa le liyA jAtA hai| jisa duSkarma se sAdhu pArAzcika hotA hai, usa duSkarma ke kAraNa jo sAdhu utkRSTa aparAdhI ho gayA ho, vaha sAdhu yadi bhadraka ho aura vaha aisA niyama kare ki "maiM aba phira kabhI bhI aisA nahIM karU~gA" tana vaha sAdhu tapa pArAJcika kiyA jAtA hai, arthAt usase pArAzcika tapa karAyA jAtA hai / pArAzcika tapa karane kI yogyatA jaise hotI hai so kahate hai-jo sAdhu vana-RSabha-nArAca-sahananavAlA ho, vajra kI bhIta ke samAna dRDha jisakA vIrya=parAkrama ho, samudra ke samAna jisame gAmbhArya ho, meru ke samAna jisameM dhIratA ho, tathA jo Agama ko jAnane vAlA ho arthAt jaghanya se navamapUrvAntargata AcArAraya tRtIya vastu ko, utkRSTa se sampUrNa dazama pUrva ko sUtra se aura artha se jAnane vAlA ho, siMhavikrIDita Adi tapa kara cukA ho, indriya aura kapAyoM ke nigraha karane meM samartha ho, pravacana ke gUDhArtha ko jAnane vAlA ho, gaccha se nikAle jAne para bhA jisake maname 'mai gaccha se nikAlA je duSkarmathI sAdhu pArAcika thAya che te duSkarmanA kAraNe je sAdhu utkRSTa aparAdhI thaye heya te sAdhu je prakRtibhadraka heya ane je te evI pratijJA kare ke "huM have pharIne kadI Avu nahi karU" te te sAdhu tapa pArAcika karAya che, arthAt tenI pAse pArAcika tapa karAvavAmAM Ave che pArAcika tapa karavAnI yogyatA kevI hoya te kahe che-je sAdhu vajaRSabhanArAca sahananavALA hoya, vAnI bhI tenA jevA daDha jenuM vIrya-parAkrama hoya, samadranI jema jenAmAM gAbhIya hAya, merUnI peThe jenAmAM dhIratA hoya, tathA je Agamane jANavAvALA hoya arthAt jaghanyathI navamapUrvagata AcA rApya trIjI vastune, utkRSTathI sa pUrNa dazama pavane sUtrathI tathA arthathI jANunArA hoya, sihavikIDita Adi tapa karI cUkyA hoya, Ikriya ane kASAyanA nigraha karavAmAM samartha hoya, pravacananA gUDhAthane jANavAvALA hoya, ga-7
Page #321
--------------------------------------------------------------------------
________________ pauyUpayarpiNI-TIkA sU. 30 vinayabhedavarNanama maNapanavaNANaviNae , kevalaNANaviNae 5 / se ki ta dasaNaviNae ? dasaNaviNae duvihe paNNatte ta jahA-sussUsaNAviNae 1, aNaJcAsAyaNAviNae 2 / se ki ta susmRmaNAviNae ? sussUviNae' zrunajJAnavinaya , 'ohiNANaviNae' apinAnavinaya 'maNapajANANaviNae' mana paryayanAnavinaya , 'kavaNANavigae' kAnAnapinaya / atha navinaya pRcchati-'me ki ta damAriNae ' atha ko'mo darzanavinaya / 'dasaNaviNae' darzana vinaya namonIyAyA ijanitamtatvadvAnarUpa AmapariNAmo darzana, tamambA vinaya navinaya , ma 'durihe paNNatte ' dvividha prajama , dainiya darzayati-ta jahA tadyathA"mummamaNAvigae' zuzrUpagApinaya -vipinamAmIpyena gunadi sevana zuzrUpagA, tadrUpo pinaya / 'aNacAsAyaNAriNae' anayAgAtanAniya - 'ati-matAna, Aya = mamyaktvAtilAma -anyAya , tamya yAtanA vyasanA-ayAzAtanA, tannipedharUpo dinayo'nayAgAtanAvinaya , gudigpargavAsArinivAraNam / pRpoTagadinyAsiddhi / NANavigae, johiNANaviNae maNapanavaNANaviNae kevalaNANaviNae) AbhininodhirajJAnaniya , zrutanAnavinaya, adhinAnagniya, mana paryayanAnapinaya, eva kAnAnapinaya / (se f: ta dasaNariNae) darzanapinaya kitane prakAra kA hai ? (dasaNaviNae duvihe pamNatte) darzanavinaya do prakAra kA hai| (ta jahA) ve prakAra ye hai-(summasaNA piNae jaNacAmAyaNAviNae ) pahalA-zuzrUpApinaya-gura Adi ke samApa raha kara piSiparvaka senA karanA / dUmarA-anayAgAtanAvinaya-samyasyATika ke lAbha ko jo naSTa mAtA hai yaha ayAgAnanA hai, isakA nipeparUpa jo vinaya hai yaha anayAzAtanApinaya hai / gura Adi ka amargavAda ko dara karanA-nivAraNa karanA, isakA nAma janayAgAtanAvinaya hai| bhagapa nANANaviNaNa, kevalaNANaviNA) 1 mAlinimAdhinAnavinaya, * zrutamAna vinaya, 3 avadhinAnavinaya, 4 mana paryayajJAnavinaya, 5 kevalajJAnavinaya nava-(se ni ta saNaviNae) zanavinaya 32 jAnA ? 6-1--(saNa piNae dubihe paNNatte) zanavinaya meM prazna , ( ta jahA) te DAne -(summUsaNAvigae aNancAsAyaNAviNae) paDasA-zuzrUpAvinaya-guru bAhinI pAne rahIne vidhipUrva sevA karavI, bI ananyAzAtanAvinaya-vakhyatva AdikanA lAbhane je nAza kare che te atyAzAtanA che, tene nivarUpa je vinaya che te ananyAzAtanAvinaya che guru AdinA avaNavAdane dara ka-tenuM nipA24 25 tenu nAma manatyAtanAvinaya cha prazna-(se kiM ta mussUmaNA
Page #322
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtika 9, vie, dasavie 2, caritaviNae 3, maNaviNae 4, vayavie 5, kAyaviNa 6, logovayAraviNae 7 / se kita jANaviNae ? NANaviNae paMcavihe paNNatte, ta jahA- AbhiNi cohiyaNANaviNae 1, suyaNANaviNae 2, ohiNANaviNae 3, bhaktyArUpa, sa ' sattavihe paNNatte ' samadhina / 'ta jahA ' tathathA - 1 - 'NAtri e' jJAnagniya, 2 - ' dasaNaNie' darzananinaya, 3- ' caritariNae' cAritravinaya, 'maNorie' manovinaya 5' iviNae ' vAgninaya, 6 'kAyaniNae' kAya vinaya, 7- 'logotrayAraciNae' lokopacAravinaya / epa samanino'pi vinaya krameNa svarUpato bheTataca nirUpyate - ' se kiM ta NANaviNae ' atha ko'sau jJAniya ? uttaramAha - 'pANaviNae' jJAnavinaya ' pacavihe paNNatte ' paJcavidha prajapta, 'ta jahA ' tadyathAtatpazJcanitya darzayati- 'AbhiNivohiyaNANaviNae 'AbhininodhikanAnavinaya, 'suyaNANa 258 yaha vinaya guru Adi ke Ane para saDe ho jAnA, tathA vadanA, zuzrUpA, bhakti Adi karanA, isa rUpa se gAhro me pratipAdita kiyA gayA hai / (ta jahA) vinaya ke sAta prakAra ye he- ( NANa viNae, dasagaviNae, carittaviNae, maNaviNae, caiviNae, kAyaviNae, logotrayAraviNae) jJAnavinaya, darzanavinaya, cAritravinaya, manoninaya, vacanavinaya, kAyavinaya, aura lokopa cAragniya / ana yathAkrama inake svarUpa aura bhedoM kA varNana sUnakAra karate hai - ( se kiM tAvie) vaha jJAnaniya kyA hai ' arthAt jisame jJAna kA vinaya kiyA jAtA hai aisA vaha jJAnaniya kitane prakAra kA hai', (jANaviNae pacavihe paNNatte) jJAnavinaya pAca prakAra kA kahA hai / ( va jahA ) ve pAca prakAra ye hai- (AbhiNinohiyaNANaviNae, suyprakAranA che je gAma jatanA karmone dUra kare che te vinaya che. A vinaya tapa, guru Adi padhAratA ubhA thai javu, tathA vajJanA zuSA Adi karavA, e rUpe zAstromA pratiyAhana yu che (ta jahA ) vinaya tathanA te sAta ajara yA che - ( jANaviNae dasaNaviNae caritaviNae maNaciNae vayaviNa kAyaniNae logovayA raviNae ) 1 jJAnavanaya,2 davinaya, 3 cAritravinaya, 4 maneAvinaya, pa vacanavinaya, kAya vinaya, ane cha leAkeApacAvinaya have tenu kramavAra svarUpa tathA prakAranu varNana sUtraThAra re che ( me kiM ta NANaviNae ) te jJAnavinaya zu che?, arthAt jemA jJAnanA vinaya karAya che eve te jJAnavinaya keTalA prakAranA che? ( NANaviNa pacavihe paNNatte) jJAnavinaya pAya aAranA use che (ta jahA) te pAya ajaramA (AbhiNiyohiyaNANaviNaNa, suyaNANaniNae, oddiNANaviNae,
Page #323
--------------------------------------------------------------------------
________________ jA - pIyUSavarSiNI-TIkA su 30 vinayabhedayarNanama 261 ssa aNugacchaNayA 8, Thiyasma pajjuvAsaNayA 9, gacchaMtassa paDisasAhaNayA 10, se ta susmRsaNAviNae / se ki ta aNaJcAsAyaNAviNae ? aNacAsAyaNAviNae paNayAlIsavihe paNNatte, taMjahAarahatANaM aNaJcAsAyaNayA 1, arahatapaNNattassa dhammassa aNa'analipparagahe i vA' analipragaTa dani nA--analipragraha gumnmu se aJjalIkaraNam / 7 / 'etassa aNuganchaNayA' Agato'nugamanatA-gugATikama AyAnta prati mamuse gamanam / 8 / 'Thiyassa panjupAsaNayA' sthitamya paryupAsanatA-papiSTasya gudeiricchAnukalasevA (9 / 'gacchatassa paDisasANayA' ga yata prati mAdhanatA gacchato gunAMde pacAd gamanagIdatA / 10 / 'se ta mummamaNAviNapa' sa epa zuzrUSaNAvinaya / anayAgAtanA pRcchati-se ki ta aNacAsAyaNAriNae' atha ko'mo ana yAgAtanApinara / 'aNacAsAyaNAviNae' ana pAyAtanAvinaya -'paNayAlIsavihe paNNatte' paJcaca pArizAdadha pranama / 'ta jahA' tadyathA-'arahatANa aNacAsAyaNayA' arhatAmana yAgAtanatATiko kA saridhi varanA karanA (6) 1 (ajalippaggahe dA) gura ke sanmusa niA hAya jADanA (7) / (etassa aNugacchaNayA) guvATika A rahe hAM to unake mamugva jAnA (8) / (Thiyarasa pajjuvAsaNayA) jara ve peThe hA to unakI icchAnukRta sevA karanA (9) / (gacchatassa paDisasAhaNayA) jana va jAna lage to unake pADhe 2 cannA (10) / (se ta susmasaNAviNae) yaha sana zuzrUpagAvinaya hai / (se ki ta aNaJcAsAyaNAviNae) anatyAgAtanAvinaya kitane prakAra kA hai| (agacAsAyaNAviNae paNayAlIsavihe paNNatte) anatyAgatanApinaya peMtAlIsa prakAra kA hai, ( ta jahA) ve prakAra ya hai-(arahatANa aNaccAsAyaNayA) ahaMta bhagavAn kA aparNapATa Adi nahIM karanA (1), mme i vA) yathAvidhikahanA 42vI nye timaD, mayAt guru hijonI savidhi pahanA ravI (6) (ajalipparagahe i vA) gurunI mAme 471431 (7) (patassa aNugaraNayA) guru padhAratA hAya tyAre bhanI sAmela (8) (Thiyamsa pajjunAsaNayA) nyAre temA maha DAya tyA tamanI chAne mnu|| se 42sI (6) (gacchatassa paDisasAhaNayA) yAra tasA pAsAge tyA2 temanI pA71 pA71 sayu (10) (se ta sussUmaNAviNaNa) ye mayA zuzrUSaNAvinaya cha prazna-se ki ta aNacAsAyaNAviNaNa) manatyAnavinaya sA jAnA ch| utta2-(aNacAsAyaNAviNae eNayAlIsavihe paNNate) manatyAzAtanA vinaya piacildIsa prAranA che, (ta jahA) te 12 2mA -(arahatANa aNaccAmAyaNayA) maIta
Page #324
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikama 260 saNAviNae avi paNNatte, ta jahA-abbhuTTANe i vA 1, AsaNAbhigga he i vA 2 AsaNappadANe i vA 3, sakAre i vA 4, sammAi vA 5, kikamme i vA 6, ajalippaggahe i vA 7, eMta 2 'se kiM tassAe' atha ko'sau zuzrUpaNAcinaya - 'susmRsaNAviNae ' zuzrUSaNAvinaya 'aNegavihe paNNatte' anekavidha prajama -'ta jahA' tadyathA- 'acbhudrANe ivA' abhyutthAnamiti vA, 'iti' 'vA' iti padvaya vAkyAlaGkAre, evamagre'pi vo yam / abhyuthAnam-AcAryAderAgatasya abhimusam-sthAnam abhyutthAna- vinayA'rhasya darzanAdevA''sanayAga | 1| 'AsaNAbhigga ivA' AsanAbhigraha iti vA, AsanAbhigraha gurvAdiryanayanopaveSTumicchati tana tanAsssanaprApaNam |2| 'AsaNapparANe ivA' AsanapradAna miti vA, gurau samAgate sati AsanadAnam | 3| 'sakkAre i cA ' satkAra iti vA vinayA'rhasya gurvAdi vandanAdinAssdarakaraNasatkAra |4| 'samANe ivA' sammAna iti vA, mamAno vA gurvAda AhAravastrAdiprazastavastunA samAnanam // 5 // 'kiikamme i cA ' kRtikarma itiyA - kRtikarma= yathAvidhi vandanam |6| (se kiMta suNAvie) zuzrUpagAvinaya kitane prakAra kA hai ' ( susmRsaNAviNae aNe gavihe paNNatte) zuzrUSaNAvinaya aneka prakAra kA hai, (ta jahA) jaise (abhuDANe i vA Aye hue AcArya Adi ke Ane para khaDe honA / vinaya ke yogya sAdhujana ko dekhate hI Asana kA parityAga karanA (1) / (AsaNAbhiggahe i vA ) gurvAdika jahA 2 baiThanA cAhe vahA 2 Asana lekara upasthita rahanA, athavA Asana pahu~cAnA (2) / (AsaNappadANe i vA) guruke Ane para Asana pradAna karanA (3) (sakAre ivA) vinayayogya gurgAdika kA vandanA Adi dvArA satkAra karanA ( 4 ) | ( samANe i vA ) guvAdikoM kA AhAra, vastrAdika prastavastuoM dvArA samAna karanA (5) / (kikamme i vA ) yathAvidhi bandanA karanA yaha kRtikarma hai, arthAt gurdAviNae ) keTalA prakAranA he ? ( sussUsaNAviNae ani paNNatte) zuzrUSayAvinaya aneDa prahArano che, (ta jahA ) bha e- (abbhu TThANe i vA ) aDI "Da" "vA" me me zabdo vAyAsa jarabhA vaparAyA he padhA zailA AcArya AdinI sAme javu, vinayane ceAgya sAdhujanene jotA ja Asanane parityAga 42vo (1) (AsaNAbhiggahe i vA ) zuru sAhida kyA kyA mesavA thADe tyA tyA zAsana sAne hAra rahecu, athavA Asana yahoyAunu (2) (AsaNappa dANe i vA) guru yAve tyAre Asana ahAna 425 (3) (sakAre ivA) vinaya yogya guru sAhina bahanA Adi dvArA satra 42 (4) mAhiunu AhAra-vastrAdi prazasta vastuyothI sanmAna 425 (4) (kika zuzrUSayAvinaya (samANe i vA ) gu3
Page #325
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpavarSiNI-TokA sU 30 vinayabhedavarNanama 12, ohiNANassa 13, maNapajavaNANassa 14, kevalaNANassa 15, eesiM ceva bhattiivahumANe 30, eesi cetra vaNNasajalaNayA 45 seta aNaccAsAyaNAviNae / se ki ta caritaviNae ?, 'johiNANa' adhijJAnasya | 13 | 'maNapana NANassa' mana paryavanAnasya | 14 | 'kaivaraNANamsa' kevalajJAnamya | 15 | 'eesi cena bhaktimANe' eteSAJcaina bhakti nahu mAnam - maktiyukta bahumAnam 'arahatANa' ityArabhya 'kevalaNANamsa' iti - paryantAnAmanayAzAtanatA paJcadazavidhA, punaretapAmeva aAdAnA bhaktiranumAnayoge nidhicam / puna - 'eesi caiva paNNasajaNayA' eteSAmeva varNama janatA - sadbhUtagugokArtanatA, aneda bodhyam-(- anayAgAtanAvinayo hi paJcacacAriMgadvidha prokta, tatra - arhatAdininayA paJcadaza, arhadAgbhiktinahumAnAni pazJcadrA, arhatAdAnA varNana janatA ca paJcadaza, tadravyamana yAtrAtanAvinaya paJcacatvAriMdhi iti / upamaharannAha - 'se ta agaccAsAyaNAviNae' sa epos nayanAni / iti / ' se kiM ta caritaviNae ?' atha kosau cAritra(12), (oThiNANassa) anidhinAna kA (13), (maNapajjavaNANassa) mana paryaprajJAna kA (14) aura (kenaNANassa) kAlnAna kA avarNanAda nahA karanA (15) / (eesiM ceva bhattiivahumANe ) tathA inhIM pandraha bheTA kA bhaktipUrvaka bahumAna karanA / isa prakAra una paha bhedoM ko bhaktinamAna ke sAtha dviguNita karane se tAsa bheda ho jAte hai / puna (eesiM cetra vaNNasajalaNayA ) unhA ke sadbhUta guNoM kA ukArtana karanA / isa taraha tasi meM pandrah varNajvalanatA milAne se paitAlAsa bheda anayAgAtanAvinaya ke hote hai / isa prakAra ( se ta aNaccAsAyaNAviNae ) yaha sana anatyAgAtanAvinaya hai / prazna - ( se kiM ta caritaviNae ) cAniniya kitane prakAra kA hai ? uttara - (carita(12), (ohiNANassa) avdhijnyaanne| (13), (maNapajjanaNANassa) bhana paryava jJAnanA (14), mane (kevalaNANassa) devAjJAnano avavAha na moTAva (15) (eesiM caiva bhatti humANe) tathA mAla pahara aAza latipUrva bahubhAna 42vA me amare padara prakAranA bhaktibahumAnanI sAthe khamaNA karavAthI tIma prakAra thaI jaya jI (eesiM cena vaNNasajalNayA) tebhanA mahatbhUta guNonu utDIrtana karavu e rIte tIsa mA padara vasa javalanatA meLavavAthI visatAlIsa prakAra anatyazAtanAvinayanA thAya che (se ta aNaJccAsAyaNAnie) yA are se adhA anatyAzAtanAvinaya che prazna - ( se kiM ta caritaviNae ) zAstrivinaya-DeTasA ajaranA he ? uttara-(nariviNa pacavihe paNNatte) zAstrivinaya pAntha prahArano Ta ra62 -
Page #326
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - - - radda ghaassit cAsAyaNayA 2, AyariyANaM aNacAsAyaNayA 3, evaM uvajjhAyANa 4, therANaM 5, kulassa 6, gaNassa 7, saMghasma 8, kiriyANaM 9, saMbhogassa 10,AbhiNiyohiyaNANasma 11, suyaNANassa arhadabhagavatAmavarNavAAdinivAraNam (1 / 'bharahatapaNNattassa ummasa aNaJcAsAyaNayA' arha prajAtasya dharmasya anatyAzAtanatA-sarvajakathitadharmasyA'parNapArAninivAraNam 12 / 'Aya riyANa aNacAsAyaNayA' AcAryANAmana yAgAtanatA 31 evama-'upamaAyANa' upAnyA yAnAm / 4 / 'therANa' sthapirANAm / 5 / 'kulassa' kulasya-ekAcAryasantatirUpasya samAnA cArasAdhusamUhasya / 6 / 'gaNassa' gagasya-parassarasApekSA'nekakulasAdhusamudAyasya / 7 / 'saghassa' sghsy-smygdrshnaadiyuktsaadhusaagviishraavkaarikaaruupsy| 'kiriyANa' kriyANAm-IyApathikAdAnAm / 9 / "sabhogassa' sambhogasya-sam-ekana bhogo bhojana-mbhoga -samAnasAmA cArI tathA sAdhUnA parasparamupayAdidAnagrahaNamanyavahArastasya, ekamAmAcArikatAyA ityartha / 10 'AbhiNirohiyaNANamsa' AminimodhikajAnasya / 11 / 'suyaNANassa' anajAnasya / 12 / (arahatapaNNattassa dhammassa aNacAsAyaNayA) ahaMta bhagavAn dvArA prajama dharmakA avarNavAda Adi nahIM karanA (2), (AyariyANa aNaJcAsAyaNayA) AcArya mahArAja kA aparNavAda nahA karanA (3), isI taraha (uvajhAyANa) upA yAya kA (4), (therANa) sthaviroM kA (5), (kulassa ) eka AcArya ke manatirUpa samAna AcAra gale sAdhuoM ke samUha kA (6), (gaNasma) paraspara sApakSa anekakulpAle sAmpradAya kA (7), (saghasma) samyagdarzana Adi se yukta sAdhu, sAvA, zrAvaka, prAdhikArUpa mgha kA (8), (kiriyANa) I-pathika jADhi kriyAoM kA (9), (sabhogassa) mbhoga-ekasAmAcArikatA kA (10), (AbhiNiyohiyaNANassa) Abhinibodhika nAna kA (11), (suyaNAgassa) zrutajAna kA bhagavAnane yA vAhana savA (1), (arahatapaNNa tassa dhammassa aNacAsAyaNayA) mata savAnAprazata dhanA ma nmaas| (2),(Ayari yANa aNadhAsAyaNayA) mAyAya mhaa|04| 25 vAhana mAlavA (3), merIte (ucajjhAyANa) paannyaayon| (4), (therANa) nyavirAnA (5), (kulassa) mAyA yanA matati35 samAna mAyArA sAdhubhAnA sakhanA (6), (gaNassa) 52252 sApekSa bhane / sAghusa maayne| (7), (saghassa) sanyAzana mAhiyA yudata sAdhu-sAvA-zrA14-zrApita 35 sadhana (8), (kiriyANa) pathita bhATiyAgAno (9), (mabhogamma) momesAmAnyAri4tAnA (10), (AbhiNiyohiyaNANassa) mAlinimAdhi sAnanA (11), (suyaNANassa) zrutazAnanA
Page #327
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpiNI TopA va 30 vinayabhedavarNanama chedovaTTAvaNiya varitaviNae 2, parihAravisunDicaritaviNae 3, suhumasaparAyacaritaviNae 4, ahamkhAyacaritaviNae 5, se taM naya |1| 'DeDhavAvaNiyacaritagie' DedopasthApanIyacAritragniya -Dedana=pUrvapayAyacchadana upasthAyate= Aroyate yanmahAnanakSama cAgni tacchopasthApanAyam, taca tacA citamanyA vinaya |2| 'parihAranimuddhicaricavigae' parihAravizuddhicAritraninaya - pariharaga--parihArastapAvizapa tana karmanirjagarUpA vizuddhiryasmin cArine taparihAranizuddhi, tAdRA cAgni, tasampathA vinaya |3| 'muhumasaparAyacaritaviNae ' sUkSma-parAyacAgnivinaya - samparyeti samAramananati samparAya = pAyodaya, sUkSmo lobhAgAnazeSa samparAyo yatra tasUkSmasamparAya, tadrUpa yaccAgni, tasambAdhA vinaya, 181 'ahaksAyacaritaviNa' yathA yAtacArinavinaya - yAthAtathyenA'bhinidhinA ca yadAkhyAta 1 2-5 kara puna mahAvratoM kA jisama AropaNa kiyA jAtA hai vaha DeDopasthApanAyacArina hai / isa cAridhI jo yaha vaha DeDhopasthApanIyacAritracinaya hai 2 / " pariharaNa parihAra " pariharaga athAt gaccha kA parityAga karana kA nAma parihAra hai, yaha parihAra eka prakAra kA nizeSa tapa hai / isase karmoM ko nirjarArUpa vizuddhi jisa cArina ma hotA hai usakA nAma parihAravizuddhicArina hai, isa cAnimanadhA jo vinaya hai vaha parihAranizuddhicAgnivinaya 3 / 'saparAya' zabda kA artha kapAya hai, kyoM ki isake vA ma hokara jAna sasAra me paribhramaga kiyA karatA hai / jisa cArina ma sUkSma lobha ke aga kA sadbhAva pAyA jAtA hai vaha sUkSma parAyacArina hai / isa cAritra ke vinaya karane kA nAma sUkSma parAyacAniniya hai / tArthakara prabhu ne jisa yathArthatA eva abhinidhi ke anusAra cAgni kA pratipAdana kiyA sAmAyika cAritrane je vinaya te sAmAyikacAritravinaya che pUrva dIkSAparyAnanu chedana karI phrIne mahAtratAnu jemA ApaNu karAya che te dropa sthApanIyacAritra che. A cAritrasa badhI je vinaya che te chedApasthApanIya cAntrivinaya che pariharaNa parihAra" parihara arthAt gagchana parityAga karavAnu nAma parihAra che, A parihAra eka prakAranu vizeSa tapa che tenAyI karmonI nirjarArUpa vizuddhi je cAritramA thAya che tenu nAma parihAraviddhi cAritra che. A cAritrasa kha dhI je vinaya che te parihAravizuddhicAritravinaya che 'sa pagaya' zabdaneA atha kaSAya che, kemake ene ja vaza thaIne jIva sanAramA paribhramaNa yA kare che je cAtrimA sUkSmalAbhanA azanA sadbhAva maLe che te sUkSmaJa parAyacAritra che. A cAritranA vinayanu nAma sUkSmasa parAyAntrivinaya <<
Page #328
--------------------------------------------------------------------------
________________ ___ 264 aupapAtikatare carittaviNae pacavihe paNNate, ta jahA-sAmAiyacarittaviNae 1, vinaya ?-anaphaja masanitA'STanisargasamayaraya kSayAya caraNa cAritra-sarvaviratilakSaNam , tatsambandhI vinayazcAritravinaya , sa katividha , iti praza, uttaramAha-'carittaviNae pacavihe paNNatte' cAgnivinaya paJcavidha pranama 'ta jahA' tathathA-'sAmAiyacarittaviNae' sAmAyikacAritravinaya -sarvajIveSu rAgadveSavirahito bhAva sama , tasya samasya-pratikSaNamapUrvApUrvakarmanirjarAhetubhUtAyA vizuddhagayA lAbha samAya , sa eva sAmAyikam-sAvadyayogaviratirUpam , vinayAditvAt svArthe ThA, tadrUpa cAritra, tasya vinaya -sAmAyikacAritraviviNae pacavihe paNNatte ) aneka janma ma upArjita ATha prakAra ke karmoM ke kSaya ke liye jo AcaraNa kiyA jAya vaha sarvaviratirUpa cArita hai / isa cAritra kA vinaya karanA so cAritravinaya hai / vaha pA~ca prakAra kA hai / (ta jahA) ve prakAra ye hai (sAmA iyacarittaviNae chedovadyApaNiyacarittaviNae parihAravisuddhicarittaviNae suhuma saparAyacarittaviNae ahasAyacarittaviNae ) sAmAyikarUpa cAritra kA vinaya, chedopasthApanIyacAritra kA vinaya, parihAravizudvicArina kA pinaya, sUkSmasamparAyacAritra kA vinaya, eva yathAkhyAtacArina kA vinaya / samasta jAnoM me rAga eva dveSa kI pariNati kA parihAra karanA isakA nAma " sama" hai / pratikSaNa apUrva apUrva karmanirjarA ke kAraNa isa samarUpa vizuddhi kA Aya-lAbha honA isakA nAma 'samAya' hai / "samAya" hI sAmAyika hai| yaha sAmAyika sarvasAvadyayogaviratirUpa hai / isa prakAra isa sarvasAvadyayogaviratirUpa sAmAyikacAritra kA jo vinaya hai vaha sAmAyikacArinavinaya hai / pUrvadIkSAparyAya kA chedana che aneka janmamA upArjita ATha prakAranA karmonA kSayane mATe je AcaraNa 4rAya che te sarva viti35 yAntrile (ta jahA) te prA2 2 // cha-(sAmAiya carittaviNae chedoraTThAvaNiyacarittaviNae parihAravizudvidharittaviNae, suhumasaparAya carittaviNae, ahaskhAyacarittaviNae) sAmAyi:35yArivana vinaya, che pasthApanIyacaritrane vinaya, parihAravizuddhicAritrane vinaya, sUmasa 5 rAyacAritrane vinaya, tema ja yathAkhyAtacAritrane vinaya samasta mAM zatabhana deSanI prinntine| pariDA2 (tyA) 32 / tenu nAma 'sama" che pratikSaNe apUrva apUrva karmanirjaganA kAraNabhUta A samarUpa vizuddhine hAla vo tenu nAma "Aya'' cha sama bhane Aya se bhanne pani bheNAthI mAya se yaha manI naya cha samAya 08 mAmayi cha / sAmAyi: sarvasAvadyagaviratirUpa che A prakAre A sarvasAvadyayogaviratirUpa
Page #329
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNI- TIkA va 30 vinayabhedavarNanam sakirie 2, sakakkase 3 kaDue 4, Nihure 5, pharase 6, aNhayakare 7, cheyakare 8, bheyakare 9, paritAvaNakareM 10, uddavaNakare 11, bhUoghAie 12, tahappagAraM maNo No pahArejjA, se ta appasaya maNe' yaca mana - 'sAje' mAvaya-- sapApam |1| 'saphirie' sakriyam = prANAtipAtAbArambhakriyAyuktam || 'sabase ' sakArkazyam = karkagatAsahitam | 3| 'kaDue ' kaTukam - svasya parasya ca kaTukarasavad uddejakam |4| ' Nihure' niSThura - dayArahitam // 5 // ' pharuse ' parupa - kaThoram |6| ' aNhayakare ' Asrava karam=AsravakAri |7| 'cheyakare chedakaram= mayamamamAdhivinAzakam | 8 | ' bheyakare ' bheTa karam samAdhivighAtakam | 9| 'paritAvaNakare ' paritApana karam - prANinA satApajanakam | 10 | 'uddavaNakare' upadravaNakaram - prANAntakaSTakArakam / 11 / 'bhUovaghAie' bhUtopaghAtikam bhUtAnA=prANinAmupaghAto hiMsA, so'syA'stIti bhUtopaghAtikam |12|| 'tahappagAra maNo No pahArejjA ' tathAprakAra = tAdRza mano no pradhArayet = no pravartayet - asayamakriyAsu mano nodIrayet / ' se ta appasatthamaNaviNae ' sa eSo'prazastamanovinaya / ' se kiM ta pasatyamaNaviNae ' atha kossau prazastamanovinaya '-- aNDya re 7, cheyakare 8, bheyakare 9, paritAvaNakare 10 uddavaNakare 11, bhUoghAie 12 ) - jo mana sAvadha - pApasahita ho 1, sakriya - prANAtipAtAdika ArambhakriyAyukta ho 2, sakarkaga - premabhAva se rahita ho 3, kaTuka - apane tathA para ke liye kaTukarasa ke samAna udvejaka ho 4, niSThura - dayArahita ho 5, parupa - kaThora ho 6, Asravakara - AsravakArI ho 7, chedakara-prayamarUpasamAdhi kA vivasaka ho 8, bhedakara - samAdhivighAtaka ho 9, paritApanakara - prANiyoM ko santApa kA janaka ho 10, upadravaNakara - upadrava kA kartA ho 11, eva bhUtopaghAtika-prAgiyoMkA prANaharttA ho 12, vaha mana aprazasta hai / (tahappagAra maNo No pahArejjA) aise mana ko asayama kriyAoM meM pravRtta nahIM karanA / ( se va appasatthamaNaviNae ) vaha astamanonaya hai / (seti pasatthamaNaviNae) prazastamanovinaya kyA hai ? uttrje mana mAvadya-pApahita hAya, sakriya prANAtipAtAdika Ara bhakriyAyukta hAya, premabhAvathI rahita hoya, peAtAnA tathA pArakA mATe kaDavA rasanI peThe upadravamn hoya, niSThura-dvayAraddhita Doya, dhanuSa-4Thora hoya, mAsavArI hoya, sybhrUpa samAdhine vizva saka hoya, zarIrAdikanu bhedaka hoya, prANione satApajanaka hoya, upadrava karanAru hoya, tema ja prANionu prANa lenAruM hoya te mana aprazasta a (tahappagAra maNo No pahArejjA) mevA bhanane asa yama dviyAmobhA avRtta na khu seta appasatyamaNaniNae) te aprazastamaneovinaya he prazna - (se kiM ta pasatyamaNaviNae ) 267
Page #330
--------------------------------------------------------------------------
________________ ___ 266 aupapAtikasane crittvinne| se kiM ta maNaviNae' maNaviNae duvihe paNNatte, ta jahA-pasasthamaNaviNae 1, appasasthamaNaviNae 2 / se kita appasatthamaNaviNae ? appasatthamaNaviNae-je ya maNe sAvaje 1, tIrthakarai kathitamakapAya cAritramiti tat yathArakhyAtacAritra, tasya kapAyarahitacAritrasya vinaya 15 / se ta carittaviNae' sa epa cAgnipinaya / 'se kiMta maNaviNae' atha ko'sau manovinaya ? uttaramAha-'maNaviNae'-manovinaya manyata cinyate'nanati mana , tatsambadhI vinaya , 'duvihe paNNatte' dvividha pranata , 'ta jahA' tadyathA-pasatthamaNaviNae' prazastamanovinaya -prazastam-apayarahita mano'ta karaNa, tasya vinaya 111 'appasatyamaNaviNae' aprazastamanovinaya -apragastamanaso vinaya / 2 / 'se ki ta appa satyamaNaviNae' atha ko'sau aprazastamanovinaya - uttaramAha-'appasatyamaNaviNae-je hai, isa rUpa ke cArina kA nAma yathArayAtacArita hai| isa cAritra kA vinaya karanA so yathAkhyAtacAritravinaya hai 5 / (se ta carittaviNae) yaha sana cAritravinaya hai / prazna(se ki ta maNaviNae) mana kA vinaya kitane prakAra kA hai ? uttara-( maNaviNae duvihe paNatte) manovinaya do prakAra kA kahA gayA he, (ta jahA) jaise-(pasatthamaNaviNae) prazasta mana kA vinaya-pAparahita mana ko apanAnA prazastamanovinaya hai / (appasatya maNaviNae) aprazasta mana kA vinaya karanA so aprazastamanovinaya hai / prazna-(se ki ta appasatthamaNaviNae) aprazastamanovinaya kyA hai| uttara-( appasatthamaNaviNae je ya maNe sAvaje 1, sakirie 2, saphakkase 3, kaDue 4, giTThare 5, pharase 6, che tIrthaMkara prabhue je yathArthatA temaja abhividhinA anusAra cAritranuM pratipAdana karyuM che te rUpanA cAritranuM nAma yathAkhyAtacAritra che A cAritrane vinaya 42va te yathAjyAtayAstrivinaya cha (se ta carittaviNae) mA mayA cAritravinaya che. prazna-(se ki ta maNaviNae.) mananA vinaya zu cha ? Ben prAranA cha ? uttara-(maNaviNae duvihe paNNatte) manovinaya me prAranA cha (ta jahA) rabha-(pasatyamaNaviNaNa) prazasta mananA vinaya-pApaDita bhanane sapanA prazastabhanovinaya cha (appasatthamaNayiNae) prazasta mananA vinaya 423 // te sazastamanovinaya cha prazna-(se ki ta appasatthamaNaviNae) saprazasta manAvinaya tti2-(appasatyamaNaviNae-je ya maNe sAvajje, sakirie, saka kase, kaDue, jire, pharase, aNyakare, cheyakare, bheyAre paritAvaNakare, uddavaNakare, bhUovaghAie)
Page #331
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayaSiNI-TIkA sa 30 yinayabhedayarNanam ra67 sakirie 2, sakakase 3, kaDue 4, Nihure 5, pharuse 6, aNhayakare 7, cheyakare 8, bheyakare 9, paritAvaNakare 10, uddavaNakare 11, bhUovaghAie 12, tahappagAraM maNo No pahArejjA, se ta appasaya maNe' yaca mana -'sAvane' sAvadha-sapApam / 1 / 'sakirie' sakriyam prANAtipAtAdhAra bhakriyAyuktam / 2 / 'sakakase' sakALagyam=karkagatAsahitam / 3 / 'kaDue' kaTukamsvasya parasya ca kuTukarasavad udvejakam / 4 / 'Nihare' niThura-dayArahitam / 5 / 'pharase' parupa-kaThoram / 6 / 'aNhayaphare' Asravakaram AsravakAri / 7 / 'cheyakare' chedakaram = mayamasamAdhivinAzakam / 8 / 'bheyakare' bhedakaram samAdhivighAtakam / 9 / 'paritAvaNakare' paritApanakaram-prANinAsa tApajanakam / 10 / 'uddavaNakare' upadravaNakaram-prANAntakapTakArakam / 11 / 'bhUovaghAie' bhUtopaghAtikam-bhUtAnA-prANinAmupaghAto hiMsA, so'syA'stIti bhUtopapAtikam // 12 // 'tahappagAra maNo No pahArejA' tathAprakAra-tAdRza mano no pradhArayet -no pravartayet-asayamakriyAsu mano nodIrayet / 'se ta appasatyamaNaviNae ' sa eSo'prazastamanovinaya / 'se kiMta pasatyamaNaviNae ' atha ko'sau prazastamanovinaya :-- aNDayakare 7, cheyakare 8, bheyakare 9, paritAvaNakare 10, uddavaNakare 11, bhUovaghAie 12)-jo mana sAvadha-pApasahita ho 1, sakriya-prANAtipAtAdika ArambhakriyAyukta ho 2, sapharkaza-premabhAva se rahita ho 3, kaTaka-apane tathA para ke liye kaTukarasa ke samAna udvejaka ho 4, niSThura dayArahita ho 5, parupa-kaThora ho 6, Asravakara-AsravakArI ho 7, chedakara-sayamarUpasamAdhi kA vidhvasapha ho 8, bhedakara-samAdhivighAtaka ho 9, paritApanakara-prANiyAM ko satApa kA janaka ho 10, upadravaNakara-upadrava kA kartA ho 11, eva bhUtopaghAtika-prAgiyAMkA prANahartA ho 12, vaha mana aprazasta hai| (tahappagAra maNo No pahArejA) ese mana ko asayama kriyAoM me pravRtta nahIM karanA / (se ta appasatyamaNaviNae) vaha aprazastamanovinaya hai / (se riM na pasatyamaNaviNae) prazastamanovinaya kyA hai ? uttrje mana sAvadya-pApasahita hoya, sakriya-prANAtipAtAdika ArabhakriyAyukta hAya, premabhAvathI rahita hoya, pitAnA tathA pArakA mATe kaDavA rasanI peThe upadrava janaka hoya, niSphara-dayArahita hoya, paruSa-kaThera haya, AvakArI hoya, sayamarUpa samAdhine vizva saka hoya, zarIrAdikanuM bhedaka hoya, prANione satApajanaka hoya, upadrava karanAruM hoya, tema ja prANionuM prANa lenAru hoya te mana aprazasta ke (tahappagAra maNo No pahArejjA) sevA bhanana ma yama ThiyAyAmA pravRtta na 427, se va appasatyamaNaviNae)temaprazastamanavinaya cha prazna-(se ki ta pasatthamaNaviNae)
Page #332
--------------------------------------------------------------------------
________________ apapAtikasUtra 268 - tthamaNaviNae / se kiM ta pasatthamaNaviNae 2 patthamaNaviNaeta ceva patthaM yavva / evaM caiva vaDaviNaovi ehiM paehiM ceva yavvo / setaviNae / 'satyamaNoraNa' prAstamanovinaya 'ta caitra pasatya yantra' tadeva prazasta netavyam =aprAste yadvizepaNa tadena prastarUpega parivartayama, yathA-grAU tana sAthi mityukta, atra tu niravadyamiti vAcyam / hRtya sanANi vizeSaNAni parivartanIyAni, tathA sati prazastamanonaya / ' eva cena vaNio eehiM paehiM cetra Neyavtro' evameva bAg (pasatthamaNaviNae ta caitra pasatya yantra) aprazasta mana ke jo nizeSaNa hai unakA praza starUpa meM parivartana karane se prAstamana hotA hai / jaise- jo mana niravadya - pAparahita ho 1, akiya-prANAtipAtAnki kiyA se nirata ho 2, apharkaza-premasahita ho 3, akaTukasvapara kA udvega karane vAlA nahIM ho 4, aniSThura - dayAyukta ho 5, apaspa - komala ho 6, anAsravakara-varayukta ho 7, acchedakara -chedakara nahIM ho, arthAt syamasamAdhi se yukta ho 8, abhedakara-bhedakara nahAM ho, arthAt samAdhiyukta ho 9, aparitApanakara - prANiyoM ke liye sattApakara nahIM ho, arthAt zAntijanaka ho 10, anupadravakara - prANiyoM kA upadravakArI nahIM ho 11, aura abhUtopaghAtika - prANiyoM kA upaghAta karanevAlA nahIM ho 12 / aisA mana prAstamana kahA gayA hai / isakA jo vinaya-Adara so prazastamanovinaya hai / ( eva ceva viNaovi eehiM paehi ceva Neyabbo ) isI prakAra vacana kA vinaya bhI prAsta azantamanovinayazu hai ? uttara- (pasatyamaNaviNae-ta ceva pasattha yavya) aprazasta mananA je vizeSaNA che temanu prazasta 35mA parivartana karavAthI prazasta mana thAya che jemake-je mana niravagha-pAparahita hoya, akriya-prANAtipAtAdika kriyAethI virata hAya, arka za-premasahita hoya, aTuka-paranA udvega karavAvALu na hAya, maniSThura-hayAvANu hoya, gayaSa-jebhaNa hoya, manAsavaDara-savaravANu hoya, adara-chedana kacvAvALu na hoya arthAt sayamasamAdhithI yukta hoya, abhedakara-bheda karanAra na hoya, arthAta samAdhiyukta hoya, aparitApanakara prANione mATe satApara na hoya, arthAt zAtijanaka hoya, anupadrava-raprANione upadravakArI na hoya ane abhUtapaghAtika-prANione upaghArta karanAra na hoya, evu mana prazastamana kahevAya che tene je vinaya-Adara te prazastamanovinaya che (eva ceva vaiviNaovi eehiM parahiM cena sa vo) me 04
Page #333
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayaSiNI-TokA sU 30 dinayabhedavarNanam 269 pinayo'yaMta pareca tivya -prapama pragastA'prazastabhedena dvividha vidhAya, tata param apragastavAgvinaye mAnayAniviTApagAni TeyAti, prazastapApinaye niravadyAdAni vizepaaura aprAnta bheTa se to prakAra kA hai / jo vacana sApadya-pApamahita ho, sakriya-prANAtipAnAtika kI ArambhakriyA se yukta ho, sakarkaga-karkagatA se yukta ho, kaTuka-svapara ko kaTukarasa ke samAna udvigna karana vAlA ho, niSTura-dayArahita ho, parapa-kaThora ho, Avavakara-bhAvavakA pATakaho, reTakara-yamasamApi kA vinAzaka ho,bheTa kara-samAdhi kA vipAtaka ho, paritApanakara- prANiyoM ke liye satApajanaka ho, upadravaNakara-prANiyA ke liye upadravakArI ho, tathA bhUtopaghAtika-prAgiyoM kI hiMsA karane vAlA ho, aisA cana apragastapacana hai| isa taraha kA vacana nahIM bolanA aprAstapacanavinaya hai| tathA-jo vacana nirayadya-pAparahita ho, akriya-prANAtipAtAdika kriyA se virata ho, aphaga-premasahita ho, aTaka-svapara ke liye udvegajanaka nahIM ho, aniSTura-dayA --sahita ho, aparupa-komala ho, anAsakara--mavarayukta ho, acchedakara-cheDhakara nahA ho arthAt mayamasamAdhi se yukta ho, ameDhakara-bheTa kara nahIM ho, athAta samAdhiyukta ho, aparitApanakara-prANiyoM ko satApa dane vAlA nahIM ho, anupadravaNakara-prANiyoM ke liye upadrava karane vAlA nahIM ho, aura abhUtopaghAtika-prANiyoM kI hiMsA karane vAlA nahIM ho, prakAre vacanane vinaya paNa prasta ane aprazasta bhede karIne be prakArane che je vacana sAvadya-pAparahita hoya, sakriya-prANAtipAtAdikanI Ara bhA kriyAthI yukta hoya, saka-kazatAvALuM hoya, kaDa-vaparanA kaTu (kaDavA) rasanI peThe udvigna karavAvALa hoya, niSphara-dayArahita hoya, paruSa-kaThora hoya, Asavara-AsavanuM utpAdaka hoya, chedakara-nayama samAdhinu vinAzaka hoya, bhedara-samAdhinu vighAtaka hoya, upadavaNakara-prANione mATe upadravakArI hoya, tathA bhUtapaghAti prANIonI hisA karanAru heya, evu vacana apa zasta vacana che evI jAtanuM vacana bolavuM nahi te aprazastavacanavinaya che tathA je vacana nigvadya-pAparahita hoya, akriya-prANAtipAtAdika kriyAthI virata hoya, aza-premasahita hoya, avaka-ravaparanA mATe uThegajanaka na heya, aniSphara-dayAvALu hoya, aparuSa-somaLa hoya, anAjavakara-sa vara yukta hoya, ane cheda-Dedara na hoya, arthAt sa yama-samAdhivALuM hoya, abhedakara-bhedaThara na hoya, arthAt samAdhiyukta haya, aparitApanakara-prANi ene satApa ApanAra na hoya, anupadravaka-prANione mATe upadrava karanAruM na hoya ane abhUtapaghAti-prANionI hisA karavAvALuM na hoya evA
Page #334
--------------------------------------------------------------------------
________________ 270 opapAtikAtre se ki taM kAyaviNae', kAyaviNae duvihe paNNatte; taM ahA-pasatthakAyaviNae 1, appasatthakAyaviNae 2 / se kiM ta appasatthakAyaviNae ? appasatthakAyaviNae sattavihe paNNatte, taMjahA-aNAutta gamaNe 1, aNAutta ThANe 2, aNAuttaM NAni yojanIyAni / ' se ta vaiviNae ' sa epa vAgvinaya / kAyavinaya pRcchati-"se kiM ta kAyaviNae' atha ko'mI kAyavinaya ' uttaramAha-'kAyaviNae'-kAyavinaya 'duvihe paNNatte' vividha prajama , 1 'pasatya kAyaviNae' prazastakAyavinaya , 2-'appasatthakAyaviNae ' aprazastakAyavinaya / 'se kiM ta appasatyakAyaviNae' atha ko'sau aprAstaphAyavinaya ? 'appasatya kAyaviNae ' aprazastakAyavinaya 'sattavihe paNNate' saptavidha pranama / saptavidhatva darzayati-'ta jahA' tadyathA-'aNAutta gamaNe' anAyukta gamanam airyApathikyAmasAvadhAnatayA gamanam / 1 / 'aNAutta ThANe' anAyukta sthAnam upayogAbhAvena avasthAnam aise vacana ko prazastavacana kahate haiM / aise vacana kA bolanA so prazastavacanavinaya hai / (se ta vaiviNae ) so yaha pUrvokta vacanavinaya hai / aba kAyavinaya kyA hai ? isa bAta ko ziSya pUchatA hai (se ki ta kAyaviNae ) kAyavinaya kyA-kitane prakAra kA hai / uttara ( kAyaviNae duvihe paNNatte) kAyavinaya do prakAra kA hai (pasasthakAyaviNae appasatthakAyaviNae ) eka prazastakAyavinaya aura dUsarA aprazastakAyavinaya / 'se ki ta appasatthakAyaviNae ?" aprazastakAyavinaya kitane prakAra kA hai| 'appasasthakAyaviNae sattavihe paNNatte' aprazastakAyavinaya sAta prakAra kA hai, (ta jahA) jaise-(aNAutta gamaNe) anupayukta gamana-iryApatha me vinA upayoga ke gamana karanA, (aNAutta ThANe) vinA upayoga ke khaDA honA, (aNAutta nisIyaNe) vacanane prazasta vacana kahe che evA vacana belavA te prazastavacanavinaya che have ayavinaya cha ? pAta ziSya pUche cha-(se ki ta kAyaviNae) Ayavinaya zu cha-32 rano cha ? uttara--(kAyaviNae duvihe paNNatte) 4Ayavinaya me 54aarne| cha (pasatthakAyaviNae appasatyakAyaviNae) se-prazastayavinaya mane mIne-maprazasta chAyavinaya (se kiM ta appasatyakAyaviNae) prazastaDAyavinaya asA prshne| ? (appasatthakAyaviNae sattavihe paNNatte) maprazastayavinaya sAta ranA jana jahAbha (aNAutta gamaNe) manupayuta Amana-pithamA vinA yoganu samana 427, (aNAutta ThANe) vinA upayoganu SAL 2kheSu (aNAutta nisIyaNe)
Page #335
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpavarSiNI-TokA sa 30 vinayabhedayarNanam 271 nisIyaNe 3, aNAutta tuyadRNe 1,aNAuttaM ullaghaNe 5. aNAutta pallaghaNe 6, aNAutta sabidiyakAyajogajujaNayA 7, se ta appasatthakAyaviNae / pasatthaphAyaviNae eva ceva pasattha bhANiyavvaM / se ta pasatyakAyaviNae / se taM kAyaviNae / se ki 2 / 'aNAutta nisIyaNe ' anAyukta nipannam anupayoganopavezanam / 3 / 'aNAutta tuyaTTaNe' anAyukta vagnartanama anavadhAnatayA tvagvartana mastAraka pArzvaparivartanam / / 'aNAutta ullapaNe' anAyuktamuladhanam=kamAnAnAmanikramaNam 15 / 'aNAuttaM pallapaNe' anAyukta prollayanam =puna punaralladdhanam / 6) 'aNAutta sabidiyaphAyajogajujaNayA' anAyukta marvendriyakAyayogayojanatA marvepAmindriyANA kAyayogamya ca yojana-prAnanam-asAvadhAnatayA sarvendriyakAyayogavyApAraNam |7| 'se ta appasatyakAyaviNae ' sa po'prazastakAyavinaya / 'se ki ta pasatyakAyaviNae aya ko'mau prazastakAyavinaya ? 'pasatyakAyaviNae' prazastakAyavinaya -' eva ceva pasatya bhANiyavya' evamena-aprAstapadena prazastakAyapinayo bhAgatavya baktavya , yathA tanAnAvinA upayoga ke baiThanA, ( agAutta tuNe) dinA upayoga ke vistara para karavaTa badalanA, (agAutta ulaMbaNe) piMnA upayoga ke kIcar3a Adi kA lAghanA, (aNAutta paparNa) cinA upayoga ke pAra pAra kIcaDa AdikA ullaghana karanA / (agAutta sandhidiyajhAyajogajujaNayA) vinA upayoga ke samasta indriyoM kI eva kAyayoga kA pravRtti karanA, ( se ta appasatyakAyaviNae ) ina sabhI aprazasta kriyAoM se kAya ko rokanA aprAstakAyavinaya hai / prama-(se kitapasatyakAyaviNae) prazastakAyavinaya kyA he ? uttara(pasatyakAyaviNae epaceva bhANiyaca seta pasatyaphAyaviNae) isI taraha prazastakAyavinaya hai, arthAt aprAstakAyapinaya me anupayukta asthA se hone vAlI gamanAdika kriyAe~ rokI pinA yoganu memayu, ( aNAutta tuyaTTaNe ) vinA yoganu payArImA pAsA masA , (aNAutta ullaghaNe) vinA upayoge eyara pore 85, (aNAutta pallaghaNe) yayoga vA2 vArIya vizanu saghana 42, (aNAutta sacidiyakAyajogajujaNayA ) vinA yoganu samasta dhar3hiyAnI tamA yayAganI pravRtti 420, (se ta appamatyakAyaviNae) me 1dhI maprazasta jiyAmAthI hAyAne |4vii te saprazantAyavinaya prazna-(se ki ta pasatthaphAyariNae) prazastaDAya vinaya cha ? uttara-( pasatthakAyaviNae-eva ceva bhANiyavya se ta pasatvakAyaviNara) prastakAyavinaya A ja rIte che athAt aprazastakAyavinayamAM anupayogI ava
Page #336
--------------------------------------------------------------------------
________________ 72 auSapAtikamare ta logovayAraviNae logovayAraviNae sattavihe paNNatte, ta jahA-abhAsavattiya 1, paracchadANuvattiya 2, kajaheo 3, kayapaDikiriyA 4, attagavesaNayA 5, desakAlaNNuyA 6,sabasu appaDilomayA 7, se ta logovayAraviNae / se ta viNae // sU0 30 // yuktamuktam, atra sopayoga gamanAdika vAcyamityartha / ' se ta pasatyakAriNae ' sa epa prazastakAyavinaya / ' se ta kAyaviNae ' sa epa kAyavinaya / ' se phi ta logovayAra viNae ' atha ko'sau lokopacAravinaya ? lokAnAmupacaraNa lokopacAra , tasambandhI pinayo, lokopacAravinaya , lokavyavahArasAdhako vinaya ityartha , 'logozyAravigae sattavihe paNNatte' lokopacAravinaya saptanidha prajama ,-'ta jahA' tadyathA-'abhAsavattiya' abhyAsavRttitA-kalAcAryAdisamIpasthitigIlatA / 1 / 'paracchadANurattiya' para chandAnuvartitA=parAbhiprAyAnuvartanam / 2 / 'kajao' kAryaheto =vidyAtiprAminimitta-'zruta jAtI hai aura isa prazastakAyavinaya meM ye sana hA kAyamanavI kriyAe~ upayukta hokara kI jAtI haiM / prazna-(se kiM ta logovayAraviNae ) lokopacAra vinaya kyA-kitane prakAra kA hai uttara-(logovayAraviNae sattavihe paNNatte) lokavyavahArasAdhaka yaha lokopacAravinaya sAta prakAra kA kahA gayA hai, (ta jahA) ve sAta sAta prakAra ye hai-(abbhAsavattiya) abhyAsa vartitA-kalAcArya Adi ke samIpa me sthitizAlatA, arthAt-guru Adi ke nikaTa rahane kA svabhAva honA, (paracchadANuvattiyA) paracchandAnuvartitA-guru Adi kI AnA ke anukUla apanI pravRtti rakhanA, (kannaheo) vidyA Adi kI prAmi ke nimitta bhaktapAna sthAthI thavAvALI gamana Adika kriyAone relAya che ane A prazastakAyavinayamAM tamadhI yasamadhI jiyaa| upayogI sasthAthI 42rAya cha prazna-(se kiM ta logovayAraviNae) yA2 vinaya zucha-3TA sAranI 1ttara-(logona yAraviNae sattavihe paNNatte) soDavyavahArasAra mA piyAravinaya mAtArA cha, (ta jahA) te sAta prA2 2 -(a bhAsavattiya) yAsapattitA-- kalAcAryaAdinA samIpamAM sthiti rIlatA, arthAt guru AdinI pAse rahevAne skhalAva DAvA, (paranchadANuvattiyA) 52-7 jAnupatitA-guru mahinA mAjJAna anupAtAnI pravRtti rAmanI, (kannaheo) vidyA mAhitI prAptine nimitta
Page #337
--------------------------------------------------------------------------
________________ 272 poSaNio -TIkA sa 30 yinayabhedaprAyazcittabhedadharNanama mUlam-se ki ta veyAvacce? veyAvacce dasa vihe paNNatte. prApito'hamanena'-ti hato zuzrUpA / 3 / kayapaDikiriyA' kRtapratitriyA 'bhaktAgniopacAra kRne sati prasannA gugyo me aMtarAnarUpA pratikriyA-prayupakAra karipyatA"ti suddhayA gumNA zuzrUSAkaraNam / / attagosaNayA AnegaveSaNatA-Artasya vitasya gavepaganA-aupatramapayAdinA pATitasyopakAra ityartha / 5 / 'TemakANNuyA' DhAkAlanatA degakAlocitArthamampATanam / / / 'sabahemu appaDilomayA' marthita thaprati TomatA-manaprayojanepu AnumUlyam / 'me ta lagegovayAraviNae, se ta viNae' ma epa kopacAravinaya , sa epa pinaya // mR0 30 // TIkA-sabhyataratapasastRtAyabhaTa vaiyARtya nAma tapa pRcchati-se kiM ta __ yAvacce' atha phi nada payAvRtyama ( mAdhUnAmAhAgapapATibhi mAhAyyakaraNa yAvRtyam, tat Adi lAkara denA, ( krayapaDikiriyA ) kRtapratikriyA-kRta upakAra kA dhyAna rakhakara pratyupakAra karane kA bhAvanA se prAniyukta vyavahAra karanA, ( attagavesaNayA) ArtagavepaNatA-rogAdi avasthA se yukta guru mahArAja Adi kA aupara-mepana dvAga upacAra karanA, ( desakAlaNNuyA) dezajhAlanatA-dazakAla ka anumAra pravRtti karanA , ( sabaDhemsa appaDilomayA) sana kAryoM meM apratikRtA athAt anukUlatA ramanA / ( se ta logovayAraviNae ) yaha sana lokopacAravinaya hai / (se ta vigae ) isa prakAra vinaya tapa kA varNana jAnanA cAhiye / sU0 30 // se ti veyaavcce| sUnakAra ana Abhya tara tapa kA jo tRtAya bheda vaiyAvRttya tapa ha usakA mAna-pAna mAhisAvI mApa, (kayapaDikiriyA) kRtapratiDiyA-rekhA upakArane dhyAnamAM rAkhIne pratyupakAra karavAnI bhAvanAthI prItiyukta vyavahAra 423 / , (attagavesaNayA) mAtaMgaveSatA-gAha mapazyAvANA gurumahArA mAhinA mauSadha-pAthI upanyAra 423), (desakAlaNNuyA) zAsajJatA-heza usane manusagane pravRtti 2vI, (sabasu apaDilomayA) mA AbhA mapratisatA arthAt manu:gatA rAmavI (se ta logopayAraviNae ) se padhA payA2pinaya cha (se ta piNae ) se sAre vinaya tapanu paNuna ta naye (5 30) 'se ki ta veyAvance' tyAhi sUtrakAra have Abhyantara tapane je trIje bheda viyAvRjya tapa che tenuM
Page #338
--------------------------------------------------------------------------
________________ 274 aupapAtikatra ta jahA-AyariyaveyAvacce 1,uvajjhAyaveyAvacce 2, sehaveyAvacce 3, gilANaveyAvacce 4, tavassiveyAvacce 5,theraveyAvacce 6,sAhammiya'dasavihe paNNatte' dAvidha prajJamam, ta jahA-tayathA 'AyariyayAvace' AcArya vaiyAvRtyam-AcAryasya veyAtyam AhArAtibhi zuzrUpAkaraNam / 1 / ' uvajjhAyaveyAvacce' upAdhyAyavaiyAvRtyam / 2 / 'sehayeyAvace' bhayAvRtyam-piTIbhito nAla zaikSa, tasya mayamasAhA' yadAnam / 3 / 'gilAgaveyAvacce' glAnauyAvRtyam-lAnasya nAsA rujayA vA sinasya vaiyAvRtyam / 4 / 'tavassiveyApacce' tapasthiyAvRttyam-nirantara caturbhaktAni karaNagIlasya mAsakSapaNAdikaraNagAlasya vA vaiyAvRttyam , 'theraveyAvace sthaniravaiyAvRtyam-sthavi varNana karate hai / ziSya pUTatA he-he bharanta ! ( me phi ta veyAvance) vaiyAvRttya tapa kyA-kitane prakAra kA he' uttara-(veyAvacce dasavihe paNNatte) yaha vaiyAvRttyatapa dasa prakAra kA hai / AhAra auSadha Adi dvArA sahAyatA karanA vaiyAvRtya hai / ( ta jahA) usake ve dasa bheda isa prakAra se hai-( AyariyaveyApace, uvajjhAyaveyAvace, sehaveyAvace, gilANaveyAvacce, tavassiveyAvacce, theraveyAvacce, sAhammiyaveyAyace, kulaveyAyace, gaNaveyAvace, saghaveyAvacce, se ta veyAvace ) AcArya mahArAja kA vaiyAvRtva-AhAra pAnI Adi dvArA sevA karanA, upA yAya kA vaiyAvRtya, zaikSa-navadIkSita sAdhu kA vaiyAvRtya, glAna-tapasyA se athavA roga se glAna sAdhu kA vaiyAvRtya, tapasvI-nirantara caturthabhakta Adi tapasyA karane vAle athavA mAsakSapagAdi kI tapasyA karanevAle tapasvA mahArAja kA vaiyAvRtya, sthavira-jarA se jajarita athavA jJAna se vRddha sAdhu kA vaiyAvRttya, sAdharmipha-samAna pani re cha ziSya pUcha - mahanta / (se kiM ta veyAvacce) vaiyAvRttya taya za kSA prA2nu ? uttara-(veyAnace damavihe paNNatte) 2 // vaiyAvRttya tapa 10 prakAra nuM che AhAra auSadha Adi dvArA sahAyatA karavI te vaiyAvRtya cha (ta jahA) tenA ye 4za le 2mA pra42 che (AyariyaveyAvace, uvajjhAya veyAvance, sehaveyAvance, gilANaveyAnce, tapassiveyAvacce, theraveyAvacce, sAha miyaveyAvance, kulaveyAnce, gaNaveyAnance, saghaveyAvance, se ta yAvacce) mAyA mahArAjanu viyAjya-AhAra pANI Adi dvArA sevA karavI, upAdhyAyanuM, haiyAvRtya, kSa--navadIkSita sAdhunu viyAvRtya, glAna-tapasyAthI athavA rogathI kalAnta (durbaLa) sAdhunuM vaiyAvRjya, tapasvI-niratara caturthabhakta Adi tapasyA taravAvALA athavA mAsakSapaNu AdinI tapasyA karavAvALA tapasvI mahArAjanuM yAvanya. sthavira-vRddhAvasthAthI jarjarita athavA jJAnathI vRddha sAdhunuM vaiyA
Page #339
--------------------------------------------------------------------------
________________ yUSayapiNI TIyA sa 30 yaiyAhattyabheda-sthAdhyAyabhedavarNanama 25 veyAvacce 7, kulaveyAvacce 8, gaNaveyAvacce 9, saghaveyAvacce 10, se taM veyAvacce / se ki ta sajjhAe ? samjhAe paMcavihe paNNatte, ta jahA-vAyaNA 1, puccha gA 2 pariyaTTaNA 3 aNuppehA 4,dhammarasya jagajIrNasya jJAnavRddhasya vA vaiyA mRtyam / / / 'sAhammiyaveyAvace mArmikavaMgAvRtyam-- samAnadharmagA vaiyAvRttyam | 'kulaceyAvace pAtyam-ekAcAryasantatirUpa kula, tasya vaiyARtyam / 8 / 'gaNavayAva' gaNaveyAtyama-yuganA mamUho gago-gacchastamya veyAvRyam / 9 / 'maveyAvacce soyAvRtyama-gagAnA mamudAya maha tamya yAvRtyam / 10 / 'se taveyAvace tadetada yAdRtyama / 'sekita sajjhA' atha ka ma svAdhyAya ' svA yAya kisvarUpa kanividha ? iti prazna-uttagmAha-'majhAe pacavihe paNNatte' svA yAya paJcavidha pranA , svAdhyAya -mu-muSTu AnmayAcyA sAlvayApanhioMgNa paurapyapekSayA vA adhyAya =zrutasya adhyayana spA yAya |tpnycpic darzayati-'ta jahA' tadyathA-'vAyaNA' vAcanA-ayApanam, dharmavAlA kA vaiyARtya, kula- AcArya kA titirUpa munijanA kA veyAvRttya, gaNa-kulamamUharUpa gaccha kA vaiyAvRtya aura gaNa ke samUharUpa makA yAvRttya karanA so yaha sana vayAvRttya tapa ke me hai / prazna-'me rphita samAe) mvA pAya tapa kyA-kitane prakAra kA hai ' uttara-(sajjhAe pacavihe paNNatte) sthAyAya tapa pAca prakAra kA hai / akAla-velA kA parihAra karate hue apanI zakti ke anusAra hunakA a yayana karanA svA yAya hai, usake ve pAca prakAra ye hai (vAyagA, punchaNA, pariyaNA, aNuppehA, pammakahA)vAcanA, pracchanA, parivartanA, apremA dharnakamA / (seta samAra) Tasa prakAra svAdhyAya pAca prakAra kA hai| AcAyAdika vRjya, sAdhamika-samAnadharmavALAnuM vaiyAvRtya, kuLa-eka AcAryanI gati 35 munijananu vayAvRtya, gaNakuLasamUha35 ganu vayAvRtya, ane gaNanA amRha35 dhanu yAttya 82, ye gadhA yAvRttya tayanA ne prazna-(se ki ta sajjhAe) yA pAya ta5 4-TAyA ? 6tta2-(samjhAe pacavihe paNNatte) pAvyAya tapa pAca prakAranuM che arAlaveLAne tyAga karIne potAnI zakti anusAra zrutanu 2madhyayana 27 te pAyAya tenA se pAya ghaDA2 mA -(pApaNA, punchaNA, paripaTTaNA, aNuppahA, dhammakahA) pAyanA, pra.nA, parivartanA, manu kSA tebhara parbhayA (se ta samAe) 21 praDA svAdhyAya pAya mAranA AcArya Adi pAsethI mUtra Adi grahaNa karavA te "vAcanA" ke mUtra Adine pUchavA te "prAthanA" che nakhAvelA mRtranu vinmabhuM na thaI jAya te
Page #340
--------------------------------------------------------------------------
________________ 276 opapAtikamatra kahA 5,se ta sjjhaae|se ki ta jhANe jhANe cauvihe paNNatte, taM jahA-adRjjhANe 1,rudajjhANe 2, dhammajjhANe 3,sukanjhANe / 'punchaNA' pracchanA, / 2 / 'pariyaTaNA' parivartanA=atasya gUgamya mA bhUd vismaraNa'-miti karmanirjarAya puna puna kasmiMzcidekammin 'tuni antarmuhartamAnakAla citta sthimitya citana, tapaThana, sUnasya guNanamityartha / 3 / 'aNuppehA' anuprekSA-manava'pi vismaraNa ra bhavati, ata so'pi paribhAvanIya ityanuprekSaNa-citanikeyartha / / 'pammakahA' dharmakayAdharmasya zrutarUpasya yA kathA yArayA sA 15 / 'se ta sajjhAe' sa epa svA yAya / 'se ki ta jhANe' atha kiM tad 'yAnam - 'jhANe caubihe paNNatne dhyAna caturvidha pranaptam , ta jahAtadyathA-1-'aTTajjhANe' Arta yAnam-Rta-dusa, tasya nimitta, yadvA-tatra bhanam-Atta tacca tad dhyAnam , Artasya du khitasya vA dhyAnam-Arta yAnam-manonAmanonavastumayogaviyogAdinibadhanacittavaizyampam / tathA coktamse sUnAdika kA grahaNa karanA 'vAcanA' hai / sUtra Adi kA puchanA 'pracchanA' hai / adhIta sUtra kA vismaraNa na ho jAya, isa vicAra se puna puna usakI AvRtti karanA 'parivattenA' hai| sUtrArtha kA puna puna citana karanA 'anubhekSA' he| tathA dharma kI kathA karanA--'dharmakathA' hai / prazna-(se kiMta jhANe) dhyAnakA kyA svarUpa hai-vaha kitane prakAra hai : uttara-(jhANe caubihe paNNatte) dhyAna ke cAra prakAra hai, (ta jahA) ve cAra prakAra ye hai-(aTTajjhANe, raddajjhANe, dhammajjhANe, sukkajjhANe) Ana yAna, rauTa' yAna, mi yAna, eva zukladhyAna / iname du kha ke nimitta athavA du kha me jo dhyAna hotA hai vaha Arta yAna hai, manoja eva amanoja vastu ke gmayoga aura viyoga me jo eka prakAra kI citta me nikalatA hotI hai vaha AttadhyAna hai| kahA bhI haivicArathI pharI pharIne tenI AvRtti karavI te "parivartanA che. sUtranA arthanuM pharI pharIne citana karavuM te "anuvekSA che tathA dharmanI kathA karavI "dharmauthaa' cha prazna--(se kiM ta jhANe) dhyAnanu zu 2135 1 te 32 prA2nu cha ? uttara (jhANe caubihe paNNatte) dhyAnanA yAra 570 cha, (ta jahA) an( ajjhANe, ruddajjhANe, dhammajjhANe, sukajhANe,) mArtavyAna, zedradhyAna, dhrmdhyAna temaja zukaladhyAna temA du ane nimitte athavA du ane samaye je dhyAna thAya che te Atta dhyAna che, manojJa temaja amane vastunA sAgathI temaja vigathI je eka prakAranI cittamA vikaLatA thAya che te AdhyAna che kahyuM paNa che-
Page #341
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIpayarSiNI-TIkA sa 30 bhyAnabhe raNanam 277 rAjyopabhogAyanAsanavAnegu, vIganyamAlyamaNiratnavibhUpaNeSu / icchAbhirApamatimAnamupaiti mohAda, yAna tadAtamiti sapravadanti tajnA // 1 // 2-'ANe gaiyAAma-noTaya yagagana iti mha =grANyupapAtAtipariNato jIvantamya rma gaidram-rimAyanikaratApa, tApa dhyAna gaiTa yAnam / taduktam neTanabhanjanamAgaNe va pahAragAnikRntana ca / ___ yo yAti gagamupayAni ca nAnukampA 'yAna tu gaMdramiti tapravadanti tannA // 2 // iti| rAyopabhogagayanAsanabAhanapu, sAgaramA yamagiranavibhUSaNaSu / icchAbhigapamatimAnamupaiti mogada, dhyAna tadAtamiti mapravanti tanA" || 1 iti|| gaya kA upabhoga, paja Adi mumomala zAyA, munTara Amana, ghoDe hAthI Adi vAhana, manogagNiA biyA~, hana Adi supita vastue~ sundara sundara puSpA kA mulaTita mAlAya, nayA magiranamaya AbhUpaga, Tana mA ma moTa ke kAraNa jo manuSya kI u kaTa amilApA hai, uma abhigapA ko pina nana 'Ana yAna' kahate hai // 1 // "rodayati bArAn iti nadra" jo dasageko ragatA ha para raha hai, ayat prAgiyoM kA uparAta ANi kiyA ma yA jo jIva he ghaTa raha hai, sva kA jo karma vaha gaiTa hai| umakA himAnika atigtArUpa jo "pAna hai para romyAna hai / / rahA bhA hai-- sadahanabhaJjanamAraNazca nyAhAradamanairvinikantanaizca / yo yAti rAgamupayAti ca nAnusmpA , yAna tu romiti natpravadanti tannA // 2 // ganyopabhogagayanAmanavAnepu vIgandhamAlyamaNirannavibhUSaNeSu / icchAmilApamatimAnamupaiti mohAd, dhyAna tAtamiti saprapatanti tajjA // 2 // gatyane upabhega, palaga Adi sukomala zamyA, sudara Asana, voDA hAthI Adi vAhana, mahANiI strIo, attara Adi sugaMdhita vastuo, sudara yudara punI banAvelI yuvalita mALAo, tavA maNiratnamaya AbhUpaNe, A bavAmAM mahane kAraNe je manuSyanI utkaTa abhilASA che te abhilASAne vidvAne "Atta vyAna kahe che (1) "rAtyati aparAn iti ndra " re mItane me te 24 , at prANionI upaghAta (mAvu) Adi kriyAomAM lavalIna raheto je jIva che te ruka che, udanuM je karma te zaidra che tenuM hisAdika atikruratA35 je cAna che te rokavyAna e kahyuM paNa che - machedana hanabhajanamAraNaJca, pandhaprahAratmanairninihantanaizca / yo yAti rAgamupayAti ca nAnukampA, dhyAna tu rodramiti tatpravadanti tajJA // 2 //
Page #342
--------------------------------------------------------------------------
________________ 278 aupapAtikasane __3-'dhammajjhANe' dharma yAnam sarvanA''nAyanuci tanam / uktazca " sUnArthasAdhanamahAyatadhAraNepu, vadhapramokSagamanAgamaneSu citaa| paJcendriya yuparamatha dayA ca bhUte, ___ dhyAna tu dharmamiti sapravati tanjA" // 3 // iti / jo manuSya chedana, nahana arthAt jalAnA, bhajana-toDanA-mA~ganA, mAraNa-prANarahita karanA, bA~dhanA, prahAra karanA. damana karanA, kATanA Adi kriyA meM Ananda mAnatA hai| prANiyoM para jisako anukampA nahA hotI hai, aise manuSya kI una duSpravRttiyoM ko vijJa jana 'raudrabhyAna' kahate hai // 2 // sarvana kA AjA Adi kA anucintanarUpa dharmadhyAna hai| kahA bhI hai-- mUtrArthasAdhanamahAtatadhAraNepu, pandhamamokSagamanAgamaneSu cintaa| paJcendriyavyuparamazca dayA ca bhUte, bhyAna tu dharmamiti samavadanti tjjnyaaH||3|| mUtra aura sUtra ke artha kA cintana karanA, sAdhana kA cintana karanA, arthAt sAdhUpakaraNa ko pranilekhanA karane meM tatparatA rakhanA, mahAnata dhAraNa kA cintana karanA arthAt mahAvata jo dhAraNa kiye hai uname koI aticAra na lage isake liye sarvadA prayatnazIla honA , badha aura mokSa ke svarUpa kA citana karanA, 'caturgatika "sAra meM jIva kA gamanAgamana kisa kAraNa se hotA hai| usakA cintana karanA, pA~coM indriyoM kA nigraha karanA, je manuSya chedana, dahana arthAta bALavuM, bhajana teDavuM-bhAgavu, mAraNaprANurahita karavuM, bAdhavu, prahAra kare, damana karavuM, kApavu Adi kriyAomAM Anada mAne che, prANio upara jene dayA nathI AvatI evA manuSyanA e duSpavRttione vidvAne raudradhyAna" kahe che (2) sarvAnI AjJA AdinuM anuci tanarUpa dharmadhyAna e kahyuM paNa che - sUnArthamAdhanamahAvratadhAraNepu, bandhapramokSagamanAgamanepu cintA / paJcendriyavyuparamazca dayA ca bhUte, dhyAna tu dharmamiti sapravadatti tajjJA // 3 // sUtra ane sUtranA athanuM ciMtana karavu, mAdhananu citana karavuM arthAt sAdhanA upakaraNanI pratilekhanA karavAmA tatparatA rAkhavI, mahAvata dhAraNanuM ci tana karavuM, arthAt mahAvrata je dhAraNa karyA che temAM kaI aticAra na lAge te mATe sarvadA prayatnazIla rahevuM, ba dha ane mokSanA svarUpanuM ciMtana karava, caturgatika saMsAramAM jIvana AvavA-javAnu zu kAraNathI thAya che?
Page #343
--------------------------------------------------------------------------
________________ 272 pIyUSapapiNI-TokA sU 30 dhyAnabhadavarNanama 4-'mubamANe' zuradhyAnam-guca=goka samayati apanayatIti zuna- bhavakSayakAraNa, zukla ca tad dhyAna zurudhyAnam / tathA coktam-~ "yasyendriyANi vipayeSu parAGmugvAni, kalpakalpanavisa panikAnI / yogai sa ca nibhiraho nimatAntagatmA. dhyAnottama praparazurAmida vadanti / / 3 / / iti / eva samI prAgiyA para dayA rakhanA, isa prakAra kA AtmA ko zubha pravRtti ko rija jana 'dharmadhyAna' kahate hai // 3 // "zuca-gopha lamayatIti zuka" zoka ko jo naSTa ko vaha 'zuddha' hai| "zukla ca tad yAna ca zuklalyAna" zurUpa jo dhyAna vaha zubha yAna he / athAt jo bhavakSaya kA kAraNa hotA hai athavA jisase zoka kA apanayana hotA hai, vaha gumyAna hai / kahAbhI hai yasyendriyANi vipayeSu parAGmukhAni, sphlpklpnviklpvikaardopaiH| yogaiH sa ca tribhiraho nibhRtAntarAtmA, yAnottama pravarazuklamida vadanti // jinakI indriyA pipayapravRttiyoM se rahita hai, jo mApa-vikalpa-janita nikAra--DhopoM se varjita hai, kAyika, gAcika, mAnasika tInoM yogA ko vaza kara lene ke kAraNa jinakI AtmA nizcala hai, aise mahAmAoM kI prazasta parigati ko vijJa jana 'zukra yAna' kahate hai // 4 // tenuM citana karavuM, pAceya Idrione nigraha karavo, tema ja badhA prANio upara dayA rAkhavI, e prakAranI AtmAnI zubha pravRttine vidvAne "dharmadhyAna" kahe che __ "zuca-zoka klamayatIti zukla" na 2 nAza 42 te 'zusa' cha "zukla ca tad dhyAna ca-zukladhyAna" zuksa352 dhyAna te zukhadhyAna cha, arthAt je bhavakSayanuM kAraNa hoya che athavA jenAthI zokanuM apanayana thAya che te zukladhyAna che kahyuM paNa che yasyendriyANi vipayepu parAGmukhAni, sakalpakalpanavikalpavikAradopai / yogai sa ca tribhiraho nibhRtAntarAtmA, dhyAnottama pravarazuklamida vadanti / / 1 / / jenI Idi viSayapravRttithI rahita che, je sakapavi85janita vikArothI varjita che, nAyika, vAcika, mAnasika, traNeya gene vaza karI levAnA kAraNe jene AtmA nizcala che, evA mahAtmAonI prazasta pariNa tine vidvAne "zukladhyAna kahe che (1)
Page #344
--------------------------------------------------------------------------
________________ 280 aupapAtikasane __ ajjhANe caubihe paNNate, ta jahA-amaNuNNasaMpaogasapautte tassa vippaogasaisamapaNAgae yAvi bhavaDa 1, maNuNNa eSu caturvidheSu dhyAneSu prathamamArtagAna catuviramAha-'aTTANe caubihe paNNatte' mArta yAna caturvidha pranAm, 'ta jahA' tayathA-1-'amaNuNNasapogasapaune tassa vippa ogasaisamaNNAgae yAni bhavada ' amanonasamprayogamaprayuktastamya viprayogasmatisamanvAgatazcApi bhavati-amanona =aniSTo ya zAni , tasya samprayogA yogastena samprayukto ya sa tathAvidha san tasya amanonagandAde niprayogasmRti =piyogacintA, tayA samanvAgata = anugatazcApi bhavati, etad ArtadhyAnam , vyAna yAnapatorabheTopacArAda dhyAnapAnapi dhyAnamucyate, evamagre'pi yo yam / 2-maNuNNasapabhogasapautte tamsa avippaogasaisa ina cAra prakAra ke dhyAno ma prathama jo ArtadhyAna hai, vaha cAra prakAra kA hai, isI bAta ko batAne ke liye patrakAra kahate hai-(aTTahANe caubihe paNNatte) Arta yAna 4 prakAra kA kahA gayA hai / (ta jahA) vaha isa prakAra se-(amaNuNNasapa ogasapautte tassa vippaogasadasamaNNAgae yAvi bhavada) amanoja--aniSTa gandAdi ke sabadha hone para usake viprayoga-dUra karane ke liye jo bAramAra vicAra kiyA jAtA hai vaha aniSTasayogaja Arta yAna hai / yahA dhyAtA ko jo yAna kahA hai vaha dhyAna aura dhAnavAn meM abheda ke upacAra se jAnanA caahiye| isI taraha se Aga ke dhyAnoM me bhI abheda kA upacAra jAnanA / (maNugNasapaogasapautte tassa avippaogasaisamaNNAgae yAvi A cAreya prakArane dhyAnamAthI prathama je Atta dhyAna che te cAra prahAranu cha, me pAta uDevA bhATa sUtra27 -(aTTajjhANe cauvyihe paNNatte) mAtta dhyAna yAra prahAranA DeTA cha (ta jahA) te sAre cha-(amaNuNNasapa ogasapautte tassa nippaogasaisamaNNAgae yAvi bhavai) manAza-maniSTa zabdAdikane sa ba dha thatA tene vipraga-dUra karavA mAMTe je vAravAra vicAra karavAmAM Ave che te aniSamagajanya AdhyAna' che ahI dhyAna karanArane je dhyAna kahevAmAM AvyuM che te dhyAna ane dhyAnavAmA abheda honA upacArathI thaye che tema jANavuM joIe, e ja rIte AgaLanA panAmA 5 mohanI GuyAra aaa (maNuNasapaogamapautte tassa avippaogasaisamaNNAgae yAvi bhagai) bhanAza- AwesvipayAnA
Page #345
--------------------------------------------------------------------------
________________ poSayapiNo-TIzA sU 30 dhyAbhiyarNanama 28 // sapaogasapautte tassa avipaogamaisamapaNAgae yAvi bhavaDa 2, Ayakasapaogasapautta tassa vipaogasaDasamaNNAgae yAvi bhavaDa 3, parisiyakAmabhogasapautta tassa avipaogasaDasamaNNAgae yAvi bhavaDa / adRssa Na jhANassa cattAri lamaNNAgae yAvi bhavaTa ' manonamamprayAgama prayuktagnamyA'viprayAga-pranimama vAgatApi bhapani manona -iSTo ya gAni , tamya ma trayAga =nayAgAnana mamprayukta mana nassa= manonAgaviprayogambhati =aviyogacitA, nayA mamanyAgata --yukta vApi nAti / 3 - Ayasyapayogasapautte tasma vipanAMgasaimamaNNAgae yApi bhavaTa' Atamamprayogamamprayuktastasya viprayAgamtisamanvAgatazcApi bhavati-bhAtako gaga , tasya samprayoga =mayoga , tena mamprayukta sana tamyA'nadasya niprayogasmRti =niyogacintA, tayA mama vAgatazcApi bhavati / 2-'parijasiyakAmabhogasapanAMgasapautte tamsa avippoga sahasamaNNAgae yAci bhavaTa' pagjuikAmabhogasamprayogasamprayuktastasyA'piprayogammati samantrAgata vApi bhavati, parisamantAt , nae sacita -prIto vA ya kAmabhogastasya pryog| mAyukta sana , tasya kAmabhogasya aviprayogaramRti apiyogacitA tayA, sama vAgata - sayukta cApi gati / 'aTTamsa Na jhANasta cattAri lapavaNA paNNattA' jAtasya gaju yAbhAi) manona-TaSTa zAtika vipayo kA maprAni hona para unaka aviprayAga-viyoga na hone sa vArapAra citavana karanA so ca dRSTamayogaja Arta yAna hai / (Ayasapaoga sapautta tamsa vippabhogasaTasamaNNAgae yApi bhavaTa ) jAtaka-roga ka ra prayoga- yoga hona para jo usake viyoga hona kA pArapAra cintana karanA hai vaha paTanAja ya ArtadhyAna hai / (parijasiyakAmabhogamapajogasapautte tamsa javippaogasaTasamaNNAgae yAvi bhavaTa ) sahita kAmabhogA kA prAmi hona para unakA kamA mA piyoga na ho aisA vicAra karanA mo yaha cauthA Arta yAna hai / ( amma Na jANamsa cattAri lapaNA prApti thatA temano avipraga- viga na thAya tenuM vAraMvAra citavana 27 te yogAsanya sAthiyAna (Aphasapaogasapautte tassa pioga saisamaNNAgae yAni bhAi) sAta-rogana prayoga- yo yatA tenA viyega thavAnu vAra vAra citavana kare che te vedanAjanya AtakavAna che (parijUmiyakAmabhogasapogasapautte tassa apipaogamaisamaNNAgae yAni bhavai) sevana karela kAmanI prApti thatA temane kadI paNa viga na thAya
Page #346
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAvitra kkhaNA paNNattA, taM jahA - kaMdaNayA 1, soyaNayA 2, tippaNayA 3, vilavaNayA 4 / rudajjhANe cavvihe paNNatte, na jahAhisAbaMdhI 1, mosANuvadhI 2, teNANuvadhI 3, sArakkhaNA 282 nasya cacAri lakSaNAni pranamAni, 'ta jahA ' tadyathA-1 'kaDhaNayA' kahananA = magandA prakSeparUpA / 2 'soyaNayA ' gocanatA=mAnasaglAnirUpA / 3 ' tippANayA' tepanatA= nizanmocanam / 'vilavaNayA' nilpanatA puna puna svatAzubhakarmaNAmuccA raNam, "kAdRza pUrvajanmani mayA duktamAcarita yapha madhunA mayA labhyate" iyAtrUipam / 'rujjhANe cauntri paNNatte' raudra yAna caturvidha pranamam, 'ta jahA ' tayathA - 1 'hiMsA dho' hiMsAnugandhi-hiMsA = paraprANaharaNarUpAmanunadhnAti = karota / ti hiMmAnunadhi, 2 - 'mosA 6 paNNattA ) isa Arta yAna ke 4 cAra lakSaNa batalAe gaye haiM, ( ta jahA ) va isa prakAra hai - (kadaNayA soyaNayA tippaNayA vilavaNayA) kadanatA - sahita AsuoM ko nikAlate hue ronA (1) / gocanatA - mAnasika glAni karanA (2) / tepanatA - aisA roTana ho ki jisame rona kA AvAja Ave nahA, parantu A~sU nikalate rahe (3) / lipanatA vAravAra apana kiye hue karmoM kA jisame cintavana karate hue uccAraNa ho, jaise-maina pUrvajama me kaise pApa kiye, jisakA phala mujhe bhoganA paDa rahA hai, ye sana Arta'yAna ka lakSaNa hai / ina lakSaNoM se Artta yAna kI sattA jAnI jAtI hai / (sdajjhANe caunvihe paNNatte) raudra yAna cAra prakAra kA kahA gayA hai, jaise - ( hiMsANunadhI, mosANuvadhI, teNANu TdhI, sAra+khaNANuvadhI) jisa yAna meM hiMsA kA anunadha ho vaha hiMsA nunadhA raudradhyAna hai / vo vicAra rkhe| te yA thothu Ata dhyAna ke ( aTTassa Na jhANassa cattAri lakkhaNA paNNattA ) yA yAta dhyAnanA yAra lakSa matApekSA ), ( ta jahA ) te yA prakAre - ( kadaNayA soyaNayA tipaNayA vilnaNayA ) unhana-zaNDa sAthai Asu pADatA 235 (1), zoyana-mAnasiddha glAni jazvI (2), tena--evu rAina thAya ke jemA revAnA avAja Ave nahi, paraMtu Asu vahetA rahe (3), vilapana-vAra vAra pote karelA mA~nu cittavana karatA meTethI vilApa karavA, jemake-me pUrva janmamA kevA pApa karyA ke jenu phaLa mAre bhogavavu paDe che. A badhA A dhyAnanA lakSaNa che e lakSAthI AtadhyAnanI sattA bhAgI devAya che ( ruddajjhANe caDavvihe paNNatte ) raudradhyAna yAra aAranu uDeDa che, (ta jahAM nebha e (hiMsANunadhI, mosANuvadhI, teNANunadhI, sArakkhaNANubadhI)
Page #347
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyapapiNI-TIkA sa 30 dhyAnabhedavarNanama 283 NuvadhI 4 / rudassa Na jhANassa cattAri lakkhaNA paNNattA, ta jahAusaNNadose 1, vahadose 2, aNNANadose 3, AmaraNatadose NuvadhI' mapAnunadhi-mapA=amaya, tadanupa nAti-karotIti mapAnunadhi,asatyavacanena dhamApa ghAtakumArgaprarUpaganitAnikArakamiyartha / 3-'teNANupanI' ssainyAnunari-attAAnakAra kam,4 'sArasvaNANunadhI' sarakSaNAnunadhi-viSayamApanasya dhanAdikanya rakSaNe anubandha = sambapo'nyAmtIti tat sarakSaNAnunandhi / 'russa Na jhANassa cattAri lakkhaNA pagNattA' raudramya gala vyAnanya ca pAri lamaNAni prajamAni, 'ta jahA' tadyathA -'usaNNa dosa' bAhulyatoSa -anupagatatayA nAlyena prAcuryeNa topo himA'nRtA'dattA''TAnasarakSaNAnAmanyatama -bAhulyaTopa / 'usanna' ti nAlyArthe dezIyazada / 1 / tathA-'pahuTose' bahudoSa -bahuSu hiMmAripu pravRttilakSaNo dopo bahudoSa / 2 / 'aNNANadose' anAnaTopa -anAnA trAstrAnsiskArAt hiMsAripu adharmasvarUpeSu dharmabuddhyA pravRttilapaNo dopo'jJAnadoSa / 3 / jisa dhyAna ma mRpA-jhUTha kA anunama ho yaha mRpAnunadhI raudrayAna he / jisa "yAna me co| karane kA anura ho raha ste yAnunadhI roTayAna he / jisa dhyAna ma viSaya ke sAdhanabhUta dhanAnika ke rattaNa kA anunaya ha yaha ramaNAnunadhI raudra yAna he / (rudassa Na jhANassa cattA rilakhaNA paNNatA) isa rodra yAna ke / lakSaNa naha hA hai, jaise-(usaNNadose, bahunome, aNNANaDhose AmaraNatadose) hiMsA, jhUTa, corI Adi pApakarmoM meM se kisI eka pApakarma ma jo bAhulyena pravRtti honA so usannadopa he| hiMsArika sabhA pApa karmI me jo mAhulyena pravRtti honA so padopa he / kuzAstrAdika ke maskAraja ya ajJAna se hiMsAdikoM me dharmaguddhi se pravRtta honA sA ajJAnadopa hai / maraNaparyata pazcAttApa nahA karate hue hiMsA je vAnamAM hiMsAne anuba va hoya te hisAnuba dhI raudradhyAna che je dhyAnamAM mRNA-juThANAne anuba dha hoya te mRpAnuba dhI raudra yAna che je bhAnamA cerI DaravAne anuba dha hoya te tainyAnuba dhI raudradhyAna ke je thAnamA viSayanA sAdhanabhUta dhana AdikanA sa rakSaNane anuba dha che te sa rakSaNAnuba dhI raudradhyAna cha (mdarasa Na jhANassa cattAri lamsaNA paNNattA) mA rodradhyAnanA yA2 saya 9sA (ta jahA) bha3-(umaNNadose, bahudose, aNNANaDhose, AmaraNatadose) hiMsA juThANu, cerI, Adi pApakarmomAthI koI paNa eka pApakarmamA je baLavAna pravRtti thavI te unnadoSa che hisAdika badhA pApakarmomA je baLavAna pravRtti thavI te bahu doSa che kuzAstrAdikanA sarakArajanya ajJAnathI hisAdikamA dharmabuddhithI pravRtti thavI te ajJAnadeva che maraNaparyanta pazcAttApa yA vagara himAdi mAM
Page #348
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - 28 aupapAtikamatra 4 / dhammajjhANe cauvihe cauppaDoyAre paNNate, ta jahA-ANA'AmaraNatadose ' AmaraNAntaTopa --garagamana ato maggA ta , maraNaparyatam amanAtAnu tApatya kAlagaurikAdegvi yA himAripu prati sA prattigya AmaragA taTopa / 4 pu "yAneSu ArtarIDe tyA ye dharmotu pATo / 'dhammaANe caubihe cauppaTAyAre paNNatte' carma yAna catuvidha catuSpratyastAra pranamam / dharma grAna canuni-nanamno pighA =syampala nagAlambanAnuprekSAgrUpA gakArA yasmina tatnayoktam / catuprayatAra ca-svarUpAripuephaikasya catuSprakAratayA pra yAtAge vicAragIya vena avataraNa yasmin tat , pratyeka caturvidhamiyartha , praja tam / tatra svAsya cAtuni yamAha--tadyathA-'ANApicae' AnApicayam-AnA-jinaprapacana, tasyA picaya payAlocana yatra tattathA, AnAgugA'nacintanami yartha , AnAmena citayeta-AnA bhagata sarvatasya pUnAparavizuddhA nirapazevajIna kAyahitA'nadyA mahAyA mahAnubhAvA pipugajana nikA ma pravRttigAla rahanA mo AmaraNAtaTopa hai / ina cAra ghyAma Arta-roTa--vyAna choDana yogya hai, aura dharma yAna eva zukla yAna ye do yAna prAya hai / aba dharma yAna kA bheTa kahate hai-(dhammamANe caubihe cauppaDoyAre pagNatte ) dharmabhyAna-svarUpa, lavaMga, Alammana, era anupretA ke bheda se cAra prakAra kA hai, ina cArA ma mA eka eka ke cAra cAra bhana hote haiM / isa prakAra kula isake 16 bheTa ho jAte haiM / dharma yAna ke cAra svarUpa ye hai-- ( ANApicae, avAyavicae, vivAgavicae, saThANavicae,) ajJApicaya, apAyavicA, vipAkavicaya, aura sthAnapicaya / tAryakara prabhu kI AnA kA jisama vicAra kiyA jAya vaha jAnApicaya dharma yAna hai| tAryakara prabhuko jAnA kA citavana isama isa prakAra kiyA jAtA he-bhagavAna kA AnArUpa pravacana pRvApara meM niTApa hai, niravazeSa jIno kA hitamattA pravRtti vi devu te AmaNAta deSa che A cAreya yAnAmAM Ata -audra yAna raDavA lAgyA che ane vama ya na temaja zukla yAna e be dhyAna grahaNa 42vA yogya ve dharma yAnanA DAra uDe -(dhammajjhANe cauvihe caupa DoyAre paNNatta ) ma pAna, 135, sakSA, mana tebhana manuprekSAna hathI cAra prakAranuM che ke cAramA paNa ekaeDanA cAra cAra bheda thAya che se dAta satanA soNa (11) me 45 taya (tajahA) yamayAnanA yAra 4 -135 2 // -( ANAvicae, apAyapicae, vinAgapicae, maThANapicara) mAjJA vijaya, apAyaricaya, vipAkavicaya ane mAnavicaya, tItha kara prabhunI AjJAne jemAM vicAra karavAmAM Ave te AjJAvicaya dhama vyAna che tIrtha 2 prabhunI AjJAnuM citavana emAM A rIte karAya che-bhagavAnanuM AjJArUpa pravacana pUvAparamAM nirdoSa che, tamAma ne hitakatA che, anavadya che,
Page #349
--------------------------------------------------------------------------
________________ piiyuussssinnii-tto| su 30 dhyAnabhedayaNanam 285 vicae 1 avAyavicae 2 vivAgavicae 3 saThANavicae / dhammassa NaM jhANassa cattAri laskhaNA paNNatA, ta jahA-ANApiyA dravyapayAyaprapanagopinA anAdhanatA bhAprapaJcamonanA naphanigomAnTi mA pasinA karma gathibhatinI viyana / 2-'bhapAyavicae' Ayavicam-ApAyA gagadvepATijanyA ana yAratepA vicayo yatra tatta mA, viSayaTopA'nuci tanamityartha / 3 'vivAgavivA' vipAkavi cayam-ripAka =rmiphara, tasya vicayo yA tattathA karmaphalga'nunintanamiyartha / - 'saThAgavicae' mamyAnapicayam-mAyAnAni-gekApamamudrAyAtaya , tepA vicayo yatra tat tathA, 'sammamsa Na Nama cattAri paNA paNNatA dharmasya para yAnanya canAri sana NAni pranamAni, 'ta jahA' tathapA-1--'AgAI' AnAraci -AnAmarvajJavacanaspA, tayA hai, anavadya hai, gabhIra hai, prabhAvazAlA hai, nipugajanapineya hai, dravya va payAyAM kA nopaka hai, anAdi anata hai "mAra kA anta kana nAgaha narama nigonATika ke tu mA kA pinAgapha hai aura karmagrayi kA uroTaka hai ||1||apaayvicy-raagdvep Adi se jaya anayoM kA nAma japAya hai / unakA vicAgnA jisama hotA hai-athAt anAdi piyA ke dIpA kA anucintana jisama kiyA jAtA hai yaha pAyaryApacaya dharma pAna he ||2|| vipAkavinaya-karmaphara kA nAma pipAka hai, isakA citana karanA athAt karma me uddha ho AmA caturgatira sAra ma bhramaNa karatA ha aisA jo vicAranA mo vipAkapicaya he // 3 / / samyAna ricaya-caupA bheTa hai, myAnakA jartha lAkya evamamudrATika kA AkAra hai, unakA vicAra karanA so sthAnapicaya ||4||(pammamsa Na jhANassa cattAri lakSaNA paNNattA) gabhI che, prabhAvazALI che, nipuNa leTothI jANavA che, dravya temaja pAyAnu bevaDa che, anAdi anata , tenA ane vAvALuM che, naraka temaja geTa AdikanA 8 nu vinAzaka che, kama nI grajinuM u" daka ra (1) apAyavicaya-rAgadveSa AdithI thatA anokhu nAma apAya che tene vicAra jemA karAya che arthAta gAdi viSayonA devenu anucitana jema karAya che te apAyaricaya dharma yAna che (-) vipAkavicaya-karmakalanuM nAma vipADe che tenuM ci tana karavuM, acAta karmathI badhAyelo AtmA catugati- anAme bhramaNa kare che ema je vicAravu te vipAlavicaya che (3) basthAnavicaya ca prakAra che santhA ne arca leDa, dvIpa temaja namudrAdi no AkAra che, tene vicAra karavo te sa sthAnavicaya che (4) (cammasma Na jhANAsa cattAri raksaNA paNNattA) madhyAnanA nyA2 samAna ho
Page #350
--------------------------------------------------------------------------
________________ 286 - - - - - - -- maayhaani ruI 1, NisaggaruI 2, uvaesaruI 3, suttaI 4 / dhammassa Na jhANassa cattAri AlavaNA paNNattA, ta jahA-cAyaNA 1, pucchaNA dharmAnuSThAnagatA ruci =zraddhAnam / 2-'NisamgAI' nisargaraci =svabhAratamnAvagradAnam / 3-'uvaesaruI upadezaraci saadhuupdeshaatttvshrdvaanm| 'muttaI sUnaraci mo Agama raci =zraddhAnam / AjA''gadhanavipayA raci-AnAraci 'AjA pUnAparavizudvA'navadyA'-etadrUSA yA''gamaviSayA raci sA mUraciriti tayorgeTa / 'pammamsa Na jhAgasya cattAri AThavaNA paNNattA' dharmasya palu "yAnasya ca pAyAlambanAni prajamAni-dharma yAnazigyagarohaNAya yA yA lamya te AdhIyate tAnyAlampanAni caturvidhAni kathitAni, 'tajahA' tadyathA-1-'vAyaNA' dharma yAna ke cAra lakSaNa kaha gaye hai, (ta jahA) ve isa prakAra se haiM-(AgArurda,NisaggaruI, uvaesaruI, suttaruI) AnAraci, nisargaraci, upadezaraci, mUtraraci / tIrthaMkara bhagavAn kI AnA ke ArAdhana karane me zraddhA kA utpanna honA AjJAruci hai 1 / svabhAra se jinaprarUpita tatvoM me zraddhA honA nisargaruci hai 2 / sAdhu-munirAjA ke upadeza se tatvA ma zraddhA honA upadezaruci hai 3 / jainAgamoM meM zraddhA honA mUtraruci he 4 / AjAraci aura sUraci me kyA bheTa hai| isakA uttara yaha hai ki tIrthakara bhagavAna kA AjA kA ArAdhana karanA-AjAraci hai, tathA tArthakara bhaganAn kI AjA pUvAparavizuddha hai anavadya he-Tasa prakAra Agama ke viSaya me dRDhazraddhA honA-straraci hai / yahI ina donA ma bheda hai| (dhammassa Na jhANassa cattAri AlavaNA paNNattA) dharma yAna ke Alayana " cAra hai / ye Alayana dharma yAna ke sira para caDhana ke liye jAvoM ko sahAre kA kAma dete hai, (ta jahA) (ta jahA) te mA 2-(ANAI, NisaggaruI, unasarui, suttaraI) mAsAthi, nisargaruci, upadezaruci, sUtaruci tIrtha kara bhagavAnanI AjJAnuM ArAdhana karavAmAM zraddhA utpanna thatI te AjJAruci che 1, svabhAvathI ja jinaprarUpita tamAM zraddhA thavI te nisaga ruci che 2, sAdhu munirAjonA upadezathI tamA zraddhA thavI te upadezaruci che 3, jaina AgamamAM zraddhA thavI te sUtrarUci che , AjJAruci ane sUtrarucimAM zu bheda che ? tenuM uttara A che -tIrthaMkara bhagavAnanI AjJAnuM ArAdhana karavuM te AjJAruci che, tathA-tIrthakara bhaga vAnanI AjJA pUvAparavizuddha che, anavadya che e prakAre AgamanA viSayamAM 18 zraddhA thavI te sUtra thi , 20 4 the bhannemA tApata cha (dhammarasa // jhANassa cattAri AlapaNA paNNattA) madhyAnanA mArAmana yAra, te mApana dharmadhyAnanA zikhara upara caDavA mATe jIvone Azraya-AdhAranuM kAma karI de
Page #351
--------------------------------------------------------------------------
________________ popayarpiNI- TIkA va 30 dhyAnabhedavarNanama 2, pariNA 3, dhamma hA 4 | dhammassa NaM jhANassa cattAri aNuppehAo paNNattAo, ta jahA - aNiccANuppehA 1, asaraNANuppehA 2, egattANuppehA 3, sasArANuppehA 4 / vAcanA, 2 'puraNA' pracchanA, 3- 'pariyaNA' parivartanA, 'pammakA dharmakathA, 'pammasa jhANamsa cattAri aNuhAo paNNattAoM' narmasya yala dhyAnasya catasro'nuprekSA prananA 'ta jahA ' tathathA - 'agicANuhA' aniyAnusA=ani yacintanikA, tathA coktamkAya manihitApAya, mapata pApam / 46 samAgamA sApagamA sarvamupAti bhaguram " // 1 // iti // 9 287 isa prakAra hai- (prAyaNA) nAcanA 1, (pucchaNA) pracchanA 2, (pariyaNA) parivartanA 3, (mahA) dharmakathA 4 / unakA svarUpa pAMDe kaha diyA gayA hai / ( pammassa Na ANassa cattAri aNuppehAo paNNattAo) dharma yAna kA cAra anupremA kahA hai, (ta jahAna he - ( aNiccANuppehA) aniyAnuprekSA- sama samasta podgalika padArthA kA aniyarUpa se cittavana kiyA jAtA hai, jaise kAya sanihitApAya, sapaDhaH padamApadAm / samAgamAH sApagamA, sarvamutpAdi bhaGguram ||1|| isa zarIra ke pAMDe apAya - rogAdi lagA huA hai / isaliye yaha naSTa hone vAlA / yaha dhanAdisampatti, Apattiyo kA sthAna hai / kyoki isake kAraNa strI, putra, mina, svajana, parijana aura grAmajana Adi se zatrutA hotA hai, laDAi hotI hai, anta me che, (ta jahA ) te yA aThAre - (vAyaNA) vAyANA-vAyavu 1, (pracchanA acchA50 2, (pariyahaNA ) parivartanI - AvRtti ravI 3, ( dhammakA ) dharma yA 4, zobhanu sva35 cAcha nhevATa gayu he ( vammassa Na jhANassa cattAri aNuppehAo paNNattAo ) varbhadhyAnanI yAra anuprekSA nahI che, ( ta jahA ) te bhA prabhA - ( aNiccANupehA) anityAnuprekSA-khAmA samasta caurAsiGa paDhArthonu anityarUpathI citavana karavAmA Ave che jemake~~ kAya sanihitApAya, sapada paramApalam / samAgamA sApagamA mamutpAdi bhaGgaram 11 < 1 A rAIranI pAchaLa apAya-rAga Adi lAgI rahelA che, te mATe te nAza pAmavAvALu che A dhana-dhAnyAdi-sa patti Apattievu sthAna che 1
Page #352
--------------------------------------------------------------------------
________________ 288 opapAti 'asaraNANuppehA' agaggA'nupretA-agaraNa napayAgegA amyA gamatI na kasyApi rakSaka etadrUpA, ja majarAmara gamayabhiSTuna aAdhinnApante jinapacAra garaNa kvacilloke-TatyevamAraNasya atrANasya anugrevAparyAgecanA / pANa taka yogA paDatA hai / jina jina abhilaSita priya strI, putra, dhana jAti kA ma arthAt prApti hotA hai, 7 sana piluDana vAla hai / kyo ki nayoga ka bATa piyoga hotA hai| adhika kyA, jo jo upanna hotA hai, vaha satra niyamana nae bhA hotaa| kyo ki upattizIla sabhI pArtha vinazvara athAta nAgAna hota hai / sa ghinazvara paTAyI ma phira Asakti aura prema kyo / ucita yaha hai ki jo dharma kamA bhI naSTa hona vAlA nahIM hai, usI para mujhe Akarpaga honA cAhiye, ina ninazvara sAmArika padArthoM para nadI / isa prakAra sAsArika samasta padArtho ke prati aniyara kA citana karanA aniyAnuprekSA hai // 1 // (asaraNANuppehA) agaraNAnuprakSA-mAra ma isa jAna kA koI bhI zaraNa nahA hai / jama, jarA epa maraNa ka bhaya se vyAkula hue eva vyAdhi aura vedanA se grasta bane hue isa prANI kA yaDhi loka me koda zaraNa hai to vaha eka jinapara kA dharma hI hai, aura koda nahA / isa prakAra se isa anuprekSA ma vicAra kiyA jAtA hai| kahA bhI haikemake tenA ja kAraNe strI, putra, mitra, vajana, parijana ane gAmanA loko Adi sAthe zatrutA thAya che, laDAI (jhagaDA) thAya che, Akhare prANa sudhI khavo paDe che je je abhilaSita priya strI, putra, dhana Adine samAgama athAt prApti thAya che te badhA vikhUTA paDanAra che, kemake sacoga pachI viyoga avazya thAya che, vadhAre zuM ? je je utpanna thAya che te badhuM niyama pramANe nAza paNa pAme che ja, kemake utpattizIla tamAma padArtha vinazvara arthAta nAzavAna hoya che, te evA vinazvara padArthomAM vaLI Asakti ane prema zA mATe ? ucita te e che ke-je dharma kadI paNa nAza pAmanAra nathI te upara ja mane AkarSaNa thavuM joIe, A vinazvara sAsArika padArtho para nahi e prakAre sAsarika tamAma padArtho mATe anityapaNAnu citana karavuM te manityAnuprekSA cha (1) (asaraNANuppehA) 22nuprekSA-4 sAramA / jIvanuM Dei paNa zaraNuM nathI janma, jarA temaja maraNanA bhayathI vyAkuLa thatA temaja vyAdhi ane vedanAthI grasta banI jatA A prANInuM je koI zaraNa (Azraya) hoya te te ekamAtra A lema jinavarane dharma ja che, bIjA koI nahi A prakAranA A anuprekSAmAM vicAra karavAmAM Ave che kahyuM paNa che
Page #353
--------------------------------------------------------------------------
________________ poSapiNo-TIkA ra 30 cyAnabhedayaNana ma kalamitrapunATi,-snahaganivRttaya / dati zuddhamati kuyAgaraNya bhASanAga // 1 // agaraNabhAvanA cepam indropandrAdayo'pyeta ya ma yoyAnti gocaram / aho taTa takAtaGke ka zaraNya zagarigAma // 1 // pitumAtu myamubhrAtustanayAnA ca pa'yatAm / anAgo nAyata jantu karmabhiryamamAni // 2 // kalatramitraputrAdi, snehagranivRttaye / iti zRddhamati kuryAdagaraNyatvabhAvanAm // 1 // zuddhabudiyukta bhavya prAgI strI, putra, mitra, svajana-samvadhA AdikA ka sneha-vacana se mukta hone ke liye isa prakAra sa agaraNabhAvanA kA citA kre| agagNabhAvanA Tama prakAra se karanA cAhiye--- indropendrAdayo'pyete, yanmRtyoryAnti gocaram / aho ' tadantakAtaGke, ka. zaraNyaH zarIriNAm // 1 // ye mahAparAkamA ajeya indra, upandra ADhiyAM ko bhI jana kAlane kavalita kara__ liyA, to, are | isa masAra ma mAdhAraNa manuSya kI phira gaNanA hI kyA hai| usa sarvavijayI kAla ke Ane para manuSya kA kyA koda tANa, AraNa ho sakatA hai / koI nahIM // 1 // piturmAtu' mvamugrItustanayAnA ca pazyatAm / atrANo nIyate jantu', rmabhiryamasadmani // 2 // ___kalatramitrapunAni-snehaprahanimRttaye / iti zuddhamati kuryAdAraNyatvabhAvanAm | 1|| zuddhabuddhiyukta bhavya prANI strI, putra, mitra, svajana, sa ba dhI Adi neha-ba dhanathI mukta thavA mATe A prakAre azaraNabhAvanAnI ciMtA kare azaraNabhAvanA A prakAre karavI joIe-- indropendrAdayo'yete, yamRtyoryAnti gocaram / aho' tantakAtaGke, ka zaraNya zarIriNAm / / 1 // e mahAparAkramI ajeya Indra, upendra Adione paNa jyAre DALa Lio karI gaye, te are ! A saMsAramAM sAdhAraNa manuSyanI vaLI gaNa trI ja zu che ? te badhAno vijetA evo kAla AvI jatA manuSyanuM zuM kaI rakSaNa ke zaraNa thaI zake che ? kaI ja nahi (1)
Page #354
--------------------------------------------------------------------------
________________ 290 aupapAtipatre zocati vajanAnata nIyamAnAn svakarmabhi / nepyamANa na gocati svaagmaa| mUdanubhaya // 3 // sasAra TugyAgnicaravAlAkagalti / vane mRgArbhakatyera zaraNa nAsti dehina // 4 // asahAya jIva apana karmoM ke dvArA mayu ke samIpa pahu~cAye jAta hai| adhAtmAtA, pitA, bhAI, bahana, puna, putrA, strI Adi ke demvata hA dayate jIva ko usakA svakRta karma mRtyu ke liye samapita kara detA hai, usa samaya usa jIpa ke nANa karana meM mAtA pitA Adi koI bhI samartha nahIM hote hai, jIra akelA hI mRtyu prAma para svakRta karmAnusAra phala bhogatA hai // 2 // zocanti svajanAnanta, nIyamAnAn svkrmbhiH| neSyamANa na zocanti, svAtmAna mRDhayuddhayaH // 3 // anAnA jIva svakRta karmoM ke dvArA marate hue sthajanA ke liye zoka karatA hai, parantu vaha ajJAnI jIva apana liye nahIM socatA hai, jo vaha svaya apane karma ke dvArA svaya mRtyu ke nikaTa pahu~ca rahA hai // 3 // sasAre du.khdaavaagni,-jvljvaalaakraalite| bane mRgArbhakasyeva, zaraNa nAsti dehinaH // 4 // piturmAtu svasurdhAtu-stanayAnA ca pazyatAm / atrANo nIyate jantu , karmabhiryamasadmani // 3 // pitA, mAtA, bahena, bhAI, putra adinA jotajotAmAM ja asahAya jIva pitAnA karmodvArA mRtyunI samIpe jAya che, arthAta-mAtA, pitA, bhAI, bahena putra, putrI, strI AdinA jotajotAmAM ja jIvane tenuM pitAnu karma mRtyune samarpaNa karI de che, te samaye te jIvanuM rakSaNa karavAmAM mAtA pitA Adi keIpaNa samartha thatA nathI jIva ekalo ja mRtyu prApta karIne svakRta (pate karelA kamAnusAra phaLa bhegave che (2) zocanti svajanAnanta, nIyamAnAn mvakarmabhi / nepyamANa na zocanti, svAtmAna mUDhamuddhaya // 2 // ajJAnI jIva svakRta karmodvArA marI jatA svajane mATe zoka kare che, parata te ajJAnI jIva pitAne mATe nathI vicAra karatA ke te pite pitAnA karma dvArA mRtyunI pAse pahoMcI rahyA che (3) sasAre du sdaavaagni-jvljjvaalaakraalite| vane mRgArbhaksyeva, zaraNa nAsti dehina // 4 //
Page #355
--------------------------------------------------------------------------
________________ popaNIkA sa 30 dhyAnabhedavarNanama ayana - paralokamahAyArtha pitA mAtA na tiSTata | na punara na jAtirdharmantiSTati kevala // 1 // 3- ' egattANuppehA ' eka nAnuprelA - Amana ekAkinacintanam, tathA coktam-- upadyate janturiharu eva vipadyate caika eva dusA | safare va citrama Asete taphalameka eva // 1 // 291 jaise pracaNDa dAvAgni kI jAlA se jalate hue vana meM mRga ke bacce kA korTa rakSaka nahA hotA hai, usI prakAra du sarUpI vAgni kA pracaNDa jvAlA se jalate hue isa mAra meM AmA kA korTa taka nahIM hai ||4|| aura bhI kahA ha paralokasahAyArtha, pitA mAtA na tiSThataH / na punadAra na jJAti-dharmastiSThati kevalaH // mAtA-pitA paraloka meM jIna ko sahAyatA ke liye nahA jAte haiM, na strI, putra, svajana --nadhI Adi ho jAte hai / mAtra eka dharma hI paraloka meM jIpa ke sAtha jAnA hai ||4|| - usa prakAra se cittana karanA so agaraNAnuprekSA hai / ( egattANuppe ) eka nAnuprekSA AtmA akelA hai / isa prakAra se citana karanA - ekavAnupretA ha / nAnuprekSA kA cintana isa prakAra se karanA cAhiye, jaisekarma ke phaloM ko yaha jIna akelA hI bhogatA hai| mAtA pitA Adi koI bhI isa jIna ko sAtha nahIM dete haiM / sana apana 2 svArtha ke hai| kahA bhI hai jema pracaNDa dAvAgninI vAlAthI maLatA vanamA mRganA kharcAone koI rakSaka thatA nathI, te ja prakAre dukharUpI dAvAgninI pracaNDa javAlAthI maLatA A sasAramA AtmAne I rakSaka nathI (4) vaLI paNa kahyu che-- paraloksahAyArtha, pitA mAtA na tiSThata / na punagara na jJAti-dharmastiSThati kevala ||5| mAtA-pitA paraleAkamA jIvanI sahAyatA mATe jatA nathI, na strI, (gattANuhA) putra, svajana, sa ma dhI Adi paNa jAya e mAtra eka dharma ja paralemA jIvanI sAthe jAya che A prakAre citana karavu te azaraNAnuAlA che (pa) tvAnuprekSA AtmA the! che se ajare thitana karavu te ekatvAnuprekSA ke ekatvAnuprekSAtu ciMtana A rIte karavu joIe, jemake-kamanA phaLane A jIva eleA ja bhAgave che, mAtA pitA Adi phAi paNa A jIvane sA zvetA nathI. sau potapAtAnA svArthanA che
Page #356
--------------------------------------------------------------------------
________________ 292 jAnA nahuni kaSTerihopAyeta, tasabhUya phalanaminatanayaiAnAtibhirmujyate / nArakanarasyayAmitiryagbhave-, tatkarmavAca veka saipa mudu sahAni sahate dusAnyasAyAyaho ||2|| auSapAtikasUtre utpadyate janturi+ eva, vipadyate caika eva duHkhI | +marjityeka eva citram, Amevate tatphalameka eva // 1 // jAna akelA hI isa masAra meM upanna hotA hai, akelA hI apAra tukha kA anu karate hue mRtyu ko prApta hotA hai, akelA hI vaha nAnAvidha karmoM kA upArjana karatA hai, tathA akelA hai| usakA phala bhogatA hai // 1 // yajjIvena dhanasya vidhaiH kaSTerihopAyete, kalatramitratanayairbhrAtrAdibhirbhujyate / tatsabhUya tattatkarmavazAcca nArakarasvarvA sitiryagbhave, -- con saipa khuda sahAni sahate dukhAnyasAnyo ||2|| jAna jo anekavidha kaSTa se svaya dhanopArjana karatA hai, usa vanakA upabhoga Adi karate haiM / paratu dhanopArjana karanevAlA anusAra deva manuSya nAraka tiryak Adi strI, putra, bhAi-bu, mitra, svajana-sam yaha jIna to svata una una karmoM ke kahyu paNa che. utpadyate janturika eva, vipadyate baiMkaka eva dukhI / karmArjayatyekaka eva cinam, Asevate tatphalameva eva // 2 // jIva ekale ja A samAramA dukhanA anubhava karatA karate mRtyune prakAranA karmonu upajana kare che, tathA utpanna thAya che, ekale ja apAra prApta thAya che, ekalA ja te aneka ekale ja tenu phaLa bhegave che (1) yajjIvena dhana svaya bahuvidhai kaTairihopAyete, tatsabhUya kalatramitratanayairbhrAtrAdibhibhujyate / tattatkarmavazAca nAraka-nara-svarvAsitiryagbhave beka saipa sudu sahAni sahate du khAnyasahyAnyaho ||2|| jIva je vidhavidha aneka kaSTothI te dhana upArjana kare che te ghanano upaloga strI, putra, laghu-madhu, bhitra, svanna-samadhI mAhi che. paraMtu dhanepAjaMna karavAvALA te jIva te pote karelA te te karmo anu sAra dhruva manuSya nAraka tiyak Adi bhavAmA ekA ja atidu sa anata
Page #357
--------------------------------------------------------------------------
________________ utrafirt-ater sU 30 dhyAnabhedavarNanam jIno yamyate bhramayati tenya samAramyate, dhamAda bhayati yayatihitAna nyAyAnpakrAmati / deha so'pi sahAmanA na paramapyeka parasmi bhave, gaSTayasya tata kathata bho / mAhAyamAdhAsyati // 3 // svArthaikaniSTa svajana ranadeha, - mukhya tata sarvamavetya samyak / sarvasya kacyA nimittameka, dharmaM sahAya nidhAta dhAmAna || iti|| 293 bhA meM akelA hI atidusaha ananta dugvAM ko sahatA rahatA hai / aho' isa sAra meM koI bhI apanA nahIM hai || 2 || aura bhA kahA hai jIvo yasya kRte bhramatyanudina dainya samAlambate, dharmAda bhrazyati vaJcayatyatihitAn nyAyAdapakrAmati / dehaH so'pi sahAtmanA na padamapyekaH parasmina bhave, gacchatyasya tataH katha vadata bho' ' sAhAyyamAdhAsyati ||3|| jAna jisa zarIra ke liye cAroM dizAoM meM ghUmatA-phiratA rahatA hai, tInatA pradarzita karatA hai, dharma se bhraSTa hotA hai, apana ayanta hitepiyA ko bhI ThagatA hai, yAyamArga se hotA hai, vaha zarIra bhI jAna ke sAtha parabhava meM eka paga bhI nahI sAtha detA / ha bhanyo / soco- vicAge ' yaha agara tumhArI kyA sahAyatA kara sakatA hai, kucha nahIM ||3|| aura bhI kahA hai 1 syAryaikaniSTha svajana svadeha, - mukhya tata sarvamavetya samyak / sarvasya kalyANanimittameka, sahAyatimAn // 4 // 6 khAne sahana karatA rahe che ahe| / A sa sAramA koI e ApaNu nathI (2) khInnu paNa kahyu che---- jIvo yasya kRte bhramatyanuni dainya samAlambate, dharmAt bhrazyati vaJcayatyatihitanA nyAyAdapakrAmati / deha so'pi sahAtmanA na padamAyeka parasmin bhave, gacchatyasya tata katha vadata bho / sAhAyyamAdhAsyati ||3|| jIva je zarIrane mATe cAreya dizAomA bhaTakatA pharatA rahe che, dInanA matAve che, dhama thI bhraSTa thAya che, peAtAnA atyata hitecchuone paNa ThaMge che, nyAyamA`thI calita yAya che, te zarIra paNa jIvanI sAthe para bhavamA eka Dagalu e sAtha Apatu nathI he lavyo / goyo-viyA / A rArIra tamArI zu sahAyatA karI zakaze ? kAi pazu nahi
Page #358
--------------------------------------------------------------------------
________________ 294 aupapAtikamUtre 4-'sasArANuppehA' samArAnuprekSA-masArasya catasRSu gatipu mArA thAnu - sagNalapaNasya anuprekSA-tathA coktam---- mAtA pambhara putrI saira jamAtare spasA / punabhAyA bhaneta mena prAginA gtiriishaa|| 1 / / mAtA, pitA, strI, puna, svajana, manadI Adi mamA mA svArtha ke hai, apanA zarIra svArtha kA hI hai, isaliye mudrimAna manuSya una sabhaH vipayA para acchI taraha vicAra kara sabhI kA kalyANa karane vAle dharma kA hI sahAyaka vanAve // 2 // --isa prakAra se citana karanA kayAnuprekSA hai| (sasArANuppehA) ramArAnupremA-caturgatikalaga namAra ke viSaya me cintana karanA-masArAnuprekSA hai| kahA bhI hai mAtA parabhave punI, saiva janmAntare mbsaa| punarbhAryA bhavet saiva, mAginA gatirITazI // 1 // isa bhava meM isa jIna kI jo mAtA hotI hai, yaha dUsare bhara me usakI putrI ho jAtI hai, phira bhavAntara me usakI bahana ho jAtI hai, usake bAda anya jama meM phira vaha usakI bhAyA ho jAtA hai| adhika kyA kahA jAya! masAra kA kucha aisI hA vicitra dazA hai // 1 // aura bhI kahA hepharI paNa kahyuM che- ___ svArthekaniSTha svajana svadeha, muraya tata sarvamavetya samyak / sarvasya kalyANanimittameka, dharma sahAya vindhIta dhImAn // 4 // mAtA, pitA zrI, putra, svajana-saba pI Adi badhA svArthanA che pitAnuM zarIra paNa svArthanuM ja che, tethI buddhimAna manuSya e badhA viSayo upara sArI rIte vicAra karI parvanuM kalyANa karavavALA dharmane ja sahAyaka banAve A prakAre ci tana ravu te ekatvAnuprekSA che (5) (sasArANuppehA) smaanuprekssaa-stutiskssmpaa| masAnA viSayamA citana karavuM te sa sArAnuprekSA e kahyuM paNa che __mAtA parabhave putrI, saira janmAntare svsaa| __ punarbhAryA bhavet saiva, prANinA gatirIzI // 2 // A bhavamAM je A jIvanI mAtA hoya che te ja bIjA bhavamAM tenI patrI thaI jAya che vaLI bhavAntaramAM tenI bahena thaI jAya che tyAra pachI bIjA janmamAM vaLI te tenI strI thaI jAya che vadhAre zuM kahevAya ! sa sA ranI koI evI ja vicitra dazA che (1) pharI paNa kahyuM -
Page #359
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpayapiNI-TIkA mU 30 dhyAnabhedavarNanam pitA parabhava puna sa tu bhrAtA bhanA tara / punastAta puna puna prANinA ganigadRzI // 2 // mAtApitRmahasrANi putradAragatAni ca / -mAgepcanubhRtAni santi yAmyati cApara // 3 // kRNAmevyamadhye niyamitatanubhi syAyate garbhavAse, kA tAmlipaTa manyanikavipama yauvana copabhoga / pitA parabhare putra., sa tu bhrAtA bhavAntare / punastAta. punaH putra., mANinA gatirITazI // 2 // isa mamAra ma jAna kI paryAya ekasA zAzvata nahA rahatA hai| jo isa bhava ma pitA hotA hai, vahA parabhara ma putra na jAtA hai, para bhavAntara ma bhrAtA bhI ho jAtA hai, pazcAta phira pitA ho jAtA hai, phira putra ho jAtA hai / isa ramAra meM prANiyAM kA aisA hA kucha vicitra gati hai // 2 // aura bhA rahA ha mAtApitRsahasrANi, putradArazatAni ca / sasArepvanubhUtAni, yAnti yAsyanti cApare // 3 // dasa mmAra ma dasa jAna ka hajAroM mAtA aura pitA bana cuke haiM, hajArA putrakalana ho cuke hai / usa samaya bhA ye mAtA, pitA putra aura klA isa jArake he, aura __ Aga bhI ye hoga ||3||aur bhA rahA hai-- kRndUNAme yama ye niyamitatanabhi., mthIyate garbhavAse, kAntAvizlepadukhavyatiravipame yauvane copbhog| pitA parabhave putra ma tu bhrAtA bhanAntare / punastAta puna puna , prANinA gatirIdRzI // 2 // A saMsAramAM jIvanI paryAya eka jevI kAyama rahetI nathI je A bhavamAM pitA hoya che te ja parabhavamAM putra thaI jAya che, temaja bhavAntaramAM bhAI paNa thaI jAya che pachI pitA thaI jAya che vaLI putra thaI jAya che A saMsAramAM prANionI evI ja kaI vicitra gati che (2) pharI paNa kahyuM che mAtApitRsahasrANi, putrarazatAni ca / sasAreSvanubhUtAni, yAnti yAsyanti cApare // 3 // A saMsAramAM A jIvanA hajAre mAtApitA thaI cukyA che hajAre putra-kalatra thaI cukayA cheA samaye paNa e mAtA, pitA, putra ana kalana A jIvanA che, ane AgaLa paNa A mAtA-pitA Adi A jIvane thaze ja (3) vaLI kahyuM paNa che
Page #360
--------------------------------------------------------------------------
________________ 296 ay mik sukkajhANe caubihe cauppaDoyAre paNNatte, ta jahA) nArINAmapyapanA vilasati niyata vRddhabhAve'pyasAdhu , masAre re manuSyA! parata yati mugva svalpamapyasti kiMcit // 4 // -ida dharmadhyAnam // 'suvajjhANe caunvihe cauppaDoyAra paNNatta' zuklayAna caturvidha catuSpa nArINAmapyavajJA vilasati niyata vRddhabhAve'pyasAdhuH, sasAre re manupyAH vadata yadi mukha svalpamapyasti kiMcit // 4 // ayata aparina garbhavAsa meM raha kara yaha jAna anaka kaSTA ko mahatA rahatA hai| vahA~ isakA garIra sikuDA rahatA hai / yauvana avasthA ma yaha jIva vipaya bhoga ke samaya __ strIviyogajanita dukha se atyata dukhI hotA hai / vA yadi jAcita raha to vRddhAvasthA meM yaha apanI usA strI kA asA apamAna sahana karatA hai / phira he bhavyA! tuma hI kaho, isa sasAra meM kiMci mAtra bhI sukha hai| kucha bhA nahA // 5 // isa prakAra jIna ko masAra ke viSaya meM vicAra karanA cAhiye / isa prakAra dharma yAna samajhanA cAhiye / aba zukla yAna kahate hai-(sukANe caubihe cauppaDoyArepaNNatte) zukla yAna cAra prakAra kA hai, aura yaha svarUpa lakSaNa, Alapana esa anuprekSA ke bheda se solaha kaccheNAmadhyamadhye niyamitatanubhi sthIyate garbhavAse, kAtAvizvendu khavyatikaraviSame yauvane copabhoga / nArINAmapyavahA viLasati niyata vRddhabhAve'gyasAdhu , sasAre re manuSyA / badata yadi musa svalpamapyasti kiMcit ||4|| atyata apavitra garbhavAsamAM rahIne A jIva aneka kaSTone sahana karate rahe che tyA tenuM zarIra sa ke cAIne rahe che juvAna avasthAmAM A jIva viSayabheganA samaye strIviyogathI utpanna thatA dukhathI bahu ja du khI thAya chestrI je jIvatI hoya to potAnI vRddhAvasthAmAM te potAnI te ja strInuM asahaya apamAna sahana kare che mATe he bhavya ! tame ja kahe, A saMsAramAM jarApaNuM sukha che ? jarAya nahi (8) A prakAre jIvane sa sAranA viSayamAM vicAra kare joIe e prakAre dharma-dhyAna samajavuM joIe va zusadhyAna. 44 che (sukamANe caubihe cauppaDoyAre paNNatte) zusadhyAna nyA2 42nu cha, bhane te 2135 sakSa, mAra
Page #361
--------------------------------------------------------------------------
________________ pauyUparyAfpaNI TIkA sU 30 dhyAnabhedavarNanam 297 puhuttavithakke saviyArI 1, egattaviyakke aviyAri 2, suhuma kirie appaDivArDa 3, samucchinna kirie aNiyaTTI 4 / sukkassa NaM jhANassa tyavatAra prajJam / yathA malApagamena zucitAdhamAbhisambandhAt pada zukla ityucyate, tathA rAgadveSamalApanayanAcchucitAdharmasamyavAd dhyAnamapi zuklamityucyate, taccaturvidha prajJaptam, tadyathA - 'puhuttaniya saviyArI' pRthakrayanita sanicAri 1, 'egattaviya ke aviyAri' ekacanatarpha manicAri 2, 'muhuma kirie appa DivAI' sUkSmaniyamapratipAti, 3, 'samucchinnakirie aNiTTI' samucchinakiyamanivatiM 4 - iti / tatra pUrvagatazrutajJAnAnusAreNa dhyeyavizepagatotpAdAdinAnApayAyANA dravyArthikaH payAyArthikAdinAnAnayairarthavyaJjanayoga- kAntisahitAnucintana pRthaktvavitarkasavicAram // 1 // prakAra kA kahA gayA hai / jima taraha maila ke dUra hone se vastra nilakula sApha ho jAtA hai aura "zuklaH paTaH" isa prakAra kahA jAtA hai, usI taraha rAgadveparUpI maila ke apagamase dhyAna bhI zuddha ho jAtA hai aura isase vaha zukla yAna kahA jAtA hai / ( ta jahA ) isake ve cAra prakAra ye ha (puhuttatriyake saviyArI) pRthakyatarkasanicAra, ( egattaviyakke aviyAri) ekatritarpha avicAra, (suma kirie appa DivAI) sUkSmakriya - apratipAtI, (samucchinnakirie aNiyaTTI) samucchinakiya anivartti / inakA varNa isa prakAra hai- pUrvagata zrutajJAna ke anusAra yeyavizeSagata utpAda, vyaya eva dhaubhya Adi paryAyoM kA hayArthika eva paryAyArthika nayoM se arthara krAnti, vyajanamakAnti eva yogamakAnti yukta hokara vicAra karanA so pRthaktvavirtakasavicAra zuddha yAna kA prathama bheda hai ||1|| jisa taraha siddhagAruTika Adi ana temaja anuprekSAnA bhedathI sALa prakAranu kahevAya che. jevI rIte mela dhAvAI javAthI vastra bilakula mAk thai jAya che ane " "" zukla paTa e prakAre kahevAya che, e ja rIte gaMgadveSarUpI mela dUra thai thai jAya che, ane te kAraNathI tene zukaladhyAna kahevAya che ( ta jahA ) tenA yAra akSara mA che- (puhutta viyaka saviyArI) pRthaGtvavita - saviyAra ( egattavitha aviyAri) ze4tvavita- avicAra ( suhuma kirie appaDivAI) sUkSmaDiya-mapratiyAtI (samucchinnakirie aNiyaTTI) samucchinnaDiya - anivRtti pUgata zrutajJAna anusAra dhyeyavizeSathI thatA utpAda, vyaya temaja dhrauvya Adi paryAyenA dravyArthika nayAthI, asa krAti, vya janasa krAti temaja cegama kAtithI yukta thaIne vicAra karavA te pRthavitaka savicAra zukala dhyAnanA prathama prakAra ne (1) javAthI dhyAna paNa zuddha
Page #362
--------------------------------------------------------------------------
________________ 298 auSapAtikadare - - yathA siddhagAruDikAdimantra sakalagarIrasyApi viSama viSa mamAmarthana sabAva yavebhya samAkRSya dazasthAne samAnIya stamgayati, tathA pUrvagatabhUtAnumAgato'yanyannanayoga sakrAntirAhityenAzeSavipayebhya sahayaikasminneva payAye yogasya nidAnasthAne dIpazikhAvata sthirIkaraNam ekatvavitarkA'picAram // 2 // ____ yadA jaghayayogarata sanipAtasya manovyAgi samaye niran asara yAtasamaye sapUrNa manoyoga tatpazcAt paryApadvIndriyasya vAgyogaparyAyato'nyAtaguNa yUnavAgyogapayA yAn pratisamaya nirudhana asarayAtasamayai sapUrNa vAgyoga, tataraca prathamasamayasamu pannanigo dajIvasya japa yakAyayogaparyAyato'satyAtaguNahInakAyayoga pratisamaya nirandhan , abhayAta matravAlA puruSa samasta zarIra ke apayayoM meM vyAma vipama pi ko mana ke prabhAva se mvecakara kATe hue sthAnapara stabhita kara detA hai usItaraha pUrvaganazrutajJAna ke anusAra artha, vyajana eva yogoM kI sakrAnti se rahita hone ke kAraNa, azeSavipayA se yogA ko haTA kara eka hI paryAya me yoga kA, vAtarahita sthAna me dIpaka kI lau kI taraha, sthira karanA so ekatvavirtaka-avicAra-nAmaka zukla yAna kA dUsarA bhedahe // 2 // mUkSmakriya-apratipAti zukladhyAna sirpha sUkSmakAyayogavAle jIna ko hotA hai| sUdamakriya-apratipAti zukla dhyAna ke sanmukha huA nIva sarvaprathama manodravyoM kA pratisamaya nirodha karatA huA amakhyA tasamayapramANakAla meM samastamanoyoga kA, isItaraha pratisamaya vAgyogaparyAyoM kA nirAdha karatA huA amakhyAtasamayapramANakAla me samastavAgyoga kA, eva prathama samayama samutpanna nigodajAnakI jaghanya-avagAhanAsvarUpa kAyayogaparyAyoM se amarayAta jevI rIte siddha gAriDaka AdimatravALe purUSa AkhA zarIranA avaya mAM prasarelA viSama jherane matranA prabhAvathI cIne karaDelA sthAna upara sta bhita karI de che, tevI ja rIte pUrvagata zratajJAna anusAra artha, vyajana temaja egonI sa kAtithI rahita hovAne kAraNe, bIjA viSathI cAgane haTAvIne eka ja paryAyamA vegane havA vagaranA sthAnamAM dIpakanI jAtanI peThe sthira kare te zukaladhyAnanA ekatvavirtaka avicAra nAmane bIjo prakAra che (2) sUci -apratipAti zukaladhyAnane sanmukha thayele jIva sarvaprathama mane dravyonA haravakhata nirodha karatA karatA asa khyAta-samayapramANa kAle samasta mogane, tema ja vAra vAra vAgapappAne nirodha karatA karatA asa khyAta-samaya --pramANe kALe samanta vAgyogane, tema ja prathama samayamA samutpanna nigoda jIvanI jaghanya avagAhanA svarUpa kAganI paryAthI asa khyAtaguNahInakAgane vAra vAra virodha karatA
Page #363
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayapiNI TIkA ra 30 dhyAnabhedaparNanam 299 samacAdarakAyayoga va sarvathA nimNaddhi, tadeta mUkSmakriyA'pratipAti yAnanupakramate // 3 // nA zvAsocchvAsasvarUpa sUmamapi kAyayoga nirabhya ayogi-va prApya zailezImavasthA pratipadyate, ma yamakAlena ' a i u la ' iyevarUpa paJcalapvabharocAraNasamakAlasthitika samucchinnakivananivarti dhyAnamanubhavati // 4 // nagavaikAlikasUnasyAcAramagimaJjUpATIkAyAmasmAmi savistara zukra yAnAna kRtam , atastato'gantavyam / / tathA-tat zukla yAna catuSprayAtAra prajanam / 'mukassa Na jhAgassa cattAri rakkhaNA paNNattA' zuklamya khala bhyAnasya ca vAri lakSaNAni prajamAni / 'ta jahA' tadyathA gugahInakAyayoga ko pratisamaya ma nirodha karatA huA aparayAtasamayapramANakAla meM bAdarakAyayoga ___aa sarvathA nirodha kara detA hai, taba jAkara ise sUkSmakriya-apratipAtinAmaka zukladhyAna kI prAti hotI hai, yaha mUkSmakriya-apratipAtinAmaka tIsarA bheTa hai|3| isa avasthAma thAsocchyAsarUpa sUkSmakAyayogakA bhI nirodha kara, ayogi-avasthA ko prApta ho, zailezI avasthA ko prApta kara letA hai, vahA 'a i u ma la' ina pAca laghu akSaroM ke ma yama kAla se uccAraNa karane meM jitanA samaya lagatA hai utane samaya taka vahA Thahara kara samucchinnakriya-anivattinAmaka zukla yAnakA anubhava karatA hai / 4 / isa zukladhyAna kA vizeSa vistArapUrvaka varNana DhagavaikAlika sUtra ke cauthe a yayana kI 'AcAramaNimajUSA' nAmakI TIkA meM ligvA gayA hai, ata vizeSArthI ko isakA vizeSa varNana vahA se dekha lenA cAhiye / (sakassa Na jhANassa cattAri lakkhaNA paNNattA) isa zuklayAna ke cAra rakSaNa he, (ta jahA) ve isa prakAra hai-(vivege) viveka-deha se AtmAko karatA asa khyAtasamayapramANu kALe bAdarakAyayogane sarvathA nirAdha karI de che, tyAre tene sUkamakriya-apratipAti nAmaka zukaladhyAnanI prApti thAya che A sUmakiya-apratipati nAme trIjo prakAra che (3) te avasthAmA vAvAsarUpa sUphamakAyayogane paNa nirodha karI, agi avasthAne prApta thaI gelezI avasthAne prApta karI le che tyA ja 4 A pAca laghu akSaranuM madhyamakAlathI uccAraNa karavAmAM jeTalo samaya lAge teTalA samayasudhI reDAIne samucchinnakriya-anivarti nAma zuklavyAnane anubhava kare che (4) A zukaladhyAnanu vizeSa vistArapUrvaka varNana dazavaikAlika sUtranA cothA adhyayananI AcAramaNimajASA nAmanI TIkAmA lakhavAmAM AvyuM che tethI vizeSa jANavAvALAne mATe tenuM vizeSa varNana tyAthI joI levuM joIe (suskassa Na jhANassa cattAri laksaNA paNNattA) 2 // zubhasadhyAnanA yAra sakSama (ta jahA) te mAre -(nivege) vive4-TreDathA mAtmAne tagal,
Page #364
--------------------------------------------------------------------------
________________ 298 auSapAtikako yathA siddhagAruDikAtimantra sakalagarIrasyApi viSama piya mantramAmarthana mabAra yavebhya samAkRSya dazasyAne samAnIya stambhayati, tathA pUrvagatabhUtAnumArato'rthavyananayogasakrAntirAhityenAzeparipayebhya sahAyakasminneva payAya yogasya nivAtasthAne dIpazidhAvata sthirIkaraNam ekatvarito'vicAram // 2 // yadA japayayogarata sanipayAtasya manovyAgi samaye nirayana amAyAtasamaye sapUrNa manoyoga tatpazcAt paryAmadvIndriyasya vAgyogapayAyato'yAnaguNa yUnavAgyogapayA yAn pratisamaya nirandhan asarayAtasamaye sapUrNa vAgyoga, tatazca prathamasamayasamupananigo danIvasya jaghanyakAyayogaparyAyato'satyAtaguNahInakAyayoga pratimamaya nirandhan , aba yAta matravAlA puruSa samasta zarIra ke avayavoM ma vyAma pima cipa ko matra ke prabhAva se khecakara kATe hue sthAnapara stabhita kara detA hai usAtaraha pUrvagatazrutajJAna ke anusAra artha, vyajana eva yogoM kI samAnti se rahita hone ke kAraNa, agepapipayA se yogA ko haTA kara eka hI paryAya me yoga kA, vAtarahita sthAna ma dIpaka kI lau kI taraha, sthira karanA so ekatvavirtaka-avicAra-nAmaka zukla yAna kA dUsarA bhedahai // 2 // sUkSmakriya--apratipAti zukladhyAna sirpha sUkSmakAyayogavAle jIna ko hotA hai| sUkSmakriya-apratipAti zukla dhyAna ke sanmukha huA jIva sarvaprathama manodavyoM kA pratisamaya nirodha karatA huA amalyA tasamayapramANakAla meM samastamanoyoga kA, isItaraha pratisamaya vAgyogaparyAyoM kA nirAdha karatA huA amalyAtasamayapramANakAla me samastavAgyoga kA, eva prathama samayama samutpanna nigodajIvakI jaghanya-avagAhanAsvarUpa kAyayogaparyAyoM se akSarayAta jevI rIte siddha gAriDaka Adi matravALe paraSa AkhA zarIranA avaya mAM prasarelA viSama jherane matranA prabhAvathI be cIne karaDelA sthAna upara sta bhita karI de che, tevI ja rIte pUrvagata zratajJAna anusAra artha, vyajene temaja egonI saphAtithI rahita hovAne kAraNe, bIjA viSayethI cogAne haTAvIne eka ja paryAyamAM rogane havA vagaranA sthAnamAM dIpakanI tanI peTha sthira kare te zukalavyAnanA ekatvavirtaka avicAra nAmane bIjo prakAra che (2) sUmakriya-apratipati zukaladhyAnane sanmukha thayele jIva sarvaprathama madranA haravakhata nirodha karatA karatA asa khyAta-samayapramANu kAle samasta manegane, tema ja vAra vAra vAgyegaparyAyAne nirAdha karatA karatA ane khyAta-samaya pramANe kALe samasta vAgyegane, tema ja prathama samayamAM samutpanna nigada jIvanI jaghanya avagAhanA svarUpa vAyaganI paryAthI ane khAtaguNahInakAyayogane vAre vAra nirodha karatA
Page #365
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayapiNI-TIkA va 30 dhyAnabhedavarNanama 301 Na jhANassa cattAri aNuppehAo paNNattAo, ta jahA - avAyANuppehA 1 asubhANupehA 2 anaMtavattiyANuppehA 3 vipariNAmANuppehA 4 | se ta jhANe // su0 30 // khalu dhyAnasya catasro'nuprekSA prajJamA, ta jahA ' tadyathA - ' avAyANuppehA' apAyA nupreyA- apAyAnA prANAtipAtAdyAnadvArajanitAnAm anarthAnAmanucitanam // 1 // ' asubhAguppehA' azubhAnupremA-masArasyaiva azubhasvarUpa tayA'nuci tanam // 2 // 'aNatavattiyANuppehA' anantavRttitA'nuprekSA-anantavRttitA = tailikacakayojitasya vRSasya mArgA'nanasAnavatkadApyasamAmishIlatA tasyA anuprekSA-anucintanam ||3|| 'vipariNAmANuppehA' nipariNAmAnuprekSAutpAdavyayabhaunyasvabhAvAnA pAyAnA yo vipariNAma - pratikSaNa navanavaparyAyarUpa tasyAnu cintanam ||4|| 'seta jhANe ' tadetad dhyAnam // sU0 30 // apAyoM kA athAt prAgAtipAtArika pApa, jo karmoM ke Asrava ke liye dvAra jaise hai unase janita anarthoM kA bArasAra vicAra karanA so apAyAnuprekSA hai 1 / ( asubhANuppehA) azubhAnuprekSA-sasAra svaya azubhasvarUpa hai, aisA cAgvAra vicAra karanA so azubhAnuprekSA hai 2 / (aNatavatiyANuppedA) anantavattitAnuprekSA- bhavaparapaga kI anatavRtti kA vicAra karanA, arthAt jisa prakAra telI kA baila kolha me jotA jAne para cakara kATatA hai usI prakAra isa jI ke bhI, jabataka yaha masAra me rahatA hai tabataka isake bhramaNa kI kabhI bhI samApti nahIM hotI hai, isa prakAra kA anucitana karanA anatavartitAnuprekSA he 3 / (vipariNAmANuppeddA) vipariNAmAnuprekSA-prayeka dravya, upAda, vyaya esa dhauya svabhAvavAle hai, ata vastu pratisamaya apAyAnuprekSA-apAyAnA arthAt-prANAtipAtAdi pApa je kamaoNnA Asavane mATe DhA jevA che temanAthI thatA arthAnA vAra vAra vicAra karavA te ayAyAnuprekSA he (asubhANuppehA) azulAnuprekSA - sasAra pote azulasva35 che, evA vAraMvAra vicAra kave te zubhAnuprekSA che (aNatapattiyANuppehA) ana tavatti tAnuprekSA-bhavapara parAnI ana tavRttitAnA vicAra karavA, arthAt jevI rIte ghAcInA baLada ghANImA joDAIne cakkara(ATha) ryo kare che evI rIte A jIva paNa jyA sudhI manAramA rahe che tyA sudhI tenA bhrama NunI dI paNa samApti thatI nathI, e prakAranu anucitana karavu te ana ta vartitAnuprekSA 3 (tripariNAmANu'pehA) vipariNAmAnuprekSA pratye4 vya utpAda, vyaya temaja prauvya svabhAvavALA che, tethI haravakhata vastu pariNamana
Page #366
--------------------------------------------------------------------------
________________ 300 aupapAkisa cattAri lakkhaNA paNNattA, taM jahA - vivege 1, viussage 2, avvahe 3, asammohe 4 | sukassa Na jhANassa cattAri AlaMbaNA paNNattA, ta jahA - khaMtI 1, muttI 2, ajave 3, madave 4 / sukkassa 'vivege' viveka - pRthakkaraNa, sa ca pRthakAra - dehADhA mano buddhyA nivecanam // 1 // 'visa' jyu sarga -- nissaGgatayA dehopadhiyAga // 2 // ' avyahe ' avyayam--danAdyupasargajanita bhaya vyathA - tayA rahitam // 3 // 'asamohe' asamoha - devamAyAjanitasya mUDhatvamya niSedha ||4|| 'sukassa Na jhANassa cattAri ApaNA paNNattA' zuklasya yalu dhyAnasya catvAryAlambanAni pranamAni, ' ta jahA ' tathathA - ' khatI ' kSAnti - parakRtA'pakArasahanam // 1 // 'muktI' mukti - nilabhatA // 2 // ' ajjave' Arjana - saralatA ||3|| ' mahave ' mArdana - mRdutA ||4|| 'sukassa Na jhANassa cattAri aNuppehAo paNNattAo' zuklasya bhinna jAnanA 1 / (triussagge) vyutsarga- deha tathA upadhi kA parityAga karanA 2 / (avhe) anyatha-vyathArahita honA-devAdikRta upasargajanita bhaya kA nAma vyathA hai, isase rahita kA nAma avyatha hai, arthAt - devAdikRta upasargoM kA nizcala bhAvase sahana karanA 3 / (asamohe) asamoha-moharahita honA-devAdika dvArA pradarzita mAyAkI ora AkRSTa nahIM honA 4 (kamsa Na jhANassa cattAri AlavaNA paNNattA) zukladhyAna ke cAra AlAna haiM, (ta jahA) ve isa prakAra haiM- (khatI) kSAnti - parakRta apakAra kA sahana karanA 1, (muttI) mukti-lobhakA parityAga karanA 2, (ajave) Arjava - citta me saralatA rakhanA 3, aura (maddave) mArdava guNakA honA 4 / (mukassa Na jhANassa cacAri aNuhAo paNNattAo) zuklayAna kI cAra anuprekSA hai, (ta jahA ) ve ye hai - (avAyANuppehA) apAyAnuprekSA (viussagge) vyutsarga-heDa tathA upadhinA parityAga 42vo ( avvahe) abhyatha-bhyathA rahita hAvu-devAdiSkRta upasathI thayela bhayanu nAma vyathA che,tenAthI rahitanu nAma anyatha che, arthAt devAdrikathI karAela upasargAne nizca bhAvathI sahana karavA (asamohe) asa moDa bhoDaraDita thyu - hevAddidvArA praharzita bhAyA tara bhASa 1Di (sukarasa Na jhANassa cattAri AlapaNA paNNattA) zudhyAnanA aura Asa mene che, (ta jahA) te yA prAre che - (satI) kSAnti-mIla asa athArane sahuna 42ve|, (muttI) bhukti-bolanA parityAga zvA, (ajjave) yA va vittabhA saratA rAjavI, ane (maddave) bhAva-bhRtA guthu thavu (mukkassa Na jhANassa cattAri aNuSpe hAo paNNattAo) zuddha dhyAnanI yAra anuprekSA che, (ta jahA te rA hai (aprAyANAvehA)
Page #367
--------------------------------------------------------------------------
________________ __ pIyUSavarSiNI-TIkA sa 30 vyutsargabhedayarNanam viussagge, 2 gaNaviussagge, 3 uvahiviussagge, 4 bhttpaannviussge|setdvyaaviussgge se kita bhAvaviussage bhAvaviussaggetivihepaNNatte, taMjahA-1kasAyaviussagge,rasasAraviussa'gaNaviussagge' gaganyusarga / 2 / 'uhiviussagge' upadhiyusarga -upadhespakaraNasya tyAga / 3 / 'bhattapANaviumsagge' bhaktapAnanyusarga -annajala yAga 4 'se ta davyadiussAge' sa epa dravyayusarga / 'semi ta bhAvaviussagge' atha ko'mo bhAravyutsarga / 'bhAvaviussaggetivihe paNNatte bhAvavyumarga trinitra prajA , ta jahA tadyathA-'kasAyaviussagge' kapAyayusarga // 1 // 'sasAraviurasagge' ra sAravyumarga / 2 / 'kammaviussagge' karmayusarga 131 'se kiMta kasAyaviussagge aba ko'mo kapAyavyusarga : 'sAya(sarIraviumsagge 1, gaNaviussagge 2, uvahiriussagge 3, bhattapAgaviussagge 4) garIrabyusarga 1, gaga-yusarga 2, upadhivyusarga 3, aura bhaktapAnavyutsarga 4 / inama garIra ___ ke mamatra kA tyAga karanA so zarIrabyusarga hai 1 / paDimA Adi ArAdhana karane ke liye gaNa-saMpradAya se mamatvakA tyAga karanA so gagagyusarga hai 2 / vastrAdika upavi ke mamatva kA tyAga karanA so upadhivyusarga hai 3 / bhojana eSa pAnI kA tyAga karanA so bhaktapAna yusarga hai 4 / (se ta davaviussagge) yaha mara vyavyu marga hai / (se kiM ta bhAvaviussagge) bhAvavyusarga kyA-kitane prakAra kA hai ? ( bhAvaviussagge tivihe paNNatta) bhAvavyusarga tIna prakAra kA hai, (ta jahA) ce prakAra yehe-(sAyaviussagge 1 sasAraviusmagge2 kammaviussagge3) kapAyavyuHsarga 1, mamAvyutsarga 2, eva karmavyutsarga 3 / (se kiM ta kasAyaniumsagge) kapAyaJyusarga kyA phitane prakArakA hai - (sAya bha-(sarIraviussagge gaNaviussage ubahiviurasagge bhattapANaviussagge) zarIra vyutsarga, gaNatrutsarga, upadhivyutsarga ane bhaktapAvyuM temAM rArIranA mamatvane tyAga kare te zarIravyutsarga . paDimA Adi Agadhana karavA mATe gaNa-sa pradAyathI mamatvane tyAga karavo te gaNa-mRtsaga che vastrAdika upAdhithI mamatvane tyAga karavo te upadhivyutsarga che bhajana temaja pANIne tyAga 2 te mAlapAna-yutsaga 2 // mayA dravya-yutmA ke (se kiM ta bhAvaviussagge) bhAvavyutpazu-rasA pAna (bhApariussarage tinihe paNNatte) lApavyutsa 42n| che, (ta jahA) te mAyA (ksAyavirasagge sasAviussage kammapiussagge) upAyavyutsaga, vyutpatamA bhavyutsarga
Page #368
--------------------------------------------------------------------------
________________ 302 aupapAtikatare mUlam-se ki ta niussagge ? viussagge duvihe paNNatte, taM jahA-1 davvaviussagge, 2 bhAvaviussagge ya / se ki taM davvaviussagge ? davvaviusagge cauvihe papaNatte, taM jahA-1 sarIra ___TIkA--Abhya taratapama paSThabhedamAha-' se kiM ta viussagge' atha ko'sau vyutsarga 1 vyutsarga phisvarUpa katividhayeti prazna / vyusarga -vi=vizeSeNa, ut-ukRSTa bhAvanayA sarga =tyAga / 'viussagge duvihe paNNatte vyusagoM dvividha prajapta , 'ta jahA' tayathA 1-'davvaviussAge' drayayusarga , 2-'bhApavijassagge' bhAvayusarga / 'se ki ta dayaviussagge ? ' atha ko'mau dravyanyusarga 1 'dabaviussage caunvihe paNNatte' dravyayutsarga -caturvidha prApta , 'ta jahA' tadyathA-'sarIraviussagge' ThArIrasyusarga / 1 / pariNamatI rahatI hai| isa prakAra jo citana karanA isakA nAma vipariNAmAnuprekSA hai / (se ta jhANe) isa prakAra cAra dhyAnakA varNana huA // mU0 30 // se ki ta viussagge' ityAdi, adya Abhyantara tapakA jo chaThA bheda vyutsarga hai usakA varNana karate hai-(se ki ta piussagge) vizeSa rIti se utkRSTa bhAvanApUrvaka parityAga karanA vyusarga hai, vaha vyutsargatapa kyA-kitane prakAra kA hai ? (viussagge duvihe paNNatte) vyutsarga ke do bheda hai, ( ta jahA) ve ye hai-(davaviussagge bhAvaviussagge) 1-dravyavyutsarga aura 2-- bhAnavyusarga / (se ki ta dabaviussagge) dravyavyutsarga kyA-kitane prakAra kA hai' (dayaviussagge caubihe paNNatte) dravyavyutsaga cAra prakAra kA hai / (ta jahA) jaise karatI hoya che, eka ja rUpe kadI nathI rahetI e prakAre je citana karavuM tenuM nAma viparikSAbhAnuprekSA (se ta jhANe) se prabhANe yA2 vyAnanu vana yayu (sa0 30) 'se ki ta viussage? ' tyA have sUvAra Abhyantara tapane je chaThTho prakAra vyutsarga che tenuM varNana kare 3-(se ki ta viussage) vizeSazatithI sAyanA parityAga 42vo vyutsarga che vyutsama ta5 32 jAnu cha ? (viussagge duvihe paNNatte) senA se prA2 cha,-( ta jahA) te mA che-(damvaviussage bhAvaviussage ya) 1 dravyavyatsarga ane 2 bhAvavRtsarga vyavrutsaga zujeTalA prakAranuM che? (lavirasagge cavihe papNatte) se dravyayumA yAra jAnu cha (ta jahA)
Page #369
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUSayaSiNI TIkA ra 30 vyutsargabhedavarNanam 305 yasasAraviussagge, 3 maNuyasaMsAraviussagge, 4 devssaarviussgge| se ta ssaarviussgge|se ki ta kammaviussagge' kammaviussagge avihe paNNate, ta jahA, 1 NANAvaraNijaphammaviussage,2darisaNAvaraNijjakammaviussagge,3 veyaNijjakammaviussagge, 4 mohaNijakammaviussagge, 5Aukammaviussagge,6NAmakammaviussagge 7, goyakammaviussagge 8,atarAyakammaviussagge / se ta kmmviussgge| se ta bhAvaviussagge // sU0 30 // ssage' manujasArayusarga [3 / 'devasasAraviussagge' devamamAravyusarga 14 // 'se ta sasAraviummagge' ma Nya sasAgvyusarga / ' se phi ta kammaviussagge' atha ko'mau karmavyusarga 'kampaviussagge aTTavihe paNNatte' karmavyu sarga aSTavidha prajama / 'ta jahA' tadyathA-'NANAvaraNinakammaviussagge' jJAnAparaNIyakarmavyusarga 11 / 'darisiNAvaraNinakammaviussage' darzanA'varaNIyakarmavyu sarga / 2 / 'veyaNinakammaviussage' venIyakarmavyu sarga / 3 / 'mohaNijjakammaviussagge' mohanIyakramage 3, devasasAraviussagge 4) nairayika sAravyusarga, tiryak mAravyutsarga, manujassArabyusarga, eva devasmArabyusarga, (se ta sasAraviumsage) isa prakAra cAragatirUpa nsAra kA yaha vyusarga (pariyAga) mArabyusarga hai| (se kiM ta kammaviussagge) karmavyutsarga kyA phitana prakAra kA hai / (kammaviumsagge avihe paNNatte) jisame ATha prakAra ke karmoMkA vyusarga-parityAga ho vaha karmavyusarga ATha prakAra kA hai, (jahA) jaise (NANAvaraNijnakammaviussagge 1,darisagAvaraNijja kammaviussagge 2,veyaNijjasammaviussagge 3,mohaNijjakammaviussagge devasasAraniussagge) naiyi45 sA20yutmA, tiya isa sA2yutsarga, manu masAravyutsa tema devasamAvyutsarga (se ta sasAraviussagge) 2. DAre cAreya gatirUpa sanArane A vyutsarga (parityAga) te amAravyutsarga che (se ki ta kammaviussagge) bhavyutsama 2sA praa2ne| 1 (kammaviussagge advavihe paNNatte) mA mAThaya prAranA ubhAnA vyutma-parityAga 25 laya cha mevo A1 bhavyutma 0 prAgnI che, (ta jahA) rebha-(NANAvaraNijja kammaviusmaggo, narisaNAmaraNiunakammaviussagge, veyaNijjakmmavi ussagge, mohaNi
Page #370
--------------------------------------------------------------------------
________________ 304 aupapAtikamA gage, 3 kmmviussge| se kitaM kasAyaviussagge,' kasAyaviussagge caubihepaNNate, tajahA-kohaphasAyaviussagge, 2 mANakasAya viussagge,3mAyAkasAyaviussagge, lohksaayviussgge| seta ksaayviussgge|se kiM tasasAraviussagge? saMsAraviussagge caubihe paNNatte, taM jahA-1 NeraDayasaMsAraviussagge, 2 tiriviussagge cauncihe paNNatte' kapAyavyusarga catuvidha pranA , 'ta jahA' tayathA- 'kohakasAyaviussarage' krodhakapAyavyusarga / 1 / 'mANasAyaviussagge' mAnarupAyatryumarga / 'mAyAphasAyaviussagge' mAyAphapAyavyusarga / 3 / 'lohakasAyaviumsagge' lobha kapAyavyusarga / 4 / 'se ta kasAyaviussagge' sa epa kapAyayusarga / 'se ki sasAraviussagge' atha ko'sau sasArabyusarga ? 'sasArapiussagge caubihe paNNatte masAra vyutsarga caturvidha prajJapta , 'ta jahA' tadyathA-'NeraiyasasAraviussagge' nairayikasasAravyusarga / 1 / 'tiriyasasAraviussagge' tiryakmasAravyusarga / 2 / 'maNuyasasAraviu viussagge cauncihe paNNatne) kapAyavyusarga cAra prakArakA hai / (ta jahA) ve cAra prakAra ye hai-(kohakasAyaviussagge1, mANakasAyaviussagge 2, mAyAphasAyaviussagge 3. lohakasAyaviussagge 4) krodhakapAyavyutsarga1,mAnakaSAyavyutsargara, mAyAkapAyavyutsarga 3 eva lobhakapAyavyutsarga 4 / (seta kasAyaviusagge) ina krodhAdi cAra kapAyoMkA parityAga karanA yaha kaSAyavyutsarga hai / (se ki ta sasAraviussagge) ra sAravyusarga kyA-kitane prakAra kA hai ? (sasAraviussagge caubihe paNNatte) sasAravyusarga cAra prakAra kA hai, (ta jahA) ve cAra prakAra ye haiM-(NeraiyasasAraviussagge 1 tiriyasasAraviussagge 2 maNuyasasAraviussa(se kiM ta kasAyaviussagge) upAyavyutsama DeTA prAranA cha 1 (kasAyaviussagge cauvihe paNNatte) 4Ayavyutsarga yAra prahArane cha (sa jahA) rabha-(kohakasA yaviussage mANakasAyaviussagge mAyAkasAyaviussagge lohakasAyaghiurasagge) adhkaSAyabyunsarga, mAnakaSAyabyulsa, mAyAkaSAyabyusarga, temaja lAbhakaSAyavyutsarga (seta kasAyaviussagge) me jopAhinyAreya pAyonI parityAga 2 te yA upAya yasa (se ki ta sasAraviussagge) se sAyumA uTasA prazna cha ? (sasAra viussage caubihe paNNatte) samA20yutsayAra jaranA , (ta jahA) te yAra sakAra -(jaraiyasasAraviussagge tiriyamasAraviussage maNuyasasAraviumsagge
Page #371
--------------------------------------------------------------------------
________________ taff TIkA sU 31 mahAvIrasthAmi ziSyavarNanama 307 ara fariyar tattha tattha tarhi tarhi dese dese gacchAgaccha gummAgummi phaDDAphaDDi appegaDayA vAyati, appegaiyA paDi - hukA Aman teSu gipyeSu 'appegaDayA ' apyekake= kecit -' AyAradharA jAva vivAganuyadharA' AcAradharA yAda nipAtArA - AcArAGgAdi-nipAkAta - sarvazrutadhAriMga, ime pUraM varNitA, 'tatya tatya tarhi tarhi dese dese ' tana tana tasmin tasmina deze dege -atra vIpsayA sthAna vAhulya kathanA sAdhUnAmadhikatA apratinadharicaraNa ca mUcitama, tathA bahavo bahuvidhaprAmanagaravanAdiSu gatA iti ca gamyate / ' gacchAgaccha ' gAgarikAcArya parivAro gaccha gacchena gacchena vibhaya vAcanAdika pravRttam, iti piMgraha ' tatra tenedamiti sarUpe' ityanena gacchAgaccha ityasya sAdhujam / eva 'gummAgumi gulmAgulmi-gulma= gakabhAga, gulmena gulmena vibhaya ida vAcanAdika prattamiti gulmAgulmi / 'phaDDAphaTTi ' phaDDakAphaDDI-phaDka= laghutage gaccaikabhAga, paDakena phaDakena vibhAyeda vAcanAdika pravRttam, hatyarthe phaDakAphaDaki- epa prayogaSu samAse kRte pUrvapadasya dIrgha samAsAnta ic-pratyayatha / 'appegaiyA vAyati' apyekake , se anagAra bhagavata the, unameM (adhyegaiyA) kitaneka (AyAradharA jAva vibhAgasudharA ) AcArAgamUna ke dhAraka the, 'yAvat' zabda se kitaneka sUtrakRtAGga se lekara praznavyAkaraNa paryanta sUno ma se eka 2 suna ke dhAraka the aura kitaneka viSAkazruta ke dhAraka the, upalakSaNase kitane sabake bhA dhAraka the| (tastha tasya tarhi tarhi dese dese) ve umI bagIce meM bhinna 2 jagaha para (gacchAgaccha gaccha gaccharUpa meM vibhakta hokara, (gummAgummi) gaccha ka eka 2 bhAga meM vibhakta hokara (phaTTAphaDi) phuTakara phuTakara rUpa meM vibhakta hokara nirAjate the / inameM se (appegaiyA vAyati ) kitaneka sUna kI vAcanA pradAna karate the-sUna paDhAte anagAra lagava to hutA, temanAbhA (appegaiyA) DeTasATha (AyAradharA jAna nivAga suyadharA ) AzArAma sUtranA dhAra4 hatA, 'yAvata' gavhathI DeTalAI satAgathI laIne praranavyAkaraNa sudhInA sUtromAthI eka eka sUtranA dhAraka hatA, ane keTalA pipAsUnanA dhAraTha khetA, upasakSatruthI heTasATha maghA sUtrAnA dhAg4 3tA (tatya tattha tarhi tarhi deserase) tena mazInyAmA buddI luddI yA (gacchAgaccha gaccha upabhAvita ardhane, (gummAgumi) garachanA the me4 lAgabhA vilAta thAne ( phaDDAphaDDi ) TAlTavAyA isamA vila thardhane vizatA hatA tebhanAbhAthI ( apegaiyA vAyati ) DeTA sUtranI vAyanA AyatA utA sUtra lAvatA
Page #372
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupAtikamare - - mUlam-teNaM kAleNaM teNa samaeNaM samaNassa bhagavao mahAvIrassa vahave aNagArA bhagavaMto appegaDayA AyAradharA vyusarga / 4 / 'Auphammapiussagge' AyukarmayusargaH / 5 / 'NAmakammaviu ssagge' nAma:mayusarga / 6 / 'goyaphammaviussage' gokarmayusarga 7) ' ana rAyakammaviussagge' atarAyakarmavyusarga 8 'seta kammariussagga' sa epa karmanyusarga, 'se ta bhAraviussagge' sa epa bhAvatryusarga / itthamanazanAdibhedana pavidha bAhya prAyazcittAdibhedena paddavidhamAnya tara ca tapo vyApyAtam / / mU0 30 // TIkA-'teNa kAleNa teNa samaeNa' ityAdi / tasmina kAle tammin samaye 'samaNassa bhagavao mahArIrassa' zramaNasya bhagarato mahAvIrasya rahave aNagArA bhagavato vahvo'nagArA bhagavanta varNitA punarvarNyamAnA ginA 4, Auphammaviussagge 5, NAmakammaviussagge 6, goyakammaviussagge, 7 atarAyakammaviussage 8) jJAnAvaraNIyakarmavyutsarga 1, darzanAvaraNIyakarmavyumarga 2, vedanIyakarmavyusarga 3, mohanIyapharmavyutsarga 4, AyuUrmavyusarga 5, nAmakarmavyusarga 6, gotrakarmavyutsarga 7, eva atarAyakarmavyutsarga 8, (se ta bhAvaviussagge) ye sara bhAva nyutsarga hai / isa taraha yahA taka anazanAdika ke meda se chaha prakAra vAhyatapa kA aura prAyazcitta Adi ke bheda se chaha prakAra Abhyatara tapa kA varNana huA // sU030 // 'teNa kAleNa tega samaeNa' ityaadi| (teNa kAleNa teNa samaeNa) usa kAla aura usa samaya (samaNassa bhagavao mahAvIrassa ) zramaNa bhagavAn mahAvIra prabhu ke, jo (vahave aNagArA bhagavato) bahuta jjakammaviussage, Aukammaviussagge, NAmakammaviussamge, goyakammaviussagge, atarAyakammaviussagge) jJAnA2NIya bhavyutsama, zanAvaraNIya bhavyutsarga, vedanIyakarmavyutsarga, mohanIya karmavyutsarga, Ayukarmavyutsarga nAmakarmavyutsarga, gAubhayutsa tebhara matasayabhavyutsarga, (se ta kammaviussage) mA mAre yA bhavyutsaga ma Arane (se ta bhASaviussagge) se madhA bhAvavyutsarga che e rIte ahI sudhI anazana AdinA bhedathI cha prakAranA bApana ane prAyazcitta AdinA bhedathI cha prakAranA Abhya tara tapanuM parNana thayu (10 30) 'teNa kAleNa teNa samaeNa' tyA teNa kAleNa teNa samaeNa) te 48 ane te sabhaye (samaNassa bhagavao mahAvIrasa) zrabha lagavAn bhAvIra prabhunAne (have aNagArA bhagavato) thaa|
Page #373
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpayapiNI-TokA sU 31 mahAyogasthAmi ziSyavarNanam bahuvihAo kahAo kahati, appegaDayA uDDhajANU ahosirA jhANakohogayA saMjameNa tavasA appANa bhAvemANA viharaMti ||suu031|| -paigamyamAna vidhAyana pAbhiratA , etAdagA bahuvidhA kathA kathayanti dhArayanti / yA vividhA kathA pRNvan zrotA moTa pariyaya tatva prati Amio bhani, tathA vikSima =kumArgavimukho marati, eva savadanIya =mo samusAmigayA, nirpiNa =sasArAdudvigno bhavati / 'appegaiyA uhajANa ahosirA' akaka U jAnana , apa zigma =amomukhA-novaM tiryag vA dattadRSTaya 'jhAgakodrogayA' "yAnakoSTopagatA -pyAnarUpo ya koSTastamupagatA , sayamena tapamA''mAna bhAvayanto siharati / / ma0 31 // jisa kathA ke sunana se prANI mA muga kA abhilApAvAlA bana jAtA he uma kathA kA nAma 'saMvedanI kathA' hai 3, jisa kathA ka sunane se prAgI mAra se virakta ho jAtA hai usa kathA kA nAma 'nirvedanI kathA 41 Tana kagAA kA sunane vAlA zrotA moha kA parityAga kara tatva ke prati AkrapTa hotA hai, kumArga se vimukha hotA hai, mokSa sukhakA amilApA hotA hai aura niviNga-- sArase-udvigna hotA hai| (appegaDayA uDDhajANU ahosirA jhANakoTThogayA sajameNa tavasA appANa bhAvamANA viharati) kitaneka munijana donoM ghuTanoM ko U~cA kara nAce mastaka kiye hue-mAthA jhukAye hA-- yAnarUpI koSTha ma prApa the| isa prakAra saMyama aura tapase apanA AtmA ko bhAnita karate hue sAdhugaNa nicara rahe ye ||muu0 31|| melanA sukha mATe abhilASAvALo bane che te kathAnuM nAma "vedanI kathA che, je kathA vAbhaLavAthI prANI saMsAthI vikta thAya che te kathAnuM nAma 'nirvenI kathA cheA kathAonA nAbhaLanAra thatA mehane parityAga DhIne tavanA tarapha AkarSita thAya che, kumArgathI vimukha thAya che, melanA sukhanA abhilASavALA thAya che ane sa sArathI nirviNaadvis yAya (appegaiyA ujANU ahosirA jhANakodogayA sajameNa tavasA appANa bhAvemANA viharati) 32sAra bhanina bhanne dhuttnne| yA rAbhI, mAthuM nIce rAkhI-mAthuM nIce karIne-dhyAnarUpI beThAmAM prApta hatA e prakAre sayama ane tapathI pitAnA AtmAne bhAvita karatA sAdhugaNu vicaratA hatA (10 31)
Page #374
--------------------------------------------------------------------------
________________ 308 opapAtisUtre pucchati, appegaDayA pariyahaMti, apegaiyA aNu pehati appegaiyA avaNIo vikkhevaNIo saveyaNIo nivveyaNIo vAcayati- sUnavAcanA tate gaccaikadeza gagAina DekAdhiSThita ninAya sUnanAcanA vAcayati / 'appega yA paDipucchati' ayekaka pratiucchanti manArthA pRchati, 'appegaDayA pariyahati ' apyekake parivartayanti=sUtrArtha puna punarabhyamyati / 'appegaDayA aNuppehati' apyekake anuprekSate = paricitayati / 'appegajhyA amkhevaNIo faraNIo saveNIo vidheyaNIo vihAo kahAo kahati' adhyeka AkSepaNI vikSepaNI vedinI nirdedinArnahuniyA kathA kathayanti, mohAdapanIya tatva prati AkSipyate = AkRSyate prANI yAbhistA AkSepaNyastA -' ,, kathA ityasya vizeSaNam / nikSepaNI - vikSipyate = kumArga prasakta grAma kumArgAva kriyate yAbhistA nikSepaNyastA / mavedinI - vedyate = mokSamusAbhilApa kiyate yAbhistA / nirjeTinI - nirvedyate - sasArAd nirviSNo the, (appegayA) kinaka (paDipucchati ) sUna aura artha ko pUchate the, (appegaiyA) kitaneka (pariyahRti) sUna aura artha ko AvRtti karate the, (appegaiyA) kitaneka (aNupehati) sUtra - artha kI anuprekSA - paricintana karate the, (appegaiyA) kitaneka (akkhe vaNIo 1, vikkhevaNIo 2, saveyaNIo 3, NinneyaNIo 4, bahuvihAo kahAo kahati) 'AkSepaNI, nikSepaNI, savedinI aura nirvedinI ina aneka prakAra kI kathAoM ko kahate the / moha se dUra karAkara prANI jisa kathA ke dvArA tatva ke prati AkRSTa kiyA jAtA hai usa kathA kA nAma ' AkSepaNI kathA ' he 1, kumArga me rata prANI jisa kathA se usa kumArga kI ora se pRthaka kiyA jAtA hai usa kanA kA nAma 'vikSepaNI kathA' hai 2, utA, (appegaiyA) DeMTalA ( paDipucchati ) sUtra tathA artha pUchatA hutA ( appegaiyA) DeTA ( pariyakRti ) sUtra tathA arthanI AvRtti 42tA hutA ( apegaiyA) DeTA ( aNuppehati ) sUtra -dhanI anuprekSA-pariciMtana jastA hatA ( appegaiyA) DeTalADa (akkhevaNIo, vikkhaNIo, saveyaNIo Nivve yaNIo, bahuvihAo kahAo kahati ) sAkSepaNI, vikSepAzI, bhavehanI, mane nivedyanI, e prakAre aneka prakAranI kathAo karatA hatA mAhuthI dUra karIne je kathA tattvanA tarapha AkarSaNa kare che te kathAnu nAma AkSepaNI kathA che. kumArgImA magna thayelA prANIne je thAyI te kumArga taraphathI judo ' che je kathA sAbhaLavAthI prANI karAvAya te kathAnu nAma vikSepaNI kathA ?
Page #375
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayapiNo-TIkA ra 31 mahAvIrasyAmi ziSyavarNanam citA-pasaga-pasariya-vaha-baMdha-mahalla-viula-kallola-kaluNavilaviya-lobha-kalakalaMta-bolabahala avamANaNa-pheNa-tivyakAlAyAmAha-'sajoga-vioga-bIDa-ciMtA pasaga pasariya baha-vadha mahala-viula-kalolakaluNa vilaviya-lobha-kalaphalata-cola bahula' sayoga-viyoga vAci ci tAprasaGga-prasRtaupa-bandha-mahAvipula kalola-karaNa virapita-loma-kalakalAyamAna-mola-(dhvani) bahulam sayogaviyogA =apriyagadAdisayoga priyazandAdiSiyogA eva vAcaya =taggA yatra sAgare sa sayogaviyogamAci , cintApramaga puna punazcintAprAni ma era prasRta prasaraNa yatya sa tathA, bamA hananAni, undhA =mayamanAni, ta eva mahAntoTApA, pipulA =vistIgA kalolA -mahormayo yatra sa vadhara dhamahAvipulakallola, karuNAni-karuNarasajanakAni vilapinAni=pilAparacanAni, lomA lagemasambhUtA''mogAzcata e klAyamAnA bolA = vanayo bahuga yatra sa tayA, tata myogaviyoganAcizvAmau cintAprasaGgaprasRtazca tathA vanyamahApipula phallo zrAmau karuNavilapitalomakalakalyolpahula ba sa tathA, ta tAdRza, yogAditaraataraGgita citApistANa vadhanandhakallola karuNavilApalobhamabhUtAko pracaNDanAinAditamiyartha / puna kathanbhUtam / 'avamANaNapheNatibbagvisaNapulapulappabhUyarogaveyaNaparibhavaviNivAya(sanoga-vibhoga-bIDa-ciMtApasaga-pasariya-vaha upa-mahala viula-kalola-phaluNa-vilaviya lobha-kala kalata-bola-bahula) sayoga=amanona zAnikoM kA sanadha, piyoga-manoja gannAtinakA abhAva, ye jisame vAci-kallola hai, citA jisakA vistAra hai, udha eva dhana hI jisama vistRta tagge ha, karaNArasajanaka vilApapacana eva lobha se nabhRta Akrozapacana, ye ho jisI baTula phlakalAyamAna vvaniyA hai-garjanA he, (apamANaNa pheNa-tivva-khisaNa pulapulapyabhUya rogaveyaNa-paribhava-viNiyAya pharasa-parisaNA-samAvaDiya paDhiNa-kamma-pattharataraga ragata niccamaccubhaya toyapaTTa) apamAna hA jimama phenagazi hai| du sahaniMdA, nira (sajoga vioga vIi ciMtApasaga pasariya-yaha vadha mahalla niula-kallola-kaluNa nilaviyalobha-kalaphalata-bola-bahula) yoga-manane nagame tavA zaha mAhiAnA saba va, manane game tevA zabda Adikone viyega, e jemA vIci-lahera che, citA jene vistAra che, vava temaja ba dhana ja jemAM moTA majA che, karUNAjanaka vilApavacana temaja lobhathI utpanna thayela Akrozavacana se manI moTI usasATa paniyA nA che, (anamANaNa pheNa tivya siMmaNa-pulpula-pabhUya-rogaveyaNa-pambhiva-viNivAya-pharasa - dharimaNA - samAvaTiya pariNa-kamma-patthara- tagga-ragata-nizcamancubhaya-toyapaTTa) apamAna bhA jInA
Page #376
--------------------------------------------------------------------------
________________ 310 aupapAtikamaMtra - - - - - mUlam-saMsArabhaudhiggA bhIyA jammaNa-jara-maraNagabhIra-darakha-pakhubhiya-paura-salila sajoga-vioga-bIi ___TIkA-bhagavata zrImahAvIrasvAmino'nagArA puna kAnuzAra hutyAha- sasAra bhaviggA' ityAdi / sasAragayodvignA -caturgatibhramaNalakSaNasamAgmayAdudvignA = yAkula, 'kenopAyena sasArasAgarAt tariSyAma' itici tAjAla-kulA ityartha / ata eva 'bhIyA'-mItA = bhayayuktA , asya tarantI yatrAncaya / mUnakAra sasAramAgara varNayati-'jammaNa-jara-maraNa karaNa-gabhIra dukkha pakkhumbhiya paura salila' jama-jarA maraNa karaNa-gambhIra dukha-prabhumita pracura-salilam-ja majarAmagNAnyera karaNAni-sAdhanAni yasya tata tathA, tadeva gambhIra du kha-agAdadu sa, tadeva prasumita pracalitam , pracura=vipula salila jala yanbhin sa jama jarA-maraNa-karaNa-gambhIra-dukha-prakSubhita pracurasalilasta, puna kAdRza sasArasAgaram ? ityA 'sasArabhaubiggA' ityaadi| bhagavAna mahAvIra ke anagAra aura bhA kaise the / isa bAtako prakaTa karane ke liye sUtrakAra isa sUtrakI prarUpaNA karate hue kahate hai ki bhagavAna mahAvIra svAmI ke ye ana gAra (sasArabhauviggA) caturgati me bhramaNa karane rUpa sasAra ke bhaya se udvigna the, 'kisa upAya se hama loga isa athAha sasArasAgara se pAra hoMge' isa prakAra kA cintavana sarvadA karate rahate the| (bhIyA) isaliye ye sArabhIru the / aba yahA se yaha sasArasAgara kaisA hai| isa bAta kA nAce likhita vizeSaNoM dvArA sUtrakAra spaSTa karate hai-(jammaga-jara-maraNa karaNa-gabhIra-dukkha-parakhubhiya-paurasalila) jama, jarA aura maraNa, ye hI jisake sAdhana hai aisA pragADha dukha hI jisame uchalatA huA agAdha jala bharA huA hai, tathA 'sasArabhaucimgA' tyA bhagavAna mahAvIranA anagAra pharI paNa kevA hatA ? te vAtane prakaTa karavA srarakAra A sUtranI prarUpaNa karatA kahe che ke-bhagavAna mahAvIra svAmInA managAra (sasArabhauciggA) yagatimA bhramaNa urAvA35 sa sAnA bhayathI udvigna hatA, "kayA upAyathI ame A agAdha sa sArasAgarathI pAra yasa prajAnu thitana sarva uryA utA utA (bhIyA) methI to sa sArIrU hatA have ahIMthI A sa sArasAgara kevo che ? te vAta nIce sameta vizeSa dvArA sUnA paTa ure cha-(jammaNa jara maraNa karaNa gabhIra daka pAkhanbhiya paurasalila) ma, 142 // mane bha261, me re sAdhana EvA pragADha du kha ja jemAM vistArathI ukaLatA pANInA jema bharelA che tathA
Page #377
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpayapiNo TokA sU 32 masArasAgara varNanama 313 kalusa-jala-sacaya par3abhaya aparimiya-mahiccha-kaTusamaDacAuvega - uhummamANa-dagaraya-rayadhAra-parapheNa-paura-AsAvAgyeya ajara cayo yana ma nayA tam / 'paTamaya pratibhayam-mahAbhayaGkaram , 'aparimiyamahincha lugamada-yAuga-udrammamANa dagaraya rayAra-caraphega paura-AsA-pivAsa dhavara' aparimita mahara-kalpamati-vAyupago-yamAno-- karajogyA'ndhakAra paraphena-pracuga''gApipAmA-param-aparimitA =ayadhikA ye mahacchA -tAbhilAparanto lokA , tepA kalpAmarinA yA mani saba vAyugana uddhayamAnam-uTa karajoraya -jalakaNamamUha, tana adhakAra dara yA ma tathA phanariva-gApipAmAbhidhavala ra dharalo ya ma tathA ta, tatrAprAptAthAnA prAmi-bhASanA AgA , dhanasambandhiyaratAnAlasA pipAsA / 'mohamahArattabhogabhamabhANa guppamANu uratapacANiyattapANiyapamAyacaDAisApayasamAhayuddhAyamANapanmAra-porakAyamahArarasvatabheraparasa'-mohamahApartabhogabhrAbhyadgupyaducchalA pratyavanipatatpAnAyapramAdacaNTabhana rUpa hA jimama kalA-malina-jala kA nacaya hai, (padabhaya) mahAbhayakara he| (apari-miyamarincha kalusamaTa-bAuvega-uddhammamANa dagarayarayadhayAra-varapheNa paura-AsA pivAsa ba) japarimita- yavika abhiTApAgAlA manu'yA kA jo miniSa prakAra kA buddhiyA he ye hai| mAnA emake pAyuke jhokA se uDAye hue jalakaNa hai, inase yaha masAramamudra adhakAra me yukta jamA ho gayA / AgA eva pipAsArUpa pracura phena se yaha dhanalina ho rahA hai| aprAna kA prAmi kA bhAvanA kA nAma AgAha, ora dhana nidhI tIna lAlasA kA nAma pipAsA haiN| (moha-mahAnatta-bhoga mamamANa guppamANucchalata paJcoNiyatta pANiya pamAya-caTauha-sAvayasamAhayudAyamANA pabhAra pora-kadiya mahAraparavata bherava-rava) isa * sAra ma jala-macaya) sAma43504 mA dudha-bhesA pANInA saya 2, (paibhaya) bhaDAna 42 ( aparimiya-mahimAlusamai vAuga udbhummamANa-dagaraya-rayava yAra parapheNa para AmA pinAsa vapala) saparibhita- 24 malidApAvAjI bhanu genI vividha prakAranI buddhi che te jANe tenA vAyunA jhapATAthI uDatA jela0Ne che tenAthI A sa sArasamudra avikArathI bharela jevA thaI gaye che AgA temaja pipAsA (tRSNA) rUpa pracura phINathI te sapheda thaI rahele che aprAsa arthanI prAptinI bhAvanAnuM nAma ArA che ane dhana 10 pI tIna sAlAnu nAma pipA (moha mahAvatta bhoga bhamamANa guppamANu chalata-pAyoNivatta-pANiya pamAya-caDa pahududra-sAraya-samAyudAyamANa pabhAra-ghora
Page #378
--------------------------------------------------------------------------
________________ 312 jiibthaaniy'ntrnn khisaNa-pulapula (palapaNa)-ppabhRyaroga-veyaNa-paribhava-viNivAyapharusa-dharisaNA-samAvaDiya-kaDhiNa-kamma-patthara-taraMga -ragaMtaniccamaccubhayatoyapaTa kasAya-pAyAla-sakula bhavasayasahassa pharusadharisagAsamAvaDiyaphaDhiNakammapattharataragaragatamabhayatoyapaTu' apamAnana-phana tIva-khiMsana-pulampula-prabhUta roga nadanA paribhava vinipAta parapa dharSagA-samApatita-kaThinakama prastara-taraga-ragani yamRtyubhaya toyapRSTam-apamAnanameva pano yatra so'pramAnanaphana , tathA tAtra khiMsanam=du sahanidA, pulampulaprabhUtA-nira tarasamutpannA yA rogapeTanA paribhavA =anAga, vinipAtA =nAzA , athavA paribhavavinipAta -paribhava =parAbhava parAjayo hAni , tasya vinipAta prAmi parupadharSaNA -niSTuravacananirbharsanAni, tathA-samApanAnivadvAni yAni kaThinAni kaThoronyAni kamAgi-nAnA''pagNIyATAni, etAyeprastaga -pASANAste kRtvA tatghaTana prApya samuyitai , taraGgai , riGgata-acalat , niya-ava ya mRtyubhaya-maraNabhAti tadeva toyapRSTha-jaloparitanabhAgo yatra sa tathA tAnAm , puna kAdaza 'kasAyapAyAlasakula' kapAyapAtAlasaGkulam-kapAyA eva pAtAlA =pAtAlakalagA -adhastagani te saGkula -jyaamstm| 'bhavasayasahassa-kalusa-jala-sacaya' bhavagatasahasrakalupajalasaJcayam-bhavazatasaha ntara samutpanna rogavedanA, parAbhava, vinipAta-vinAza, athavA parAbhava kI prApti, niSThura vacana, apamAna ke vacana, eva kaThora udayapAle sacita jJAnAragIya Adi ATha karma, ye hI jisame pApANa hai, ora una pApANA ke dhana se aneka prakAra kI AdhivyAdhirUpa taraGge utpanna hotI hai, ina taragA dvArA calAyamAna apazyabhAvI mRtyubhaya hI jisame toya pRSTha-jala kA uparitanabhAga hai, aisA yaha -mArasAgara he / tathA yaha (kasAya-pAyAla sakula) kapAyarUpa pAtAlakalagA se vyApta hai| (bhava sayasahassa kalusa jala sacaya) lAkhoM DhagalArUpa che, du saha nidA, nira tara thatI regavedanA, parAbhava, vinipAta vinAza, athavA parAbhavanI prApti, niSphara vacana, apamAnanA vacana, temaja hara udayavALA sacita jJAnAvaraNIya Adi ATha karmo, e ja jemAM pASANa (kha) che, ane A pASANa sAthe bhaTakAvAthI je aneka prakAranA Adhi dhira majA utpanna thatA rahe che ane te dvArA calAyamAna avazyabhAvI mRtyu A ja jemAM pANInI sapATInA bhAga che, e A ma mAragara che tathA " mAyapAyAlasakula) upAya35 pAtA thI 413 (bhava mayamahasma kala
Page #379
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpapiNo-TIkA sU 32 masArasAgarayarNanama 315 chaparihatya-aNihuyidiya-mahAmagara-turiya-cariya- khokhumamANanaccata-cavala-cacala-calata-ghummata-jala-samUhaaraDa-saya-visAyamoga-micchatta-sela-sakaDa aNAisatANa-kammabaMdhaNa-kilesagagAkara-pagninarita-co subhyamAga-nRtyaJcapalAcacala-cala-varNajaya-samU-ma-majAnA yeva bhamano manyA pratihastA jalaja tupigepA , yariman samArasAgara sa ta mA, janibhRtAnianupagAtAra yAnAdiyAgi tAnyera mahAmapharAstepA yAni caritAni yAtrANi vaSTitAni =cadA te -co tubhyamANa ayatamucchalana nRtyaniya nRtyana , capalAnacaJcala yathA gyAta tathA ma na-vidyamamAnavegana calyakAkAra bhramana jalasamRha , pArapakSe tu jaTasamRho=nika niritAnA mamUno yatra sa tayA, tata payasya karmapAraya , ta tAdazama / 'arada-bhara visAya-moga min utta-seTa makaDa'aratibhayanizAtagokami yA volasaiTama - rati , bhaya, vipAna ,goka , mi-yAcam etAni pratirodhakatayA zailAvatai maiTa =ativikaTa , ta tAdRzam , bhaNAra satANa kamma-badhaNa kleisa cirizvala-muduttAra' anAti sa tAna-maranAleza mamuntaram-anAdisa tAnam anAtipravAha yakarmavadhana tacca, klezAtha gagADhayastallalaNa yat isara mAra samudra ma anAna hI ghUmate hue masya eva parihasta-jalaja tuvizeSa hai| janupagAta DAvyA hA isama vikarAla magara hai / ina idriyarUpa mahAmakaroM ka cacala ceSTAoM se Tamama anAniyA kA samUharUpa jalasamUha sudha ho rahA hai, nAca rahA hai, vidyudvega me cakra prata ghUma rahA hai / (araTa bhaya visAya soga micchatta sela sakaDa) arati aprAti, bhaya bhAti, vipATa, goka eva mithyAtvarUpa parvatAM se yaha sasArasamudra atyata nikaTa banA huA hai| (jagAra satANakammAyaNaphilesa cikkhila-muduttAra) anATikAla se hama jAna ka sAtha bhamANa nancata cayalacacala calana ghummata jala samUha) 2 // 21 mArasamudramA manAna ja ghumatA mAchalA temaja parihasta-jalajatuvizeSa che anupAta IDiye ja emA vikarALa magara che te Idriya mahAmonI cacaLa ceSTA ethI temAM ajJAnIonA samuharUpa jalasamUha kSubdha thaI rahyo che, nAcI 23, parajIveNe yanI he 31 rahyo (arai-bhaya-cimAya-soga-mi utta-sela sakaDa) ati-maprIti, maya-nIti, vipAha-zara, tebhara bhithyAtva 35 55 tethI 1 samArasamudra satyata vi48 bhane le (aNAi-satANa kamma udhaNa kilesa cikhilla suduttAra) manAhi thI 21 apanI sAye pavana
Page #380
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAniya mantra manon - - pivAsa-pravala mohamahAvata-bhoga-bhamamANa-guppamANu-cchalatapacoNiyatta-pANiya-pamAya-caDa-bahaha-sAvaya-samAhayuddhAyamANa-patbhAra ghora-kaTiyamahAravaravana-bheravarava aNNANa-bhamanamanahudRSTazvApasamAhatogArAgbhAgghorakaTitamahArayambadbhagvagyaga-moTarUpe mArna goga eva bhAmyata-cakrAkAraga bhramat , gupyat-capIbhavata , u tita 'pacoNiya' pagAnipatata-apa patat, pAnIya-jala yA sa tapA, pramAlA -bhadhArayanna IT caNTabahuduSTazcApanA -caNDA kodhazAlA bahuduSTA atiduSTasvabhArA , zvApanA maka jInAslai 'samAnya' samAhatA =ahatA-AdhAta prAptA 'uddhAyamANa' jatauchalata vividha ceSTamAnA yA samudrapakSe masyAdaya sasArapakSe puspAnya , sepA 'pA prAgbhAra -samUho yata sa tathA, tathA ghoge ya kantimahAgya rodanamahAgaDe sAmanapratinagn-prani ni kurcana bharavarayo bhayAnakAdo yatra sa tathA, tatasrayANA pAnA kamavAraNa, tam -'aNNAga bhamata mancha-parihatya agihupidiya mahAmagara-turiya-cariya khokhunbha mAga nacata cavalacacala calata ghumpata jalasamraha' ajJAna-bhrama matsya-parihastAnibhatendriya samudra ke moharapa mahA-Avarta me bhogarUpa jala cakrAkAra se ghUma rahA hai, ayata cacala ho rahA hai, chala rahA hai, uchala kara phira nIce gira rahA hai / tathA-Tama sAra samudra ma pramAra Adi hA krodhI eva atiduSTa svabhAva vAle hiMsaka jIna hai| una ke dvArA AdhAta ko prApta hAkara samasta ra sArI jIvoM-puruSa Adi (samudrapakSa me matsyAdika jalacara jIvoM) kA samUha idhara-udhara bhAgatA phiratA hai / unhI ssArI jIvoM ke bhayakara Aka dana kI mahAbhApaNa prati pani damA sAra samudra ma ho rahI hai| tathA-(aNNANabhamatamacchaparihattha-aNiyidi ya mahAsAgara turiya cariya khokhubbhamANanaJcata-cavala caMcala-calata-ghummata - jalasamUha) kadiya-mahAraca-rakta-bhairava-rava) yA sasAra samudranA mA 35 bhalA sAvattamA bhegarUpa jalacaka nI peThe ghUmI rahyuM che bahu vega thaI rahyo che, uchaLa rahyuM che ukaLIne pAchu nIce paDe che tathA-A sa sArasamudramAM prasAda Adi ja kopI temaja atiduSTa svabhAvavALA hisaTha jIva che, temanA dvArA AghAta pAmIne samasta sa sArI che-puruSa Adi (amuka pakSamAM masyA hi, jalacara che)ne samRNa Amatema bhAganAza kare che te na sArI chone bhaya ra A danane mahAbhISaNa paDagho A nArasamudramAM paDa tathA (aNNANa-bhamata mancha parihattha aNihupidiya-mahAsAgara-turiya cariya khosa
Page #381
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIpapaNI dovA 32 mahAnAmiziSyavarNanama 1 manAra bhImadarisaNija tarati dhiDa-paNiya-niSpakapeNa turiya-cavala sapara - veragga - tugakRya - lusapauNa NANa- siya- vimala - mRsieNa sampanta - vimuGa laNDa - NijAmaraNaM dhIrA saMjamapoeNa mIlaka'sasAramAgarama taranti - apa'mana' yamANena samvasArabhayo dinA yama yamana pAyI tina yamapote yAha- 'piNiyaniSpaspeNa' dhRti niranipatiranana nikam=ayarthaM niSprakampa = kampanarahitamtana ponana, 'turiyacana' saritacapalam=anizAnam, - 'savara-veragga-tugavaya sapaDate'ga para suprayukena tatra ra=prAgAnipAtAdiritigati yastu yu kRpaka-ponama sthita stambha, tana muTu samprayukta - samyatayA prAjitastana, gAma siya misieNa jJAna mitanimanena jJAnamena mitana vasatayanimala uni yana tena, mUle prAkRtA / nAkampata mAna naukA vegagAminI bhavati / sati sAno'pi ponavAraNabhAvyami yAhaha-'sammata muladdhaNinAma(niyiNikapeNa) tinrajanana se jo ayata niSprakaSa ha / (turiyacavala) gati jisakA jayaMta zanigAmA ha (mavara vegyA tuma kRpaya susapautteNa) para-prANAtipAtAdi se nivRttirUpa niratizaya-ni ma anabhivarUpa vRtti- ye donoM hI jisake nAcama eka U~cA upaka-stambha ha / (NAga- siyanimala mumie) jJAnarUpI saphedavastra kA jisama pAla tanA huA hai| naukA ma eka kaTo kA sama lagA rahatA hai jisa para eka kapaTAtA rahatA hai| usase havA kA skAvaTa hona se nophA bar3e vega se calatI hai| yahAM vaTita kiyA hai| (sammata vimudra rudra ginAmaNa ) jisame sa- (cihna niyaNitpapeNa) vanizya honDAnA avanayI ? bahula nimaDapa ( ) ) ( turiyacanala) gati lenI bhajana vegavANI (savara vairagga gaNa) sapa-prANAnidhAnAdithI nivRttirUpa viti temaja vanagya viSaye mA anAsaktirUpa vRtti-e ane jenA vacamA eka uMcA bhaktala e (nANa-mitra nimala musiNa) nAnI naha vastro nebhA sada hAya che vahANamA e lADAnA thAbhavA lAgeGA heAya che jenA para eka kapaDuM (maDha) tANelA hoya che temA havA zekAI jAya che tethI bhagane vahANu bahu vegathI yAte } 435 zagaDI vagaveSu ) ( sammatta - nimuha ladva NijnAmaeNa) rUpa, ~ 317
Page #382
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapaniyama 316 cikkhila - sudutsAra amara-para- tigyi - NarayagaDa-gamaNa-kuTilapariyata - viulavela caurataM mahatamaNavagga sasArasAgaraM 'cikhala' - kardama, tena suSTu dumtara sa tathA tam / 'jamaraNa- tiriya Naraya gara gamaNakuDila pariyattaviu-pela' amara tara niDara ganigamana kuTila parirtanapura-pam, sura nara tiryanAraka gatiSu catasRSu gamana dena kuTitAnta nipurA vinAlA velA yasmin sa tathA ta caturgatigamanarUpakuTi rtnputtm| 'caurata' caturantam- digbhengatibheAbhyA catunibhAgam / 'mahata' mahAtam = niyama | 'agana' ananadagram- aparyavasAnam / 'ru' raudrama - bhayajanaka | 'bhImaTarisani' bhAmanAgama bhIma yathA bhaktIyeva TU yate ya sa bhImanIyamtam yAya darzanAda bhAmupayate tamityartha / 9 =3 badhana avasthA ko prApta - calA A rahA jo karma ena inase udbhUta jo rAgAdika pariNAma hai, ye hI jahA cikanA kAdava hai / isIse usakA tignA uphara ho rahA hai / (amara---ra tiriya i-gamaNa-kuDila pariyata viDala vela) devagati manuSyagati, tirthannagati ena narakagati ina cAra gatiyoM meM jo nirantara jIna kA paribhramaNa he vaha isakA vaka parivarddhamAna vistRta velA hai / (caurata) caturgatirUpa cAra dizAoM ke cAra vibhAgoM se jo nibhakta hai / ( mahata ) jo baDI nizAla hai / (aNavadagga) jisakA pAra pAnA bahuta hI kaThina hai / (rudda) jo nA hI nikalasvarUpa vAlA hai| (bhImadarisa Nijja) jisaka dekhane mAtra se ho bhaya kA vAra hotA hai| aisA yaha sArasamudra hai / isakA pAra pAnA vinA jahAja ke ho nahIM sakatA hai / ana yahAM yamarUpa jahAja kA rgina sUnakAra karate hai yamarUpa se te avasthAyI cAlyA AvatA je ma temaja temanAthI peDhA vatA je rAgAdipariNAma che te ja cIkaLe! kAdava che ana tethI tene taravu muzkela yAya che ( amara para tiriya Naraya gai gamaNa kuDila pariyatta niu vela) devagati, manuSyagati, tiya cagati temaja na-gati AA cAra gatiemA je nita jInanu paribhramaNa tenI vADI, pazvivita thatI vizAla velA ) ( caurata) caturgatiutha cAra dizAonA cAra vibhAgeAthI je vibhakta che (datta) je bahu meATI e (aNavadA) reno pArAmA gahu~ che (ruda) ne bahu 4 virAja svazyavANI che (bhImadagsiNijjaM ) lenA hazana bhAnayI 4 lgne| thAya che evA A samAramamudra che tenA pAra pAmavA te sayamarUpa nAva vagara munI zaphtA nathI have ahIthI JayamarUpa nAva (vahANu)nu varNana sacAra
Page #383
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpayarSiNo-tIyA sU 32 mAyorampAmiziSyavarNanam vayavara-bhara-sariyasArA jiNavara-bayaNopadiha-maggeNa akuDileNa sihimahApaTTaNAbhimuhA samaNavara-satyavAhA susui-susabhAsamahAnata tadaya bhANTa kyA santujAnapa , mRta = thApita sAgera nAtirUpa padAryA yaiste tayA, kana papA prA tantagntA gavAra-nigarapayaNodimagge ga' jinavaravacanopaniSTamArgaNa jinAmacanaga= gamapa tApagi =kathita -mArga - yamapaya tena, akuDilena asuTilena-kApaTyAdinopAritA, 'sidipttttnnaabhimu|' midipattanAbhimukhA -sidirera pattana vagirapura tamimugyA -tanya mugyA / 'samagArasatyatAta' amagAramAryavAhA -zramaNa pramAra kA pariyAga para ganarAya jayAta mota gAta rA kA dRDha nizcaya, ina donoM mUlyAM sa gAna-kAta carAta--gagAtaraya-bhANDA kA kayagAya gantumA kA-ki jo nirjarA, yatanA, upayoga, jJAna, darzana ra cAritra satizudra hai, jinama sAra bhaga duga hai aise munijA dasa mArarUpa mahAsamudra sa pAra gAha / kima mAga para carate huA ye pAra hote he ? so batAte ha-(jigavazcayagopanduisaggeNa ) jinavara kA jo vacana ha-Agama he, usake dvArA upadiSTa jo yamarUpa mArga he, usa para calakara hA ye munijana isa * sArarUpa samudra ko pAra karata hai / yaha mArga kemA hai, damaka liye sarakAra (akuDileNa) isa vizeSaNa se spAra karate hai-yaha mArga kapaTatA jAti pA sa rahita hai, arthAt sarala ha-ADA-TeDhA nahIM hai / aise mArga se prayAga karane vAle ye mujina pu7 kesa hAta hai yaha aba yahA se mpaTa kiyA jAtA hai-(siddhipagAbhimuhA) isa prakAra ke mArga sa payAga karane vAla pramAdane parivAga temaja vyavasAya AyAta mokSa prApta karavAne daDha nizcaya, e banne mRtya (- mata) thI lIdhela-vacAtA lIdhala 12 mata-mahAnatarUpa vAsa genA-cAtI lIpelI vastuonA - je nija rA, yAtanA, upayoga, jJAna, darzana temaja cAritrathI viruddha che jemAM bA- bharelA che evA munijana A sa sArarUpa mahAmuthI pAra thaI jAya che kayA mArga para cAlatA teo pAra thAya che ? te matAye - (jiNaparavayaNovadimaggeNa) niranu pa-yana -- -tenA DhiALa upaderAela je sa yamarUpa mAge che, tenA para cAlIne ja te munijane A ja kArUpa samudrane pAra kare cheA mArga kevA che ? te mATe sUtrakAra (jaDileNa) mA vizeSAyI pATa 82 2 mA 758 // mAhopothI hita che-arthAt baraLa che, A thiI evA mArga thI prayANa karanArA e munijane vaLI kevA hoya che te badhuM ApanI spaSTa svAmA Ave che (siddhipaTTaNAbhiguhA) se pra-2nA mAge pryaae| 72pApA muninA middhi35
Page #384
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 318 | bimuukh liyA pasatthajjhANa-tava-pAya-paNoSTiyapahAvipaNaM ujjasavavasAya gahiya-NijaraNa-jayaNa-uvaoga-NANa-damaNa-carita] nimuhaeNa' samyaktranidAnayAgoga ga- pAni prApI niyAmA = karmadhAge-naukAgadako yA ma tathA teA, mayA kapAgAyukA yartha , ga -pigmya bhAvA , 'sanamapoeNa' papaponena= ymiikaa| 'gIlAgi' bhI karinA apAyasahayazAlAgyavArakA - gAra yuktA , 'pasatpanmANatadhAyapaNohiyapahAviSNa' prazasta "yAnatapovAtapragoditapradhAnitana-prArata IIna dharmagugatika tapa tapa tadana gAnA yAra, tena pragodita prerita , atana garASitaratena 'unama nAmAya gahiya gijaraNa jayaNa upabhogagAgadasagacaritamuddhAyaparanaTabhariyasArA upaga mAyagAnanitaragayatano payogajJAnadarzanacAritrapizunAvamANDabhRtamAga -jyama =pamAnapariyAga kAmAgo-mo prApi nizcaya -nAbhyA mUnyarUpA yA gadgAta IT nirjara gayatanopayoganAnatarganacAritraniguda pratavarapizuddha samyaktva hA niyAmaka-karNadhAra sthApana hai, ayAt vizuddha mamakita kA lAbha jisame sevaTiyA ke samAna he / (pasatya jyAgatA pAya poliya phAvieNa) prazasta gAnarUpa taparUpA vAyu se prerita hokara jo jAga 2 baDhatA rahatA hai / isa taraha ina pUrvokta vizeSagA se viziSTa isa yamara pA jAna ke dvArA isa * mArarUpa japAra dustara samudra ko (dhIrA) dhArabAra sthira bhAvanAle munijana hA (tagati) pAra karate haiM / jaba yahA se munijanA ke liye gayukta zirogo kA artha spaSTa kiyA jAtA hai-(sIlaruliyA) ye munijA-zIla-18 -jAra zAna ke bheTAko vAraNa kagna pAla ha / (unama-basAya ggahiya gijaraNa-jayaNa upabhoga NANa .saNa [caritta vimuddhAyavarabhaDabhariyasArA) udyama athAt jemAM vizuddha samyakaja niryAmA-vArane sthAne (sukAnI) , athAt vizuddha samAutane sAla sukhAnInA mAna (pasala jhANa tara vAya paNo lliya pahAviSNa) prazastana35 153pI pAyuthI prerita yadhane 2 AgaLa AgaLa vadhato rahe che e rIte te pUrvokta vizeSaNothI viziSTa A sa yamarUpI vahANa dvArA A bAra35 apAra dunnara samudrane vIra vIra sthira svabhAva pApA munirA (tarati) pA 300 Da 2maTI thI muni ne bhATa samAnA lokAnA gartha spaSTa 42vAma gAve -(mIla kaliyA) ye munino sI1 zAsana prahArane ghAe pApA (ujama-ghanasAra ggani-Nijja raNajayaNa upaogaNANa-nasaNa caritta] cimuha payavara bhaTa bhariya-sArA) Gdhama marthAta
Page #385
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpayapiNI-TokA 32 mahAgaramyAgizigyavarNanam 321 jiDadiyA NivbhayA gayabhayA sacittAcittamIsiesu davvesu virAgaya gayA sajayA [viratA] muttA lahuyA NiravakakhA sAhU NihuyA carati dhamma // sU0 32 // yA gayabhayA' nirbhayA gatabhagA , 'sacittAcittamIsiemu Dhavvemu' macittA'cittamizriteSu drayepucastupu 'pirAgaya gayA' gigatA ganA -gagya prAmA / 'sajayA' mayatA yamavana / 'viratA' vigtA hiMsAdibhyo nivRttA, 'muttA' muktA -lobharahitA , 'lahuA' laghukA - svapoparipAritagA laghubhRtA / 'giravakayA' nirayakAGkSA =ubhaya ThokamugyAbhilApanajitA , yata pUvAktagugaviziSTA , jalAya 'sAra' mApA-go sApakA / 'giyA' nibhRtA - pinAnA jA yAtmidayanitA dartha , 'pamma' dharma-zrutacAgnilakSagam / 'carati ' carati=Agadhayati // sU0 32 // (NibhayA gayabhayA) nirbhaya ye, dama hatu inhe kahA bhI bhaya nahA lagatA thA, (sacittAcittamIsiemu davyemu cirAgaya gayA) sacitta, acitta aura sacittAcitta havyA ma ye vegagya yukta ya, (sajayA piratA muttA) sayamazAlA, hiMsAdinivRtta aura lobharahita the, [lyA ] svapa uparika dhAraka hona se ye laghu--lAdhavaguNaspana the, (NiranakapA) dahaloka aura paraloka ke sukhoM kA abhilASA se rahita the, ata na ye muni gaga (sAha) mAvu, athAA mokSasAdhaka ya / bhagavAna mahAvArake ye sAdhu __ (NiyA) nibhRta-jA yAdi maTa se rahita honeka kAraga vinIta hokara (dhamma) zrutacAritralakSaga dharma kA (caraMti) ArAdhanA karate the / / suu032|| An mAdhuyA stindriya utA, (NibhayA gayabhayA) nilaya tA, tethI tabhana uDANe laya sAtu nahi teyA (macittAcittamIsiesu vvesu virAgaya gayA ) mathitta, mayitta bhane sibhittAyitta dravyomA vaizyavAna hatA, (sajayA ritA muttA) yamAtI, mAhithI nivRtta bhane sahita utA, (rayA ) 2585 adhinA vA24 pAthI teyo sadhu-sAdhapazu ma pani tA, (hiravAkhA) gals mana parAunA subhAnI malilApAthI 2hita tA tethI 4 te bhuniyA (sAhU) mAdhu meTa bhAkSasAtha hatA bhagavAna mahAvIrana mAdhuyA (NihuA) nilata-latyAdi mahathI 2Dita DopAne 40 vInIta ina (dhamma ) zrutayAritra35 dhanI (carati) maa| dhanA 2tA ta (bhU 32)
Page #386
--------------------------------------------------------------------------
________________ 310 opapAtika matra - man a newmare supaNha-sAsA gAme gAme egarAya jagaraNagare paMcarAyaM ijjatA zreSThA--sArthavAhA - dhAgata manasAyiA / 'mumuH mugabhAya mupaNDa sAsA' gati(muci) susambhASA-suprabha-svAgA-muSTha yutayo yeSA ta suzrutaya - sana thA -maminAtA, athavA suzucaya --samyAdhuddhima ta / mukhya =muganApha sambhApo pA ta mumabhASA kA cidapi kadracAraNa na urvata / zobhanA prazA gAta guNa--amitamamucitapramANa, zobhanA AgA yepA te svAgA -muktimAya, catugAmapA varmadhAraye-suzrutisuma bhASAmuprabha svAgA , evavidhA sata 'gAme gAme egarAyA gAma gAme pakagatam pranigrAmam garama , asya 'daijatA' ityanena sahA vaya / 'gagare nagare pacarAya' nagare nagare pacaganam-aninagara paJcarAna, 'ijjatA' drAta basata , yAtUnAmane kArya vAA, 'jiThiyA' jitandriyA 'gibha munijana siddhirUpa paga-patana ka ma muga hota hai| ( samagarasatyavAhA) inaru sAyA zrama gazreSTharUpa sArthavAha vyavasAyijana hota hai / (mumuda-musamAsa mupamhasAsA) sasiddhAtA ke ye pAragata hote hai, athA| inakA siddhAnta samAcAna-niToMpa hotA hai, arthamA ye viziSTa-zudvi-panna hote hai / bhASA unakI vaDA hI manomugdhakArI hotA hai | kabhI bhI ye kaTuka bhApA kA uccAraga nahA karate hai / ye jo bhI prA karate haiM vaha pramAgopeta hotA hai-vyartha ke akSaroM kA usama samAvA nahIM rhtaa| sAsArika padAthA ma phisA ma bhA inakI icchA jAgRta nahIM hotI, sirpha mukti prApta karana kA bhAvanA hA eka unakI rahA karatI hai / (gAme gAme egarAya Nayare pacarAya dajjatA) ye sAdhu grAmoM meM eka rAta aura nagaroM ma pAca rAta nivAsa karata ya / (jidiyA) ye jitendriya the pazu-pattanalI manbhupa hAya (samarasatthavAhA) tamanA sAthI zramazreS0 35 sArthavA-vyavasAyI 4 bAya (susuisumabhAsasupaNhamAsA) satsa ddhA tamAM teo pAra gata hoya che athavA-teonA siddhAnta nirdoSa hoya che, athavA teo viziSTa zuddhipunna hoya che bhASA temanI be ja mane mugdha karavAvALI hoya che dIpaNa teo kaDavIbhASAne u-cAra karatA nathI teo ra hAI prazna kare che te pramANuvALa hoya -nyatha akSarono temAM samAveza rahetuM nathI sAmArika parArthomA ImAM paNa temanI IcchA jAgRta thatI nathI bhAna bhulita Ata pAnI khAna ye temane ghA 82 (gAme gAme egarAya Nayare gayare pacarAya daijatA ) | AdhuNA AbhAgAbhA ga.. on sadhA bhane nagarAmA pAnya rAta supI nipAma tAlA / niyA)
Page #387
--------------------------------------------------------------------------
________________ 323 popavarSiNI-TIkA mR 33 asurarAmAradeyayarNanama siya-sayavattamiva pattalanimmalA-IsI-siya-rata-tavaNayaNAgarulAyaya-ujju-tuMga-NAsA oyaviya-silappavAla-vivaphala-maNNibhAharoTTA paDura-sasisayala-vimala-Nimmala-sakha-gokhIra-pheNa-dagarayasiya-ratta-tara-NayaNA' parala nirmalapasita-rakta-tAmra nayanA -pAgani-pa-mapanti-sUkSmaromamuktAni, tathA nirmagani tathA ipat mitAni-betAni tathA IpadraktAni tathA IpattAmrAgiaraNAni nayanAni yepA ne tayA-vikasitazataparatunyaphizcinnubhraraktanenA iyartha / 'garunA-yaya-ujju-tuga-NAsA' garuTA''yatarjutudganAmikA -garuTamyeca AyatA-DhApA, kanI-saralA tuhA uccA nAsikA yepAte tathA saralaDhAImundaranAmikAvata / 'oyariyasilappavAla-phira-saNNibhA-harodvA' upacita-gilApravAla-pimbaphala-sannibhA'dhageSThA --upacita =puSToya zilAprapAla =pidruma , nimyaphalam-attAvAraNa puSTa vanavallIphalam , tasanniI tunyau aparopThau-opdraya yepAte, tathA-vidrumanitraphala yat atIvaraktoSThadvayava ta , 'paDura-sasiyala-vimala Nimma sakha-gokhIra phaNa dagaraya-muNAliyA parva-datasehI' pANDara zanizakala-vimala-nirmala-gaha-gokSIra-phena-karajo-mRNAlikA-dhavala-dantazreNaya , pANDurabhAgArala-zubhracadrasaNTa , tadvadvimalanirmalA vimalepvapi nirmalA atIvojvalA ,ataeva gaGkhainake netra the| (pattala-Nimmalaga-IsI-siya-ratta tapa-NayaNA) ye netra pakmala the sUkSma romayukta the, nirmala the, kucha zveta the, ipaDhakta the, aura kucha 2 lAla bhI the| (garulA-yaya-ujjutuMga-nAsA) garuDa ke samAna dIrgha, kanyA-sarala eva U~cI inakI nAmikA thii| (oyaviya-silappavAlavivaphala saNNibhA harodvA) puSTa zilapravAla-vidruma (mUMgA), eva atIva araNa bimbaphala ke samAna lAla unake TonA oSTha the| (paDara-sasi-sayala-vimala-Nimmalasakha-gokhIra-pheNa-dagaraya-muNAliyA-dhavala-dataseDhI) dhavalacadra ke khaTa ke ghanTApa2-umadAnA ne memana netra tA (pattara NimmalA IsI miya rattataraNayaNA) e netra papharmala hatA-sUma rema (vALa) yukta hatA,nirmaLa hatA, IDa dhoLA tA, pa tA , mane sAsa pazu utA (gamalAyaya ujju tuga-nAsA) garaunakI mAmI, bha28 anecI bhanI nAsira hutI (oyaviya silpavAla mivaphala-sapimA harodA) puSTa zisapravAsa vidrubha (bhuu||) mane atizaya bAsanA misana vA rAtA manA manne cha (paDura-sasisayala-vimala Nimmala-sakha-gokhIra-pheNa-dagaraya-muNAliyA-cavala-dataseDhI) maI yama inA
Page #388
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAnasa mUlam -- teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM samaNassa bhagavao mahAvIrassa vahave asurakumArA devA atiyaM pAumbhavitthA, kAlamahAnIla-sarisa-NIla-guliya-gavala-ayasikusuma-ppagAsA viya kra TIkA- ' teNa kAle teNa samaraNa' ityAdi / tasmin kAle tasmin samaye zramagasya bhagavato mahAvIrasya 'have amurakumArA devA atiya pAunbhavitthA ' bahavo'surakumArA davA atika prAdurabhUvan - bhagavata zrImahAnIrasvAmino'tika samApamAga ya prAdurbhatA / asurakumArANA varNanamAha - 'kAla mahAnIla-sarisa-gIla guliya- gavara-aya sikusuma pagAsA' kAla- mahAnIla sadRga nIla-gulika gAlA'namIkusuma prakAzA - kAlo yo mahAnIlo-maNivizeSa, tasadRgA varNato ye te tathA, punarnIla maNivizeSa, gulphiA = nAlA guTikA, gavara mAhiSa gRham atasAkumuma ca eteSA prakAza hava prakAzo yeSA te tathA / 'viyasiya sayavattamitra' vikasitazata patramitra - praphulle dIrakharatunya 'pattala NimmalA IsI ' teNa kAlena teNa samaraNa ' ityAdi / isa sUnadvArA sUnakAra zramaNa bhagavAna mahAvIra ke nikaTa Aye hue asurakumAra devoM kA varNana karate haiM-- ( teNa kAlena teNa samaeNa) usa kAla eva usa samaya me (samaNassa bhagavao mahAvIrassa) zramaNa bhagavAna mahAvIra ka ( atiya) samIpa (bahave ) aneka (asurakumArAdevA) asurakumAra deva (pAunbhavitthA) prakaTa hue| (kAla-mahAnIla sarisa pIla guliya- gavala aya sikusuma-ppagAsA) kRSNa mahAnIla maNi, nIlamaNi, gulikA, bhaisa ke sAga ke adarakA bhAga, alasIkA phUla, ina saboM ke samAna ye amurakumAra kRSNavarNa the / (viyasiya sayavattamiva ) vikasita gatapatra ke samAna arthAt indIvara-kamala- ke tulya " teNa kAlena teNa samaeNa "" ityAdi A sUtra dvArA zramaNu bhagavAna mahAvIranI pAne AvelA asura subhAra devAnu vAguna 42vAmA Ave che teNa kAlena teNa samaeNa) te jasa te samayane viSe ( samaNassa bhagavao mahAvIrassa) zrabhAlu bhagavAna mahAvIranI (atiya ) pAye (have) bhane ( asurakumArA devA) asurasubhAra heva ( pAunbhavitthA ) pragaTa thayA temanA zarIrane va uDe che - (kAla - mahAnIla-sarisa-nIla guliya-gavala ayasikusuma - pagAmA) za bhaDAnIsa bhaNi, nIsabhathi, zulina, lesanA shiijhAnI adarane bhAga ane aLasInA phUla, A sanI samAna te asurakumAra vArdhunA tA (niyasiyasa yAcamiva ) vizsekSA yatapatramA samAna, arthAt
Page #389
--------------------------------------------------------------------------
________________ popApaNI TIkA sR 33 asurakumAradevavarNanam 32 sAi asakiliTTAI suhumAi vatthAi patraraparihiyA, vaya ca paDhama samaDakatA viyaca asapattA bhadde jovvaNe brahamANA, talabhagayaghRSTacatnacarcitazarAza | atha nakhapaNA yAha- 'IsI silipa pRSpha pagAsAdayan milIpurANAni manAusamaprabhANi upana sitAnI yarthamivatI nRmibhilA unakamina nahirnimmarati, matA tare tu tamu raktavarNamanagrAdya yato'yuga raktAmanA prAyo bhagatAni / puna kATTgAni vastrANi 'ana 'muhumAGa' sUkSmANi 'asa phiTiDAi' amaviSTAni-vRSaNarahitAni / 'vatthA' kyANi - 'pavaraparihiyA' pranaraparihitA - pravaram - utkRSTa yathA tathA parihitA = paridhRtata / 'vaya ca paDhama samayakatA' vayatha prathamam = poTAvarSaparyaunakA samasta zarAra rima thA / (isI sindhi- puppha pagasAu) haoNna jo patra pani rakhe va kucha kama saphta the, jase silI puSpakA prakAza hotA hai vaisA hA unakA prakAza thaa| capAtu ma jamAna ko phoDa kara una ke AkAra jaisA jo puppa upana hotA hai usakA nAma sirIna hai / kinhIM 2 kA mata hai ki yaha puSpa raktavarNa bhI hotA hai / jata usaka grahaNa se unaka vastra raktavarNa ke the aisA hI samajhanA cAhiye / kyoM ki asura jAti ke deva prAya lAgyatra vAgNa karane vADe hote hai / ( muhumAI ) ye vakha - jihe inhoMne pahina gme the, ayanta manma-patale the, (asakilliTThAI) aura tApa rahita the| (vasthAi patrara parihiyA) aise vastra inhoMne achI taraha se apane zarIra para dhAraNa kara rakhe the / ( vaya ca parama samakktA) prathama ye udhana kara cuke the, arthAt ye sana solaha varSa me Upara ke jaise mAtRma hote AI ( lInA ) thandana (sUNau ) vaje tebhanA ANA zarIra simta hatA ( isI miliM - puppha-ppagAsAi ) tetheothe ne vasA paheryo hatA te 608 echA maheda hatA jevA silIndha puSpanA prAga hAya che tevA ja temanA prakAza hatA. varSARtumA jamInane kADhIne chatranA AkAra jevA je puSpa utpanna thAya che tenu nAma silIndhu che gaI kAInA mata che ke A puSpa lAla raganA vAya che tyAre e atha grahaNa kavAyI temanA vastra lAla-ganA hatAema ja samajavu joIe kemake asura jAtinA daina ghaNu karIne lAlavastra dhAraNa uzvAvAjA hoya he (suhumAi ) yA vastra ne teyome paheryA hutA te atyata sUkSma-pAtaNA hutA ( asakiliTThAi ) bhane choparaDita hutA (batthAi pavara parihiyA) mevA vastro tethe bhArI te potAnA 2 DIre dhAnyu jyA tA ( vaya ca paDhama mamaskatA) prathama vayanu tebhyo Tisa dhana TharI zUnyA hutI, maryAt
Page #390
--------------------------------------------------------------------------
________________ - me 304 opapAtiyamune muNAliyA-dhavala-daMtaseDhI, huyavaha- Nita-dhoya-tattatavaNija-ratta tala-tAlujIhA ajaNa-ghaNakasiNa-ruyaga-gmaNijja-Niddha-kesA, vAmega-kuDaladharA adda-cadaNA-Nulitta-gatAIsI-silidha-puSpha- pagAgopIraphenaTa karajomRNAlikAva dhAya taregayo yapAna tathA, tara pharaja -jayaNa / 'huta vaha giddhata poya-tattatANijja-rattataTa tAlunIzA hatabaha-nigAna dhona-tamatapanIyatana latAlujihvA -hutavahena=hinA ni mAta-pratApita, dhauta-ja pramANita tapta yat tapanAya-suvaNe, tadvad raktatalam-asNoparipradeza tAlajiha yepA te tathA-atipratamasamRSTasuvarNavarNatAlajihAvata / 'ajaNa ghaNakasiNa-ruyaga ramaNijagiddha kesA' ajanapanA garucAramagAyasnigyaphagA-- aJjana-kanjala, ghanA-megha , etatsadagA kRSNA kRSNagA, tathA racako-maNinigapa , tadvat snigghA -citraNA -kegA yepA te tathA, 'pAmegakuDaladharA' vAmekaNDaldharA -cAme karNe-ekakuNDaladhAriNa , na tu dakSiNa karNe, tajjAtAyasvabhAvAt ekasminneva kaNe kuNDala pArakA dakSiNe karNe tvayAbharaNadhAriga itibhAna / acANANurittagattA AIca danAnulitagAnA -sadyosamAna zubhra, evaM gaGkha, gokSIra, phena, jalphaNa, aura mRNAla ke samAna ayata nirmala inakI da tapaki thii|(hutbh-nniddht voya tatta tavaNijja rattatala-tAlujIhA) pahile vahni me tapAye gaye pazcAt tejAba meM dhoye gaye puna agni me tapAkara ucala kiye gaye suvarNa ka samAna raktatalvAle inake tAlu aura jihvA thii| (ajaNa-paNa-kasiNa-ruyaga-ramaNijja giddha-kesA) inake keza ajana eva kAle medha ke samAna kAle tathA scaka ke samAnacikane the| (vAmegakuDaladharA) inake vAma karNa me kuNTala zobhita ho rahA thaa| inama aimA prathA hai ki, ye loga bAye kAna me kuNDala pahanate hai ora dAhine kAna me anya AbhUpaNa / dAhine kAna me ye kabhI bhI kuNDala nahA pahAte hai / (adacadaNANulitagattA) AI candana se samAna zubhra ane za kha, gokSIra (dadha), phINa, jalaNa ane mRNAla (kamaLa 6) navI matyanta nirbhaNagemanI intapatiyAtI (hutanaha Niddhata dhoya tatta--tavaNija rattatala tAlu jIhA) pasA nimA tayAvesa pachI tetamA ghAsA supanA vAdA tavA memana tApa mane 7 tA (ajaNa ghaNa kamiNa ruyaga ramaNija Niddha kesA) memanA vA AIYY mane | pApA tathA uyanA vA thI ta (vAmegakuDaldharA) memanA mA kAnamA kaDaLa zobhI rahyA hatA emAM evI prathA che ke e loka DAbA kAnamA kuDaLa pahere che ane jamaNA kAnamAM bIju ghareNu A logo sabhA nibhA yAre 51 31 patA nathI ( acadaNANalittAttA)
Page #391
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayapiNo-TIkA sU 33 asuraphumAradevadharNanama 327 mahabbalA mahAsorakhA mahAnubhAgA hAra-virADaya-bacchA kaDagatuDiya-thabhiya-bhuyA agaya-kuDala-maTTa - gaDayala - kaNNapIDhadhArI vicitta-vatthA-bharaNA vicitta-mAlA-mauli mauDA kallANaga-pavarambaga / 'mahacalA' mahAnaga-bigapAlagAni / mahAyamA' mahAyAma -vizAlakArti mata , 'mahAsokAyA' mahAmorayA -piziSTamugyamApanA / 'mahANumAgA' mahAnubhAgA - nacinyaprabhAvayuktA / 'hArapirAiyabanchA' hAnigajinanakSama / 'phaDagatuDiyAMbhiyabhuyA' kaTakanuTikamtambhinabhujA -kaTane anya truTike -bAglakabhUpagavizapa stambhitA-sajjitA bhujA yepAte tthaa| aMgaya kuMDala maTTha gaTayala-maNgapITha-bArI' aGgaTa-kuNDala-mRSTa gaNDatala. kapATha pAriNa -aGgaTAnicAhAmagNAni kula mRgaTanagani karNapAhAni-phaNAbharaNAvigapAn dharanti nacchAlA / 'vicitta-vasthA-bharaNA'-vicitra-trAbhagNA -vicitrANi= jjuTayA) garAra para Abharaga Adi kA viziSTa prabhA se ye mANTata tha / (mahabbalaga) vizeSa zaktisampanna the / (mahAyasA) unakA kArti digdiganta ma phalA hui yo / (mahAsokkhA) viziSTa mugya ka ye bholA ya / (mahANubhAgA) aci ya prabhAna ka dhAraka the| (hAra-virAiyabanchA) danakA vaya sthala hAra se zobhAyamAna thA / (kDaga tuDiya-pabhiya-bhuyA) kaTaka, lya eva nuTika-bhuja pa se inakI bhujAye sajita yA / (jagaya kuDala maTThADayalakaNNapIDha pArI) agaDha-bAjagandha, kuNTala kaNAbharaNazipa ki jisase danaka kapola gharpitaho raha hai-ina donoM ko era aura bhA anya viziSTa varNAbharaNo ko ye pAraNa kiye huye the| (vicittavatthAbharaNA) vividha prakAra ke vastra ena jAbharago ko ye pahna hue the| (vicitta ddhiyA 2 vo sapanna hutA (mahajjuiyA) viziSTa zarI0 mane mAlA mAhitI pramAthI tathya bhaDita tA (mavyalA) vizeSata panna au (mahAyasA) temanI ti yAta sAtA (mahAsokkhA) viziSTa sumanA temA soDatA tal, (mahANumAgA) mayintya pralApanA pA24 utA (hAra virAiya-bacchA) tabhanu pakSamya (chAtI) 12 vaNe salAyamAna tu, (kaDaga tuDiya yabhiya muyA) 326--0saya bhane truTi-bhunyathA tama taya Hard tI (agaya kuDala maTTha gaDayala kaNNapIDhadhArI) 25 gAnamanca, 174-jAnAnA AbharaNa vizeSa ke jenA vaLe temanA gAla gharSita thatA hatA, e bane tathA te 4 mIla viziSTa 5 sAmagone tamAme vArA yA utA (pici ttapatyAbharaNA) vividha jAnA 15 ta mAlapone temANe dhAe yA utA
Page #392
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtika 326 - tuDiya para mUsaNa nimmala-maNi-grayaNa-maMDiya bhuyA dasamuddAmaMDiya-ggahatthA cUlAmaNi- cidha gayA suruvA mahaDDiyA mahajur3ayA - ntamatikrAtA / 'viyaca asapattA' dvitIyAsamprAmA - dvitIya-taraNa vaya, aprAmA = nAdyApi prApta / ata- 'bhane jo mANA' bhayo vartamAnA-mAyojananayo dhAriNa | 'talabhagaya tuDiya parabhUsa-nimmala maNi rayaNa maDiga sugA'talabhadgaka truTina pravarabhUSaNa nirmala-maNi ratnamaNDita-bhujA - talabhaGgaka= nAnAbharaNam truTikAni ca bAhura kSakANi, tAyeva bhUpagAni tairnirmalamaNiratnezva maNDitA bhujA yeSA tetarabhUSaNamaNiratnabhUSita bhurtha, 'dasamudAmaDiyaggatyA' mudrAmaNDitA'grahastAdAbhirmudrAbhimudrikAbhi | maNDitA = bhRSitA - agrahastA aGgulyo yeSA te tathA / 'cAmaNicipagayA' cUDAmaNicihnagatAcUDAmagirUpacidhArakAiyartha / 'surU' surUpA sundarAkArA 'mahaDiDayA' maharddhiga niSTinimAnaparivArAdiyuktA / 'mahajjuiyA' mahAdyunikA - girIrA''bharaNAdiprabhAbhA the, (viyaca asapattA) aura abhItaka ye taruNa avasthA ko jaise prApta nahIM hue ho aise dIkhate the / isaliye ye sadA (bhare jovaNe va mANA ) abhinava yauvana avasthA se sampana the / (talabhagaya tuDiya patrarabhUSaNa Nimmala maNi rayaNa maDiya bhuyA) inakI bhujAe~ ta bhagaka-bAhu ke eka AbharaNa evaM truTika -bAharakSaka-bhujanadha ina uttama donA AbhUSaNoM se aura nirmala maNiratnoM se maNDita thiiN| (dasamuddA maDiya gahatthA) hAtha kI sabakI sana aguliyA~ dasa mudrikAo se maNDita thA, arthAt-hAtha kA dasoM aguliyoM meM mudrikAye thA / (cUDAma Ni-ciMdha-gayA) cUDAmaNicihna ke ye dhAraka the| (murubA) inakA rUpa baDA hI sundara thA / (mahaDDiyA) niSTi vimAna ena parivArAta rUpa naddhi ke ye sabhI deva dhAraka the / (maha teyo gadhA noja varSa thI uparanA hoya sevA deNAtA tA (niiya ca asapattA) ane hajI sudhI teoe taruNa avasthAne prApta na karI hoya evA te heyAtA hutA, AthI tethe sahA (bhadde jo vaNe vaTTamANA) abhinava yauvana ava sthAyI sabhyanna hutA (talabhagana vuDiya panara bhUSaNa Nimmala maNi rayaNa maDiya suyA ) temanI bhuktae talabha ga-bAhunA AbharaNu ane truTi-mAhurakSaka-bhuja azva e ane uttama AbhUSaNaiAthI tathA nimaLa maNisneAthI marpita hatI (sa muddA maDiya mAhatthA) DAthanI tabhAbhetamAma bhAgajIo hama mudriayothI (pITI AthI maDita hatI athAt hAthanI dazeya AMgaLIemA mudriA hatI, (cUlAmaNi ciMdha gayA ) thUDAmazithitanA dhAra teyo utA (suruvA) temanaH 35 mahunTa sudRra 3tA (mahaDDiyA ) viziSTa vibhAna bhane parivAra hi 35 -
Page #393
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUSayapiNI TIza sU 33 asurakumAradeyavarNanam 329 evaM phAseNa saghAeNa maThANeNaM divyAe iDDhIe juIe pabhAe chAyAe accIe, divveNa teeNaM divvAe lesAe dasa disAo ujjoyamANA pabhAsemANA samaNassa bhagavao mahAvIrassa atiyaM rUvaNa' ni yena paga 'e phArmaNa' epa mpagena 'saghAeNa' hananana / 'saThANeNa' myAnana mamacaturasarakSaNena / 'divyAe iDDIe' rivyayA syA -davAcitayA privaaraadiruupyaa| 'divyAe juIe rinyayA dyu yA, 'divbAe pabhAe' divyayA pramayA-prabhayA pimAnInyA / 'dibAe chAyAe' rivyayA ThAyayA-gAbhayA / 'divAe jacIe' divyayA arcipA-ArgaramyagnAgitejomAlyA / 'teeNa tejamA-dAgerasambanciMgacipA, prabhAveNa vA / 'divAe lesAe' TivyayA lalyayA-gargarakA yA 'dasa disAo unIyamANA' Dhaga diyA udayonayata prakAyakagNana, 'pabhAsemANA' pramAmayanta -gobhayanta 'samaNassa bhagAo mahAvIrassa' amaNamya bhagarato manAgArasya 'atiya' antika-samIpam'bhAgammAgamma' AgayA''ga ya-bAnAramupeya / 'rattA' raktA -mAnurAgA 'samaNa bhagava juIe pabhAe chAyAe aJcIe divyeNa teeNa divvAe lesAe) rivya Rdvi se, divya dhuni se, divya prabhAse-vimAna AdikA dIpi se, divya ThAyA se zobhAse, zarIrasya rana Adi kaTinya teja se, liya yAgarika kAti se eva diyallyAse (dasa disAo ujjoyamANA) dama niyA ko udayotayukta karate hue (samaNassa bhagavao) amaNa bhagavAn (mahAvIramsa) mahAvAra ke (atiya) mamApa (AgammAgamma) vArapAra A Akara (rattA) uDA bhakti ka sAtha (samaNa bhagava mahAvIra) yamaga bhagavAna mahAgAra ko (tikkhutto) tIna divya varNa vaLe, divya gadha vaLe, divya svarUpa vaLe, te ja prakAre divya sparza paNe, divya manana vaNe, mabhanyatu23 samayAsa-masthAnapaNe, tayA (divAe iDDhI e juI pabhA yAe accI nivveNa teeNa divAra resAe) hivya Rddhi vaNe, divya vati vaLe, divya prabhA vaLe-vimAna AdinI dIpti vaLe, divya chAyA eTale zobhA vaLe, zarIra upanA ratna AdinA divya teja vaLe, divya zArIriDa kAti paNe, bhane hivya cyA paNe ( dama dimAo unnoyamANA) ye hizAyAne yota-yukta (prajAsita) utA thayA (mamaNasma bhagarao) zrama lagavAn (mahAgIramma) bhavAranI (atiya) pAre (AgammAgamma) pA2 vA2 mAvI PApAna (rattA) ma 1 mati (mamaNa bhagara mahAgIra) prabhA lapAna bhanIne (timvutto) gunA (AyAhiNa-payAhiNa) 2 siTa pAyIna tena
Page #394
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - - - 328 aupapAtikasUtre vastha-parihiyA kallANaga-pavara-mallA-NulevaNA bhAsuravATI palavavaNamAladharA divveNaM vaNeNa divveNa gaMdheNaM divveNa rUveNa vividhAni calAgi Abhara gAni ca yepA ta tayA, 'vicittamAlA' picitramAlA-vicitrA = vividhA''kArA mAlA puppalajo yepAte tathA, 'maulimauDA' maulimukuTA -mauripu-mastakeSu mukuTAni yepAte tathA kalyANaga pararapatya pariDiyA' kanyAgaka pragvatra parihitA kanyANakAni mAGgalikAni pravarAgi zreSTAni vastrAgi piihatA =paridhRtAta paridhRtamAGgalikazreSTha vastrA / 'kallANaga-pavara-mallA gulavaNA' slyANaka pravara mA yAnulepanA kanyANakArAgi pravarANi mAlyA yanulepanAni ca yepA te tayA, mAlikamAnyAnulepanavata / 'bhAsurasodI' bhAsvaradehA-dedApyamAnagarIrA 'palapa-vaNamAla-parA' pralambanamAlAdharA , pralamba - jumbanaka tadyuktA vanamAlA tasyA dharA , vanamAlA kaNThato jAnuparyata lamghamAnA bhavati tasyA dhArakA , 'divyeNa vapaNeNa' divyena varNena-'divveNa gaNa' diyena gadhena-'diveNa mAlA) inhoM ne jo mAlAye dhAraNa kara rasI thA ve vicitra puppoM se gUMthA hui thI / ata ye vicitra aneka prakAra kI mAlAoM ko dhAraNa kiye hue the / (maulimauDA) inapha mastaka mukuTA se zobhita the / (kallANaga pavara vatya parihiyA) kalyANakArI eva vizeSa kImatI vastrAM ko inhoMne dhAraNa kara rasAthA / (kallANaga pavara-mallA NulevaNA) AnadadAyaka eva sundara AkAra yukta mAlAoM se eva vilepanoM se inakA garAra sajita ho rahA thaa| (bhAsuragoMdI) inakA zarIra viziSTa AbhA se yukta ho rahA thA / (palapavaNamAladharA) inhone jo vanamAlAye dhAraNa kara rakhI thI ve ghuTanoM taka laTaka rahI thaa| ye mara (dizveNa) rUveNa eva phAseNa saghAeNa maThANeNa) divya varNa se, divya gadha se, divya svarUpase, isA prakAra divya sparza se, divya sahanana se, samacaturagha sasthAna se, tathA-(divyANa iDDhIe (vicittamAlA) tamAme re bhAyA thA usI tI ta vicitra pAthI guthAelI hatI Ama teoe vicitra-aneka prakAranI mALA dhAraNa karI DatI (maulimauDA) tamanA bhanta muTI paNe zAlI 2 / tA (kallANaga pavara uttha parihiyA) kyA0 mana vizeSa himatI patro temAye vA24 // zakSA utA (kallANaga-para-mallA-NuleraNA) nAya4 mane suha2 bhADA2 yA bhAgAmAthI tabha0 vipanAthI tamanA zarI2 satitA (bhAsu yodI) tamanA zI2 viziSTa 2lA paNe yudata tA (palava-vaNamAladharA) teoe je vanamAlAo dhAraNa karI hatI te ghuTaNa sudhI laTakI rahI hatI mAyA (diveNa vaNNeNa rizveNa gaNa divveNa sveNa eva phAseNa saghAeNa saThANeNa)
Page #395
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - pIpayapiNI-TIyA sU 32 nAgApAgAdiparNanam mRlam-teNa kAleNa teNaM mamaeNaM mamaNassa bhagavao mahAvIrasma bahave asuridavajiyA bhavaNavAmI devA atiya pAunbha TIkA-apaziSTAna bhavanavAminA varNaganAha-'teNa kAleNa teNa samaeNa' ityAdi / tanmina kAle tammina samaya 'samaNamsa bhagaramI mahAvIramsa' amaNamya bhagavato mahAvImya, 'have amuriMdayaniyA bhagavAmI devA atiya' ro'yureTavarjitA bhavanavAminI devA ntika pAunbhavisthA' pArvabhavu -bhagavata dhAmahApArampa samApa prAnubhUtA iyartha / bhavanamAmidevAnA jAnirbhagmAzriya rA bheA bhavati, tayAhiamuga =amugnumAga nAgakumAga suparNakumAga jinya umArA agnikumArA dvIpaumAga undhimAga niyAmAga paranakumAga gtaninAmAgadheti / umAravat kITanaparAzcaite umAga ucyate / bhAnapu-pAtA rokadevA''nAmanizepeSu vamati nachAA bhavana bhaganAra ke nikaTa Aye 37 bhAnagAmI devA ke bhaTasyampa asuggumAgekA varNana ra, ma nakAra viziSTa bhavana mAsA damA kA varNana karate ha-'tega kAleNa' ityaadi| (teNa kAleNa teNa mamaeNa) usa kAla aura uma samaya ma (samaNamsa bhagavano mahAvIramsa) zramaNa bhagavAna mahAyAra ke (atiya) pAsa (rahave) aneka (amundivajiyA) amurendra ko oTakara (bhavaNavAsI devA) bhavanavAsAdena (pAunbhavityA) prakaTita hue / ina bhavanavAsI devoM ka sa bheda, jAti bhedako lekara hote haiM / jaise-asurakumAra 1, nAgakumAra 2, suparNakumAra 3, vidyakumAra 4, agnikumAra 5 dvApakumAra 6 dhimumAra 7, nyAkumAra 8, pavanakumAra 9, stanitakumAra 10 / kumAra kA taraha ye krATA karane meM matA ta para rahate haiM, damaliye danA kumAra jA hai / pAtAla lagera ma jo davA ke Asa bhagavAnanI pAse AvelA bhavanavAsI devAnA bhedasvarUpa asura kumAM satu vana -'teNa kAreNa tyA (taNa kAreNa teNa samagNa) tejasa nyana te abhayamA (samaNasma bhagarao mahAgIrarasa) zrama mavAna mahAvIranI (atiya) pAye (pahara) gane: (asuriMdavajniyA) asurendro DIne mIna (bhananavAsI devA) apanapAyI hai| (pAubharityA) pragaTa thayA 21! bhavanavAmI devonA daza bheda jAtibhedane laIne thAya che, jemake--amukumAra 1, nAga kumAra 2, suparNakumAra 3, viSNukumAra 4 agnikumAra pa, dIpakumAra *, udhakumAra 7, zikumAra 8, yavanakumAra 9 svanitakumAra 10 kumAra-bALakanI peThe teo kIDA karavAmAM sadA tatpara rahe che e vANuthI temanI kumAra AjJA che pAtAla lokamAM je devonA AvAna-vizeSa che temAM teo rahe che te kAraNathI teo bhavanavAsI kahevAya che mUtrakAra ramavA
Page #396
--------------------------------------------------------------------------
________________ -- 330 #iiythaami AgammAgamma rattA samaNaM bhagava mahAvIraM timayutto AyAhiNapayAhiNaM kareti, karittA vadati namamati, badittA namaMsittA sAI sADa nAmagoyADa sAveMti, NaccAsaNNe NAidUre sussUsa mANA namasamANA abhimuhA viNaeNa pajaliuDA pajjuvAmati // sU0 33 // mahAvIra tirasutto AyAhiNapayAhiNa kareMti' amaNasya bhagavato mahAmArasya Tina AdakSigapradakSiNam-alipuTa padamA ta pradAJjalipuTa dakSigakarNamUlata Arabhya lalATapradazana vAmajhargAntikena cakrAkAra vi paribhrAmya lalATadaze sthApanApa urvati, kRSA vati' vadante stuvati, 'namasati' namasyanti-namaskurvanti, 'padittA' banTinyA 'namasittA' nama sthitvA 'sAi sAi NAmagoyAra sAti' svAni syAni nAmagotrANi shraavynti-mypti| 'pacAsaNNe NAdare' nA yAsa na nAtidara 'susmasamANA' zuzrUpagAgA -sevA kuSANA 'namasamANA' namasyanta =namastunti 'abhimuhA' abhimusA 'viNaeNa' vinayena 'pajiliuDA' prAJjalipuTA -baddhAJjalaya pajjuvAsati' paryupAsate sevante ||suu0 33|| // pAra (AyAhiNapayAriNa) ajalipuTa nA~dha kara use dakSiNa kAna se lagA kara mastaka ke pAsa se bAye mAna taka cakrAkAra gumAte hue puna mastaka para (kareti) rakhate the, (karittA) rakhakara (vadati namasati) vadanA karate the, namaskAra karate the, (adittAnamasittA) vadanA namaskAra karake (sAisAi nAmagoyATa sAti) apane apane nAma eva gonoM kA uccAraNa karate the / (NacAsaNNe NAidUre mussUsamANA namasamANA abhimuhA viNaeNa pajaliuDA panjavAsati) na atisamIpa aura na ati dura ho, arthAt-bhagavAna se thoDI dUra para bhagavAna ke sAmana baiTha kara vinayapUrvaka dono hAtha joDa kara sevA karane lge| sU0 33 // jamaNA kAnathI laIne mastakanI pAsethI DAbA kAna sudhI cakrAkAra pheravIne, gane bharata 52 (kareti) rAtA to (karittA) rAbhAna (vadati namasati) vana DaratA al, nabhanDAra 42tA utA (padittA namasittA) pahanA-namaH4Ara zana (sAi sAi nAmagAyAi sAti) pAta-potAnA nAma me gotranA yA uratA tA (NancAsaNNe gAidUre susnUsamANA namasamANA abhimuhA viNaeNa pajaliuDA pajjuvAsati) maI sabhI5 naDa, tabha maI 2 nADa, arthAtu bhagavAnathI caDe ja dUra bhagavAnanI sAme besIne vinayapUvaka bane hAtha joDI sevA karavA lAgyA (jU 33)
Page #397
--------------------------------------------------------------------------
________________ pApapaNa-doSAsa 3 gakumArAdivarNanama kalasa-sIha hayavara-gayaka-mayaraMka vara-mauDa vaDamANa- Nijjunta-vivitta-cidhagayA suruvA mahiTiyA, sesa ta ceva jAba pajjuvA saMti // m0 34 // 333 hAni mAgagA 7 cihnAni dimAgaNA mukuTa hamticihnAni, pAnakumAgaMgA nagmuSuma+cihAni, tathA mnanita mAgaNA mukuTa vartamAnacihnAni bhavanti, tAni nAgapagAdAni vardhamAnAtAna 'nijutta' niryuktAni mupu sthitAni, 'vicitta' vicitrANi nAnAvidyAni, 'cipa' cihnAni gatA prAptA tathA nAgaphaNAni varddhamAnAntAni yathA mukuTeSu bhavatA yartha / 'suruvA:' rUpA 1 sthAnasthitAni vicitrarUpANi mugasskArA / 'mahiDDiyA' - madirA - mahayA yA yuktA / mema ta caitra' zepa tadana-apama= apaziSTa tadeva = pUrvadeva vAcyam, yinvadhiyam vyAha - 'jAtra pajjupAsati' yAuna paryupAsate iti / te nAgakumArAnya navanityabhavananAsidevA amurakumAra bhagata iti bhAna // 34 // 2 - ma siMhakA cihna ha ||5|| utdhakumAra ke mukuTa meM azva cihna hai || || nizAkumArI ke mukuTA ma hAthAMkA cihna hai // 7 // pavanakumArI uttama mukuTa ma magarakA cihna he // 8 // tathA staninakumAroM ke mukudA meM mAna (svastika) kA cihna ha ||9|| ye sana cihna niryuktayavAsthAna sthita hai, jaura picina rUpa hai / (vA) ye sadara AkAra - panna, ena (mahiDiyA) mahato Rdri se yukta hai / (sema ta cetra jAva pajjuvAsati ) ye mana bhavAnIkAra ke nikAya asurakumAra davakA taraha bhagavAna kI sevA karana laga // pR0 34 // vastu cihna che 3 agninumAnA mukuTamA dhRtyu-laganuM cihna ke 4 dvIpakumArInA mukuTamA nihatu cihna che 5 udakumAganA mukuTamA azvanuM citra che H dikumAganA muTamAM hAthInu ciDhe cha pavanakumAzanA muTamAM maganuM cihna he 8 tayA nitakumA2ezanA supha TamA vaCmAna (kvanti)nuM cihna je 9 A khavA cihno niyuMktaya pAmyAna hoya bhane vicitra - upavAjA hoya he (sumyA) yA javA devo hara gAjara-mpanna, bhena (mahiTiyA) mahAna RddhiyI yukta hoya he (sema ta cena jAna pAmati) mA macA lavana-vAsI hevAnA nava prajJagnA nidrAya asura kumAra derAnI peThe bhagavAnanI sevA DharavA lAgyA (yU 34)
Page #398
--------------------------------------------------------------------------
________________ opapAtikamUtre visthA-NAgapaDaNo suvapaNA vijjU aggIyadIva udahI disAkumArA ya pavaNA thaNiyA ya bhavaNavAsI NAgaphaDA-garula-vaDara-puNNavAsina ityucyate-bhavanavAsinAmataputagAma bhedaSu prathamage pari ya ya ma bheTApatra tIprati'NAgapaiNo' nAgapatayo-nAgamArA / 'supaNNA' suparNamAga / 'vija'-vidyusumArA 'aggI ya' agnikumArAdha / 'dIga' dvIpasumArA / 'udahI' upiyumAga : 'disA kumArA ya' dizAkumArAdha 'paNA' paranayumAga 'yaNiyA ya' stanita kumArAzca / ete 'bhavaNavAsI' bhavanavAsina / etepA nAgakumArATInA nAgaphaNAnIni citAni bhavanti, tAni kramazo darzayannAha-'NAgaphaDA-garura-vahara-puNNakarasasIha-hayavara-gayapha-mayaraka varamauDa baddhamANa Nijjutta picitta ciMdhagayA' nAgaphaNA garuDa-vajra pUrNakalA siMha hayavara-ganA makarAda-yaramukuTa-varddhamAna niyukta nicitra-cinagatA - nAgakumArANA mukuTapu nAgaphagAcihnAni,suparNakumArANA mukuTapu garaTacihnAni, vidyukumArANA mukuTepu vajracihnAni, agnikumArANA musuTepu pUrNaphalzacihnAni, dvIpakumArAgA mukuTepu siMhaci vizeSa hai unameM ye rahate hai, isaliye ye bhagnavAsI kahalAte haiN| sUtrakAra ihA~ bhavanavAsiyA ke prathama bhedako choTakara aya nau bhedoM ko yahA batalA raha hai-(NAgapadaNo) nAgapatinAgakumAra (suvaNNA) suparNakumAra (vijz2a) vidyutkumAra (aggI ya) agnikumAra (dIvA) dvIpakumAra (udahI) udadhikumAra (dIsAkumArA ya) dizAkumAra (pavaNA) pavanakumAra (thaNiyA ya) stanitakumAra (bhavaNavAsI) ye isa prakAra bhavanavAsI devoM ke bheda hai / inameM (NAgaphaDA-garula-badara-puNNakalasa-siMha-hayavara-gayaka-mayaraka-varamauDabaddhamANa-Nijjutta-vicitta-ciMdha-gayA) nAgakumAroM ke mukuTame nAgakI phaNAkA ciha hai||1|| suparNakumAroM ke mukuTameM garaDakA cihna hai // 2 // vidyusumAroM ke mukuTA ma vajakA cihna hai // 3 // agnikumAroM ke mukuToM meM pUrNakalazakA ciha hai // 4 // dvIpakumAro ke mukuTo bhavanavAsionA prathama bheda reDIne ahI bIjA nava bhedone tAve cha-(NAgapaiNoM) nAgapati-nAgabhAra (supaNNA) supAya ubhAra ( vijJa) viyumAra (aggI ya) manibhA2, (nIvA) dIpamA2 (udahI) adhibhAra (disAkumArA ya) hizAabhA2 (paraNA) 5panamA2 (paNiyA ya) stanitabhA2, (bhavaNavAsI) ma za Are bhavanavAsI hevAnA lehale mAmA (NAgaphaDA gAla-vAra puNNakalasa-siMha- hayapara-gAyaka-mayaraka - varamauDa-badaNANa-Nijjuttavicitta-ciMdha-yA) nAgabhAzanA bhuTamA nAganI yAnu thiI 1 aparNakumArone mukuTamAM garuDanuM cihna che 2 vidayakumAranA mukuTamAM
Page #399
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpayarpiNI TIkA ra 35 myantara deyaparNanam rakhisA kinara-kipurisa-bhuyagapaDaNoyamahAkAyA gadhavva-NikAyagaNA NiuNa-gadhavvagIya-gDaNo aNavaNiya-paNavaNiya-isivAiya-bhUyavADaya-kaMdiya-mahAkadiyA ya kuhaDa-payayadevA cacala-ca2, 'jakha-rakkhasA' yamA 3, gamamA ra, 'nira-kiMpurisa-muyagapaThaNo' kinara -kiMpuspa bhujagapataya - kinaga 5, phimpuruSA 6, bhujagapataya -mahoggA 7, 'mahAmAyA' mahAkAyA bigAlagarI pAriMga, 8, 'gadha-Ni kAya gagA' gaparvanikAyagagA --ga paryasamUhagagA , gajAtaya i yartha , 'Niuga gapavya gIya raTaNo' nipuga gArma gIta-rataya --nipuNa prazasta, gAyanATyopata gAna, gAnaca nATyarjitagAna, tatra ratiryepA te tathA, 'agavaNNiya-paNavaNiya-isivAiya-bhUyAya kaTiya mahAkadiyA ya kuhaDa payaya-devA' aprajJapika-panaprajasika rupiyATika-bhUnapAdika karita mahAmantiAtha kUSmANDa-patagadavA -ete' TI vyatarA nikAyavigapabhRtA ratnaprabhAgRthivyA upagtinayojana raksasA kiMnara-kiMpurisa-bhuyagaparaNo ya mahAmAyA gavyANikAyagaNA) pizAca 1, bhRta 2, yasa 3, gakSasa hai, phinara 5, phipurapa 6, bhujagapani , ma vigAra agara pAgNa kagnavAlA mahoraga 8, gadharvanikAyagaga, arthAta-garma 9, ye vya tara deva hai / ye sana (Niuga-dhandha-goya-raNo) prArata nATakIyagAna ma pana nATyArjita gAnavidyA ma rati panavAle hote hai / (jaNagNiya-paNavaNiya-uminAiya-bhUyapATaya-diya-mahAkadiyA ya kuhaDa-payayadevA) apranamika paJcapranamika, jhapinATika, mRtarATika, katti , mahAkanti , kUSmANTa aura patagadena, ye bhA ATha vyatanikAya ka dara hai / DA sana kA nivAsa tnaprabhApRthivI ke UparI bhAga ma 100 yojana taka h| ye kaise hote hai / so bhUyA ya jamsa-rassasA kinnara-kiMpurisa-bhuragapaDaNo ya mahAkAyA gayavyaNikAya gaNA) pizAya 1, bhUta 2, yakSa 3 sama 4, dinna2 5, / 535 , bhujagapati 7, evA vizAla zarIra dhAraNa karavAvALA mahAraga 8, gavarna nihAya mAt gadha vyanta deva (NiuNagadhaya-gIya-raiNo) prazana nATakIya mAnabhA, tabhI nATaya-patita gAnavizamA prema pAvaNA DAya (aNapaNiya-paNANiya-imigAiya-bhUyanA iya-kariya-mahAradiyA kuhaTa-paya-TeyA) masiTa, 5yanaHi, *4 vAdi, bhUtavAdita, kandrita, mahAkadvita, kamADa ane patagadeva A paNa A benara nikAyanA deva che. A badhAne nivAba ratnaprabhA pRthvInA 852naa bhAgamA 100 yona supIche tayA upAya? -(cacala
Page #400
--------------------------------------------------------------------------
________________ 334 mUlam-teNaM kAleNa teNa samaeNa samaNassa bhagavao mahAvIrasta vahave vANamatarA devAaMtiyaM pAubhavitthA-pisAya-bhUyAyajasva___TIkA-'teNa kAlega teNa samaNa' yaani| tammina kAra tasmina samaye zramaNa sya bhagavato mahAgArasya 'pahave pANamatarA deyA atiya pAubharityA' nayA vyataga devA atika prAbhUvu , tA-gatarA ataram akAga , tacedAyarUpama , vividham atarapatA tara kadarA-tara vanAtara vA AzrayarUpa yepA tevya taga -devanigapA , yadvA 'vANama tarA' iticchAyA / toya nyu patti -canAnAmantarAgi vanAntagagi, teSu bhagA yAnamatarA , pRpArA divA ma ye makArAgama 1 bhagava mahAmArasvAmisanimI samayamagNa vya taga devA prakaTIbhUtA ityartha , te phatividhA / anA - pisAya-bhUyA ya' piMgAcA 1, bhUtAtha ___'teNa kAleNa' ityaadi| (tega kAleNa teNa samaNNa) usa kAla aura usa samaya ma (samaNassa bhagavao mahAvIrasma) zramaNa bhagavAna mahAvIra ke (atiya) samIpa (vahave) anaka (vANamatarA devA) vyatara deva (pAubhaktyiA ) Aye / gantara inakA nAma isaliye hai ki inakA atara ava. kAga athAt nivAsasthAna aneka prakAra ke hai, jaise-parvata, girikandarA, vana Adi / athavA-vANamantara kI / skRta chAyA 'pAnamantara' bhI hotI hai / vanA tarI me-boM ka ma ya ma-jinakA rahanA ho ve pAnamatara re / ye cAnama tara bhagavAna mahAvIra ke samavasaraNa ma upasthita hue / ye vyantara deva ktina prakAra ke hai ? isa prakAra kI AzakA hona para sUtrakAra usakA samAdhAna karate hA unaka bhadA ko ginAte hai-(pisAya-bhUyA ya japatra ' teNa kAleNa' tyA (teNa kAleNa teNa samaNNa) a sa mane te samayane viSe (samaNassa bhagarao mahAvIrarasa) zramaza nagavAna mahAvIranI (atiya) pAse (bahave ) aneH (vANamataga devA) vyata2 hevA (pAunbhavitthA) mAyA vyata2 me temanu nAma e kAraNathI che ke temanu antara-avakAza, arthAt-nivAsa sthAna, aneka prakAranuM che, jemake pavate, pavatanI guphA, tathA vana Adi mathavA 'vANamataranI sasta chAyA 'vAnamantara' thAya cha banAntarAbhA-banAnA madhyama-jemanu rahevAnuM thAya te vAnamantara che A vAnamantara bhagavAna mahAvIranA samavasaraNamAM upasthita thayA A vyantara deva keTalA prakAranA cha ? mApI zanu samAdhAna 2tA sUtradhAra tenA seho daI cha-(piyAsa
Page #401
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSiNI-TIkA sU 35 vyantaradeyayarNanam 337 vibhUsaNa-dharA savvouya-surabhi-kusuma-suraDaya-palaMbasAbhaMta-kataviyasata-citta-vaNamAla-raDaya-vacchA kAmagamA kAmarUvadhArI NA_NAviha-vaNNa-rAga--varavattha-citta-citlaya-NiyaMsaNA viviha-desatAyera cAravibhUSaNAni tepA dharA / 'sambouya-surabhi-kusuma-suraiya-palaba-sobhata-katariyamata cita vaNamAla rAya bacchA' satu-sugami-kusuma muracita pralamba-gobhamAna-kAntakimacinasanamAlA-ratida vakSama -sarvapu katupu murabhIgi yAni usumAni te suracitA pralambA ca gobhamAnA ca kA tA ca vikasantI ca citrA-vicitrA cAso vanamAlA-puSpalak, tathA ratinAni=suntagagi yathAsi yepA te tayA, 'kAmagamA' kAmagAmina -icchAgAmina / 'kAmaspArI' kAmarUpagAriNa -svecchAnusArarUpadhArakA / 'NANAviha-vaNNa-rAga varavatyacitta cilliya NiyasaNA' nAnAvidha-varNa-rAga vastra citra-dedIpyamAna-nivasanA nAnAvidhavoM gago yeSu tAni-nAnAvipavarNarAgAgi tAni tathAbhUtAni varavastrANi citrANi-vicitrANi "ciliya' dedIpyamAnAni, niyamanAni paridhAnAni yeSA te tathA, 'cilliya' itidezIyazabda , raktAni bahuvidhaparidhAnanasanAni paridadhAnA iyartha / 'viviha-TesaNevaccha-gahiya vesA' vividha deza-napathya-gRhIta-vepA vividhAnAm anakepA dezAnA nepathya =prasAdhanaviga gRhIta hai| (sabouya-murabhi-kusuma-muraDaya-palava-sobhata-kata-viyasata-citta-vanamAla-raiya-bacchA) unake vakSa sthala, sadA samasta stuoM ke murabhita puSpoM dvArA racita rakhA 2 sundara phimita citra-vicitra vanamAlAoM dvArA muhAvane rahA karate hai| (kAmagamA) inakA gamana icchAnusAra huA karatA hai / (kAmarUbadhArI) icchAnusAra ye rUpA ko dhAraNa karate rahate hai| (NANAviha-yaNNa-rAga-varavattha-citta-cilliyaNiyasaNA) aneka prakAra ke ragavAle tathA citra-vicitra prabhAvAle aise camakate hue vastroM ko ye pahirA karate hai| (viviha-desI-Nevaccha-gahiya-vesA) aneka dezoM ( savyouya-surabhi kusuma suraiya pala sobhata-kata-viyasata citta vanamAla raiya vacchA ) temanA vakSasthala hamezA samasta RtuonA suMdara puSpa dvArA banAvelI lAbIlAbI sudara vikasita citra-vicitra vanamAlAothI zobhAyamAna rahe che (kAmagamA) tamanu gamana JchAnusA2 tha ya cha (kAmarUvadhArI) chatnusAra temA 35 pA264 42 // 2 cha (gANAviha vaNNa rAga-varavatya-citta cilliyaNiyasaNA) bhane pAnI sapA tathA citraviyitra pramANA mevA yabhA2 patrI tamA pare cha (viviha desI Neva cchagahiya vesA) bhane zAnA teso po|| 592 3 (pamuiya kadappa kalha kelI-kolAhala ppiyA) prabhuhitAnA
Page #402
--------------------------------------------------------------------------
________________ 336 aupapAtikako vala-citta-kIlaNa-davappiyA gabhIra-hasiya-bhaNiya-pIyagIya-Naca. Na-raI vaNamAlA-mela-mauDa-kuDala-sacchada-viubbiyAharaNa-cAruzatavartina , te kIdRzA / agaTa-'cacala cAra-citta kIlNa-nAppiyA' cAra capala citta kATana-drava priyA -caJcalAnapi capagAni cittAni yeSA te cAlanapalacinA anicapara mAnasA , kIDana-kIDA, drayazca parihAsa kATAcI priyo yepA ta koDAyapriyA , tata pada dvayasya karmadhAraya / 'gabhIra hasiya bhaNiya-pIya gIya-NacaNa I gambhAra hasita-bhaNitapriya-gIta-nartana rataya -gambhIram itararaneya hasita-hAsyam, bhagita-bAhaprayoga , priya yeSA te gambhIra-hasita bhagita priyA , gItanartanayo ratiyeMpA ta gItanatanarataya ,tata padavyasya karmadhAraya / 'vaNamAlA mela mauDa kuDala sacchada-viundhiyA haraNa-cAru-pibhUsaNa parA' vanamAlA s'mela mukuTa kuNDala-svacchanda-citurvitA''bharaNa cAru vibhRpaNa dharA -canamAlA-ratnAnimayAss bharaNavizeSa , Amela --pupparacitAlajhAravizeSa , mukuTa-suvarNamaya miMgabhUpagam, kuNDala karNA'bha raNam, etadatiriktAni-svaccha davisarvitAni syAbhiprAyAnusArA sadya prakaTIkatAni AbharaNAni, kahate haiM-(cacala-cavala-citta-kIlaNa-dava-ppiyA) ati capala cittavAle ye vyantara deva, krIDA eva parihAsa-priya huA karate hai| (gabhIra-hasiya-bhaNiya-pIya-gIyaNacca-garaI) dUsaroM dvArA ajJeya aise hasita-ha~sana me tathA bolane kI caturAi me ye vizeSa nipuNa hote hai, athavA hasita eva bhagita, ye do bAte ihe vizeSa priya hotI hai / gIta aura nartana me ihe vizeSa anugaga hotA hai / (vaNamAlA-mela-mauDa-kuDala-sacchada-viu ciyA-haraNa-cAru-vibhUsaNa-dharA) vanamAlA-ratnAdi dvArA nirmita AbharaNavizeSa, Amelapha-puSpA dvArA racita alakAra vizepa, mukuTa-suvargamayazirobhUpaNa, kuDalakarNAbharaNa, eva apanI icchAnusAra niSpAdina aura bhI anya AbharaNa ye hI jinake suhArane AbhUSaga cavala-citta-kIlaNa-dara-ppiyA) gahu 4 saya cittapAta vyanta2 vI. meSa parihAsapriya hoya cha (gabhIra hasiya-bhaNiya pIya-gIya NacaNa raI) mIthI na jANuM zakAya evA hasita-hesavAmAM tema ja bhaNita-lavAmAM teo vizeSa nipuNa hoya che athavA hasita eva bhaNita A be vAte temane vizeSa priya hoya che gIta ane nAcamAM temane vizeSa anurAga hoya che (yaNamAlA mela mauDa kuDala samchada niubbiyA haraNa cAru vibhUsaNa dharA) panAmA ratnAdi dvArA nirmita AbharaNa vizeSa, AmelapuSpA dvArA racita alakAra vizeSa. mukuTa-suvaNamaya zirobhUSaNa, kuDala-varSAbharaNa, tema ja pitAnI IcchA nasAra niSpAdita bIjA paNa AbharaNe, e ja jemane vihAmaNA AbhUSaNo che
Page #403
--------------------------------------------------------------------------
________________ ___ pIyUSavarSiNI-TokA sa 36 jyotiSyadevaSarNanama mUlam-teNaM kAleNa teNa samaeNaM samaNassa bhagavao mahAvIrassa joisiyA devA aMtiyaM pAunbhavitthA-vihassaI cadasUra-suka-saNiccharArAha dhUmaketu-buhA yaaMgArakA yatatta-tavaNijja TIkA-'teNa kAleNa teNa samaeNa' ityAdi / tasmin kAle tasmin samaye zramaNasya bhagavato mahAvIrasya 'joisiyA devAtiya pAunbhavitthA' jyotiphA devA atike prAdurvabhUvu-zrImahAvIrasya samIpe prakaTIbhUtA / nAmabhijyotiSkAn kathayati-'vihassaI' bRhaspataya -yotiSkANAmamA yAta vAt pratyeka te bahava santi-iti / 'caDha-mura-mukka-saNincharA' candrasUryazukraganezvarA , 'rAha' rAhava , 'dhUmakeu-cuhA ya' dhUmaketuvudhAzca, 'agArakA ya' aGgArakA -maGgalAzca, kiMvarNA ete ? ityAha-tatta-tavaNijja-kaNaga-vaNNA' tama-tapanIya-kanaka-vaNA -taptatanIya-raktasuvarNa, kanaka-pItasuvarNa tadvadvarNo yepA te tathA / kecidraktA kecipAtA ityartha , tathA-je ya gahA joisami cAra carati' yeca grahA~ jyotipe 'teNa kAleNa' ityaadi| (teNa kAleNa teNa samaeNa) usa kAla eva usa samaya meM (samaNassa bhagavao mahAvIrassa) zramaNa bhagavAn mahAvIra ke (atiya) samIpa (joisiyA devA) pyotipI deva (pAubhavisthA) prakaTita hue| jyotiSI devoM ke ye nAma hai(vihassaI cada-sUra-mukta-saNiccharA rAhU, dhamaketu-cuhA ya agArakA ya) bRhaspati, cadra, sUrya, zukra, zanaizcara, rAhu, dhUmaketu, vudha aura agAraka-magala / (tattatavaNijja-kaNaga-caNNA) ye deva taptatapanIya-rakta suvarNa aura kanaka-pIta suvarNa inake samAna varNavAla hote hai| (je ya gahA joisami cAra carati ) ukta se atirikta 'teNa kAleNa ' tyAlA (teNa kAleNa teNa samaeNa) a sa tama ta samayamA (samaNassa bhaga vao mahAvIrassa) zrama sApAna mahAvIranI (atiya) pAse (joisiyA devA) jyotiSI he (pAunbhapityA) 42 thayA jyotiSI havAnA nAma 2 // prabhArI cha-(vihassaI cada sUra sukka-saNiccharA rAhU dhUmaketu vuhA ya agArakA ya) Y25ti, yadra, sUrya, zura, zanizca2, rAI, bhatu, mudha bhane 25 ||24-m dasa (tatta tavaNijja kaNaga vaNNA) te he ta tapanIya-24ta supA bhane 4na-pAsa suvarNanA jevA varNavALA hoya che arthAta keTalAeka lAlavarNavALA tathA usAse pApA hoya che (je ya gahA joisami cAra carati) Gra
Page #404
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikamare Nevaccha-gahiya-vesA pamuiya-kaMdappa-kalaha kelI-kolAhala-ppiyA hAsa-bola-bahulA aNega-maNi-rayaNa-viviha-Nijjutta-vicitta-cidhagayA surUvA mahidiyA jAva pajjuvAsaMti / / sU0 35 // =kRta veSa -zarIrazobhA''dhAyakaprasAdhana yaiste tathA, tatra nepathya-'pAgAka-itibhASAprasiddham, 'pamuiya kadappa-kalaha-kelI kolAhala ppiyA' pramudita-kandarpa-kalaha keli kolAhala-priyA pramuditAnA ya kandarpapradhAna kalha kelI krIDA, tanaya kolAhala -kalakala priyA yeSA te tathA, kAmakalahakrIDAkolAhalaparAyaNA ityarya / 'hAsa-vola bahulA' hAsa banibahulA 'aNega maNi rayaNa viviha Nijjutta vicitta ciMdha-gayA' aneka-maNi-ratna vividha niyuktavicitra cinagatA anekAni yAni maNirunAni tAni vividhaniyuktAni-vividhaprakAreNa yathAsthA nasthitAni, tAnyeva vicitracihnAni tAni gatA prAptA / 'murUvA' surUpA -mundarA''kArA / mahiDDiyA' mahadikA -mahAsampattiyuktA / 'jAva pajjuvAsati' yAvaparyupAsate-Ada kSiNapradakSiNa va danAdIni pUrvavat kRtvA bhagavata zrImahAvIrasyAbhimukhe sthitA kRtaprAJjalipuTA bhagavata zrImahAvIra sevante-iti // sU0 35 // kI ye pozAka dhAraNa kiye rahate hai| (pamuiya-kadappa-kalaha-kelI-kolAhala ppiyA) pramuditoM kA jo ka darpapradhAna kalaha eva krIDA hotI hai isase janya jo kolAhala hotA he vaha ihe adhika priya rahA karatA hai| (hAsa-bola-bahalA) ye ha~sI-majAka karane me baDe catura hote hai / (aNega-maNi-rayaNa-viviha-Nijjutta-vicitta-ciMdha-gayA) aneka magiratna, jo ki vividha prakAra se yathAsthAna para nivezita rahA karate haiM ve hI jinake vicitra cihna he aise, (suruvA) sundara AkAra viziSTa, (mahiDDhiyA) eva mahARddhiyukta ve vyantara deva (jAva pajjuvAsati) pUrvavarNita asurakumAroM kI taraha donoM hAtha joDakara vadanA eva namaskAra karake prabhu mahAvIra kI sevA meM glagna hue // sU0 35 // je kandapapradhAna kalaha eva krIDA thAya che temAthI je kolAhala utpanna thAya cha ta mana madhila priya sANe cha (hAsa bola bahulA) bAsI-bhaOME upAbhA 2ma yatura hoya che (aNega maNi rayaNa viviha Nijjutta vicitta ciMdha gayA) sane bhani 2 vividha prA3 yathAsthAna nivezita 29 ta gAnA vicitra thina cha / (surUvA) suha2 mA 2 yuta (mahiDiDhayA) me bhaDa-ddhiyuta vyantaravi (jAva pajjuvAsati) pUrva 4kSA asurakumAranI peThe banne hAtha joDI vadanA temaja namaskAra karIne prabhu mahAvIranI sevAmAM lagna thayA (sU 35)
Page #405
--------------------------------------------------------------------------
________________ - pIyUpayapiNo-TIkA sU 36 jyoti devavarNanam pacavaNNAo tArAo ThiyalesA cAriNo ya avissAmamaDalagaI patteya NAmakapAgaDiyaciMdhamauDA mahiDDhiyA jAva pajjuvAsaMti / / suu036|| gatApamayakA eva / nabhanamAyA uktA en| arAgInimrahA / ekanya balTa candramamastArA koTAnA koTya etAro bhAnti-paTpaTimahatrANi nava ca zatAni paJcamatayArakAni 'NANA-saThANa-saThiyAno'nAnA sthAna sthitA , 'pacavaNAyo' paJcarargA , 'tArAno' tArA , 'ThiyalemA spitalelyA nidhanAyA / 'cAriNo ya' cAriNyazcamabagNagIlA, atrimsAma mttl-gii| avizrAma-maNTara-gataya -nirantara-caraNazAla, 'patteya' prayekrama-zRthaka pRthama 'NAmA-pAgaTiya-ciMdha mauDA' nAmA'na-prakaTita cinamukula nAmAhAni nAmAiitAni-nAmAlayuktAniprakaTinacihanAni-paSTaciyuktAni muTAni yeSA te tathA, 'mahiDhiyA' mahardikA -mardiyuktA matA jyotiSkA denA 'jAva pajjuvAsati' yAvat- prataligavadanAnimi paryupAmate / / mU0 36 // mA TamA prakAra mamajhanA cAhiye / grana aTTAmI hai / namana ko mAyA Upara kahA gayI hai| praNatArakAoM ma kerana candramA ke hI parivAra ke tAra 6697. (DiyAmaTha hajAra nau mau pacahattara) koTAkoTI ha / TamI taraha aura ka mA tArA ke parivAra zAkhAntara se smjhnaa| (NANA-saThANa-saThiyAno) Tana tAgaoM kA AkAra ephamA nikSita nahIM hai, inakA AkAra aneka prakAra kA hai| (pacavaNNAlo) ye pA~ca varNavAle hai| (ThiyalesA) TanakA lelyA sthira ha-TanakA leyyA ma korTa parivartana nahA hotA hai| (cAriNo ya) ye caraga-gIra hai| ata (pavimmAma-maTara gaI) nirantara gamana jUryanI saMkhyA e batrIsa che thakamAnI saMkhyA paNa eTalI ja samajI levI joIe praha 88 che nakSatranI khyA Cpara kahI che prakIrNatAgamAM kevaLa cakramAnA parivAranA tAga da95 (Asa hajAra nava pIcAra ) raDArADI che evI ja rIte bIjA kramAnA paNa tAga-parivAra zAstrAntaSpI namajI levA (NANA saThANa maThiyAo) mA tAgamAnA mADA vA nizcita nathI tamanA mA bhane prAranA (pacavaNNAo) | pAya varSa vANA che (ThiyalemA) temanI bezyA 4 cha, tabhanI benyAmA ra nayI (cAriNo yo tesA ayazIa (avismAma-maTala gaI) mAma ni.
Page #406
--------------------------------------------------------------------------
________________ 340 siibshik kaNaga-vaNNA, je ya gahA joisami cAraM caraMti keU yagairaiyA aTThAvIsavihA ya NakkhattadevagaNA NANA saMThANa-saMThiyAo ya cAra caranti--uktAtiriktA ye grahA vyAni yonicakre-cakaTavamAmamA vyAni maNDale bhramaNa kurnanti / bahubAda bahuvacanam / 'keU ya gaharaDayA' ketapatha gaticitA - ketavA-jalake vAdaya , kimbhRtA / anA''ha-gatiracitA -manu lokApekSayA gatimata / 'aTThAvIsavihA ya Nakkhatta deva gaNA' aSTAviMgativipAtha nakSapadavagagA -aSTApiMga tinakSatradevatA / am-prasajhAdanyepAmapi jyotiphadevAnA mAyA ucyante-pyotiSkadevA paJcavidhA bhavanti, sUryA 1, candramasa 2, mahA 3, nakSatrANi 4, prakIrNatArakAca 5, tatra dvau sUryo jambUdvIpe, lapaNe catvAra , dhAtakIsaNDe dvArA, kAlodhau dvicavAriMzat , puSkarAr3he dvisaptati -iyeva manuSyaloke dvAriMgaTadhika gata sUryA santi, candramaso'pi jo graha jyotizcaka meM-caka kI taraha pratibhAsamAna isa jyotirmaNDalame-bhramaNa karate hai ve ( keU ya gairaiyA) jalaketu Adi ketugraha, jo ki manuSyaloka kI apekSA hA sadA gativiziSTa hai| athAt yaha samasta jyotizcaka isa manuSyaloka rUpa DhAI dvIpa ma ho gati viziSTa hai, anyatra nahIM / (aTThAvIsavihA ya NakkhattadevagaNA) nayA jo aTThAisa (28) prakAra ke nakSatra jAti ke devatA hai| yahA~ para prasagavaza anya jyotiSI devoM kI bhI yA kahate haiN| jyotiSI deva pA~ca prakAra ke hai-sUrya 1, candramA 2, graha 3, nakSana 4, aura prakIrNa tArA 5 / ina saboM meM pratyeka kI sarayA isa prakAra hai-jambUdvIpa me do sUrya he, lavaNa samudra me cAra sUrya haiM, dhAtakIkhaNDa me bAraha sUrya hai, kAlodadhi me bayAlIsa sUrya he aura puSkarAI me bahattara __sUrya hai| isa prakAra manuSyaloka meM sUrya kI rayA eka sau battIsa hai| candramA kI ragyA varNavelAthI bIjA je graho jyotizcakamA-cakanI pele pratibhAsita A jyoti meM sabhA-prabhAra reta (keU ya gairaiyA) 13tu mAtuzra ne manuSya lokanI apekSA ja hamezA gati-viziSTa che athA-A samasta vizcakra mA bhanuSyA35 saDhI dIpamA gativiziSTa cha, -mIra nahi (aTThA vIsavihA ya Naksatta devagaNA) tathA 2 28 jAna nakSatra jatinA patA cha ahI prasa gavaza bIjA jyotiSI devonI paNa sa khyA kahe che jya tithI deva pAca prakAranA che sUrya 1 ca dramAM 2 graha 3 nakSatra 4 tathA prakIrNa tArA 5 A badhAmAM pratyekanI sa khyA A prakAre che-ja bUdvIpamAM 2 sUrya che lavaNa samudramAM cAra sUrya che dhAtakIkha DamAM 12 sUrya che kAlodadhimA 42 sUrya che tathA puSkarAddhamAM 7ra sUrya che A prakAre manuSyalokamAM
Page #407
--------------------------------------------------------------------------
________________ poSavaSiNo-TIkA ra 37 jyotiSkadeSavarNanam rUra accuyavaI pahihA devA jiNa-dasaNu-ssuyA-gamaNa-jaNiya-hAsA pAlaga-pupphaga-somaNasa-sirivaccha-NadiyAvatta-kAmagama-pIDagamasaudhamAdayacyutA'ntA kanyA santi, epuvaimAnikA devA bhavati, ata eva saupATyacyutA tAnA devalokAnA pataya =svAmina 'pahivA' pradRSTA =atihaeM prAmA danA =paimAnikA / 'niNadasaNu-smuyA gamaNa-jaNiya hAsA' jina-darzanosukA ''gamana-janita-hAmA -jinadarzanA thoM sukAnAm epA, devAnAmAgamana, tena janino hAsa =AnaDho yeSA te tathA / jinendradarza nokaNThA''gamanajAtapramAdA / saudharmAdidvAdazakamAnA dArayakA indrA sanni, tatra navamadazamayoreka ido bhavati / zanAdAnAmacyutA tAnA dazAnAmindrANA pAlakAdIni marmatobhadrAntAni daza vimAnAni bhavanti, tAnyAha-'pAlaga 1, pupphaga 2, somaNasa 3, sirivancha 4, NadiyAvatta 5, kAmagama 6, pIigama 7, maNogama 8, vimala 9, sabaobhada 10 sarisaNAmayejjehiM vimANehiM oiNNA' pAlaka puSpaka-maumanasa-zrInasa-nandyArta-kAmagama-prItigama-manogama-vimala-sarvatobhadra-sadRzanAmadheyairvimAnegvatANA =te daga indrA pAla. mahAzukra, sahasrAra, Anata, prANata, AraNa aura adhyuta ye devaloka hai| ye saudharmArika, vaimAnika devatAoM ke rahane ke sthAna hai / ye devaloka 10 hai| inakA kanpa sajA hai| ye vaimAnika deva inake pati hai| ina kalpoM meM jo utpanna hote he ve vaimAnika yA kalpavAsI deva kahalAte hai / (pahiTThA) atiharSa ko prApta hue (devA) ye vaimAnika devendra ki jinheM (jiNa-dasaNu-ssuyA-gamaNa-janiya-hAsA) jinendra ke darzana ke liye usukatApUrvaka Agamana se ati Anada huA hai / (pAlaga-pupphaga-somaNasa sirivacchaNadiyAvatta kAmagama-pIigama-maNogama-vimala-savvaobhadda-sarisa-NAmojehiM vimANehiM) pe dasa vaimAnika devedra apane 2 pAlaka, 1 puSpaka 2 saumanasa, 3 zrIvatsa, 6, bhAzu 7, sasAra 8, mAnata 6, prAta 10, 00 11, mane acuta 12, A devaloka che A saudharmAdi, mAnika devatAonA rahe vAnA sthAna che te devaloka 1ra che temanI kalpa sa nA che temanA svAmI 10 che A kapamAM je utpanna thAya che te vaimAnika athavA 85vAmI deva 4pAya cha (pahidrA) maI upa prAta yatA (devA) mA mAniH hevendra ne (jiNa-dasaNu-ssuyA-maNa-janiya-hAsA) jinendranAzana bhATe mutApUrva mAgabhanayI mati mAna ythe| cha (pAlaga-puphiga-somaNasa-siripaccha-NadiyA vatta-kAgagama-pIigama-vimala-savyaobhadda-sarisaNAmavejehiM nimANehiM) te 6 //
Page #408
--------------------------------------------------------------------------
________________ 242 aupapAtika mulam-teNa kAlega teNa samaeNaMsamaNassa bhagavaomahAvIrasta vemANiyAdevA atiyaM pAubhavitthA, sohammI-sANa-saNaMkumAra-mAhida-bama-lataga-mahAsuka-sahassArA-Naya-pANayA-raNa___TIkA-'teNa kAleNa teNa samaeNa' ityaadi| tasmin kAle tasmin samaye zrama Nasya bhagavato mahAvArasya 'vemANiyA devA matiya pAu bhavityA' vaimAnikA devA antike prAdurvabhUvu / ke te vaimAnikA devA / ityAha-sohammI-sANa saNakumAra mAhida-bama-lataya mahAmuk-sahassArA-Naya pANayA raNa-acuyabaI saudharme 1-zAna 2-sanatkumAra 3-mAhendra 4, brahma' 5-lAntaka 6-mahAzuru 7 sahasrArA ''nata 9-prANatA 10'raNA11 dhyutapataya 12, karate rahanA yahI inakA svabhAva hai| (patteya NAmapha-pAgaDiya-ciMdha-mauDA) pratyeka ke mukuTa apane apane nAmoM se yukta eva spaSTa cihna vAle hai / (mahiDdiyA) ye raba mahA sadvi ke dhArI hai| (jAva pajjuvAsati) pUrva meM varNita asurakumAroM kI taraha ye saba jyotiSI deva bhI bhagavAna mahAvIra kI sevA karane lage // sU0 36 / / teNa kAleNa' ityAdi / (teNa kAleNa teNa samaeNa) usa kAla aura usa samaya meM (samaNassa bhagavo mahAvIrassa) zramaNa bhagavAn mahAvIra ke (atiya) samIpa (vemANiyA devA) vaimAnikadeva (pAunbhavitthA) prakaTa hue / vaimAnika deva kauna haiM? so kahate he-(sohammI-sANa-saNakumAra-mAhiMda-vabha-lataga-mahAsuka-sahassArA-NayapANayA-raNa-accuya-baI) saudharma, IzAna, sanatkumAra, mAhendra, brahmaloka, lAtaka tara mana 72 // 27 me 1 tamanA svamA cha (patteya NAmaka pAgaDiya ciMdha mauDA) pratyeuna bhuTa potapotAnA nAmAthI yuta me 154 zikSA (mahiDDhiyA) se macA mahAsaddhinA dhA24 cha (jAra paJjuvAsati) pUrva 4Dasa asurakumAranI peThe A badhA jotiSIdeva paNa bhagavAna mahAvIranI sevA uravA dAmyA (sa036) 'teNa kAleNa' ityAdi (teNa kAleNa teNa samaeNa) te 46 mane samayamA (samaNassa bhagavao mahAvIrassa) zrama lagavAna mahAvIranI (atiya) pAse (vemANiyA devA) mA na deva (pAunbhavitthA) pragaTa yA te vaibhAni nacha ta 49 cha(sohammI sANa saNakumAra-mahiMda yama lataga-mahAsukka sahassArA Naya pANayA-raNa accuya vaI) saudharma 1, zAna 2, sanamA2 3, bhADendra 4, prasAra 5, sAnta
Page #409
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSapiNo TIkA va 37 vaimAnikadevagharNanam dhArI kuDala-ujjoviyA - NaNA mauDa - ditta - sirayA rattAbhA pauma-pamhani yeSA te tathA / tatra RSabho vRSabha, mRgamahipAdicihnayuktamukuTamahitA 'pasiDilavara mauDa tirIDa dhArI' prazithila varakApinyAsa kigaTadhAriNa, prazithilA ye ' varamauDa' varakezavinyAmA - prazasta kezavinyAsA kirITAtha tAn dharanti ye te tathA, 'mauDa' iti kezavinyAsArthakA dezAzanda / ' kuDala - ujnoviyA gaNA ' kuNDalale yonitA nanA - kuNDana uddayotita = prakAzitam Anana = muga yeSA te tathA kuNDalodbhAsitamugvA iyartha | 'mauDa- ditta - sirayA' mukuTa-dIpa-girAjA mukuTana rana khacitena dAmA girAjA kezA yeSA te tathA, 'rattAbhA' raktA''bhA = arugakAntimanta | 'pauma pamha-gorA' haya= ghoDA, gajapani-gajendra, bhujaga-sarpa, saGga aura vRSabha inake cihna the / ( pasiDilavara - mauDa - tirIDa - pArI) prazithila uttama mauDa - kezaniyAsa evaM kirITa-mukuTa ko ye dhAraNa kiye hue the, arthAt bhagavAn ke darzana karate kI larA ma inake prazasta kAvinyAsa aura mukuTa zithila ho gaye the / ( kuDala - ujjoviyA - gaNA ) kuDaloM kI viSTi AbhA se inakA mugvamaNDala prakAzita ho rahA thA / ( mauDa - ditta - sirayA ) 345 = (1) ye cihna 10 ha, devaloka 12 hai / para inake indra 10 ha-(1) saudharmA indra, (2) IzAnakA indra, (3) sana kumArakA indra, (4) mAhendra kA indra, (5) nAloka kA indra, (6) lAntakakA indra, (7) mahAzukakA indra, (8) sahasrArakA indra, (9) Anata eva prANatakA indra aura (10) AraNa eva acyuta devalokakA indra, isa prakAra ye 10 indra Tana 12 kalpoM ke hai / ina indro ka ye kamaga pAlakAdika 10 vimAna hote hai / mRga mahipa Ai ma 10 cihna mukuToM meM inake hote hai / pati [hAthI], luga-bhartha, bhaDuga bhane vRSala [jajaha], senA zikSa' hutA (pasiDhila - vara - mauDa - tiroDa - dhArI) prazithila uttama bhau - DezavinyAsa zeva kirITa-phuTa temaNe dhAraNa karyA hatA arthAt bhagavAnanA darzana karavAnI utAvaLamA temanA prazasta keza-vinyAsa ane mukuTa zithila thai gayA hatA (kuDala-ujjoniyA-gaNA) udyonI viziSTa AlA (aaza) thI tebhanA bhubha (1) mA cihna 10 che, heva 12 che, pazu tenA dra 10 3 (1) saudharmanA dhadra, (2) IzAnano dra, (3) sanatkumArano dra, (4) mAhendrano chadra, (4) brahmadono dhadra, (6) sAno chadra, (7) mahAzunno 'dra, (8) sahasAranA 4dra, (8) mAnata bheva praaytn| 46, tathA (10) bhAragu zeva abhyuta devayAna IMdra A prakAre A 10 iMdra A 15AnA che A IMTTonA kramathI pAlaDa
Page #410
--------------------------------------------------------------------------
________________ 344 aupatikasane vimala-savvaobhada-sarisaNAmadhenjehiM trimANehi oDaNNA vaMdagA jiNida miga-mahisa-barAha-chagala-dadura-haya-gayavai-bhuyaga-khaggausabhaMkanI Dima-pAgaDiya-cidha-mauDA pasiDhila-baramauDa - tirIDakAdisarvatobhadrAtanAmakai, tathA tasadRzanAmake -pUrNabhadra-subhadrAdinAmakezcAnyairbimAneranye'pi devA 'oiNNA' anatA =bhuvamAgatA / 'padagA jigiMda' varakA jinandrasya -jinendra vanditukAmA ityartha / 'miga mahisa varAha ugala daramya gayavA-bhuyaga khagga usabhaka riDima pAgaDiya ciMdha mauDA' mRga-mahipa-carAha ugala haya gajapani mujagakhaDga-pabhA'i-piDimaprakaTita cihnamukuTA , magamahipAti-pabhAtA ahA-cinAni viDimeSu-vistIrNabhAgeSu yepA mukuTAnA tAni mRgamahipaparAha-gala-dardurahayagajapatibhujagagvaDgarUpabhAGkamiDimAni, tAni ataeva prakaTitacihnAni ratnAginIyA prakAzitacidayuktAni musthA 4 nadyAvarta, 5 kAmagama, 6 prItigama, 7 manogama, 8 vimala, 9 sarvatobhadra 10 ina nAmavAle vimAnoM se aura pUrvokta simAnA se atirikta pUrNabhadra subhadra Adi vimAnoM se daza devedroM se bhinna aya vaimAnika deva (oiNNA) pRthvI para avatarita hue-Aye, arthAtina pUrvokta nAmavAle vimAnoM dvArA dasa devendra, tathA aura bhI anya deva apane apane vimAnoM dvArA isa bhUmaNDala para avatIrNa hue-utare / kyoM ki ye saba (cadagA jiNiMda) jinendra kI vadanA karane kI kAmanA vAle the| (miga-mahisa-varAha-chagala-darahayagayavaDa-bhuyaga-khagga-usabhaka-viDima-pAgaDiya-ciMdha-mauDA) inaka muku Toke viDimo-vistIrNa bhAgoM meM kramaza mRga, mahipa, varAha, agala-bakarA, da?ra-meDhaka, vimAnika devendro potapotAnA pAlaka 1, puSpaka 2, somanasa 3, zrIvatya 4, na dyAvarta pa, kAmagama 6, prItigama 7, mane gama 8, vimala 9, sarvateSaka 10, A nAmavALA vimAnathI, tathA pUrvokata vimAnothI atirikata pUrNabhadra sulA mA vibhAnAthI 40 devendrItha linna mIta vaimAni (oiNNA ) pRthvI para AvyA athAt A pUrvokta-nAmavALA vimAne dvArA te devendra tathA bIjA paNa deva potapotAnA vimAna dvArA A bhUma Dala para utarI sAcyA bhaI me dhA (vadagA jiNiMda) minendranI pahanI 42pAnI minA pa tA (miga-mahisa-varAha-jaMgala-dadura-haya-gayavai bhuyaga-khaga-usabhaka dizA pAgaDiya ciMdha mauDA) tamanA bhuTAnA viuibhA-vistI bhAgAbhA bhaza sAmAliya, , chagama-162, 662-bhai 4 [at], 4-4131, In
Page #411
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayapiNo TokA sU 38 bhagavadarzanArtha janotsukyam 357 mUlam-tae Na capAe NayarIe siMghADaga-tiga-cauka-caccaracaummuha-mahApaha-pahesu mahayA jaNasadde i vA jaNavUhe i vA TIkA-'tae Na' ityAdi / tata =nadanantara-caturnikAyadevAnAmAgamanA'na tara, salu 'capAe NayarIe' campAyA nagaryAm 'siMghADaga-tiga-caukpha caccaracaummuha-mahApaha-pahesu' zRGgATaka-tika-catuSka-ca vara-caturmukha-mahApatha-pathepu-tatrazRgATaka-'siMgADA' iti bhASApramid jalaja phala, tadAkAra sthAna, trikoNamiyartha , nipha-militatrimArgasthAnam, catupphayana cavAro mAgA militA santi tat-'corAhA' iti bhASAprasid sthAnam, ca vara=bahumArgasamelanasthAnam , caturmugva-catudvAra sthAnam-AgantukArAnA vizrAmasthAnam , mahApatha rAjamArga, pathA -rathyAmAtram, teSu sarveSu sthAneSu yatra 'mahayA jaNasade i vA mahAn janagaDa -parasparA''lApAdirUpo bhavati 'ukAro' vAkyAlaDdAgartha , 'vA'-prakArArtha , tathA 'jaNavRhe i vA janayUha -lokasamUha , 'jaNa 'tae Na capAe NayarIe' dyaadi| (tae Na) caturnikAya ke devoM ke Agamana ke anantara (capAe NayarIe) capA nagarA me (siMghADaga-tiya-cauk-caccara-caummuha-mahApaha-pahesu) zugATakatInakonavAle sthAna para, nika-jahA para tIna rAste Aphara milate hai aise sthAna para, catuSka-jahA para cAra mArga Akara mile rahate hai aise caurAhe para, catvara-anekamArgokA samelana jahA~ hotA hai aise sthAna para, caturmusa-Agantuka janoM ke vizrAmArtha nirmApita sthAna para, mahApatha-rAjamArga para, eva patha arthAta jahA~ se galI nikalatI ho aise sthAna para, (mahayA jaNasadde i vA) mahAn jana zabda hone lagA-paraspara milajula kara loga bAtacIta karane lge| (jaNavahe i vA) eka manuSya dUsare manuSya se pUchane lagA, athvaapUrve kahelA asurakumAranI peThe traNavAra a jalipUrva savidhi vadana karIne prabhunI sevA karavA lAgyA (sU 37) 'tae Na capAe NayarIe' 'tyAdi (tAe Na) yatuniyanA hevAnA mAgabhana 57 (capAe NayarIe) yA nagarImA (siMghADaga tiya cauka caccara-caummuha mahApaha pahesu) zagATaka-traNa juvAkA sthAna 52, trika-nyA traNa 22tA mApAne bhaNe cha sevA sthAna para, catuSka- yA2 bhAga mAvAne bhaNe ye sevA yauTA 52, ctvr-mne| bhAgAnu sabhesana nyA thAya che sapA sthAna 52, caturmukha-mApanA2 bhAra sonA vizrAma bhATe 4422 4resA sthAna 52, mahApatha-zasabhA 52, meSa patha-arthAt 4thI sI nANI DAya tavA nyAno 52, (mahayA jaNasadde i vA) mahAna jana-zabda thavA lAgyA-paraspara melAmalApa 8rI le vAtacIta
Page #412
--------------------------------------------------------------------------
________________ 346 aupapAti gorA seyAsubha-vaNNa-gaMdha-phAsA uttamaveuviNAviviha-vattha-gaMdha. malla-dhArI mahiDDhiyA mahajjuiyA jAva paMjaliuDA pajjuvAsaMti // suu037|| padma pakSma gaurA -pAkijakapad gauravargA / 'seyA' zvetA zubhakAti-gAlina / 'subha vaNNa-gadha phAsA' zubha-varNa-gadha-spargA / 'uttama-veundhiNo' uttama vigaviga == uttamavikuNAkAgNi 'viviha-vatya-gadha malla-dhArI' vividha-vana-gadha-mAnya-dhAriNa 'mahiDDhiyA' mahaddhikA -mahAsampattizAlina / 'mahajjuiyA' mahAyutikA -atizaya dyutima ta / 'jAva pajaliuDA pajjuvAsati' yA prAmalipuTA paryupAsate yAvacchandAt pUrvavat trikRya , AdakSiNapradakSiga-bandana-namanAdaya sudhyate, prAJjalipuTA =raddhAJjalaya paryupAsate-samatAdupAsanA kurvate // sU037 // mastaka kI kegapakti mukuTa kI kAti se dIta ho rahI thii| (rattAbhA) inakI kAti aruNa-lAla thI, (pauma-pamha-gorA) para inakA zarIra kamala ke kagarA ke samAna gora varNavAlA thaa| isaliye (seyA) ye zubhrakrAti se zobhita the| (mubha-gadha-vaNNaphAsA) inake zarIra ke gadha, varNa aura sparNa zubha the| (uttamaveunviNo) ye uttama kriya zarIra karanevAle the| (viviha-vattha-gadha-mala-dhArI) aneka prakAra ke uttamottama vastroM ko ye dhAraNa kiye hue the| gale me inake sugadhita puppoM kI mAlA suzobhita ho rahI thii| tathA ye (mahiDDhiyA) mahaddhika the| era (mahajjuiyA) mahAdhutidhArA the| (jAva pajaliuDA pajjuvAsati) ye pUrvavarNita asurakumAroM kI taraha tIna bAra ajalipUrvaka savidhi vadanA kara prabhu kI sevA karane lage // sU0 37 // bha31 prazita thaI 2hA utA (mauDa-ditta-sirayA) bhantanI zapati bhuTanI tithI pI tI tI (rattAbhA) bhanI jati 2-mAsa tI (pauma-pamha-gorA) pazu tamanA zarIra ubharanA za 24 gIra va nADA mAthI (seyA) terA zubhrAtithI zAmata tA (subha-gadha-vaNNa-phAsA) abhanA zarIranA , varSa bhane 25za zula tA (uttamavegviNo) tegA uttama beThiya-2 paa2|| 42vApata (viviha-vattha-gadha-malla-cArI) mana prakAranA uttamottama vastro temaNe dhAraNa karyA hatA, temanA gaLAmAM sugaMdhita puSpAnI bhAzI 24ii tI tathA teso (mahiDDiyA) bhaddhi utA bhava (mahajjuiyA) mahAdhutidhArI tA (jAva pajaliuDA pajjuvAsati), temA Adi 10 vimAna hoya che mRga mahila, AdinA anukrame teonA muku TamAM cihno hoya che
Page #413
--------------------------------------------------------------------------
________________ 347 poyapapiNI-TokA sa 38 bhagaghadarzanArtha janotsukyam mUlam-tae Na caMpAe NayarIe siMghADaga-tiga-cauka-caccaracaummuha-mahApaha-pahesu mahayA jaNasadde i vA jaNavUhe i vA TIkA-'tae Na' ityAdi / tata =nadanantara-catunikAyadevAnAmAgamanA'natara, khalu 'capAe gayarIe' campAyA nagaryAm 'siMghADaga-tiga-cauka-caccaracaummuha-mahApaha-pahesu' zRGgATaka-nika-catuSka-ca vara-caturmugya-mahApatha-pathepu-tatrazRGgATaka-'siMghADA' iti bhApAprasiddha jalaja phala, tadAkAra sthAna, trikoNamiyartha, nika-militatrimArgasthAnam , catuSka-yana catvAro mArgA militA santi tat-'corAhA' iti bhASAprasiddha sthAnam, cavara bahumArgasamelanasthAnam , caturmusa-caturdAra sthAnam-AgantukATInA vizrAmasthAnam , mahApatha -rAjamArga, pathA -rathyAmAnam, teSu sarveSu syAtepu yA 'mahayA jaNasade i vA' mahAn janagada-parasparA''lApAdirUpo bhavati 'ikAro' vAkyAlakArArtha , 'yA'-prakArArtha , tathA 'jaNavRhe i vA ' janavyUha --lokasamUha , 'jaNa 'tae Na capAe NayarIe' iyaadi| (tae Na) caturnikAya ke devoM ke Agamana ke anantara (capAe NayarIe) capA nagarI ma (siMghADaga-tiya-caukka-cacara-caummuha-mahApaha-pahesu) zRgATakatInakonavAle sthAna para, nika-jahA para tIna rAste Akara milate hai aise sthAna para, catuSpha-jahA para cAra mArga Akara mile rahate hai aise caurAhe para, catvara-anekamArgokA samelana jahA~ hotA hai aise sthAna para, caturmukha-Agantuka jano ke vizrAmArtha nirmApita sthAna para, mahApatha-rAjamArga para, eva patha arthAta jahA~ se galI nikalatI ho aise sthAna para, (mahayA jaNasadde i vA) mahAn jana zabda hone lagA-paraspara milajula kara loga bAtacIta karane lge| (jaNavUhe i vA) eka manuSya dUsare manuSya se pUchane lagA, athvaapUrve kahelA asurakumAranI peThe traNavAra a jalipUrva savidhi vadanA karIne prabhunI evA karavA lAgyA (sU 37) 'tae Na capAe NayarIe' ityAdi (tarA Na) yatuniyana vonA mAgamana 57 (capAe NayarIe) yA nArImA (siMghADaga tiya caukka cancara-caummuha mahApaha pahesu) zagATaka-traya Yat sthAna 52, trika-orila 22tA mApIna bhaNe cha mevA sthAna 52, catuSka-4 yA2 bhAga mApIne bhaNe, sevA yauTA 52, catvara-mane bhAgAnu sabhesana nyA rAya cha sevA sthAna 52, caturmukha-mAnA2 mAe sAnA vizrAma bhATa bhu422 aresA sthAna para, mahApatha-2/bhAga 52, meva patha-marthAt thI sI nANI ya tavA sthaan| 52, (mahayA jaNasadde i vA) mahAn jana-zabda thavA lAgyA-paraspara melAmalApa karI le vAtacIta
Page #414
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 346 aupapAtiSare gorA seyAsubha-vaNNa-gaMdha-phAsA uttamaveubbiyA viviha-vattha-gaMdhamalla-dhArI mahiDDhiyA mahajjuiyA jAva paMjaliuDA pajjuvAsaMti // suu037|| padma pazma gaurA -pAkijhakavad gauravarNA ! 'seyA' bhyatA zubhakAti gAlina / 'subha vaNNa gadha phAsA' zubha-varNa gadha-spA / 'uttama-veviNo' uttama vikuviMga = uttamanipurvaNAkAriNa 'vivida-vatya-gadha malla dhArI' nividha-bana-ganya-mAnya dhAriNa 'mahiDDiyA' mahaddhikA -mahAsampattizAlina / 'mahanjuiyA' gahAyutikA -atizaya dhutimata / 'jAva pajaliuDA pajjuvAsati' yAraprAalipuTA paryupAsate-yAvacchandAt -pUrvavat vikRva , AdakSiNapradakSiNa-candana-namanAdaya sudhyate, prAJjalipuTA =naddhA'Jjalaya paryupAsate samatAdupAsanA kurvate / / sU037 // mastaka kI kezapakti mukuTa kI kAti se dIpta ho rahI thii| (rattAmA) inakI kAti aruNa-lAla thI, (pauma-pamha-gorA) para inakA zarIra kamala ke kezarA ke samAna gauravarNavAlA thaa| isaliye (seyA) ye zubhrakrAti se zobhita the| (subha-gadha-vaNNaphAsA) inake zarIra ke gadha, varNa aura sparza zubha the| (uttamaveuviNo) ye uttama vaikriya zarIra karanevAle the| (viviha-vattha-gadha-malla-dhArI) aneka prakAra ke uttamottama vastroM ko ye dhAraNa kiye hue the| gale me inake sugadhita puSpoM kI mAlA suzobhita ho rahI thii| tathA ye (mahiDDhiyA) mahaddhika the| eva (mahajjuiyA) mahAyutidhArI the| (jAva panaliuDA pajjuvAsati) ye pUrvavarNita asurakumAroM kI taraha tIna bAra ajalipUrvaka savidhi vandanA kara prabhu kI sevA karane lge| sU0 37 // bha3 prazita tha 26 tA (mauDa-ditta-sirayA) bharatanI, And bhuTanI tithI hIpI tI hutI (rattAbhA) tabhanI tima-sAsa hutI (pauma-pamha-gorA) patibhanA zarIra ubhasanAzarI 21 gaura nAtA sAthI (seyA) terA zunAtithI zolatA utA (subha-gadha-ghaNNa-phAsA),amanA zarIranA anya, varSa bhane spaza zula hutAra (uttamaveviNo) te uttama vaiThiya-zarIra dhA265 12vAvApADatA (viviha-vatya-dha-malla-dhArI) bhane prakAranA uttamottama vacce temaNe dhAraNa karyA hatA, temanA gaLAmAM sugaMdhita puSpAnI bhANA zAlI 27 tI tathA temA (mahiDDhiyA) bhadvi utA zeva (mahajjuiyA) maDAdhutidhArI ItA (jAva pajaliuDA pajjuvAsati), tI AdiTha 10 vimAna hoya che mRga mahiSa, AdinA anukrame teonA muku TamA cihno hoya che
Page #415
--------------------------------------------------------------------------
________________ ___ poyupapiNo-TokA ra 38 bhagavA rzanArtha janotsukyama 349 samaNe bhagava mahAvIre Aigare titvagare sayaMsavuddha purimuttame jAba saMpAviukAme puvvANupuci caramANe gAmANugAma dUijjamANe ihamAgae iha saMpatte, iha samosaDhe, iheva capAe NayarIe vahiM kiM kathayatIti mUkAra Ara-eva gvala devANuppiyA' ityaadi| epa gala bho devAnupriyA / zramago bhagavAn maTApAra , 'Aigare tityayare sayasayuddhe AdikarastArthakara svayamabuddha , 'purimuttame' puspottama , 'jAva sapAviukAme' yAvatsamprAptukAma -middhigatinAmadheya sthAna maprAptukAma iti bhAva / 'puvANupunni' pUrvAnupUrvI-tAryakaraparamparAgatamaryAnAm 'caramANe' cagn-Acagn, 'gAmANuggAma dUijjamANe' prAmAnugrAma dravan-pratyeka grAma gacchana-kramaprAptagrAmamatyajana , 'ihamAgae' _ihA''gata , iha-campAyAmAgata iti bhAva , 'iha sapatte' iha samprApta , vaha pUrNabhadre __koi pinA pUche hI dUsare se dasa prakAra kahane lage, (era parUveda) koI koi pUche jAne para dUsare se isa prakAra kahane lge| kyA kahane lagara isako sUnakAra kahate hai(eva khalu devANuppiyA) ha devAnupriyo ! (samaNe bhagava mahAvIre) zramaNa bhaganAn mahAvIra ki, (Aigare titthagare sayasayuddhe purimuttame jAva sapAviukAme puvANupuci caramANe gAmANugAma dahanamANe ihamAgae daha sapatte vaha samosaDhe) jo apane zAsana ko apekSA se dharma ke Adi kAraka hai, caturvidha mgha ke sthApaka haiM, svayamayuddha haiM, eva puspoM meM uttama hai, yAvat mokSa prApta karane ke kAmI hai, ve anya tIrthakaroM kI paramparA se Agata maryAdA kA rakSaNa karate hue eva prAmAnugrAma vicaraNa karate hue Aja yahA~ padhAre hue hai, yahA -prApta hue hai, sAdhusamAcArA ke anusAra yahA~ samavasRta 1524 mIyA yA are vA sAyA, (era parUnei) 3 cha 71 / para bIjAethI kahevA lAgyA zuM kahevA lAgyA ? A vAtane sUtrakAra prakaTa 43 cha-(gya malu devANuppiyA) haivAnupriyA (samage bhagara mahAnIre) zrama bhagavAn mahAvIra (Aigare titvagare mayasabuDhe purisuttame jAva mapAviukAme puvANupuyi caramANe gAmANugAma dUijamANe ihamAgae iha mapatte iha samomaDhe) me| pitAnI zAsananI apekSAthI dharmanA AdikAraka che, caturvidha saMghanA sa sthApaka che, svayasa buddha che temaja purUSomAM uttama che, yAvat ekSaprApta karavAnI kAmanAvALA che, teo anya tItha karenI para parAthI cAlatI maryA dAnuM sarakSaNa karatA karatA, eva grAmAnugrAma vicaratA vicaratA Aje ahI padhAryA che ahI prApta thayA che, sAdhusamAcArIne anusAra ahI
Page #416
--------------------------------------------------------------------------
________________ rU48 aupAtikamare jaNabole i vAjaNakalakale Da vAjaNummI Da vAjaNukaliyA i vA jaNasapiNavAe DavA, vahajaNo aNNamaNNasta evamADakkhai, evaM bhAsaDa, eva paNNavei, evaM parUveDa, eva khalu devANuppiyA / vole i vA ' janAnAmavyakto dhvanirvA, 'jaNATakale 4 vA' janakalkalo-janAnA vyaktavargAmako nATa 'jaNummI i pA' janommi manAnAdha-taragavajanAnAmuparyuparisamA. gamanam , 'jaNukaliyA irA' janokalikA vA-janAnA laghutara samudAya , 'jaNasaNNivAe i vA janasanipAta -janAnA sarparUpeNa mamilana bhavati, tatra-'bahujaNo' bahujana 'aNNamaNNassa evamAikravaDa' ayo'yamevamAcaSTa--ko'para vati sAmAyarUpeNa, 'eva bhAsai' eva bhApate-cakSyamAgaprakAreNa vizeSata kathayati 'eva paNNavei' prajJApayati-adRSTa san kathayati 'eca parUvei' eva prApayati-pRSTa san kathayati, manuSyoM kA ekatra jamaghaTa hone lgaa| (jaNavole ivA) manuSyoM kI avyaktadhvani hone lgii| (jaNaphalakale ivA) pragaTa rUpa me kahIM 2 manuSyoM kA kalakala athAta spaSTa dhvani sunAI dene lgii| (jaNummI i vA) samudra ke taraga samAna Upara ke Upara logoM ke jhuDa Ane lge| kahIM 2 para (jaNukaliyA i vA) sAmAnya rUpa se janasamudAya ekatrita huaa| (jaNasaNNivAe i vA) kahIM 2 para manuSyoM kA itanA adhika saghaTTa huA ki ve saba paraspara meM eka dUsare se saghRSTa hone lge| ina saba me (bahajaNo) aneka manuSya (aNNamaNNassa evamAikkhai) paraspara me eka dUsare se isa prakAra sAmA yarUpa meM kahane lage, (eva bhAsai) koI 2 isa prakAra vizeSarUpa se kahane lage, (eva paNNavei) kAI 7255 12yA (jaNavRhe i vA) meDa bhANusa mAnane pUchA sAyo-mathavA bhASNu sAnugu metra thavA sAyu (jaNayole i vA) sonI bhavyata pani thA sAgI (jaNakalakale i vA) 3 yA 4yA manuSyAnI 48 arthAta 254 pani samApa as (jaNummI i vA) samudranA mAnanI pe 652 // 652 AnA ToNA yA sAyA (jaNuskaliyA i vA) sAmAnya33 na samudAya trita thayo (jaNasaNNipAe i vA) sthAne manuSya seTamA ekaThA thayA che te badhA parasparamAM eka bIjAnI sAthe athaDAvA lAgyA yA athAmA (bahujaNo) mane manuSya (aNNamaNNassa evamAikkhai) 52252bhA me mInana sA prAre sAmAnya35mA uDA sAyA (eva bhAsai) Adha ra mA prakAre vizeSa35mA / dAyA, (eva paNNavei) 35 57yA
Page #417
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpadharSiNI-TIkA sU 38 bhagavaddarzanArtha janotsukyam 351 = puNa abhigamaNa-caMdaNa - NamasaNa - paDipucchaNa - pajjuvAsaNayAe ? egastava Ayariyassa dhammiyassa suvayaNassa savaNayAe, kima | puNa viulassa aTTassa gahaNayAe ? taM gacchAmo NaM AyuSman / tepAmabhigamanana, candanena stavena, namasyanena=namaskAreNa, pratipracchanena pratiprana, paryupAsanayA senayA puna yat pha bhavati tat kiM vaktavyama, akathitamapi subuddha bhavatAni bhava / ' egamsa va Ayariyamsa dhammiyassa suvayaNassa savaNayAe' ekasyApi AcAryassa dhArmikasya suvacanasya zrapagatayA - ekasyA'pi AcAryasya - AcAryaproktasya, dhArmikanya= dharmaprayojanasya, ata ena munacanasya= madupadezasya zrapagatayA zravaNena mahAphala bhavati, 'kimaga puNa vilmsa aTTamsa gahaNayAe' kimaGga ' punarnipugmyArthasya grahaNatayA - yAnadupadiTasya arthasya grahaNena kiM vaktavyam, yA proktArthagrahaNena sarvathA kRtArtho bhavatIti bhAva | 'ta' tat-tasmAt khalla 'devANuppiyA " ha devAnupriyA / 'gacchAmo' gacchAma tadantika vrajAma, vAsaNayAe) ha aga-jAyuSmana / unake samApa jAne se, unako vandanA karane se unakI stuti karana se, unheM namana karane se, prazna pUchane se aura unakI paryupAsanA karane se jInoM ko kima anupama phala kI prAmi na hotA hogA, athAt sana kucha phala kI prApti hogI, isama ha ke liye apamAna bhI sthAna nahIM hai / ( egassavi Ayariyassa dhammiyassa muvayaNassa savaNayAe, +imaga puNa viulssa ahassa gaNayAe) jana tathArUpa AcArya agDita bhaganata se kaha hue vArmika sadupadezarUpa eka bhI vacana ka sunane se jIna mahAphala kA bhAgI hotA hai, tana ha AyuSman / unake dvArA kathita nipula arthoM ka grahaNa karane se jo phala hotA he usake viSaya ma to kahanA hI kyA ? ( ta gacchAmo Na denA f javAthI, temane vadanA kavAthI, temanI stuti karavAthI, temane namaskAra kara vAthI, temane prazna pUchavAthI tayA temanI paryuMpAsanA karavAthI jIvAne kayA anupama kalanI prApti na thaI zake? arthAt malanI prApti thaze bhAbhahe bhATe ayamAtra pakSu bhyAna nathI ( egassa vi Ayariyarasa dhammiyamsa sunayasa savaNayAe kimaga puNa niulssa aTThassa gahaNayAe ) tyA tathA3ya arhinta bhagavanta tayI kahevAmA AvatA dhArmika nadupadezarUpa eka paNa vacanane nAbhaLavAthI chava mahAlanA bhAgI yAya che tyAre huM AyuSman 1 temanA dvArA kahevAmA avatA vipula ayAnu grahaNa karavAyI je phUla thAya te viSayamA to hevAnu 4 zu ? ( ta gacchAmo Na devANuppiyA ) bhATe he
Page #418
--------------------------------------------------------------------------
________________ 350 aupapAtikasUtre ! puNNabhadde ceDae ahAparuiva uggaha uggihittA saMjameNa tavasA appA bhAvemANe vihr| ta mahatphalaM khalu bho devaannuppiyaa| tahArUtrANa arahatANa NAmagoyassa pi savaNayAe, kimaga prApta iti bhAva, 'iha samosaDhe 'ha samanasRta, sAdhukalpyAmahe samanasUna iti bhAna, tadevAha - ' iheva capAe NayarIe' ityAdi ina capAyA nagayA, ' bahi' bahi nahi ve pradeze, 'puNNabhadde ceDae ' pUrNabhadre ceye - pUrNabhadranAmaka udyAne, 'ahApaDirUtra uggaha uggiNhittA' yathApratirUpamanaprahmavagRhya-payamAnukUlamAvAsasthAna yAciyA, 'sajameNa tavasA appA bhAvemANe viharaH ' payamena tapamAssmAna bhAvayan viharati / 1 'ta mahaSphala khalu bho ThevANuppiyA !' tanmahatphara gala bho devAnupriyA 'tahArUtrANa arahatANaM bhagavatANa NAmagottassapi satraNayAe' tathArUpA gArhatA bhaga batA nAmagonayorapi zrAgatayA - tAdRgAnA savAtizayavatA bhagavatA tIrtha rANA nAmagotrazrana NenApi mahatphala bhavati, 'kimaga puNa abhigamaNa-vaMdaNa - NamasaNa-paDipucchaNa-pajju vArANayAe ' kimaGga punarabhigamana- - candana - namasthana - pratipracchana- paryupAsanayA he aGga ! he hue hai, aura (iheva capAe NayarIe vahiM puSNabhadde ceie ahApaDirUtra uggaha uriMga hittA sajameNa tavasA appA bhAvemANe viharai ) isa campA nagarI ke nAhara pUrNabhadra udyAna me Thaharane ke liye vanapAla kI AnA lekara parama eva tapa se apanI AtmA ko bhAvita karate hue vicara rahe hai / isaliye ( bho devANuppiyA) ha devAnupriya ' jaba ( tahArUvANa arahatANa bhagavatANa NAmagoyassa vi savaNayAe ) tathArUpa sarvAtirya mapanna bhagavAn tIrthakaroM ke nAma ena gotra ke zravaNa se bhA ( mahAphala ) jInoM ko mahAphala prApta hotA hai, tana ( kimaga puNa abhigamaga-vadaNa - NamasaNa - paDipucchaNa-pajju 1 sabhavasRta thayA che tathA tethe (ihena capANayarIe bahi puNNabhadde ceie ahApaDi rUpa uggaha ugmiNDittA sajameNa tanamA appANa bhAnemANe viharai) mAnya pAnagarInI bahAra pUrNabhadra udyAnamA utaravA mATe vanapAlanI AjJA laine nayama temaja taththI ghotAnA AtmAne lAvita DaratA viyare yA sAre (bho devANupiyA) he hevAnupriya ! nyAre (tahArUyANa arahatANa bhagavatANa NAmagoyasmavi savaNayAe ) tathArUpa sarvAtizayasa panna bhagavAna tIrthaMkarAnA nAma temaja gAmanA zravaNuthI thae, (mahAphala) bhavAne mahAisa Apta thAya che, tyAre (kiMmaga puNa abhigamaNa vadaNa- masaNa-paDipucchaNa-pajjuvA saNayAe) he nya-AyuSman ! tebhanA sabhIya
Page #419
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyapapiNo-TokA sU 38 bhagavadarzanArtha janotsukyam ANugAmiyattAe bhavissai-tti kaTu vahave uggA uggaputtAbhogA bhogaputtA, evaM dupaDoyAreNaM rAiNNA khattiyA mAhaNA bhaDA johA hitAya jAvanAdinigAhAya, 'suhAe' sukhAya bhogamapAyAnandAya, 'khamAe' kSamAya=samucitasukhasAmathyAya, 'NisseyasAe ni zreyasAya mAgyodayAya, 'ANugAmiyattAe' AnugAmikatAyai anugamanazAla vena bhanaparamparA'nugandhimugvAya bhaviSyati / 'ttika?' iti kRtvA iti-eva kRpA AlyAna bhASaNa prajApanA prarUpaNA ca anyo'nya kRtvA 'vahave' vahaba , 'uggA uggaputtA' ugrA ugraputrA , tana-ugrA -AdidevA'prasthApitA rakSakavarAjA , upraputrA -ta eva kumArAvasyAmpa nA , 'bhogA bhogaputtA' bhogA -bhogaputrA -mogA =AdidevAvasthApitA guruvarAjA , bhogaputrA -ta eva sumArAvasthAsampannA , 'evaM dupaToyAreNa eva dvipadocAraNenate ca tatputrAzceti dvivArocAraNena 'rADaNNA' rAja-yA -bhagavadvayasyavAjA ,rAjanyaputrA -rAjaAnanda prApti ke liye (khamAe) samucita sukha dene ka liye (NisseyasAe) ni zreyasa arthAt bhAgyodaya ke liye, tathA (ANugAmiyattAe) janma-janmAntara me sukha dene ke liye (bhavissai) hogA, (ttika) isa prakAra vicAra kara (vahave) bahuta se (uggA) bhagavAn AdinAtha prabhu dvArA sthApita rakSakAza meM utpanna 'ugra' kahalAte haiM, aise ugravazAya loga, aura (uggaputtA) una ugravagIya logoM ke putra, tathA bahuta se (bhogA) bhagavAna AdinAtha prabhu dvArA sthApita guruvaza meM utpanna 'bhoga' kahalAte hai, aise bhogavazIya loga aura (bhogaputtA) una bhogavazIya logoM ke putra, (eva dupaDoyAreNa) isI taraha Age ke padoM kA bhI duvArA uccAraNa karanA cAhiye, jaise-'rAiNNA rAiNNaputtA' ityAdi / tathA--bahuta se (rAiNNA) rAjaya-arthAt bhagavAna AdinAtha ke mitroM ke vazaja eva unake putra, (khattiyA) bhATe, (suhAe) subha bhATe arthAt lAgAnita mAna prApti bhATe, (khamAe) samuthita subha hevA bhATe (NisseyasAe) nizreyasa marthAt mAgyohayane bhATe, tathA (ANugAmiyattAe) rabha-bhAtaramA suma devA mATe (bhavissai) thaze (tti kaTu) mA prare viyA2 4zane (vahave) ghagual (uggA) samapAna AdinAtha prabhu dvArA sthApita rakSakavazamAM utpanna "u" kahevAya che, evA azIya als, tathA (umAputtA) a yazIya honA putra, (bhogA) svAna AdinAtha prabhu dvArA sthApita gurUvazamAM utpanna "ga" kahevAya che, sapA lAgavazI, tathA (bhogaputtA) lAgavazI bInA putra, (eva dupaDo yAreNa) merIta mAranA pahAnA 5y bhIlavAra vyA23 427 madhye, bha-"rAiNNA, rAiNNaputtA" tyAhi, tathA ghaay| (rAiNNA) zAnya-marthAt samapAna mAhinAthanA bhitranA vaza me manA puna, (khattiyA) kSatriya
Page #420
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAnikabare devaannuppiyaa| samaNaM bhagava mahAvIraM vadAmo NamaMsAmo sakAremo sammANemo kallANa magalaM devayaM ceDaya viNaeNaM pjjuvaasaamo| eyaM Ne ihabhave peccabhave ya hiyAe suhAe khamAe nisseyasAe 'samaNaM bhagava mahAvIra padAmo' zramaNa bhagAta mahAvIra vandAmaha-stuma guNagAnena, 'NamasAmo' namadhurma pazcAganamanana, 'sakAremo' saurma abhyuthAnAdinA, 'samANemo' sammAnayAma -paramAdareNa-bhakti-humAnaneyartha , 'kahANa magala Tezya ceDaya viNaeNa pajjuvasAmo kalyANa magala devata caiya vinayena paryupAsmahe-kanyANa-kalyANaprAptikAraNam , maGgalaburitadUrIkaraNakAraNam , devata=devocitaprabhAvopacitam , caiya kevalajJAnayukta-citta prasAdahetu vA etAdRza bhagavata paryupAsmahe vinayena sevAmahe, 'eya Ne' etana -etad-bhagavadandanAdi, na -asmAkam , 'dahabhave peccabhave ya' ihamave preyabhave-parabhave ca 'hiyAe' NuppiyA) isaliye he devAnupriya / unake pAsa apane cale, vahA jAkara (samaNa bhagava mahAvIra) zramaNa bhagavAn mahAvAra ko (vadAmo) vandanA kareM arthAt unakA guNagAna kare / (NamasAmo) pacAga-namana-pUrvaka namaskAra kare / (sakAremo) abhyutthAnAdika kriyAoM dvArA unakA satkAra kare / (samANemo) bhakti bahumAna ke sAtha unakA sammAna kareM / (kalANa) kanyAga prApti ke kAraNabhUta, (magala) pApoM ko dUra karane ke liye nimittarUpa, (devaya) devAdhideva ke prabhAva se yukta, (ceiya) kevalajJAna yukta, aise zrI bhaga vAn mahAvIra svAmI ko (viNaeNa) pinayapUrvaka (pajjuvAsAmo) sevA kareM / (eya Ne ihabhave peccabhave ya) yaha bhagavAna kA vandana aura namaskAra Adi isa bhava meM aura para bhava me (hiyAe) AjIvana kalyANa ke liye (suhAe) sukha ke liye arthAt bhogajanita devAnupriya ! manI pAsa mApa 44, tyAne (samaNa bhagava mahAvIra) zrama lagavAna mahAvIrane (vadAmo) pahanA 4rI mAta tabhanA zuzumAna 4rIma (NamasAmo) payAga-namanapUrva nabhanDA2 zaye (sakAremo) matyutthAna mAli priyAyo / tebhne| sat4Ara 4zaya (samANemo) sahita mahumAna sAtha tabhanu sanmAna 4rI (phalANa) 48yAra prAlina raNabhUta (magala) pApAnA nAza 72vA bhATe nibhitta35, (devaya) podhivanA asAthI yuta, (ceDya) vasajJAna yuta, mevA zrI sagavAna mahAvIra svAmInI (viNaeNa) vinayapUrva (paJjavAsAmo) sevA 4zaye (eya Ne ihabhave pecamave ya) mA lApAnane pahana tathA namaskAra Adi A bhavamAM tathA parabhavamA (hi) AjIvana kalyANa
Page #421
--------------------------------------------------------------------------
________________ __ poSayapiNI-TIkA sU 38 bhagavadarzanArtha janotsukyama yadvA-bahukuTumbapopakA , inyA =Tabho ramtA, ta pramANa dravyamarhantAti tathA, te ca janyama yamo pRSTabhedAt niprakArAstatra hastiparimitamagimuktApravAlamuvarNarajatAdidravyarAzi svAmino jaghayA , hastiparimitavajrahArakamagimANikyagazisvAmino mayamA , hastiparimitakAlayabahArakagaginyAmina ukRSTA , hastipramAgocchitadhanagagisvAmina ubhyA iyartha / zreSTina = lakSmIkRpAkaTAkSapratyakSalakSyamANapiNalakSalakSaNavilakSaNahiraNyapasamalaDkRtamUrdhAno nagarapradhAnanyAhatAra , senApataya =caturaGgasanyanAyakA , sArthavAhA gaNima-dharima-meyahanti pramANa dRzyarUpanna dhanika jana, ye jaghanya, ma yama eva ukRSTa ke bheda se 3 prakAra ke hote hai, inama jinaka pAsa hastipramAgaparimita magi, muktA, pravAla, suvarga eva rajata Adi daya kI rAgi hotA he ve jaghanya ibhya hai, jinake pAsa hastipramANa parimita vana hIra, magi, mANikya kA rAzi hotA hai ve madhyama ibhya hai, parantu jinaka pAsa kevala hastipramAga-parimita vana hIga kI rAzi hotA he ve utkRSTa dabhya hai / zreSThA-lakSmA kA jina para pUrA 2 kRpA ho, usa kRpAkorake kAraNa jinake lAgyo ke sanAne hoM, tathA jinake zira para unhIM ko macita karane vAlA cAndI kA vilakSaNa pa zobhAyamAna ho rahA ho, jo nagara ka pradhAna vyApArA hA, unheM zreSThI kahate hai, aise zreSThI jana, senApati-caturaGga senA ka nAyaka, sArthavAha-jo gaNima-gina kara kharIdane-becane yogya nAriyala, supArA, kelA __ Adi vastu ko, dharima taulakara gvarIdane-vecane yogya dhAna, jau, namaka, zakara Adi vastuoM ko, meya-sarAvA, Adi choTe vartana Adi se mApa kara kharIdane becana yogya dUdha, paNa, lya-sti-prabhAzu-dravya-panna pani nA, mA dhanya, madhyama temaja CbrunA bhedathI 3 prakAranA hoya che temAM jemanI pAse hastipramANa parimita maNi, muktA, pravAla, suvarNa temaja cAdI Adi dravyanA DhagalA hoya te jaghanya Ibhya che, jenI pAse hastipramANaparimita vaja, hIrA, maNi, mANekanA DhagalA hoya te madhyama ibhya che paraMtu jemanI pAse kevala hasti pramANaparimita vIja hIrAnA DhagalA hoya te utkRSTa Ibhya jana che zreSThI-lakSmInI jemanA para purepurI kRpA hoya, te kRpAnA kAraNe jenA lAkhanA khajAnA hoya tathA jemanA mAve upara tenuM sUcana karavAvALA cAdInA vilalaNa paTTa (pAghaDI) bhI hI hoya, je naganA mukhya vyApArI hoya temane zreSThI kahevAya che evA zreSThIjana, senApati-catura ga menAnA nAyaka, mArthavAha-je gaNimaegaNatarI karIne kharIdAya tathA vecAya tene yogya nAriyala, epArI, keLA Adi vastuo, parima=LIne kharIdavA, vecavA ... dhA , java, mIThuM, sAkara Adi vastuo, meya=pAvaLa ke Debe evA nAnA vAsaNathI
Page #422
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtiksare pasatthAro malaI lecchaI lecchaDaputtA apaNe ya vahave rAI-saratalavara-mADaviya-koDaMdiya-ivbha-seTi-seNAvaDa-satyavAhayakumArAzca, 'battiyA' kSatriyA , kSatriyakumArAzca, 'mAhaNA' pAlaNA ,nAmagaramAgazra, bhaDA' bhaTA bhaTakumArAca, 'johA' yodhA --yuddhavyavasAyavanta , tapA kumArAzya, 'pasatyAro'pragAstAra dharmazAstrapAThamA , tepA punAtha, 'malaI malakina =piziSTakSatriyajAtAyA , tepA putrAztha, 'lecchaI lephina -kSatriyajAtimeDhavata , 'lecchaiputtA' TecchaphiputrA , 'aNNe ya vahave' aye ca vava 'rAI-sara-talapara-mADaviya-koDaMpiya-inbha-sadvi-seNAvai-satya vAha-pabhiDao' rAje-zvara-talapara-mADambika-kauTumbio-bhya-preSTi-senApati-sArthavAha prabhRtaya , tana-rAjAno-mANDalikA narapataya , IzvarA aizvaryagnapanA yuvarAjA , taga - tuSTabhUpAladattapaTavandhaparibhUpitA rAjakalpA , mAumbikA grAmapaJcagatIpataya , yadvA-sArdhakogadvayaparimitaprAtarairvicchiya vicchiya sthitAnA prAmANAmadhipataya , kauTumbikA yuTumnabharaNa taparA , kSatriya aura unake puna, (mAhaNA) nAhmaNa aura brAhmaNaputra, (bhaDA) bhaTa aura bhaTaputra, (johA) yovA-yuddha ke vyavasAyavAle vyakti aura unake puna, (pasatyAro) dharmazAstrapAThaka aura unake putra, (malAI) mallakI-mallaki jAti ke kSatriya aura unake putra,(lecchaI) lecchakI-lecchakI jAti ke kSatriya aura (lecchApattA) lecchakiyoM ke puna, tathA aura bhI bahuta se (rAI-sara-talavara-mADaviya-kodaviya-inbha-sedri-seNAra-sattha bAha-ppabhiio) rAjA-mADalika nRpati, izvara-aizvaryasaMpanna yuvarAja, talavara-matuSTa hue nRpatidvArA pradatta pa.badha se paribhUSita rAjA jaise viziSTa vyakti, mADavika-pAcasau gAva ke adhipati, athavA DhAi 2 kosa para base hue grAmoM ke svAmA, kAdambika-apane -kuTu mba kA bharaga-popaga karane vAle, athavA-bahuta kuTumba kA pAlanapoSaNa karane vAle, ibhya tathA tabhanA putra, (mANA) prANa tathA brAhmaNuputra, (bhaDA) maTa tathA kaTa putra, (johA) yoddhA-yuddhamA vyavasAya tathA tamanA putra, (pasatyAro) dharmazAkhA tathA temanA putra, (malAI) bhasa-bhasajatinA kSatriya mAne tanA putra, (lecchaI) chI-chI tinA kSatriya tathA (lecchaiputtA) chamiyAna putra tathA mIta para dh| (rAI-sara-taspara-mADariya-koDubiya inbha-seTri-seNApai-satyavAha-pabhiio) 221-mAsika pati, vr-maishvry2 ane yuvarAja, talavAra-sa teSa pAmelA nRpati dvArA pradatta paTTaba dhathI paribhUSita rAjA jevA vigiSTa leDa, mAMDa bika-pAca gAmanA adhipati, athavA aDhI 2 koma para vaselA gAmanA svAmI, kauTuMbika-pitAnA kaya bane bharaNa-poSaNa karavAvALo, athavA ghaNA kuTuMbanA pAlana paNa karavA
Page #423
--------------------------------------------------------------------------
________________ popavarSiNa TokAsa 38 bhagavaddarzanArtha janotsukyam 357 gaiyA aviNicchayaheu assuyAi suNessAmo suyAi nissakiyAi karissAmo, appegaiyA aTTAi heUDa kAraNADa vAgarapAi pucchissAmo, appegaDayA savvao samatA muDe bhavittA apUrvadRSTadarzanArthamityartha / 'appegaiyA' apyekake- kecit ' aTTa-viNicchaya-heu ' arthavinizrayahatu-arthAnA=jIvAjAvAnbhiAvAnA yata svarUpa tasya vinizcayo haturyasmiMstat, jAvAjIvAdisvarUpavinizrayArthamityartha, 'assuyAi' azrutAni AgamarahasyAni, 'suNessAmo' zroSyAma - ityAgayA, 'suyAiM nissa kiyAi karissAmo' zrunAni nihitAni kariSyAma - ityAgayA, 'appegaiyA' apyekake- kecit - 'aTThAi heUs kAraNAi vAgaraNAI' arthAn hetUna kAraNAni vyAkaraNAgi, tatra - arthAn jIvAjI nA dinavatattvarUpAn bhAvAn, hatUn jIvAdisvarUpasAdhakAn, kAraNAni = a yathAnupapattimAtra rUpANi vyAkaraNAni=parapRSTArthottararUpANi 'pucchissAmo' pradayAma, 'appegaiyA' apyekake, 'savvao samatA muDe bhavittA' sarvata samantAd muNDA mRtvA sarvata sAvadyayApAra( appegaiyA) kitaneka (aTThaviNicchaya heDa) jIna ajIna Adi padArthoM ke svarUpa ko nizcaya karane ke liye, tathA (asyAH suNessAmo) Agama ke rahasya jo pahile kabhI sunane meM nahIM Aye hai unheM sunege, aura (suyAi nissa kiyAi karissAmo) jo Agama ke rahasya mune hai unheM gakA rahita kareMge isa prakAra kI bhAvanA se, (adhyegaiyA) aura kitaneka (aTThAi heUra kAraNAra vAgaraNAi pucchissAmo) jIna ajIva Adi nava rUpa bhAvA ko, jIki ke svarUpa ke sAdhakarUpa hetuoM ko, a yathAnupapattirUpa kAraNoM ko, eva para ke dvArA pUche gaye artha ke uttararUpa vyAkaraNa ko paDega isa prakAra kI bhAvanA se, (appegaiyA) kitaneka (saccao samatA muDe bhakttiA AgArAo aNagAriya paJcanahi tethI tebhane levA bhATe, ( appegaiyA ) DeTA ( aTThaviNicchaya heu ) lava--ava mAhi pArthonA kha3panA nizcaya khAne bhATe tathA (assucAi suNe sAmo) AgamanA rahasya ne pahelA uhI sAlajyA nahotA te sAlaNazu, tathA (suyAi nissakiyAi karissAmo) ne bhAgabhanu rahasya mAbhaLyu che tene bharata zu me ajaranI lAvanAthI, (appegaiyA) tathA DeMTalA ( aTThAi cheUi kAraNAi vAgaraNAi punchisAmo ) va ava sahi navatatvaya lAvone, jIva AdikanA svarUpanA sAdharUpa hetuone, anyathAnupapatti rUpa kArAne temaja bIjA dvArA pUchAtA arthAMnA uttararUpa vyAkaraNane pRSThazu-e prakAranI bhAva nAthI, ( appegaiyA) DeMTalA ( savvao samatA muDe bhavittA agArAo aNagA --
Page #424
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikako ppabhiio appegaDayA vadaNAttiyaM appegaDayA pUyaNavattiya evaM sakAravattiyaM sammANavattiyaM daMsaNavattiya koUhalavattiyaM, appeparicchedyarUpakeyavikreyavastumAtamAlAya lAmecchayA dezAtarANi majatA sArthaM vAyatti-yogakSemAbhyA paripAlayatIti, dInajanopakArAya mUldhana datvA tAna samayatAti tathA, prata prabhRtaya , epu-'appegaiyA' apyekake-kecit-'pakSaNapattiya vandAttikam-vandanAya vRtti pravRttismina karmaNi tat tathA, kriyAvizeSaNamida, vandanArthamiyartha , 'appegaiyA' apyekake-kecit 'pUyaNavattiya' pUjanavRttikam-sevAkaraNArtham, 'sakAravaciya' satkAravRttikam-satkArArtham, 'sammANavattiya' sammAnavRttikam-sammAnArtham, 'dasaNavattiya' darzanavRttikam-darzanArtham , 'koUddalAniya kautUhalavRttikam-kautUhalArtham ghI, tela Adi vastuo ko, tathA-paricchedya-kasauTI Adi para parIkSA karake kharIdane becane yogya maNi, motI, mUgA, gahanA Adi vastuoM ko lekara naphA ke liye dezAntara meM jAne vAle sArtha (samUha) ko le jAte hai, tathA yoga (nayI vastu kI prApti) aura kSema (prApta vastu kI rakSA ) ke dvArA unakA pAlana karate hai, garInoM kI bhalAI ke liye uheM pUjI dekara vyApAra dvArA unhe dhanavAna banAte hai, ve sArthavAha kahalAte haiM, aise sArthavAha loga, inameM se-(appegadayA) kitaneka (vadaNavattiya) vandanA karane ke liye (appegaiyA) kitaneka (pUyaNavattiye) sevA karane ke liye, (eva) isI taraha (sakAravattiya) satkAra karane ke liye, (sammANavattiya) mamAna karane ke liye, (dasaNavattiya) darzana karane ke liye, (koUhalavattiya) pahile kabhI bhI bhagavAna ko nahIM dekhe the, ata unako dekhane ke liye, mApIne kharIdavA vecavA gya dUdha, ghI, tela Adi vastuo tathA paricchedaya =kaTI Adi upara parIkSA karIne kharIdavA vecavA yogya maNi, metI, paravALA, ghareNA Adi vastuo laIne na karavA mATe dezAtaramA javAvALA sAthe (samUha)ne laI jAya che, tathA vega (navI vastunI prApti) ane kSema (prApta vastunI rakSA) dvArA temanuM pAlana kare che, garIbonA bhalA mATe temane pujI daIne vyApAra dvArA dhanavAna banAve che te sArthavAha kahevAya che evA // sAyaMkA , amAnA (appegaiyA) 26 (badaNavattiya) 480 421 // bhATa (appaigaiyA) TalA (pUyaNavattiya) sevA 421 / bhATe, (eva) mevI zata (sakAravattiya) sA2 62vA bhATa (sammANavattiya) sanmAna 421 / bhATa (dasaNa battiya) ithana 421 / bhATa (kohalavattiya) paIdA 66 pa lagavAnane nayA
Page #425
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUparyApaNo-TIkA su 38 bhagavadarzanArtha nanotsukyama pAyacchittA, sirasA kaMThe mAlakaDA Aviddha-maNi-supaNNA kappiyahAra-hAra-tisara-pAlava-palaMyamANa-kaDisutta-sukaya - sohAbharaNA pavara-vastha-parihiyA cadaNo-llitta-gAya-sarIrA, appekRta kauturu-mapIpuNDATika, mala-dayakSatAdi, etadadvaya prAyazcitta du svapnAdiprazamanatvenAva yAraNAya vAd yeste tathA, kautukamagalarUpa prAyazcitta kRtapata ityartha / 'sirasA rUThe mAlasaDA' girasi kaNThe kRtamAlA 'mAriddha-maNi-muvaNNA' Ariddha-magimuvagA -paribhRtamagikanakabhUpagA , bhUpaNAnyeva nAmabhinirtizati--'kappiya hAra-hAratimara pAlara palaMyamANa-kaTimutta-muphaya-sohAbharaNA' kalpita-hArA-sIhAra-tisaraprAlamvapralambamAna-kaTisUtra-sukRta-zobhA''bharaNA , tana-hAra arddhahAra trisarakazca prasiddha , tathA prAlaya andhanaka sa na pralambamAna yatra tat kaTisUna ca tAni sukRtazobhAni AmagNAni kanpitAni-gRtAni yente nathA, vividhabhUSaNabhUSitagarAga ityartha , tayA-'pavara-vasthaparihiyA' pravagvastrapiihatA -zreSTavastradhArakA , cadaNA-litta-gAya-sarIrA' candano llipsagAra garArA -ca danacacitazagaga / 'appegaDayA' ayephake-'hayagayA eva gayagayA rahagayA mapAnilaka dapi akSata Adi dhAraNa kiye, (sirasA kaThe mAlakaDA Aviddha-maNi-muvaNNA) mastaka evaM kala ma mA gae~ dhAraNa kiye, jinameM magi jaDe hue hai aise suvarNoM ke AbhUpaNa pahina, tathA (kappiya hAra qhahAra-tisara-pAlapa-palabamANa-kaTimutta-sukayasohA bharaNA) zarAragomAvarddhaka aThAraha lA ke hAra, 9 lara ke arghahAra, tAna ra ka tisaraka, aura nAce kA ora laTakate hue zUmA vAle kaTim / pahire, (pavara-ratya-parihiyA) acche 2 suTara dumUlya vastra pahire, (cadago-llitta-gAya sarIrA) zarIra para caDhana lagAye, jara isa prakAra vahA~ ko janatA saja-dhaja kara taiyAra ho cukA taba usama se (appegadayA) phinane (calane ke liye), (hayagayA) dhoDA para savAra hue, (eva gayagayA) mAlaphaDA Aridva maNi-suraNNA ) bhantebhara bhI mAmAcyA dhAra! DI, sabhI maNi 24sA DAya mevA suvA nA mAnUpAya paryA, tathA (kappiya hAra-ddha hAra-tisara-pAlaya-palabamANa-kaTisutta-sukaya-sohAbharaNA) zarIrAlA' sAra bara (laTa)ne hAra, 9 nA adhahAra, traNa carane hAra, nIcenI tarapha Resi bhASA Tistra paryA, (pavara-patya-parihiyA) saa2| saa2| sunda mahubhRtya payo paryA, (cadaNo-llitta--gAya sarIrA) garI 52 caMdana lagAvyuM tyAre A prakAre tyAnI janatA mAjIdhajIne taiyAra thaI mAlyAre bhAvI ( apegaiyA ) uTamA yAlA bhATe (hayagayA ) 750
Page #426
--------------------------------------------------------------------------
________________ 358 aupapAtisU 41 agArAo aNagAriyaM pavvaissAmo, [appegaiyA ] pacANuvvaithaM sattasi+khAvaya duvAlasavihaM gihidhamma paDivajissAmo, appegaDayA jIyameyati kaTTu pahAyA kayavalikammA kaya- kouya-maMgalaniratipUrvaka muNDitA - pRtanA mampaya 'jagArAoM aNagAriya paJcamsAmo' agA zada=gRhAd anagAriMkatA = sAdhuca pranajidhyAga = prApsyAma - anagArA bhaviSyAma, 'appegaiyA ' apyekake ' pacANuvtraiya sattasikkhA dusaha giridhamma paDivajjirasAmI ' paJcAnutratika saptagikSAtratika dvAdazavidha gRhidharma pranajinyAma, 'appegaDayA' apyekaka 'jiNa - bhatti - rAgega ' jinabhaktirAgeNa, 'appegaiyA' apyekaka, 'jIyameyati kaTTu ' jAtametaditi kRtvA -- kulAcAro'yamiti matlA, 'vhAyA ' snAtA' kallimmA' kRta libhAga ' kaya- kojaya-maMgala- pAyacchittA' uta- kautuka - mahala- prAyazcittA - 1 issAmo) sAvadha vyApAroM se sarvathA virata hokara, kAlacanapUrvaka gArhasthika avasthA kA parityAga kara anagAra banege - isa prakAra kI bhAvanA se, tathA kitanaka- ( pacANuvvaya sisikkhAbaya dusaviha giridhamma parivajjissAmI) pAca aNuvrata evaM sAta zikSAvrata ke bheda se 12 bhedarUpa gRhastha ke dharma ko sthAkAra karega- isa bhAvanA se, (appegaiyA) kitaneka (jiNama tirAgeNa) jinadra kA bhakti kareMge isa prakAra bhakti ke anurAga se, (appegaiyA,) kitaneka (jIyameyatti nahu) yaha hama logoM kA kugacAra hai-isa prakAra mAna kara, ( paDhAyA) snAna kiye, ( kayapalikammA) kAka ko annAdi dA rUpa palkirma kiye, (kaya-kouya-maMgala- pAyacchittA) dusvamAdi nivAraNa ka riya irasAmo) sAvadha vyApArothI sarvathA virata thardhane dezalu yana pRva gADuM sthika avasthAne parityAga karIne anagAra anazu-e prakAranI bhAva nAthI, tathA neTalA ( pacANuzya sattasiyAvaiya duvAlasahi mihidhamma pi vajjisAmo) pAya Ayukta tebhana bhAta zijJAnatanA methI 10 leha 35 gRhasthanA dharmano svIkAra 42zu zevI bhAvanAyI, ( AyegaiyA) DeTalA ( jigamattirAgeNa ) kinendranI laDita jarazu se ajaranI latinA anugagathI, * ( appegaiyA) DeTalA ( jIyameyati kaTTu ) yA amAro sAyAra ke aja zal mudrail, (ogjai) zolla kal (49-af-41) 3191a multa anna Adi dAnaya sinbhI, (kaya - koya-magala-pAyacchittA) hu svapnAhi nivAraNane bhATe bhasI tisara hahI yogA mAhi dhAraNa darI, ( sirasA kThe
Page #427
--------------------------------------------------------------------------
________________ popafrpaNI-TokA sR 38 janAnA bhagavaddarzanArthaM gamanam 361 majjheNaM Niggacchati, NiggacchittA jeNeva puNNabhaTTe ceDae teNeva uvAgacchati, uvAgacchittA samaNassa bhagavao mahAvIrassa adUrasAmate chattAIe titthatharAisese pAsani, pAsittA jANavAhaNAI Thaveti, ThavittA jANavAhaNehiMto paJccoruhati, paJccoruhittA jeNeva campAnagaga mahAkolAhalamayA kurvata, 'capAe NayarIe' campAyA nagayA 'majjha majjheNa' manamana sarvatoyamArgaga 'Niggacchati' nirgacchanti, 'NiggacchittA' nirNaya' jeNeva puSNabhadde ceDa' yauna pUrIbhadra caiyam, 'teNeca utrAgacchati' taneopAgacchanti, 'uvAgacchittA' Aga ya, 'samagamsa bhagavao mahAvIrassa adUrasAmate ' zramaNasya bhagavato mahAna rasya adUrasamA 'uttAIe titvayarAisese pAsati' upAdAn sArthakagatizeSAn tIrthaMkarAtizayaDhyotakAni kAnicicchanAdAni cihnAni pazyanti, 'pAsittA' dRSTvA ' jANavAhaNAra Tharveti' yAnavAhanAni sthApayanti, 'ThavittA' sthApayitvA 'jANavAhaNerhito bhita mahAsamudra ke mahAdhvanei se mAno yukta karate hue, (capAe NayarIe) usa capA nagara ka (majjhamajjheNa) ThAka nAco yAca ka mArga se (Nigacchati) nikale, (NiggacchittA) ye sana nikala kara ( jeNeca puNNabhadde ceie ) jahA para vaha pUrNabhadra nAmakA udyAna thA (teva uvAgacchati) vahA~ para pahu~ce, (uvAgacchittA samaNassa bhagavao mahAvIrassa adUrasAmate uttAIe titthayarAisese pAsati) vahA~ pahu~ca kara unhoMne bhagavAn mahAcIra ka na atidRra aura na aninikaTa tArthaMkaroM ke atizaya svarUpa chatra AdikoM ko dekhA, ye utrAdaka tIrthakara ke atizaya dyotaka cihna mAna gaye haiM, (pAsitA jANavAhaNADa ThaveMti) ina cinhoM ke dekhate hI una sanoM ne apane 2 yAnavAhanAdikoM ko vahA~ roka prabhumita bhaDAsamudranA mahAvvanithI nabha yukta DaratA hoya tebha (capAe jayarIe) te yathA nagInI (majjhamajjheNa) marAmara vayovasthanA bhAgathI (nigacchati) nIujyA (NiggacchittA) te mavA nIDajIne (jeNeva puNNabhadde ceie) lyA te zuladra nAbhanu udyAna hetu (teNena Agacchati) tyA mahAnyA, (upAgacchattA samaNassa bhagavao mahAvIrassa adUrasAmate uttAIe tityayarAisese pAsati) tyA pothIne tetheome bhagavAna mahAvIzthI bahu kara nahi tema tItha kAnA atizayasvarUpa chatra Adine joyA, A tra Ardika tItha kAnA atizayadyotaka cihna manAya che. (pAsitA jANavAhaNAi ThoMti ) me thihone letA ja te badhAe pAta
Page #428
--------------------------------------------------------------------------
________________ 360 aupapAniko gaiyA hayagayA eva gayagayA rahagayA siviyAgayA sadamANiyAgayA, appegaiyA pAya-vihAra-cAriNo purisa-vaggurA-parikkhittA mahayA ukihi-sIha-NAya-bola-kalakala-raveNaM pakkhubhiya-mahAsamuda-va-mUyaM pica karemANA caMpAe NayarIe majjhasiriyAgayA sadamANiyAgayA' hayagatA gya gajagatA rathagatA gitikAgatA syATamAni kAgatA -tara zakaTopari dattA ginina myaramAnikA, 'appegaDayA' apyekake 'pApavihAra-cAriNo' pAdavihAra cAriga 'purisaragurAparivizvattA' puruSavAgurAparimitA - puruSasamUhana pariveSTitA , 'mahayA' mahatA 'ukidvi-sIhaNAya-bola-kalakala-raveNa' utkRSTi-siMhanAda-gola-kalakala - ravaNa - ukRSTi -AnanmahA pani , siMhanA prasiddha , bola =cayaktisahito dhvani , kalaphala cayaktirahito dhvani , epA samAhAra , tadeva yo kha sa tathA tena, 'pakkhubhiya-mahAsamudda-vabhUya pira' prabhubhita-mahAsamudra-vabhUta miva-prakSubhitamahAsamudrasya yo ravabhUta =sajAtagadastamiva tahat nagara 'karemANA' kuventa * isI prakAra kitaneka hAthI para ArUr3ha hue, (rahagayA) kitaneka rathoM para baiThe, (sibiyAgayA) kitaneka pAlagviyA me caDhe, (sadamANiyAgayA) kitaneka baheliyoM-pAlakIvizeSa me baiThe, (appegaiyA) tathA kitanepha (purisa-vaggurA-parikkhittA) puruSoM ke samUha se ghire hue hokara (pAya-vihAra-cAriNo) paidala hI nikale, ye sabhI (mahayA) mahAn (ukiTri-sIhaNAya-bola-kalakala-raveNa) ukiSTri-utkRSTi-atizaya Ananda janita dhvani se, (sIhaNAya) siMhanAda-siMhanAda se, 'bola' vyaktavarNayukta dhvanise, tathA 'kalakalarava'-a yakta pani se (pakkhubhiya-mahAsamudda-ravabhUya pitra) campAnaparI ko prakSu savAra thayA (eva gayagayA) jA ramAu hAthI52 mA38 thayA (rahagayA) *4 25 052 meh| (sibiyAgayA) 32sA pAsamIyAmA yayA (sadamANiyAgayA) uTasA pAramAvizeSAmA mehI, (appegaiyA) tathA TamA parisa-gharagurA-pariksittA) yAnA TAsAthai dhIme-dhIme paga (pAya bihAra-cAriNo) pehatA nAnyA, mA madhA (mahayA) mahAn (ukkidvi-sIha mAya-bola-kala kalaraveNa) 'uskiTThi' aSTi-matizaya mAna nitanidhI, sIhaNAya) sikhanA-sinAthI, (pola) vyaqyukta dhvanithI tathA (kala klarava) 50yAta panithI (pakkhubhiya-mahAsamuda-ravabhUya piva) yA nagarIne jaya
Page #429
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayapiNo TIkA va 39 pravRttivyApRtAta kRNikasya bhagavadAgamanajJAnam 363 mUlam - tae NaM se pavittivAue imIse kahAe laTTe samANe - tu - jAva - hiyae hAe jAva appa - mahagghA bharaNA TIkA- 'tae Na se pavittavAue' ityAdi / 4 " f 'taeNa se pattiyAue ' tata sa sa pravRttitryApRta = bhagavadvihArAdivRttA`tanivedana'dhikRta, 'isIse kahAe laTTe samANe ' asyA kayAyA laghArtha san 'haTThatuTu-jAva-hiyAe ' haSTa-tuSTa-yAvahRdaya hAe jAva appa mahagghA bharaNA lakiya sarIre' snAto yAvanmahAghAbhagNA'lDakRtagara ra 'sayAo gihAo' svakAd gRhAt 'paDiNikara cukane bAda phira usa Agata janasamUhane (dati namassati) vandanA evaM namaskAra kiyA, (vadittA NamassittA paccAsaNNe NAHdUre sussusamANA NamasamANA abhimuhA vieNa pajaliuDA pajjuvAsaMti) vadanA eva namaskAra karane ke pazcAt bhagavAna se na atisamIpa mana na atidUra ho unake sAmane ucita sthAna para baiTha kara ve saba vinayapUrvaka hAtha joDakara sevA karane lage || sU 38 // 7 'taeNa se pavittivAue' ityAdi / I ( } (tae pA) isa ke bAda ( se pavittivAue) vaha bhagavAna ke vihAra Adi ke samAcAra lAne me niyukta kiyA huA vyakti, (imI se kahAe) isa kathAse - bhagavAna ke Agamana ke vRttAta se (laddhaDe samANe) paricita hokara, (haTTa -tadu-jAva - hiyae) apane antakaraNa meM vizeSarUpa se hapita eva etuSTa huA, phira usane ( vhAe jAtra appa - mahagghA - bharaNA - lakiya - sarIre ) snAna kiyA, pazcAt thoDe bhabhU (vati Namassati) vahanA tebhana namaskAra ryA, (vadittA NamarisattA trAsaNe NAidRre sussamamANA NamasamANA abhimuddA viNaNa pajaliuDA pajju vAsati) pahanA tebhana namaskAra yo pachI lagavAnathI bahu dUra nahi tebha mahu namIpa niDu ama temanI mAmA ucita sthAna para besIne te badhA vinayapUrvaka hAtha joDIne sevA karavA lAgyA (sU 38) 'tara Na se parittivAue' ityAhi (tae Na) tyAra pachI (se panittivAue) te lagavAnanA vihAra mAhinA sabhAthAra sAvanA bhATe niyunta uresa bhAgusa ( imIse kahAe ) yA pAtathI - bhagavAnanA AgabhananA vRttAntathI (laTTe samANe) paricita thardhane (haTTa tuTTa jAye hiyae) potAnA ata urezumA vizeSazyathI arpita tebhana satuSTa thyo pachI tethe (vhAejAna appa mahagghA bharaNA-lakiya sarIre) snAna yu pachI thor3A lAravANA tathA
Page #430
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - 361 / / / / aupAniko samaNe bhagava mahAvIre teNeva uvAgacchaMti, uvAgacchittA samaNa bhagava mahAvIraM timkhutto AyAhiNaM payAhiNa kareMti, karitA vadati Namassati, vaMdittA NamassittA NaJcAsaNNe NADadUre sussU. samANA: NamasamANAH abhimuhA. triNaeNa pajaliuDA pajjuvAsaMti // sU0 38 // paccoruhati' yAnavAhanabhya prayavarohati-adhastAdayataranti, 'pacAruhitA' prayanara, 'jeNeva samaNe bhagava mahAvIre' yA zramaNo bhaganAn mahAvIra [virAjate] 'teNetra uvAgacchanti, uvAgacchittA' tatraivopAgacchati, upAga ya 'samaNa bhagava mahAgIra tikkhu to AyAhiNa payAhiNa kareMti' zramaNasya bhagavato mahAgIrasya vikRta AdakSiNa prakSiNa kuti-rivAramAdakSigapradakSiNaM kurvati, 'karitA' vA 'vadati' vadate-stuti, 'Namassati' namasyati praNamati, 'vadittA NamassittA' vanditvA namamyi vA 'NacAsaNNa NAire' nAtyAsane nAtidUre 'mussusamANA' zuzrUSamANA 'gamasamANA' namasyanta aibhimuhA' abhimusA -samuMgyA , 'viNaeNaM pajaliuDA' vinayena prAJjalipuTA --vinaya-~ vinamravaddhAJjalaya , 'pajjuvAsati' paryupAsate-upAsanA kurnanti // suu038|| 'diye, (ThavittA jANavAhaNehito pacoruhati) jaba ve acchI taraha ska cuke tana ve sapake-saba apane 2 vAhanoM se nIce utare, (paccoruhitA jeNera samaNe bhagava mahAvIra teNeva uvAgacchati) utara kara phira ve saba logajahA~ zramaNa bhagavAna mahAvIra virAjamAna the vahA~ pahu~ce, (uvAgacchittAsamaNa bhagava mahAvIra tikyuttoAyAhiNa payAhiNa kareMti) 'bAda unhoMna bhagavAna mahAvIra ko tAnabAra hAtha joDakara pradakSiNA kI, (karittA) pradakSiNA cautA, yAnapAnane tyA4 24ii, dhA, (ThavittA jANapAhaNehito pacoru hati) nyAre te mArI, zete 4aa gayA sAre te yA pAtapAtAnA cAinAmAthI , nIya yo, (paccorahittA jeNeca samaNe-bhagava mahAvIre teNeva jAgacchati) tarAne 51 taba mAyA bhae magavAna mahAvIra mirA bhAna tA tyA pAyA (AgacchittA samaNa bhagava mahAvIra tikkhutto AyA ' payAhiNa kareMti) mA tamAye manapAna, mahAvIrane savAra hAya DIna prakSiA za (karittA) prkssie| urI sIdhA 57 5. ...........
Page #431
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyupapaSiNo-TokA sa 39 kRNita pravRttivyApRtamatkAra 365 vvayA jAna NisIyaDa, NisIDattA tassa pavittivAuyassa addhaterasa-sayasahassADa pIDadANa dalayaDa, DhalaittA sakAreDa sammANeDa sakAritA sammANittA paDivisajeDa // sR039 // tatropapitya yApana 'namo'tyuNaM paThati 'jAva' yAta miTarAmana 'NisIyaTa' nirAdati-papizati, 'NisITattA' nipadya-upavizya, tassa pavittivAuyassa naddhatterasasayasahassAda pITadANa dalyaDa' ttasma pravRttinyApRtAya arddharayogazatasahasrAgi prAtitAna dahAti-sArddhadAyagatamahavAgi gajatamudrA prAtidAna-pAritopika samarpayati / 'zramaNo bhagavAna mahApArasvAmI campAnagayA upanagaragrAmamupAgata campAnagaga pUrNabhadraceya samayamartukAma' Tani nivarita pravRttiyApRtena, atastadA'STottaraikla mAyaka gajatamudrArUpa prAtidAna praTa. ttam / atra tu abhyAmeva campAnagayAm atimanimTe sthAna pUrNabhadracaiye samavasRta-iti jAtA niveditA, ato hapAtigayAdataTAtAnive ne sAtAdagala larAjanamudrArUpa prAtinAna pravRttinyApRtAya dattam-ini bhAva / 'TalaittA sakAreTa sammANe ' davA makArayati-trAntiAna, sammAnayati-priyavacanena, 'sakAritA sammANittA paTivisajne' saraya sammAnya pratipimarjayati // sU039 // __ ve ekadama mihAmana se uTha ke khaDe hue aura nAce utarakara jisa diyA ma bhagavAna virAja mAna the, usa dizA kI ora, sAta ATha paga jAphara aura baiThakara vidhipUrvaka "namotyu Na" riye / bATa siMhAsana para baiThe, (NisIrattA tarasa pavittivAuyassa addhatterasa-sayasahassAra pITaDhANa dalayada) vaiTha kara uhoMne usa madezanAhaka ka gyei mADhe bAraha lAgya cAdA kA mudrA kA prAtiTAna-pAritoSika pradAna kiyA, (daladattA) prAtiTAna dekara unhAna (sakAreda) usakA sakAra kiyA (sammANeTa) madhura pacanA se sanmAna kiyA / Tasa prakAra (sakArittA samANittA) makAra eva sanmAna karaka unhAM na use (paDipisaneTa) jaI teo ekadama sihAsanethI uThIne cbhA thayA tathA nIce utarIne je dizAmAM bhagavAna virAjamAna hatA te dizAnI tarapha sAta ATha pagalA jaIne tamesIna vidhipUrva "namotyU Na" hI5 mA mihAsana52 241, (NisIDattA tassa pavittivAuyassa advarattesasayasahassAi pIitANa dalayai) memAna teoe te dezavAhakane mATe sADAbAra lAkha cAdInA sikkAonuM prItidaan-paaritossiH mahAna iyu (dalittA) prItihAna sAdhIna tamAye (sarakArei) tenA ma2 vyA, (sammANei) madhu2 kyanAthI sanmAna yu mA mAre
Page #432
--------------------------------------------------------------------------
________________ opapAtikako - - - lakiya-sarIre sayAo gihAo paDiNikapamaDa, paDiNiskhamittA capANAraM mAjhaMmajjheNaM jeNava vAhiriyA sA ceva heTillA vattakkhamai paDigira khamittA'praniniSmAgani ganipriya 'capAgayari majyamajhaNa'campAnagayA ma pamadhyena, jeNeva pAhiriyAyava vAhA upandhAnayAgasAce hadiyA pattaMcayA majA dhastAd vaktavyatA, adhAt-yatraya rAna kogirasya gara yApa kogiko gajA bhanbhamAgpurastavaivopAgacchati, upAgaya karatalparigRhAta girAvarta mantake'nali kRpA jayena vijayena vardhayati,vardhayitvA NyamAnIt bhagata mamavasaraNa savistara nigalitagAna ,tannubhUpo magaradAga mana zrutvA hRSTatuSTa man siMhAsanAtyAya gajacihAni pariya ya bhagara-bhimugyasanApTapAni ganA bhAra vAle tathA bahumUnya AbhaggoM se alagAtAra hokara (sayAmI gihAo paDiNikkhamai)apane ghara se nikalA, (paDiNikAyamitA) niphlakara(pANayariM majhamajhaNa) ThIka capA nagarI ke vAconIca mArga se hotA huA, (jeNeca pAhiriyA sA ceva hechillA battacyA jAva NisIyai) jahA nAca bAhira kA ora vaha upasthAnagAlA yA, eva jahA rAjA kogika kA gRha thA, tathA jahA para ve virAjamAna the, vahA para vaha pahu~cA, pahuMcakara donoM hAthoM ko joDakara usane koNika naregako sAdara namaskAra kiyA, pazcAt ApakI jaya ho aura vijaya ho-isa rUpase uhe badhAI dii| vadhAi de cukane ke ana tara phira usane 'he rAjan / Aja zramaNa bhagavAna mahAvIra prabhu capAnagarI ke pUrNabhadra udyAna ma samayasRta hue haiMhatyAdi vistRta rUpa se bhagavAn ke samavasaraNa kA vRttAta kahA / rAjA ne jara prabhu ke Agamana kA vRttAta munA taba ve bhI citta meM adhika prasanna eva tuSTa hue / mAre harpa ke para bhUtyakAmA mAthA zarIrane zagunAzanata (sayAo gihAo paDiNikhamai) potAnA dherathI nAnye, (paDiNikkhamittA) navIna(capANayariM majjhamajheNa) 321 42 ya pAnAzanI 12yAvaracyane bhAge 42 (jeNeva vAhiriyA sA ceva heDillA patta bbayA jAva NisIyai) yA nIce bahAranI 23 te pasthAnagAsAhatI tamA nayA rAjA keNikanuM gRha hatu tathA jayA te virAjamAna hatA tyAM paho, pahocIne bane hAtha joDIne teNe keNika narezane sAdaranamaskAra vyA pachI ApanI jaya thA tathA vijaya thavo e rUpe teNe vadhAI ApI vadhAI daI cukyA pachI teNe kahyuM, he rAjana ! Aje zramaNa bhagavAna mahAvIra prabhu ca pAnagIne pUrNa udhAnamAM samavasRta thayA che. A prakAre teNe vistRtarUpathI bhagavAnanA samavasaraNane vRttAnta kaNo rAjAe jyAre prabhunA Agamana vRtAnta sAbhaLyo tyAre teo paNa manamAM bahu prasanta temaja saMtuSTa thayA AnadamAM AvI
Page #433
--------------------------------------------------------------------------
________________ papiNI TIkA 40 kUNikasya bhagavaddarzanArthamudyoga -payA | abhisekkaM hatthirayaNaM paDikappehi, haya-gaya-raha-pavarajohakaliya ca cAuragiNi seNa saNNAhehi, subhaddApamuhANa ya devINa bAhiriyAe uvaTTANasAlAe pADiyakapADiyADa jattAbhimuhAi juttAi jANADa uvadyavehi, capa ca Nayari sabbhi 367 paruippehi' abhipekya hastiyana parikalpaya-pa hastirana majita kuru, 'haya-gaya raha pavarajoha kaliya ca cAuraM gigiM seNa saNNAhehi' haya - gaja-ratha-pragyopa- kalitA ca caturaGgiNIM senA mannAhaya-musajitA kuru, 'mubhApamuhANa ya devINa' subhadrApramukhAnAJca devAnAm 'pAhiriyA uvaDANasAlAe' bAhyAyAmupasthAnagAlAyAm, 'pADiyakkapADiyakAI ' pratyekapra yekAni - savAsA pRthak pRthak ' jattAmimuhATa' yAnAbhimugvAni - gamanArthamudyatAni, 'juttA' yuktAni - yojitanalA vardAni ' jANAi' yAnAni = dhArmikarathAna 'ubave hi ' upasthApaya= sajjIkRya samAnaya, 'capa ca NayariM sabhitaravAhiriya ' meva bho devANupiyA) ha devAnupriya ! zAna hA (AbhisekaM hatthirayaNa paDikappe hi ) tuma hastiratna ko sajjita karo, (haya-gaya-raha-pavarajoha- kaliya ca cAuragiNi seNa saNNAhehi sAtha meM ghoDA, hAthiyoM, rathoM eva uttama yodhAoM se yukta caturagigA senA ko bhI susajjita karanA, tathA ( subhaddApamuhANa ya devINa bAhiriyAe uvadvANasAlAe) subhadrApramukha deviyoM ke liye bhI nAhira upasthAnagAlA me ( pADiyakapADiyakkADa ) alaga 2 rUpa me ( jattAbhimuhAGa ) calana ma acche ( juttAi ) eva acche nailoM vAle (jANAi) dhArmika rathoM ko (udvavehi) sajjita karake le Ao / (capa ca NayariM sanbhi 4 - ( khippAmeva bho devANuppiyA ) he hevAnupriya | zIghra 4 ( Abhiseka hatyirayaNa paDikApehi ) tame yaha tiratnane santi / (haya-gaya-raha-pavarajoha - kaliya ca cAuragiNiM seNa saNNAhehi ) mAthamA ghoDA, hAthI, 2tho, tebhana uttama cASThAethI yukta catura giNI senAne paNa sujjita kare tathA (subhaddApamuhANa ya devINa bAhiriyAe aTThANasAlA ) subhadrAprabhuNa hevIyone bhATe pazu mADarI panthAnazAlAbhA ( pADiyakka - pADiyakAi) masaga masaga baLadavALA 35bhA (jattAbhimuhAi ) yAsavAbhA bhArA ( juttAi ) tebhana bhAga ( jANAi) dhArmiGa sthAne (vehi) santi purIne saI gAvo nayariM sabhitaravAhiriya) tha pAnagIne mahara tebhara mahArathI (Asitta- sitta (capa ca
Page #434
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - - - auSapAtikako mUlam-tae Na se kUNie rAyA bhabhasAraputte balavAuyaM Amatei, AmaMtitA evaM vayAsI-khippAmeva bho devANu TIkA-'tae Na se ityaadi| 'tagaNanata gaDa 'se RNi rAyA bhamamAraputte' ma kUgiko rAjA bhamasAgpuna 'lapAuya' nalavyAmRta se yayApAraparAyaNa-senApatimi yartha , 'Amate Amantrayati Auyati, 'AmaMtittA' Amantrya Ahaya, 'paca vayAsI'-yama vAdAt-'khippAmera bho devANuppiyA' kSiprameva bho devAnupriya ! 'Amiseka hatthirayaNa nidA kiyA / zramaga bhagavAna mahAvIra svAmI capAnagarI ka upanagaragrAma meM payAre hue haiM aura ve capAnagarA ke pUrNabhadra udyAna meM padhAranavAle hai-isa prakAra kA samAcAra kogika rAjA ko jana isa dezavAhaka ne sunAyA thA tara usa samaya rAjAne use pAritoSika rUpa ma 1 lAkha cAdI kI mudrAe~ dI thIM / paraMtu jaba usane yaha mAra dI ki pramu capAnagarA ke pUrNabhadra udyAna meM padhAra cuke hai tana isa bAta ko sunakara uha ayata harSakA Avega baDhA, aura isa Avega ke prabhAra se unhoMne use 12 // lAgya cAdI kI mudrAe~ dii|s0 39 // tae Na se kRNie rAyA' ityAdi / / (tae Na) isake anatara (bhabhasAraputte) bhabhasAra , arthAt zremika kA putra ( se kRNie rAyA) usa kRgika rAjA ne (lavAuya) apane balalyAmRta-senApati kA (Amateda) bulAyA, (AmatittA) bulAkara (eva vayAsI) isa prakAra kahA--(khippA (sarakAritA sammANittA) savAra tabha sanmAna zane bhae tane (paDivisa g) vidAya karyo zramaNa bhagavAna mahAvIra svAmI ca pAnagaranA upanagara grAmamA padhAyA che tathA teo ca pAnagarIne pUrNabhadra udyAnamA padhAravAnA che-e prakAranA samAcAra keNika rAjAne jyAre A saMdezavAhake sabhaLAvyA tyAre te samaye rAjAe tene pAritoSikarUpamAM ekalAkha 'ATha cAdInA sikakAe ApyA hatA paraMtu jyAre teNe A khabara ApI ke prabhu capa nagarInA pUrNabhadra udyAnamAM padhArI cukyA che tyAre A vAta sAMbhaLI temane atyaMta harSane Avega vaLyo ane AganA prabhAvathI temAM tene 12 lAkha cAdInI mahora ApI (TU -39), 'tae Na se kUNie rAyA' ityAdi ~~ - - - (tae Na) tyA2 57 (bhabhasAraputte) samasAra arthAt zreNuinA putra (me kaNie rAyA) teNi rAjaye (balagAuya) potAnA pasavyAdhuta-senA patine (Amatei) mAlAcyA, (AmatittA), mAtApAne . (eva kyAsI) mA prA
Page #435
--------------------------------------------------------------------------
________________ ___ poyUSaSiNo-TIkA ra 40 kUNisya palavyAptaM pratyAdeza 369 karehi ya kAravehi ya, karettA ya kAravettA ya eyamANattiya paJcappiNAhi. NijAhissAmi samaNaM bhagava mahAvIra abhivaMdiuM // sa 40 // lodaya' iti dazIya gaTa, gomayAdinA bhUmau yad lepana seTikAdinA kuDyAdipu ca yad dharalna tad 'lAulloiya tena mahitAm mumahinAm, 'gAsIsa-sarama-rattacaDhaNajAva-gadhavahibhUya karehi ya' gogArpa-marama-raktacandana-yApad-gadhavatibhUtA kuru-gogA = candanavizarSe sammaraktacandanana yAda garatibhUtA-samupacitagandhadravyarUpA kuru, 'kAravehi ya' kAraya ca, anyAnapi tathA kartuM preraya, 'pharettAya kAravettA ya' kRthA ca kArayiyA ca 'eyamANattiya pacappiNAhi tAmAjJA prayarpaya, AnApitA'thAna sampAdya mahya kathaya, 'NijAhissAmi samaNa bhagava mahAvI abhivadiu' niyAsyAmi nirgamiSyAmi zramaNa bhagata mahAvIgmabhinanditum // su 40 // aura bhAtoM ko khaDA se putagAo, (gosIsa-sarasa rattacadA jAva-gadhaTi-bhUya) gogIrSacadana vizepa, eva parasa raktacaDhana se samasta nagara ko sugadhita banavAo tAki vaha mugadhapuja jaisA mAhama paDana lge| (karehi ya kAravehi ya) yaha sara kAma svaya kage tathA dUmarA ko bhA isa taraha karana ke liye prerita kro| (karettA ya kAravettA ya) karake eva karavA karake(eyamANattiya paJcappiNAhi) isa mega AnA ko puna mujhe prayarpita karo-ApakI AjAnusAra sara kAma ho cuke hai isakI muye sarara ho ! (mijAhissAmi samaNa bhagava mahAvIra abhivadiu ) vAda meM me zramaNa bhagavAna mahAvIra kI vandanA ke liye nikalA // mu 40 // bhInane sI pAvo bhane nItAne mAthI ghoNAvA (gosIsa-sarasa-rattacadaNa jAra-dhavaTTi-bhUya) zazIrSa-yantana vizeSa tebhara 5225 24taya hanathA samasta nagarane sugadhita manAyA thA ta bhugadhu vIsAvA sAge (karehi ya kAravehi ca) mA madhu DAma tate / tayA mIlane pazu mevI te ' 421 / prerita 72, (karettA ya kAravettA ya) ne tamA 42vIna (eyamANattiya pancappiNAhi) mA bhArI mAsAne pAchI bhane pratyApita 32-241panI mAsAnu sAra madhu jAma 25 yUTayu menI bhane ma ho (NijnAhimsAmi samaNa bhagara mahAvIra abhivadiu) mA 9 zrama lagavAna mahAvIranI pahanA bhATe nAlIza (sU 40)
Page #436
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhopapatiko - - tarasAhiriyaM Asitta-sitta-sui-samma-ratthatarA-caNa-bIhiya macAimaca-kaliya NANAviha-rAga-ucchiya-jjhaya-paDAgA-ipaDAga-maDiyaM lAuloDayamahiyaM gosIsa-sarasa-rajacadaNa-jAva-gadhavaTTiya campA ca nagarI sAbhyAtAnAtAga, 'Asitta-sitta-mura-samadra-ratyatagavaNa-cIhiya' Asikta-mikta-guci-samRSTa-dhyAtarA-upaga-vAdhikAm-AsikkAniupatasitAni, siktAni bhUyasA jamna dhautAni ataeva zucIni-pavinAgi samaSTAnikacarApanayanena sazodhitAni rathyAtagaNi-gdhyAmadhyAni ApaNavIyayatha-hamAgA yasyA sA Amikta-sikta zuci-samRSTa rathyA'tarA''paga-vIthikA, tAm , 'macA imaca-kaliya' manA timaca gaThitAma maJcA mAlakA narzakajanopazAyogyA , atimacA manoparimaJcA , ta kalitA-yuktA tAm, 'NANAriha rAga unchiya-jjhaya paDAgA ipaDAga maDiya' nAnAvidha rAgo-chita ghaja-patAkA'tipatAkA-maNDitAm-nAnAvidharAgA vividhapaNA ye ucchitA pvajA , patAkA nipatAkA - patAkA - vajAprapaticelAJcalAni, patAkAmatikAntA atipatAkA patAkoparivattinya patAkA, tAbhirmaNDitAm-muzobhitAm-nAnAvidhavarNasamucchita rajapatAkA'tipatAkAbhirmaNDitAmityartha / 'lAu-loTaya mahiya' lAuloDayamahitAma--'lAutaravAhiriya ) capAnagarA ko bhAtara eva bAhira se (Asitta sitta mui samaThTha-ratyatarA vaNavIhiya) pahile thoDe se jala me chiDakarA kara pIche adhika jala se chiDakavAkara galiyoM ke eva bajAroM ke rastA ko sApha-sUpha karavAo aura jahA bhI kUDA-karkaTa par3A ho use jhaDa vAkara mApha karavAo, (macA-imaca-kaliya NANAviha-rAga-ucchiya-jjhaya-paDAgA upaDAga-maDiya) mArga me AjU-bAjU macA para maca jamavAkara lagavA do, tAki loga una para acchI taraha se baiTha ske| aneka raMgoM kI U~cI 2 dhvajAe~, patAkAe~ evaM atipatAkAe nagara bhara ma lagAo, (lAuloiyamahiya) jagaha 2 para gobara se jamIna ko lipacAo sai-sama-ratthatarAvaNa-dhIhiya) paDatA thA pAthInA chaTaparIne vadhAre pANI cha TAvIne galiyAnA temaja bajArenA rastAone sAphasUpha karAvo, ane jyAM paNa phUDa-karkaTa (carepUja) paDe hoya tene jhADu marAvI sApha karAvo macA-imaca-kaliya NANAviha-rAga-ucchiya-jjhaya-paDAgA-ipaDAga-maDiya) bhArgamA AjIbAjI maca upara ma ca goThavAvI de jethI loko temanA para sArI rIte besI zake aneka roganI ucI ucI dhajAo, patAkAo temaja ati patA nagarasaramA smaay| (lAulloiyamahiya ) on gA52 chAthI
Page #437
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUSaNio-TokA su 40 kUNikasya dhallyAta pratyAdeza karehi ya kAravehi ya, karetA ya kAravettA ya eyamANattiya paccappiNAhi, minAhissAmi samaNaM bhagava mahAvIra abhivaMdiu // sU. 40 // lodaya' iti dezIya zabda , gomayAdinA bhUmau yad lepana seTikAdinA kuDyAdiSu ca yada dhavalana tad 'lAulloiya' tena mahitAm-mumahinAm, 'gAsIsa sarasa rattacadaNajAva-gadhavaTibhUya karehi ya' gogIrSa-marasa-raktacandana yApad-ga dhavatibhUtA kuru-gogA - candanavizeSai sarasaraktacandanena yAvada gayAtibhUtA-samupacitagadhadravyarUpA kuru, 'kAravehi ya' kAraya ca, anyAnapi tathA kartuM preraya, 'karetAya kAravettA ya' kRtvA ca kArayiyA ca "eyamANattiya pacappiNAhi' etAmAjA pratyarpaya, AjApitA'rthAn sampAdya mahya kathaya, 'NijjAhissAmi samaNa bhagava mahAvIra abhivadiu' niryAsyAmi nirgamiSyAmi zramaNa bhagata mahAvIramabhivanditum // sU 40 // aura bhAtoM ko saDA se putabAo, (gosIsa sarasa rattacadama nAva gapaTTi-bhUya) gogIrSacandana rizepa, eva sarasa raktacadana se samasta nagara ko sugadhita banavAo tAki vaha mugadha puja jaisA mAlama paDana lge| (karehi ya kAravehi ya) yaha saba kAma svaya karo tathA dUsaroM ko bhI isa taraha karane ke liye prerita kro| (karettA ya kAravettA ya) karake eva karavA karake(eyamANattiya pacappiNAhi) isa merI AjJA ko puna mujhe pratyarpita karo-ApakI AjAnusAra sara kAma ho cuke hai isakI mujhe sabara to| (NijjAhissAmi samaNa bhagava mahAvIra abhivadiu) bAda me mai zramaNa bhagavAna mahAvIra kI vandanA ke liye nikalagA ||suu 40 // bhInane diipaav| manamItAne mAthI ghopaav| (gosIsa-sarasa-rattacadaNa jAva--gavavATri-bhUya) gozIpa-yanna vizeSa tabha04 sa24 24taya hunathI samasta nagarane sugadhita manAvo thI te bhugadhaY42vI rnasAge (karehi ya kAravehi ya) mA madhu ma nate 42 tathA bhIgane 5 vI zata ' 425 / prerita 2, (karettA ya kAravettA ya) zana tabha04 42zavIna (eyamANattiya paccappiNAhi) mA bhArI mAjJAna pAchI bhane pratyApita 31-mApanI mAsAnu sAra madhu bha 25 yUjyu cha anI bhane bhara ho (NijjAhissAmi samaNa bhagava mahAgIra abhivadiu) mAha hu zrama nAvAna mahAvIranI pahanA bhATe nIjIza (sU 40)
Page #438
--------------------------------------------------------------------------
________________ . -- - - 368 bhopapotizyo taravAhiriya Asitta-sitta-suDa-sammaTTaratyaMtarA-caNa-vIhiya macAimaca-kaliya NANAviha-rAga-ucchiya-jjhaya-paDAgA-ipaDAga-maDiya lAulloiyamahiyaM gosIsa-sarasa-rattacaMdaNa-jAva-gadhavaTTibhUya campA ca nagarI sAbhya taravAgam, 'Asitta-sitta-mura-samada-ratyatarAvaNa-vIhiyaM' Asikta-mikta-zuci-samRSTa-rabhyA tarA--''paga--vAdhikAma -AsiktAnipatamiktAni, siktAni bhUyamA jalena dhautAni ataNva zucIni panigagi samaSTAni kacarApanayanana sazodhitAni rathyAtarANi=ra yAma yAni ApaNavIyayatha-hAmAgA yamyA sA Amikta-sikta zuci-samRSTa rathyADa tarA''paga-vIthikA, tAm , 'macA-umaca kaliya' macA nimaJca karitAm macA mAlkA darzakajanopazanayogyA , animacA maJcoparimaJcA, tai kalitA-yuktA tAm, 'NANAviha rAga ucchiya-jjhaya paDAgA-upaDAga maDiya' nAnAvidha rAgo-skRita dhvaja--patAkA'tipatAkA-maNDitAm-nAnAvidharAgA nividhavaNA ye urichUtA dhvanA , patAkA nipatAkA - patAkA - dhvajAnAticelAJcalAni, patAkAmatikA tA atipatAkA =patAkoparivattiya patAkA, tAbhirmaNDitAm-suzobhitAm-nAnAvidhavarNasamucchitadhvajapatAkA'tipatAkAbhirmaNDitAmityartha / 'lAu-raloDaya mahiya' lAuloDayamahitAm-'lAu taravAhiriya ) cpaangr| ko bhAtara eva bAhira se (Asitta sitta sui samaTTha-ratyatarA vaNavIhiya) pahile thoDe se jala se chiDakavA kara pIThe adhika jala se chiDakamAkara galiyoM ke eva vajAroM ke rastA ko sApha-sUpha karavAo aura jahA bhI kUDA-karkaTa paDA ho use jhaDa vAkara sApha karanAo, (macA-imaca-kaliya NANAviha-rAga-ucchiya-jjhaya-paDAgA ipaDAga-maDiya) mArga ma AjU-bAjU macoM para maca jamavAkara lagavA do, tAki loga una para acchI taraha se baiTha sake / anaka ragoM kI U~cI 2 dhajAe~, patAkAe~ evaM anipatA kAe nagara bhara me lagAo, (lAulloiyamahiya) jagaha 2 para gonara se jamIna ko lipavAoM sai-samaTU-ratthatarAvaNa-cIhiya) paDelA thoDA0 pAAno cha 1 4Ine pachI vadhAre pANuM cha TAvIne galiyenA temaja bajArenA rastAone sAphasUpha karAve, ane jyAM paNa phaDA-tuka Ta (kacaro pUje) paDI hoya tene jhADu marAvI sApha karAve macA-imaca-kaliya gANAviha-rAga-ucchiya-jjhaya-paDAgA-ipaDAga-maDiya) bhAbhA AjabAjI maca upara ma ca goThavAvI do jethI loko temanA para sArI rIte besI zake aneka rogonI ucI ucI dhajAo, patAkAo temaja ati patAsIya nagaramaramA samAyA (lAulloiyamayi ) // sA52 chAtuthI
Page #439
--------------------------------------------------------------------------
________________ ___ pAyapaSiNI TIkA ra 41 yalavyApRtasya hastivyApRta pratyAdeza 371 khippAmeva bho devaannuppiyaa| kUNiyassa rapaNo bhabhasAraputtassa Abhiseka hatthirayaNa paDikappehi, haya-gaya-raha-pavarajoha-kaliyaM cAuraMgiNi seNaM saNNAhehi, sapaNAhettA eyamANattiyaM paJcappiNAhi // sU0 41 // AmateDa' hastitryApRtamAmantrayati-mahAmAtramAhayati, 'AmaMtettA' Amantrya-Aya 'evaM vayAsI' evamavAdIn-'khippAmeva bho devANuppiyA! kUNiyassa raNo bhaMbhasAraputtassa Abhiseka hatthirayaNa paDikappehi kSiprameva bho devAnupriya kRNikasya gano bhambhasAraputrasya Abhipekya hastirana parikalpaya, Abhipekya hastigna prAptAbhipeka, muraya hastiratna parita paya-musajita kura, 'Daya-gaya-raha-pavarajoha-kaliya' haya-jaratha-pravarayodha-kalitAm , ' cAuraMgiNiM seNa' caturaGgiNI senAm, 'saNNAhehi' * nAhaya-sannaddhA kura, 'eyamANattiya paJcappiNAhi' etAmAjatikA pratyarpaya-imA mIyAmAnA sampAdya mahya nivedaya-ittha rAnA''jamo valavyApRto hastivyApRta mAjApayAmAsa / / mU0 11 // (paDimuNittA hasthivAuya AmaMteDa) rAjA kA Adeza pramANa kara usane turata hI hAthiyA ke adhikAra ko bulAyA, (AmaMtettA) culAkara (eva) isa prakAra (vayAsI) vaha bolA-(vippAmeva bho devANuppiyA) ha devAnupriya ! tuma zIghra hI (kUNiyassa raNNo bhabhasAraputtassa Abhisekka hatthirayaNa paDikappehi ) bhabhasAra arthAt zreNika rAjA ke putra kUgika rAjA ke pAhastA ko susajjita kro| (haya-gaya-raha-pavarajoha kaliya cAuragiNi seNa saNNAhehi ) sAtha me hya--azva, gaja-anyahAthI, ratha, pravarabhaTa inase yukta mAhezanI pI2 31 sIdhI (paDisuNittA hathivAuya Amatei) 20nA mAhe zana prabhAra 4 teNe taratasAthIbhAnA mAghAna mAsAvya (AmatettA) mohAvIne (eca) mA 43 (vayAmI) taNe -(khippAmeva bho devANupiyA) pAnupriya / tame turata 4 ( kRNiyassa raNNo bhabhasAraputtarasa Abhisekka hatthirayaNa paDikApehi ) samasAra arthAt zrepiDa zatanA putra zi: zatanA pastine taiyAra 72 / (haya-gaya-raha-pavarajoha-kaliya cAuragiNi seNa saNNA hehi ) sAthai sAthe,ya ghAsa, -mIla hAthI, 2tha, pra12maTa methI yuta yatura nidhI manAne 5 teyA2 42 (saNNAhettA) sanna 4rIne (eyamANattiya
Page #440
--------------------------------------------------------------------------
________________ 370 aupatisare - - . mUlam-taeM NaM se balavAue' kUNieNaM raNNA evaM vutte samANe hetu -'jAva - hiyae karayalapariggahiyaM sirasAvataM mathae ajaliM kaTu eva sAmitti ANAe viNaeNa vayaNa paDisuNei, paDisuNittA hathiyAuyaM AmaMtei, AmatettA eva vayAsI TIkA-'tae NaM ityAdi / 'tae Na se balavAue' tata gala ma ballyAta - senApati 'kUNieNaM raNNA evaM butte samANe' gina rAjA evamukta san , 'druddha jAva-hiyae' haSTatuSTayAvadRdaya 'karayalaparigaDiya' pharatalparigRhIta- baddhakaratalyugalam, 'sirasAvata' ziraAvarta 'matyae anali kaTu / mastaka analiM vA evaM -sAmitti ANAe viNaeNa ayaNa paDimuNei, eva svAmin / iti AjAyA vinayena vacana pratizRNoti eva svAmin / yadyathAjJApayati devastattathaiva rUpAdayAmiiyukavA AjAyA vacana sapinaya pratizRNoti-svIkaroti, pratizruya-racItya -isthivAuya 'tae Na se valabAue' ityaadi| - - - - - (tae Na) isake bAdA (se balavAue) vaha senApati (raNNA ekvutte samANe) rAjA ke dvArA isa prakAra se AjJApita hotA huA (hadra-ta-jAva-hiyae karayala-pari gahiya sirasAvatta matthae ajaliM kaTTa eva sAmitti ANAe viNaeNa vayaNa paDi muNei) vizeSa harSita eva matuSTa huA, yAvat anta karaNa me praphullita ho gyaa| donoM hAthoM ko joDakara mastakapara analirUpa me uhe sthApita karate hue phira vaha isa prakAra golA ki he svAmin / Apane jisa prakAra kA Adeza pradAna kiyA hai vaha mai usI prakAra se -pAdita kregaa| isa rAti se vinayapUrvaka usane rAjA ke Adeza ko svIkAra kara liyaa| - 'tae Na se balagAue' tyA ty (tae Na) yA2 pa (se balagAue) te senApati (raNNA eva vutte samANe) zatanA dvArA mAre jJApita yatA (hRdu-tudva-jAva-hiyae karayala-pariggahiya -sirasAvatta matthae ajaliM kaTu eva' sAmitti ANAe viNaeNa vayaNa paDisuNei) vizeSa harSita temaja saMtuSTa thaye, yAvat ata karaNamAM praphullila thaI-gayA baMne hAtha joDIne masta upara a jalirUpe temane sthApita karI pachI te A prakAre che ke he " mana ne Ape je prakArano Adeza pradAna karyo che te he tevI ja rIte saMpAdita karIza A rIte vinayapUrvaka teNe rAjAnA
Page #441
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSaSiNI-TIkA sa 42 dastyAdisajanama havva-parivatthiya musajja dhammiya-sapaNaha-baha-kavaDaya-utpIliya-kaccha-caccha-veya-baDa-galavara-bhUpaNa-virAyata ahiyateya-jutta salaliya-vara-kaNNapUra-virAiya palaMba-ocUla-mahuyaraNevatya-daba-parivasthiya ' upa-nepa ya-zItra-pagpitritama-ujvalanapa yena-nirmalaveparacanayA zAtra, pagvitrita-AcchAdinam, alatamiyartha jataNva 'musana' kRtasannAham, 'pammiya-saNNaddha-baddha-kavaDaya-uppIliya-yA-vaccha-geveyapaddha-galavara-bhUmaNa-virAyata' dhArmika manaddha-paddha-vaciko-pATita-kala-vato veya-bad-galvara-bhUpaNa-migajamAnam , dhArmika sannada-sanAkRta baddha yat kvaca sannAhavizeSa , tadasyAstIti-dhArmikasanadrabaddhakAcikam , upIDitA AkRpya baddhA, kakSAbandhana raju , vakSamiyama sthale yamya tat tathA, aveyaka provAbhUSaNa vaddha gale kaNThe yasya tat tathA, barabhUSaNai = anyairgajasya zreSThAbharaNavirAjamAnam 'ahiyateyajutta' adhikatejoyuktam=paramatejasvi, 'salaliya-varakaNNapUra-virAiya' salalita-varakarNapUrayoM ke zRgAra karane pAle (suNiuNehiM) nipuNa vyaktiyA se (ujjala Nevastha-havva-parivatthiya) hAthIkA zRgAra karavAyA, isameM sarvaprathama una kuzala purupA ne use nirmala bhUSaNoM kI racanA se alakRta kiyA / (sasaja) usa para acchI taraha se jhUleM vagairaha sjaayiiN| (dhammiya saNNaddha-baddha-kavaiya-uppIliya kaccha vaccha geveya-vaddha-galavara-bhUpaNavirAyata) dhArmika usara ke samaya jaisA hAthI kA gagAra hotA hai ThIka vaimA hI gagAra isakA kiyA gayA / peTa yA AtI para isake majabUta karaca ksakara nAdhA gayA / gale me isake AbhUSaNa pahinAe gaye / aura isake aga-upAgoM me suTara 2 usake yogya AbhUga dvArA vividha prazathI hAthImAnA mA2 pApA (suNiuNehiM ) nipuNa vyaritA dvArA ( ujnala Nevattha havya parivatyiya ) hAthInA 22 zavyA, temAM savathI prathama te kuzaLa purUe tene sundara ala kAganI racanAthI masa 1 ryA, (susajja) tenA GP bhArI te pagere santapI (dhammiya saNNaddha-na-kavaiya-upapIliya-kcha-bancha-geveya-baddha-galvara - bhUpaNa - cirAyata) dhArmika utsavanA khamaye je hAthIne zaNagAra hoya che te ja barAbara zaNagAra tene karyo peTa athavA chAtI upara majabUta kavaca kamIne tene bAmbu gaLAmAM tene AbhUSaNe paherAvavAmAM AvyA tenA bIjA ago tathA pAgAbhA su2 su42 te2 yojya AbhUSAge paDerAvyA (ahiya
Page #442
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 372 oSapAtikasUtre / ' mRlam-tae Na se hathivAue valavAuyasta eyamaTTa socA ANAe viNaNNaM vayaNa paDisuNeDa, paDisuNittA cheyAyariya-upaesa-maDa-kappaNA-vikappehi suNiuNehi ujjala-Nevattha TIza-lae Na se yaati| 'tapaNa' tata =alavyApRtAjAna tara khala ' se hasthipAue' ma hastivyApUta --mahAmAna , 'lapAuyassa eyamaha socA' balanyApUtasya patamartha susajjitagajA''nayanAtirUpa vacana zruvA, 'ANAe viNaeNa vayaNa paDimuNeDa' AjAyA vinayena vacana pratizagoti-vinayapUrvamAjAvacana-senApati nidezamagIkaroti, 'paDisuNittA' pratizru ya ' cheyAyariya-uvaesa-maDa-kappaNAvikappehi kA''cAryo-padeza-mati-kalpanA-vikalpai chekAcAryasya-paTutarazilpazikSaka zyopadezAjjAtA yA mati -budvi tayA yA kalpanA-majanA-hastinA zRGgArasamAracanA, tA vividhaprakAreNa kampayati ye te tathA te suzikSakopadezala pavuddhayA viziSTa zilpakalpanAkArakairityartha , ataNA 'muNiuNehiM ' sunipuNe -gajAdizRGgAraracanAkugale 'ujjalacaturagiNA senA ko bhA susajita karo / (saNNAhettA) sannadra karake (eyamANattiya paJcappiNAhi) bAda ma Tasa merA AnA ke yathAvat pAlana karane kI meM pIche gvanara do ||suu 41 // tae Na se hatyiAue' ityAdi / (nae Na) senApati ke Adeza dene ke bAda (se hathivAue) vaha hAthiyoM kA adhikArI (balavAjyamsa) senApati ke (eyama) isa bAtako (socA) sunakara (AgAe vayaNa) AjA ke vacana ko (viNaeNa) vinayapUrvaka (paDimuNei) svIkAra kiyaa| (paGisuNittA) svIkAra kara usane (cheyAyariya-uvaesa mai kappaNA vikappehi) chekAcAryaviziSTanipuNazilpazikSA ke upadeza se udbhuta vuddhi dvArA vividha prakArakA racanA se hAthipancappiNAhi) 57 mA bhArI mAjJAne yathAvat pAjI tanI bhane pAchI bhAra mApa (41) 'tae Na se hathivAue' tyAdi (tae Na) senApatile mAherA vAdhA pachI (se hasthivAjapa) te thA sAnA adhikArI (balvAuyassa) menAtinI (NyamaTTa) se pAtana (socA) sAmajIna (ANAe vayaNa) mAnanA kyanane (viNaeNa) vinayapUpa 4 (paDimuNei) svIra yA. (paDisaNittA) svIDA2 4zana taya (cheyAyariya-uvaesa-mai-kApaNA vika i kAcArya viziSTa nipuNa zilpa zikSakanA upadezathI uddabhavelI buddhi
Page #443
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayaSiNI-TIkA sU 42 dastyAdisajanama havva-parivatthiya musaja dhammiya-saNNaddha-baha-kavaDaya-uppIliya-kaccha-caccha-veya-baddha-galavara-bhUpaNa-virAyata ahiyateya-jutaM salaliya-vara-kapaNapUra-virAiya palaMba-ocUla-mahuyaraNevatya-haba-parivatthiya / upara-napa ya-yAtra-parivatrinam-ujvalanapa yena=nirmalaveparacanayA gAna, parivatrita-AnThAntim, alakRtamiyarya atara 'musana' tamannAm, 'pammiya-saNNaddha-baddha-kavaDaya-uppIliya-cA-baccha-geveyabaddha-galavara-bhUmaNa-virAyata' dhArmika-mannaddha-pada-ciko pIDita-phala-bano-- praiveya-baddha-galavara-bhUpaNa-virAjamAnam , dharmika manadra-sanAkta naddha yat svaca-sannAhavizeSa , tadasyAstAti-dhArmikasanaddhanaddhakavacikam , upITitA=AkRpya baddhA, kI dhana raju, vakSasima sthale yamya tat tathA, aveyaka propAbhUpaNa, baddha gale kaNThe yasya tat tathA, varamapaNe = anyairgajasya zreSThAbharaNairvirAjamAnam 'ahiyateyajutta' adhikatejoyuktam-pagmatejasvi, 'salaliya-carakaNNapUra-virAiya' salalita-varakarNapUrayo ke zRgAra karane vAle (muNiuNehi~) nipuNa vyaktiyA se (ujjala Nevattha-havva paripatthiya) hAthIkA zagAra karavAyA, usame sarvaprathama una kuzala puruSoM ne use nirmala bhUpaNoM kI racanA se alakRta kiyA / (susajja) usa para acchI taraha se jhUleM vagairaha sjaayiiN| (dhammiya saNNaddha-paddha-kavadaya uppIliya-kancha-vaccha geveya-vaddha-galavara-bhUSaNavirAyata) dhArmika utsava ke samaya jaisA hAthI kA zRgAra hotA he ThIka vaimA hI zRgAra isakA kiyA gayA / peTa yA chAtA para isake majabUta karaca kasakara pAdhA gayA / gale ma isake AbhUpaNa pahinAe gaye / aura isake aga--upAgA me sudara 2 usaka yogya AbhUga dvArA vividha mArathI hAthIgAnA gAra 42vAvANA (suNiuNehiM ) niza pati dAsa ( ujjala Nevattha havya parivatthiya ) sAthInA // 2 42vyA , temAM sarvathI prathama te kuzaLa purUe tene sundara alakAnI racanAthI mana 1 so, (susajja) tanA G. bhArI jIta mere sAtavI (dhammiya saNNaddha-na-kavaiya-utpIliya-kaccha vancha-goveya-bada-galvara - bhUpaNa - cirAyata) dhArmika utsavanA jama je hAthIne zaNagAra hoya che te ja barAbara zaNagAra tene karyo piTa athavA chAtI upa majabUta kavaca kamIne tene bAmbu gaLAmAM tene AbhUSaNe paherAvavAmAM AvyA tenA bIjA aga tathA pAgamA sura su42 tene yojya yaabhuupaann| praa0|| (ahiya
Page #444
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - 374 aurapatiko kayadhayAraM citta-paritthoma-pacchaya paharaNA-varaNa-bhariya-juddhavirAjitam-salaltiI lAliyayukto yo varavarNapUrI-prazastakarNAmaraNe tAbhyA virAjitama , 'palaba-ocUla-mahuyara - kayadhayAra pralambA'pracUlamadhukararatA'dhakAram - pralamyAni avacUlAni=gajapRSTotdha pralambizRGgAravastrAgarUpAgi yasya tattathA, tathA' madhukarairmadajalA lubdhai kRta adhakAro yatra tattathA, tata anayo pharmadhAgya , tata, 'citta-pariSyapacchaya' citra-pariccheka-pradhyadama-citro-vicitra pariccheko raghu prauda -ASchA. vastravizeSo yasya tattathA tat , 'paharaNA-varaNa bhariya juddha-saja aharaNA-varaNa-bhatayuddha sannam-praharaNAvaraNairAyudhakavacaitasambhRtam, ata eva yuddhasana yuddhAya samudyatam, 'sacchasa' pahirA diye gaye / (ahiyateyajutta) isase svAbhAvikarUpa se teja mapanna vaha gajarAja dekhane meM aura adhika tejasvI dIkhane lgaa| (salaliya vara-kaNNapUra-virAdhya) isake kAna meM jo AbhUpaNa-karNapUra pahirAne me Aye the ve calate samaya idhara udhara jaba hilata the taba unake dvArA yaha gajarAja baDA hA suhAvanA lagatA thaa| (palba ocala mahuyarakayadhayAra) isa para jo jhUla DAlI gaI thA vaha -pITa se nIce taka laTaka rahI thii| isake kapola sthala se jo madajala jhara rahA thA aura usakI sugadhi se jo bhramarasamUha umake AsapAsa maDarA rahA thA vaha aisA mAlUma hotA thA ki mAno isakA zaraNa meM adhakAra hI AyA hai / (citta-parityoma-pacchaya) isakI pITha para jhUla ke Upara jo choTA sA A cchAdakavastra TAlA gayA thA vaha sundara velabUTiyoM se yukta thaa.| (paharaNA-varaNa-bhariyajuddha-saja) praharaga-gala aura AvaraNa-kavaca se susajita yaha hAthI aisA mAima paDatA thA ki mAno yaha yuddha ke liye hI sajAyA gayA hai| (sacchatta) yaha utrasahita thA / teyajutta) mAthI bAlAvi tethI sapanna garA04 padhAre tejasvI demAta to (salaliya vara-kRSNapUra-virAiya) tenA nibhA ne maabhuusskaNa pUra paherAvavAmAM AvyA hatA te cAlatI vakhate jyAre Amatema hAlatA DatA tyAre tenAthI 2mA bhara paDU zolAyamAna sAgata to (paraba ocUla-mahuyara-kayadhayAra) tenA 522 jUya sabhI tI tapAithAnIya sudhI laTakI rahI hatI tenA ga DarathalathI je madajala jharI rahyuM hatuM tathA tenI saga dhathI je bhamarAone samRha tenI AsapAsa pharate raheto hato tethI sabha tu tu Form tenA zaramA ma 54124 mAthyoche (cittapariccheya pacchaya) tenI pITha para jhUda 6522 nAnu hA nAyu tu sahara samRTiyAthI yukta hetu (paharaNA gharaNa bhariya juddha sajja )24zastra ane AvaraNa-kavacathI susajjita A hAthI e lAgatuM hatuM ke
Page #445
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpavapiNI TokA sa 42 vastyAdisajanam 375 sajja sacchatta sajjhaya saghaTa sapaDAga pacAmelaya-parimaDiyAbhirAmaM osAriya-jamala-juyala-ghaTa vijupiNaddha va kAlameha uppAiyapabvaya va caMkamata matta gulagulata maNa-pavaNa-jaDaNa-vega mantram-chatrayuktam , 'sajjhaya' sadhvajam-dhvajayuktam 'sapaTa' saghaNTam-ghaNTAbhUpitobhayapArzvam, 'pacAmelaya-parimaDiyA-bhirAma' paJcAmelaka-parimaNDitA'bhirAmampaJcabhirAmelakai =paJcavarNAbhi puSpamAlAmi parimaNDitam-ataeva abhirAma-mundara yattathA tat, 'osAriya-jamala-juyala- paTa' asArita-yamala-yugala-ghaNTam-avasAritam= adho'valambita yamala-mama yugala-dvika ghaNTayoryatra tat tathA tata, 'vijjupiNaddhaM vidyupinadram-vidyudviyotina 'kAlameha va kAlameghamina-gajasya kRSNavarNavAta uccatayA ca meghopamA, 'uppAiya-pacaya va' aupAtikaparvatamiva-asmAnnRtanasamudbhUtaparvatamiva, 'cakamata' cakramyamANam-atigayena kAmyata-svAbhAvikaparvato hi na cakramyate iti bhAra ! 'gulagulta' dhvanat-mahAmaghavana dhvani kurvat-vyaya , ' maNa-pavaNa-jaTaNa-vega' (samjhaya) ghajAsahita thA (saraTa) ghaTAoM se isake ubhayapArzva yukta the| (pacAmelayaparimaDiyA-bhirAma) pAcavarNa ke puSpamAlA pahanAna ka kAraNa yaha ayanta munTara lagatA yA / (osAriya-jamala-juyala-ghaTa) nAce taka eka hI sAtha laTakate hue do ghaTA se yaha gobhita thA / (vijjupiNaddha) isa para jo bhI Abhagga sajAye gaye ye ve bijalA ke samAna camakate the, ata yaha gajarAja (kAlameha va) kRSNavarNa hona se kAlA megha ke jasA jAta hotA thA / (cakamata uppAiyapavyaya ba) calate samaya yaha aupAtika parvata ke samAna dikhAyI detA thA / (gulagulataM) jaba yaha ciMghATatA thA to aisA pratIta hotA nAe the yuddha bhATe sannamA cha (sacchatta) ye chatrasahita to (sajjhaya) patasahita Do (saghaTa) dhAma manne mAnnu taratI tI (pacAmelaya-parimaDiyA-bhirAma) pAya varNanI puSpamAlA paDezapAthI me suha2 sAgato to (osAriya-jamala-juyala-ghaTa) nIce sudhI se4 sAthai saratA me ghaTAsAthI ta zAmata to (vijjupiNadva) tenA 52 0 7 mAmara sajAelA hatA te vIjaLInA jevA camakatA hatA AthI A gajarAja (kAlameha va) kRSNapaNa pAthI 48 meghanA to to (cakamata uppA iyapavyaya. va) yAlatI mate se mautpAti tanAva mAtA DatA (gulagulata) yAre te rAto to , tyA sama pratIta yatu tu 3 nd
Page #446
--------------------------------------------------------------------------
________________ 376 auSapAtikavane bhIma sagAmiyAojja Abhisekka hatthirayaNa paDikappeDa, paDikappittA haya - gaya-raha - pavarajoha-kaliyaM cAuraMgiNI seNa saNNAhei. jeNeva balavAue teNepa uvAgacchai, uvAgacchittA eyamANattiyaM paJcappiNaDa // sU0 42 / / mana pavanajayivega-gayA mana papanAdhikavegayukta, 'bhIma' bhayaGkaram , ' sagAmiyAojaM' sAnAmikA''yojyam griAma eva sAmAmika tasmin Ayo yam=AyojanIya-grAma yogyami yartha , Abhiseva hatyirayaNa' Abhipekya hastiratnam - abhiSekAha hastizreSThama , 'paDikappaDa' parikalpayati, 'paDikappittA' parisnya, 'haya-gaya-rahapavarajora-kaliya' haya-gaja-ratha-pravarayodha-kalitA-hayairgajai rathe pravarayodhai mahArathimi ryuktAm, 'cAuragiNiM seNa' caturagiNI senAm caturagavatI senAm, 'saNNAheDa' sanA hayati, 'jeNeva valavAue / yatra pallyApta --senApati , 'teNeva uvAgacchaDa' tatraivopAgacchati, ' uvAgacchittA' upAgaya, 'eyamAgattiya, etAmAmikAm-senA paterAjJAm 'paJcappiNai' pra yarpayati-tIyAmAjJA sampAya pazcAnivedayati, bhavadAjJAnusAreNa sarva sapAditamasmAbhiriti // 42 // hastizreSTama, 'pamisegha hatyisyAmika tasmin / ki mAno mahAmedhakI garjanA ho rahA hai / (maNa-pavaNa-jaiNa-vega) isakI gati mana aura parana ke vega ko jItane vAlA thA, (bhIma) desane me yaha raDA bhayakara jaisA lagatA thaa| (sagAmiyAojja) isa ke Upara jitanA bhI sAmagriyA ragbana ma Ai thIM ve saba sagrAma ke yogya thA / (Abhiseka hatthirayaNa) isa prakAra isa paTahasti ko (paDikappei) una nipuNa matiyAle puruSoM se sajavAyA, (paDikappittA) majavAne ke bAda phira usa hAthI ke adhikArI ne una nipuNa puruSo se (haya-gaya-raha-pavarajoha-kaliya cAuragiNi mahAbhadhanI gaInA thAya cha (maNa-pavaNa-jaiNa-vega) tanI gati bhana / tathA / pavananA gane te mevI tI (bhIma) nepAmA se maI saya2 vo sAgato to (sagAmiyAoja) tenA 52 bIye sAmagrImA 21pAmA "sAvI tI te AdhI sAmane yogya tI (Abhisekka hatthirayaNa) / prakAre se pastine (paDikappei) te nipurNa bhuddhivAsA puSoye sabaye! to (paDikappittA) taiyAra ne lIdhA pachI ta hAthInA sAhArI va pApovA (haya-gaya raha-pavara-johakaliya cAuragiNi seNa saNNAhecha) ghADI,
Page #447
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUSadhaSiNI-TIkA sU 43 valavyApRtasya yAnazAlika pratyAdeza 377 mUlam-tae Na se valavAue jANasAliya sadAvei, sadAvittA eva vayAsI-khippAmeva bho devaannuppiyaa| subhaddApamuhANa devINaM vAhiriyAe ubaTTANasAlAe pADiyakapADiyakADa TIkA-'tae NaM se' ityAdi / 'tae Na se calavAue' tata sala sa balayApUta -tadanantaram-caturanigAsenAsajIkaraNAna tara sa senApati 'jANasAliya' yAnagAlika yAnAdhikRtam, 'sadAvei' ganyati Ahvayati, 'sadAvittA eva vayAsI' gaDayi vA yamanAdAt 'khippAmeva bho devANupiyA kSiprameva bho devAnupriya! 'subhadApamuhANa devINa ' subhadrApramugvAnA-subhadrAdAnA devInA 'vAhiriyAe uvaTThANaseNa saNNA) ghoDA, hAthI, ratha eva subhaToM se yukta caturagiNI senA sajavAyI, sajavA kara (jeNeva palavAue) jahA~ para senApati the (tegera uvAgacchada) vahA~ para gayA, (uvAganchittA) pahu~cakara (eyamANattiya paJcappiNaDa) usane nivedana kiyA ki Apane jo AnA pradAna kA thI vaha sara maina ApakI AnAnusAra ThAka kara liyA hai | sU042 // 'tae Na se palAue' ityAdi / (tae NaM) caturagiNI senA jana sajI jA cuko tara (se glavAue) usa senApatine (jAgasAliya) yAnazAlA ke adhikArI ko (sadAvei) bulAyA, (sadAvittA) bulAkara (eva vayAsI) isa prakAra kahA-(khippAmeva bhI devANuppiyA) he devAnupriya / tuma zIta hI (subhadApamuhANa davINa) subhadrA Adi deviyoM ke liye (vAhiriyAe uvaTThANasAlAe) bAhira kI upasthAnazAlA ma (pADiyakapADiyakAi) eka eka rAnI hAthI, ratha temaja subhaTothI yukta caturagiNI senA taiyAra karAvI taiyAra karAvIne (jeNera balayAue) kyA senApati tA (teNeva upAgaccha)tyA gayA, (gacchittA) tara tyA pahAyAna (eyamANattiya pacappiNai) nivahana uyu mAghere mAjhA ApI hatI te badhu me ApanI AjJA pramANe ThIka karI lIdhu che (sU0 42) tae Na se valavAue' tyAdi (tae Na) yatura girI senA nyAre tayAra tha yuDI tyAre (se balavAue) te senApati (jANasAliya) yAnAsAnA madhilArIne (sahAvei) sAvyA, (sadAvittA) mosAdAna (eva vayAsI) mA aAdhu-(khipAmeva bho devANupiyA) he devAnupriya / tame hI (subhaddApamuhANa devINa) subhadrA hi vAyA bhATa ( bAhiriyAe upahANasAlAe) yAnI pAnasAmA (pADiyakka
Page #448
--------------------------------------------------------------------------
________________ 278 oparNativamatre jattAbhimuhAI juttAi jANArDa uvavehi, uvaTavittA eyarmaNattiyaM paJcappiNAhi // sU0 43 // mUlam-tae NaM se jANamAlie balavAuyassa eyamaha sAlAe' bAhAyAmupasthAnazAlAyAm , 'pADiyayapADiyakAu' prayeka prayekam pratyekA'rtham , 'jattAbhimuhAra' yAnAbhimusAni-bhagavadarzanArthagamanAnukulAni 'juttAI' yuktAni 'jANA3' yAnAni 'upavehi' upasthApaya-sajIkRtya samAnaya, 'ubaDhavittA' upasthApya 'eyamANattiya paJcappiNAhi' etAmAjamikA pratyarpaya-maTIyAmAnA pazcAt samarpaya-sarve sampAditam iti brUhi // mU0 43 // TIkA--'tae Na se' ityaadi| tata grala sa 'jANasAlie calavAuyassa eyamaha' yA gAliko balavyAta syaitamartham yAnasajIkaraNA''nayanarUpa nirdeza zrutvA, AjAyA vinayena vacana 'paDisuNeDa' ke baiThane yogya alaga 2 rUpa ma (jattAmimuhADa) yAnA ke lAyaka-bhagavAna ke darzana karane ke liye jisame baiThakara jAyA jAtA hai aise (juttAi) eva ache 2 beloM se yukta (jANADa) rathAdika vAhanoM ko (ubaTThave hi) upasthita karo, (uvaTThavittA) upasthita karake (eyamANattiya paJcappiNehi) isa merI AjJA ko yathAvat pAlana karane kI khabara pIche mujhe bahuta jandA bhejo // sU0 43 // 'tae Na se jANasAlie' ityAdi / (tae Na) senApati ke Adeza dene ke bAda (se jANasAlie) usa yAnazAlA ke adhikArI ne (palavAuyassa) senApati ke (eyama) yAna ko sajita karake lAnekI pADiyakkAi) me 25 rANIne makA yojya maha ma 35mA (jattA bhimuhAi) yAtrAne sAya: mAnanA zana 425 // mATe mA mesIna vAya mevA, (juttAi) tebha4 sA21 sA21 mAthI yukta (jANAi) 22 mA pAinAne (uvavehi) 12 / (ubavittA) DA42 rIne (eyamANattiya pracappiNahi) 23 // bhArI mAjJAnu pAsAna 42pAnI 52 pachI bhane I sI bhosa (sU0 43) " tANa se jANasAlie " chatyAdi (tae ga) senApatinA mAdeza vadhA pachI (se jANasAlie) yAnazAsAnA adhikArI (palyAuyarasa) senApatinI (eyamaTTha) yAnane taiyAra rIne sAva
Page #449
--------------------------------------------------------------------------
________________ poSayaSiNo-TIkA sa Ta yAnazAliyasya pala vyApRnA''dezasapAdanam 371 ANAe viNaeNa vayaNa paDisuNeDa, paDisuNittA jeNeva jANasAlA teNeva uvAgacchaDa, uvAgacchittA jANAi paJcuvekkheDa, paJcuvekhittA jANADa saMpamajeDa,sapamajittA jANAi savaTTeDa,savadvittA jANADaNINeDa, NINitA jANANa se pavINeDa, pavINitAjANADa pratizRNoti svIkaroti, pratizruya AjJAvacana myAtya yauva yAnagAlA tatraivopAgacchati, upAgatya 'jANAi paccuverakheTa' yAnAni prayupekSate samyaka pa-yati, pratyupekSya dRSTvA 'jANAra sapamajjeTa' yAnAni sampramArjayati-nigatarajAsi uste, mampramArya, 'jANAra saba?' yAnAni martayati-sphasmin myAne sthApayati, 'saMvahitAvartya 'jANAI NINe' yAnAni nayati-gAlAto vahi pharoti, nAvA 'jANANa' yAnAnA 'dase' dUpyANi-AcchAdanavastrANi 'pavINeda' pravinayati apasArayati, pravinAya-apasArya, AnAko sunakara (ANAe viNaeNa vayaNa) usa AjJApacana ko ninayapUrvaka (paDisuNe') svIkAra kiyA, (paDimuNittA) svAkAra karake phira vaha (jeNeva jANasAlA) jahA yAnagAlA yA (teNeva uvAgacchada) vahA~ pahu~cA, (uvAgacchittA) pahu~cakara (jANAra pAcukkheTa) usane vahA pahile ratha Adi yAnA ko acchI taraha se desA / (paccuvekkhittA) desakara (jANAi sapamajeTa) usane use acchI taraha jhADa-jhuDa kara sApha kiyaa| (sapamajitA jANAI sabaTTei) sApha karane ke bAda usane phira jitane cAhiye the utane yAna eka jagaha ekatrita kiye / (savahitA) dakaha karane ke bAda (jANAda NINe.) vahA se usane una saba ko bAhira nikaalaa| (NINittA) pAhira pAnI mA sAlajIna ( ANAe viNaeNa ghayaNa) te mAjJApayananI vinayapUrva (paDisuNei ) vIra yo (paDisaNittA) svI42 gane pachI te (jeNeva jANasArA) yA yAnAlA tI (teNeca uvAganchai) tyA pAya! (yAga pittA) pahAyAne ( jANAi pacaveskhai) to tyA paDasA 22 2 // yAnAne mAga gate nayA ( pancuveksittA ) ledhana (jANAi sapamajjei) ta taNa mA zata pAnI-lUDI bhAI uryA ( sapamajjitA jANAi sabaTTei) 0 0 lIdhA pachI teNe jeTalA joItA hatA teTalA yAna (vAhana) eka jagAe me0 yA (savaTTitA) 25.1 za sIdhA pachI (jANAi NoNei) tyAthI tethe ye dhAne mA2 dayA (NINittA) gaDA2 DoTIna (jANANa dUse
Page #450
--------------------------------------------------------------------------
________________ 278 - opapAtikamare jattAbhimuhAI juttAi jANAI uvavehi, uvadRvittA eyamaNattiyaM paJcappiNAhi // sU0 43 // mUlam-tae NaM se jANasAlie balavAuyassa eyama sAlAe' batAyAmupasthAnazAlAyAm, 'pADiyayapADiyADa' prayeka prayekam-pratyekA'rtham , 'jattAbhimuhAda' yAtrAbhimusAni-bhagavadarzanArthagamanAnukUlgani 'juttAI' yuktAni 'jANAI' yAnAni 'upadvavehi' upasthApaya-sannIkR ya samAnaya, 'ubavittA' upasyApya 'eyamANattiya paJcappiNAhi' etAmAjamikA prayarpaya-maTIyAmAjA pazcAt samapaya-sarva sampAditam iti nUhi // su0 43 // TIkA-'taNa se' ityaadi| tata yala sa 'jANasAlie valabAuyassa eyamaha' yAnagAliko valavyAta syaitamartham-yAnasanAmagNA''nayanarUpa nideza zrutvA. AnAyA vinayena pacana 'paDimuNeDa' ke baiThane yogya alaga 2 rUpa me (jattAbhimuhAi) yAnA ke lAyaka-bhagavAna ke darzana karane ke liye jisame gheThakara jAyA jAtA hai aise (juttAi) eva acche 2 beloM se yukta (jAgADa) rathAdika vAhanoM ko (uvadvave hi) upasthita karo, (uvaTThavittA) upasthita karake (eyamANattiya paJcappiNehi) isa mero AjJA ko yathAvat pAlana karane kI khabara pIche mujhe bahuta jAdA bhejo / / sU0 43 // 'tae Na se jANasAlie' ityAdi / (tae Na) senApati ke Adeza dene ke bAda (se jANasAlie) usa yAnagAlA ke adhikArI ne (balavAuyasma) senApati ke (eyamaha) yAna ko sanita karake lAnekI pADiyaskAi) me zeDa rASNIne memA yojya sasasa sasa 35bhA (jattA bhimuhAi) yAtrAne sAya: sApAnanA zana 42 / mATeremA mesIne pAya sevA, (juttAi) tama sAsArI manothI yuddhata (jANAi) 2tha sADi pADanAne (upavehi) 42 3 (ubavittA) DA2 rIne (gyamANattiya paccappiNehi) A1 bhArI mAjJAnu pAsana 42pAnI 52 pachI bhane / arcii bhazat (sU0 43) " tara Na se jANamAlie." tyAdi TRY) nApatinA mAheza vAdhA pachI (se jANasAlie) yAnAdAna zazira (palyAuyAsa) nAtinI (eyamaTTha) yAnane taiyAra zana sApa
Page #451
--------------------------------------------------------------------------
________________ popapiNo-TIkA ra 44 yAnazAliyasya palavyApUnA''dezasapAdanama 379 ANAe viNaeNaM vayaNaM paDisuNeDa, paDisuNitA jeNeva jANasAlA teNeva uvAgacchaDa, uvAgacchittA jANADa paJcuvekkheDa, paJcuverikhatA jANADa sapamajjeDa,sapamajittA jANADa savaTeDa,savadvittA jANADaNINeDa,NINitA jANANa se pavINeha, pavINitAjANAI pratizagoti svAkageti, pratizruya-AjAvacana pAtya yauva yAnazAlA tapopAgacchati, upAgaya 'jANAi paccuverakheda' yAnAni prayupekSate samyaka pa-yati, pratyupekSya dRSTyA 'jANAda sapamajjeDa' yAnAni sanpramArjayati-vigatarajAsi purate, sampramArya, 'jANArDa sava' yAnAni cartayani-smina myAne sthApayati, 'saMvaTTittA' paya' 'jANAI NINe3' yAnAni nayati-zAlAto vahipati, nAvA 'jANANa' yAnAnA 'dase' dUpyANi AcchAdanapatrANi 'pavINeDa' pravinayati apasArayati, pravinAya-apasArya, AnAko sunakara (ANAe viNaeNa vayaNa) usa AnAvacana ko vinayapUrvaka (paDisuNe.) svAphAra kiyA, (paDisuNittA) svAkAra karake phira vaha (jeNeva jANasAlA) jahA yAnagAlA thA (teNeva uvAgacchada) vahA~ pahu~cA, (uvAgacchittA) pahu~cakara (jAgAi pancuvekkheDa) usana vahA pahile ratha Adi yAnoM ko acchI taraha se desA / (pancuvekkhittA) deyakara (jANATa sapamanjeTa) usana ure acchA taraha jhADa-jhuDa kara sApha kiyA / (sapamanittA jANAda saba i) sApha karane ke bAda usane phira jitane cAhiye the utane yAna eka jagaha ekatrita kiye / (sAhittA) Takaha karane ke bAda (jANAra NINeTa) vahA se usane una saba ko bAhira nikaalaa| (NINittA) vAhira pAnI mA sAmAna (ANAe viNaeNa vayaNa) te mAjAvayananA vinayapUrva (paTisaNe) vIra yo (paDisuNittA) bhvAra gane 54ii te (jeNena jANasAlA) yA yAnA tI (teNe jAganchai) tyA pahAnyo (jAga kittA) pahAyAne ( jANAi pancavesyA) terI tyA paDasA 25 Adi yAnAne bhAga gate neyA ( pancuverikhatA) ledhana (jANAi sapamajei) te te mAga gate patI-6731 mA uryA ( sapamajjitA jANAi sabaTTeDa) mA 431 lIdhA pachI teNe jeTalA joItA hatA teTalA yAna (vAhana) eka jagAe 0 yA (savaTTitA) -4! sIdhA pachI (jANAi NoNeDa) tyAthI tere se acAne mA2 cyA (NINittA) pA2 bADhIne (jANANa dUse
Page #452
--------------------------------------------------------------------------
________________ 380 opapAtiko samalakareDa, samalakaritA jANAI varabhaDagamaDiyAi karei,karittA jeNeSa vAhaNasAlA teNeva uvAgacchaDa, uvAgacchittA vAhaNasAlaM aNupavisaDa, aNupanisittA vAhaNA' paJcuverakheDa, pavekkhittA vAhaNAI sapamajai, sapamajittA vAhaNAi jINeDa, NINittA vAha'jANAda samala kare?' yAnAni samAiroti=ya prayonAnimi kRnAlakArAgi karoti, samalaDkRtya 'jANAi parabhaDagamaDiyAda' yAnAni gharabhANDakamaNDitAni jagabharaNabhUSi tAni 'kareda' karoti, kRtvA yauna vAhanazAlA tIvopAgacchani, upAgaya, vAhanagAlA manupravizati, anupravizya pAhaNAi paccuverakheDa' vAhanAni pratyupekSate, tepAmaGgaprayanasaudaryaM pazyati, dRSTvA vAhanAni 'sapamajjaTa' sampramArjayati-nirmalIkaroti, sampramArya vAhanikAlakara (jANANa duse pINei) unake Upara ke vastroM ko usane dUra kiyA / (pavI NittA) jaba vastra ki jinase ye Dhake hue the dUra ho cuke tara usane (jANAda sama lakareda) una saba yAnA ko alakRta kiyA / (samalapharittA) jara ve acchI taraha alakRta ho cuke taba (jANAda varabhaDagamaDiyAi karei) una yAnoM ko usane acchA rAti se gAdI-takiyA Adi upakaraNoM se maDita kiyaa| (karittA) susajjita kara (jeNeva vAhaNa sAlA teNeva uvAganchai) phira yaha jahA vAhanAlA yA yahA~ pahu~cA, (uvAgacchittA) pahu~ca kara (vAhaNasAla aNupavisai) vara usa vAhanazAlA ke bhAtara praviSTa huaa| (aNupa visittA) praviSTa hokara (pAhaNAda pacuverakhei) umane vAlA ko dekhA (paccuve pavINei) tamanA ranA pasIne to 12 madhyA (pavINittA) jyAre te pasI nAya te DhAyA to teira tha/ gayA lAre taNe (jANAi sama lakarei.) te thA yAnAne zAryA (samalAritA ) jyAra te sArI jIta 2148ta tha yuzyA tyAre (jANAi varabhaTagamaDiyAi rei) te yAnAne taNa sAtathI hI taDhiyA mAhiG54AthI bharita ryA (karittA) susa aord 0ne (jeNeva vAhaNasAlA teNeva upAganchai) pachI te nyA pAhunAlA tI tyA pakSAcyA (pAganchittA) paDAyIna (pAhaNasAla aNupavisai) te se pAnazAsAnI 262 homana yayA (aNupavisittA) masa na (cAhaNAi paccuvekkhei) tethe vAhanAne yA ( pancuveksittA) dhana (vAha
Page #453
--------------------------------------------------------------------------
________________ - poyUpayapiNo TokA ra 54 yAnazAniyasya yaradhyApanA''dezamapAdanam 381 NAI apphAleDa, aphAlittA dUse pavINei, pavINittA vAhaNAI samalakareDa, samalakaritA vAhaNADa varabhaMDagamaDiyAi kareDa,karitA vAhaNADa jANADa joeDa, joDattA paoyalahiM paoyadharae ya nAni 'NIgeDa' napati-hipharoti, nAvA cAhanAni 'aphAleDa' AsphAlyati hastena AsphAlyAna, AsphAnya 'duse papINe' dUpyAgi prapinayati AcchAnaratrANyapanayati, pravinAya 'pAhaNAra samarakareTa' vAhanAni samalageti, mamalDsya vAhanAni 'varabhaTagamaDiyAra kareDa' yagbhANDakamaNTitAni sgeti, kRtyA 'vAhaNADa jANAra joeTa' vAhanAni yAnapu yojayati, yojayitvA yAnayAlika 'paoyalaDhei' pratot yaSTiM vAhanacAlnAyoM yaTiM 'parANI' dati bhASAprasiddhA 'poya parae ya' pratondharAnabhakaTavA kAn mama=yugapat-smin kAle 'ADaDa' Aharati Akasmina sthAna savAkkhittA) dekhakara (vAhaNATa sapamanai) usana unheM sApha kiyA / (sapamanitA) sAphamupha kara (vAhaNAra NIgeDa) bAhnoM ko umana vahA se bAhira nikAga, (NINittA) bAhira nikArakara (vAigAi japphAleTa) umane phira unaka pITha para hAtha phirAyA, (apphAlittA) hAtha phigara (dase pINei) phira usane unakA gvoliyA ko alA kiyaa| (patrINittA) jana goliyA unakA aga ho cukA tatra phira umane (vAhaNATa samalakareTa) una vAhanAko gagArita kiyaa| (samalapharittA) jaba ye ATha taraha se sajA diye gaye tana (vAhagAda parabhaDagamaDiyAda kareTa) usana unako upakaraNoM se maTita kiyA, (karitA) rA ke nATa (vAhaNATa jANAda joei) phira usane una vAhanoM cailA ko rathA meM jote, (joTattA) jotana ke nATa (paoyaddhi paoyaparae ya sama ADahaTa) umane NAi sapama jaDa) terI tamana mA yo (sapamajjittA) mA ne ( vAhagAi NIgeDa ) vAinAne to tyAthI 12 dayA (NINittA) 3. DADhIne (pAhaNAi jAphAleDa) taze rAna tamanI pI. 952 DAya 32cyA (aphAlittA) DAya thAna (dase panINeDa) 50ii to tebhanI mAnAne gal , (pINittA) nyAre mAmA temanI ga 15 tyA2 pachI taNa (pAhaNAi samara phareDa) te pAhanAne zayAya, (samalapharittA ) nyAre te yArA gate taiyA0 (mana) yA tyAre (vAhaNAi parabhaMTagamaDiyAi kareDa) teNe tebhane 6452zAcI maDita vyA (karittA) ursa pachI (vAhaNAi jANAi jAei) tele te pAInAnA majahAne zyAmA zavyA, (jAittA) nevyA pachI (paoyaraddhi
Page #454
--------------------------------------------------------------------------
________________ 282 aupapAtikamare sama ADahai, ADahitAvamaggagAheDa, gAhittA jeNevavalavAue teNeva uvAgacchai, uvAgacchittA klavAuyassa NyamANattiyaM paJcapiNai // sU0 44 // mUlam-tae Na se valavAue payaraguttiya Amatei, hanayAnAni teSu pratodayaSTa! pratodharAna aphaTayAha kAzca sthApayati / 'ADahittA' Ahatya, 'vaTTamagga' vartamArgam zakaTAdigamyamArga-rAnamArga 'gAheDa' grAhayati, prAyivA yauva balalyApRtastarIyopAgacchati, upAga ya 'palyAuyassa eyamAgattiya pacappiNai' ballyApRtAya etAmAjaptikA pratyarpayati-AjA sampAdya pazcAnivadayatI yartha // sU044 // TIkA-'tae ' da yaan|i 'tae Na se palavAue' tata khalu sa balalyApto una yAnoM me hAkane kA cAbukA eva hAkane vAloM ko eka hI sAtha sthApita kara diyA, (ADa hittA) cAyuka lekara hAphana pAle jana acchI taraha una yAnoM para jamakara baiTha cuke taba (vaTTamagga gAhei) usane una yAnA ko rAjamArga para upasthita kiye / (gAhittA jeNeva valavAue teNeva uvAgacchai) unheM rAjamArga para upasthita kara phira vaha yAna zAlAdhikArI jahA senApati the vaTA pahucA / (uvAgacchittA valavAuyassa eyamANa ttiya paJcappigada) pahu~cakara usane kahA ki he svAmin / Apake AjJAnusAra sabhA yAna taiyAra hai / sU0 44 // 'tae Na se lgaau'dyaadi| (tae Na) isake bAta (se palAura) uma senApatine (jayaraguttiya) nagara kI rakSA paoyadharae ya sama ADahai) teNe te yAnAmA DAvAnI nyAmuLe tebhara 85pApAgAne ye4 4 sAthai sthApita se hIdhA (ADahittA) yAmu4 sana pApaNa nyAre mArI gata te yAnI 2 memI yudhyA tyAre (ghaTTamagga gAhei) tathe te yAnAne 24 mA 52 DA.42 ryA, (gAhittA jeNeva balamAue teNena A 2) temane rAjamArgo para hAjara karIne pachI te yAnazALAdhikArI senA patitI pAne 5-yA (AganittA palyAuyassa eyamANattiya paJcappiNai) pahocIne teNe kahyuM ke he svAmina ' ApanI AjJA pramANe badhA yAna taiyAra cha (sU0 44) "tae Na se balagAue" tyAhi (tae Na) tyAre pachI (se balpAuNa) ta menApatiye (Nayaraguttiya) 22nI
Page #455
--------------------------------------------------------------------------
________________ yUpaSiNo-gekA sa 45 vavyApRtasya nagararakSaka pratyAdeza 383 AmatittA eva vayAsI-khippAmeva bho devaannuppiyaa| caMpa Nayari sabhitaravAhiriya Asitta jAva kAravettA eyamANattiya paJcappiNAhi // sU0 45 // 'Nayaraguttiya' nagaraguttika-nagaragomAgam 'Amatei ' Amantrayati Ahayati,-'AmatittA 'eva vayAsI' AmanyairamagAdAt 'vippAmeva bho devANuppiyA' primeva bho dezAnupriya / 'capa NayariM' campA gaga 'sabhitaravAhiriya' sAbhyantaragAdyAm 'Asitta jAva kAravettA' AsiktazucisamaSTara yA tarApagAyikA yAvadgandha vartibhUtA kuru, kAraya, kRpA, kArayitvA 'eyamAgattiya' etAmAjamikA 'paJcappiNAhi' pratyarpaya // sU045 // karanapAle koTagAla ko (Amatei) vulAyA,aura (AmatittA) bulAkara (evaM payAsI) isa prakAra kahA-(vippAmeva bho devANupiyA) ha danAnupriya ' tuma gAtra hA (capa Nayari) isa capA nagaga kI (sabhitaravAhiriya) bhAtara vAhira se saphAda kgo| pAnA se isame uiDakAra kraao| jaga 2 ise pAnA se culvaao| kahA bhI kRDA-karakaTa kA nAma na mile, isa taraha se isa saphAI ho jAnA cAhiye / prayeka galA epa nAjArA ke mArga saba bahuta hI anch| taraha se sAphasUpha kiye jaaye| jagaha 2 sugadhita jala kA, gorocana kA eca sarasa lAla cadana kA chiDakAva ho, jisase yaha nagarI sugapita draya jaisA bana jAve / tuma se yahI kahanA hai, jAo aura isa Adeza kA gAna se gAna pUti karo aura una kAmoM ko pUrA kara ke mujhe gIta sUcita karo // sU0 45 // 2kSA 42vANA vAlane (Amatei) mAsAvyA mane (AmatittA) masAvIna (era vayAsI) 2 // prAre yu (khippAmeva bho devANuppiyA) 3 vAnupriya ! tabhe hIthI (capa Nayari) 21 A pAnasarInI (sabhitarabAhiriya) 2562 tathA bahArathI saphAI karAvo, temAM pANInA chaTakAva karAve, Theka-ThekANe tene pANIthI ghevarA kyAya paNa rUDAkaraTanuM nAma na rahe ema tenI saphAI thavI joIe pratyeka galI temaja bajAranA rastA khUba ja sArI rIte sAkasUra karavA chekaThekANe suga dhita jalane, gAgIrSa-sukhaDane temaja sarasa rakata cadanane cha TakAva hoya, jethI A nagarI suga dhita cIja jevI banI jAya tamane eja kahevAnuM che jAo ane AderAne jadI pUrNa kare ane te kAma pUrA karIne mane TI khabara karo (sU0 45)
Page #456
--------------------------------------------------------------------------
________________ 282 aupapAtikako __ sama ADahai, ADahitAvahamagaMgAhei, gAhitAjeNeva valavAue teNeva uvAgacchai, uvAgacchittA balavAuyassa payamANattiya paJcapiNai / suu044|| . mUlam-tae Na se valavAue Nayaraguttiya Amatei, hanayAnAni teSu prtodrysstt| prato dharAna kaTavAhakAca sthApayati / 'ADahittA' Aha ya, 'vaTTamagga' vartamArgam=kaTAnigamyamArga-rAnamArga 'gAhei' grAhayati, prAhayi vA yatreca balavyApRtastayopAgacchati, upAgatya 'palyAuyamma eyamANattiya pacappiNai' balatryA pRtAya etAmAjamikA pratyarpayati AnA sampAdya pazcAnivadayanI yartha // sU044 // TIkA-'tae Na' dayAdi / 'tae Na se palapAue' tata sala sa balalyA to una yAnoM me hAkane kA cAbukA ena hAkane vAloM ko eka hI sAya sthApita kara diyA, (ADa hittA) cAyuka lekara hAUna vATe jana acchI taraha una yAnA para jamakara baiTha cuke taba (vaTTamagga gAhera) usane una yAnA ko rAjamArga para upasthita kiye / (gAhittA jeNeva balavAue teNeva uvAgacchada) uheM gajamArga para upasthita kara phira vaha yAna golAdhikArI jahA senApati the vA pahucA / (uvAgacchittA balavAuyassa eyamAga ttiya paJcappiNada) pahu~cakara usane kA ki he svAmin / Apake AjAnusAra sabhA yAna taiyAra hai // sU0 44 // tae Na se palAue ' da yAdi / (tae Na) isake bAda (se pala pAura) uma senApatine (gayaraguttiya) nagara kA rakSA paoyadharaNa ya sama ATahai) teNe te yAnImA havAnI yAmuLe tebha 13. pApAjAne me sAthe sthApita 41 hIthA (AihittA) yAmu4 saIne pApA nyAre mArI gata te yAnI para mesI yudhyA tyAra (vaTTamagga gAhei) taNe ta yAnAne mArA 52 2 aryA, (gAhitA jeNeva balavAe teNeva umA Tr) temane rAjamArgo para hAjara karIne pachI te yAna zALAdhikArI senA patinI pAme pAye (upAganttiA lagAuyassa eyamANattiya pacappiNai) paherIne teNe kahyuM ke he svAmin ' ApanI AjJA pramANe badhA yAna taiyAra cha (sU0 44) "tae Na se valyAue" ityAdi (tae Na) tyA2 5DI (se balyAue) te senApatiya (jayaraguttiya) nAnI
Page #457
--------------------------------------------------------------------------
________________ yUgarSiNo-gekA mU 45 varacyApRtasya nagararakSaka pratyAdeza 383 AmatittA eva vayAsI-khippAmeva bho devANuppiyA caMpa Nayari sabhitaravAhiriya Asitta jAva kAravettA eyamANattiyaM paJcappiNAhi // sU0 45 // 'Nayaraguttiya' nagaraguttika-nagaggotAram 'AmateDa' Amantrayati-Ayati,-'AmatittA 'eka bayAsI' AmantryaivamanAdAta 'vippAmeva bho devANuppiyA' primeva bho dezAnupriya / 'capa NayariM' campA giga 'sabhitaravAhiriya' sAbhyantaravAdyAm 'Asitta jAva kAravettA' AmiktazunisamaSTara yAntarApagIthikA yAvadgandha vartibhUtA kuru, kAraya, kRpA, kArayitvA 'eyamAgattiya' etAmAjamikA 'paJcappiNAhi' pratyarpaya / / suu045|| kagnAle koTavAla ko (Amatei) bulAyA,aura (AmatittA) bulAkara (evaM gyAsI) isa prakAra kahA-(vippAmeva bho devANupiyA) ha devAnupriya ' tuma zAtra h| (capa Nayari) isa capA nagaga kI (sabhitaravAhiriya)bhAtara vAhira se saphAda sgo|paanaa sa isame chiDakAva kraao| jagara 2 ise pAnA se bulgaao| kahA mA kRTA-karakaTa kA nAma na mile, isa taraha se isa saphAI ho jAnI cAhiye / prayeka galA eva bAjAro ke mArga sana bahuta hI acchA taraha se sAphasUpha phiya jaaye| jagaha 2 sugadhita jala kA, gorocana kA eca sarasa lAla cadana kA chiDakAva ho, jisase yaha nagarA mugapita dravya jaisA bana jaave| tuma se yahI kahanA hai, jAo aura isa Adeza kA zAna se zAtra pUti karo aura una kAmA ko pUrA kara ke mujhe gItra sUcita karo // sU0 45 // 21 // 42 TapAlane (Amatei) mAsAvyA mane (AmatittA) mAlAvIna (eva vayAsI) 2 // prazAre ughu (khippAmeva bho devANuppiyA) hevAnupriya ! tabha hIthI (capa Nayari) mA ya pAnAzanI (sabhitarabAhiriya) 2542 tathA bahArathI saphAI karAvo, temAM pANInA cha TakAva karavA, Theka-ThekANe tene pANIthI dhavarAva kayAya paNa kaDAkaraTanuM nAma na rahe ema tenI saphAI thavI joIe pratyeka galI temaja bajAranA rastA khUba ja sArI rIte mAphasUra karavA chekaThekANe suga dhita jalano, goga-sukhaDane temaja sarasa rakata cadanane cha TaDAva hoya, jethI A nagarI sugadhita cIja jevI banI jAya tamane eja kahevAnuM che jAo ane Adezane jadI pUrNa kare ane te kAma pUrA karIne mane jarI khabara kare (sU0 45)
Page #458
--------------------------------------------------------------------------
________________ free mUlam - tae NaM se Nayaraguttie balavAuyassa eyamahaM (sojhA ) ANAe raeNa vayaNa paDisuNei, paDisuNittA capa yariM sabhitaravAhiriya Asita jAva kAravettA jeNeva 382 TIkA- ' tara Na ' iyAdi / 'tae Na se Nayaraguttie' tata sa sa nagaraguptiko 'palavAuyassa eyamaTTa' vyApRtasyaitamarthaM 'socA ' zrunA 'ANAe viNaNa vayaNa paDaNe' AjJAyA vinayena vacana pratizRNoti, 'paDiNittA capa NayariM samitarapAhiriya Asita jAna kAravettA pratizraya campA nagarI sAbhyA taranAdyAmAsinya yAvat kArayitvA 'jeNeva nalavAue teNetra uvAgacchaDa' yauna baravyApRtasta 'tara NaM se Nayaraguttie ' ityAdi / (taeNa ) isake bAda ( se Nayaraguttie) usa nagararakSaka koTavAlana (bala ussa) senApati ke ( eyamaha ) nagara kA saphAI karAne ke Adeza ko ( socA ) sunakara ( ANAe vayaNa triNaeNa ) AjJA ke vacana ko baDe vinaya ke sAtha ( paDisuNe ) svIkAra kiyA / ( paDiNittA capa NayariM sabhitasAhiriya ) svAkAra karane bAda hI usane cpaangr| ke bhAtara bAhira sana tarapha se ( Asitta jAva kAravettA ) saphAya karavA dI / pahile usane usa saba jagaha pAnA ke chiDakAva se siMcavAyA / galI kUcA meM jo kUr3A-karakaTa par3A huA thA usakA saphAI karavAda / bAjAroM ke rAstoM ko tathA nAliyoM ko acchI taraha se jhADa - poDakara sApha karavAyA, matalana yaha ki saphAI me kisI bhI taraha kA truTi nahA rs| / jana ngr| acchA taraha bhAtara - nAhira se sApha ho $6 taNa se yara guttie ityAdi (taeNa ) sAra pI (se jayaraguttie) te nagararakSa jeTavAve ( palanAuyassa) menApatinA (eyama) nagaranI sAha vivAnA mahezane (moccA) sAlaNIne ' ( ANAe vayaNa viNaNa) AjJAnA vathanAne mahu vinayapUrva (paDisuNei) svI 12 chaMTakAva karAvyA ( paDiNittA capa NayariM sabhitaravAhiriya) svIjara ya pIte tha dhAnagarInI zahara ane mahAra adhI tarI (Asitta jAva kAravettA ) sa karAvI lIdhI. pahelA teNe temA badhI jagAe pANIna gayIzu cImA je kacarA pUjo paDayA hatA tenI rAnA rastA sArI rIte vALajhuDa karI sApha karAvyA koipaNa prakAranI truTi rAkhI nahi jyAre nagarI "" saphAI karAvI khajA * talakha e je naphAImA sArI rIte adara ane
Page #459
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavapiNI-TIkA su 47 gharavyApRtamya phUNika pratinivedanama valavAue teNeva uvAgacchaDa, uvAgacchittA eyamANattiya pacappipaDa // sU0 46 // mUlamta e NaM se balavAue koNiyassa raNNo bhabhasAraputtassa Abhiseka hasthirayaNaM paDikappiya pAsai haya-gaya - vopAgacchati 'ubAgacchittA eyamANattiya pacappiNaDa' upAgaya etAmAnamikA prayarpayati / / sU0 46 // TIkA-'tae Na' ityATi / 'tae Na se calabAue' tata mbalu sa balavyApta 'koNiyamsa raNNo bhabhasAraputtassa' kRNisya gajo bhamasAraputrasya 'Abhi sekka hatthirayaNa paDikappiya ' Abhipekya hastigna parikalpita 'pAsa' payati, 'hayagaya jAva saNNAhiya ' haya gaja yAvata manAhitA 'pAsa' pa yati, atra yAvacchandena cukI tana phira yaha koTavAla (jeNeSa balavAue teNeva uvAgacchai) jahA~ senApati thA vahA~ para phuNcaa| pahu~ca kara usane nagarI mApha ho cukA hai isa bAta kI use khabara dI / sU0 46 // 'tae Na se palyAue' dayAdi / (tae Na) isake bAra (se palavAue ) usa senApatina (bhabhasAraputtassa) bhabhasAra arthAta zreNika ke putra (koNiyassa raNo) RNika rAjA ke (Abhiseka) abhipikta pada (hatthirayaNa ) hastira nako (paDippiya) achI taraha se gArita kiyA huA (pAsai) denA / (hayagaya jAva saNNAhiya pAsaDa ) tathA tya-gaja Adi se yukta caturagiNI senA ko bhI sannaddha denaa| (subhaddApamuhANa devINa mahArathI mA6 thaI tyAre paNI te pAsa (jeNe balyAue teNena bAgacchai) jyA nApati hatA tyA paho ane pahecIne teNe nagarI mApha thaI gaI cha, se vAtanI tene bharadhI (10 46) 'tae Na se balavAue' pratyAhi (tae Na) tyA257 [se valyAue] te senApati bhabhamAraputtasmasamAra marthAt azinA putra (koNiyamsa raNNo)Ni zatanA [Abhiseka] mAlizya54 (hatthirayaNa) hAthIratnana (paDikappiya) sArI zata shaare| (pAsai) nayA (hayagaya jApa saNNAhiya pAsai) tathA uya 4 mAhiyA yuddhata yatura giNI
Page #460
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikako jApa-saNNAhiya pAsai. subhadApamuhANa devINa paDijANADa uvaTThaviyAi pAmaDa capa Nayari sambhitara jAva gadhavaTibhUya kaya pAsaDa, pAsittA hatudRcittamANadie pIyamaNe jAva hiyae jeNeva kUNie rAyA bhabhasAraputte teNeva uvAgacchaDa, uvAgacchittA - ---ammam ratha pragyodha-kalitA ca caturagiNI senAm iti dRzyam , 'mubhApamuhANa devINa' subhadrApramugANA-subhadrAdInA davAnA 'paDijANAra upadvatriyAi' pratiyAnAni akaTAni upasthApitAni 'pAsa' pa yati, 'capa gari sabhitara jAva gapavahibhUya kaya pAsa' campA nagaga sA'bhya taga yApada gadhapatibhRtA utA pa yati, dRSTvA 'haThTha-tadva-citta mANadie' hAturacittA''nanita 'pIyamaNe jAva hiyae' prItamanA yAvad hutyo 'jeNeva RNie rAyA bhabhasAraputte' yauna vRNiko gajA bhabhasAgpura , 'teNeva uvAgacchada' tatraivopAgacchati, 'uvAganuittA' upAgatya 'karayala jAva eva vayAsI' paDijANAra upaviyAda pAsaDa) subhadrApramuya deriyA ke liye Aye hue gthA ko bhA degaa| (capa Nari sabhitara jAva gadhavadvibhUya kya pAsada) aura yaha bhI dekhA ki capAnagarA bhAtara nAhira se acchI taraha se svaccha ho cukA hai, eva usasa sugadhi kA mahaka uTha rahA hai / (pAsittA haTTha-tuda-citta-mANadie pIyamaNe jAva hiyae jeNeva kaNie rAyA bhabhasAraputte teNeva uvAgaccha) yaha saba devakara vaha bahuta h| suza huA harSa ke mAre vaha phUlA nahIM samAyA / prasanna mana hokara vaha mAtra hI jahA zregika ke putra kRgika rAjA the vahA pahu~cA / (uvAgacchittA karayala jAva eva vayAsI) pahu~cakara usana sarvaprathama rAjA ko do hAtha joDakara praNAma kiyA aura sanAne paY 5304 le (subhaddApamuhANa devINa paDijANAi upadaviyAi pAsai) subhadrAprabhu devAmAna mAle mAvasA sthAna para nayA (capa NayariM sabhitara jAca gapavaTTibhUya kaya pAsai) mane se pAneyu 5 pAnagarI a dara ane bahAthI sArI rIte svaccha thaI gaI che, temaja temAthI suga dhInI mAtra yAbI rahI che (pAsittA haTTha-tuTTha-citta-mANadie pIyamaNe jAva hiyae jeNeva RNie rAyA bhabhasAraputte teNeva Aganchai) mA madhu nene te para khuza thaye ane atyata harSita thaI gaye mana prasanna thavAthI turata ja yAzinI putra zi4 sana tA tyA pAyo (svAgacchittA karayala jAva
Page #461
--------------------------------------------------------------------------
________________ ___ pIyUSavarSiNI-TIkA va 47 valavyApRtasya kRNika pratinivedanam 387 karayala jAva eva vayAsI-kappie Na devANuppiyANa Abhiseke hatthirayaNe, haya-gaya-jAva-pavara-joha-kariyA ya cAuragiNI seNA saNNAhiyA, subhaddApamuhANa ya devINa vAhiriyAe uvaTTANasAlAe pADiyakapADiyakAi jattAbhimuhADa juttADa jANADa uvadyAviyADa, karatala yAvadevam aAdIta-kappie Na devANuppiyANa Abhisekke hatthirayaNe' kalpita khalu devAnupriyANAmAbhipekya hastiratnam ' hayagayarahapavarajohakalyiA ya' hayagajarathapraparayodhakalitA ca ' cAuragiNI seNA saNNAhiyA' caturaGgiNI senA sannAhitA, 'subhadApamuhANa ya devINaM' subhadrApramugvAnA ca devInA vAhiriyAe uvaTThANasAlAe' nAhyAyAmupasthAnazAlAyA 'pADiyakapADiyakAi' pratyeka pratyeka 'jattAbhimuhAu juttAi jANAi uvaThThAviyAha' yAnAbhimugyAni yuktAni yAnAni upasthApitAni, phira isa prakAra kahane lagA ki (kappie Na devANuppiyANa Abhiseka hatthirayaNe) hai devAnupriya | ApakA Abhipekya hastiratna zRgArita ho cukA hai| (sya-gaya-rahapavarajoha-kaliyA ya cAuragiNI seNA saNNAhiyA) ghoTe, hAtho, raya eva subhaTA se yukta caturagiNI senA bhA sajA-bajAkara taiyAra kI jA cukA hai| (subhaddApamuhANa ya devINa vAhiriyAe uvaTThANasAlAe pADiyakapADiyakAra jattAbhimuhAi juttAI jANAda ucaTTAciyAi mubhadrApramugma deriyA ke bhI jAhira kA upasthAnamAlA me alaga 2 baiThane ke liye, yAtrA ke yogya na acche 2 lA se yukta aise gya lAkara upasthita kara diye eva vayAsI) paDAcIna teNe sapaMthI pddes| sakatane bhanne hAya na praNAma uryA mane pachI ta ma hAre uDavA sAjya (kappie Na devANuppiyANa Abhisekye hatthirayaNe) le hepAnupriyA mAyano mAli'ya sAthIrala zaezArA gayA cha (haya-gaya-raha-pavarajoha-kaliyA ya cAuragiNI seNA saNNA hiyA) ghAu, hAthI, 25 mA sulaTothI yuta yatu2 niii bhenA para Are 4 cha (subhaddApamuhANa ya devINa bAhiriyAe uvaTThANasAlAe pADiyarakapADiyaskAi jattAbhimuhAi juttAi jANAi upahAviyAi) subhadrAbhuma devIone mATe paNa bahAranI upasthAna zAlAmAM alaga alaga besavAne sArU, yAtrAne gya temaja sArA sArA baLadathI yukta evA ratha laI AvI 22 rAmesA cha (capA NayarI sanbhitarayAhiriyA Asitta-jAva gadhavaTTibhUyA kayA)
Page #462
--------------------------------------------------------------------------
________________ rU88 auSapAtikako caMpANayarI sabbhitaravAhiriyA Asitta jAva gaMdhavahibhUyA kayA, ta Nijjatu Na devaannuppiyaa| samaNa bhagavaM mahAvIra abhivaMdiu // sU0 47 // mUlam-tae Na se kUNie rAyA bhaMbhasAraputte bala_ 'capANayarI sabhitaravAhiriyA' campA nagarI sA'bhyantagbAdyA 'Asitta jAva garavaTi bhUyA kayA' Amita yAvada gadharatibhUtA katA, 'ta Ninata Na devANupiyA' tanniryAtu salu devAnupriyA ! 'mamaNa bhagA mahAvIra abhivadiu' bhagavata mahApAramabhivanditum // sU0 47 // TIkA-'tae Na' yAni / 'tae Na' tata =senApatinivedanAnantara mbalu __ 'se RNie rAyA bhabhasAraputte ' sa kRNiko gajA bhabhasArapura 'palabAuyassa atie' balalyApRtasyA'tike valavyApRtamugyAta 'eyama' etamartha-'bharatAnAnusAraNa sarva smpaahai| (capA NayarI sabhitaravAhiriyA Asitta jAra gadhavaTibhUyA kayA) tathA capAnagarA bhA bhItara bAhira se acchI taraha jhaDavAkara sApha karA dI gaI hai| usame jala bhA chiDakanA diyA gayA hai, yAnat raha sugadhita dravya jaisA bana cukA hai, (ta devANuppiyA) ata hai devAnupriya ' (samaNa bhagava mahAvIra abhivadiu Nijjatu ) aba Apa amaNa bhagavAna mahAvIra ko paTanA karane ke liye padhAre || mU0 47 // 'tae Na me RNie rAyA bhabhasAraputte' dtyaadi| (tae Na) isake bAda (bhabhasAraputte se RNie rAyA) bhabhasAra athAt zreNika ke putra kRNika rAjA (palyAuyassa) senApati ke musa se ( eyamaTTa socA) hAthA Adi kA tathA ca pAnagarI paNa A dara-bahArathI sArI rIte vALIjhUDI sApha karAvI dIdhI che. temAM pANI paNa cha TAgyuM che jethI te suga dhita dravya jevI banI 7 (ta denANupiyA) bhATa vAnupriya / (samaNa bhagava mahAvIra abhivadiu Nijjata) have mA5 zrabhA mAvAna mahAvIrane banA 72 // sA3 pdhaare| (sU 47) 'tae Na se kRNie rAyA bhamasAraputte' tyahi (tae Na) tyAra pachI (bhabhasAraputte se kRNie ra yA) lAlasAra arthAt prelinA putra ei PM (balyAuyassa) senApatinA bhumathA [eyamadu soncA] sAthI
Page #463
--------------------------------------------------------------------------
________________ poSavarSiNI TokA sU 48 kRNikamya vyAyAmAdiyidhi vAuyassa anie eyama mocA Nisamma hastuha jAva hiyae jeNeva adRNasAlA teNeva uvAgacchaDa, uvAganchittA adRNasAla aNupavisaDa, aNupavisittA aNega-vAyAma-jogga-vaggaNa-vAmaddaNamalTajuddha-karaNehi sate parissate sayapAgasahassapAgehi sugaMdhanitam -nayA gAtA 'mocA' vA 'Nisamma ' nigamya-dRti pratyA 'haTTa-tuTu nAva hiyae' -e-tuTa--yApaTya - paramapramanamAnasa mana 'jeNeva' yaca 'jaTTaNasAlA' anagAlA vyAyAmazAlA neNava uvAganTa' nagopAgacchati, 'uvAgacchittA' upAgaya 'aTTaNasAla aNuppavisaTa' agnagAlAmanupravizati, 'aNuppavisittA' anupiya 'aNega-vAyAma-jogaga-baggaNa-bAmaNa-mal juddha karaNeni' anaU-- vyAyAma-yogya-valgana-nyAmana-mallayuddha-karaNe -anaka ye vyAyAmA nAgarikaparizramA tadayogyajannukUla, valganana, jyAmarTana-paramparAhyAdyagamoTana, mallayuddha-mallakIDanam, kagNAni=mudgagaricAlanAni ta ma 'sate' pAta -mAmAnyata , 'parimsate' pUrNa tayArI ke samAcAra ko sunakara (Nisamma ) eva acchI taraha se vicAra kara (Ta-tuTujAva-hiyae) apana manama bahuta hI adhika hapina hue vastuSTa hue| (jeNeva aNasAlA teNeva uvAganDa) pazcAta ve jahA vyAyAmayAlA yo vahA~ para pahu~ce / ( upAgaThittA aTTAsAra aNupavisai) pahu~cata hA va umama praviSTa gug| (aNupavisittA aNega-cAyAma-jogga-gaNa-pAmaNa-mahajuddha-karaNahi sate parismate) praviSTa hokara unhAna rahA para aneka prakAra kA vyAyAmazAgarika parizrama kiyA, zArArika pariprama ke yogya dauDanA-kaTanA prAraMbha diyA / apana aga upAgAkA acchI taraha se mardana mAhinI dhuradhurI tayArInA nabhAyAne mAmIna (Nimamma) mA sArI ta piyA2 gana (hada-tudra-jAya-hiyae) pAtAnA manabhA phu| ti yayA, tabhA matuSTa thayA (jeNera aNasAlA teNeva vAganchaDa) 50ii to tyA vyAyAmA tI tyA pahAcyA (pAganchitA aTTaNamAla aNupavisai) pdd'e| yatA te tebhA pasa 4yA (aNupavisittA aNega-vAgama-jAgga-vaggaNa-cAma iNa-mallajaddha-karaNehi mate parimsate) hama yAne tabho tyA mane prAranA vyAyAma-zArIrika bata karI zALa4i pazcimane yogya doDavA-davAne prArabha karyo pitAnA aga-upAMgone Ama tema vALyA monI sAthe kustI kI tyA rAkhavAmA Avela mudaga pheravyA A kriyAothI teo pahelA
Page #464
--------------------------------------------------------------------------
________________ auSapAtikamA telamAiehi pINaNijjehiM dappaNijjehiM mayaNijehiM vihaNijehiM sabiMdiyagAyapalhAyaNijehiM abhigehiM anbhigie parizrAta -aGgapratyagApazyA, 'mayapAga-sahamsapAgehiM / zatapAUsahasrapArka , tana pAko yeSu te gatapAkA , gatammyakopadhimizraNana vA pAko yapu ta, anakApApaNamUlyakadravyamizraNena vA pAko yeSu te zatapAkAstai ThavigapA, para sahasrapAkA api, tatastayo dvandva , taistailavizeSa , sugadhitailAni 'pINaNinehi' prAganIya =gmarudhigadhAtumupagate, 'dappaNijehiM' darpagIya alpaka, 'mayaNinehi' maTanIya kAmaparddhaka, 'biiNijjehiM vRhaNAyai -mAsopacayakAribhi , 'saviDhiya-gAya-palhAyaNinehi' sarvedriya-gAna-prahAranIya , sarveSAm indriyANAm, gAgANA prahrAnIye -prahAdajanakai , phiyA / malloM ke sAtha kustI laDI / vahA para ragve hue mudgarA ko bhI phigayA / Tana kriyAA se vaha pahile sAdhAraNa zrAnta hue eva nAra meM adhika parizrAnta hue | isa taraha jana acchA rIti se ve khUba vyAyAma kara cuke taba (sayapAgasahassapAgehi) unhoM ne gata *pAkavAla eva sahasrapAkavAle tailA se (pINaNijjehiM dappaNijehiM) jo tela prANanIya-rasa-radhira Adivardhaka eva darpaNIya-balapardaka hote hai, (mayaNijjehiM ) kAmavarddhaka hota hai, (viha NijjehiM) bRhaNAya-mAsabaDhAnevAle hote hai, ( savvi diya-gAya-palhAyaNinehi) samasta indriya eva samasta zarIra ko Anara denevAle hote haiM aise teloM se tathA (abhigehi) __ * sau vAra pakAye gaye, athavA sau prakAra kA aupadhiyoM ko mizrita kara pakAye gaye, athavA sau rupaye mUlyavAlA auSadhiyoM ko galAkara pakAye gaye aise tailA se| isI prakAra sahasra pAka meM bhI samajhanA cAhiye / sAdhAraNa thAkyA, temaja tyAra pachI vadhAre thAka lAge AvI rIte jyAre para 4sarata sIdhI tyAre (sayapAgasahassapAgehi) tabho zatapAva tabha04 masA4 tethI 2 teso (pIgaNijjehi dApaNijjehi) zrIzanIya 2sa 3dhi2 mAhi va tabha4 pIya- Doya, (mayaNijjehiM) bhiSadha Doya cha, (vihaNijjehiM) pIya-bhAsavaDIya, (savvi diya-gAya-palhAyaNijjehiM) bharata driya tamA samasta zarIrane mAna hai [1] vAra pakAvelu athavA be prakAranI epathIthI mizrita karI pakAvela athavA be rUpiyAnI kiMmatanI oSadhIone gALIne pIvela evA te Aja rIte sahaapAkamA paNa samajavuM joIe
Page #465
--------------------------------------------------------------------------
________________ __ pIyUSayapiNI TIkA sU 28 kUNikasya nyAyAmAdividhi samANe tellacammasi paDipuNNa-pANi-pAya-suumAla-komala-talehi purisehi cheehi Dhakvehi paTTehi kusalehi mehAbIhiM niuNa'abhigehi' abhyane -snahanai 'abhigie mamANe ' abhyaGgita -katAmyaGga san 'telacammasi' telacarmaNA, ana tRtIyArthe samamI, telAnulipArIrasya manasAdhanampa carma 'tailacarma' Tayucyate, 'mavAhie samANe mAhita mana--TatyuttagNa anvaya , kai vAhita dayAha-purimehiM' pumpa -aGgambAhananiyuktamRtye , ta kITajaglyiAha'paDipuNNa pANipAya-muumAla-komala-taLehi pratipUrNa-pANipAda-murumAra-komalatalai -pranipUrNAnAm avikalAnA, pANipATAnA sukumAgkomalagani atimRdulAni tAni yepA te tathA te , 'ehiM / Thekai =manakalAnipuNe , 'dakhehi ' dakSe =avilambitakAribhi , mardanakArye premare, 'paDhehi' praSThe, 'kusalehiM' kuzalai =mardanavipine, 'mehAvIhiM' medhAnibhi -pratibhAgAribhi , 'niuNa-sippo-cagaehiM nipuNazilpopagate, jvaTanA se (abhigie samANe) zarIra kA khUna mAliza karabATa / *(telacammasi) tailacarmase mAlima kagnavADe (purisehiM) puspA na ki jinaka (paDipuNNa-pANi-pAya-suramAla-tale) hAya aura paira ka talve adhika mumAra the, (ehiM) mana karanakA krA meM jo adhika nipuNa the, ( dakkhehiM ) sAliye jo dasa kA ka jAnanevAlA meM sarvaprathama gina jAte the, (paDhehiM) mardana kagna kA vidhi kyA hai aura kisa Dhaga se kisa samaya kaisA mana karanA cAniye-TayATi nAtA ma jo vizeSa paTu tha, ( mehAvIhi ) navAna 2 rIti me * yahA tRtAyA ka artha ma samamA vibhakti hui hai, taila se cikna hue zarIra ko mardana karane kA sAdhanarUpa carma naicarma klAtA hai| devApADoya, ava tAthI, tathA (abhigehi) paTanAthI ( abhigie samANe ) zanI mR5 mAliza urAvI (telcammasi) telayamayI mAliza 72pApAsA (pugseihiM) 535o 32 (paDipuNNa-pANi-pAya-suumAla-talehiM) DAtha tathA paganA ta ma sudhabhAra mA hatA, (hiM) mana 42pAnI aAmA re ma ni hatA, (khehi) mAthI 2 mA 4AnA angrbhA sarvaprathama gAtA hatA, ( paTehiM ) bhahana 42vAnI vidhi zu mane dI rIte kevA samaye kema mardana karavuM joIe-ityAdi vAtemA je vizeSa zaNa tA, (mehAnIhiM) na navI te 2 maI pAnI sAnA mAvi [2] ahI tRtIyAnA arthamAM masamI vibhakti thaI che telathI cINA thayela zarIrane mardana karavAnuM sAdhanarUpa carma telacarma kahevAya che
Page #466
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupAtikako sippo-vagaehi abhigaNa parimANu-ccalaNa-karaNaguNa-NimmAehi ahisuhAe masasuhAe tayAsuhAga romasuhAe caubihAe nipuNAni-mU-mANi yAni zilpAni agamanAgIni tA yupagatAni-adhigatAni yasta tathA te , aGgamanakriyAjAnasampanaigtyirtha / 'abhigaNa parimahaNu balaga-karaNa guNa-NimmA ehi abhyaJjana parimanno dvalana karaNa guNa nirmAmi abhyananam abhyaGga telamardanam ,parima nam aGga-vAhanam , udvalanam udvartanam tepA karaNa ye gugA garIrambAsyakAtituSTipuSTispha yAdirUpA , tapA nirmAtRbhi =vidhAyakai, kayA mAhita / ityanA''ha-advimuhAe' asthimugvayA asthisuyakAriNyA, 'masamuhAe' mAsamugvayA mAmamuyakAriNyA, 'tayAsu hAe' tvaramugvayA, 'romamuhAe' gemamuggayA 'caunihAe' caturvidhayA, 'savAhaNAe' jo mardana karane kA kalA ka AviSkAraka tha, (niuNa-sippo-vagaehi ) mUkSma se mRdama bhI agamana Adi kriyA ke jo pUrNarUpa sa jAtA the, athavA jinhAna isa kriyA ko nipuNa kalAcArya se sIgvA thaa| (abhigaNa-parimaddaNu-vvalaNa-karaNa-guNa-nimmA ehiM) abhyagana-tailamardana, parimardana-aga ke mabAhna eva uddhalana-uvaTana karana se jo zarIrasvAsthya, kAti, tuSTi-puSTi tathA hara eka kArya me sphUrti Adi guNa hote hai, una guNoM ko ve apane abhyaGgana Adi kalA ke dvArA pratyakSa kara dete the| inalogoM ne rAjA kA kisa prakAra se mavAna kiyA so kahate haiM-(advisuhAe) har3iyoM meM sugvakArI (masasuhAga) mAsa meM mugvakArI (tayAsuhAe) cmdd| me sugnakArA (romamuhAe) roma 2 meM sugvakArI isa prakAra asthisusajanaka, mAsasukhajanaka, carmasuggajanara eva romasukhajanaka rUpa se (caunvihAe) cAra prakAra kA ( savAhaNAe) mAliza kriyA se (savAhie samANe) 4124 tA, (niuNa-sippo-gaha) sUkSbhamA sUkSma 55 2 gamana mAhi kriyAonA je sa pUrNa jJAtA hatA, athavA jeo A kriyAo nipuNa sAyAya pAyathI zImelA tA, (abhigaNa-parimaddaNu-vvalaNa-karaNa-guNa nimmAehiM) masya jana tamana, parimana-25 ganu sapAna tabha0 pasAna 64 Tana karavAthI je zarIrasvAccha, kAti, tuSTi-puSTi tathA hareka kAryamAM smRti Adi guNa hoya che te guNene teo pitAnA abhya gana Adi kalAo dvArA pratyakSa karI detA hatA te lokoe rAjAnuM kevA prakAre sa vAhana kayu ta cha-(advisuhAe) 34AmA sumArI (masasuhAe) bhAsamA supArI (tayAsuhAe) yAmaDImA sumadhArI (romasuhAe) rAma rAmabhA sumArI, me rIte asthisukhajanaka, mAmasukhajanaka, cama sukhajanaka temaja remasukha
Page #467
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSiNo-TIkA sa 48 kRNikamya snAnavidhAnam 393 savAhaNAe saMvAhie samANe avagaya-kheya-parissame aTTaNasAlAo paDiNikkhamaDa, paDiNikkhamittA jeNeva majaNaghare teNeva uvAgacchaDa, uvAgacchittA majaNaghara aNupavisaha, aNupavisittA samutta-jAlA-ulA-bhirAme vicittamaNi-rayaNamayAhnayA-mardanena 'savAhie samANe mAhito marina san , 'avagaya-kheya-parissame' apagata-kheda-parizrama =samapanInavet parizrama , 'aTTaNasAgao' anagAlAta =vyAyAmazAlAta 'paDiniskhamA' pratinijhAmati, 'paDiNisvamittA' pratinikramya, 'jeNeva mannaNapara teNeva uvaagnch|' yatraica majanagRha tatraivopAgacchati, 'uvAgacchittA' upAga ya, 'majaNAra aNupavisai' mannanagRhmanupravizati, 'aNupavisittA' anupravizya 'samutta-jAlA-ulA-bhirAme' samukta--jAlA-gulA-'bhigame-samuktajAlena-muktAmahitena jAna gavAkSeNa Akulo vyApta , ataNya abhirAma =sundarastasmin , 'vicitta-maNi-rayaNa-kuTTima-tale' vicitra-magi-rana-kuhima-tale-vicitramagirarAjA kI khUba mAliga kA / jaba rAjA kI acchI taraha se mAliza ho cukI tara ve (avagaya-kheya-parissame) parizrama eva kheda se rahita ho (aTTaNamAlAo) usa vyAyAmazAlA se (paDiNikkhamai) bAhara nikale, (paDiNikkhamittA) nikala kara (jeNeva majaNaghare teNeva uvAgacchai ) jahA snAna ghara thA vahA~ pahu~ce / (uvAgacchittA majagaghara aNupavisai) pahu~ca kara snAnaghara me praviSTa hue / ( aNupavisittA) vahA~ praviSTa hokara (samutta-jAlA-ulA-bhirAme) motiyoM kI laDiyoM vAle gokhaloM se yukta hone ke kAraNa ati sudara (vicitta-maNirayaNa-kuTima-tale) tathA vividha maNiyoM se jaTita na43pI (cauvyihAe) yAra prahAranI (sapAhaNAe) bhAsizathI (savAhie samANe) rAjAnI khUba mAliza karI jyAre rAjAnI sArI rIte mAliza thaI rahI tyAre tasA (avagaya kheya parissame) parizrama tabhana mehathI bhuta ya (aTTaNa sAlAo) te vyAyAmazAlAmAthI (paDiNikkhamai) mAra nIyA (paDiNikkha mittA) nIjIna (jeNeva majjaNaghare teNeva uvAgacchai) yA snAnaghara hetu tyA 5-yA (umAgacchittA majjaNaghara aNupapisai) pAyAne snAnagharamA misa thayA. (aNupavisittA) tamA thamane (samutta jAlA ulA bhirAme) bhAtiyAnI himapANA sAmAthI yukta DIvAnA 20 matisu, (vicitta
Page #468
--------------------------------------------------------------------------
________________ ___ 394 bhopAtikato kuhimayale ramaNine pahANamaDavasi NANA-maNi-yaNabhakticittami hANapIDhasi suhaNisaNNe suddhodaehiM gaMdhodaehi puSpho. daehi suhodaehi puNo puNo kallANaga-pavara-majaNa-vihIe majie, tattha kouyasapahi bahuvihehi kallANaga-pavara-majjaNAnai gacita kuzmitala=bhRbhAgo yasya sa tathA tasmin , 'ramaNijje ' ramaNIye manohara, 'hANamaDavasi' snAnamaNDapa, 'gANA-maNi-rayaNa-bhatti-cittasi' nAnA-maNi-ranabhakti-citre=vividha-magi-ratna-racanAnicitre, 'pahAgapIDhasi' snAnapATha 'muhaNisaNNe' musaniSaNNa =musA''sAna , 'suddhodaehi' zuddhodakai =niravadyajalai 'gaghodaehi' gadhodakai =zrIgvaNDAnimizrite jale , 'pupphodaehi' puppodake =puppamizritajale . 'muodarahi' musodakai =nAtigAtogai 'puNopugo'puna puna 'kallANaga pavara-majjaNa vihIe' kalyANaka prAra-majana-vidhinA kanyAgakAraka-zreSThamnAna-ridhAnana, 'majie' majita -slapita , 'tattha' tara=snAnAnatara, 'kouyasaehi' kautugatai , kautukAnA=dRSTidoSanivAraNArtha agana vAle (ramaNine) manohara (hANamaDavasi) snAnamaDapa me rakkhe hue (NANA-maNirayaNa-bhatti-cittasi ) anaka maNi ora ratnA kI racanA se yukta (hANapIThasi) aise snAna karane ka pATha (vAjoTa) para (muhaNisaNNe) susa se paiMThe, aura vahA baiTha kara (suddho daehi) zuddha-nirmala jalase, (gagodarahi) gadhodaka-cadanamizrita jala se (pupphodaehi.) puSpamizritajala se, (suhodarahi) kicidRSNa jala se (puNo puNo) bAra bAra / (kallANaga pavara-majjaNa-vihIe mannie) uhAna kalyANakAraka zreSTha snAnavidhi-se snAnA kiyaa| (tattha kouyasaehi bahuvihehiM) usa abasara meM vividha prakAra ke aneka kautukA se dRSTi maNi rayaNa kuTTima tale) tathA vividha bhAzumAthI timAzApAmA, (ramaNijje) bhanI 2 (vhANamaTarasi) snAnama upamA rAmesA (NANA-maNi-rayaNa-bhakticittasi) sanemati tathA ratnAnI manAparathI yukta (vhANapIDhasi) mevA snAna vAnI pIu (mAla) G52 (suhaNisaNNe) sumethI mahA mana samIra (suddhodahiM) zuddha-nibha 1 , (gadhodaehiM ) gho:- - mizrita saDe, (pugpho-ehiM) dhuppamizrita are paDe, (suhodaehiM) NA Eenaraa3, (puNo puNo) pAra pA2 (kallANaga-pavara-majaNa-vihIe majie) mANe ityAcA zreSTha mAnavidhiyI jAna thu (tatya kouyasapahi
Page #469
--------------------------------------------------------------------------
________________ 395 pIyUpapaSiNo-TIkA sU 48 kUNisya panAdi dhAraNama vasANe pamhala-sukumAla-gadha-kAsADaya-lahiyage sarasa-surahigosIma-cadaNA-Nulitta-gate ahaya-sumahagdha-dUsa-rayarNa-susavue rakSAbandhanAdInA Atai =bahuvidhairyukta 'mahAgaga-para-majjagA-vasANe' kayANakapravaramajanAvasAne, snAnAnantaramityartha, 'pamhala-mukumATha-gara-kAsATaya-lahiyage' padamala-sukumAra--ndhakApAyikA-rUmitA'Gga , pazmalAuthitama matanturAmRhayuktA, sA ca sukumArA-mukomalA gavatI ca etAdRzA yA kApAyikA-kapAyaraktagATikA-aGgapronchanikA tayA rUkSitAGga -nirjalIkRtazarIra , 'sarasa-surahi-gAmIsa-caTaNA-Nulitagatte' sarasa-surabhi-gogIrSa-candanA-julima-gAna , tatra-gogArpaca dana-gogArpanAmnA prasiddha candanam / 'ahaya-mumahagya-dUsa-rayaNa-musae' ahata--sumahA ya--pya-ratna-sumvRta --ahatam-akhaNTita-kITamUpikAdibhirakartita nRtanamiti bhAra , mumahAmahumUlya yad dUdhyaratna-adhAnavastra tena su-vRtta =suSTu AcchAgni , parittanatanabahumU yavatra datyartha / doSa nivAraNArtha rakSAvadhanAdikA ke aneka prakArA se yukta una gajA na (kallANaga-pavaramajaNA-vasAne) jaba usa kalyANakAraka zreSTha snAna kA mamAmi ho cukA tara (pamhala sukumAla-gadha-kAsAiya-lahiyage) pakSmala-uThe hue komala tatu vAle sukumAra Nva sugadhita kapAya raga kI toliyA se apane samasta garIra ko pAMDA / pazcAt (sarasa-surahigosIsacadaNA-Nulitta-gate) samasta garAra para sagma mugadhita gogApacanna kA lepa kiyA / (ahaya-mumahagdha-dUsarayaNa-susavue) jana lpa acchI taraha se zuSka ho cukA taba ahaMta-kITabhUpaka Adi se nahIM kATa gaye, navIna-aise yuTumUlya pradhAna patra ko unhoMne zarIra para dhAraNa kiyA / (sui-mAlA-vaNNaga-vilevaNe) pazcAt zuddhaSuppA kI mAlA bahuvihehi) te 15sare vividha prA2nA mane tu| 4-Tipa-nipAsAtha rakSAmanA mane prArayuta te zalaNe (kalyANaga-para-majaNAvasAne) lyAre te 48yAe 124 zre4 nAnanI bhAti yutI tyAre (pamhala sukumAla-gadhakAsAiya lahiyage) padama-64-mI gAvesA suvAmA sutarAmA kamaLa temaja sugadhita kapAya raganA TuvAla vaDe pitAnA masta zarIrane duI nAbhyu pachI (sarasa-surahi gosIsa canNA Nulitta gatte) samasta 12 52 sarasa tebhara sugadhita gAzISa yahananA khepa cy| (jahaya mumahagya dUsarayaNa susavue) nyAre vepa sArI muDAI gaye! tyA mahata-jIbhR54 (vAsa ke uMdara) AdithI kapAyelA nahi evA, navIna-evA bakiMmatI vastrone tabhara N2 752 dhAraNa ryA (sui-mAlA-vaSNaga-vilenaNe) pachI zuddha puppAnI
Page #470
--------------------------------------------------------------------------
________________ __396 oSapAtipayale sui-mAlA-caNNaga-vilevaNe Aviddha-maNi-suvapaNe kappiyahAra-hAra-tisaraya-pAlaMva-palaMbamANa-kaDisutta-sukaya-sobhe piNaddha-gevija-aMgulijnaga-laliyagaya-laliya-kayAbharaNe vara'sui-mAlA-uNNaga-vilevaNe' zudhi-mAlA-vargaka-tilepA-zuci zuddha yat mAlA varNakapilpana -tatra-mAlA-puSpamAlA, varNaka =adgarAgavigapa tasya vilapana, etadadvaya yasya sa tathA, 'Aviddha-maNi-muvaNNe' Aviddha-magi-suvarNa =parihitamaNikanaka-bhUpaNa 'kappiya-hAra-hAra-tisaraya-pAlpa-palapramANa-kaDisutta-suphaya-some' kanpi sahArA-hAra-trisaraka-prAramna-pralambamAna-kaTisUna-sukRta - gobha , kalpita =paridhRta , __ hAra =aSTAdazasarika , ardhahAra =napasarika , nisarikaca-'tilaDIhAra' iti prasiddha yena sa tathA, prAla-ma --gumbanaka, pralambamAno yasmin kaTimUne tat tena kaTisUtreNa= 'kandorA' iti bhApAprasiddhena sukRtA-suSTu racitA zobhA yena sa tathA, padavyasya karmadhAraya , hArAdidhAraNana paramagobhAsampanna ityartha / 'piNaddha-gevijjagaagulijjaga-laliyagaya-laliya-phayAbharaNe' pinaddha-aveyakA-mulIyaka-lalitAsnaka-lalita-kRtA''bharaga , pinadvAni aveyakANi grIvAbhUpaNAni, aGgulIyakAni ca, yena sa tathA, lalitAGgake-sundaragarAre lalita yathA syAt tathA kRta-vinyastamAbharaNa yena sa tathA, pahanI, eva zuddha sugadhita dravya kA vilepana kiyA / (Aviddha-maNi-suvaNNe) puna suvarNa ke AbhUpaNa ki jinameM maNi jaDe hue the pahine / (kappiya-hAra-ddhahAra-tisaraya-pAlaba palabamANa-kaDisutta-suphaya-sobhe) aThAraha larakA hAra pahirA, nava lara kA hAra pahirA, tIna lara kA hAra pahirA ora lambA laTakatA huA kaTimUna (kandorA) pahirA / (piNaddhagevijaga-agulijaga-liyagaya-laliya-kayAbharaNe) gale me aura bhI sundara AbhU paNa dhAraNa kiye / hAthoM kI aguliyoM me mudrikAe~ pahirA tathA zarIra para usa samaya ke bhANA 5 mA zuddha sudhita yanu vivepana yu (Aviddha-maNi-suSaNNe) jI suvA nA ghare ubhA bhae tata paDeyA (kappiya-hAra ddhahAra-tisaraya-pAlaba-palanamANa-kaDisutta-sukaya-sobhe) madAra srn| hA2 5cyA , nava sarane hAra paheryo, traNa sarane hAra paheryo tathA lAbe laTakate kaTisuutr (ho|) 4bharamA dhAraNa yI (piNaddha-vijjaga-agulijjaga-laliyagaya laliya-kayAbharaNe) gaNAmA ma suha2 mAbhUSaNa dhAraNa yA yAnA AgaLAmAM viTIe paherI tathA zarIra upara te samayane ucita bIjA paNa
Page #471
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNI-TIkA sU 48 kUNivasya vastrAdi dhAraNam 397 kaDaga - tuDiya - thabhiya-bhue ahiya - rUva - sasmirIe muddiyApiMgalagulIe kuMDala ujjoviyA - NaNe mauDa- ditta - sirae hArotthayasukaya-raiyanvacche pAlaMva- palaM mANa- paDa-sukaya- uttarije gANAtatastayo karmadhAraya / yadvA- pinahAni yAni graiveyakAgi aGgulIyakAni ca tairlalitAdgaka, tatra lalti kranamAbhara gama = anyad bhUpagajAta yena sa tathA / 'varakaDaga - tuDiya - yabhiya - mue ' barakaTaka-truTika--stambhita - bhuja, varakaTakaTikai =zreSTapalyanAhurakSakArayairbhUSaNairbhRSitabAhu, 'ahiya - rUtra - sassirIe' adhikarUpasazrIpha - adhikasaundaryeNa zobhAsampanna, 'muddiyA - piMgala-gulIe' mudrikA - pihalA - GgulIka -muDikAbhi = aGgulIyakai piGgalA aGgulyo yasya sa tathA, 'kuDala ujjovidyAgaNe' kuNDadyotitA''nana kuNDaldI tyA vidyotitamusa 'mauDa - ditta - sirae' mukuTa-dAma- giraska, 'hAro-tyaya-sukyaraiya-bacche' hArA -vastRta-mukta-rati-vakSA horega avastRtam = AcchAnti sukRtagobhanakrtim ataeva ratida dRSTimugvada vakSo yasya sa tathA, 'pAva-paravamANa - paDasukaya- uttarijje' prAlamba - pralambamAna - paTa - sukRtottarIya - prAlambena - dArghega ucita aura bhA AbhUSaNa dhAraNa kiye / ( vara - kaDaga - tuDiya - thabhiya-bhue) donoM hAthoM meM sundara kade pahire eva bAhuA para bhujanadha bAdhe, (ahiyarUvasassirIe) isa prakAra unake zarIra kA zobhA aura bhI adhika dviguNita ho gii| (muddiyA-piMgala-gulIe) unane jo mudrikAe~ aguliyoM meM pahira rakkhI thIM unase unakI aguliyA sava pIlI jhAyIM se camakana lagIM / (kuDa ujjoviyANaNe) kuNDalA se mugkha camakane lagA / (mauDa - dittasirae) mukuTa se mastaka zobhita hone lagA / (hArotthaya - mukaya- raiya-bacche ) hAra se acchAnti unakA vakSa sthala naTA hA manohara mAlUma hone lagA, ata dekhanevAloM ko Ananda hotA thA / (pAlava - pavamANa- paDa-mukaya- uttarijje) adhika lve vastra kA inane - bhAlUSazu dhAraya (vara- kaDaga-tuDiya-thabhiya-mue) bhanne DAthamA su paryA, tebhara mAhuyo ra lubhdha mAdhyA ( ahiya-rUpa-sassirIe) bhA are tenA zarIranI kholA mahu vadhAre tha ga ( muddiyA-piMgala-gulIe) temaNe je vITIe AgaLAmA paherI hatI tenAthI temanI badhI AgaLAe pIjI AthI vyabhajvA sAgI (kuDala-ujjoviyA - NaNe ) 3 uNeothI bhuma yabha uSA sAyu (mauDa-ditta - sirae) bhuTathI bhanta zolavA sAjyu (hArotthaya-sukaya raiya-canche) hArathI DhAyesa tenu vakSasthala (chAtI) mahuna bhanohara hemAtu
Page #472
--------------------------------------------------------------------------
________________ arefree ww , maNi-kaNaga-raNa- vimala -mahariha- NiuNo- viya- misimisata - viraiya-susiliha - visiha laTTa - saMTiya-pasattha- Aviddha- vIra-valae, pralambamAnena paTena vatreNa mukta = muni yastam uttarIyam = uttarAsaGgavatra yena sa tathA, 'gANA - maNi - kaNaga - rayaNa - vimala - mahariha - NiuNo triya- misimisata - virahayasusiliTa - visi - laThTha - saMThiya-pasatya - Aviddha-vIra - valae' nAnA-magi- kanakaratna - vimala - mahArha - nipuNa - parikarmita detIyamAna- niracita- muzliSTa - viziSTa-eTa-sthita - prazastA - ssviddha-vAra- valaya nAnAvidhAni mANikana+ratnAni = cadrakAtA dimagi- suvarNa - karketanAdi - ratnAni yasmin sa ata eva nimala nirmala mahArha = mahatA yogyatha tathA nipuNaparakarmitadedIpyamAna nipuNena-zilpakalAdakSetra nipitA 'uviya' parikarmita = maskAramApAdita, tata eva 'misimisata' dedApyamAna dIptisampanatha, puna - viracita muzliSTa - viziSTa masthita - viracita-nirmita muzliSTa, zobhanasadhika viziSTam = utkRSTam laSTa= manohara masthita pasthAnam - AkAro yasya sa tathA, ata eva - pragasta = prazasanAya, etAdRza Aviddha = paridhRta vIrapalayo = vijayavarayo yena uttarAsaMga kiyA thA / ( NANA - maNi - kaNaga- rayaNa- vimala-mahariha- niuNo-triya misamisata - viraiya-musiliTTha - visi - laTTha - saThiya-pasattha-Aviddha- vIravalaye) devIpyamAna tathA nipuga kArIgaroM dvArA sumaskArita eva baDe bhAgyagAliyoM ke dhAraNa karane yogya aise nirmala aneka magiyoM evaM ratnoM se yukta suvarNa ke bane hue vIravalaya kA ki jo susadhi se sAna, utkRSTa, manohara aura sundara AkAra se viziSTa tathA prazasanIya thA inane dhAraNa kara skvA thA / jisa valaya ( kaDe) ko dhAraNa kara zatru para vijaya prApta kI jAtI hai usa valaya kA nAma vAravalaya he athavA jo isa valaya ko dhAraNa karatA hai vaha - Ke -Y -- hetu, mAthI bhenArane mAnaha thateo hato (pAlana palabamANa paDa-sukaya- uttarijje) chAyA sAyA vastranu tebhANe uttarAyaNa (pacheDI) jyu hetu (nANA - maNi-kaNaga rayaNa vimala mahAraha niugo vitha misamisata - viraiya susiliTT visiTTha-laTTha saThiya pasa ttha Aviddha-vIrapalye) hehIpyamAna sane nithue arIgaro dvArA susa smArita, temaja bhAgyazALIone dhAraNa karavA ceAgya evA niLa, aneka maNuie tathA ratnAvarDa yukta senAnu banAvelu vIravalaya je susadhithI sa panna, utkRSTa, manahara ane sudara AkArathI viziSTa tathA prazna sanIya hatu te teNe prANa karyuM hatu je valaya (kaDA)ne dhAraNa karavAthI zatru upara vijaya meLavAya che te valayanu nAma vIravalaya che athavA je A valayane dhAraNa 1 + =
Page #473
--------------------------------------------------------------------------
________________ popavaSiNo TokA va 48 kUNikasya vastrAdi dhAraNam 399 kiM 1 bahuNA / kavyarukkhae ceva alaMkiya-vibhUsie NaravarDa sakoraTamaladAmeNaM chatteNaM dharijamANeNa ubhao cau cAmara vAla-vIi sa tathA ya valaya dhRtvA vijayate tAdRzavalyadhAraka ityartha / yadA yadi kacidasti vIrasaumA vijaya mama hastAdvahiSkageveta valayamiti spardhayana ya kaTaka haste paridhatte sa vAravanya iyucyate / 'kiM bahuNA' kimbahunA - kimadhikena varNanena ? ' kapparukkhae caitra alakiya vibhUsie NaravaI' kalpakSa ivATatanibhRSito narapati - alaGkRto maNiratnA''bhUSaNai, vibhUSitazca mahArhaparidhAnAyAdinicinanasane narapati kUNiko rAjA mAyAkalpavRkSa iva zobhate iti bhAna / ma narapati ' sakoraTa - malla-dAmeNa ' saphoraNTamAnya- dAmnA - koraNTasya mAnyAni = kusumAni tepA nAmAni = mAlAstai sahitena ' utteNa parijmANa' utreNa triyamANena zobhamAna, 'ubhao cau-cAmara - bAla-vIiyage ' umayata catucAmarapAlanAjitAGga, 'maMgala-jayasada kayA-loe' madgala- jayaganda kRtA''loka - manAta kI ghoSaNA karatA hai ki jo bhI koI cIra ho vaha mere hAtha se isa valaya ko - chuDAve, isa prakAra kA spadhA se nIrA dvArA jo valaya dhAraNa kiyA jAtA hai vaha bhI nAgalaya kahA gayA hai| (kiM pahuNA) adhika kyA kahA jAya ' (alakiya- tribhUsie) maNiratnAdika ke AbhUSaNoM se alakRta ehumUlya anaka prakAra ke sudara mudara vastroM se nibhUSita (NaravaI) ve rAjA (rUpparukkhae caitra) kalpavRkSa kI taraha gobhita hone laga / unake Upara (saphoraTa-mala-dAmeNa chatteNa dharijjamANeNa) kosTa ke puSpA kI mAlAoM se yukta utra gharA huA thA, na unake Upara (ubhao cau-cAmara vAla-vIDayage) donoM ora se cAra cAmara Dho jA rahe the, (magala - jayasada-kayA loe) tathA unake dekhate hI manuSyA na 'magala ho, jaya kare che te e vAtanI gheASaNA kare che ke je I paNa vIra hoya te mArI pAnethI hAthamAthI A valayane khecIne deDhAvI jAya A prakAranI spardhAthI vIrA dvArA je valaya dhAraNa karavAmA Ave che tene vIravalaya ThahevAmA Ave che (kiM bahuNA ) padhAre zu nhevu hoya / (alakiya-vibhUsie) bhaNiratnoyukta mAlUSayothI bhasaGkRta temana mahumRsya ( dhA GimatI ) yAne ahAranA sudara vastrothI vibhUSita ( NaravaI ) te zubha ( kappa khae ceva ) vRkSanI peThe zolavA sAjyA tebhanA udhara ( sakoraTa malla dAmeNa chattreNa dharijjamANeNa) do2TanA puSyonI bhAsA vaDe yukta chatra dhAgyu 4rAyesa hetu tebhana temanA 52 (ubhao cau-cAmara cAlavIiyage) bhanne mAnnukhe bhaNI yA yAbhara DhoNA rahyA hatA ( magala - jayasadda - kyA - loe) tathA tebhane
Page #474
--------------------------------------------------------------------------
________________ co opapAtikamare yage, magala-jayasada-kayAloe majaNagharAo paDiNikkhamai, paDiNiskhamittA aNega-gaNanAyaga-daDanAyaga-rAI-sara-talavaramAiMbiya-koDaMviya-ivbha-seTi-seNAvaDa-satthavAha-dUya-sadhivAla saddhi sapaDivuDe dhavala-mahAmeha-Niggae iva gahagaNa-dippaMtamagalarUpo jayaza- kRto janana jAloke darzana yasya sa tathA, 'majjaNagao paDiNikagvamaI' mannanagRhAtpratiniSkrAmatihinirgacchati, 'paDiNiskhamittA' pratiniSkramya 'aNegagaNanAyaga-daMDanAyaga-rAI-sara-talavara-mADariya-phoipiya- unma seTi - seNA vai-satyavAha-daya-sadhivAla saddhiM sapaDiyuTa' anama-gaNanAyaka-daNDanAyakarAjezvara-talapara-mAdambika-kauTumbikabhya-zreSTi-senApati - sArthavAha -- dRta -- saghipAla sAI samparivRta --janatyAni paTAni prAga yAyAtAni, majanagRhAniSkrAto narapati ka iva gobhate / TatyAha-'dhavala' tyAdi / 'dhavala mahAmeha-Niggae uva'dhavala mahAmeghanirgata ivadharalamahAmedhato nirgata =meghAragNavinirmukta ina 'gahagaNa-dippata rikha tArAgaNANa majjhaM ho' isa prakAra kA zada karane laga / isa prakAra ve rAjA (majjaNarAo paDiNikkhamai) snAna ghara se nikale / (paDiNikkhamittA) nikalate hA (aNega-gaNanAyaga-daDanA yaga rAI-sara talavara-mADa viya-koDuviya inbha-seTi seNAvara-satyavAha-dUya-sacivAla saddhiM sapaDibuDe ) aneka gaNanAyakoM, aneka DhaDanAyakoM, rAjA, Izvara, talavara, mADabika, kauTumbika, ibhya, zreSThI, senApati, sArthavAha, dUta eva sadhipAloM se ghire hue ve rAjA (dhavala mahAmeha Niggae iva) dhavala mahAmegha ke AvaraNa se rahita (gahagaNa dippata rikkha tArAgaNANa majjhe sasivva) grahagaNoM ke bIca meM vartamAna tathA dIpyamAna aise jatAja manuSya ma gala ho jaya ho" e prakAranA zabda balavA lAgyA mApI rIta te 01 (majjaNagharAo paDimikkhamai) snAna gharamAthI nANyA (paDiNiksamittA) nItA (aNega-gaNanAyaga-daDanAyaga-rAI-sara-talavara-mADa biya-koDubiya-inbha-seTi-seNAvai-satthavAha-dUya-sadhivAla saddhiM sapaDimuDe) mane mAnAyA, mane4 4 unAyo, rAta, vara, tasa12, bhAumi, ji, lya, zreNDI, senApati, sArthavADa, ita tamA sapipAsAthI dhezadA (garavaI) 01 (dharala-mahAmeha-Niggae iba) para bhaDAnA mAva2YthA bhuta (gaha gaNa-dippata-rikkha-tArAgaNANa majjhe sasivya) agInA kyamA pata mAna det
Page #475
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavapiNI-TIkA ra 48 kRNikasya istiratnAroharaNam 401 . rikha-tArAgaNANa majjhe sasiva piyadasaNe NaravaI jeNeva vAhiriyA uvaTTANasAlA jeNeva Abhiseke hatthirayaNe teNeva uvAgacchai, uvAgacchittA ajaNa-girikUDa-sapirNabhaM gayavaiM NakhaI durUDhe // sU0 48 // sasica' grahagaga dIpyamAna-kakSa tArAgaNAnA ma ye agopa-dIpyamAnAnAm rakSANA-nakSatrANA tArAgaNAnA ca ma ye candra iva, 'piyadasaNe' priyadarzana 'NaravaI' narapati 'jeNeva vAhiriyA utrANasAlA' yatraiva bAhyopasthAnazAlA, 'jeNeva Abhisekke hatthirayaNe' yaupA'bhipekya=pa hastiratnam , 'teNeva uvAgacchai' tatraivopAgacchati, 'uvAgacchittA' upAgaya 'ajaNagiri-kUDa-saNNibha gayavai NaravaI durUde' annanagirikRTasannima gajapati narapatirdUrUDha - aJjanaparvatazigvarA''kAra gajendra narendro durUDha =ArUDhavAn / sU0 48 // nakSatra eva tArAgaNoM ke madhya me suzobhita cadramA ke samAna (piyadasaNe) dekhane meM bahuta hI sudara mAlUma hote the / matalaba isakA yaha hai ki yahA~ para gajA ko cadramA kA aura unake snAna ghara ko zubha meghoM kI, tathA gaNanAyaka Adi ko nakSatra aura tArAoM kI upamA dI gaI hai / isa prakAra se ve rAjA (jeNeva bAhiriyA uvaTThANasAlA jeNeva Abhisekke hatthirayaNe teNeva uvAgacchai) jahA para bAhira kI ora upasthAnazAlA thI aura jahA vaha Abhipekya hastiratna khaDA huA thA vahA pahu~ce / (uvAgacchittA ajaNagiri-kUDa-saNNibha gayavai NaravaI durUDhe ) pahu~cate hI ve ajanagiri ke zigvara ke samAna usa hAthI para ArUDha ho gaye / / sU0 48 // dIpyamAna evA nakSatra temaja tArAgaNanA madhyamA suzobhita cadramA jevA (piyadasaNe) nevAmA 4 suha2 sAtA to bhatarAma se , yahI rAjAne ca dramAnI ane temanA snAnagharane zubhramenI tathA gaNanAyaka Adine nakSatra bhane tArAmAnI 64bhA mApI cha / prAre te rAta (jeNeva bAhiriyA uvaTThANasAlA jeNeva Abhisekke hatthirayaNe teNeva uvAgacchada) tyA mAranI bAjue upasthAnazAlA hatI ane jyA te AbhiSekaya hAthIratna ubhe 2hyo Dato tyA pahAcyA (AgacchittA ajaNagiri-kUDa-sanibha gayarai NaravaI durude) pahAyatA anagiritA zipanA 2 te sAthI 52 25 // 38 tha7 yA (sU0 48)
Page #476
--------------------------------------------------------------------------
________________ 402 athbaahinug ' mUlam-tae NaM tassa kUNiyassa raNo bhaMbhasAraputtassa Abhiseka hasthirayaNaM duruDhassa samANassa tappaDhamayAe ima aTa magalayA puraoahANapuvIe sapaTiyA, tajahA-sopatthiya TIkA-gajenAdhigdo riyo bhagAbhimugma yiyAsatAti tasya purata prapAtam agamagalAdipanAyanAkAta kAta rAjocitamastujAna parNayati-taNa' igaa| 'tae Na' tata tannataram-senApanimamAnAtapaTagajara namamadhigeraNA'natara 'tassa kRNi yassa raNgo bhabhasAraputtassa Abhimeva tthirayaNa durUDhassa samANassa' taraya kRNi kasya rAjo bhamasAraputrasyA''bhiprekya hastignamadhirUDhasya mata 'tappaDhamayAe ime aTTha magalayA puro ahANupuvIe sapadviyA' taprathamatayA imAnyAyApTa maGgalAni pugto yathAnupuvyA spasthitAni, 'tajahA'-tadyathA-'sovatthiya-siripaccha--NadiyAvattabaddhamANaga-bhadAsaNa-kalasa-maccha-dappaNA'-saurastika-zrIvAsa-nandyAvarta - badramA naka-bhadrAsana-kalaga-matsya-darpaNA, tatra-matsya -citrapaTalikhitamatsyarUpa / ete 'tae Na tassa kUNiyassa' ityaadi| (tae Na) isake bAda (bhabhasAraputtassa) bhabhasAra athAt zreNika ke putra (tassa kRNiyassa raNNo) usa kRNika rAjA ke (Abhiseka hatyirayaNa) Abhipakya hastiratna ke Upara (durUDharasa samANassa) savAra hote hI (tappaDamayAe) sarvaprathama unake (purao) Aga Aga (ime aTTha magalayA ahANupuvvIe sapaTThiyA) ye ATha ATha mAgalika dravya anukrama se spratiSThita hA-calane laga, (ta jahA) ve mAgalika dravya ye he, (sovatthiya-sirivacchaNadiyAvatta baddhamANaga-madAsaNa-phalasa-maca-dappaNA) pastika, zrIvatsa, nanyAnate, vardhamAnaka, bhadrAsana, klA, matsya aura darpaNa | unameM se svastika, zrIvatsa, nanyAvarta " tara Na tassa kRNiyarasa" tyAdi (ta" Na) tyAra pachI (bhabhasAraputtassa) samasA2 athAt zreNinA 5 (tasma kuNiyarasa raNo) te 'Ni satanA (Abhisesa hasthirayaNa) mAlinya sti 2nanA G52 (duruDhamsa samANassa) savA2 ral ca (tappaDhamayAe) pathA paDelA temanI (purao) mA mA (hame aTra magalyA ahANupuvIe sapaTriyA) // 218 mA0 bhAgali dravya anubhathI gApAmA 2mAyA, (tajahA) bhAgali dravya mAtA (sopatdhiya-sigvincha-NadiyAvatta baddhamANaga bhadAsaNa-karasa mancha dappaNA) 1 paritara, 2 zrIvatsa, 3 nandhAvata', 4 1 / (tae )2
Page #477
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayapiNI-TIkA sa 19 bhagavarzanAtha Niyamya gamanama 403 sirivaccha-gaMdiyAvatta-baddhamANaga-bhadAsaNa-kalasa-maccha-dappaNA / tayANatara ca NaM puNNa-kalasa-bhigAra divvA ya chattapaDAgA sacAmarA dasaNa-raDaya-Aloya-darisaNijjA bAu-ya-vijayamAgaliktayA yAtrAyAmupayuktA / taTana tara ca khalu 'puNNa-kalsa-bhiMgAra' pUrNa kalagabhagAra,ja-paripUNA dhaTA mRGgArAzca, tatra madgAra --'bhArI' iti prasiddha , pate pura prasthitA / "divyA ya' divyA-gobhanA ca "uttapaDAgA' chatrapatAkA-ToNa sahitA patAkA chana patAmA 'sacAmarA' sacAmaga-cAmarAbhyA yuktA ca, 'dasaNa-radaya-Aloya-darisaNijjA' naracitA-loka-darzanAyA darzanerAno dRSTipipaye racitA-kRtA, A-samatAt lokai janadenoyA yA ca, 'pAu-dUya-vijaya-vejayatI ya' vAto-bhUta-vijaya-vaijayantI ca -bAtodbhUtA = paranaprakampitA cAsI vijayavejayatI ca = vijayapRcikA ghajapatAkA aura vardhamAnaka ye sAthiye kahalAte hai / masya se yahA citrapaTa meM niSita matsya kA grahaNa kiyA huA samajhanA caahiye| ye ATha maga svarUpa hone se prasthAna meM upayukta gine jAte hai / (tayANataracaNa) isake bAda (puNNakarasabhiMgAraM divyA ya uttapaDAgA sacAmarA dasaNaraTaya-Aloya-darisaNijjA vAu-ya-vijaya-vejayatI ya UsiyA gagaNatalamaNuliTatI purao jahANupuvvIe sapadviyA) kitaneka loga pUrNakalaga-jala se bhare hue kalaga, tathA jala se bharA huI jhAriyA lekara Age 2 calne lage / kitaneka cAmarasahita sundara yA-patAkAoM ko lekara Aga 2 calane lage / aura kitaneka to rAjA kA dRSTi me A sake dama prakAra se rakhI huI, dekhane me suTara U~cI ata eva AkAza ko chUtI hui aisI vijaya mAnaka, 5 bhadrAsana, je kalaza, 7 sabhya ane 8 darpaNa emAthI svastika, zrIvatsa, naghAva ane vardhamAna e sAthiyA kahevAya che mabhya eTale ahI citrapaTamA ALekhelA mAchalAnuM citra samajI levu A ADa ma gala *135 pAthI prasthAna (mahA24tI mata) CpayogI mAya (tayANatara ca Na) tyA2 5 (puNNakalsabhiMgAra diyA ya uttapaDAgA sacAmarA damaNaraiya-Alopa-darisaNijjA cAu-dvaya-vijaya-jayatI ya asiyA gagaNatalamaNurihatI purao ahANupuvIe sapaTTiyA) 328s as pUrNa saza-reyA maresA ujeza tathA jalathI bharelI jhArIo laIne AgaLa AgaLa cAlavA lAgyA keTalAka cAmara sahita sudara chatra patAkAone laIne AgaLa AgaLa cAlavA lAgyA, ane keTalAka te rAjAnI najara paDI zake ema rAkhelI, javAmAM su dara
Page #478
--------------------------------------------------------------------------
________________ 105 aupapAtika vejayatI ya UsiyA gagaNatalamalihatI purao ahANupuvIe sapaTTiyA / tayANatara ca NaM veruliya-bhimata-vimala-TaDa palaMbakoraMTa-malladAmo-basobhiyaM caMdamaMDalaNibhaM samasiyaM vimala Ayavatta pavaraM sIhAsaNaM varamaNirayaNapAdapITa sapAuyAjoyasamA'asiyA' unA-uyApitA, atagya 'gagagatalamagulintI' gaganatala manulikhantI vyomatala smRgantI-atyucA, purato yathAnupUnyA samprasthitA pracalitA / una varNa sannAha-veruliya' ityaadi| tadanantara khalu 'veliya-bhisaMta-vimala-daDa' veiryamAsa mAna vimala-raNDam-var3aryasya ranavizeSasya bhAsamAno-nIpyamAno vimalo daNDo yatra tat tAhazam,-'palava-koraTa-malla-lAmovasobhiya' pralApamAna-koraNTa-mAnyadAmopazobhitam' pralambamAnena koraNTArayamAlopayogikusumAnA tAnA-mAlayA upazobhitam / ataeva-'cada 'maDalaNima' candramaNDalanima-candramaNTalena samAnam, 'samRsiyA samucchritam-vistAritam , 'vimala Ayavatta' vimalam Atapatram , siMhAsana varNayAnAha-'pavara sIhAsaNa' iti, pravara siMhAsanam, tat kIdRzam / ityAha-vara-maNi-rayaNa-pAda-pIha' vara-magi-rana-pAda vaijayantI-vijaya najoM ko lekara Age 2 calane lage / (tayANatara ca NaM) isake bAda (veru liya-bhisata-vimala-daDa palava-koraTa malla-dAmo-casobhiya cadamaDalaNibha sam 'miya vimala Ayavatta pavara sIhAsaNa vara maNi-rayaNa-pAdapITha sapAuyAjoyasamA utta bahu-kiMkara-kammakara-purisa pAyatta-parikkhitta purao ahANupubIe sapaTTiya) kitaneka loga caidUrya maNi ko prabhA se prakAzita daNDavAle, laTakatI huI koraTamAlA se suzobhita, cadramaNDalasadRza tathA U~ce uThAye hue aise chara ko lekara Age 2 cale / tathA bahuta se naukara-cAkara aura sainika loga zreSTha siMhAsanako tathA pAdukAsahita, uttama maaNgucI eTale ke AkAzane aDatI hoya tevI vijayajayantI vijayadhvajA sAne sAdhana mAsaNa mAga yAsA sAjyA (tayANatara ca Na) tyAra pachI (veruliya-bhisata-rimala-daDa pala-koraTa-malla-dAmo-casobhiya cada-maDala-Nibha samasiya vimala Ayavatta para sIhAsaNa vara-maNi-rayaNa-pAda-pITha sapAuyAjoya-samAutta bahu-kiMkara-kammakara-purisa-pAyatta-parikkhitta purao ahApuNuvvIpa paTiyoansal vaiDUrya bhaenI pramAthI prozita hai , satI kerATamALAthI zobhatA, cakama Dala jevA, tathA uce upADelA chatrane laI
Page #479
--------------------------------------------------------------------------
________________ popApaNI-TIkA sU 49 bhagavadarzanArtha kUNikasya gamanam utta bahu-kikara-kammakara-purisa-pAyanta-parikkhitta purao ahANupuvvIe sapaTTiyaM / tayANatara ca Na vahave laTTiggAhA kuMtaggAhA cAvaggAhA cAmaraggAhA pAsaggAhA potthayaggAhA phalagaggA hA pIDhaggAhA vINaggAhA kUbaggAhA haDappayaggAhA purao ahANuputrIe saMpapATham zreSTha maNi-ratnakhacita - pAdasthApana pATha - sahitam, 'sapAjayA - joya- samAutta' svapAdukAyoga-samAyuktam-svanAdukayoyoM yoga, tena samAyuktam, 'bahu- kiMkara - kamma kara-purisa-pAyatta parikkhitta' bahu kiddara-karmakara-puruSa pAdAta parikSiptam - bahubhi = anekai kiGgarai =svAmina pRSTvA kArya karai, karmakaraityai puruSai = sAdhAraNajanai, pAdAtena=padAtisamUhena parikSiptam=utthApitam, purato yathAnupUrvyA samprasthitam / 'tayANatara ca Na' tadanantarazca gkhalu 'vahave laTThiggAhA' bahavo yaSTiprAhiNa, ' kutaggAhA ' kuntaprAhiNa =bhalladhArakA 'cAtraggAhA' cApaprAhiNa = dhanurdhAriNa, 'cAmaraggAhA' cAmaragrAhiNa, 'pAsaggAhA' pAgayAhiNa - uddhatagajAzvAdidhanasAdhana pAgastasya dhArakA | 'potyayaggAhA' pustakagrAhiNa, 'phalgaggAhA' phalkagrAhiNa - phalaka = 'DhAla' itirayAtastasya dhArakA 'pIDharagAhA' pIThagrAhiNa pIThAni=AsanavizeSAsteSA dhArakA ityartha / 'vINaggAhA' cINAgrAhiNa -vINAnAdyaratnoM ke bane hue pAdapITha ko lekara Age 2 calne lage / isake bAda (bahave laDiggAhA) aneka lAThA nagarI calane lge| (kutaggAhA) aneka bhalladhArI (cAvaggAhA) dhanurdhArA (cAmaragAhA) cAmaradhArI ( pAsaggAhA) uddhata hAthI aura ghoDoM ko jisake dvArA vA me kiyA jAye aise pAtra ko dhAraNa karane vAle, (potthayaggAhA) pustakadhArI, (phalagaggAhA) dAla ko dhAraNa karanA (pIDhaggAhA) AsanavizeSa ke dhArI (vINaggAhA) vINAdhArI (kuta 1 , 405 AgaLa AgaLa cAlyA, tathA ghaNA nekara-cAkara ane sainika leA zreSTha siMhAsanane tathA pAdukAsahita uttama maNiratnAnI banelI pAdapIThane laine AAgaNa bhAgaNa thAsyA tyAra pachI ( bahave laTThiggAhA) bhane sAThIghArI cAlavA lAgyA ( kutaggAhA ) mane lAtAdhArI, (cAvaggAhA ) dhanurdhArI, (cAmaraggAhA) nyAbharadhArI, (pAsaggAhA) uddhata hAthI bhane ghoDAne nenA dvArA pazabhA sa zajaya sevA pAzane dhAraSu khAvAjA, ( potyayaggAhA) yustandhArI, (phalagaggAhA) DhAlane dhAra 42vAvAjA, (pIDhaggAhA) Amana vizeSanA dhAra vA vAjA, (vINaggAhA) pIladhArI, (kutuvaggAhA) tupa arthAt yAbhaDAnA tesa pAtrane
Page #480
--------------------------------------------------------------------------
________________ 406 - - jiibthaali ttttiyaa| tayANataraM caNavahave daDiNoM muDiyosihaDiNo jaDiyo picchiNo hAsakarADamaruyakarA cADukarA vAdakarA kadappakarA davarkarA kokaiyA kiDDakarA yavAyaMtA yagAyaMtAya hasatA ya NaJcatAya bhAsavizeSastasyA dhArakA ityartha , 'kutubaggAhA' kunupagrAhiNa-talATInA carmamaya pAtra kutupasta sya dhArakA , 'haDappayaggAhA' haDaphayATriga -tAmlAdvibhAjana dRTapphantasya dhArakA ityaya , 'purao ahANupubIe sapaTThiyA' purato yathAnupA maprasthitA / 'tayANataraM ca Na' tadanantara ca gvala 'yaha' vahavo 'daDiNo' daNTina 'muDigo' muNDina 'sihaDigo' zikhaNDina' zilAvizeSAriNa jaDigo jaTina =jaTAvanta , 'picchiNo' pi ichana =mayU rAdipicchavanta 'hAsakarA' hAsyapharA 'DamaruyakarA',TamarukakarA ='DugaDugI-tipramiyA ghavAdina , 'cADukarA' cATukAriMga =priyavacanavATina , vAdakarA' vAdakAriNa , 'kappakarA' kandarpakAriNa =kAmakathAkAriNa, 'darakarA dravakarA =parihAsakAriNa 'kokuiyA' kauta kikA =kutUhalakAriNa , 'kIDakarA' krIDAkarA , 'vAyatA ya' vAdayatazca-mRdaGgAThika vaggAhA) kutupa arthAt camaDe ke telapAna ko dhAraNa karane vAle, (haDappayaggAhA) tathA haTappha-tAmbUla pAtra ko dhAraNa karane vAle anukrama se Age 2 cagne lage / (tayANatara ca Na) isake bAda (vahave) bahuta se (daDiNo) daDI, (muDiyo) muNDI, (sihaDiNo) zikhAdhArI, (jaDigo) jaTAdhArI, (picchiNo) mayUra Adi piccha ke dhArI (hAsakarA) ha~sAne vAle (DamaruyArA) DugaDugI yajAne vAle, (cAikarA) priya vacana bolane vAle (vAdasrA) vApisTa rana gale, (dapyArA) kAmakathA karane vAle, (dakkarA) hesA majAka karane vAle, (kokudayA) utuhala karane vAle, (kiDDakarAya) khela-tamAzA karane vAle, (vAyatA ya) mRdagATika vAje bajAne vAle,(gAyatA yogAnA gAne vAle, (hasatA ya) vinA kAraNa (sAmAna) yA sApANI, (haDpeyaggAhA) tathA 1.6 ( sapA)ne dhAraNa 42vAvA yanubhathI. mAgaNa gaNa nyAsakA sAyA tayANatara ca Na) tyAra pachI (bahave) mne| (daDiyo) (muTiNo) bhusa (sihaDiNo) zidhArI (jaDiNo) -(piNio ) mayUra mAhi pIchAnA dhAraNa 42nArA (hAsakarA) mApanAsa (vipI) (DamAyakarA) humI kAnArA (cADukarA) priyavayana mAsAnAsa, (vAdakarA) vAivivAha 42nArA, (kaTappakarA) DAbha4thA nArA, (dapakarA) hAsImA nAsa, (kokkuiyA) tuData 42nArA, (kiDukarA) meta tabhAsA 42nAsa, (vAyatA ya) bhR|| (dAsa) 401 pAunAsa, (gAya)
Page #481
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIpapaNI-TIza su. 49 bhagavaddarzanArthe kUNiyamya gamanama tAya sAvetA yara rAkhatA ya Aloya ca karemANA jayasaha paujamANA purao ahANupuvvIe saMpaTTiyA / tayANatara ca Na jaccANa taramalihAyaNANaM harimelA-maula-malliya-cchANa cacucciya-laliya 407 , ca - puna nAtyAta 'gAyatA ' gAyata = gA dharvamanutiSThanta, 'hamatA' hamanta 'NaccatA' nRyanta, ' bhAsatA' bhASamAgA 'sAMvatA ' zrAyata bhUta-bhaviSyad-nAdina, 'raktA' rakSanta - gajo deharakSA kurvata, 'Aloya ca karemANA' Aloka ca kurvantarAjAdidarzana unti, 'jayasa pajjamANA' jayaganda prayuJjAnA = | 'purao' pugta - agrata, 'ahANupuccIe' yathAnupU = kramaNa 'sapaTTiyA' mamprasthitA - pracalitA / ' tayANatara ca paNa ' tadanantaraJca yala 'jaccANa' jAyAnAm - uttamajAtibhaganAma, 'tara - malli - hAyaNANa' tagemalihAyanAnA-tage naga tamya mulli = dhAraka 'ma mala dhAraNe' iti pAThe sthitAnmanto kartari Da tata taromalli vegadhAraka hAna = sage yepA te tagemallihAyanA - yauvanavaya sthitAstepAm, turagANAmityagreNa anvaya, puna kAhizAnAma 'anA''ha - 'harimena-maula-maliya-cchANa' harimelAmukula-mallikA - lANAma- harimelA = vRpavizeSa tamya mukula kalikA, mallikA basantaja haeNmana nAle, (NaccatA ya) nAcane vAle, (bhAgatA ya) bhASaNa karana vAla, (sAveMtA ya) bhUta-bhavidhyata kahane vAle, (rakkhatA ya) rAjA ka Amaglaka, (Aya ca karemANA) rAjA kA darzana karana vAla puraSa, tathA - ( jayasada pajamANA ) 'jaya jaya' zabda karane vAle, ye sabhA (purajI) Aga 2 (jahANupuccIe) yama se (sapaTTiyA) calane lage / (tayANatara ca Na) usake nAva (jaccANa taramallihAyaNANa) uttama jAti ke, vegavAla naujavAna ghoDe calana laga / (harimelA-mau-maliya - ThANa) ye ghoDe harimelA - vRkSavizapa kI gAyana jAnAga, (hasatA ) vinADAra bhanArA, (NaccatA ya) nAyanAga, ( bhAsatA ya bhASa] DaranArA, (sAnatA ya) lUta laviNya henAga, ( ksatA ye) zannanA Atma 20, (Aloya ca karemANA) galanA hazana ugnAza, tathA (janasaha parajamANA ) 'tyanya' gardai uvAvAjA me vA ( pugo ) bhAgaja bhAgaNa ( ahANu putrI0 ) yathA bhathI ( mapaTTiyA ) vyAsavAsAjyA ( tayANatara caNa ) sApaTI (javANa taramahihAyaNANa ) uttama latinA vegavAnA navajjuvAna gheADA ( harimelA - maDala- mahiya -cchANa ) mA ghAya hanmeilA-vRvizeSanIkaLI temaja mallikApuSpa-velAnA phUla jevI Akhe cAlavA lAgyA
Page #482
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikasa puliya-cala-cavala- caMcala gaINaM laMghaNa vaggaNa-dhAvaNa-dhoraNa- titraI-jaiNa- sikkhiya-gaINaM lalaMta-lAma- galalAya vara-bhUsaNANa muhakusumavizeSa 'velI' iti yAtastadvadakSiNI yeSA te tathA tepA, 'cacu zciya laliepuliya - cala - catrala - cacala gaINa' cantu - cita-lalita pulti cala-capala caJcala-gatInAm, caJcu =zurucaJcu --tadvadavakatayA ucita = caraNayoruthApana tena lalita = savilAsa yat putigamana vizeSa tadrUpA calAnA = AtimatA capalacaJcalA = aticAlI, yahA-capalA vidyut, tadvacaJcalA gatiryeSA te tathA tepA, cakapadakSepagamanavizeSA'tizayacaJcalagamanavatAm, 'laghaNa- gharagaNa-dhAraNa-dhoraNa- tivaI - jaDaNa- sikviya-gaINa' lakhana valgana dhAvanadhoraNa- tripadI -jayinI zikSita-gatInAma laGghana-gattadirahanam vanAnam = utkRrtanam, dhAvana=zIna mRjugamanam, dhoraNa = gaticAturyam, tripadI = bhUmau padatrayanyAsa jayinA=jayinyA khyA atitIvragati, etA zikSitA = abhyastA gatayo yaiste tathA teSAm / 'lalata-lAma -kAlalAya - vara-bhUsaNANa' lala-lAmad- galalAta vara-bhUSaNAnAm-lalanti = dolAyamAnAni, lAmanti = ramyAgi, galalAtAni=grIvAsthitAni varabhUSaNAni yeSA te tathA teSA, caJcalamundaraprAvAbharaNa kalI eva mallikApuSpa - velA ke phUla ke samAna AgovAle the / (cacu cciya-laliya puliya cala - cavala - cacala - gaINa) zuru ko cacu ke samAna vaka paira uThA kara savilAsa calane ke kAraNa ve bahuta bhale mAlUma hote the, tathA calane meM bijalI ke samAna cacala the / (laghaNa vaggaNa - dhAvaNa - dhoraNa- tibaI - jaiNa - sikkhiyagaINa) laghana-kha Adi kA lAghanA, vangana - kUdanA, ghAvana - zIghratApUrvaka dauDanA, dhoraNa-sUgara ke samAna nIce sira kara ke dauDanA, tripadI - tIna pairo se khaDA honA, jayinI - atitIvraM cAlakA calanA, ina saboM meM ye atinipurNa the / (lalata-lAma-galalAya - ghara - bhUsagANaM) inake gale me jo AbhUSaNa' the va idhara udhara hilate Dulate the aura bahuta hI sundara the / ( muhabhaDaga ocUlaga thAsaga ahi J 408 n d " vALA hatA (cacu ciya-laliya puliya cala cavala cacala gaINa) popaTanI yAyanI jema vAA paga upADIne vilAsa karatA cAlavAnA kAraNe teo bahu bhalA lAgatA hatA, tathA cAlavAmA vijaLInI peThe caMcaLa hatA (laghaNa-vaggaNa dhAvaNa dhoraNa tivaI jaiNa sikkhiya gaINa) sa dhana-jaDga sahine sAdhavu (Tayavu ) vadagarna-1/2dhvu, dhAvana-DthI houvu, dhoraNa-sUranI peThe nIyu bhAthu rAjI deDavu, tripadI--traNa page ubhA rahevu, jayinI-ati jhaDapavALA cAlathI A khadhAmA teo nipuNa hatA (llata-lAma gallAya vara bhUsaNANa) cAlavu temanA gaLAmA je AbhUSaNa hatA te Amatema hAlatA--DAlatA hatA ane
Page #483
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyuupvpinnii-ttoy| sa 49 bhagavadarzanArtha kaNikasya gamanam 409 bhaDaga-ocUlaga-thAsaga-ahilANa-cAmara-gaDa - parimaMDiya - kaDINa kikara-vara-taruNa-pariggahiyANa ahasayaM baraturagANa purao ahANupuvIesapaTTiyAtayANatara ca Na IsIdatANaIsImattANaMIsItugANa bhUpitAnAm / 'muhabhaDaga-mocUlaga-yAsaga-ahilANa-cAmaragaDa-parimaDiya kaDINa' muyabhANDakA 'pravRlapha-sthAsakA-bhigana cAmaggaNDa-parimaNDita kaTInAm -mugnabhANTaka-mukhAbharaNam , apacUlA =pralambamAnagucchA , sthAsakArpaNA'kArA alakArA , abhilAnA =musa udhapipAzca, yepA te, tathA cAmaragATai =cAmarasamUha , pagmiNDitA kaTipA te tathA, tata pandrayasya karmadhAraya , tepA tathAbhUtAnAm / kiMkara-vara-taruNa-pariggahiyANa' kiGkaravarataruga-parigRhItAnAm -kiMkagvarAzca te taraNA -tara gakiGkarazreSThA , tai parigRhAtAnAm , 'aTThasaya varaturagANa' aSTagata varaturagAgA zreSThaddayAnAmaSTA'dhika zatam , 'purao ahANupubIe sapadviya' purato yathAnupUryA samprasthitam / ' tayANatA ca Na' tadanantara ce khaluIsIdatANa' IpadatAnAm anpaDhantaratAm 'IsImattANa' ipamattAnAm=kiJcinmadazAlinAm , lANa-cAmaragaDa-parimaDiya-kaDINa) mukhabhANTaka-musa kA AbhUpaNa, avacUra--pralamba mAna gucche jo mastaka ke Upara murge kA kalagA ke samAna lagAye jAte hai, sthAsaka-darpaNa ke AkAra jaise AbharaNanizapa, tathA ahilANa-mukhapadhavizeSa se ye zobhita ho rahe the, tathA cAmaragaDa - cAmarasamUha-se inakA kaTibhAga vizeSa alakRta ho rahA thaa| (kiMkara-varataruNa-pariggahiyANaM) inako pakaDane vAle saIsa uttama "eva taruNaavasthA vAle the| (aTThasaya vara turagANapuraoahANupuvIe sapaTThiya)isa prakAra 108 ghoDe Age Age anukrama se calane lge| (tayANatara ca Na IsIdatANa IsImattANaM isItugANaM paI bhu42 tA (muhabhaDaga ocUlaga thAsaga ahilANa cAmaragaDa parimaDiya-kaDINa) mukhabhADaka-mukhanuM AbhUSaNa, avacUla-prala jamAna gucchI je mastakanA upara kukaDAnI kalagInA jema lagAvAya che, sthAsaka-darpaNanA AkAra jevA Abha raNa vizeSa, tathA ahilANa-mukha dhanavizeSa, e badhAthI teo zebhita thaI rahyA hatA, ane cAmaraga Da-cAmara samUhathI temane keDane bhAga vizeSa masata 2yo ta (kiMkara-vara-taruNa-pariggahiyANa ) temane pakaDanArA sAMsa uttama temaja taruNa avasthAnA hatA (aTTha saya ghara turagANa purao ahANupuyIe sapaTThiya) mA ddaa2n| 108 ghoDA manumayI mANa mA yasakA sAyA (tayANatara ca Na IsIdatANa IsI
Page #484
--------------------------------------------------------------------------
________________ ___410 __ aupapAtiko IsI ucchaMga-visAla-dhavala-TatANa kacaNa-kosI-pavi-datANaM kacaNa-maNi-rayaNa-bhUsiyANa vara-purisA-rohaga-sapauttANa ahasaya gayANa purao ahANupubIe sapaTTiya / tayANataraM ca NaM saccha'IsItugANa' ittugAnAm=manAgunatAnAm , 'IsI-ucchaMga-bisAra-dhAla-datANa' ipa dutsaha-vizAla-dhavala-dantAnAm-iparasaGge ma yabhAge vizAlA anpAyaskacAt, tathA dhavalA datA yepA te dhavaldantA , tata padadvayasya karmadhAraya , tepAm , 'kacaNa-kosI paviTTha datANa' kAJcana-koza apiSTa-dantAnAm , kacaNa-maNi-rayaNa-bhRsiyANa' kAJcanamAMga ratna-bhUpitAnAm , 'vara-purisA-rohaga-sapauttANa' vara-puruSA ''rohaka-samprayuktAnAm vara puruSA =zreSThapurupAzcAmI-ArohakA te samprayuktAnAm yuktAnAm , etAdRzA-gayANa' gajAnAm hastinAm , 'aTThasaya' aSTagatam aSTAdhika zatam , 'purao ahANupubIe sapaTThiya' purato yathAnupUrtyA samprasthitam / atha rathAnA varNanamAha-'tayANatara' ityAdi / 'tayANatara IsI-ucchaga visAla dhavala datANa kacaga-kosI paviThTha-datANa kacaNa maNi rayaNa bhUsiyANa vara-purisA rohaga sapauttANaM adrasaya gayANa purao ahANupuccIe sapaTThiya) inake bAda Age Age 108 hAthI cale,ye hAthI alpadatavAle the,pUre dAta inake vAhira nahIM nikala pAye the / kiMcit madazAlI the / thoTe hI U~ce the, adhika nahA, inakA ma yabhAga bhI adhika vizAla nahIM thA ' dAta inake ayata dharala the / inake dAtoM me sona kI soliyA~ pahanAyI gayI thiiN| ye suvarNa eva magiratnoM se vibhUSita ho rahe the / inake Upara zreSTha puruSa baiThe hue the| (tayANatara ca Na sacchattANa sajjhayANa saghaTANa sapaDAgANa satoraNavarANa 'saNadighosANa sa-khikhiNI-jAla-parikkhittANa hemavaya-citta 'mattANa IsItugANa IsI-ucchaga visAla dhavala DhatANa kacaNa kosI paviTTha datANa kacaNa maNi-rayaNa bhUrsiyANa vara purisA rohaga sapauttANa anusaya gayANa purao ahANupuvvIe sapaTriya) tyA250I mAgaNa gaNa '108 DAthI yArayA mA DAthI ma5 hAta vALA hatA-tenA dAta pUrA bahAra nIkaLelA nahotA (cit madazALI hatA cheDA ucA hatA bahu nahi temane pIThano bhAga vadhAre pahoLo nahete temanA hAla ha dhoLA hatA temanA dAtamAM nAnI bALA paherAvI hatI teo sava temaja maNiratno vaDe vibhUSita banyA hatA temanA upara zreSTha puruSa beThA utA (tayANatara ca Na sanchattANa sajjhayANa saghaTANa sapaDAgANa satoraNavarANa saMdighosANa sa-siMkhiNI-jAla-parimikhattANa hemavaya-citta-tiNisa-kaNaga
Page #485
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - poyUpayASaNo-TIkA su 49 bhagavadarzanArtha phUNikasya gamanam 411 ttANa sajjhayANa saghaTANaM sapaDAgANaM satoraNavarANa saNadica Na tadantaraJca pala 'sacchattANa' sancha gagA-chatrayuktAnAm , 'sajjhayANa' sadhvajAnAmghAyuktAnAm 'sabaTANe' saghaNTAnAm , 'sapaDAgANa' sapatAkAnAm-dhvajo garaTAnicihayuktastadanyA tu patAkA tadvatAm 'satoragavarANa' satoraNavarAgAm=zreSThatoraNanatAm , 'sAdiyosANa' manandhiopAgAm-nandAdazavidhavAdyanipa , tad yathA-1 bhamA, 2 mauTa, 3 maddala, 4 kaTana, 5 jhallari, 6 huDDadha, 7 phesAlA / 8 kAhala, 9 talimA, 10 vaso, 11 nyo, 12 paNayo ya vArasamo // 1 // tana-bhabhA' bhambhA bherI 1, 'mauda' mukunda = vAdyavizeSa 2, 'maddala' mardala =mRdaGga 3, 'kaDara' kaDamba vAdyavizeSa 4, 'jhalari' jhalarI 'jhAlara' iti ra yAto vAdyapizepa 5, 'huDuva' huDucha vAdyavizeSa , aya dezIya zabda 6, 'rasAlA' kAsyAla vAdyavizeSa 7, 'kAhala' kAhala vAdyavizeSa 8, 'talimA talimA tigisa-kaNaga-Nijjutta-dAruyANa kAlAyasa-suruya-Nemi-jata-kammANa) inake vAda Age Age 108 raya cala rahe the, ye raya unasahita ye, jAsahita the, inake Upara dhvanAe~ phaharA rahA thIM, inameM ghaNTe laTaka rahe the, jisase calte samaya inakI madhura AvAja AtI thaa| patAkAsahita the / (gasTa Adi ke citroM se yukta kA nAma ghajA hai aura cihnarahita kA nAma patAkA he|) ina ratho para toraNa badhe hue the / ye ratha nandighopa sahita the / bAraha prakAra ke vAdyoM kA nAma nadighopa hai, ve 12 bAraha prakAra ke bAje ye hai-bhabhA-bherI, mauda-mukuda (yaha eka jAta kA vAjA hotA hai), maIla-mRdaga, kaTaba (yaha bhI eka jAta kA vAjA hotA he), jhallarI-jhAlara, huDukka (yaha bhI eka jAta kA bAjA vizeSa hotA hai), kasAla-(yaha bhA eka jAtakA bAjAvizeSa hai), kAhala-(yaha bhI eka jAta kA bAjA vizeSa hai), talimA-bAyarizepa, vaza-vAdyavizeSa, zakha, eva 12vA pavaNaNijjutta-dArayANa kAlAyasa-sukaya-Nemi-jata-kammANa) tyA2 pachI gANA 108 ratha cAlatA hatA A ratha chatravALA hatA dhvajAvALA hatA temanA upara dhajA pharakI rahI hatI temAM ghaTa laTakI rahyA hatA jethI cAlatI vakhate temane madhura avAja AvatuM hatuM patAkAvALA hatA (garaDa AdinA citro jemA hoya te dhvajA kahevAya ane je civinAnI patAkA kahevAya) A ratha upara teNu khAdhelA hatA na dighaSavA ranA vAdyo (rAjA)nA nAma na dioNSa ke teo 12 che-bhabhA-le, mauda-bhu (2 // se tanu pAe huDukka (An 54 me bhugatanu pAya cha) kasA ___mA vizeSa cha) kAhUla-2mA 56 mabhu nata ! ...
Page #486
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 410 jiibni IsI ucchaga-visAla-dhavala-datANaM kacaNa-kosI-pavi-datANaM kacaNa-maNi-rayaNa-bhUsiyANaM vara-purisA-rohaga-sapauttANa asayaM gayANaM purao ahANupubIe saMpaThiya / tayANataraM ca NaM saccha'IsItugANa' ipattugAnAm-manAgunatAnAm , 'IsI-unchaMga-bisAra-dhavala-datANa' Tepa dusa-vizAla dharala-datAnAm-ipadutsajhe ma yabhAga mizAlA alpavayaskavAt, tathA dhavalA datA yeSA te dhavaladantA , tata padadvayasya karmadhAraya , tepAm, 'kacaNa-kosI paviTTha datANa' kAJcana-koza praviSTa-dantAnAm, kacaNa-maNi-rayaNa-bhUsiyANa' kAJcanarmANa rana-bhUSitAnAm , 'vara-purisA-rohaga-sapauttANa' vara-puruSA-''rohaka-samprayuktAnAm vara purupA zreSThapuruSAdhAmI-ArohakA tai samprayuktAnAm yuktAnAm , etAdRzA-gayANa' gajA nAm hastinAm , 'aTThasaya' aSTazatam aSTAdhika zatam , 'purao ahANupubIe sapaTThiya' purato yathAnupUrvyA samprasthitam / atha rathAnA varNanamAha-'tayANatara' ityAdi / 'tayANatara IsI-ucchaga visAla dhavala datANa kacaga-kosI paviThTha-datANa kacaNa maNi rayaNa bhUsi yANa vara-purisA rohaga sapauttANa aTThasaya gayANa purao ahANupubIe sapaTThiya) inake bAda Age Age 108 hAthI cale,ye hAthAalpadatacAle the,pUre dAta inake vAhira nahIM nikala pAye the / kiMcit madazAlI the / thoDe hA U~ce the, adhika nahA, inakA mayabhAga bhI adhika vizAla nahIM thA / dAta inake ayata dharala the / inake dAtA me sone kI soliyA pahanAyI gayI thiiN| ye suvarNa eva maNiratnoM se vibhUSita ho rahe the / inake Upara zreSTha puruSa baiThe hue the| (tayANatara ca Na sacchattANa sajjhayANa saghaTANa sapaDAgANa saMtoraNavarANa saNadighosANa sa-khiMkhiNI-jAla-parikkhittANa hemavaya-citta mattANa IsItugANa IsI-ucchaga visAla dhavala datANa kacaNa kosI paciTTha datANa kavaNamaNi-rayaNa bhUrsiyANa para purisA rohaga sapauttANa aDasaya gayANa purao ahANupuvIe sapaTTiya) tyA2pachI mAraNa mAgaNa 108 sAthI sArayA mA DAthA gara5 hAta vALA hatA tenA dAta pUrA bahAra nIkaLelA nahAtA kicita madALI hatA DATa ucA hatA bahu nahi temane pIThane bhAga vadhAre pahoLe nahi te temanA rAta aha dhoLA hatA temanA dAtamAM sAnAnI kheALo paherAvI hatI teo saviNa temaja maNiratana vaDe vibhUSita banyA hatA temanA upara zreSTha puruSa beThA utA (tayANatara ca Na sanchattANa sajjhayANa saghaTANa sapaDAgANa satoraNavarANa sadiyosANa sa-siMkhiNI-jAla-parikkhittANa hemavaya-citta-tiNisa-kNaga
Page #487
--------------------------------------------------------------------------
________________ - pIyapapiNI-TIkA sa. 89 bhagavAsArtha iNiyamya gamanama : liha-vatta-maDala-dhugaNaM AiNNa-vara-turaga-sapauttANa kusala-narancheya-sArahi-susapaggahiyANa battIsa-toNa-parimaMDiyANa sakakar3avaDeMsagANa sacAva-sara-paharaNA-varaNa-bhariya-juncha-sajANaM asaya mRtamayugagAma / 'Aga - ghara - turaga ~ mapauttANa' AmArga - naratugga-mamprayuktAnAm -- yonitottama jAnimadaghoTamAnAm, 'kumara-nara-ya-sArahimusaMpaggahiyANa' kugara-nara-eka-sAga-mumanprAdInAnAma-gaThanaga vijJapurayA eva ye rAnipuNA mAra rayata sampragItAnAma macAritAnAma / ' uttIsa-toraNa-parimaDiyANa' dvAtriMzatto garimaNTinAnA-togNAni armapartuga''Agi dvAgitadrAgimadAyaka togya nigAra pagmiNTitAnA, pranigya dvAtriMgadAdanavAgaNi mAni mAtra / 'masaTaraTemagANa' makasTA'vatamajhAnAm-kadA kAcA , apanamakA mitrAgAni 'Topa' iti prasiddhA , ta yukA makavaTAratamA tapAma-'gacAvasara-paharaNA-caraNa-mariya-juddha-manAnA' macApa-ThAra-prahamA-SS mata - yuddha-mannAnAma-cApai mahitA aga , macApAga prahagNAnidhyayagAnagani, AragNAnihAra (AraNa-ghara-turaga-mapauttANa) inama jo proTe jotana ma Aye / huna hA uttama jAti ka ya / (kumA-nara-ya-mArahi-musapaggahiyANa) inake jo mAgyA ya ve azva cAna kiyA ma vizA nipuga ya / yahI rahe caga raha / (pattIma toraNa-parimaDiyAga) pratyeka gyA para nattAma 2 varanA AI / (makaraDavarTamagANa) Tanama kvaca aura mignAga-nAda ka TIpa mA gaye nA ! (macAra-para-paharaNA-gharaNabharipa-juddha-mannANa) re mara gya cApa-dhanuSa, Ara-bAga, prahamNa hathiyAra [ Araga dAla AnikA me mara hue , ana degvana vA ko prema mATama paTate ki mAno tamanA ghosanA hu| bhajana tamA M PANI (AiNNavagnuggamapattANa) temA nepAmA mAyA tAtaCHH tinA kutA (kumala para-lera-pArahi-sumapamAnviANa) tanA mAyanAta avanacAlana niyAmAM viroSa nipuNa hatA, teo temane calAvatA hatA (attIma-toraNa-parimaDivANa) pratye. yonI 52 patrIya trIsa panamA mAdhI nI (massTaraDamagANa) tamA 815 mane ziprA-bAnA TA5 parcha gaNevA nA (ma-cAra-sara-pAraNA-pagaNa-magyi-juddha-malANa) se yA 4 cApa-vanupa, nAraANa, praharaNa-hathiyAra temaja Avanag - hAla AdithI
Page #488
--------------------------------------------------------------------------
________________ 412 - aupapAtivastre ghosANa sakhikhiNIjAlaparirikhatANa hemavaya-citta-tiNisa-kaNaga-Nijutta-dAruyANa kAlAyasa-sukaya-Nemi-jata-kammANa susivAdhavizeSa 9, 'so' vA vAcavigera 10, 'sAho' gA pramida , 'paNA ya vAra samA' paganazca dvAdA -tatra pagava -paTara 'Dhola' ni mA / 'sa-sisiNI-jAla parisvittANa' samiDiyA-jAla-pariti hAnAm-sara kidiyAmi jhuNTikAbhi sahita yajAlaka=AbharaNavizeSa tena jAlaphana parikSimA muzobhitAntapAm, 'hemaraya-citta-teNisa kaNaga Nijjutta-dAruyANa' haimavata-citra-niga-kanaka-niyukta-dArukANAmamavatAnihimapagirisambhUtAni, citrANi-vicinAgi, tainagAni=tinaganAmakatarasambadhIni, kanakaniryuktAni-suvarNasacitAni, dAskANi-kASThAni yepu ratheSu teSAm , 'kAlAyasa-mukaya Nemi-jatakammANa' kAlAyasa mukRta-nemi-yantra-karmagAm-kAlayasena karmagalauhena suTu kRta neme =cakradhArAyA yatrakarmamadhanakriyA yepA te tathA tepA karkagalauhamanpAritanemibandhanabaddhAnAm, 'susiliTTha-vatta-maDaladhurANa' sugliTa-vRtta-maNDala-dhurANAmsuSTu priyA vRttamaNDalA - a patagolAkArA dhUryeSA ta tayA teyA dRDhaghaTitapaTaha-Dhola / ina bAraha prakAra ke vAdinoM se viziSTa ye ratha the / ina para jo jAlakaAbharaNavizeSa sajAna meM Aye the, athavA ina rathoM meM jo jAliyA thIM ve saba kSudra-choTI choTI ghaTiyoM se yukta thIM / inase rathA kI gobhA me adhika vRddhi ho rahI thii| ye ratha jisa kASTha ke bane hue the, vaha kASTha tinaza nAmakA thaa| yaha himavata giri se magAyA gayA thA aura sahuta suTara thA / isa kASTha ke Upara suvarNa kA kAma kiyA huA thaa| ye ratha ihIM kAoM ke bane hue the| inake pahiyoM para majabUta lohe ke paTTe caDhAye hue the| (susili ratta maDala dhurANa) inakA dhurAye bahuta hI majabUta eva gola AkAra kA thiiN| prAdhavizeSa-15 tanu pAg, vaza-pAmanu pAvizeSa, za, mane mArabhu paNavapaTaha-DhorA mAreya ghaDArana vAbhitrothI viziSTa yA 25 tA tn| 52 je jAta che bharaNavizeSa sajAvavAmA AvyA hatA, athavA A mA je jaLI hatI te badhI mudra-nAnI nAnI ghaTaDIovALI hatI enAthI rAnI zebhAmAM adhika vRddhi thatI rahetI hatI A ratha je lAkaDAne banAvyA hatA te lAkaDA tinaza nAmanA hatA e himavata girithI magA velA hatA ane bahu ja suMdara hatA A lAkaDAnI upara suvarNanuM kAma karavAmAM AveluM hatuM e ratha A ja lAkaDAnA banAvyA hatA temanA 21 652 mata baDhAnA paTTA yAcyA utA (musiliTTha-vatta-maDala-dhurANa)
Page #489
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSadhaSiNI TokA sU 50 magaraddarzanArtha kUNikasya gamanam 415 mUlam-tae Na se kUNie rAyA hArotthaya-sukayaraDaya-vacche kuMDalaujjoDayANaNe mauDavittasirae NarasIhe NaravarDa paride Naravasahe maNuyarAyavasahakappe abhahiya rAyateyalacchI ___TIkA-'tae Na se' iyAdi / 'tae Na' tatastadana taram aSTamagalagRhAritahayagajAdiprasthAnAnantara gala se kaNie rAyA' sa kUgiko rAjA 'hArotyayamusya-raTaya-vacche' hArAvastRta-sukRta-ratida-vakSA-hAgavastRta-hAraprAvRta, sukRta mucitam ataeva ratidam-prAtiprada vakSa -hRtyadezo yasya sa tathA, 'kuDala-ujjoiyAgaNe' kuNDalodyotitA''nana , mukuTaDhImagiraka, 'NarasIhe' narasiMho, 'NaravaI' narapati , 'gagdi' narendra 'garavasahe' naravRSabha -adgIkRtamAryabhAranivAhaka nAt / 'maNuya-- 'tae Na se kUNie rAyA' dayAdi / (tae Na) isake bAda (se kRgie rAyA) yaha kUgika rAjA ki jinakA vakSasthala (hArotthaya mujhaya-raiya vacche) hAge se vyAma, sucita aura ratida-prAtiprada yA, (kuDalaujjohayo-gaNe) jinakA musa kuTaloM kA AbhA se adhika dAmimpanna ho rahA thaa| (mauDa'ditta-sirae) mukuTa dhAraNa karane se jinakA mastaka muzobhita ho rahA thA / (garasIhe) jo manuSyoM ma miha jaise the / (garabarDa) jo manuSyoM ke svAmA the, kyoM ki hara taraha se unakA pAlana-poSaNa karate the / isIliye (NariMde) jo naroM meM indra jaise the / (garavasahe) jo nagaM meM vRpabhasamAna the, kyA ki ye apane Upara jo kArya lete the use avazyameva pUrA karate the / (maNuyarAya-vasaha-kappe) mAnavoM ka gajAA ke bhA jo rAjA-cAvatI-jaise 'tae Na se kUNie rAyA' tyAta (tae Na) tyA2 pachI (se kRNie rAyA) te vis Pin anu pakSa - yasa (chAtI) (hArotyaya-sukaya-raDaya-vacche) hAthI vyAsa, surathita mane prIti tu (kuDala-ujnoiyA-NaNe) bhanu bhuma unI mAlA-prAza 43 madhila simapanna tharDa yu tu (mauDa-ditta-sirae) bhuTa dhAraNa pAthI renu bhanna suzolita tha du tu (garasIhe) 2 manuSyAmA siMha tA, (NaracaI) bhanuSyAnA pAbhI utA, bhale 12 tathA tebhanu pAlana-poSaNa uratA tA sAthI (gariMda) teso nazanA chadra pA saMtA (garavasahe) 2 yuvAmA vRSama-bhamAna utA, ma teso potAnA 752 re rya detAta te aparayameva 53 2tA utA (maNuyarAya-vasaha
Page #490
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAkisa rahANa purao ahANupubIe sapaTiya / tayANatara caNa alisatti-kuta-tomara-sUla-laula-bhiDimAla-dhaNa-pANi-sajaM pAyatANI. ya purao ahANupuvIe sapaTiya / / sU049 // ini prasiddhAni, tai tA , ataera yuddhAya iva sancArateSA 'rahANa' rathAnAm 'aTThamaya' azyA tam aSTAdhikazata 'purao ahANupucIe saMpadviya' purato yathAnurdhyA samprasthitam / atha padAtisainyavarNanamAha-'tayANatara caNaM' iaadi| tadana tagcca rayala 'asi-sattikuta-tomara-mUla-laula-bhiDimAla-dhaNu-pANi-sajja' asi-zakti-sunta-tomara-- zUla-lakuTa-bhindipAla-dhanu -pANi-sanam-asi =gvadga, zakti atrapizepa, kunta / malla , tomara vANavigepa , zUlam-ekazUlam-'barachI' iti prasiddham, 'laula 'ru 2-yaSTi , 'bhiMDimAla' bhindipAla -astravizeSa , 'gophaga' iti bhASApramiddha , dhanu - prasiddham , etAni pANau haste yasya tat tathA, tacca tat sajja ceti samAsa , tAdRzam , pAyattANIya' padAtyanIkam=padAtirsayam, 'purao ahANupucIe sapaTTiya' puratA yathAnupUA samprasthitam // sU0 49 // ye yuddha ke maidAna me jAne ke liye hI taiyAra kiye gaye hai, aise (rahANaM aTThasaya) 108 eka sau ATha ratha (puro) Age 2 (ahANupuccIe) yathAkrama se (sapadriya) calane lge| (tayAgatara ca Na jasi-satti-kuta-tomara-mUla-laula-bhiDimAla-dhaNu-pANi-sajja pAyattANIya purabho ahANupubIe sapadriya) inake Age 2 asi talvAra,zakti-astravizeSa, kunta-bhAlA, tomara--astravizatra, zaTha gharI, lakuTa-lAThiyA, bhiMDimAla-bhidipAla-gaphiga aura dhanuna ya sa nike hAthoM me the, aise padAtisainya anukrama se calane laga ||suu 49 // bharelA hatA AthI jenArane emaja lAge ke jANe yuddhanA medAnamAM javA bhATe 4 taiyAra kyA mevA (rahANa adrasaya) saThasA mA4 108 2tha (purao) mA (ahANupuvIe) yathAbhathI (sapaTTiya) nyAsA sAjyA (tayANatara ca Na asi satti-kuta-tomara-sUla laula-bhiMDimAla-dhaNu-pANi-sajja pAyatANIya purao ahANupulyIe sapaTTiya) tebhanI yA sidapA2, zati-masavizeSa, anta malal, tAbha2-makhavizeSa, zUrA-pI, sttlAkaDIo, bhihimAla-bhi dipAla-gophaNa ane dhanuSa e badhA jenA hAthamAM hatA evA padAtinya anukrame cAlavA lAge .. ..
Page #491
--------------------------------------------------------------------------
________________ 117 poSaSaSiNo-TIkA sU 50 bhagaya darzanArtha pUNiyamya gamanam liyAe cAuragiNIe seNAe samaNugammamANamagge jeNeva puNNabhadde ceDae teNeva pahArettha gamaNAe // sU0 50 // mUlamta eNaM tassa kUNiyassa raNNo bhaMbhasAraputtassa prathitakArti , 'haya-gaya-pavara-joha-paliyAe cAuragiNIe seNAe' hayagajarayapravarayodhakalitayA catugiNyA senayA-hayeMgeja raye praparayo rathibhirmahArathimi kalitayA yuktayA, catvAri agAni yasyA mA caturadgiNI tayA-hyagajara thapadAtirUpezcatubhirane mametayA senayA 'samaNugammamANamagga' samanugamyamAnamArga -samanugamyamAno mAgoM yasya sa tathA, 'jeNeca puSNabhadde cehae' yauna pUrNabhadra vaya 'teNeva' tatraiva 'pahAretya' pradhAritavAn 'gamaNAe' gamanAya pUrNabhadroyAna gantu manasi nizcaya kRtavAn / / 20 50 // 'tae Na' hayAdi / 'tae Na tassa kRNiyassa raNNo bhabhasAraputtassa purao' tata mala tasya kUNikasya gajo bhamasAraputrasya purata 'maha' mahAnta =uccA , 'AsA' azvA = turadgamA , 'Asavaga' azvavarA-jAtyA zRgAreNa ca varA =aSTA acA samAna Rddhi ke kAraNa virayAta kArtinAle ye (haya-gaya-pavarajoha-kaliyAe cAuraMgiNIe seNAe samaNugammamANamagge jeNeva puNNabhadde cehae teNeva pahAretya gamaNAe) ghoDA, hAthA aura zreSTha yodrAoM se yukta caturagiNA senA se yukta ho jahA~ pUrNamadra nAmakA udyAna yA usa ora cale / / sU 50 // 'tae Na tassa kRNiyassa raNNo' ityAdi / (tae Na) isake bAda (tassa kaNiyassa raNgo bhabhasAraputtassa) bhabhasAra ke putra una kRNika rAjA ka (purao) Aga Age (mahaM AsA) baDe uMce 2 ghoDe eva (AsavarA) jAti aura zRgAra se uttama ghoDe calane lage / (ubhao pAsiM NAgA NAga gaya-parajoha-kaliyAe cAuragiNIe seNAe samaNugammamANamagge jeNera puNNabhadde ceie teNeva pahAretya gamaNAe) ghAsa, DAthI sana yoddhAmAthI yuTata catura giNI senAthI yukta thaI tyA pUrNabhadra nAmanu udyAna hatu te tarapha yAkhyA (sU 50) 'tae Na tassa kUNiyassa raNoM pratyAhi (tae Na) tyA2 pachI (tassa kRNiyassa raNo bhabhasAraputtassa) samasAranA putra te zizanI (purao) mA sAraNa (maha AsA) yA GAL | temA (AmaparA) jati tathA samAthI uttama pArA nyAlA /
Page #492
--------------------------------------------------------------------------
________________ 416 opapAtasUtra e dippamANe hatthakakhadhavaragae sakosTamahadAmeNa utteNa dhariz2amANeNa seyavaracAmarAhi unhavvamANIhi 2 vesamaNe ceva NavaI amarakhaDa sapiNabhAe iDDhIe pahiyakittI haya-gaya-pavarajohakarAya - vasaharUppe' manujarAja - vRSabha-pa-manurAjAnA=ganA vRSabhA = nAyakA thakArtina taistunya - manAGanyUnatayA mamAna, uttammaratArdhasyApi nAvane pravRttacAditi bhAna / 'abha hiya' abhyadhika- yathA syAt tathA ' rAya-teya lacchIe' rAjatejolakSmyA, 'Tippa mANe 'pyamAna, 'ratthi khadha-vara ge| hamti rakadha-vara-gata, 'sakoraTamala - ameNa utteNa dharijamANeNa' makAraNTa mAnya-dAmnA uNa priyamANena, 'seya - vara - cAmarAhiM ujvamANIhi udunnamANIhiM' cetanaracAmare rUdryamAnaisdbhUya mAnai zobhamAna 'vesamaNe cetra' vaizravaNa iva= rokapAla kutrera uba 'NaravaI' narapati, 'amara isaNibhAra iDDIe' amarapatisannibhayA indrA yA, 'pahiyakittI' the / 'cakravartI jaise the'-isakA matalana yaha hai ki uttara bharatArtha ke sAdhana me pravRtta hona se cakravartI jaise the / (ajbhahiya rAyateyalacchIe dippamANe) jo rAjasI teja se aura rAjalakSmI se adhika dedApyamAna the| aise ye ki rAjA (hatthi-vadha-vara-gae) jaba hAthI para baiThe tana inhA ne apane Upara (saphosTa-maha- dAmeNa chatteNa dharijjamAna) koraTa puSpA kA mAlAoM se yukta chana dhAraNa kiyA, aura inaka Upara (seya vara-cAmarAhi unamANI hiM 2 ) sapheda camara Dhulane lage / inase ye ( NaravaI) rAjA (vesamaNe caiva ) kubera ke samAna dikhane laga | tathA (amaravar3asaNNibhAe iDDIe pahiyakittI ) indra ke kappe ) bhANusonA rAjayonA pazu rAma-yavatI devA itA 'yavartI jevA hatA enI matalaba e che ke utta bharatAdha ne svAdhIna karavAmA pravRtta heAvAthI cakravatI jevA hatA ( amahiya rAyateyalacchIe dippamANe) jee rAjasA tejathI tathA rAjalakSmIthI adhika daidIpyamAna hatA evA mAlizana (hatyikrAdha-caragaNa) nyAre hAthI udhara mehA tyAre tebha pAtAnA upara (soraTa - malla-meNa chatteNa dharijjamANeNa ) aura dayuSyonI bhAtAsothI yukta chan dhAraNa jyu, mate tebhanA upara ( seyavaracAmarAhi uccamANIhiM 2) saha yAbhara DhojAvA sAjyA tainAthI tethe (NaravaI) rAma (der cena) merA nevA debhAvA sAjyA pahiyakittI ) dhadranA nevI RddhinA jaraguthI tathA (amaravaisaNibhAe iDDhIe vikhyAta jhItI bAjA teyo (haya-
Page #493
--------------------------------------------------------------------------
________________ __ povRSavarSiNI-TIkA sU 52 bhagadarzanArtha pUNisya gamanam 119 vAla-vIyaNIe sabbiDTIe savvaIe savvavaleNa savvasamudaeNaM savvAdareNa savyavimUIe sabavibhUsAe savvasabhameNa saba-puppha-gadha-malhA-lakAreNaM savva-tuDiya-saha-saNNiNAyasme ma tathA / 'pavIDaya-pAla-pIyaNIe' prAnti-vAla-vyajanira -prIjitApracAritA vArayajanikA yasma ma tayA, 'sabiDDIe' maddhyA-sarvayA sanyA / 'savva Ie' sarvadyuyA maralyasAmagNAnA prabhayA, 'sayAleNa' sarparalena-sarvamai yena, 'sancasamudaNa' manasamunyena = sarpapariyAganisamudAyena, 'sabAreNa' samAdareNa sarvaprayanena, 'savvavie' sarvapimyA=marvavabhavena, 'savvavibhUsAe' sarvavibhUpayA = sarpaviSanapathyAndhiAraNena, 'savvasabhameNa' sarvasambhramega = sarveNa saumukyena snamayena cAJcanyanayartha , 'saba-puppha-gara-mallA-rakAreNa' sarva-puSpaga'-mAnyA-ulaGghAraNa, 'savva-tuDiya-saha-saNiNAeNa' marma-truTita-gaDha-maninAdena savidhAnA truTitAnA yAdyAnA yo ganda tamya maninAdena-pratidhvaninA / 'maiyA aise ve RNika rAjA (sabbiDDIe) apanI samasta rAjya jhaddhise (saJcajjuIe) samasta vastra aura AbharaNoM kI prabhAse (savvavaleNa) apanI samasta senAoM se (savyasamudaeNa) apane samasta parijanoM se, (savvAdareNa) Adarama kArapa sabhI praznoM se (savvavibhUIe) apane samasta aizvarya se (savvavibhUsAe) sabhA prakAra ke vastrAbharaNoM ko zobhA se, (savvamabhameNa) bhaktijanita ayadhika umukatA se (savya-puppha-gadha-mallA-rakAreNa) sana taraha ke puppA se, sara taraha ke gandha dravyA se, mana tanha kA mAlAoM se, eva sara taraha ke alakAroM se (sancatuDiya-saha-saNiNAeNa) sabhI prakAra ke vAditroM kA madhura dhvani se, tathA-(mahayA NIe) 21 S52 pANacyA maryAta yabhara DhoNA ghAtA, mevA te dhi: 00 (savyiDDIe) potAnA samasta rAjya RddhithI, (mavyajjuIe) sabha* tathA sAmAna prabhAva par3e, (savyanaleNa) pAtAnI mabhanta menaa| 43, (sasamuteNa) potAnA bhanna pani / 43, (macAreNa) mA Hest2 35 mA prayatnA 1 (savvanibhUIe) potAnA samasta azvayaM 5, (savibhusAe) tamAma jAna patrAsonI zAlA 43, (savyasabhameNa) lAstrin satyata GesutA 43, (savva-puSpha gadha-mallA lakAreNa) maI prakAranA puSpa vaDe, sarva prakAranA gaghadravyo vaDe, sarva prakAranI mALAo 1 tebhara sarva pradhAna masAga, (matra tuTiya-maha-maNNiNAraNa) sarva HERnA jAnA madhu pani 43, tayA (mahayA iTTIe) potAnI viziSTa
Page #494
--------------------------------------------------------------------------
________________ Ta aupacAtivastre purao mahaM AsA AsArA 'ubhao pAsi jAgA nAgavarA pio rahasagelI || sU0 51 // prasthitA, 'ubhao pAsiM' ubhayo gajA 'NAgavarA' nAgarA =jA yA 'piTTao' pRSTata = 'rahasa gelI' ratha- gellI-rayasamUha samUhavAcako dezIya zabda // sU0 51 // mUlam - tae Na se kUNie rAyA bhabhasAraputte anbhugayabhigAre pagrAhiyatAlayaTe Usaviya - seya-cchatte pavIDaya - pArzvayo = vAmanakSigayo 'jAgA' nAgA = mahAtA guhArega ca varA zreSThA gajA prasthitA, tathAmaprasthita / 'sagelI' iti TokA--' nae NaM se' ityAdi / ' tae NaM se kRNie rAyA bhabhamAraputte ' tata khalu sa kRSiko rAjA bhabhasArapuna 'abhuggayabhiMgAre ' abhyudgatabhRGgAra - abhyudga ta = purata prasthita bhRGgAra = ' jhaar| ' iti prasiddha jalapAna yasya sa tathA ' paggAhiyatAlayaMTe' pragRhItatAlavRnta - pragRhIta tAlavRnta yasmai sa pragRhItatAlavRnta / ' Usaviya - seya-chatte uStacetacchana -' Usaviya' ucchritam upari vitAnita zveta=ghavala chatra varA) tathA unake donoM tarapha baDe 2 hAthI eva jAti se aura zRgAra se zreSTha gajarAja calane lage, aura (pio) unake pIche 2 ( rahasagellI) rathakA samUha calA // 51 // 1 'taeNa se kUNie rAyA ' ityAdi / (tae Na) usake bAda (se kUNie rAyA bhabhasAraputte) bhabhasAra ke putra kRNika rAjA ki, jinake Age (abhuggayabhigAre) jatra se bharI huIM jhAriyA thIM, (pagga hiyatAlayaTe) jinake donoM ora pavanapakhe ho rahe the, (Usa viya- seya utte) jinake Upara zveta chatra dharA huA thA, tathA (patrIya bAla bIyagIe) jinake Upara vAlavyajana arthAt camara DhorA jA rahA thA, sAgyA (ubhao pAsiM jAgA NAgArA) tathA tebhanI bhanne tara bhoTA bhoTA hAthI tebhara natithI rAjugArathI zreSTha gamarAna yAsavA sAjyA tathA ( piTTao) tebhanI chAcha (rahasagellI) rathano samUha thATyo (sU 51 ) " tara Na se kUNie rAyA" ityAhi ( tapa Na) tyAra pachI ( se kUNie rAyA bhabhasAraputte) lalasAranA putra te kRNika rAjA ke jenA nyAgaNa ( anbhuggayabhiMgAre ) sathI laresI sarIo hRtI, (pagrAhiyanAyaTe) lenI bhanne mAnlume yavanaya mA thardha rahyA detA, ' ( kasapriya - seya-chatte) nenA para zveta chatra dhare hetu, tathA (pavIiyavAlavIya
Page #495
--------------------------------------------------------------------------
________________ popavarSiNI-TI / sa 53 bhagavaddarzanArtha kRNivasya gamanam 221 mUlam - tara Na tassa kUNiyassa raNo capAe NayarIe majjhamajjheNaM niggacchamANassa vahave atthasthiyA kAmasthiyA bhogatthiyA lAbhatthiyA kivvisiyA kAroDiyA kAravAhiyA saMkhiyA cakiyA nagaliyA muhamagaliyA vaddhamANA pUsamANayA TIkA- 'tae ' ityAdi / 'tae Na' tata =campAnagara mayena nirgamanAnantara glu 'tassa kRNiyassa raNNo' tasya kRNikasya rAja, 'capAe NayarIe majjhamajjheNa niggacchamANassa' campAyA nagaryAM madhyamadhyena nirgacchata ' vahave' vahava = aneka 'atthatthiyA' arthArthikA = dhanArthikA, ' kAmatthiyA' kAmArthikA = sukhArthikA / ' bhogatthiyA' bhogArthikA ' lAbhatthiyA' lAbhArthikA = lAbhAbhilApiNa, 'kincisiyA' kiccipikA =bhANDaceSTAkAriNa - hAsyakarA ityartha, 'kAroDiyA' kApAlikA, ' kAravAhiyA' kArabAdhitA kara evaM kAra, tena vAdhitA = rAjakarapATitA, saMkhiyA' zAhnikA cAdakA ' cakkiyA' cAkrikA = cakradhArakA ' nagaliyA ' 2 ' 'taeNa tassa kUNiyassa' ityAdi / (tae Na) usake bAda (tassa kUNiyassa raNNo) usa kUNika rAjA ke (capAe NayarI majjhamajjheNa ) capA nagarI ke mayabhAga se hokara nikalate samaya ( bahave atyasthiyA kAmatthiyA) aneka dhanArthiyoM ne sukhArthiyoM ne - (bhogatthiyA lAbhatthiyA) aneka bhogArthiyA ne, aneka lAbhArthiyoM ne, (kiJcisiyA) bhaNDaceSTA karane vAlona haeNsA majAka karane vAloM ne, (kAroDiyA) aneka kApAliko ne eka prakAra ke bhikSukone, ( kAravAhiyA) aneka rAjakarapADitoM ne, (sakhiyA) aneka zakha bajAne vAloM ne (caviyA) anaka cakAriyAne, (naMga liyA) anaka kRSakoM ne, (muhamaga liyA) anaka zubhAgArvAda 'tara Na tasma kRNiyarasa' dhatyAhi (tae Na) tyAra pI ( tassa kUNiyassa raNNo) te zilanA (capa e NayarIe majjhamajjheNa ) yayA nagarInA madhyabhAgaM bhAthI nItI vaNate ( have atthasthiyA kAmatthiyA) ne dhanArthiyothe, gane nabhArthiyosumArthibhobhe (bhogatthiyA lAbhatthiyA) mane logArtha yo, bhane sAlA thiyo, (kiJcisiyA) la uyeSTA 42vAvAjAoge-hAmI bharavAvANAmathe, (kAroDiyA) mane dAyAdikSeme-kheDa aAranA likSubheoge, ( kAravAhiyA) bhane 2442pIDiteome, (sakhiyA) bhane rAma malavavAvAjAsa the, (camkiyA)
Page #496
--------------------------------------------------------------------------
________________ kara0 aupapAtikamare eNa mahayA iDDhIe mahayA juIe mahayA valeNaM mahayA samudaeNa mahayA vara-tuDiya-jamagasamaga-ppabAiNa saMkha-paNava -kharamuhi-huDaka-muraya-muaMga-daMdahi-Nigghosa-NADaya-raveNaM capAe NayarIe majha-majheNa NiggacchaDa // sU0 52 // iDeMDhIe' mahatyA RdvayA 'mahayA juIe' mahatyA dhutyA, 'mahayA caleNa' mahatA balenavipulsainyena, 'mahayA samudaeNa' mahatA samudAyena-samRhena / 'mahayA vara-tuDiyajamaga-samaga-ppavAieNa' mahatA vara-truTita-yamakasamaka-pravAditena mahatA vRhatA, varatruTitAnA = zreSThavividhavAdyAnA-yamakasamaka = yugapapravAhitena 'sakha-paNava-paDaha-bhe ri-jhallari-kharamuhi-huDukka-muraya-muaga-duduhi-Nigyosa-NAiya-raveNa' zaGkhapaNava-paTaha-bherI-jhallarI-kharamusI-huDaka-muraja-mRdga-dundubhi-nirghopa-nArita-raveNazaGkhAdidudubhya tAnA vAcavizeSANA nighoMpasya nAditaraveNa=prati vaninA campAyA nagaryA madhyamadhyena 'Niggacchai' nirgacchati // sU 52 // iDDIe) apanI viziSTa Rddhi se, (mahayA juIe) apanI viziSTa dhuti se, (mahayA valeNa) apanI viziSTa senA se (mahayA samudaeNa) apane viziSTa parijanoM se (mahayA vara-tuDiyajamaga-samaga-pavAieNa) eka hI sAtha vajane vAle gajoM kI manohara mahAdhvani se, tathA (sakha-paNava-paDaha-bheri-jhallari-kharamuhi huDukka-muraya-muaga-duduhi-Nigyosa NAiya-veNa) zakha, paNava, paTaha, bherI, jhallarI, kharamusI, huDukka, muraja, mRdaGga eva dundubhi ke niyApa ko prati pani se gobhita hote hue (capAe NayarIe majjhamajaNa giragacchana) campA nagarI ke bIco-bIca se hokara cale // sU 52 // Rddhi pa , (mahamA juI0) potAnA viziSTa dhuti 3, (mahayA baleNa) potAnI viziSTa senA 43, (mahayA samudaeNa) potAnA viziSTa parijana 43, (mahayA ghara-tuDiya-namagasamaga-pavAieNa) sahasA pAuta pAnA bhanAu2 mA ni De, tathA (sakha paNana paDaha-bherI jhallari-kharamuhi-huDukka-muraya-muaga duduhi Nigyosa NAiya raveNa) 2 ma, 55, 58, le, sarI, marabhumI, hu, bhu204, bhRga, tama minA niSinI pratidhvani pazAlatA (capAe NayarIe majha-majheNa NigAcchai) 5 5 / nagInA vacyA-pa-ya yadhane yAcyA (sU 52)
Page #497
--------------------------------------------------------------------------
________________ zarrar pIyUSavarSiNI Toza kha 53 bhaganadarzanArtha kRNikasya gamanam 1 jaya jaya gaMdA | jaya jaya bhaddA / bhaI te, ajiya jiNAhi, jiya ca pAlehi, jiyamajye vasAhi / iDho iva devANaM, camo sa asurANa, dharaNa nAgANa, car3ho iva tArANa, bharaho Dava " I nanAna - iti nanda, tasambodhana hanada | jaya jaya vijayavAna bhana / 'jaya jaya bhA' jaya jaya bhadra 1 ( ha bhadra = cyAgamyarUpa ' vijayampa | 'bhadda te ' bhadra tubhyamastu / 'jajiya jiNAhi ' ajita jaya= ajita dezAdika jaya, 'jiya ca pAlehi' jita ca pAlya, 'jiyamajjhe sAhi' jitamadhye vama / tathA sam 'udo ina TevANa ' indra uva devAnAm, 'camaro amurANa' camara iva = eta nAmaka Tana asurANAm suranirojinAm, 'varaNo itra nAgANa' dharaNendra iva nAgAnAm, 'caDho va tArANa ' candra va tArAgAm, 'bharaho iva maNuyANa ' bharata iva manujAnAm, 'vaha vAsAda' bahani vapAgi, 'cahada vAsasayADa' bahani varSagatAni, 'bahUDa vAsasahassA ' nahani varyamahAgi, jaya bhaddA ) ha na manuSyoM ko apAra Anada pradAna karanapAla svAmina 1 ApakA jaya ho jaya ho / he matra 'kyANasvarUpa | Apa sadA vijayazAlI rahe / (bhada te) ApakA sadA kalyANa ho / ( ajiya jiNAhi ) Apane jisako nahIM jAtA ho, usa para vijana kareM / (jiya ca pAlehi) jisako Apane nItA hai usakA pAlana kreN| (jiyamajjhe sAhi) jAte hue pradeza meM manA ApakA ninAma raha / (dI itra devANa, camaro iva amurANa, dharaNo iva nAgANa, cado va tArANa, bharaho va maNuyANa) denoM meM indra kI taraha, amurga meM camarendra kI taraha, nAgakumAroM me dharaNandra kA taraha, tAgaoM me cadra kA taraha aura manuSyoM ma bharata kI taraha Apa ( bahUDa bAsA bahu vAsasyAu vahahiM stuti dastA mA aDAne nvAno prAla jyoM (jaya jaya jaya jaya jaya bhaddA ) he nanda-manuSyAne apA Anada ApavAvALA svAmina' ApanI jaya ho bhaya ho / he laI !-yA vaya | sAya mahA vintyazANI ho / (bhadda te) Apanu saTTA usyA he| (ajiya jiNAhi ) Aye lenena chatyA hoya tenA paravizya bhejavA ( jiya ca pAlehi ) ne sAye chatyA hoya tebhanu ghAsana ure| (jipamadhye ghasAhi ) chateA pradezamA mahA mAyano nivAsa he ( ige itra devANa, camaro ina asurANa, dharaNo ina nAgANa, co ina tArANa, bharaho ina maNuyANa) hevAmA granI lebha, asurobhA yabhare danI prema, nAgaGkubhAgabhA ghaNedranI jema, tAgaemA cadranI jema ane manuSyAmA lagnanI jema, mApa ( vAsA pAsasAda vAsamahammAI ) thA varanA bhuvI, 1
Page #498
--------------------------------------------------------------------------
________________ kara2 ApaNAtikatare khaDiyagaNA tAhi iTAhi katAhiM piyAhiM maNuNNAhiM maNAmAhi, maNAbhirAmAhi hiyayagamaNijAhi vaggUhiM jaya-vijaya-maMgalasaehi aNavaraya abhiNadatA ya amitthuNatA ya evaM vayAsIlAGgalikA karSakA 'muhahmagaliyA' mukhamaGgalikA -mugge madgala yeyAmasti ta muramana likA =zubhavacanavAdakA , 'vaddhamANA' vaImAnA skaMdhevAgepitA purapA, 'pUsamANavA' puSyamAnavA mAgadhA , 'saDiyagaNA' saNDikagaNA -ThAnasamudAyA / ete sarca 'tAhiM' tAbhi =vivakSitAbhi , 'iTAhi / iSTAbhirvAnchitAbhi , 'katAhiM' kA tAmi kamanIyAbhi , 'piyAhi / priyAbhi , 'maNugNAhiM' manojAmi mudaratayA mano'nuvRlAbhi , 'maNAmAhi' mano'mAbhi -manasA amya te gamyante iti mano'mAstAmimanasA'vagamanIyAbhi -hRdayAhlAdaka vAt , 'maNAbhirAmAhi 'mano'bhirAmAmi , ' vaggUhi ' vAgbhi , 'jaya-vijaya-magala-saehi 'jaya-vijaya' ityAdibhirmagalakArakavacanagatai 'aNavaraya ' anavaratam , 'abhiNadatA ya' abhina dayantazca, 'abhitthuNatA ya' abhiSTuvatazca te pUrvoktA arthA'rthikAdayo nirudAvalIpAThAdinA rAjAna prasAdayata 'eva bayAsI' evamavAdipu -'jaya jaya NadA' jaya jaya nanda ! nandayati Anandayati dene vAloM ne, (baddhamANA) kadhoM para baiThe hue aneka puspoM ne, (pUsamANayA) visdAvalI bolane vAloM ne (saDiyagaNA) chAnagagona (tAhi iTAhiM katAhiM piyAhi maNuNNAhi maNAmAhi maNAbhirAmAhi) apanI 2 bhASA ke anusAra iSTa, kamanIya, priya, manona, hanyA lAdaka, manobhirAma (hiyayagamaNijjAhi) eva hRdayagama (vaggUhi) vacanoM se ( jayavijayamaMgalasaehiM ) ki jiname jaya aura vijaya ka hI magalakAraka zabdoM kA samAvega thA, (agavaraya) acchI taraha (abhiNadatA ya abhityuNatA ya eva kyAsI) abhinana eva stuti karate hue isa prakAra kahanA prArama kiyA-(jaya jaya padA jaya mana- pAgamAya (nagaliyA) mana tAsa (muhamagaliyA) bhane zubhAcA hevAvANAyAya (vaddhamANA) 45 652 sAmane vAle (pUmamANayA) jivApasI masanArAmAye (saDiyagaNA) chAtragAme (tAhiM idrAhi kanAhiM piyAhi maNuNNAhiM maNAmAhiM maNAbhirAmAhi) pAtapAtAnI mAyA anusAra , manIya, pra, manAsa, yAsA, manAligabha, (hiyayagamaNijjAhi) tabha huyama (vaggUrhi) vayanI dvArA (jaya vijaya magalsaehiM) 2 // ya bhane viyanA bhaga4424 zahAnA samAveza stA, (aNa gharayo sAzazata (abhiNadatA ya abhitthUNatA ya eva payAsI) alinana tamA
Page #499
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSiNo-TIkA ra 53 bhagavadarzanArtha pUNikasya gamanam kavvaDa-doNamuha-maDava-paTTaNa-Asama-nigama-savAha-sanivesANa Ahevacca porevacca sAmitta bhaTTitta mahattaragata ANA-IdroNamukha jalasthalapathopetam , maDambama-avidyamAnAsannagrAmAtaram, 'paTTaNa' pattanam jalapathana sthalapayena vA nirgamapravezo yatra tat pattanam , yayA kAJcIto mumbApurI, yadvA-jalapathanaiva nirgamapravegau na tu sthalpayena, yathA-bhAratAd AglarAjadhAnI 'igleNDa' iti prasiddhA, tat, kiMca-sthalpayanai nirgamapranegI na tu jalpayena tat, etat sarvaM pattanamucyate / yadvAyA sarva vastu lanyate tat pattanam / Azrama =tApamAdyAvAsa , niMgama =yANiyapradhAna nagaram , saMvAha =kRpIpalAnA dhAnyarakSaNasthAnam , niveza -sArthakaTakAdInAmuttaraNasthAnam / teSAm-'Ahebacca' Adhipa yam , 'porevaJca' paugevRttyam=purovartivam-apresaratvam 'sAaisI bastiyA ke, peTA ke-dhUli ka prAkAra se parivaSTita stiyAM ka, karnaTA ke-sAmAnya nagaroM ke, droNamugyA-jalamArga eva sthalamArga se yukta pradA ke, maDamyo-jinake AsapAsa dUsare grAma nahIM hote haiM aise pradezA ke, pattanA ka-jahA jalapatha se bhI eva sthalapatha se bhI AnA-jAnA hotA hai, jaise kagaeNcI se bambaI, athavA jahA sirpha jalamArga se hI AnAjAnA hotA hai, jaise bhArata se idgalainTa, athanA sthalamArga se hI jahA AnA-jAnA hotA hai, ye sabhI pattana kahalAte hai / athavA samasta vastuoM kA lAbha jahA hotA hai vaha bhI pattana hai, aise pattanA ke AzramoM ke arthAt tApama Adi ke AvAsa ke, nigamo ke arthAt vyApArika nagaroM ke, svAhI ka jayAt kimAnoM ke dhAnya Adi rasana ke sthaloM ke, tathA manivegoM ke athAt sArthavAha aura senA Adi ke utarane ke sthAnoM ke Adhipatya ko, pauravRtya ko apresaratvako, svAmitra ko-prabhudha ko, unake bhartatva ko-popakava ko, unameM maha kheTenA-dhULa (mATI)nA prAgArathI pariSita vastIonA, baTenA sAmAnya nagaronA, droNamukhonA-jalamArga temaja sthalamArgathI yukta pradezanA, maDabenA--jenI AsapAsa bIjA gAma na hoya tevA pradezonA, pattanA--jyA jelamArgathI temaja sthalamArgathI paNa AvI jaI zakAtuM hoya jemake karAMcIthI mubaI, athavA jyA mAtra jalamArgathI ja AvI jaI zakAya, jemake bhAratathI IgalADa, athavA mAtra svala mArgathI ja jyA jaI AvI zakAya te badhA pattana kahevAya che, athavA samasta vastuonI prApti jyA thaI zake te paNa pattana che evA pattonA, AzramanA arthAt tApasa AdinA AvAsonA, nigamonA arthAt vyApArika nagaranA, sa vAhonA arthAt kheDu tenA dhAnya Adi rAkhavAnA sthaLonA, tathA sanivezanA arthAt sArthavAha ane tenA AdinA utaravAnA sthAnanA Adhipatyane, pauravRtyane - agresara
Page #500
--------------------------------------------------------------------------
________________ 424 aupapAtikamare maNuyANa, vahUi vAsADa bahUi vAsasayADa vahUi vAsasahassADa aNahasamaggo hatuTTo paramAu pAlayAhi, ijaNasapaDivuDo capAe NayarIe aNNesi ca bahaNa gAmA-gara-Nayara-kheDa'aNahasamaggo' anaghasamagra , anaghazcAsau samagrazreti vigraha , niSpApa paripUrNasampattiparivArAdibhi sampannazca, yadvA-anaghena=puNyena samagra =pUrNa , gadvA-na aghasamagra anaghasa magra =sarvavidhapAparahita ityartha , 'hatudo' hRSTatuSTa san 'pAlayAhi' pAlaya 'paramAu' paramAyu -paramam utkRSTam apamRtyuvarjitamasaNDita pUrNamAyu , tathA-'iTa-jaNa-saMparikhuDo' iSTajanasamparivRta =parivArAdisameta , campAyA nagaryA, 'aNNesiM ca bahUNa gAmAgara-gayara-kheDa-kabaDa-dogamuha-maDara-paTTaNa-Asama-nigama-savAha - sanive. sANa' ayepAJca bahunA grAmA-sskara-nagara-kheTa-kaTa-droNamusa-bhaDamba-paTanA-''zra ma-nigama-pAha-manivegAnAm-tana-grAma sAdhAraNajanavAsasthAnam, Akara = lapaNAdisambhavasthAnam , nagaram avidyamAnakaram , kheTa-dhUlIprAphAraveSTitam , karvada-kunagaram, vAsasahassAI) bahuta varSAMtaka, bahuta saikaDoM varSoM taka, bahuta hajAra varSoM taka (aNahasama go) pUrNa puNyazAlI rahate hue athavA paripUrNa sampatti eva parivAra Adi se sapanna athavA sarvavidhapAparahita hote hue ( haTTatuTTho paramAu pAlayAhi ) sadA Anada aura matoSa ke sAtha akhaNDa Ayu bhogave / (iTTha-jaga-sapaDivuDo capAe NayarIe aNNesiM ca bahUNa gAmA-gara-Nayara-kheDa-kabaDa-doNamuha-maDava-paTTaNa-Asama-nigama savAha sanivesANa Ahebaca porevaca sAmitta bhaTTitta mahattaragata ANAIsaraseNAvaca kAremANe pAlemANe) iSTa janoM se parivRta hote hue Apa capAnagarI ke tathA aura bhI bahuta se gAMgA ke, Aphara-lapaNa Adi ke utpatti sthAnoM ke, nagaroM-jiname kara nahIM lagatA ho ghara se 47 paraso sudhI, ghA tara prse| sudhI (aNahasamaggo) pUrNa puNyazAlI rahetA athavA paripUrNa sa patti temaja parivAra AdithI sa panna mathA sarvazate ||52ddit 2DetA (hatudo paramAu pAlayAhi) sahA mAna tathA satoSapUrva 4 25 3 mAyu sAgavA, (ijaNasapaDivuDo capAe NayarIe aNNesiM ca bahUNa gAmA gara-Nayara-kheDa-kavvaDa-doNamuha-maDaba-paTTaNa-Asama nigama savAha-sannivesANa Ahevacca porevanca sAmitta bhaTTitta mahattaragatta ANAIsara seNAvacca kAremANe pAlemANe) bhANusa 13 parikRta (viyelA) ca pAnagarInA tathA bIjA paNa ghaNA gAmonA, AkaranA-lavaNa AdinA utpattisthAnanA, nagaronA-jemAM kara na levAtuM hoya evI vastIonA
Page #501
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNo-TIkA sU 53 bhagavadarzanArtha kRNikasya gaganam 425 kavvaDa-doNamuha-maDava-paTTaNa-Asama-nigama-saMpAha-saMnivesANa AhevaccaM porevaccaM sAmitta bhaTTitta mahattaragata ANA-IdroNamukha=jalasthalapathopatam, maDambama-avidyamAnAmannanAmAntaram, 'paTTaNa pattanam jalapathena sthalapathena vA nirgamapravezo yatra tata pattanam , yathA kAJcIto mumbApurI, yadvA-jalapathanaiva nirgamapravego na tu sthalapayana, yathA-bhAratAd AglarAjadhAnI 'igleNDa' iti prasiddhA, tat, kiMca-sthalapayanaiva nirgamapranagI na tu jalapayana tat , etat sarne pattanamucyate / yadvAyA sarva vastu lanyate tat pattanam / Azrama =tApasAcAvAsa , niMgama =vANijyapradhAna nagaram , savAha =kRpIpalAnA dhAyaralaNasthAnam , niveza =sArthakaTakAdInAmuttaraNasthAnam / teSAm-'Ahevacca' Adhipa yam , 'porevacca' paugevRtyam=puropatitvam--agresaravam 'sAaisI pastiyA ke, meTI ke-dhUli ka prAkAra se parivaSTita stiyA ka, karnaTA ke-sAmAya nagaroM ke, drogamugyA-jalamArga Nva sthalamArga se yukta prade if ke, maDamyA-jinake AsapAsa dUsare prAma nahIM hote haiM aise pradezA ke, pattanA ka-jahA jalapaya se bhI eva sthalapatha se bhI AnA-jAnA hotA hai, jaise karaoNcI se bamparTa, athavA jahA sirpha jalamArga se hI AnAjAnA hotA hai, jaise bhArata se iGgalainTa, athanA sthalamArga se hI jahA AnA-jAnA hotA hai, ye sabhI pattana kahalAte hai / athanA samasta vastuA kA lAbha jahA hotA hai vaha bhI pattana hai, aise pattanA ke, AzramoM ke arthAt tApama Adi ke ArAsA ke, nigamo ke arthAt vyApArika nagaroM ke, sAhA ke athAt kisAnoM ke dhAnya Adi rasana ke sthaloM ke, tathA sanivezoM ke athAt sArthavAha aura senA jAti ke utarane ke sthAnoM ke Adhipatya ko, pauravRtya ko-agresaratvako, svAmitva ko-prabhutva ko, unake bhartatva ko-popakava ko, unameM maha meTonA-dhU (bhATI)nA pAjArathI paniveSTita pastAmAnA, TInA-sAmAnya' nagaronA, droNamunA-jalamArga temaja sthalamArgathI yukta pradezonA, mahabonA-jenI AsapAsa bIjA gAma na hoya tevA pradezanA, pattanA-jyA jelamArgathI temaja sthalamArgathI paNa AvI jaI zakAtu hoya jemake karAcIthI mu baI, athavA jyA mAtra jalamArgathI ja AvI jaI zakAya, jemake bhAratathI IgalADa, athavA mAtra sthala bhArgathI ja jyA jaI AvI zakAya te badhA pattana kahevAya che, athavA samasta vastuonI prApti jyA thaI zake te paNa pattana che evA pattonA, AzramonA arthAt tAparA AdinA AvanA, nigamenA arthAta vyApAriTha nagaranA, sa vAhonA arthAt kheDu tenA dhAnya Adi rAkhavAnA sthaLonA, tathA nivezanA arthAt sArthavAha ane enA AdinA utaravAnA sthAnanA Adhipatyane, parivRtyane - agresara
Page #502
--------------------------------------------------------------------------
________________ radda opapAtikamatra sara-seNAvacca kAremANe pAlemANe mahayA-haya-naTTa-gIyavAiya-tatI-tala-tAla-tuDiya-ghaNa-muaMga-paDu-pavAiyaraveNa viulAi bhogabhogADa bhuMjamANe viharAhitti kaTu jaya jaya sadda paujati // sU. 53 // mitta bhaTTitta mahattaragatta' svAmiya-prabhuram , bhartRvama-poSakasam, mahattarakatvam nAya katvam , 'ANA-Isara-seNApaca' AjJezvara-senApatyam-AjJezvara =AjJApata senApatiSu ya sa AjJezvarasenApati , yasyAnAmupAdAya senApati svakArye pravartate sa ityayaM , tamya bhAvastattva tat 'kAremANe' kArayan 'pAlemANe' pAlayan prajAjanAn rakSan 'mahayA-, haya-na-gIya-pAiya-tatI-tala tAla-tuDiya-ghaNa-muaga-paDu-ppavAiya-raveNa' mahanA ahata-nATya-gIta-vAdina-tantrI-tala-tAla-tauryika-dhana-mRdaGga-paTu-pravAditaraveNa-mahatA-dIrdheNa, ahatam avyavacchinna yannATya-nATakam tatra yad gIta-geyam, vAdinavAdyam , tathA tantrI vINA, taltAlA -hastAsphoTA , tauryikam zeSavAdyasamudAya , -ghanamU-- daGga =meghavad dhvanikArako mardala -eta sarva samudita paTupravAdita-dakSapuspamyAdita tasya raveNa=nAdana-Anadita iti gamyate, tathAbhUta san 'viulAi' vipulAni atyadhitarakatva-nAyakava ko, eva AjJezvarasenApatya ko-senApatiyoM ke AjJApradatvarUpa adhikArI ko. (kAremANe pAlemANe) karAte hue, pAlate hue eva sadA (mahayA 'haya-na-gIya vAiya tatI-talatAla-tuDiya-ghaNamuaga-paDu-ppavAiyaraveNa) vyavadhAnarahita-avyavacchinna nirantara pravartita-nATaka me gAye gaye gItA ke, caturapuruSoM dvArA bajAye gaye vAditroM ke, tathA tatrIvINA ke, talatAla-istasphoTazanda-tAliyoM ke, tauryika-aura bhI avaziSTa bAjo ke samUha ke, ghanamRdagoM-meghakI taraha garajane vAle DholoM ke eva mardaloM ke avirala zabdoM se Anadita tane, svAmitvane-prabhutvane, bhavane-paSakatvane, temA mahattaratatvane-nAyaka tvane temaja AzvarasenApatyane - senApationA AjJA pradatvarUpa adhikArane (kAremANe pAlemANe) 422patA mane pAlatA thA, tabhA sahA (mayA'haya-naTTaH gIya-cAiya-tatI-talatAla-tuDiya-ghaNamuaga-paDu-ppavAiya-raveNa) vyavadhAnAta avyavachinna-nira tara pravati tanATakamAM gavAtA gItonA temaja catura , puruSo dvArA vagADAtA vAjitrenA, tathA tetrI-vINAnA, talatAla-tAlionA, tauki-bIjA bAkInA vAjA onA samUhanA, ghanamUda go-meghanI peThe garja-, nArA lonA, temaja madalenA avirala zabda dvArA Ana dita thatA
Page #503
--------------------------------------------------------------------------
________________ 427 poyUpayarpiNI-TIkA sa 54 bhagavadarzanArtha kRNikamya gamanam - mUlam-tae Na se kUNierAyA bhabhasAraputte nayaNamAlAsahassehipecchinnamANe pecchijjamANe, hiyayamAlAsahassehi kAni, 'bhogabhogAi' bhogabhogAna 'bhujamANe viharAhitti kaTu' bhuJjan rihara iti kRvADhatyukyA, 'jaya jaya sadaM paujati' jayajayazada prayuJjate-jaya jayeti zabdAnucArayanti // sa 53 // ... TIkA-'tae Na se' ityAdi / 'tae Na se kraNie rAyA bhabhasAraputte' tata, sala sa kRNiko gajA bhabhasArapuna 'nayaNamAlAsahassehiM pecchijjamANe pecchijamANe' nayanamAlAsahanai prekSyamANa prekSyamANa bahuvivadarzakajananayanapaGktibhirvAra vAra nirAdayamAga , 'hiyayamAlAsahassehiM abhigaMdijjamANe abhiNadijamANe' hunyamAlAsahasrairabhinandayamAna abhinandyamAna -dhanyo'ya kRtapuNyo'ya saphalaja mA'yamityAdihote hue (viulAi bhogabhogAi bhujamANe viharAhi) vipula-ayadhika bhogabhogoM ko bhogate hue apanA samaya nirvighnarIti se vyatIta kareM, (timaTTa) isa prakAra (jaya jaya sada paujati) ve pUrvokta arthAbhilApI Adi samasta jaya jaya zavda bolate the // sU0 53 // 'tae NaM se' ityaadi| - (tae Na) isake bAda (bhabhasAraputte) bhabhasAra ke puna (se) ve (kUNie) kUNika (rAyA) rAjA (NayaNamAlAsahassehiM pecchijjamANe pecchinnamANe) hajAroM darzakajanoM kI hajAroM nayanapaktiyoM dvArA nirAkSita hote hue, (hiyamAlAsahassehiM abhiNadijamANe abhiNaMdijjamANe) hajAroM manuSyoM ke hRdayasahasroM dvArA abhinadita hote hue, arthAt-"isa rAjA ko dhayavAda he, yaha vaDA puNyazAlI hai, isakA janma saphala hai" ityAdi-rAti se bAra (viulAi bhogabhogAi bhujamANe viharAhi) vidhusa-atizaya lAgalAgIna loqal mAyano samaya nivi zate vyatIta 73 (tti kaTTa) mA prAre (jaya jaya sada pau jati) te 752 sA mAlisASI mAhiyA rAya nya zabda belatA hatA (sU 53) 'tae Na se' tyAdi (tae Na) tyA2 57 (bhabhasAraputte) AHA2 // putra (se) te (kUNie) iNi (rAyA) 4 (NayaNamAlAsahassehiM penchijjamANe pecchijjamANe ) / naa| baDonI 10 mobAsa mevAtI, (hiyayamAlAsahassehiM abhiNadijja mANe abhiNadijjamANe) hun| manuSyAno hunaya dvArA malinahita yatA, arthAt"A rAjAne vanyavAda che teo bahu bahu puNyazAlI che temane janma saphala che " ItyAdi rItathI vAra vAra hajAre leke dvArA hArdika bhAvane
Page #504
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupaprAvimane abhiNadijjamANeabhiNaMdijjamANe, maNorahamAlAsahassehiM vicchippamANe vicchippamANe, vayaNamAlAsahassehiM abhithudhamANe abhithuvvamANe, kaMti-divya-sohagga-guNehiM patthinjamANe patthijjarIyA'sakRt sahasrA'dhikajanatyai stUyamAna , 'maNorahamAgasahamsehi vicchippamANe vicchippamANe' manorathamAlAsahavispRtyamAna nirapR-yamAna vhInadInarakSaNapUrvaka sakalamanorathapUraphatvAt janAnA manorathamAlAsahanairmuharmuhu spRzyamAna -'nRpo'yamasmAkamApadudvAraka pAlakazca, ato'ya zata varSANi jIvatu' dayAdi manorathasahasraviSayIbhavan / ityartha / 'vayaNamAlAsahassehiM vacanamAlAsahau -maJjulodAravacanaracanAnicya , 'abhithunnamANe abhiyubamANe ' abhiSTrayamAna abhiSTrayamAna , 'kaMti-dilba soha gga-guNehiM patthijamANe patthijjamANe ' phAtitivyasaubhAgyaguNai prAryamAna prArthya mAna , kAtyA=dehadI tyA, prazastasaubhAgyAdiguNaizca hatunA janai sAtizayam abhilaSyamANa abhilaSyamANa , 'vahaNa naranArIsaharasANa dAhiNahatyeNa analimAlAsahassAi bAra sahasrAdhika janoM dvArA hArdika bhAvanA se stuta hote hue, (maNorahamAlAsahassehi vicchippamANe vicchippamANe) hajAroM janoM ke manoratha sahasrarUpI mAlAoM dvArA spRSTa hote hue, arthAt-hInadIna janoM ke rakSApUrvaka samasta manorathoM kA pUraka hone se ye rAjA hama logoM kI Apatti se rakSA karane vAle hai, eva pAlaka haiM, isaliye ye sau varSa taka jIvita raheM" isa prakAra se janoM ke hajAroM manoratha kA pAtra hote hue (vayaNamAlAsahassehi a mithuncamANe abhithubamANe) majula eva udAra vacanoM kI racanAoM dvArA abhiSTuta hote hue, (kati-dinba-sogga-guNehi patthijjamANe patthinjamANe) deha kI dIpti-se eva divya-asAdhAraNa sobhAgyAdika guNoM se janoM dvArA prArthita hote hue, (bahUNa naranAripUrva stuti zatA, (maNorahamAlAsaharasehiM ninchippamANe vicchiApamANe) gre| lekanA hajAro maratharUpI mAlAo dvArA sparzItA, arthAt hInadInajanenI rakSApUrvaka samasta mane paripUrNa karatA hovAthI A rAjA amArI ApattithI rakSA karavAvALA che temaja pAlana che, tethI teo so varSa sudhI patA 27-yA pradhAna boDonA jarI bhanArathAne pAtra yatA, ,(vayaNamAlAsahassehiM abhithuvvamANe abhithuvvamANe) bhannusa temA hAra paranAnI zyanA dvArA maliSTuta yatA, (kati divya sohAga guNehiM patthijjamANe patthijamANe) nI dIptithI temaja divya-asAdhAraNa saubhAgya Adika guNothI loko dvArA prArthita yatA, (bahUNa naranArisahassANa ajalimAlAsahassAiDa
Page #505
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpavarSiNI-TokA ra 54 pUNirasya pUrNabhadracaitye mamAgamanam 429 mANe, vahaNa naranArIsahassANa dAhiNahattheNa aMjalimAlAsahassADa paDicchamANe paDicchamANe, majumajuNA ghoseNa paDivujjhamANe paDivujhamANe,bhavaNatisahassAi samaicchamANe samaicchamANe, capAe nayarIe majjhamajheNa niggacchaDa, nigacchitA jeNeva puNNabhadde cehae teNeva uvAgacchacha, uvAgacchittA samaNassa paDicchamANe paDicchamANe' rahanA nagnArIsahasrAgA dakSiNahastenAJjalimAlAsahasrANivahanA naranArIsahasrAgA yAni aJjalimAlAsahasrAgirAna sakArAya viracitAni mAlArUpANi sahasrAgi prApjalipuTAni tAni utthApitana dakSiNahastena pratAcchan pratAcchan vAgvAra svAkurvan , 'majumaMjugA ghoseNa paDivujjhamANe paDigujyamANe' maJjumajunA ghopega atikomalena zandena prativudhyamAna 2=anumonyan 2, 'bhavaNa pati sahassAe samacchimANe samadacchamANe' bhavanapaiktimahasrANi samatikAman samatikrAman , 'capAe nayarIe majjha majheNaM' campAyA nagayA ma yama yena, 'niggacchaH' nirgacchati-ninsagati, 'nigganThittA' nirgaya, samaNassa bhagavao mahAvIrassa' zramaNasya bhagarato mahAvArasya 'adUrasAmate' sahassANa dAhiNahatyeNa analimAlAsahassAha paDicchamANe paDinchamANe) hajAroM naranAriyA kA ajalirUpa mAlA ke sahasrA ko jo rAjA ke satkArAtha viracita huI thIM, apane dakSiNa (dAhine) hAya se svIkRta karate hue, (majumajuNA ghoseNa paDibujjhamANe paDivujjhamANe) atyanta madhura svara se unalogoM ke dvAga kiye hue satkAra-sammAna kA anumonna karate hue, (bhavaNa-pati-saharasAda samaicchamANe samainchamANe) eva hajAroM mahaloM kA pakti ko pAra karate hue (capAe NayarIe majjha majjheNa niggancha.) capA nagarI ke nIcamArga se hokara nikale, (niggacchittA jeNeva puNNAbhadde ceTae teNeva upAgamANe) / nAnA-mAnA DAyanI hun| masI35 bhADAmA 2 satanA satrArtha racAI hatI tene pitAnA jamaNA hAthathI svIkAra karatA (mag majuNA ghoseNa paDiyujjhamANe paDibujjhamANe) matyata madhu2 vathI taba 42dA sA2-sammAnanu manubhAhana 42tA, (bharaNapatisahassAi samaicchamANe samaicchamANe) tebhA / bhavAnI sArane 5mA2 72tA (capAe NayarIe majjhamajheNa niganchai) yA nagInA pazyanA mAmA ne nAya! (nigacchittA jeNeva puNNabhadde ceie teNera umAgacchaI) nAumIna tyA pUrNa bhara ---
Page #506
--------------------------------------------------------------------------
________________ 430 ayur fores bhagavao mahAvIrassa adUrasAmate chattAIe titthayarAisese pAsaDa, pAsittA abhisekka hatthirayaNaM ThaveDa, ThavittA AbhisekkAo hatthirayaNAo paccoruhai, paJccoruhittA avahaTTu paca rAyakauhAr3a, tajahA - khagga chatta upphesa vAhaNAo vAlavIyaNi, jeNeva samaNe adUrasamApe=nAtidUre nAtisamApe, kiMcidadura ityartha / 'chattAIe vitthayarA se se' chana _dikAn tIrthakarAtizeSAn= tIrthakrAtizayAn 'pAsa' pazyati, 'pAsittA' dRSTvA, 'Abhiseka hasthirayaNa' AbhiSekya hastirAm 'Thayei, ThavittA' sthApayati, sthApayitvA 'Abhi sevAo hattharayaNAo' AbhiSekyAt hastiratnAt 'paJcoruhaDa' prayavarohati = anata rati, 'paJccoruhittA ' pratyavaruhya, 'anahaddu paca rAyakauhADa' apahRtya paJca rAjaka dAni tyaktvA paJca rAjacihnAni = rAjA'yamiti jJApakAni cihnAni, 'tajahA' tadyathA-tAni cihnAni yathA - ' kharaga' saham, 'chatta' ugram 'upphesa' mukuTam 'upphesa' iti cchai) nikala kara jahA~ pUrNabhadra udyAna yA vahA~ Aye, ( uvAgacchrittA samaNassa bhaga o mahAvIramsa adUrasAmate chattAIe titthayarAisese pAsai) Akara unhoMne zramaNa bhagavAn mahAcIra ke na atisamIpa aura na atidara - kintu kucha hI dUra para tIrthaM - karoM ke atizayasvarUpa utrAnikoM ko dekhA, (pAsitA Abhiseka hatthirayaNa Thaveza ) dekhate hI unhoMne apane hAthI ko khar3A karavAyA, (ThavitA AbhisevAo hasthirayaNAo paJccoruhadda) hAthI ke khar3e hote hI ve usa hAthI se nAce utare, (paccoruhittA avahaTTu paca rAyakauhAi) nAca utarate hI unhoMne ina pAca rAjacihnoM kA parityAga kiyA, (ta jahA ) ve pAca rAjacihna ye hai - (gvagga chatta upphesa vAhaNAo vAlavIyaNi) saGga A udyAna hetu tyA mAyA ( nAgacchittA samaNassa bhagavao mahAvIrassa adRrasA mate chattAi titthayarAisese pAsai) bhAvIne tetheobhe zramaNa bhagavAna bhalA vIrathI bahu dUra nahi tema bahu samIpa nahi, paNa jarA re, tIrthaMkarenA atizaya svastha chAhijene leyA, (pAsittA Abhisekka hatthirayaNa Thave ) netA tethe potAnA hAthIne ulo mAgyo, (ThavittA abhisekkAo hatthi raNAo paccaraes) hAthI ulo rahetA 4 teso te hAthI GparathI nIce utaryA, (paccoruhittA avahaTTU paca rAyakauhAi) nIce utarIne 4 tetheome pAya zayihnono tyAga jyoM (tajahA) te pAya rAmayito bhA he - (yA chatta utphesa vAhaNAo vAlnIyaNi) aGga=talavAra chan, sabhu .
Page #507
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpayapiNI TokA su 54 phUNikamya bhaMgayadupAsanA bhagava mahAvIre teNeva uvAgacchaDa, uvAgacchittA samaNa bhagava mahAvIra pacaviheNa abhigameNaM abhigacchaDa, tajahA--(1) sacittANa davyANa viosaraNayAe, (2) acittANaM davyANaM aviosaraNayAe, (3) egasADiya uttarAsagakaraNeNaM, (4) dezAya zanda , 'pAhaNAo upAnahI 'pAlavIyaNi' vAla yajanIm-cAmaram, etAni tyaktvA, jeNeSa samaNe bhagara mahAgIre' yava amaNo bhagavAna mahAvAra , 'teNeva uAganchai, uvAganchittA' topAgacchati, upAgaya, 'samaNa bhagava mahAvIra' zramaNa bhagAnta mahAnAra 'pariheNaM abhigameNa abhiganda' paJcavidhenA'bhigamenAbhigacchatipaJcaprakAreNa abhigamena=sakAravizapega abhimusa gacchati, 'tajahA' tadyathA-tapaJcavidhAbhigamana yathA-'sacittANa davANa vibhosaraNayAe' sacittAnA vyANA vyu sarjanatayAharitaphaphusumArAnA vastUnA tyAgana 1, 'acittANa davyANaM apiosaraNayAe ' aci ttAnA drayANAmavyusarjanatayA, acittAnA vastrAbharaNAdAnAm atyAgana 2, 'egasADiyamuttatalavAra, chara, mukuTa, upAnat-pagarasa, Nva vAlanyajanI-cAmara / phira ve (jeNeva samaNe bhagara mahAvIre teNeva uvAgacchada) jahA amaNa bhagagana mahAvAra nirAjagAna ye vahA~ para Aye, (upAganchittA samaNa bhagava mahAvIra pacaviheNa abhigameNa abhigacchai) jAte hI ve pAca prakAra ke abhigamana-satkAravizeSa se yukta hokara prabhu ke sanmupa pahu~ce / va pAca prakAra ke malkAravizeSa dasa prakAra hai-(sacittANa davANa viosaraNayAe) harita phala phUla Adi sacitta dravyA kA parityAga karanA, (acittANa davyANa aviosaraNayAe) vastra AbharaNa ATiM acitta dravyA kA parityAga nahA karanA, (egasADiyamuttarAsagakaraNeNa) bhASA kA yatanA ke liye agyaNTa athAt jo sAyA huA na ho 512, tamasa pAsavyasanI-nyAbha2 pachI tayA (jaNena samaNe bhagana mahAvIre teNera ubAgacchai) yA abhae sagavAna mahAvIra mitA utA tyA mAvya! (ujAganchittA samaNa bhagava mahAvIra pacariNa abhigameNa abhiganchaDa) Aqdi ja teo pAca prakAranA abhigamana-nAvizeSathI yukata thaIne prabhunA sanbhuNa pAyA te pAya mAranA salAvizeSa mA hAranA -(sacittANa davANa niosaraNayAe) sIkha 371 3 mA athitta vyAno parityAga ayo, (acittANa vANa apiomaraNayAe) 1- 2 yAhi mayata yonI parityAga na 32vI, (egasADiyamuttarAsagakaraNeNa) sApAnI yatanA
Page #508
--------------------------------------------------------------------------
________________ 430 / aupapAtikasane __ bhagavao mahAvIrassa adUrasAmate chattAIe titthayarAisese pAsai, pAsittA abhiseka hatthirayaNa ThaveDa, ThavittA AbhisekAohatthirayaNAopaJcoruhai, pacoruhitAavahaTu pacarAyakauhADa, tajahA-khagga chatta upphesa vAhaNAo vAlavIyaNiM, jeNeva samaNe adUrasamApe-nAtidRre nAtisamApe, kiMcidre ityartha / 'uttAIe tityayarATasese' unA dikAn tIrthakarAtizepAn=tIrthakarAtigayAn 'pAsa' payati, 'pAsittA' dRSTvA, 'Abhiseka hatthirayaNa' Abhipesya hastiratnam 'Thaveda, uvittA' sthApayati, sthApayitnA, 'Abhi sekAo hatthirayaNAo' AbhipekyAt hastiratnAt 'paccoruhaDa' prayararohati apata rati, 'pacoruhitA' pratyavarahya, 'avahaTTa paca rAyauhAda' apahatya paJca rAjakara dAni-tyaktvA paJca rAjacihAnirAjA'yamiti jJApaphAni cihnAni, 'tajahA' tadyathA-tAni cihnAni yathA-'kharaMga' sagam, 'chatta' unam, 'upaphesa' mukuTam 'upphesa' iti cchai) nikala kara jahA~ pUrNabhadra udyAna yA vahA~ Aye, (uvAgacchittA samaNassa bhaga vao mahAvIrassa adUrasAmate chattAIe titthayarAisese pAsai) Akara unhAna zramaNa bhagavAna mahAvAra ke na _atisamIpa aura.na.atidara-sntui kucha-hI-dara-para tAthakaroM ke atizayasvarUpa trAdikoM ko desA, (pAsittA Abhiseka hatthirayaNa Thavei) dekhate hI unhAna apane hAthI ko khaDA karavAyA, (ThavittA AbhisekAo hatthirayaNAA paJcoruhaTa) hAthA ke saDe hote hI ve usa hAthI se nAce utare, (paccoruhitA avaha? paca rAyaphauhAda) nAce utarate hI uhoM ne ina pAca rAjacihnoM kA parityAga kiyA, (ta jahA) ve pAca rAjaciha ye haiM-(khagga utta upphesa vAhaNAo vAlavIyaNi) sadgaGdhAna tu tyA mAvyA, (mAgachitto samaNassa bhagavao mahAvIrassa adUrasA mate chattAie titthayarAisese pAsai) bhAvIna tamAme bhaya sAvAna bhdd'| vIrathI bahu dUra nahi tema bahu samIpa nahi, paNa jarA dUre, tIrtha karenA atizaya sva35 ||one layA, (pAsittA Abhiseska hatthirayaNa Thavei) aan tamyA potAnA hAthIne mAvyA, (ThavittA AbhiseskAo hatthi rayaNAo paccorahai) hAthI so rahetA tagAte hAthI 64RthI nAya tayAM, (paccoruhittA avahaTTa paca rAyakauhAi) nIye tIna tamAme pAya zAyinonA tyA uyoM (tajahA) te pAya thilo mA cha-(sagga chatta upaphesa vAhaNAo vAlapIyaNi) ma sA2, chatra, 68sa-bhuTa .pAnata
Page #509
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpayaSiNI TIkA su 50 phUNiyasya bhagaghadupAsanA bhagava mahAgIre teNeva uvAgacchaDa, uvAgacchittA samaNa bhagava mahAvIra pacaviheNa abhigameNa abhigacchaDa, tajahA-(1) sacittANa davANa viosaraNayAe, (2) acittANa davyANaM aviosaraNayAe, (3) egasADiya uttarAsagakaraNeNaM, (4) dezAya ganda, 'pAhaNAo upAnahI 'bAlavIyaNi' bAlanyajanIm-cAmaram, etAni tyakyA, 'jeNeva samaNe bhagA mahAgIre' yoya amaNo bhagavAna mahAvAra , 'teNeva uvAganchai, uvAganchittA' tatropAgacchati, upAgaya, 'samaNa bhagava mahAvIra' zramaNa bhagavanta mahAvAra 'paviheNa abhigameNa abhigacchada' paJcavidhenA'bhigamenAbhigacchatipaJcaprakAreNa abhigamenaH-sakAravizapega abhimusa gacchati, 'tajahA' tadyathA-tapaJcavidhAbhigamana yathA-' sacittANa davANa viosaraNayAe' sacittAnA iyANA vyusarjanatayAharitaphalakusumAdAnA vastUnA tyAgena 1, 'jacittANa DhavyANaM aviosaraNayAe ' aci. tAnA drayANAmanyusananatayA, acittAnA vastrAbharaNAdAnAm ayAgana 2, 'egasADiyamuttatalavAra, chara, mukuTa, upAnata-pagaragna, eva vAlavyajanI-cAmara / phira ve (jeNeva samaNe bhagava mahAvIre teNeva uvAgacchada) jahA zramaNa bhagavAna mahAvIra virAjamAna ye vahA~ para Aye, (uvAgacchittA samaNa bhagava mahAvIra pacaviheNa abhigameNa abhigacchai) jAte hA ve pAca prakAra ke abhigamana-satkAravizepa se yukta hokara prabhu ke sanmugdha phuNce| va pAca prakAra ke makAlie isa prakAra hai-(savitANa davA viosaraNayAe) harita phala phUla Adi sacitta dravyAM kA parityAga karanA, (acittANa davyANa aviosaraNayAe) vastra AbharaNa Adi acitta dravyA kA parityAga nahA karanA, (egasADiyamuttarAsagakaraNaNa) bhApA kA yatanA ke liye abaNDa athAt jo sAyA huA na ho 5 // 2 // aa, tabhI pAsalyAnI-yAbha2 pachI temA (jaNena samaNe bhagara mahAvIre teNe yAgacchai) jaya zrama manapAna maDAvA mizatA utA tyA mAvyA (ujAgacchittA samaNa bhagava mahAvIra pacariheNa abhigameNa abhigacchai) mAtA ja teo pAca prakAranA abhigamana-satkAvizeSathI yukta thaIne prabhunA sanbhu paDe te pAya jAnA samAvizeSa mA aDAna cha-(sacittANa davANa niosaraNayAe) sIsA // 3 mA mathitta dravyAnA parityAga 72 / , (acittANa yANa apijomaraNayAe) 14-mAma mAhi mayita dravyAMnI parityAga na 32vo, (egasADiyamuttarAsagakaraNeNa) lApAnI yatanA
Page #510
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - harUra aupapAtika cakhupphAse ajalipaggaheNa, (5) maNaso egattabhAvakaraNeNa, samaNaM bhagava mahAvIra tikhutto AyAhiNapayAhiNa kareDa, karitA vadai namasaDa, vadittA namasittA tivihAe pajuvAsaNarAsagakaraNeNa' ephagATikottarA''sadgakaraNena-bhASAyatanArtham asyUtana ekapaTana uttarA saGgakaraNa tena 3, 'carasupphAse' cabhu sparoM-zrImahAvIre dRSTimAgate, 'ajalpigga heNa' aJjalipragraheNa kRtA'mnalipuTena 4, 'maNaso egattabhArapharaNeNa' manasa ekatrabhAvakaraNana-manasa cittasyaikA bhagavadvipaye bhAvakaraNena=sthirIkaraNena, eva paJcavidhAbhiga mena 'samaNa bhagara mahAgIra' zramaNa bhagata mahAvIram abhigamya, tasya zramaNasya bhagavatA mahAvArasya 'tirasutto' viva 'AyAhiNapayAhiNa' AdakSiNapradakSiNam aJjalipuTa badanA, ta naddhAJjalipuTa dakSigakarNamUlata Arabhya ralATapradezena vAmakarNAtikena cakrAkAra tri paribhrAmya lalATadeze sthAnarUpa, 'karei' karoti, 'karitA' vA 'badai namasai' vandate namasyati-stauti namaskaroti, 'vadittA namasittA' vaTityA namasyitvA, 'tiviaise vastra kA uttarAsaga karanA, (cakkhupphAse analipaggaheNa) jana se bhagavAna dikhAyI de, tabhI se donoM hAthoM ko joDanA, aura (maNaso egattabhAvapharaNeNa) mana ko ekAgra karake bhagavAna ma lagAnA / isa prakAra ina pA~ca abhigamanoM se yukta hokara rAjAne bhagavAn mahAvAra prabhu ko tAna pAra (AyAhiNapayAhiNa) AdakSiNapradakSiNa-aJjalipuTa ko dAhine kAna se lekara zira para ghumAte hue bAye kAna taka le jAkara phira use ghumAte hue dAhine kAna para le jAnA aura bAda me use apane lalATa para sthApana karanA-rUpa AdakSiNapradakSiNa (karei) kiyA, (karittA) ArakSiNapraTakSiNa kara ke (badai namasai) vandanA ora namaskAra kiyaa| (vadittA namasittA) yadanA namaskAra kara ke (tivihAe pajjuvAsaNAe pajjuvAsai) mATe akhaDa arthAt je sIvelA na hoya tevA vastranu uttarAsa ga karavuM, (cakkhupphAse ajalipamgaheNa) nyArathI bhagavAna pAya tyArathI / manne hAthana uvA, mane (maNaso egattabhAvakaraNeNa) bhanane se gane lagapAnamA joDavuM A prakAre A pa ca abhigamathI yukta thaIne rAjAe bhagavAna bhaDAvIra prabhune ra pAra (AyAhiNapayAhiNa) mahAkSAprakSiSya---maliTana jamaNA kAnathI laIne zira upara ghumAvatA DAbA kAna sudhI laI jaIne pAcho tene ghamAvIne jamaNA kAne laI javo ane pachI tene pitAnA kapALe sthApn 421135 sAikSiNa-prakSiza (karei) yu, (karittA) mAikSiNa-prakSiSya jamIna (vadai namasai) pahanA bhane nabhAnA2 4aa (vadittA namasitta)-pahanA
Page #511
--------------------------------------------------------------------------
________________ No-TIkA ra 54 pUNikasya bhagavadupAsanA 433 jjuvAsaDa, tajahA-kAiyAe vAiyAe mANasiyAe / ra-tAva sakuDayaggahatthapAe sussUsamANe NamaMsamANe ahai viNaeNa paMjaliuDe pajjuvAsaha / vAiyAe-jajaM bhagava jjuvAsaNayAe pajjuvAsai' trividhayA paryupAsanayA paryupAste--bhagavata paryupAsanA 'tajahA' tadyathA-tat trividhava darzayati-'kAiyAe vAiyAe maannsiyaae|' kaa| vAcikyA mAnasikyA, paryupArate iti pUrveNAnvaya / tara kAyikyA paryupAsanayA tAvat 'sakuiyaggahatthapAe' saGkucitA'grahastapAda , 'susmusamANe' zuzrUpamANa = sevamAna , 'NamasamANe' namasyan-abhimukhe vinayena prAJjalipuTa paryupAste, 'vAiyAejaja bhagava vAgareDa' vAcikyA paryupAsanayA-yad yad bhagavAn vyAkaroti vyAkhyAti, trigdhi paryupAsanA se unakI upAsanA kii| vaha vividha upAsanA isa prakAra hai-(kAiyAe vAiyAe mANasiyAe) kAya se upAsanA karanA, vacana se upAsanA karanA eva mana se upAsanA karanA / (kAiyAe tAva) kAyika upAsanA ima prakAra se usane kI-(sakuiyaggahatthapAe susmsamANe NamasamANe abhimuhe viNaeNa pajaliuDe pajjuvAsai) prabhu ke samApa ve hAthapAvoM ko makucita karake ucita Asana se baiThe / unase dharma sunane kI icchA karane lage, uhe vArapAra namaskAra karane lage, puna namra hokara prabhu ke sammukha donoM hAthoM ko joDate hue prabhu kI sevA karane lge| (vAiyAe) vacana se upAsanA unhone isa prakAra kI (ja ja bhagavaM vAgarei) jo jo bhagavAn kahate the, usa para rAjA isa prakAra kahate the, hai bhagavAn / (se jaheyaM tumbhe vadaha) Apa jaisA kahate haiM, (evameya bhate!) he nbh7|24iine (tinihAe pajjunAsaNAe pajjuvAsaI) trividha paryupAsanA paDe temanI upAsanA 4 te vividha upAsanA mA 4Are cha-(kAiyAe vAiyAe mANa siyAe) yAthI upAsanA 42vI, payanathI upAsanA 42 tabha4 bhanathA upAsanA 42vI (kAiyAe tAva) yi upAsanA to mA sare 42rI-(saku. iyaggahatyapAe sussUsamANe NamasamANe abhimuhe viNaeNa pajaliuDe pajjuvAsai) prabhunI pAse teo hAtha-pagane saMkucita karIne ucita Asana para beThA teo pAsethI dharma sAbhaLavAnI IcchA karavA lAgyA, temane vAraMvAra namaskAra karavA lAgyA, ane nagna thaIne prabhunI sanmukha bane hAtha joDIne prabhunI sevA 721 sayA (vAiyAe) kyanathA tabhaye 2mA pramANe upAsanA 51-(jaja bhagava vAgarei) 22 bhagavAna uDetA tA te 52 2001 1 praDAre mAratA utA- mAvAn / (se jaheya tumbhe vadaha) mA ma ho|
Page #512
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 434 ApA vAgarei, evameyaM bhaMte | tahameyaM bhaMte / avitahameyaM meM saMdiddhameyaM bhaMte / icchiyameya bhate / paDicchiyameyaM icchiyapaDicchiyameya bhaMte / se jaheya tubhe vadaha-apaDikUlatatra tatra-'evameyaM bhate !! evametad bhan ta ! he bhagavan / yad bhavAnupadizati tad evame vAsti, 'tahameyaM bhate !' tayaitad bhada ta ! he bhagavan ! bhavatA yadupariSTa tattathaiva / 'avitahameya bhate!' avitathametad bhadanta =he bhagavan ! bhavaduktametat sarvaM sayameva / 'asadiddhameyaM bhate !' asandigdhametad bhadata he bhagavA / etat sa deharahita-dega gaddAsarvazabAvarjitam / 'icchiyameya bhate !' iSTametad bhadata he bhagavan ! etadbhava dvacanamasmAbhirvAJchitameva, 'paDicchiyameya bhate ! 'pratITametad bhadanta ! he bhagavan ! puna ..punariSTametad bhavadvacanam, 'icchiyapaDicchiyameya bhate ! ' iSTapratATametad bhadata !=ha bhagavan / etad vacanam ipTapratITobhayarUpa vartate / 'se jaheya tumbhe vadaha' tadyathatad yUya vadatha-tadetad yathA bhavanta kathayanti tattathaireti vadan 'apaDikUlamANe pajjuvAsai' apratikUlayana pratikUlAcaraNa varjayan paryupAste / 'mANasiyAe' mAnasikyA-mana - bhagavan ! yaha aisA hI hai, (tahameya bhate !) he bhagavan ! yaha vaisA hI hai, (avitahameya bhate!) he bhagavan ! Apane jo kahA so satya hai, (asadiddhameya bhaMte!) ha bhagavan / yaha dezazaGkA aura sarvazaGkA se sarvathA rahita hai, (icchiyameya bhate !) he bhagavan ! ApakA yaha vacana hama logoM ke lie sarvadA vAJchanIya hai, (paDicchiyameya bhate!) he bhagavan ! yaha ApakA vacana hama logoM ke liye sarvathA vAJchanIya hai, (icchiyapaDicchiyameya bhate!) he bhagavan ! yaha ApakA vacana hama logoM ke liye sarvadA aura sarvathA vAJchanIya hai| isa prakAra rAjA-(apaDikUlamANe) bhagavAna ke sAtha anukUla AcaraNa karate hue (pajju vAsai) unakI upAsanA karane lge| (mANasiyAe) rAjA ne bhagavAn kI mAnasika upA (evameya bhate / ) he sApa ! abhA cha, (tahameya bhate / ) lagavan ! se sebha cha, (avitahameya bhate / ) he lagavan ! mAghe 2 ta satya cha (asadidvameya bhate / ) lagavan ! ma tabha3 payana dezaza / bhane savazAmAthI savathA 2Dita cha (icchiyameya bhate / ) isApan ! mApana mA vayana sbhaa| bhATe sahA pAchanIya cha (paDicchyimeya bhate!) lAvan / yA mApanA payana samArA bhATe sarvathA pAkhanIya cha, (icchiya-paDicchiyameya bhate!) magan / mA AyanA vayana sbhaa| mATe sahA ane sarvathA nAyo mAre rAta (apaDikUlamANe) samapAnanI sAtha manu
Page #513
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpatrapiNI TIkA va 54 kUNiksya bhagavadupAsanA 435 mANe pajjuvAsas | mANasiyAe - mahayAsavegaM jaNaDattA tivvadhamANurAgarate pajjuvAsa // sU0 54 // mUlam --taeNa tAo subhaddappamuhAo devIo aMto aMteurasi pahAyAo jAva pAyacchittAo savvAlaMkAravibhUsisambadhiyA paryupAsanayA, 'mahayAsavega ' mahAmavega = mahadvairAgya ' jaNaittA ' janayitvA 'tibva - dhammA - NurAga-ratte' tIvra dhamA- nurAga rakta sana ' pajjuvAsaha ' paryupAste anena vItarAgANa puSpadhUpAmi sAvayapUjA nirAkRtA // sUna 54 // TIkA- 'tae Na tAo' ityAdi / 'tae Na' tata khalu 'tAo sumaddappamuhAo' tata tadanantaram - subhadrApramukhA 'devIo' devya = rAjya ato ateurasi ' antaranta purasya strIbhavanamaye, 'vhAyAo jAva pAyacchittAo' snAtA yAvat prAyasanA isa prakAra kI-(mahayAsaMvega jaNaDattA tivva vammA NurAga ratte pajjuvAsai) prabhu ke se dharma kA upadeza suna kara rAjA ke hRdaya meM parama vairAgya utpanna huA aura dharmAnurAga se prerita hokara ve prabhu kI upAsanA karane lge| isa sUtra se vItarAgoM kI puSpadhUpa Adi se sAnadya pUjA karanA sarvathA niSiddha hai yaha sUcita hotA hai || sU0 54 // 'tara Na tAo ityAdi / mukha (tae Na) isake bAda (tAo subhadappamuhAo devIo) ve subhadrApramukha deviyA mI (ato ateurasi) ata purastha lAbhavana ke madhyavartI snAnAgAra me (vhAyAo jAva Athara 42tA (pajjuvAsai) tebhanI upAsanA 42vA sAjyA ( mANasiyAe) rAno lagavAnanI mAnasiha upAsanA yA ajare urI- (mahayAsavega jaNaittA tinya-dhammA-rAga-ratte pajjuvAsai) prabhunA bhumayI dharmano vyaheza sAla LIne rAjAnA hRdayamA parama vairAgya utpanna thayu, ane dharmAnurAgathI prerita thaine tee prabhunI upAnanA karavA lAgyA A sUtrathI vItarAgAnI puSpa dhUpa Adi vaDe sAvapUjA karavI e sarvathA niSiddha che te sucita thaya che (sU0 14 ) ss tae Na tAo" ityAhi (lae Na ) tyAra par3I (tAo subhaddaSpamuhAo devIo ) te subhadrA abhubha devImA pazu (ato ateurasi ) mata purabhA strIlavananA madhyavartI snAnA gArabhA (vhAyAo jAva pAyacchittAo ) snAna urIne hotuGa tathA avirbhathI
Page #514
--------------------------------------------------------------------------
________________ opAtikamA yAo vahahi khujAhi cilAIhi vAmaNIhiM vaDabhIhiM babvarIhiM vausiyAhi joNiyAhi palhaviyAhiM IsaNiyAhiM cAruNiyAhiM zcittA -yAt gandAt 'pRtavalipharmANa pRtakautukamagalaprAyazcittA' iti sataha , tathA 'sannA lakAra-vibhUsiyAo' sarvA-lavAra-vimRpitA -sarvagladAralatA 'vahahiM sujAhi' vahAbhi kubjAbhi -vakrazarIrAmi 'kRnaDI' iti pramidAmi , 'cilAIhiM' kirAtIbhi =kirAta dezotpannAbhi , 'vAmaNIhiM' vAmanAmi --atihasva garIrAmi , 'vaDabhIDiM' vaTamikAbhi cakrA 'dha kAyAbhi , 'kabarIhi barvarAbhi =varvaradezopannAmi , ''vausiyAhi' bakuzikAbhi , 'joNiyAhi yonikAbhi-yonikadezopannAmi , 'palhaviyAhi' pahavikAbhi =pahavadezopannAmi , 'IsiNiyAhi 'Isina' nAmako'nAryadezastanopanAbhi 'cAruNiyAhiM' cAra kinikAbhi , 'cAruphinika' dezavizapotpanAbhi , 'lAsiyAhi lAsikAmi lAsakadezo pAyacchittAo) snAna karake kautuka tathA valikarma se nivRtta hokara, (savvA-lakAra-vibhU siyAo) evaM samasta alakArA ko dhAraNa kara (bahahiM sujjAhi cilAIhi) aneka kubaDI dAsiyoM se, aneka kirAtiniyoM-kirAta dezame utpanna dAsiyoM se, (vAmaNIhiM) aneka vAmaniyoMse-jinakA zarIra atyata hasva-choTA thA aisI dAsiyoM se, (vaDabhIhiM) aneka vaTabhiyo-jinakI kamara bilkula jhuka gaI thI aisI dAsiyoM se, (vabbarIhi) barbara dezodbhava aneka dAsiyoM se, (vasiyAhi) bakuza deza kI dAsiyoM se, (joNiyArhi) yUnAna deza kI dAsiyoM se, (palhaviyAhi) aneka palavikAoM--pahavadeza kI dAsiyoM se, (isiNi yAhi) isina nAma kA eka anAryadeza hai isa deza kI dAsiyoM se, (cAruiNiyAhi) cArukinika deza kI dAsiyoM se, (lAsiyAhi) lAsakadeza kI dAsiyoM se, (lausiyAhi) nivRtta ne (savvAlakAravibhUsiyAo) mA sarpa masAzane dhAraNa 4Ine (bahahiM sujAhiM cilAIhiM) mane dumaDI hosImAthI, mane Ei tIsA-zita zamA utpanna thayeTI hanIyAthI, (vAmaNIhiM) mana vaamnio-jenA zarIra atyaMta nAnA-(6I gaNA) hatA evI dAsIothI, viDabhIhi) mane pAya-manI ma2 4 qNI I hutI mevI haasiimaathii| varIhiM) mAra-zorapana bhane sAyAthI, (bausiyAhiM) maza zanI hAsIsAthI, (joNiyAhiM) yUnAna zanI hAmImAthI, (pallaviyAhiM) mane palavisa-pApa zanI hAsImAthI, (Isi jiyAdi) sina nAbhanA se manAya deza cha ta zanI hAmImAthI, (cAruNiyAhi) yAzini dezanA hAsIyAthI, (lAsiyAhi khAsa zanI hAsAmAthI, (lausiyAhi) stha zanI hAsImAthI (siMhalIhiM) misa zanI
Page #515
--------------------------------------------------------------------------
________________ poSapiNI TIkA va 55 subhadrAdInA bhagavaddarzanArthe gamanam 437 lAsiyAhi lausiyAhi sihalIhi damalIhiM, AravIhi puli - dIhiM pakkaNIhi bahalIhiM maruDIhiM savarIhi pArasIhi NANAdesIhi videsa - vesa - parimaMDiyAhi igiya - citiya-patthiyaviyANiyAhiM sadesaNevattha-ggAhiya - vesAhiM ceDiyA - cakkavAla-vapannAbhi, 'lausiyAhiM' lakuzikAbhi kugadezo pannAbhi, 'siMhalI hiM' siMhalAbhi = siMhaladegopanAbhi 'damilI hiM' draviDIbhi = draviDadezopannAbhi, 'AravIhiM' AravImi = aranadezopannAbhi, 'puliMdIhiM' pulindIbhi = pulindadegopannAbhi, 'pakkaNIhiM' pakkaNIbhi = paNadezopanAbhi, 'cahalI hiM' bahalImi = nahalanAmako'nAryadezastatrotpannAbhi, 'muraMDI hiM' muraNDAbhi =muraNDadezopannAbhi, 'sabarIhiM' zabarIbhi zavaradezotpannAbhi, 'pArasI hiM' pArasAbhi =pArasadegotpannAbhi, kirAtADhya sarve'nAryadezA, 'NANAdesIhiM' nAnAdezIyAbhi, 'vi'desa vesa parimaDiyA' videza-veSa parimaNDatAbhinividha - dezaparimaNDanayuktAbhi, 'igiyaciMtiya-patthiya - viyANiyAhiM' iGgita cintita - prArthita vijJAbhi iGgitam = abhiprAyAnurUpa kuzadeza kI dAsiyoM se, ( siMhalIhiM) siMhaladeza kI dAsiyoM se, (damilIhiM) draviDa - deza kI dAsiyoM se, (AravIhiM) arabadeza kI dAsiyo se, (puliMdIhiM) pulindadeza kI dAsiyoM se, (pakkaNIhiM) pakkaNadeza kI dAsiyoM se, (bahalI hiM) bahala nAma ke anArya deza kI dAsiyoM se, (muruDirhi) muraNDadeza kI dAsiyoM se, (savarI hiM) naradeza kI dAsiyoM se, (pArasI hiM) pArasadeza kI dAsiyoM se, (ye kirAta Adi jitane bhI deza hai ve saba anArya deza hai) ina ( NANAdesI hiM) aneka deza kI dAsiyA, jo (videsa-vesa parimaDiyAhiM) videzI veSa bhUSA se sajjita thIM, (igiya- ciMtiya-patthiya-viyANiyAhi) iti ko arthAt abhiprAya ke anurUpa ceSTA ko, citita ko arthAt manogata bhAvako, hAsImothI, (damilIhiM) draviDa hezanI hAsIkhothI, (AravIhiM) maraNa dezanI hAsIgothI (puliMdIhiM) yusiha dezanI dvAbhIyothI ( pakkaNIhi ) paDna dezanI hAmImAthI, (bahalI hiM) mahA nAmanA anArya herAnI hAsIgothI, (muruDIhiM) bhuruGa herAnI hAbhImothI, (sabarIhiM) zamara dezanI dvAbhIbhothI, (pArasIhiM) pArasa dezanI dAsIethI, A kirAta Adi jeTalA deza che te badhA anA heza, mA ( NANAdesIhiM) ane dezanI dvAbhIo ? (videsa - vesa parimaDiyAhiM) videzI veSa bhUSArthI santi hutI, (igiya ciMtiya patthiya viyANiyAhiM) igitane eTale abhiprAyane anurUpa ceSTAne, cintitane eTale maneAgata bhAvane, 9
Page #516
--------------------------------------------------------------------------
________________ ka28 aupapAtiko risavara-kaMcuija-mahattara-bada-pariskhittAoateurAoNiggaccha nti,NiggacchittA jeNeva pADiyakajANADa teNeva uvAgacchati,uvAgacchittA pADiyakapADiyakA jattAbhimuhADa juttAi jANArDa durU. ceSTitam , citita- manogata, prArthitam abhilapita tepA vinAbhi , 'saTesa-Nevattha-ga diya-vesAhi' svadeza-nepathya-gRhIta-vepAmi -svadezasya yAni nepathyAni-vanabhUSaNa dhAraNarItaya , tairgRhItA vepA yAmi tAstathA tAmi , 'ceDiyA-capa vAla-varisavara-kacu ijja-mahattara-vada-parikkhittAo' ceTikA-cakranAla-varSavara-kaJcukIya-mahattara-vRda parikSiptA ~ceTikAnA=dAsInA cakavAla maNDalam, varparA, klInA, kaJcukIyA anta purayahi pradezarakSakA , tadanye ye mahattarA =prAmANikA ata purarakSakA, teSA yada vRda tena parikSiptA =pariveSTitA yAstAstathA subhadrApramusA Trenyo-rAdhya 'ateurAo Niggacchati anta purAt-strIgRhAnirgacchanti, 'NiggandhittA' nirgaya, 'jeNeva pADiyakjANA' yava pratyekayAnAni pRthak 2 yAnAni santi, tatraivopAga uti, upAgaya 'pADiyA-pADi prArthita ko arthAt-abhilapita ko jAnane me vina thIM, (sadesa Nevattha ggahiya vesAhi) apane 2 deza kI rIti ke anusAra vepabhUpA dhAraNa kI huI thIM, aisI ina videzI dAsiyoM se, tathA-(ceDiyA-cakkavAla-carisavara-kacuijja-mahattara-caMda-parikkhittAo) videzI dAsiyoM se minna dAsiyoM ke samUha se, varSavaroM se napusakoM se, kacuphiyoM se tathA aura bhI aya prAmANika anta pura rakSakoM se parikSipta ghirI huI hokara (ateurAo Niggacchati) ata pura se nikalI, (NiggacchittA) nikalakara (jeNeva pADiyakajANAi) jahA apane 2 yAya alaga 2 yAna ragve hue the, (teNeva uvAgacchati) vahA para pahuMcI, (uvAgaghiuttA, pADiyakapADiyakA jattAbhimuhAi juttAi jANAi durUhati) pahu~ca kara una pRthak 2 prArthitane bheTale amitApAne tI apAmA nipura chatI, (sadesaNevatthagahiyavesAhi) yA pAtapAtAnA zanI zata prabhArI veSa dhA24 423 / utA sapI sA vizI hAsImAthI, tathA (ceDiyA-caskapAla dharisavara-kacuijja-maha ttara-pada-parikttiAo) vizA hAmImAthI hI sAmAnA samUthI, tathA varSavara-napusakethI, kacukIothI, tathA bIjA paNa prAmANika a ta purakSa thI parikSita-pITANavI manAna (ateurAo Niggacchati) mata purathI nIjI, (nigacchittA) nIjIne (jeNeva pADiyaskajANAi) jyA ghAtapAtAne yogya age1 juhA yAna (vaahn|) 225vAmA mAlyA hutA (teNeva uvAgacchati) tyA pAhAthI (uvAgacchittA pADiyakkapADiyakkAi javAbhimuhAi juttAi jANAi durU
Page #517
--------------------------------------------------------------------------
________________ ___ pIyUpayarSiNI-TIkA ra 55 subhadrAdInA bhagavadarzanArtha gamanam 439 haMti, durUhittA Niyaga-pariyAla sanddhi saparikhuDAo caMpAe NayarIe majjhamajheNaM Niggacchati, NiggacchittA jeNeva puNNabhadde ceie teNeva uvAgacchati, uvAgacchittA samaNassa bhagava o mahAvIrassa adUrasAmate chattAdIe titthayarAisese pAsaMti, yakkAi' prayekapratyekAni pRthak 2 kapitAni 'jattAbhimuhAi juttAi jANAI'-yAnAbhimusAni yuktAni yAnAni yAtrAbhimusAni=bhagavaddarzanArthagamanAya sajjitAni yuktAniyalIvardai yojitAni, yAnAni-rathAn 'durUhati' adhirohati, 'durUhittA' apirahya, 'NiyagapariyAla saddhiM' nijakaparivArai sArddham , 'saparisuDAo' samparivRtA =samantAdveSTitA , campAyA nagaryA madhyama yena, 'Niggacchati' nirgacchati, 'NiggacchittA' nirgatya, 'jeNeva puNNabhadde ceie teNeva uvAganchati' yauna pUrNabhadra caitya tatraivopAgacchati, 'uvAgacchittA samaNassa bhagavao mahAvIrassa adUrasAmate' upAgaya zramaNasya bhagavato mahAvIrasyAdUrasamIpa 'chattAdIe titthayasaisese' chatrAdikAna tIthakarAtizeSAn tIrthakarAtizayAn yAnoM para, jo bhagavAna ke darzana ke liye le jAne ke nimitta pahile se sajjita kara rakhe hue eva valIparda AdikoM se yukta the, sAra huii| (dusahitA Niyaga-pariyAla sarddhi) savAra hokara apane 2 parivAroM ke sAtha (saparicuDAo) pariveSTita hotI huI ve sara deviyA (capAe NayarIe majjhamajjheNa) capA nagarI ke ThIka bIcoM bIca ke mArga se hokara (jiggacchati) nikalA, (NiggacchittA) nikalakara (jeNeva puNNabhade ceie teNeva uvAgacchati) jisa ora pUrNabhadra caiya (udyAna) thA, usa ora AyI, (uvAcchittA) Akara (samaNassa bhagavao mahAgIrassa adUrasAmate uttAdIe titthayarAisese pAsati) unhoMne amaga bhagavAn mahAvIra se kucha dUra para rahe hue tIrthaMkaroM ke atizaya hati) pAyAne telu nuhA yaanaa-2the| 52 2 lagavAnanA zane saqt mATe pahelAthI taiyAra karI rAkhavAmAM AvyA hatA temaja baLada joDI rAmesA to tamA 81, (durUhittA Niyaga-pariyAla sadi) mesIne pAtapAtAnA parivAranI sAthai (saparisuDAo) yuta thane te sadhI havAsA (capAe NayarIe majjhamajheNa) 22 pAnagarIna parAma2 cyA-pazyanA bhAge thana (Niggacchati) nIjI, (NiggacchittA) nAumIna (jeNeca puNNabhadde ceie teNena uvAgacchati) ta25 pUladra zaitya (GdhAna) hututa ta26 mApI, (mAganntiA ) mAvIne (samaNa ssa bhagarao mahAvIrassa adUrasAmate uttAdIe titthayarAisese pAsati) tebhae
Page #518
--------------------------------------------------------------------------
________________ 440 aupapAtikako pAsittA pADiyAkapADiyakAI jANAI ThaveMti, ThavittA jANehito paccoruhati, paJcoruhitA, vahahiM khujAhiM jAva parikkhittAo je. Neva samaNe bhagava mahAvIre teNeva uvAgacchati, uvAgacchittA samaNa bhagavaM mahAvIra paMcaviheNa abhigameNaM abhigacchati, 'pAsaMti pazyati, 'pAsittA' dRSTyA, 'pADiyA pADiyakAijANAiThaveti' prayekaprayaMkAni yAnAni sthApayati, sthApayitvA, 'jANehito paccoruhati' yAnebhya prayavarohati avatarIta, 'paccoruhitA' pratyavarudya, 'yahUhiM sujAhijAba parisvittAyo' bahImi kunjikAmiyAvapa rikSiptA -pariveTitA yAvacchandApUrvoktA vividhadezajAtisamudmUtA prAdhA , jeNeva samaNa bhagava mahAvIre teNeva uvAgacchati yatraiva zramaNobhagavAn mahAvIrastareyopAgacchanti,'uvAgariuttA' upAgatya 'samaNa bhagava mahAgIra pariheNa abhigameNa abhigacchati' zramaNa bhagavata mahAvIra paJcavidhenA'bhigamenAbhigacchati, paJcavidhamabhigamana sphuTIkaroti-'ta jahA' tadyathA svarUpa chatrAdikoM ko dekhA, (pAsittA) desa kara una saboMne (pADiyakapADiyakAi jANAra Thaveti) apane 2 (pRthak 2) yAnoM ko roka diyA aura ve (jANehito paccoruhAta) una yAnoM se nIce utarI, (paccoruhittA) utara kara (vahahiM khannAhiM jAva parikkhittAA jeNeva samaNe bhagava mahAvIre teNeva uvAgacchati) una aneka kubjAdika dAsiyA se parivRta hotI huI ve jahA zramaNa bhagavAn mahAvIra the vahA para AyIM, (uvAgacchittA) Akara unhoM ne (samaNa bhagava mahAvIra pacaviheNa abhigameNaM abhigacchati) prabhu ke nikaTa jAne ke liye pAca prakAra ke abhigamanoM ko acchI taraha dhAraNa kiyaa| ve pAca prakAra ke abhigamana ye hai-(sacittANa davyANa vibhosaraNayAe, acittANa davyANa Ava zramaNa bhagavAna mahAvIrathI jarA dura rahelA tIrtha karanA atizaya svarUpa chatrAhine neyA, (pAsittA) dhana madhI (pADiyapADiyakAi jANAi Thoti) pAtapAtAnA (nuhA nuhA) yAnA-sthAna rAjI hIdhA, mane tamA (jANehito paccoruhati) te yAnImAthI nAya tarI, (paccoruhitA) tIne (bahUhi khujAhi jAva parikkhittAo jeNeva samaNe bhagava mahAvIre teNeva uvAgacchati) te mana kawA Adika dAsIonA parivAra sahita jyA zramaNa bhagavAna mahAvIra hatA tyA mAvI, (mAganchittA) mAdIna tamAme (samaNa bhagava mahAvIra pacaviheNa ami gameNa abhiganchati) prabhunI pAse 41 bhATe pAya ra manizamanAne sArI zava pAraNa yo ta pAya Asian abhigamana mA cha-(sacittANa dANa
Page #519
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyuussssinnii-tto3| sU 55 subhadrAdInA pUrNabhadracaitye samAgamanam 441 tajahA-1 sacittANaM davyANa viosaraNayAe, 3-acittANaM davyANa aviosaraNayAe, 3-viNaoNayAe gAyalaTTIe, 4-cakkhupphAse ajalipaggaheNa, 5-maNaso egattIbhAvakaraNeNa samaNa bhagava mahAvIra timkhutto AyAhiNapAyAhiNa kareti, 'sacittANa dabANa viosaraNayAe' sacittAnA drayANA vyusarjanatayA-sacittadravyatyAgena,1, 'acittANa davANa aviosaraNayAe' acittAnA dravyAgAmavyusarjana-- tayA-acittadravyANA-vastrAbharaNAdInAmaparityAgena 2, 'viNaogayAe gAyalaTThIe' pinayAvanatayA gAtrayaSTyA 3, 'cAkhupphAse analipaggaheNa' cakSu sparge'JjalipragraheNa= zrIvardhamAne mahApAre cakSurvipaye sati aJjaliniracanena 4, 'maNaso egattIbhAvakaraNeNa' manasa ekatrIbhApakaraNena-manasa =cittasya ekatrIbhAnapharaNa-ekatra-bhagavadvipaye sthirIkaraNa tena 5, etadrUpeNa paJcaprakAreNa abhigamena, 'samaNa bhagava mahAvIra tikkhuttA __ AyAhiNapayAhiNa kareMti, karittA vadati Namasati, vadittA NamasittA' zramaNasya osaraNayAe, viNoNayAe gAyalaTThIe, cakkhupphAse ajalipaggaheNa, maNaso egattIbhAvakaraNeNa) sacitta dravyoM kA parityAga karanA-prabhu ke darzana karane ke liye jAte samaya apane pAsa sacitta vastuoM ko nahA rakhanA, acittavastrAdiko kA tyAga nahIM karanA, vinaya se apanata gAtra-zarIra honA-vinayabhAra se namrIbhUta honA, prabhu ke dikhate hA donoM hAthoM ko joDanA, eva prabhu kI bhakti meM mana ko ekAgra krnaa| ina pAca abhigamanoM se yuka saparivAra una rAniyoM ne (samaNaM bhagava mahAvIra tikkhutto AyAhiNapayAhiNa karati) zramaNa bhagavAna mahAvAra ko tIna bAra AdakSiNapradakSiNa kiyA, (karittA vadati namasati) viosaraNayAe, acittANa davvANa aviosaraNayAe, viNaoNayAe gAyalaTThIe, cakkhu phAse ajalipaggaheNa, maNaso egattIbhASakaraNeNa) sacitta dravyAno parityAga kara-prabhu darzana karavA mATe jatI vakhate potAnI pAse sacitta vastuo na rAkhavI 1, acitta vastrAdikane tyAga kara 2, vinayathI namAvela gAtrazarIra rAkhavuM-vinayabhArathI namrIbhUta thavu 3, prabhune jetAja banne hAtha joDavA 4, temaja prabhunI bhaktimAM manane ekAgra karavu pa, A pAca abhi rAmanAthI yuta saparivAra terApImAye (samaNa bhagava mahAvIra tikkhutto AyAhiNapayAhiNa kareMti) zrama samapAna mahAvIrane yA2 mAkSiprakSiSya zyA, (karittA vadati Namasati) 5 pahunA tebhana namA2 uyA,
Page #520
--------------------------------------------------------------------------
________________ 442 - bhopagatistra karittA vadaMti NamasaMti, vaMdittA NamasittA kuNiyarAyaM purao kaTTu ThiDayAo ceva saparivArAo abhimuhAo viNaeNaM paMjaliuDAo pajuvAsaMti // sU0 55 // mUlam-tae NaM samaNe bhagavaM mahAvIre kUNiyassa raNo bhabhasAraputtasya subhaddApamuhANaM devINa tIse ya mahaimahIbhagavato mahAvIrasya vikRtva AdakSiNapradakSiNa urvati, pRcA vaDhate namasyati, vaditvA namasthitvA, 'kUNiyarAya purao kaha ThiiyAo ceva' kUgikarAja purata kRtvA sthitA eva 'saparivArAo' saparivArA -parijanasametA , 'abhimuhAo' abhimusA bhagavadRSTipatha "viNaeNaM pajaliuDAo pajjugAsati' vinayena prAJjalipuTA =kRtAJjalipuTA paryupAsata // sU0 55 // 'tae Na' ityAdi / 'tae Na' tata =dvAdazavidhaparipadupasthitisamanantara khalla 'samaNe bhagava mahAvIre' zramaNo bhagavAn mahAvIra 'kUNiyarasa raNNo bhabhasAraputtassa' kUNikasya rAjJo bhabhasAraputrasya 'subhadApamuhANa devINa' subhadrApramusANA devInAm-'tIsa pazcAt vadanA eva namaskAra kiyA, (vadittA NamasittA kUNiyarAya purao kaTu Thi yAo ceva saparivArAo abhimuhAo viNaeNa pajaliuDAo pajjuvAsati) vadanA namaskAra kara cukane ke bAda phira ve, kUNika rAjA ko Age kara ke khaDI khaDI vinayapUrvaka hAtha joDa kara bhagavAna kI sevA karane lagIM / sU 55 // 'tae Na ' ityaadi| (tae Na) bAraha prakAra ke pariSada jama jAne para (samaNe bhagava mahAvIre) zramaNa bhagavAna mahAvIra ne (kRNiyassa raNNo bhabhasAraputtassa) bhabhasAra arthAt zregika (vadittA NamasittA kUNiyarAya purao kaTTa ThiiyAo ce saparivArAo abhimuhAo viNaeNa pajaliuDAo pajjuvAsati) pahanA nabha2 43 sIdhA pachI vaNI te kRNika rAjAne AgaLa karIne ubhI ubhI vinayapUrvaka hAtha joDIne bhagavAnanI sevA 725 sI (sU 55) / "tae Na" tyAha (tae Na) mA2 4AranI pariSada bharA ru (samaNe bhagava mahAvIre) amartha sagavAna mahAvI2 (kUNiyassa raNNo bhabhasAraputtassa) samasAra arthAt zreSi
Page #521
--------------------------------------------------------------------------
________________ - __ popaSiNo-TokA sa 5. bhagavato dharmadezanA 443 liyAe parisAe isiparisAe muNiparisAe jaiparisAe devaparisAe aNegasayAe aNegasayavadAe aNegasayavadaparivArAe ya madamahAliyAe' tasyAzca mahAtimahatyA 'parisAe' paripaDha =sabhAyA , 'isiparisAe' maSiparipada -mapanti=jAnati avavijJAnAdineti paya -atizayajJAnava ta , tepA paripatsabhA tasyA , 'mugiparisAe' muniparipaTa -muNati-manyante vA-pratijAnanti sarvasAvadyavyApAroparatim iti muNayo-munayo vA-sarvapiratima ta , tepA paripat tasyA muNiparipado, muniparipaDho vA, 'japarisAe' yatipagpiTa -yata te dazavidhayatidharme iti yataya / tathA coktam--- evaM yaH zuddhayogena, parityajya gRhA''amAn / sayame ramate nitya, sa yatiH parikIrtitaH // 1 // iti tepA yatInA paripat-tasyA , 'devaparisAe' devapariSada -devAnA-bhavanapatyAdicaturvidhadevAnA paripat-tasyA , 'aNegasayAe' anekazatAyA -anekAni zatAni yasyA sA'nekAtA tasyA , 'aNegasayavadAe' anekazatavRdAyA =anekazatAni vRndAni= samUhA yasyA sA'nekagatavRdA tasyA , 'aNegasayavadaparivArAe' anekazatavRndaparike putra kUNika rAjA ko, tathA-(subhaddApamuhANa devINa) subhadrApramukha rAjarAniyoM ko, (tIse ya mahaimahAliyAe) tathA usa vaTI bhArI (parisAe) sabhA ko, (isiparisAe) Rpiyo-avadhijJAna se padArthoM ko jAnane vAloM kI sabhA ko, (muNiparisAe) muniyo-sarvasAvaMdya vyApAroM ke mana vacana eva kAya Adi se tyAgiyoM kI sabhA ko, (jaiparisAe) gRhAzrama kA parityAga kara jo mana, vacana, kAya ke zuddhayoga se myama meM arthAt daza prakAra ke yatidharma me nitya yatnavAna hote hai ve yati hai, unakI sabhA ko, (devaparisAe) bhagnapati Adi caturnikAya ke devoM kI sabhA ko, (aNegasayAe) anekazatamrayAvAlI (aNegasayavadAe) anekagata vRnda (samUha) bAlI (aNega4nA putra zu zatane, tathA-(subhaddApamuhANa devINa) subhadrA-prabhu za012 sAne (tIse ya mahaimahAliyAe) tathA tamaha bhATI (parisAe) samAne, (isi parisAe) RSizI-avadhijJAnathI pahAyAne nANAyAnI samAna, (muNi parisAe) munimA sapasAvadhavyApArIne mana kyana tabhana DAya mAhiyA tyAga 42nA2nI samAne, (jaiparisAe) sthAzramanA parityAga 412 bhana, vacana, kAyanA zuddhayogathI sa yamamAM arthAt daza prakAranA yatidharmamAM nitya yatnavAna 29 cha / yati cha tema samAne, (devaparisAe) savanapati mAhi yatuniyanA hevAnI samAna, (aNegasayAe) bhane zata (se1) abhyA
Page #522
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaSTa aupapAtivasUtre ohavale aDavale mahaccale aparimiya-bala-bIriya-teya - mAhasAraya - NavatyaNiya - mahura - gaMbhIra - koMca - Ni pa - kati - jute " } cArAyA - oka parivAge yasyA sA tathA tasyA, havyambhRtAyA vinidhAyA pariSada, ana karmaga sambadhamAna nivakSAyA paSThA, 'ohanale' oghana =apratigAlA 'a le' atibala = atizaya natvAn, 'mahannale' mahAna = anupamaprAstAktimAn, 'apa rimiya-pala-bIriya-teya - mAhappa - kati - jutte ' aparimita-nala-vArya - tejo - mAhAmya kAti-yukta, aparimitam = a yadhika bala = zArIrikam vIrya jIvasambhRtam, tejo-dAmi, mAhAtmyam = prabhAva, kAnti = saundaryam, etairyukta 'sAraya - Nava- sthaNiya-mahura gabhIra koMca- Nigghosa-dudubhi-rasare' zArada-nara-ratanita madhura gambhIra - kauzca nirghoSa-dudubhi svara - zArada= zaratkAlki yannavastanita - navaghanagarjita tava madhuro gambhIratha tathA kauJcani saya-vaMda - parivArAe ) anekagata - samUha - yukta parivAra vAlI usa sabhA ko, (arahA) arhata prabhu (dhamma) zrutacAritrarUpa dharma kA ( bhAsai) upadeza niyama ke anusAra (addhamAgahAe bhAsAe ) ardhamAgadhI bhASA cAritrarUpa dharma kA (parikahei ) upadeza diyA / bhagavAn kaise the so kahate haiM-bhagavAn mahAvIra prabhu (ohavale aivale mahannale aparimiya- vala - vIriya-teya - mAhappakati - jutte) apratinaddha lagAlI the / atizayabalie the / anupama - prazasta zakti-rUpanna the / aparimita bala, bIrya, teja, mAhAtmya eva kAti se yukta the / bala se yahA para zArIrika zakti kA graha huA hai| vIrya se jIva ko asAdhAraNa zakti kA grahaNa kiyA gayA hai| prabhAva kA nAma mAhAtmya hai, zArArika sundaratA kA nAma kAti hai | ( sAraya-janapANI (jaNegasayyadA) bhanejzata vRn: (samUha) pANI aNega saya vaTa parisAe) manerAta samRddha yukta parivAravANI te salAne, (arahA) arhata prabhu (dhamma) zrutayAgni34 dhamanI (bhAsai) upadeza mAye che- AA zAzvata niyabhane anu sarIne ( dUmAgahANa bhAsAe) ardha-bhAgadhI lASA dvArA (dhamma) zrutayAritra 35 dhamanI (parikahei) upadeza mAgyo lagavAna devA hatA ? te he he-la vAna mahAvIra prabhu (oharale, asale, mahavyale, aparimiya bala-vIriya teya mAha ppa - kati- jutte) apratimaddha mavazAnI utA, atizaya ajavAna hutA anubha prazasta-zakti-sapanna hutA aparimita masa, pIrtha, tetra, mAhAtmya tema jAtithI yukta hatA khalathI ahI zArIrika zaktinA sagraha samajavu vIryathI jIvanI asAdhAraNa zaktinA atha grahaNa karyAM che. prabhAvanA artha mAhAtmya che zArIrika suharatA meTale ati che (sArayaNava-sthaNiya-mahura- gabhIra- koMca 5 dete hai - isa zAzvata dvArA ( dhamma ) zruta
Page #523
--------------------------------------------------------------------------
________________ 445 __poyUSayaSiNo-TIkA sU 56 bhagarato dharmadezanA gghosa-dadubhi-ssare ure vitthaDAe kaMThe vaTiyAe sire samADapaNAe agaralAe amammaNAe savva-kakhara-saNivAiyAe dhopavat-krauJca =pakSivizepamtasya manjulaphUjanAt, dudubhisvarapacca svaro yasya sa tathA-gAradajalaghara vanivat naucAlakRjanapad dundumisvarakha madhuragambhAradUragAmipaniyukta ityartha / 'ure vitthaDAe' urami vistRtayA-vakSa sthalasya vistArNavAt tatra vistAramupagatayA, 'kaThe vaTTayAe' kaNThe vRttatayA, svArthe tal , vRttayA ityartha , ruNThasya vartulavAt tatra vRttarapeNa sthitayA, 'sire samAdaNNAe' zirasi samAkarNiyA-zirasi mUrdhni samAkIrNayAcyAmayA, tata 'agaralAe agaralyA vyaktayA mUna parAvRtya vakramAgaya tAnyAtitattatsthAna prApya varNasamudAyasvarUpa prAptayA iti bhAva , 'amammaNAe' amanmanayA-varNapadavaikanyarahitayA, 'sancasvarasannivAiyAe' savAkSarasannipAtikyA-sarve akSarasannipAtA =varNa yogA santi yasyA sA tathA-sakaravADamayasvarUpA tayA, bhagavata sarvanatayA savArthavAcakagadaprayogakaraNAditi bhAva , 'puNNarattAe' pUrNaraktayA-pUNA svarakalAdityaNiya-mahura-gabhIra-koca-Nigyosa-dubhi-rasare) bhagavAn kA dhvani zaratkAlAna navIna megha kI garjanA jaisI madhura eva gabhIra thaa| tathA kraucapakSI ke majula nighoMpa kI taraha mIThI eva dudumi ke svara kA taraha vahuta dUra taka jAnevAlI thI 1 (ure vitthaDAe) vakSasthala ke vistIrNa hone se vahA~ para vistAra ko prAma huI aisI (phaThe vaTTayAe) kaTha ke vartula hone ke kAraNa vahA~ para golarUpa se sthita, (sire samAdaNNAe) mastaka meM vyApta, (agaralAe) mastaka se vakrarUpa me Akara una 2 tAvAdissthAnoM meM prApta horara varNasamudAyasvarUpa ko prApta, ata eva spaSTa uccAraNavAlI, (amammaNAe) maNa-maNa zabda se rahita arthAt varNa Nva paDha kI viphalatA se rahita, (savarakharasaNNivAiyAe) sAlvADmayasvarUpa-samasta akSaroM ke myogavAlI-sakala Nigghosa-dudubhi-rasare) mApAnanA pani, 226 janA navIna meghanA nA jema madhura temaja gabhIra hoya tevo hate tathA kau ca pakSInA majula nirde panA jema mIThe temaja dubhine svaranA jema bahu dUra sudhI jAya te Data(ure pitthaDAe) pakSasa vitI (pANu) pAthI tyA vinatArane prAsa yesI, (kaTe paTTayAe) 44 gohapAnA hArako tyA goNa 35thA sthita, (sire samAiNNAe) bhantamA vyAsa, (agaralAe) bhanthI 1435mA mApI te tAla Adika sthAna prApta karI varNa samudAyasvarUpane prApta hovAthI spaSTa ucA29 pANI, (amammaNAe) bhae-bha N 2Dita arthAt parNa tabhA pahanA (13satAbI r3ita (saba-ksara-saNNivAiyAe) sasa pAibhaya2535 sabhasta makSa
Page #524
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhauSapAlikA puNNarattAe savvabhAsANugAmiNIe sarassaIe joyaNaNIhAriNA sareNaM ahamAgahAe bhAsAe bhAsai, arihA dhamma parikahei / tesiM savvesi AriyamaNAriyANa agilAe dhamma Aikhai, sAvi ya NaM addhamAgahA bhAsA tesiM savvesiM AriyamirupapannA raktA ca geyarAgaMNa mAlakogA yena yuktA ca tayA, 'sababhAsANugAmiNIe' sarvabhApAnugAmi yA sarvabhASApariNamanazIlyA, 'sarassaIe' sarasva yA yANyA, 'joya gaNIhAriNA' yojananihAriNA-yojanapramANadUragAminA 'sareNa' svaraNa- vaninA, addha mAgadhyA bhApayA bhApate / 'arihA dhamma parikahei' arhan dharma parikathayati / 'tesi sanversi AriyamaNAriyANa' tepA sarveSAmAyA'nAryANAm-AyANAm AryadezopannAm, anAryANAm anAryadezotpannAm, 'agilAe' AlAyana glAnirahito 'dhamma' dharma-zruta jAritralakSaNam, 'AirakhaI' Ara yAti-kathayati / 'sAvi ya addhamAgahA bhAsA' sA'pi ca arddhamAgadhI bhASA-AkRtabhApAlakSaNabahulA, 'tesi savvesi AriyamaNAriyANa' teSA bhASAmaya, (puNNarattAe ) svara eva kAdikoM se utpanna tathA mAlakoza nAmaka geyarAga se yukta, (sababhAsANugAmiNIe) aura sarvabhASApariNamanasvabhAvavAlI aisA (sarassaIe) sarasvatI-vANI se, jo (joyaNaNIhAriNA) eka yojana taka dUra jAne vAle svara se yukta thA aura jisakA dUsarA nAma ardhamAgadhA bhASA thA, (tesi samvesiM AriyamaNAriyANa agilAe dhamma Aikkhada ) una samasta Aryadezopanna eva anAryadezotpanna mAnavoM ko zrutacAritra rUpa dharma kA vinA kimI kheda ke prabhu ne upadeza diyaa| (mA vi ya Na addhamAgahA bhAsA nesi savvemi AriyamaNAriyANa apaNo sabhAsAe pariNAmeNa pariNamai) prabhu ne jisa arddhamAgadhA bhASA dvArA una zanI sayogapANI-saMsalApAmaya, (puSNarattAe) 212 tebhara sAthI utpanna mAtoza nAmageyarAzayI yuta, (savyabhAmANugAmiNIe) masApA-parizubhanaskhalAvapAnI mevI (sarassaIe) 122patI-pANIthI, 2 (joyaNaNIhAriNA) me jina sudhI dara jAya tevA avarathI yukta hatI tathA jenuM bIju nAma ardha bhAgadhA sASA hetu, (tasiM savvesi AriyamaNAriyANa agilAe dhamma Aikkhai) te samasta Arya-anArya-dezatpanna mAnane zrutacAritra rUpa dharmane kaI paNa savitA prabhume pahaza maadhy| (sA vi ya Na addhamAgahA bhAsA tesiM sanvesi AriyamaNAriyANa appaNo sabhAsAe pariNAmeNa pariNamai) ananya 2 saya mAgaNI
Page #525
--------------------------------------------------------------------------
________________ 447 pIyUSaSiNI-TIkA ra 56 bhagavato dharmadezanA maNAriyANa appaNo sabhAmAe pariNAmeNa pariNamai / tajahA-- asthi loe, atthi aloe, eva jIvA ajIvA baMdhe mokkhe puNNe sarveSAm AryAgAmanAryAgAm, 'appaNo' Amana = svasya, 'samAsAe' svabhASAyA , 'paripAmeNa pariNamaI' pariNAmena pariNamati, yAdRza dharma kathayati ta darzayati-'ta jahA tadyathA'asthi loe' asti loka-TatyAdi 'saphale kallANapAvae' ityanto grantho dharmasvarUpapradarzaka / loka --paJcAstikAyamaya / 'asthi aloe' atyaloka - aloka =kevalAphAzarUpa -etayorastitvAbhidhAna zUyavAdanirAsArtham / 'e jIgA' "atthi jIvA" sati jInA --jAgA -upayogalakSagA / ida naastikmtniraakrnnaarthm| 'asti ajIvA' santi agInA =jaTalakSaNA , etatkathanamadvaitavAdanirAkaraNArtham / 'atthi ' asti bandha -- samasta Arya aura anAryoM ko zrutacAritrarUpa dharma kA upadeza diyA caha prabhu kI bhASA, una samasta Arya-anAryoM kI apanI 2 bhASA meM pariNamita hone ke svabhAvavAlI thii| bhaganAn ne jisa taraha dharma kA upadeza diyA sUtrakAra use yahA prakaTa karate haiM--- ! (atthi loe) paca-astikAyamaya yaha loka asti-svarUpa he / (atthi aloe) kevala AkAgasvarUpa aloka bhI astisvarUpa hai / loka aura aloka me astitvasvarUpatA kA kathana baur3A dvArA samata zUnyavAda ke nirAkaraNa karane ke liye jAnanA cAhiye / (eva jIvA) isI taraha upayogalakSaNavAlA jAva bhI astitvaviziSTa hai| jAva meM astitvanipAna nAstikamata ke parihAranimitta jAnanA cAhiye / (ajogA) jisakA lakSaNa jaDa hai aisA ajIva padArtha mA bhAvasvabhAvaviziSTa he / ajIva padArtha kI sattA kA vaha nirUpaga advaitavAda ke nirAkaraNa ke liye jAnanA caahiye| (vaye) jAva aura karmoMkA ra badha bhASA dvArA te samasta Arya ane anArya lokone zrutacAritrarUpa dharmane upadeza Ape, prabhunI te bhASA te samasta Aryo anAryonI piotapotAnI bhASAmAM pariNAma pAmavAvALA (samajAya tevA)-svabhAvavALI hatI bhagavAne devI zata dharmanA upazIdhe ta maDI sUtra42 aDaTa 42 cha-(atthi loe) 5yamastiyamaya 4 masti-135 cha (asthi aloe) upasa mAza varUpa ale. paNa astisvarUpa che loka ane alakamAM astisvarUpratAnu kathana bauddho dvArA samata zUnyavAdanuM nirAkaraNa karavA mATe jANavuM joIe (eva jIvA) 2zata 6payogasakSavANa 75 5 mastitva-viziSTa cha jIvamAM astitvanuM vidhAna nAstikamatanA parihAra nimitte jANavuM joIe (ajIvA) renu dakSa cha tavA 25901 pA 5 mApa-smA -viziSTa che ajIva padArthanI rAttAnuM A nirUpAga ahetavAdanA nirAkaraNa (parihAra)
Page #526
--------------------------------------------------------------------------
________________ 448 aupatiko karmaNA jIvasambadho'sti, vadhana vadha AmapradagAnA bhAnAvagNIyAdikarmapudgalAnA ca paraspara kSIrodakarat sambadha ityartha / eta kathana sA yAdimatanirAkagNArtham / 'asthi mokkha' asti mokSa =jIvasya asilkarmakSayo mokSa so'sti / sakarakarmaNA kSaya Amapradezemyospagama , tathAsati sakaDhakarmavimuktasya jJAnadarzanopayogalakSaNamyA mana svasvarUpe'vasthAna mokSa iyartha / sakarmabhayasamakAlameva audArikagarIrAyataniyuktamyAsya manuSya-- jamana samuccheda , vadhahatvabhAvAcottaraja mana puAraprAmumAva , AtmA jJAnAdyupayogalakSaNa svarUpa vadha bhI hai| jisa prakAra dUdha aura pAnI kA paraspara ekakSetrAvagAharUpa sabaMdha hotA hai usI prakAra nAnAvaragAya Adi karmapudgalA kA AramapradezoM ke sAtha eka kSetrAvagAharUpa jo madha he usakA nAma badha hai / cadha ke astica kA vidhAna saTA AmA ko ekAta zuddha mAnanevAle sAlya Adi kI mAyatA ko nirAkaraNa karane ke liye jAnanA caahiye| (mokkhe) mokSa hai| jana badha hai to usake ayatAbhAvasvarUpa jIpa ke samasta karmAkA kSayasvarUpa mokSa __ bhI hai / AtmA jana samasta karmoM se bilkula rikta ho jAtA hai tara jJAnadarzanarUpa apana svarUpa me isakA zAzvatika avasthAna ho jAtA hai| isIkA nAma AtmA kA mukti hai / matalaba isakA yaha hai ki AtmA se jisa samaya zubhayAna ke prabhAva se samasta kamI kA kSaya ho jAtA hai usI samaya isake gRhIta audArika zarIra kA ayata viyoga ho jAtA hai| isa audArika garIrakA atyata viyoga honA hI manuSyajamakA samuccheda hai / badha ke hetuoMkA abhAva hone se isa AtmA ko phira uttarakAla me jamakI prApti hotI nahIM hai| mATe jANavuM joIe (1) jIva ane karmonA sabaMdhasvarUpa ba dha paNa che jevI rIte dUdha ane pANIne paraspara ekakSetra-avagAha rUpa sa ba dha thAya che teja prakAre jJAnAvaraNIya Adi karma pagalAnA AtmapradezonI sAthe eka kSetrAvagAha rUpa je sa ba dha che tenuM nAma badha che ba dhanA astitvanuM vidhAna sadA AtmAne ekAnta zuddha mAnavAvALA sAkhya AdinI mAnyatAnuM nirAkaraNa 421 / bhATe gae the (mokkhe) bhAkSa ke nyAre madha che tyAre tanA atyata abhAva svarUpa-jIvanA samasta karmono kSaye svarUpa mokSa paNa che AtmA jyAre samasta karmothI bilakula rikta (mukta) thaI jAya che tyAre jJAna-darzana-svarUpa potAnA svarUpamAM zAzvatika tenuM avasthAna thaI jAya che AnuM ja nAma AtmAnI mukti che enI matalaba e che ke AtmAmAthI je vakhate zukaladhyAnanA prabhAvathI samasta maiMne kSaya thaI jAya che te ja vakhate tenAthI grahaNa karAyelA dArika zarIrane atyata viga thaI jAya che A dArika zarIrane atyata viga thave e ja manuSya janmane amu jhaDa che badhAnA hetuone abhAva thavAthI A AtmAne uttarakALamAM pharI janmanI prApti thatI nathI A mATe A AtmA, pitAnA-jJAna-darzana upa
Page #527
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSadhaSiNI TIkA ra 56 bhagavato dharmadezanA pAve Asava savare veyaNA NijjarA arihatA cakavaDI baladevA kevala zuddha DayepA'vasthA mokSa dayAyAyate iti bhAra / 'atyi puNNe' asti puNyam-- pUyate pavitrAkriyata AtmA ananati, punAti AmAnamiti vA puNya-zubhakarma, 'pUj pavane' ityasmAdAto 'pUjo yaNNuka istrazca' iyaugAdikamUga midri , puNya hi nsArapArAvAgettaraNe taragibhUtam / ananainAryajanaya-gabhijanakuyopinAnanijamAtiprAlijAyate / kiM bahunA tArthakaggotramApa puNyenera na yata, yo hi pugma marvathA haya mayamAnantat tyajati, asau sanupasitanagiriyA'prAmaparatAro ma yesamudra mana napasAdati / 'atthi pAve' asti pApam-pAtayati gubhapaggiAmAd ghasaya yAmAnamiti pApam, pApamegA'pacAyamAna mukha janaisaliye yaha AmA apana jJAnadarzanopayogarUpa svabhAva ma magna hotA huA kevala zuddha avasthAvAlA ho jAtA hai| AmAkI isA avasthAkA nAma mokSa hai / (puNe) puNya he| AmA jisake dvArA pavitra kiyA jAya usakA nAma puNya hai, athavA jo AmA ko pavitra kare aisA jo zubhakarma hai usakA nAma puNya hai| yaha puNyakarma jIna konasArarUpa pArAvAra se pAra karane ke liye naukAsvarUpa hai / TamAke prabhAva se AryadA, uccakula me jama, bodhivAjaityAdi mamasta uttamottama vastu ko prAmi isa jIpa ko hotA hai / jyAdA aura kyA kahA jAya ? tArtharagotrakarma kA vadha bhI to sAkSAt TasA puNya kA phala hai / jo vyakti isa puNya karma ko sarvaga haya samajhakara usakA parityAga kara dete hai , jisane dUsare tIra ko prAma kiye pinA samudra ke pAca ma hI jahAja kA parityAga kara diyA hai usa manuSya kesamAna hai / (pAve) pApa hai / jo isa jAna ko zubhaparigAma se girA detA hai usakA nAma pApa hai / gaphA-pApa jana apacIyamAna hotA jAtA hai tana isa jAva ko susa kI garUpa svabhAvamAM magna rahIne, kevala zuddha avasthAvALo thaI jAya che AtmAnI A avasthAnuM ja nAma mokSa che (puoLe) puNya AtmA jenA dvArA pavitra karAya tenuM nAma puNya che athavA je AtmAne pavitra kare evA je zubha karma che tenuM nAma puNya che. A puNyakarma jIvane sa sArarUpa pArAvAra (samudra)thI pAra karavA mATe hoDI 35 che tenA prabhAva vaDe jIvane Arya deza, ucca kuLamAM janma, belibIja ItyAdi samasta uttamottama vastunI prApti thAya chevadhAre bIju zu kahevu, tIrtha katrakarmane badha paNa sAkSAt eja puNyakarmanu phala che je vyakti A puNya kamane sarvathA hera samajIne tene parityAga karI de che teo jema koI sAme kAMThe pahecyA vinAja samudranI vacamAM vahANane parityAga karI dIe evA manuSya jevA che G) pApa che je A jIvane zubhapariNAmathI pADI de che tenuM nAma pApa 2 zaDI-pApa pAre mapacImAna (svalpa) 4S nA tyAre mA vana
Page #528
--------------------------------------------------------------------------
________________ opapAtikamatra __ yati, upacIyamAna tadeva dusa janayati na puNya pRthagasti, ayanA puNyamevopacAyamAna sukha janayati, tadevApacIyamAna dusa janayati, na pApa picate-iyevAdimatanirAka raNArtha puNyapApayo pRthagabhidhAnam, keralaikasvabhAvAdinirAsAya vA sarveSA pRthak pRthagukti / 'asthi Asave' asyAnara -A-samantAt srapati-pravizati Amani jJAnAvaraNIyAdhaSTavidhaM karma yena sa Asrava , Azraya iticchAyApakSe tu--AzrIyate samupAjyate __ karma yena sa , pRSodarAditvAt yasya va , sarvathA jIvataDAge karmasalilapravezAya nAlikA prApti hotI hai eva pApa jana upacIyamAna hotA hai taba du kha kI prAni hotI hai, isase yaha niSkarSa nikalatA hai ki pApa ke apacaya aura upacaya ke adhIna hI jIvoM ko sukha-dukha kI prApti hotI hai, ata sukha kA kAraNa puNya eva dusa kA kAraNa pApa isa prakAra se dA svatatra tatva mAnanA ThIka nahIM hai, yA to puNya hI mAno yA pApa hI mAno, donoM ko eka sAtha mata mAno / isI taraha puNya kA hAsa jana hone lagatA hai taba jIroM ko dukha kI prApta hotI hai aura jaba puNya kA upacaya hotA hai tana jInoM ko susakI prAmi hotA hai / isa kathana se bhI yahI niSkarSa nikalatA hai ki sukhada kha. puNya ke upacaya aura apacaya ke AdhIna haiN| ata inakA kAraNa usakA hI upacaya eva apacaya hai| isase yaha eka puNya tatva hA mAnanA cAhiye--so esA kahane vAle vAdiyoM ke matavya ko nirAkaraNa ke liye donA tattvoM kI svatatrarUpa se sattA pratipAdita kI hai| athavA jo vastukA eka hI svabhAva mAnate hai una vAdiyoM ke mata ko nirAkaraNa karane ke liye bhinna 2 rUpa se samastapadAthA kA yaha nirUpaNa huA hai / (Asave) Asrava tatva hai| jisake kAraNa se jJAnAvaraNIya subhanI prApti thAya chatamA pApalyAre payAyabhAna (sacitta) thAya cha tyAre dukhanI prApti thAya che AthI e niSkarSa (sAra) nIkaLe che ke pApanA apacaya ane upacayane AdhIna jIvone sukha dukhanI prApti thAya che AthI sukhanuM kAraNuM puNya temaja du khanuM kAraNa pApa A prakAranA be svataMtra tattva mAnavA ThIka nathI kA to puNyane mAne agara te pApane mAne bannene eka sAthe na mAne AvI rIte puNyane hAsa jyAre thavA lAge che tyAre jIvAne dukhanI prApti thAya che, ane jyAre puNyane upacaya thAya che tyAre jIvane sukhanI prApti thAya che A kathananI paNa eja niSkarSa nIkaLe che ke sukha dukha, puNyanA upacaya ane apacayane AdhIna che AthI AnuM kAraNa tenAja upacaya temaja apacaya che tethI e eka puNya tattvaja mAnavuM joIe Ama kahevAvALA vArdionA matavyanA nirAkAraNane mATe bane tanI svataMtra rUpe sattAnuM pratipAdana karyuM che athavA je vastu kevaLa ekaja svabhAva mAne che tevA vAdionA matanuM nirAkaraNa karavA mATe judA judA rUpathI samasta padArthonuM Ama nirUpa
Page #529
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpavapiNI-TokaH sa 56 magadhato dhamadezanA 251 rUpa iti yAvat / mandhahatuganana , ma ca mi yAvAti / 'atyi savare' asti mavara = Atrapaniroga , matriyate niracyate Amnavat Agacchana ma yena sa -kacara, epa ca dravyamAramenAmyA dini, tara dravyatastathApipatravyega (cikaNamRtAdinA) salilopari tagNyAdAsanavarataprapiganIgaNA nigeSa, bhArata AmataraNyA pravizankarmajalAnA samitigumipramatibhiniMge / iha bhAramvagmya grahagam / etakathana raghamo layoni kAraNavapratiATika aSTa-prakAra kA karma AmA ma praviSTa hotA hai usakA nAma Asrava hai / (Asave) dama para kA 'Azraya' jana Tama prakAra kI skRta yA gavI jAyagA tara imakA artha hogA jisake dvArA jIpa kamI kA Azraya-mamupArjana ko vaha Azraya hai / nima prakAra tAlAna ma pAnIkA AnA bAlA dvArA hotA hai usI prakAra hama jIna meM jisaka dvArA karmanpI pAnI AtA rahatA hai vaha Asrava hai / yad Anatra hA nagIna kamI ka pandha kA kAraNa hotA hai| yaha Amnava tatva miyAcATika ke bheda se aneka prakAra kA hai, kyoM ki ye jo mithyAbArika hai ve kamA ke Agamana ka kAraNa hai / (savare) mbara tatva hai / Annava kA rukanA hamakA nAma mavara hai / dravyamvara aura bhAvavara ima prakAra se mAra ke to meTa hai / dravyasmoM ke Agamana ko rokane ma AmA kA jo paggiAma kAraNa hotA hai vaha pariNAma mAnamavara hai, para jo karmapug2aloM kA skanA hai vaha dravyambara hai / naukA meM pAnI ke Agamana kA rukanA ise dravyamvara ke sthAnApana, eva jisa riTa se vara AtA thA umakA bar3ha kara TANe jJAnAvaraNIya Adi ATha prakAranA karma AtmAmAM praviNa thAya che tenu nAma mA che (Asave) mA pahanI (Ama) mA tAnIne ta chAyA rAkhavAmA Ave te eno artha ema thAya ke jenA dvArA jIva, karmone Azraya (samrapAna kare te Azrava che jema taLAvamAM pANInu AvavuM nALA dvArA thAya che tema A jIvamAM jenA dvArA karmarUpI pANI Ave che te Azrava che A Asrava ja navIna 8rmonA ba nuM kAraNa jAya che evuM te Ava tattva mithyAtva AdikanA bhedathI aneka prakAnu che, kemake A je mithyAta mAhitInA mAgamananu cha (mare) tatva cha Aavane rokavu tenu nAma savara ke vyasa vara ane bhAvasa vara A prakAranA savanA be bheda che vyarmonA Agamanane davAmA AtmAnuM je pariNAma zuM hoya che te pariNAma bhAvasa vara che temaja je karmapudagalane raTe te dravyama vara ke vahANamAM pANInA AvavAne vui e dravyasavanu sthAnApanna temaja je chidamAvI te AvatuM hatuM tene baMdha karI devuM te bhAvane varanA sthAne samajavuM joIe samitigudhi Adi e badhA
Page #530
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 452 . opAtikamA pedhArtham / 'asthi veyaNA' arita dAga -nyamAnAdIraNA kRramA vA udayAvali kAmanupraviSTamya karmaNo yo'nubhava = pharagatamugadu sAnumara, tasvarUpA / 'atthi NijarA' asti nirjaga-nirjaga-dezata kaga 1ya , atthi arihatA' sarayarDanta , 'asthi cavapaTTI' sati cakrAtira, 'ayi caldevA' mati bagdevA , atyi vAsudevA' sati vAsudevA -ahAnA catuNAmabhidhAA tu tapA bhuvanAti gAyitrapratipAdanArtha tepAmatirAyavamazradadhatA thAvidhAnAya ca / 'atyi naragA' santi narakAdenA ise bhAva-vara ke sthAnApanna jAnanA cAhiye / samitigumi Adi ye saba bhAnamAra ke hI bheda hai / inase hI AmA meM Ata hA karma ko hai| yahA para bhAvanapara kA grahaNa huA hai / bhAvAvara kA kathana vadha aura mokSa ko jo niSkAraNaka mAnane vAle hai unakI dhAragA kA pratiSedha karana 5 nimitta mamajhanA cAhiye / (veyaNA) vennA hai / karma kI svabhAvata uTIraNA karaka athavA uzyAli ma use lAkara usake susaTu gmAdika rUpa phala kA anubhava karanA isakA nAma cennA he / (NinA) nirmarA hai / ekadeza se kabhI kA kSaya honA so nirmarA hai / (atthi arihatA atyi cArahI) ahaMta hai, cakravatI hai,| (atthi valadevA asthi pAmudevA) baladeva hai, vAsudeva hai / ina cAra arhata AdikA pratipAdana tribhuvana me inakI samAtkRSTatA jAhira karane ke nimitta hai / athavA jo inameM atizayatva nahIM mAnate haiM, ve isa pratipAdana se unake vipaya meM apanI zraddhA jAgrata kara isake liye bhI yaha ahaMta Adi cAra kA pratipAdana kiyA gayA jAnanA cAhiye / (asthi bhAvasa varanA bheda che enAthI ja AtmAmAM AvatA karma zakAya che ahI bhAvasa varanuM grahaNa thayuM che bhAvasa varanuM kathana badha ane mokSane jee niSkAraNa mAne che temanI dhAraNA pratidha karavA nimitte samajavuM joIe (veyaNA) vedanA cha unI 21mApata 29 // na mayA madhyAvalimA ta lAvIne tene sukha du kha Adika rUpa phalane anubhava kare tenuM nAma vedanA cha (NijjarA) ni| mezithI ubhAnA kSaya thavA te ni cha (asthi arihatA otya cakvaTTI) mahatache yattI cha (asthi baldevA asthi vAsudevA) yasa cha, vAsudeva cha / yAra maI mahinu pratipAhana, tribhu vanamAM temanI sarvotkRSTatA jAhera karavAne nimitte che athavA teomAM je atizayatva na mAnatA hoya teo A pratipAdanathI temanA viSayamAM pitAnI zraddhA jAgrata kare te mATe paNa A ahaMta Adi cAranuM pratipAdana karela (1) cedagapariNAmo jo kammassAvagirohaNe heU / so bhAvamavaro khalu dayAsavarohaNe aNNA // vadasamiThAguttIo dhammANupihA parIsahajao ya / cAritta bahubheya NAyanA, bhAvamaparavisesA // dravyanagraha gAthA 34-35 //
Page #531
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpavaSiNo-TokA sa 56 bhagavato dharmadezanA vAsudevA naragA gairaiyA tiriskhajoNiyA tirikkhajoNiNIo mAyA piyA risao devA devaloyA siddhI siddhA pariNivvuyA, anekavidhanarakasthAnAni sti| 'asthi NeraiyA' sati nairayikA narakanigAsina sati, 'atyi tirikkhajogiyA' sati tiryagyonikA , 'tirikkhajoNiNIo' sati tiryagyonijAtA striya , narakanairayikAdAnAmaha-yAnA sattAsthApanAya kathanam / 'atyi mAyA atyi pikA' asti mAtA asti pitA, kacideva manyate-mAtApitavyavahAro na vAstavika , yato hi-yUkAkRmigaNTolakAdaya svajanaka pino padya te, ta mata nirAkaraNArthamida bhaganatA proktamiti bhAva / 'atyi risao' santi rupaya - rUpaya - atAdriyA'rthadRSTAra sati / kecitveva vadanti-atIndriyArthasya draSTAro na mabhavanti, naragA asthi NeraDyA asthi tirikkhajoNiyA tirikvajoNiNIo) aneka vidha narakasyAna he aura unama rahane vAle jIva nArakI hai, tiryacayoni ke jIva he tiryaMca yoni me utpanna tiryaJca striyA bhI hai / naraka eva nArakI Adi adRzya jIvoM kA jo kayana kiyA hai vaha unakI sattA pradarzita karane ke liye jAnanA cAhiye / (atthi mAyA atthi piyA) mAtA hai, pitA hai / koi 2 aise mAnate hai ki mAtA-pitA yaha vyavahAra vAstavika nahIM hai, kyoM ki aise bhI kaI jIva hai ki jo mAtA-pitA ke binA bhI utpanna hote rahate hai| unakA dama kalpanA ko nirAkaraNa karane ke liye bhagavAn ne yaha kahA hai| (asthi risao) atAndriya artha ko desane vAle pijana hai / isa kathana kA tAtparya yaha hai ki bahuta se vAdA aisA kahate hai ki atAndiyArtha draSTA koi nahA he, kAraNa ki puruSa rAgAdi se kamA nirmukta nahIM ho sakatA / ata jaise hamaloga rAgAdipanna ho| se atIndriyArtha ke naye (asthi naragA atyi raiyA asthi tirikkhajoNiyA tirikya nonigo) anekavidha narakasthAna che, ane temAM rahevAvALA jIva nArakI che tirya caninA jIva che, tiya canimA utpanna tirthaM ca Ie paNa che naraka temaja nArakI Adi adazya jIvonuM je kathana karyuM che te temanI sattA ordsrqmATe laya ne (asthi mAyA asthi piyA) bhAtA pitA che koI koI ema mAne che ke mAtA pitA e vyavahAra vAstavika nathI, kemake evA paNa keTalAya jIva che ke je mAtApitA vinA paNa utpanna thatA rahe che temanI A kapanAnuM nirAkaraNa karavA mATe bhagavAne ema kahyuM cha tathA (atthi risao) matIdriya mAnavApAmA RSirAna cha / 45 nanuM tAtparya e che ke ghaNA vAdio ema kahe che ke atIndriya artha draSTA keI che nahi, kAraNa ke puruSa rAgAdithI kadI paNa nimukta thaI zakatuM nathI
Page #532
--------------------------------------------------------------------------
________________ 154 aupapAtikako puspANA rAgAdidopapatvAt ammaTAvita iti, tamatagirAsArthamidamuktam / 'asyi devA atthi devaloyA' sati devA -bhavanapayAdaya , santi devalokA -devAnA lokA%D sthAnAni saudhamAdIni / yatpAhu-na sati devAdayo'prayakSa vAt iti, tamatatryuTAsArthamida muktam , 'atyi siddhI atthi siddhA' asti sidri , santi siddhA-siddhi sinyanti niSTitArthA bhavanti yasyA sA tayA, siddhimanta midA / 'pariNibANe' parinirvANa masti-parinipANa-karmakRtasa tApopagAnyA mumbacam / ni zeSata sakalakarmakSayajanyamAyantika sukhamityartha / 'asthi pariNinyuyA' manti parinirvRtA =apunarAvRtyA sakalasa tApa darzaka nahIM ho sakate hai usI prakAra koI bhI vyakti rAgAdika se viziSTa hone ke kAraNa atAdriyArtha paTAyoM kA draSTA nahIM ho sakatA hai| isa prakAra jo yaha mImAsako kI mA yatA hai usa mAnyatA ko dUra karane ke liye atAdviyArtha draSTA kI yaha sthApanA kI hai / (atthi devA atthi devaloyA) puNyajanita alaukika krIDA kA jo anubhava karate haiM unakA nAma deva hai / ve deva bhavanapati Adi ke bheda se 4 prakAra ke haiN| inake rahane ke sthAna bhI hai| jihe svarga yA devaloka kahate hai / jo yaha kahate haiM ki apratyakSa hone se devAdika nahIM hai unake isa mana kA nirAkaraNa karane ke liye devoM kA svarUpa kahA hai / (asthi siddhA atthi siddhA) siddhi hai, aura sidvi jinhe prApta ho cukI hai aise siddha bhI haiM / (pariNi yANe) parinirvAga-mukti hai| karmakRta satApa kI upazAti se udbhUta susthatva kA nAma parinivAga he / samasta karmoM ke atyata vinAza se janya jo Atyatika sukha hai usakA nAma susthatva he / (atthi pariNicuyA) apunarAvRttiviziSTa hone se sakala matApa AthI jema ApaNe rAga Adi sa panna hovAthI ahI kriyAthanA darzaka banI zakatA nathI teja prakAre koI paNa vyakti rAga AdikothI viziSTa hovAnA kAraNe atI kriya padArthonA draSTA banI zake nahi evI je A mImAMsAnA mAnyatA che te mAnyatAne dUra karavAne mATe atIDhiyArtha draSTAnI A sthApanA 1 (atthi dayA asthi devaloyA) puSyanita masI nA re manu bhava kare che temanuM nAma deva che te de bhavanapati adinA bhedathI 4 prakA ranA che temanA rahevAnA lei eTale sthAna paNa che je ema kahe che ke apratyakSa hovAthI deva Adi nathI temanA A matanuM nirAkaraNa karavA bhATe yAnu 2135 ukhu cha (atthi siddhI asthi siddhA) siddhi cha bhane siddhi ne prApta-ya/ gaI cha vA siddha pa cha (pari NiyANe) parinivAra-bhuti cha 4bhata 2 satA5 tanI patithI matpanna thata je susthatva tenu nAma parinirvANu che samasta karmonA atyaMta vinA zathI pahA tu 2 mAvati suma cha tenu nAma susthA cha (atyi pari
Page #533
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpaSiNo-TIkA sU 56 bhagavatI dharmadezanA 1 pANAivAe, 2 musAvAe, 3 adiNNAdANe, 4 mehaNe. 5 kalApaparivarjitA / 'atyi pANAivAe' asti prANAtipAta -prAgA =ucchvAsa ni zvAsAdayante gAmatipAta =niyojana-prAgAtigata -prAgihiMsanamiti yAvat , taduktam paJcendriyANi trividha rala ca, ucjhAsani zvAsamayAnyadAyu / prANA dazaite bhagavadbhiruktA-stepA viyogAkaraNa tu hiMmA // 1 // iti / 'atyi musAvAe ' asti mRpAvAda -mRpA-mithyA, vAda =varanam-amadbhatArthambhASaNamiti yAvat / 'adiNNAdANe' adattA''Anamasti-na dattamadattam devagurabhUpagAthApatisAdharmikairananunAta, tasyA''dAna-grahaNam / 'atyi mehuNe' asti maithunam-mithunena strIpusAmyA nivRtta karma bhaithuna-kAmakrIDe yartha / 'atthi pariggahe' asti parigraha -pari= ke kalApoM se parivarjita aise jIva hai / (atthi pANAivAe) prAgihiMsA pApa hai, ucchvAsani zvAsa Adi prAga hai, inakA atipAta karanA arthAt prANiyAM ka prANa kA riyoga karanA prAgAtipAta hai| kahA bhA hai "paJcendriyANi vividha vala ca ucchvAsani shvaasmyaanydaayuH| prANA dazaite bhagavadbhiktAstepA viyogAkaraNa tu hiMsA // zAstroM meM pAca indriya, tIna vala, Ayu, zvAsocchyAsa isa prakAra se ye 10 prANa bhaganAnane batalAye hai| inakA viyoga karanA isakA nAma hiMsA hai| (asthi musAbAe) mRpAvAda pApa hai / asadbhUta artha kA kathana karanA isakA nAma mRpAvAda hai / (adiNNAdANe) aDhattAdAna pApa hai / deva, guru, bhUpa, gAthApati eva sAdharmika Adi kI koI vastu ko unakI AnA ke vinA lenA so adattAdAna hai / (atthi mehuNe) maithuna pApa hai / (asthi pariggahe) parigraha bhI pApa hai / jo mUrchApUrvaka grahaNa kiyA jAya usakA nAma parigraha hai, arthAt NivvuyA) madhunarAvRttiviziSTa thavAthI tamAma matApanI usApAyI parivarita seko cha (atthi pANAsAe) prAvihisA pA5 cha vAmanivAsa Adi prANa che tene atipAta kare arthAt prANione prANathI viyoga kare prANAtipAta che kahyuM paNa che - "paJcendriyANi vividha bala ca ucchyAsani zvAsamathAnyadAyu / prANA dazaite bhagavadbhirukAstepA viyogIkaraNa tu hisA // zAstromA pAca indriya, traNa bala, Ayu, zvAsocchavAsa A prakArathI 10 prAya sApAne matAcyA cha tanA diyaa| 423 / tenu nAma himA cha (asthi musAvAe) bhRSAvA pA5 che asahabhUta arthanu uthana 27 te bhRpAvAi cha (adiNNAdANe) mahattAhAna pA5 cha 31, zuru, bhUpa, mAyApati tebhara sAtha miDa AdinI kaI vastune temanI AjJA vagara levI te adattAdAna che
Page #534
--------------------------------------------------------------------------
________________ 450 aupapAtika pariggahe, 6 atthi kohe, 7 mANe, 8 mAyA, 9 lobhe, asthi sarvatobhAvena gRhyate = majarAmara gAnduimairveSTayate AmA ananeni, yadvA parigRyata sam svAniyata iti / 'atthi kohe mANe mAyA lo' asti kodha, asti mAna, asti mAyA, asti lobha | kona = kodhamohanIyapra yudayena saparacittaprajvalanarUpavikRti janaka Atmana pariNAmavizeSa | mAna = svApakSayA'ya hIna manyate jano yena ma manamohana yodayasamutho'nyahInatA mananalakSaga Amana pariNAmanizeSa | mAyA mAyAmohanIyodayasamudho jIvasya vaJcanapariNativizeSa - svapakhyAmohau pAdakramAcaraNamiti yAvata / lobhaH - robha prakRtyudayanagAt kravyAdyabhilApakSago jIvasya pariNatinizeSa | 'atthi jAtra micchAdasa janma, jarA eva maragA dusA se jisake dvArA AmA vaSTita hotA hai usakA nAma parigraha hai / ( mameda) bhAva kA nAma mUrcchA hai / ( asthi kohe mANe mAyA lobhe ) ye cAra kapAya haiM-kodha, mAna, mAyA aura lobha / ko mohanIya prakRti ke udaya se sva aura para kI cittavRtti meM prajvalana rUpa vikArajanaka jo AmA kA pariNAmavizeSa hotA hai, usakA nAma krodha hai / mAnamohanIya ke udaya se anya ko hIna samajhane kA jo AtmA kA pariNAmavizeSa hotA hai vaha mAna he / isake sadbhAva meM jIva apanI apekSA apa jana ko hIna samajhatA hai / mAyAmohanAya ke udaya se para ko bacita karane kA jo AtmA kA pariNAmavizeSa hotA hai vaha mAyA hai / isake vaza meM rahA huA jIva sva aura para kA vyAmohaka AcaraNa kiyA karatA hai| lobhaprakRti ke udaya ke vaza se dravyAdika ko cAhane kI jo AtmA kA parigativizeSa hai usakA nAma lobha hai / + (atthi mehuNe) bhaithuna yAca che (atthi pariggahe) parigraha ya thAya che, ne mUrchApUrvaka grahaNa karAya tenu nAma parigraha che, arthAta janma jarA temaja maraNa Adi dukhAthI AtmA jenA dvArA veSTita thaI (vITaLAI) jAya che tenu nAma pariyahache bhUrcchAlAvanu nAma pazu parigraha che (mameda) lAvanu nAma bhUrcchA che (atthi kohe mANe mAyA lobhe ) yA yAra upAya che-Dodha, bhAna, mAyA ane leA krodhameAhanIya prakRtinA udayathI sva ane paranI citta vRttimA prajvalanarUpa vikArajanaka je AtmAnu pariNAma-vizeSa hAya che tenu nAma krodha che mAna-mehanIyanA udayathI eka bIjAne hIna samajavAnu je AtmAnu pariNAmavizeSa thAya che te mAna che AnA sadbhAvamA jI peAtAnA karatA bIjA mANusane hIna samaje che. mAyAmAhanIyanA udmayathI mIjAnI vacanA karavAnu je AtmAnu pariNAmavizeSa thAya che te mAyA che, tene vaza thayeleA jIva sva tathA paraMtu vyAmAhaka AcaraNa karyA kare che
Page #535
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUSaSapiNI-TokA ra 56 bhagavato dharmadezanA jAva micchaadsnnslle| atyi pANADavAyaveramaNe musAvAyaNasaI' asti yAnat miyAnaganyam, atra yAvacchandAta-'pejje, dose, kalahe, abhayANe, pesuNNe, paraparivAe, araharaI, mAyAmose' ityeSA sgraha / asti prema-prema-rAga -putraphala vAdiSvabhipvagapariNAmavizeSa / 'atthi dose' asti dveSa --- dveSa =Atmano'prAtila bhaNapariNAma , asti kalaha -kala =Anandasta hantIti kalha -nAcikadvanda , 'asthi abhAvANe' asya yA yAnam-abhyAra yAnam-asadopAropaNam / 'atyi pemuNNe' anti pezunyam-pezunya pracchannatayA paraToyA''viSkaraNam , asthi paraparivAe' asti paraparivADha -parapA kAmAdibhiTApAyanam, 'atyi arairaI' sta aratiratA-ati =aratimohanAyoDhayAcittoDegarUpa A mana pariNativizeSa , rani = (jAva minchAdasaNasale) yArata mithyAdarzana Adi anya hai / yahA " yAvat " zabda se "pene, dose, kalhe, abhakkhANe, pemuNNe, paraparivAe, araharaI, mAyAmose" isa pATha kA magraha huA hai / punakalanAdiko ma jo AsaktirUpa pariNAmavizeSa hai usakA nAma prema hai / aprAtilakSaNa jo AmAkA pariNAma hai vaha dvepa hai / Anada jisase naSTa hotA hai usakA nAma klaha hai / amaya doSokA AgepaNa karanA isakA nAma abhyArayAna hai| pITha pAche dUsare ka doSoko prakaTa karanA isakA nAma paizunya hai / dUsare kI niMdA karanA isakA nAma parapagviAda hai| arati eva rati ye donoM pApa he / aratimohanIya ke udaya hone se myama ke adara jo cittodvega hotA hai usako 'arati' kahate hai| sAsArika viSayoM kI amilApA ko 'rati' kahate hai| kapaTasahita mithyAbhApaga karanA isakA nAma mAyAmRpA lobhaprakRtinA udayane vaza thavAthI dravyAditane cAhavAnI je AtmAnI pariNativishess tenu nAma vAlake (jAra micchAdasaNasalle) yAvat mithyAzana zalya cha mahI yAvat" zathI " peje dose kalahe anbhansANe pesuNNe paraparivAe araDaraI mAyAmose" sA pAnI saDa yo cha tabhA putra satra AdimAM je AsaktirUpa pariNAmavizeSa che tenuM nAma prema che aprIti lakSaNa je AtmAnuM pariNAma che te ja che Anada jenAthI naSTa thAya che tenuM nAma kalaha che, ane asatya donu AropaNa karavuM tenuM nAma abhyA khyAna ke TAInI gerahAjarImAM (pIThapAchaLa) tenA de prakaTa karavA tenuM nAma pizunya (DI) che bIjAnI nidA karavI tenu nAma paraparivAda che arati temaja rati e bane pApa che arati-mohanIyano udaya thavAthI sayamanI aMdara je cittane uga thAya che tene jati kahe che mAsAri viSa cenI abhilASAne "tti' kahe che kapaTavA divyAbhApaNuM karavuM tenuM nAma
Page #536
--------------------------------------------------------------------------
________________ 458 aupapAtikatra veramaNe AdiNNAdANaveramaNe mehuNaveramaNe pariggahaveramaNe jAva micchAdasaNa salavivege / savva asthibhAva atthitti vayai, vipayAbhiruci / ' atthi mAyAmose ' asti mAyAmRSA - mAyayA saha mRpA-mAyAmRSA = sakapaTamithyAbhASaNam, 'micchAdasaNasale' minyAnyam - midhyAdInAmyamiva, pratikSaNa vividhanyathAvidhAya tyAta 'asthi pANADanAyaveramaNe musAvAyaveramaNe adiSNAdANaveramaNe mehuNaramaNe pariggahaveramaNe ' asti prANAtipAtaviramaNam, mRpAvAdaviramaNam, adattAdAnaviramaNam, maithunaviramaNam, prigrhnirmnnm| keSAzci mate prANAtipAtAdiviramaNasyAzasyava pratipAti tannirAsArthaM tasattA'bhidhAnam / 'jAva micchAdasaNa sahanivege' yA mithyAdarzanAcyaniveka - mithyAdarzanAcyasya niveka = pRthagbhAva, tasmAnnivRttirityartha, so'pyasti / ' savva asthibhAgaM athitti vayai ' sarva mstibhaavmst|ti baDhati-sarvai=makram astibhAva-sattArUpakriyAsahito bhAva = vastusatvam he / tathA kudeva kuguru kudharma me zraddhA rakhanA mithyAdarzana hai / anya kI taraha pratikSaNa atyaMta dusAyA hone ke kAraNa yaha mithyAdarzana ganya kahalAtA hai / ( asthi pANAi = veramaNe pariggahaveramaNe jAva micchAdasaNasahavivege) jo loga hiMsAdika pAca pApoM se virakta hone meM agakyatA pratipAdita karate hai unake liye prabhu kahate hai ki aisI bAta nahA hai, prANAtipAta se jIva virakta hotA hai, mRSAvAda se jIva virakta hotA hai, eva parigraha se jAna nirakta hotA hai, yAvat mithyAdarzanaganya se bhI jIna rikta hotA hai / ( savtra asthibhAva asthitti vayai savva NatthibhAva Natthitti vayai ) " asti " yah pada saba ko "asti" isa rUpase kahatA hai aura " nAsti " yaha pada samasta bhAva ko 'mAyAmRpA' che, mane muheva, muguru, sudharbhabhA zraddhA rAjavI te mithyAdarzana che, te zayanI bhAi pratikSaNu Tu mahAyI hovAthI 'mithyAdarzanazalya' hevAya che du (atthi paannaaiv|yvermnne, musAvAyaveramaNe, adiNNAdANaveramaNe, mehuNaveramaNe, pari ggahaveramaNe, jAva micchA dasaNasallavivege) ne soGa hisA sAhie pAya pAyothI virakta hovAmA azayatA pratipAdita kare che temanA mATe prabhu kahe che ke evI vAta I che nahi prANAtipAtathI jIva virakta thAya che, mRSAvAdathI jIva virakta thAya che, adyattAdAnathI jIva virakta thAya che, maithunathI jIva virakta thAya che temaja parigrahathI jIva virakta thAya che, yAvat mithyAdarzanazalyathI yaza va virakta thAya che (sana abhimAna atthitti vayai savva NatthibhAva Natthitti vayai) "asti" the yaha madhAne asti (3) me 3ye use che, bhane "nAsti" the yaha
Page #537
--------------------------------------------------------------------------
________________ 4.9 pIyUSavarSiNI TIkA kha 56 bhagayato dharmadezanA savvaM NasthibhAva Nasthitti vayaDa, suciNNA kammA muciNNaphalA bhavaMti, duciNNA kammA duciNNaphalA bhavaMti, phusaDa puNNapAve, 'jIvo'styajAmo'nti, puNyamasti, pApamasti' ityAtirUpeNa vastuyathArthamvarUpanirUpaNamiti yAvat , tama 'asti' iti kRtvA vadati, yathA jAnave sani jIva , ajAyatve sati ajAya ityAdi / 'saba NatyibhAva Natyitti yaha sarva nAstibhAva nAstAti katisarva nAstibhAvam-ajApave sati ajAna , apaTatve sati apaTa ityevarUpo bhAno nAstibhAvasta nAratItipadena vati / 'muciNNA pammA suciSNaphalA bhavati' sucINAni karmAgi sucIrNaphalAni bhavati-sucArgAni-mu-prazastatayA cArgAni= pAritAni kamANi%D dAnAdIni, sucIrNaphalAni-mucANaM phala yepA tAni, mucaritamUlakavAt puNyakarmagandhAniphalapantItyartha / 'duciNNA kammA duciNNaphalA bhavati' dudhAgAni kamAgi duzcIrNaphalAni bhavanti-duzcIrNAni-busitAnIyartha, dudhIrNaphalAni-kutsitaphalapati-naraka-- nigoTAdigamanAvindapaphaladAyakAni bhavatItyartha / 'phusai puNgapAre' spRzati "nAsti" isa rUpa se kahatA hai| svasattArUpa kriyA se yukta kA nAma astibhAva hai eSa pararUpa se asattA kA nAma nAstibhAva hai| matalapa isakA yaha hai ki pratyeka padArtha sva-dravya, kSetra, kAla aura bhAva kI apekSA se hI astitvaviziSTa hai aura para-dravya, kSetra, kAla, bhAra kI apekSA prayeka dravya nAsti viziSTa hai| isase syAdvAdasiddhAnta kA kathana kiyA gayA hai| (muciNNA kammA muciNNaphalA bhavati) prazastabhAvoM se spAdita dAnAdika satkarma puNya karma ke na karanevAle hote he| puNyakarma kA ca karAnA hI inakA phala mAnA gayA hai| (duciNNA kammA duciNNaphalA bhavati) kusitabhAnoM se kiye kArya musita-narakanigoDhAdi--phalapAle hote hai, arthAt kutsita kamI ko karanevAlA badhA bhAvane nAsti nathI) e rUpe kahe che zvasattArU5 kiyAthI yuktanu nAma asti-bhAva che temaja pararUpathI agatAnu nAma nAstibhAva che Ane matalaba e che ke pratye padArtha sva-dravya, kSetra, DhAla tathA bhAvanI apekSAthI ja astitvaviziSTa che ane para-dravya, kSetra, kAla ane bhAvanI apekSA teja padArtha nAstitvaviziSTa che AthI yAdavAdasi dvAtanuM kathana kara pAmA mAvalu cha (suciNNA kmmA suciNNaphalA bhavati) prazastalAvAthI spaadita dAna Adika satakarma puNya karmanu badha karavAvALA thAya che puNyakarmane bhaya 423 / me| menu 50 uvAmI mAyu (duciNNA kammA duciNNaphalA bhavati) kutsita lAvAthI 82 hArya yutsita-20 nigAha nyAhi vA thAya cha
Page #538
--------------------------------------------------------------------------
________________ 10 opapAtika - - - - paJcAyati jIvA, saphale khaannpaave| dhammamAikkhaDa-DaNameva puNyapApe-jIva sucaritakriyAmi puNyam , amucaritaniyAbhi pApa ca mRgatibadhnAti / 'pacAyati jIvA' prayAyAti jApA-tanara sTena -zubhA'zubhakarmasa tAnana punarjI utpadyate, 'bhasmIbhUtasya dehasya punarAgamana uta'-duni nAmnikavacana na sayam iti bhAva / tata utpattI sayAm 'saphale kahANapAsA yAgapApaka-saubhAgyadorbhAgyahatutvAt puNya pApaJca zubhAzubha karma saphala bhavatIti bhAra | pramAgataggApi dhamA padeza bhagavAna dadAti, tadeva -pratyAha-'dhammamArasaTa' dRzyArabhya 'paDirUva prAgA narakanigoTika kA pAtra banatA hai| (phasaha puNNapAve) jAra mucarita kriyAmA dvArA puNya eva asucarita kriyA dvArA pApa kA baMdha karanavAlA hotA hai| (paJcAyati jIvA) zubhAzubha karmoM se baddha huA jIra isa "sAra ma janmamaraga ke dusA ko prApta karatA hai, athAt janatA karma-tati jAna meM astitvaviziSTa rahatI hai-jIra kamo sa janataka badhA rahatA hai tanataka hI vaha masAra me upanna hotA rahatA hai| isa kathana se nAstika ke isa vAda kA ki-" bhasmIbhUtasya dehasya punarAgamana kuta " arthAt jaba daha bhasmIbhUta ho jAtA hai to puna usakA prAti nahIM hotA hai-nirAkaraNa ho jAtA hai| (saphale kallANapAvae) saubhAgya eva daurbhAgya ka hetu hone se puNya aura pApa saphala hai / prakArA tara se bhI prabhune zrutacAritra rUpa dharma kA upadeza diyA-isa bAta ko sUtrakAra-'dhammamAikkhai' se lekara 'paDirUce' yahA~ taka ke mUlapATha se pradarzita karata hutsita bhI 42vAvA prANI na24-nigAha mAnisa pAtra mane cha (pusa puNNapAve) 71 sukharita liyAsa dvArA puNya tema masuyArata liyAsI dvArA pApanA 55 4pApA thAya cha (pancAyati jIyA) zubhAzubha thI mA elA jIva A saMsAramAM janma-maraNanA du khene prApta kare che athAt jyA sudhI kamasatati chavamAM astitvaviziSTa rahetI hoya che-jIva jyA sudhI karmothI badhAyela rahe che tyA sudhI ja te saMsAramAM utpanna thayA kare che mA 4yanI nAstinI sevA vA "bhasmIbhUtasya dehasya punarAgamana kuta " arthAt jayAre deha bhasmIbhUta thaI jAya che te pachI vaLI pharI tenI prApti thatI nathI sAnu ni1726|| 24 laya (saphale kallANapAvae) mAjya temaja daurbhAgyanA hetubhUta hovAnA kAraNe puNya ane pA5 saphaLa (phaLa Apa nA23) che bIjI rIte paNa prabhue zrutacAritrarUpa dharmane upadeza Apyo-e pAtane sUtradhAra-'dhammamAikpaithI saIne -paDirUve ' mI sudhiin| bhuugyaa|
Page #539
--------------------------------------------------------------------------
________________ popaNa TIkA sR 56 bhagavato dharmadezanA 462 " Niggathe pAvaNe macce aNuttare kelie sasude paDipuNe NeyAdayatena prAyena / 'dhammamAusa' dharmamAgyAti - ' uNameva Niggathe pAtrayaNe sacce ' iname narsa pravacana sayam - i = prayatayA niyamAna, negre ya-nirgranyAnA -krayabhAragrathirahitAnA yaminA mamyapi pravacanam = Agama, saya-madbhyo hita vAstavikaca | aNuttare' anuttaram - nAsyuttara yasmAta, nAsmA pradhAnatamamanyadastIti bhAva, 'ke lie ' kainalika=kepalpriNAtam-advitIya nA, ' samuddhe' mazudram = kapAtibhi zudra suvarNamiva nirdoSam, 'paDipuNNe' pratipUrNam sarvathA samagra-sUnApekSayA mAnAnAma, adhI pekSayA cAkAGkSA'vyAhAgAne bhirvarjitam ' NeyAue' naiyAyikm = nyAyAnugata pramANAtim, 'sahakaraNe' anyartanam = mAyAtyinyacchedanakSamam-tadbhAvabhAvitAnAM hai / '' bhagavAna na prakAzatara se bhI dharmopadeza kiyA / jaise- ( TaNameva Niggathe pAtrayaNe sacce ) prayatayA vidyamAna yaha niryayA dravya eva bhAvarUpa granthi se rahita myamiyoM kA pravacana -Agama saya-bhavyoM kA hitakAraka eva yathArtha hai / (aNuttare ) yaha anunara hai - isase uttara- pradhAna aura dUsarA koI nahIM hai / (ke lie ) kAraNa ki yaha kevalanAnA dvArA pragati huA hai, isaliye yaha advitAya hai / ( samuddhe ) kapAnki dvArA zuddha kiye hue sone ke samAna yaha zuddha hai / ( paDipuNe ) yaha sarvathA pratipUrNa hai, na to sUna kA apakSA se isama mAnA ena biMdu Adi ke adhyAhAra kI AvazyakatA hai aura na artha kI apekSA se isame AkAkSA Adi ke a yAhAra ko AvazyakatA hai, anna prakAra se yaha pUrNa hai| (neyAue) usa bhaganapani Agama meM kisA _ pramAga vA nahA AtI hai / ( sahakattaNe ) mAyA midhyAna eva nidAna acya dvArA prahamita re he 'cammamAiksa' lagavAne anazantanvI pazu dhabhopadeza yo tesaDe (igamena Niggaye pAnayaNe samace) pratyakSatanA (nagna bhAbhela ) vidyamAna (meAjIda) mA nitthA-dra, temaja bhAvarUpa granthithI rahita naya mIonA pravacana-Agama saha-bhavyone mATe hitakA- temaja yayA che ( aNuttare ) mA anuttaramAnAthI uttara - pravAna (mukhya) pIlu DAI natheo (lie ) ThAra yA devaNajJAnI dvArA uThIta thayelu (zyAmesu) che te bhATe yA advitIya che (sasuddhe) upAdhi dvArA zuddha uresA sonA leSu te zuddha (paDipuNe) yethe sarvadA paripUrya he-savanI apekSAye tebhA mAtrA temaja biMdu AdinA adhyAhAranI AvazyaktA navI ane arthanI ape kSAthItemA AAkSA AdinA adhyAhAranI paNa AvazyaktA nathI tamAma prakAre me pUtyu he (yAue) mA bhagavad- upaSTi bhAgamabhA aI pazu prabhAvI "
Page #540
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhopapatiko ue sallakataNe sihimagge muttimage NijANamagge avitahamavisadhi mavvadukkhappahINamagge ihaTThiyA jIvA simaMti bujyaMti bhAvAcyA vichetamAyA tAni / 'siddhimagge' siddhimArga -sidi tiktyatA-tasyA mArga =upAya , 'muttimagge' muktimArga =sAmaviyogamya hata, 'NibANamagge' nivANamArga -nigAgasya-sapharapharmabhayAyasya pAramAthikamugyasya mArga , 'NijANamagge' niryAmArga -niryAgam apunarAvRtyA saMsArAt prasthAna tasya mArga, 'avitaha' avitatham-pitaya=mithyA tadviparAta-trikAlAgAdhitamityartha / 'avisadhi' avisadhiavyavacchinna-na kAcidapi picheTamupagatam / 'manbadakkhappahINamagge' sarvadu khaprahANa mArga -sapANijamamaraNAdAni du sAni prahIgAni yana sa sarvadu khapahIgo mokSastasya kartana (chedana ) isI Agama se hotA hai| (siddhimagge) yaha Agama hA midvi-kRta kRtyatA kA eka mArga hai / (muttimagge) samasta karmoM ke kSaya kA yahI eka upAya hai| (gimAgamagge ) samasta karmI ke kSaya se udbhUta pAramArthika sukha kA yahI eka rAstA hai| (gijANamagge) masAra meM jAna kA puna Agamana na ho isa rUpa se jo jIva kA sasAra se prasthAna hotA hai usakA pradhAna kAraNa eka yahI Agama hai| (avitaha) yaha Agama nikAla ma bhI kutarkoM dvArA bAdhita nahIM hai| (avisadhi) mahAvideha kSetra kI apekSA se-na isakA kabhI piccheta hotA hai, aura na kabhI viccheda hogA / (sanna dukkhappahINamagge) samasta du go kA jisame sarvathA abhAva hai aise mokSa kA yahI eka uttama mArga hai / jisa liye yaha prabhu dvArA pratipAdita Agama pUrvokta prakAra se ina sadgugA mAthA mAtI nayI (mallakattaNe) mAyA, mithyAtva tama nihAna zayAnA 4tana (D) 1 mAgamathI thAyacha (sidvimagge) mA mAgamana siddhi-kRta ityatAnI me bhAga cha (muttimagge) samasta urbhAnA kSayanA mA 4 upAya cha (NivANamaga) samasta nA kSayathA utpanna thatA pAramAthi sumanA mA04 me to cha (NijjANamagge) sasAramA sapanu puna mAgabhana na thAya e rUpathI je jIvanuM ja sArathI prasthAna thAya che tenuM pradhAne kAraNe eka mA mAgama (avitaha) mA mAgama mA 55 hutI dvArA mAthita nathI (avisadhi) mahAviDa kSetranI apekSAthI nathI mAnI hI vi yathA, nadhI vicha yaat| mane nathI sach| pAna (savvaduksappahINamagge) samasta 6 ne jemA abhAva che evA mokSane A eka uttama mArga che jethI prabhu dvArA pratipAdana karela A Agama pUrvokta evA sadaguNothI yukta
Page #541
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSiNo-TIkA sa 56 bhargayato dharmadezanA muccaMti pariNivvAyati savvadukkhANamaMtaM kreti| egaccA puNa mArga , yata eva sadguNagumphita nairgrantha pravacanam , ataeva 'iTThiyA jIvA sijhati' iha sthitA jAgA sidhyanti-iha-nainyapravacane sthitA tanArAdhakA jApA sidhyantisiddhipada prApnuvanti, aNimAdisiddhiM vA 'yujjhati' budhyante-kevalanAnaprApyA ni zepavizeSa jAnanti, 'mucati' munyante--bhagopagrAhigA karmaNA nirazanaSTatyAt, 'pariNibAyati' parinirvAnti-karmajanyasakalasa tApavirahAt, vaktavyasAra vakti-savvadukkhANamata kareMti' sarvadu khAnAmanta kuti-sapA gAgarikamAnasikAnA Tu khAnAm ata=nAga kurvanti / 'egacA puNa ege bhayatAro' ekAcA punarene bharatA -- ephaiva arcA-bhaviSyatI manuSyatanuryepA te ekArcA sata , punarake kecid bhaTantA nairgranthapramase yukta hai / isAliye (iiDiyA jIvA sijjhati ) jo jAna isakI AgadhanA me apane jAvana kA utmarga kara dete haiM ve niyamata siddhipara ke prApaka hote he, (aNimAdisiddhiM vA) athavA isa loka ma aNimAdi siddhi ke dhAraka hote hai| (bujjhati) keralajJAna kI prApti se sabhI vastuoM ko jAnate hai| (muJcati) bhagopagrAhikamoM kA sampUrNarUpa se nAza hone ke kAraNa ve mukta ho jAte hai| (pariNivyAyati) karmajaya samasta stApa ke viraha se ve zItalIbhUta ho jAte hai| (savyadukkhANamata kareMti) zArArika eva mAnasika samasta du khoM kA ve hI ata karanevAle hote hai| (egacA puNa ege bhayatAro) isa nimrantha pravacana kI ArAdhanA karanevAle bhavya jIva vartamAna zarAra ke chUTa jAne ke bAda mAtra eka bAra manuSya zarAra dhAraNa karate hai, ayAt va ekAvatArA hote haiN| ve bhavya jIna isa garIra ke chUTane para (puvAmmAvaseseNa) pUrvakamoM ke baoNkI cha tathA / (ihaTriyA jIvA sijjhati) 2 0 1nI mArAdhanAmA potAnA jIvanane utsarga karI de che teo niyamata -nizcayathIsiddhipadane prApta thAya che, (aNimAdisiddhiM vA) 2 mA madhimAhi-siddhine pAbhe le (bujjhati) upazAnanI prAptithI gadhA paratuyI to cha (muncati) lopavADi bhAnA sa pU penaa| thavAnA 26 tayA bhuta tha ya (pariNivAyati) ubhjanya samasta matApanA virahathI (tyAgathI) teo zItalIbhUta banI jAya che (savvadukkhANamata kareMti) zAzati tebhara mAnasimabharata gonA tamAmata 42vAvA DAya cha (egacA puNa ege bhayatAro) 24 / niyanya avayananI mArA dhanA karavAvALA bhavya jIva vartamAna zarIra tUTI javA bAda mAM ekavAra manuSya zarIrane dhAraNa kare che arthAta teo ekAvatArI thAya che te bhavya
Page #542
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 462 bhopAtika ue salamattaNe siddhimagge muttimagge NijANamagge avitahamavisadhi sayadukkhappahINamagge ihaTThiyA jIyA sijhaMti bujaMti bhAvazanyAti pichengAyAtIti / 'siddhimagge midimArga-midi kRtakRtyatA-tasyA mArga =upAya , 'muttimagge' muktimArga sAkarmapiyogamya tu , 'NibANamagge' nirvANamArga -nivAgasya-sakala karmabhayanayamya pAramAthikasusasya mArga, 'NijANamagge' niryAmArga -niryAgam apunarAvRtyA masArAta prasthAna tasya mArga, 'avitaha avitatham-vitaya=midhyA tadviparIna-trikAlAbAdhitamityartha / 'avisadhi' avisAdhaka avyavacchinna-na kadAcidapi pichenamupagatam / 'sabakAvappahINamagge' sarvadu khaprahANa mArga-sapANi janmamaraNAnAni duggAni prahIgAni yana sa sadu khapahINo mokSastasya kartana (chedana ) isI Agama se hotA hai| (siddhimagge) yaha Agama hI siddhi-kRta kRtyatA kA eka mArga hai| (muttimagge) samasta karmoM ke kSaya kA yahI eka upAya hai| (givyAgamagge) samasta karmI ke kSaya se udbhUta pAramArthika sukha kA yahI eka rAstA hai| (gijANamagge) masAra meM jAna kA puna Agamana na ho isa rUpa se jo jIva kA sasAra se prasthAna hotA hai usakA pradhAna kAraNa eka yahI Agama hai| (avitaha ) yaha Agama nikAla me bhI kutarko dvArA bAdhita nahIM hai| (avisadhi) mahAnideha kSetra kI apekSA se-na isakA kabhI viccheda hotA hai, aura na kabhI viccheda hogA / (sanna dukkhappahINamagge) samasta dukhA kA jisameM sarvathA abhAva hai aise mokSa kA yahI eka uttama mArga hai / nima liye yaha prabhu dvArA pratipAdita Agama pUrvokta prakAra se ina sadguNA mAyA mAvatI nayI (sallattaNe) bhAyA, mithyAtya sabhA nihAna zayAnA uttana (na) ! 2mAmathI thAya cha (siddhimagge) mA sAgamA siddhi-ta ityatAnI se bhAga , (muttimagge) samasta bhAnA kSayanI mA 4 upAya cha (NivvANamagge) samasta bhInA kSayathI Burna thatA pAramArthi sumanA yA me ! che (NijjANamagge) sasAramA parnu dhuna mAgamanana thAya e rUpathI je jIranuM sa sArathI prasthAna thAya che tenuM pradhAna kAraNa eka mAra mAgama (avitaha) 2 // mAgamAtrAmA pazu tI dvArA bhArata nathI (avisadhi) mahAvita kSetranI apekSAthI nathI mAna hI vicha yayA, nathI vicha yaate| mana nathI sii vicha6 pAnA (sanyadumsappahINamagge) samasta du khAne jemA abhAva che evA mekSa A eka uttama mArga che jethI prabhu dvArA pratipAdana karelu A Agama pUrvokta evA saddaguNothI yukta
Page #543
--------------------------------------------------------------------------
________________ 463 pauSaSiNI-TIkA sU 56 bhageyato dharmadezanA mucaMti pariNivAyati sabaDhakkhANamata kreti| egaccA puNa mArga , yata eva sadguNagumphita nairgrantha pravacanam , ataeva 'ihaTThiyA jIvA sijhati' iha sthinA jIvA sidhyanti-iha namra thapravacana sthitA etanArAdhakA jAnA sidhyati siddhipada prApnuvati, aNimAdisiddhi vA 'bujjhati' vu yate-kAlajJAnaprApyA ni zepavizeSa jAnanti, 'mucati' mucyate-bhavopagrAhigA pharbhagA niraganaSTa mAt, 'pariNibAyati' parinirvAnti-karmajanyasakalasantApavirahAt , vaktavyasAra vakti-'savvadukkhANamata karaMti' sarvadu khAnAmanta kurvanti-sapA zArArikamAnasikAnA na khAnAm ata-nAza kurvanti / 'egacA puNa ege bhayatAro' ekAcA punareke bhadantA - ephaiva _arcA=bhaviSyatI manuSyatanuryeSA te ekArcA santa , punareke kacid bhadantA nairgranthaprava se yukta hai / isAliye (ihaTiyA jIvA sijhati ) jo jAra isakI ArAdhanA me apane jApana kA utsarga kara dete hai ve niyamata siddhipada ke prApapha hote hai, (aNimAdisiddhiM vA) athavA isa loka meM aNimAdi siddhi ke dhAraka hote hai| (bujjhati) kevalajJAna kI prApti se samA vastuoM ko jAnate hai| (muccati) bhavopagrAhikamoM kA sampUrNarUpa se nAza hone ke kAraNa ve mukta ho jAte hai| (pariNivAyati) karmajanya samasta stApa ke viraha se ve zItalIbhUta ho jAte hai| (sabadukAvAgamata kareMti) zArIrika evaM mAnasika samasta dukhoM kA ve hI anta karanevAla hote hai| (egacA puNa ege bhayatAro) isa nirgrantha pravacana kI ArAdhanA karanevAle bhavya jAva vartamAna zarAra ke chUTa jAne ke bAda mAtra eka bAra manuSya zarIra dhAraNa karate hai, athAt ve ekAratArA hote hai| ve bhaya jIva isa garIra ke chUTane para (puvAmmAvaseseNa) pUrvakarmoM ke vaoNkI cha tathA 1 (ihaTriyA jIvA sijhati) 2012-1nI mArAdhanAmA potAnA jIvanane utsarga karI de che teo niyamata -nizcayathI-siddhipadane prApta thAya cha, (aNimAdisiddhi yA) mA maNimAhi-siddhine pAbhe (bujjhati) mAnanI prastithI dhI pastumA ta (muccati) bhopavADi bhni| se pU ye nAza thavAnA jo taso bhuta tha ya (pariNicAyati) ubhjanya samasta satApanA virahathI tyAgathI) teo gItalIbhUta banI jAya che (savadukkhANamata kareMti) zArIri tebhara bhAnamiDa masta humonA tes| yata 42.paNa DAya cha (egacA puNa ege bhayatAro) mA ninya apayananI maaraadhanA karavAvALA bhavya jIva vata mAna zarIra chUTI javA bAda mAtra ekavAra manuSya zarIrane dhAraNa kare che arthAta teo ekAvatArI thAya che te bhavya -
Page #544
--------------------------------------------------------------------------
________________ 65 aupapAtikatare ege bhayatAro puvyakammAvaseseNa aNNayagsu devalopasu devattAe uvavattAro bhavati, mahaDDhiesu jAva mahAsumakhemu dUraMgaiesu ciraTiiesu / te NaM tattha devA bhavati-mahiDDhiyA jAva ciracanasyArAdhakA bhanyA , 'pulAmmArameseNa' pUrvakamA'pazapaNa, 'aNNayaresa devaloema devattAe upapattAro bhAti ' ayatameSu daralAgaSu dara renopattAro bhavati 'mahaDDiema jAva mahAsukhemu duragaDaemu ciradviiemu' mahardikeSu yAra mahAsaugyepu-atra yAva tAt= mahajjudaesu, mahArale mu, mahAyasena, mahANubhAgemu' iti dRgyam / prAgyArayAtametat / duggatikepu anuttarapimAnAdiSu cirasthitikepu-ciga bahusAgarI pamA sthitiryeSu teSu / ' te Na tattha devA bhAti' ta sala tara davA bhavati, kIDazA devA bhava tAtyatrA''ha-'mahiDDiyA' mahardikA =mahaddhi- pannA, yAvata-'cirahiTayA' cira rahane ke kAraNa (aNNayaresu devaloesu devattAe uvavattAro bhavati mahaDdiesu jAva mahAsukkhesu dUraMgaharasu ciraviiesa) mahadika-pimAna Ati mahAsampattimAle, mahAyutikavividha ratna Adi kA mahAphAtivAle, mahAnala-ayata sthira arthAt dravyarUpa se zAzvata, mahAyazasvI zAstroM dvArA prazasita, mahAnubhAga-mahAprabhAvazAlI, mahAsauraya-atyanta sukha ke nidhAnarUpa, cirasthitika-bahuta sAgaropamakA sthitimAle, dRragatika-manuSyaloka Adi se atyata daravartI, aise anuttara vimAnAdika devalokoM meM se kisI eka devaloka me utpana hote hai / (te Na tatya devA) va deva vahA~ para (bhavati mahiDa diyA jAva cirahiiyA) mahadvika-vimAna Adi kI mahAsampattivAle, mahAdyuti-garIra aura AbharaNa kA mahA mA zarI2 TI ta (puvammAvaseseNa) pUrva bhI mAlI 27vAnA 42 (aNNayaresu devaloemu devattAe upavattAro bhavati mahaDhiesu jAva mahAsukkhesu dUra gaiesu ciradiiesu) bhaddhi-vimAna mAhi bhaDAsa pattivANA, bhApati vividha ratnaAdinI mahAkAntivALA, mahAbala-atyata sthira arthAt davarUpathI zAzvata, mahAyazasvI-zAstro dvArA prazasita, mahAnubhAga mahAprabhAvazAlI, mahA saukhya-atyata sukhanA nidhAna rUpa, cirasthitina-ghaNuM sAgaropamanI sthiti vALA, dUragati manuSya leka AdithI atyata dUravartI, evA anuttara vimA nAzika havAmAnA se hemA utpanna thAya cha (te Na tattha davA) tava tyA (bhavati mahiDhiyA jAra ciradviiyA) bhaddhi-vimAna mAhinI malA sa pani vALA, mahAdyuti-zarIra ane AbharaNunI mahAkAntivALA, mahAbala
Page #545
--------------------------------------------------------------------------
________________ poSaNa TokA 56 bhagavato dharmadezanA 465 1 ' palava 4 hiyA hAra - virAiya-vacchA jAva pabhAsamANA kappovagA gatisthitikA = cirakAlasthitikA, 'hAravirAiyavacchA' hAravirAjita nakSaskA hArabhUSitahRdayA 'jAva pabhAsamANA' yAvat prabhAsamAnA - yAvacchandAdida dRzyam -'kaDaya - tuDiya - thaMbhiyabhuyA' kaTaka- truTita - stambhita bhujA 'agaya kuDala - maTTa- gaDayala - kaNNapIDha-dhArI ' aGgaTa - kuNDala- gaNDatala- kargapITha-dhAriNa 'vicitta-vatthA - bharaNA' vicitra-vastrA ssbharaNA, 'vicittamAlA' vicinamAlA, 'maulimauDA ' maulimukuTA, 'kallANaga~ pAra-vattha- parihiyA' kalyANaka - pravara-vastra-parihitA, kalANaga-pavara-mallAlevaNA' kalyANaka - pravara-mAcyA nulepanA, ' bhAsuragoMdI ' bhAsvaradehA, varNamAladharA' pralambanamAlAdharA 'divveNa saghAeNa ' divyena maghAtena, 'divveNa saThANeNa ' dviyena saMsthAnena = sundareNA''kAreNa, 'divvAe iDDIe' divyayA rudrayA, 'divvAe juIe' yiyA dyutyA, 'divvAe pabhAe ' divyayA prabhayA 'divvAe chAyAe ' divyayA uAyayA, 'divvAe accIe' divyena arcipA= divyena tejasA, 'divtrAe lesAe' divyayA lezyayA, 'dasa disAo ujjoyamANA' daza dizA udyotayanta - samantAtsarvAn digAbhogAn vibhAsayata iti / 'prabhAsamANA' prabhAkAntivAle, mahAnala - garAra se atyanta balavAn, mahAyazasvI - atyanta yaganAle, mahAnubhAgaatyanta prabhAvazAlI, mahAsauraya - susapuja ko bhogananAle aura ciramthitika -- aneka sAgaro - pamasthitipAla hote haiM / inakA vakSa sthala sadA hAroM kI mAlAoM se suzobhita rahA karatA hai| (jAna pabhAsamAgA) yahA~ 'jAva' zabda se ( kaDaya - tuDiya - thabhiya-bhuyA agaya-kuDala-gaDayala-kaNNapIDha-dhArI vivitta-vatthA - bharaNA vicittamAlA maulimauDA klANaga-pavara- vattha- parihiyA kallANaga-pavara-mallA - NulevaNA bhAsurasoMdI palana - vaNamAla-dharA divveNa saghAeNa divveNa saThANeNa divvAe iDIe divvA juIe divyAe pabhAe divvAe chAyAe divyAe adhIe divyAe zarIre dhnnu| ajavAn, mahAyazasvI- satya ta yazavAjA, bhaDDAnubhAga- atyata alaavazALI, mahAsaumya-sukhapujane bheAgavavAvALA ane cirasthiti aneka sAgarASama sthitivALA thAya che emanu vakSa sthala sattA hArAnI mAlAethI suzeAbhita rahyA ure che (jAva pabhAsamANA ) sahI 'jAva' zabdathI (kaDaya - tuDiya - thabhiya muyA agaya kuDala - gaDayala - kaNNapIr3ha-dhArI vicittacatthA - bharaNA vicitta mAlA bhaulimauDA kallANaga-pavara - cattha- parihiyA kallANaga-pavara-mallA - NulevaNA bhAsura vaoNTI pacaNamA-dharA nivveNa saMghAraNa divveNa saThANeNa divvAe iDDhIe divyAe juIe, dinAra pabhAe, divAe chAyAe, dinnAe acIe, divvAe lesAe dasa + "
Page #546
--------------------------------------------------------------------------
________________ pa opapAtikatra kahANA ThikANA AgamesibhaddA jAva paDiruvA / tamAikvADa samAnA = prakarSeNa zobhamAnA 'kapporagA ' kacpopagA kapa sAmAnika trAyaliMga pAripayA tmarakSa rupAlA nIka prakIrNakA bhiyogya kinciSikanyAmpa AcArastamupa gatA = prAptA, sodharmAdidevaloka nAsiraimAnikadeva prAmA, 'gahakalAnA ' gati kanyANA - kalyANA gatiryeSA te tathA, athavA -- gayA caturgatikaloka devagatirUpayA kalyANA-lesAe dasa disAo ujjovemANA pamAsamANA ) isa pATha kA maha huA hai, isa kA artha isa prakAra hai-inakI bhujAe~ phaTaka-kaDe aura truTita-mujana va ina AbhUSaNoM se vibhUSita rahA karatI hai| bAkI ke ina samasta padoM kA artha pIche jahA para davA ke Agamana kA varNana kiyA gayA hai usa 33 veM sUna meM likhA jA cukA hai| (kappovagA ) indra, sAmAnika, nAyatriMza, pAriSadya, AtmarakSaka, lokapAla, anIkAdhipati, prakArgaka, Abhiyogya, kincipika, ye daga prakAra ke deva jahA~ hote haiM una devalokoM kA nAma kalpa hai| ina kalpoM me jo utpanna hote haiM unakA nAma kalpopaga hai| saudhamAdika devaloka se acyuta devaloka taka ke deva kalpopaga kahalAte hai, kyoM ki yahIM taka indrAdika 10 prakAra ke devoM kA vyavahAra hotA hai, inake bAda nahIM ! ( gaikallAgA ) inakI gati kalyANakArI hotI hai, athavA caturgatika isa loka meM ye devagati meM rahanevAle hone ke kAraNa uttama hote hai, isa apekSA gatikalyANa kaha gaye hai / ( ThiikalANA ) aneka panyApama(1) asurakumAroM ke varNana me ina samasta padoM kA artha liyA gayA hai| yo che khAnA artha truTita~bhujakha dha e 1 che disAo ujjovemANA pabhAsamANA) yA pAThanA sagraha A prakAre che emanI bhujAe kaTaka (kaDA) ane AbhUSaNothI zaNagArelI rahe che. khAdInA A badhA padonA artha agAu jyA devAnA Agamananu varSoMna karyuM che te 33mA sUtramA lakhAI gayu (kappovanA) dra, sAbhAni4, zrAyastriza, pAriSadya, AtmarakSaka, boDayAsa, anIadhipati, abhIkSu4, mAliyogya, dvibhiSika, yA harA prahAranA heva nyA hAya che te dhruvalAnu nAma kalpa che. A ka`AmA je utpanna thAya che. temanA nAma katpApaga che saudharmAdika devalAkathI laine ayuta devaleka sudhInA deva kapApaga kahevAya che kemake ahI sudhI iMdrAdika 10 prakAranA hevAnA vyavahAra thAya che tyAra paTI nahi (gaikalANA) tebhanI ati udayAzu kArI hoya che athavA catutiH A leAkamA teo devatimA rahevAvALA hovAne kAraNe uttama hoya che. A apekSAthI te gatikalyANa kahevAya che (1) surakumArAnA vargunamA A badhA pAnA atha lakhAI garcA che
Page #547
--------------------------------------------------------------------------
________________ 467 poSayaSiNo-TokA sa 56 bhagavato dharmadezanA eva khalu cauhi ThANehi jIvA jeraiyattAe kamma pakareMti, bhadrarUpA , 'ThiThakahANA' sthitikanyANA =anekapa yopamasAgaropamarUpacirasthitikA 'AgamesibhanA' AgamipyaDhA -Agamipyat-AgAmikAlamAvi bhadra-kalyANa-nirmANarUpa yepA te tayA, 'jAva paDirUvA' yAvatpratirUpA =atiramaNIyA''kArA , yAvacchantAta'prAmAnIyA narganAyA amirUpA' iti ko yam / punarapi 'tamAikkhai' taTAcaSTeta pravacana kathayani-'eva khalu caurhi ThANehiM jIvANeraiyattAe samma pareMti' eva khala caturbhi myAnejarjIvA nairayikatAyA kamAgi prakurvati, tatra nairayikatAyA =nArakitvasya, sAgagepama taka devaloka ma inakI sthiti hone ke kAraNa ye deva sthitikalyANa kahe gaye haiN| inama se Akara hI to manuSyapayAya lekara jIva nivANa-mukti kA lAbha karate hai, ata ve (AgamesibhadA) Agamipyadbhadra kahe gaye hai |(jaav paDiruvA) yahA~ para 'yAvat' zabda se "mAsAnIyAH, darzanIyAH, abhirUpAH" ina padoM kA bhI nAra huA hai / 'prAsA dIyA: darogane se mana prasanna ho jAtA hai| ata epa ye 'darzanIyA darzanAya haiN| 'abhirUpAH' Tanake rUpa kI sundaratA pratikSaNa navIna navAna bhAva se baDhatI rahatI ho me ye mAlUma hote haiM, isaliye ye abhirUpa haiN| 'matirUpAH' inake rUpa kI tulanA nahA ho sakatA hai, kyoM ki inakA rUpa asAdhAraNa hotA hai, arthAt ye anupama sundara hote hai / __ ana isa pravacana kA kyA phala he ? isako kahate hai (era salu carahiM ThANehiM jIvA NeraiyattAe kamma pareMti) yaha jIna __cAra kArago dvArA naraka meM le jAnevAle karmoM ko karate hai, ana isa bAta ko prabhu prakaTa (ThiikaTANA) ganepazyA5ma sAgarA5ma sudhA 4mA tamanI sthiti hevAnA kAraNe te deve sthitikANu kahevAya che temAthI AvIne ja manu dhyaparyAya prAsa na 73 ni -mustinI sAsa 42 cha, bhATe tamA (AgamemibhaddA) PAmiyama 4Aya che (jAya paDirUmA) maDI yAt 04thI. 'prAmATIyA , darzanIyA, abhirUpA' se pahonA 55 saya thA cha "prAsAnIyA"-memane netA mana prasanna tha ya cha 2 // mATe 4 te 'targanIyA' zanAya cha 'abhirUpA' bhanI 35nI suratA pratikSa navIna navIna bhAvathI vadhatI jatI hoya tema teo jaNAya che, te mATe teo abhi35 'pratirUpA' tebhanI 31nI tusanA na 27 , bha3 tebhanu 35 asAdhAraNa hoya che, arthAt teo anupama suMdara hoya che. have A prava cananu zu phala che ? te kahe che (ena saTu cahi ThANehiM jIvA gairaiyattAe phamma pakareMti) mA yAra
Page #548
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikamare - NeraiyattAe kamma pakarettA geDaesu uvavannati, taM jahA-mahA. rabhayAe 1 mahApariggahayAe 2 paMciMdiyavaheNaM 3 kuNimAhAreNaM 4, eva eeNaM abhilAveNa / tirimkhajoNiesu-1 mAillayAe 'NeraiyattAe kamma papharettA NeraDaesa uvAnati' nairayikatAye kamAgi prAya akarSaNa vidhAya nairayikeSu upaya te nArakajIvAnA ma ye jAyate, tanahA-tayayA yena prakAraNa narAya keSu jAyante tat kathayati sUtrakAra -1 'mahArabhayAe' mahArambhanayA-sAvayA''nbha bAhalyena,-2 'mahApariggaDayAe' mahAparigrahatayA-parigrahAdhisyena, 3 'pacidiyavaheNa' paJcendriyavadhena-paJcendriyaprANinA hiMsayA, 4 'kuNimAhAreNa' kuNapAhAreNa mAsAhAraNa, evaM eeNaabhilAvaNa' evametenAbhilApenaphadhanena 'tirikkhajoNiemutiryagyonipu-tirazrI yonaya =utpattisthAnAni tana, 1-mAillayAe NiyaDillayAe' mAyAcitayA nikRtimattayAmAyA-paravaJcanA saipAmastIti mAyAnina teSA bhAnastattA tayA, nikRti -mAyA-varaNAtha mAyAtarakaraNa saipAmastAti nikRtimanta , tadbhAvo nitimattA tayA, 2 'aliyavayarNaNa' karate haiM-(ta jahA) ve cAra kAraNa ye haiM-(mahArabhayAe) mahA-Arambha, (mahApariggahayAe) mahAparigraha, (paciMdiyavaheNa) pacendriya jIvo kA vadha karanA, (kuNimAhAreNa) mAsa kA AhAra karanA / ina cAra kAraNoM se (NeraiyattAe kamma paka: rettA Neraiesu uvavajjati) naraka meM le jAne ke yogya karmoM kA upArjana hotA hai, isa liye ye jIva naraka meM utpanna hote hai / ( eva eeNa abhilAveNa) isI prakArakA cAra kAraNa rUpa kathana ( tirikkhajoNiesu) tiryaJca gati meM utpana karAne vAle karmA kA bhI hai / va cAra kAraNa ye hai-(mAillayAe) mAyAcArI karanA (NiyaDillayAe) eva mAyA ko savaraNa karane ke liye aura adhika mAyAcArI karanA 1, ( aliyavayaNeNa ) asatya // 22 // 6125 124mA RSONAIR bhI 42 cha, (tajahA) tayAra 4121) mA cha(mahArabhayAga) mahAmAra ma, (mahApariggayAe) mahApariyaDa, (paciMdiyavaheNa) 5ya driyavAno 1542vo, (kuNimAhAreNa) bhAmanA // 8 // 2 22 / mAyAra raNothI (NeraiyattAe kamma pakarettA Neraiesu uvavajjati) 24mA sAoyA yogya 4Inu Gl nAya cha tethIta na24mA nayacha (eva eeNa abhilAvaNa) mA 204 yA 2135 4thana (tirikramajoNiesu) tirtha ya gatimA utpanna spnaa| 4bhAnu pahA cha tayAra 412 mA cha-(mAillayANa) bhAyAyArI 427, (NiyaDillayANa) temaja mAyAnu savaraNa karavA mATe drAkavA mATe anya mAyAcArI karavuM (1)
Page #549
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyapaSiNI-TIkA sU 56 bhagavatI dharmadezanA NiyaDillayAe, 2 aliyavayaNeNa, 3 ukNcnnyaae,4vNcnnyaae| maNussesu-pagaDabhaddayAe 1, pagaDaviNIyayAe 2, sANukoalIkavacanena asayabhASaNana, 3 'ukcagayAe' kaJcanatayA-unkaJcanatA nAma ka cana saralahatya vaJcayitu pravRttasya para caturatara nara pArzvasya vilokya kSaNa vaJcanAnivRttatayA'vasthAna tayA, kapaTavRtyA, 4 'vacaNayAe' vaJcananayA / etaizcaturbhi sthAnairjIvA stiryagyoniSu yaanti| manuSyajAyeSu puna kaizcaturmi sthAnarutpadyante ? tadarzayitumAha'maNussesa' iyAdi / manuSyeSu, 'pagaMDabhadayAe ' prakRtimahatayA svabhAvasaralatayA 1, 'pagaDaviNIyayAe' prakRtivinAtatayA svabhAvato ninayazAlatayA 2, 'sANukosayAe' sAnukrogatayA--anukogo=dayA tena saha vartane ini sAnukrozastasya bhAva sAnukrogatA tayA-sadayatayA 4, 'amacchariyAe ' amatmaritayA-mamaro'nyazubhadvepastadabhAno'matsara = paraguNagrAhitva so'ntyeSAmityama sariNanta-bhAvo'masaritA tayA-dapyArAhityena / etaidhaturbhi bhASaNa karanA 2, (upacaNayAe) kimI sarala hRdayavAle vyakti ko Thagane ke liye pravRtta hue ThagiyA-mAyAcArI vAle kA, uma sarala purapa ke pAsa phimA catura puruSa kI sthiti dekhakara kucha samayatakavacanAmaya apanI pravRtti ko sthagita kara Thahara jAnA-kapaTavRtti ko roka rakhanA 3, (vacaNayAe) dUsaroM ko ThaganA 4 | ina cAra kAraNoM se jAna tiryaMcagati meM le jAne vAle kamo kA upArjana karate hai| (maNussemu) manuSyagati me jIna cAra kAraNoM se jAte haiM / va kAraNa ye he-(pagadamaddayAe) prakRti se bhadra honA 1, (pagadaviNIyayAe) prakRti se vinAna honA 2, (sANukosayAe) dayAlu honA 3, eka (amachariyAe) matsarabhAra nahIM rakhanA athAt guNagrAhI honA 4 / Tana cAra kAragA se ye jIna manuSyagati me utpanna (aliyabayaNeNa) satya sApa] 27 (2) (uskca NayAe) sasa yavANA mANasane ThagavA-chetaravA mATe pravRtta thanArA Thaga-mAyAcArIvALAnuM, te saraLa purUnI pAse koI catura pu5nI hAjarI joI cheDA samaya mATe vacanAmaya pitAnI pravRttine sthagita karI rekAI javu -patAnI paTavRttine 2 / 4ii rAma (7) (vacaNayAe) bInane 14 (4) 2 // yA rayothI va tiya ya gatimA savA vA rbhAnu 64 42 cha (maNussesu) manuSya gatibhA // 14 ||rnnoyii naya cha vaarnn| 2 cha-(pagaibhaddayAe) pratiyA madrApu (1), (pagaipiNIyayAe) prakRtithI vinItA (2), (sANukkosayAe) yAtrA (3), tabhara (amanchariyANa) matsarasAva na rAkha arthAta guNagrAhI thavu (4) A cAra kAraNethI A jIva manuSya
Page #550
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 470 bhopapAtikako sayAe 3, amacchariyAe / devesu-sarAgasejameNaM 1, saMjamAsajameNaM 2, akAmaNijjarAe 3. cAlatavokammeNaM / / tamAikkhaDa sthAnIvA manujaya prApnuvanti / davAmihatubhUtAni cAvAri sthAnAni darzayati-'davasa' ityAdi / devapu-'sarAgasajameNa ' marAgamyamana-rAgega-AsaratyA sahita sagaga se cAso -yamazca sarAgayanamastena-sampAyacAritraNa 1, 'sajamAsajameNa' mayamAmayamenadezamayamena 2, 'aAmaNinarAe' asAmanirnarayA-aphAmena amilApama tareNa nijegakSudhAdisahana tayA 3, pAlatagokammeNa' bAlatapa karmaNA mAlsAdRzyAd bAlA - mithyAdRza , teSA tapa karma bAlatapa karma, tena 4, patai sthAnIMvA devabhava prApnuvatIti bhAva / puna prakArAtarega 'tamAiksai' tadArayAti tat kathayati 'jaha NaragA gammatI' karAne vAle karmoM kA upArjana karate hai / (devesa) cAra kAraNoM se jIva devagati meM utpana hote hai / ve cAra kAraNa ye hai-(sarAgasajameNa)sarAgamayama kA pAlana karanA 1, (sajamA sajameNa) dezanirati pAlana karanA 2, (akAmaNijjarAe) akAmanirjarA 3, eva (bAlatavokammeNa) bAla tapasyA 4 / jisa sayama me rAga (Asakti) vidyamAna hotA hai usa kA nAma sarAgamayama hai / matalana-kapAyasahita cAritra kA pAlanA sarAgamayama hai / 12 bAraha vratA kA-dezavirati kA dhAraNa karanA isakA nAma syamAsayama hai| abhilASA-icchA ke ginA kSudhA Adi kA sahana karanA isakA nAma aphAmanirjarA hai| mithyASTiyoM ke tapa kA nAma bAlatapa hai| ina kAmoM ke karane se jIva devagati meM jAne yogya karmoM kA upArjana karate hai| (jaha NaragA gammatI je NaragA jAya veyaNA nnre|saariirmaannsaai dukkhAi AtibhA Gur- rAvAvara ubhAnu pAna 42 cha (devesu) yAra 442 thI 75 vatibhA yanna thAya cha-(sagagesajameNa) sasasa sayabhanu pAsana 427 1, (sajamAsajameNa) ziviratinu pAsana 427 0, (akAmaNijjarAe) mAbhanika 2 // 3, temana (bAlatavokammeNa) mAlatapasyA4 sayabhamAsasa-mAsahita vidyamAna hoya che tenuM nAma sarAga-sayama che matalaba-kaSAya sahita cAra ' tranuM pAlana karavuM te sarAgasa yama che (1) 12 bAra vrata-dezavirati dhAraNa karavA tenu nAma samAsa yama che (2) abhilASA-icchA-vinA bhUkha Adi sahana karavuM tenuM nAma akAma nijerA che (3) mithyASTinA tapanuM sAtha Alatapa che (e A kAma karavAthI jIva devagatimAM javA gya karmonuM
Page #551
--------------------------------------------------------------------------
________________ 471 poyUSayaSiNI TokA ra 56 bhagayato dharmadezanA "jaha NaragA gammatI, je NaragA jA ya veyaNA nnre| sArIramANasADaM dukkhAi tirikkhajoNIe // 1 // mANusmaM ca aNica, vaahi-jraa-mrnn-veynnaa-pur| deve ya devaloe, deviDhi devasovADa // 2 // i yAnigAyAmi / 'jaha paragA gammatI' yathA narakA gamyanta-jAparyana prakAreNa narakA =narakasthAnAni gamyate prAyate, 'je paragA' ye narakA -yadrUpA narakA = nArakiga sati, 'jA ya veyaNA Narae' yAzca vedanA narake yA =yAmyo vedanA = yAtanAzca narake bhavati, tasarva kathayatAti pUrvegA vaya / 'sArIramANasAi dukkhAi tirikkhajoNIe' zArAramAnasAni du sAni tiryagyonyAm-yathA ca zarIrasambandhIni mana sambadhAni ca duHkhAni bhavanti prANinAmiti zepastathA bhaganAna parikathayati // 1 // era 'mANussa ca aNicca vAhi-jarA-maraNa-veyaNA-paura' mAnuSyaJcA'nitya nyAdhi-jarA-maraNa-vedanA-pracuram-cyAdhayo-jarAdaya jarA vArdhaka,maraNa prasiddha, vedanA = gAnoSNAdisvarUpA , pracurA =vizadA yasmistAdRzam , ataeva aniya kSaNabhaDagura mAnupya-manuSyabhara parikathayati / 'deve ya devaloe deviDahiM devasorakhAda' devAn ca devalokAn daraddhi devasaugvyAni tathA devAna , ca puna davalozana , daddhi devasamRddhi, davasaurayAni devasambandhIni sukhAni kathayatIti zeSa // 2 // etA yeva narakArdAni tirikvajogIe) jIva jisa prakAra narakA meM jAte hai, aura vahA jaise nArakA hai, eva uheM jisa prakAra kA vedanA bhoganI paDatA hai yaha sana prabhu na (ATakkhai) btlaayaa| tiryagati meM pahu~cane para isa jAva ko jitane bhI zArIrika va mAnasika kaSTa bhogana paDate hai, yaha bhI bhaganAnana spaSTa kiyA / (mANussa ca aNica vAhi-jarA maraNa-veyagA paura) yaha mAnavapayAya aniya hai, vyAdhi, jarA, maraNa eva vedanA se pracura-bharA hai / (deve ya G na re (jaha NaragA gammatI je NaragA jA ya veyaNA NaraNa | sArIgmANasAi dukyAi tiriksajoNIe) 1012 mAre nobhA taya cha, ane tyAvA nArakI hoya che, temaja temane je prakAranI vedanA bhegavavI paDe che, e badhu prabhume (Aisii) tAnyu tiya ya-gatimA pahAyatA mA 7 28 / zArIrika temaja mAnasika du kha hoya che te badhA bhegavavA paDe che, e paNa manapAne para vyu (mANussa ca aNica vAhi-narA-maraNa yaNA-paura) mA
Page #552
--------------------------------------------------------------------------
________________ 572 opapAtiko NaragaM tirikkhajogi, mANusabhAva ca devalogaM c| siddhe ya siddhavasahi, chajjIpaNiyaM parikaheDa // 3 // jaha jIvA vajjhatI muccatI jaha ya sakilissaMti / jaha dukkhANaM aMta, kareti keI apaDivaddhA // 4 // magRhya dyUte-'garaga' naraka-narakAvAsa, 'tirikkhajogi' tiryagyoni, 'mANusabhAva' manuSyabhAva manuSyatva ca ' devaThoga' davalokana kathayati / tathA 'siddha ya' siddhAzca _ 'siddhavasahi '-siddhavasati=siddhakSetra, 'unIpaNiya' paDjIvanikA parikathayati // 3 // eva 'jaha jIvA yajjhatI' yayA jAgA bayateca prApnuvanti, 'mubatI' mucyatemuktA bhavati, 'jaha ya saphilissati' yathA ca mahizyati, 'jaha dukkhANa ata karati keI apaDipaddhA' yathA du khAnAmata kurvanti ka'pi aprativaddhA-ke'pikAta cijInA apratinaddhA pratinadharahitA -muktA sato du pAnAmanta-nAza kurvanti, tatsarva devaloe deviti devasokkhAi) eva devagati me devatAoM ko devanadhI aneka muddhiyA era devaparyAya-nadhI aneka saurayoM kI prAmi hotI he-yaha sara bhI prabhune acchI taraha spaSTa karake apanI divyadhvani dvArA pradazita kiyaa| (Naraga tirikkhajoNi mANusabhAva ca deva loga ca / siddhe ya siddhavasahiM chajjIvaNiya parikahei) isa prakAra prabhu ne naraka, tiyeca manuSya eva devagati kA kathana kiyA, sAtha me yaha bhI batalAyA ki siddha kaise hote hai aura siddhasthAna kaisA hai, eva SaDjInanikAya kauna 2 hai / (jaha jIvA vajjhatI muJcato jaha ya saphilissati / jaha dukkhANa ata kareMti keI apaDiyaddhA) jIva jisa prakAra kamI mAnavaparyAya aniya che vyAdhi, jarA, maraNa temaja vedanAthI pracura-bharelI cha (deve ya devaloe deviDdi devasomkhAi) tabha vazatibhA devatAsAne - sa badhI aneka Rddhio temaja devaparyAyasa ba dhI aneka saukhyanI prApti thAya che e badhu paNa prabhue sArI rIte spaSTa karIne potAnA divya vani dvArA pradarzita yu (garaga tiriksajoNi mANusabhAva ca devaloya ca / siddha ya siddhavasahiM chajjI vaNiya parikahei) mA prakAre prabhuye na24, tiya ya, manuSya tama gatinu jayana karyuM, te sAthe e paNa batAvyuM ke siddha kevA hoya che, ane siddhasthAna kevuM che tabhara 530paniya aura Dopa che (jaha jIvA vajjhatI muccatI jaha ya mAlisati / jaha duksANa ata kareMti keI apaDinaddhA) 2 4bhAyA
Page #553
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUparpiNI-TIkA ra 56 bhagavato dharmadezanA. 473 aTTA ahiyacittA jaha jIvA duskhsaagrmuveti| jaha veraggamuvagayA kammasamugga vihADeti // 5 // jaha rAgeNa kaDANa kammANa pAvago phlvivaago| jaha ya parihINakammA siddhA siddhaalymuveti||6||suu056|| kathayati // 4 // 'aTTA jaTTiyacittA' AtAArtitacittA -AtAta Arta yAnAd Artita pADita citta yepA te tathA, 'jaha jIvA' yathA jAnA 'duskhasAgaramurveti' dukhasAgara du yarUpa samudramupayanti prApnuvanti, tat kathayati / 'jaha veraggamuvagayA kammasamuggaM vihADeMti' yathA ca vaigagyamupagatA =prAmA karmasamudga-karmaNA samudga-maJjUpA karmarAgimiti yAvat vighATayanti-troTayati-nAzayantAti yAvat , tat kathayati / 'jaha rAgeNa kaDANa kammANa pAvago phalavivAgo' yathA gagaga-putrakalAniSvabhipyaGgarUpeNa kRtAnAm upArjitAnA karmagA-jJAnAvaragIyAdrInA pApaka =pApamaya phlavipAka =phalapariNAmo bhavati / se vAte hai aura jisa prakAra unase chUTate hai tathA jisa prakAra se anaka saklagoM ko bhogate haiM aura phira apratibaddha hokara jisa prakAra se kitaneka bhayajAna samasta prakAra ke dukhoM kA vinAza karate haiM yaha viSaya bhI prabhu na Agata janatA ko acchI taraha samajhAyA / (aTTA aTTiyacittA jaha jIvA duskhasAgaramuveti / jaha veraggamuvagayA kammasamugga vihArDati) prabhu ne yaha bhI batalAyA ki Arta yAna se pAMDita cittapAle prAgA-jIna phisa taraha dukha sAgara ma gote sAte rahate hai aura kisa prakAra se vairAgya ko prAma kara jAna karmarAzi ko pinaSTa kara dete hai / (jaha rAgeNa kaDANa kammANa pAvago phlvivaago| badhAya che, ane je prakAre tethI chUTe che, tathA je prakAre aneka sa kalezane bhegave che, ane pAchA apratibaddha thaIne je prakAre keTalAka bhavya jIva samasta prakAranA du ane vinAza kare che e viSaya paNa prabhue Avela sanatAne mArI ga sbhaatvy| (aTTA aTTiyacittA jaha jInA duksasAgaramuveti / jaha veraggamuvagayA kammasamugga pihADeMti) prabhuNe ye paY matAvyu saatdhyAnathI pIDAtA cittavALA prANI-jIva kevI rIte dukhasAgaramAM gothA khAdhA kare che, ane kevI rIte vairAgya prApta karIne jIva marAzine nAza are le (jaha rAgeNa kaDANa kammANa pArago phlrivaago| jaha ya parihINa kammA sidvA siddhAlayamuti) putra-satra mAhimA mAhita 35 thI 64
Page #554
--------------------------------------------------------------------------
________________ 474 aupapAtika - - mUlama-tameva dhammaMdavihaM AikkhaDa, taM jahA-agAra 'jaha ya' yayA ca-yena prakArega 'parihINakammA' parihInakamAga -parihIgAni-vinaSTAni pharmANi yeSA te, sidA- siddhAThayamurati' sidAlayamupayati-lokAtakSetralakSaNa sthAna prApnuvati, tathA bhagavAn parikathayatIti pUrvaNA vaya // sU056 // TIkA-tamera' ityAdi / 'tamera dhamma duviha AikkhaDa ' tamava= pUrvoktameva dharma dvividha-dviprakAram , AgyAni-kathayati, 'taM jahA' tayathA-' agArasamma aNagAradhamma ca' agAradharmam, anagAradharma ca-agAra gRha tArayyADhagArA gRhsthaa| gRhA dArA ityAdivat , yadvA-agAgmatsyepAmiyarthe 'arga Adibhyo'c' iti manAyA prayaya, tepA dharma cakSyamANasvarUpastama, tathA anagAradharma na vidyata'gAra gRha yepA te'nagArA sAdhavastepA dharmasta ca ArayAti / tatra prAdhAnyAt prathama jaha ya parihINaphammA siddhA siddhAlyamuti ) putraphalabAdikA me AsaktirUpa rAga se upArjita jJAnAvaraNIya Adika pharmoM kA pApamaya phala jaise hotA hai aura karmoM ko naSTa kara jIna siddhAvasthApana ho siddhAlaya meM jaise pahu~cate hai yaha saba bhI prabhu ne apanI dezanA meM spaSTa kiyA / sU 56 // 'tameva dhamma duviha Aikkhai' ityAdi prabhu ne (tameva dhamma duviha Aikkhai) isa dharma ko do prakAra se kahA hai| ('agAradhamma aNagAradhamma ca) 1 gRhasya kA dharma aura dUsarA anagAra-muni kA dhama / (1) 'agAra' nAma ghara kA hai| parantu isa pada se yahA~ uname rahane vAle gRhasthA kA grahaNa huA hai, athavA "arza Adibhyo'ca" isa sUtra se atyartha me ac pratyaya karane se bhI unameM rahane vAle gRhasthoM kA grahaNa ho jAtA hai| jana karelA jJAnAvaraNIya Adika karmonA pApamaya phala jema thAya che ane karmone nAza karI jIva siddha-avasthA prApta karI siddhAlaya (mukti sthAnamA) jema pahoce che te badhu paNa prabhue pitAnI dazanAmA spaSTa karyuM che ? "tameva dhamma duviha AikkhaI" tyAhi / prabhuya (tameva dhamma duviha Aikkhai) 0 dharma meM prAranA 4aa ('agAradhamma aNagAravamma ca) 1-zyanA dharma ane mI managAra-muninA (1) agAra eTale ghara paratu A padathI ahI temAM rahevAvALA gRhsthe| mevo martha Da ya cha, athavA " arza Adibhyo'c" mA sUtrA 'asti' arthamA ay pratyaya sApAthI para tamA 2vApAmA gRhasthA--mevA artha thAya che
Page #555
--------------------------------------------------------------------------
________________ 479 pauyapapiNI-TIkA sU 57 sanagAra dharmanirUpaNama dhamma aNagAradhammaM ca / aNagAradhammo tAva-iha khalu sabbao sambattAe muMDe bhavittA agArAoaNagAriya pavvaDayassa savvAo pANADavAyAo veramaNaM musAvAya-adiNNAdANa mehuNa-pariggahamanagAcarmameva vyAcaSTe-'aNagArasammo tAva' iti / anagA pantAvat-tAvara prayanan anagAndharma ucyate-'iha khalu sabano sabatAe muDhe bhavicA jagArAo jagagArira pancaiyamma sanyAno pAgAivAmAno veramaNa iha va sarvata sarvAminA mujhe bhUvAgaDhanagaritA pranitya sarvamAnAtipAtAdviramagan-iha gati khala svana. anyato mAvatadheyartha , srvaa''nnaa-pnmvaigye| munTo bhUcA-dravyato munTo malake laJcinaga, bhAvatastu pAgagAmapanavanamiti nuNDalakSAvarmayoga puruSo mugDa ucyate, atra 'arga Adinyo'c' iyacprayaya , tAgo mUceyartha , lagAga-gRhAva-gRha (jaNagArasammo tAba) anagAra kA dharma ve hI jIva pAcana kate hai bo (iha khalu sancano sacattAe 'muDhe bhavitA nagArAno aNagAriyaM pavaiyamsa savvAno pANADavAyAo varamaNa musAvAya-AdiNNAdANa-mehuNa-parigaha-rAIbhoyaNavaramaNa) yahA sarva prakAra se-unya eva mAvandapa se, svAmanA-paramavairAya mapanna hokara mudita ho jAte haiM / yaha muDita avatyA dravya eva mAva ke mada se do prakAra kA hai-kagoM kA dRcana knA dravyamuDana hai, eva upAyoM kA tyAga karanA bhAvanuTana he, nuTita hokara jo apane gRha kA paricAra kara sAdhu kA dIkSA se dIkSita ho jAtA hai| unakA nAma anagAra hai / ina anagAra avasthA meM (1) muDa pada se mudita puspa kA mavarSIya acnayara karane se grahaNa huA hai| dharma (aNArayammo tAva) sanagAnA dharma tara 8 sana Thare che 2 (daha khaTa macao savvattAe 'muDe mavicA ArAo aNAriya paiyatta savAo pANAivArAo veramaNa musAbAra-adiNNAdANa mehuNa-pariha-rAIbhoyaNaveramaNa) mahI sarva prAvI-Davya tebhara lApa 35vI mAre prbhvigagagRpanna thaI jAya che A suDita avasthA dravya temaja bhAva nA bhedathI be prakAranI kezalucana karavuM e dravyamuDana che, temaja kapAyone tyAga " e bhAvamu Dana che suDita thaI je potAnA gharane tyAga karI sAdhunI dIkSAthI dIkSita thaI jAya che temanuM nAma anagAra che A anagAra Ava (1) muDha zAyI bhuDita Y2pane matvarthIca ac pratyaya bagAupAthI zraNa karyo che
Page #556
--------------------------------------------------------------------------
________________ 474 aupapAtika mUlamta meva dhamma duvihaM AiskhaDa, ta jahA-agAra 'jaha ya yathA ca-yena prakAreNa 'parihINakammA' parihInakamANa -parihIgAni-vinaSTAni karmANi yeSA te, siddhA-'siddhAlayamuti' siddhAlayamupayati-lokA takSetralakSaNa sthAna prApnuvanti, tathA bhagavAn parikathayatIti pUrveNA vaya // sU0 56 // TIkA-'tamera' ityAdi / 'tameva dhammaM duvida Aikkhai' tamava pUrvoktameva dharma vidhi-dviprakAram , AgyAti-kathayati, 'taM jahA' tadyathA--' agArayamma aNagAradhamma ca' agAradharmam, anagAradharma ca-agAra-gRha tAsthyADhagArA gRhsthaa| gRhA dArA ityAdivat, yadvA-agAramatyepAmityarthe 'arza Adibhyo'c' iti matvAyAca prayaya, tepA dharma -vakSyamANasvarUpastam, tathA anagAradharma-na vidyate'gAragRha yepA te'nagArA sAdhavastepA dharmasta ca ArayAti / tara prAdhAnyAt prathama jaha ya parihINakammA siddhA siddhAlayamuti) putrakalatrAdikoM meM AsaktirUpa rAga se upArjita jJAnAvaraNIya Adika karmoM kA pApamaya phala jaise hotA hai aura karmoM ko naSTa kara jIna siddhAvasthApanna ho siddhAlaya meM jaise pahu~cate hai yaha saba bhI prabhu ne apanI dezanA ma spaSTa kiyA / / sU 56 // 'tameva dhamma duviha Aikkhai' ityAdi prabhu ne (tameva dhamma duviha Arakkhai) isa dharma ko do prakAra se kahA hai / ('agAradhamma aNagAradhamma ca) 1 gRhastha kA dharma aura dUsarA anagAra-muni kA dhama / (1) 'agAra' nAma ghara kA hai| parantu isa pada se yahA~ uname rahane vAle gRhasthA kA grahaNa huA hai, athavA "arza Adibhyo'c" isa sUtra se astyartha me ac pratyaya karane se bhI uname rahane vAle gRhasthoM kA grahaNa ho jAtA hai|| jana karelA jJAnAvaraNIya Adika karmonA pApamaya phala jema thAya che ane karmone nAza karI jIva siddha-avasthA prApta karI siddhAlaya (mukti sthAnamA) jema pahoce che te badhu paNa prabhue pitAnI dezanAmAM spaSTa karyuM (se 56) "tameva dhamma duviha AiksaI" tyAta prabhume (tameva camma duviha' Aikkhai) 0 dharma prAranA 4o cha ('agAradhamma aNagAradhamma ca) 1-ubhyanA dharma sane mI managAra-muninA (1) agAra eTale ghara paratu A padathI ahI temAM rahevAvALA khasyA mevo ghaDaza yA cha, mayA " arza Adibhyo'ca" mA sUtrathI asti' arthamA anya pratyaya samAjavAthI un Run marani gathA-mevA artha thAya che.
Page #557
--------------------------------------------------------------------------
________________ pograftNI TIkA va 57 anagAra dharmanirUpaNam. rAibhoyaNa - veramaNaM / ayamAuso / aNagArasAmAie dhamme paNNatte, eyassa dhammassa sikhAe uvaTTie Niggathe vA NiggI vA viharamANe ANAe ArAhae bhavati / 477 arthAt parigRhyate=samUrddha svAkriyata iti parigraha dharmApakaraNabhinna sarvamityarthastasmAd viramaNam // 5 // rAtribhojana - rAtrau bhojana tasmAd viramaNam || 6 || 'ayamAuso ? aNagArasAmAie dhamme paNNatte ' ayamAyuSman anagArasAmayika - anagArANA = sAdhUnA samaye siddhAnte, yadvA AcAre bhava, dharma prApta kathita / ' eyassa dhammassa sikkhAe uvaTTie ' etasya dharmasya zikSAyAm = Asevane upasthita = udyukta, 'Niggathe vA nirmatha = sAdhurvA 'NiggathI vA 'nirgranthI vA upasthitA sAdhyA vA- ' viharamANe ' viharamANa = vicaran 'ANAe ArAhae bhavai' AjJAyA = sarvajJopadezasya ArAdhako bhavati / itthamanagAradharma mupadizya pratyagAradharmamupadizati, tadevAha - ' agAradhamma ' ityAdi / " gayA hai / kyoM ki prANiyoM ko iname 'mamedabhAva' hotA hai / isa parigraha se virakta honA parigraha viramaNa mahAtrata hai / rAtri me bhojana nahIM karanA - isakA nAma rAtribhojanaviramaNa vrata hai | (ayamAuso! aNagArasAmAie dhamme paNNatte) he AyuSman ! siddhAnta meM yaha sAdhuoM kA AcArajaya dharma pratipAdita kiyA gayA hai / (eyassa dhammassa sikkhAe uvaTThie) isa sAdhu ke dharma ke Asevana meM upasthita (tatpara) cAhe nirgrantha-sAdhu ho, cAhe ni thI - sAvI ho, (viharamANe) jo ise apane AcaraNa meM lAtA hai vaha ( ANAe ARTER TET) prabhu sarvana ke AnA kA ArAdhaka mAnA jAtA hai| isa prakAra anagAradharma kI prarUpaNA kara ke prabhune 'gRhastha kA kyA dharma hai " isakI prarUpaNA isa prakAra kI 2 1 badhA dhana dhAnya AzvinI, parigrahamA gaNanA thAya che kemake prANione sebhA 'mamedabhAva' thAya che me parigrahathI virakta thavu me parizraddha-virabhayu mahAvrata che. rAtrimA bhojana na karavu tenu nAma rAtribhojana viramaNu vrata che (amAuso' aNagArasAmAie dhamme paNNatte) he AyuSyamAn ! bhiddhAtabhA sAdhu sonA AdhAra 4nya yA dharmanu pratiyAhana uresa che (eyassa dhammassa sikkhAe uvaTTie) sAdhunA yA dharmane bhAjavAmA upasthita-tatthara, Ahe te nirthanya sAdhu hoya ! Ahe te nirmanthI - sAdhvI hoya (viharamANe) le mAne mAnya2zubhA sAve te (ANAe ArAhae bhavai) prabhu sarvajJanI AjJAnA ArAdha bhanAtha che A prakAre anagAra dharmanI prarUpaNA karIne prabhue 'gRhasthanA zu dharma che ?" tenI
Page #558
--------------------------------------------------------------------------
________________ 576 aupaNAtiko parityanyetyartha, anagAritA sAdhuca prAjinasya-gakarSaga samastamama vaparityAgapUrvaka svIkRtavata , sarvasmAta-nikaraNatiyogato jAyamAnAta agnigata prANAtipAtAta-prANA = __ spageMdriyAdaya satyapAmiti prANA -ganiyAtyo jApAstapAmanipAto-viyojana-hiMsana mityarthastasmAda nigmaNa-nivartanam // 1||'musaapaay-adinnnnaadaann-mehunn-prighraaibhoynnaao veramaNa' mRpAvAdA-tAna-maithuna-parigraha-rAtribhojanAdviramaNammRpAvAda -asatyabhASaNa taramAda viramaNa nivRtti ||2||attaadaan-n uttamadatta deva guru-bhUpa-gAthApati-sAghamikerananunAta, tasyAdAna-prahaNa tasmAda ciramaNam, // 3 // maithuna-mithunana-strIpumAnyA nirdhatta pharma---kAmakrIDAlakSaNa, tasmAda rimaNam // 4 ]] parigraha --pari-sarvato bhAvena gRhyate-ja majarAmaraNAdijanitairdu maiMSTayata AmA ananeti, kRta, kArita, anumodanA eva mana, vacana aura kAya isa prakAra kiraNa aura triyoga se prANAtipAtAdika pApoM kA sarvathA tyAga kara diyA jAtA hai| prANAtipAta kA tyAga karanAisIkA nAma prANAtipAtaviramaNa hai| 'prANa' ganda se prANavAle ekendriyAdika jIvoM kA grahaNa huA hai| 'atipAta' zabda kA atha niyoga karanA hai| ekedriyAdika prAgiyoM kI hisA se virakta-sarvathA dUra-honA isakA nAma prANAtipAtapiramaNa-ahiMsA-mahAnata hai| isI taraha riyoga-trikaraNa se mRpAvAda se virakta honA isakA nAma mRpAsAdaviramaNa-satya-mahA vrata hai / deva, guru, bhUpa, sAdharmika eva gAthApati dvArA adatta kA grahaNa karanA isakA nAma adattAdAna hai, usase nivRtta honA usakA nAma adattAdAnaviramaNa mahAnata hai / tIna karaNa tIna yoga se jo maithuna se nivRtta honA usakA nAma maithunaviramaNa mahAvata hai / jisaka grahaNa se AtmA, jama, jarA eva maraNa Adi janita dakhoM se veSTita hotI hai usakA nAma parigraha hai / dharmopakaraNa sivAya anya sana dhana-dhAnyAdika ko parigraha me parigaNita kiyA sthAmAM kRta, DArita anumodanA temaja mana, vacana ane DAya e prakAra trikaraNa ane trigathI prANAtipAta Adi pApone sarvathA tyAga karAya che prANAtipAtane tyAga karavo enuM ja nAma prANAtipata-viramaNa che "prANa zadathI prANavALA ekendriyadi prANionI hi sAthI virakata-sava thA hira thavuM enuM nAma prANAtipAta viramaNa-ahi sAmahAvrata che evI ja rIte triogatrikaraNathI mRSAvAdathI virakata thavuM enuM nAma aSAvAdaviramaNa satya mahAvrata che deva, guru, bhUpa, sAdhamika temaja gAthApati dvArA adattanuM graha karavuM tenuM nAma adattAdAna che, tethI nivRtta thavuM adattAdAna viramaNa mahA vrata che traNa karaNa traNa rogathI maithunathI nivRtta rahevuM enuM nAma maithunaviramaNa mahAvrata che jenA grahaNathI AtmA, janma, jarA temaja maraNa Adi 8 thI gherAI jAya che tenuM nAma parigraha che dharmopakaraNa sivAya anya
Page #559
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyapaNio -TIphA su 56 agAra dharmanirUpaNam ka76 thUlAo musAvAyAo veramaNaM 2, thUlAo adiNNAdANAo veramaNa 3, sadArasatose 4, icchAparimANe 5 / tiSiNa guNavva'musAgayAo veramaNa' sthUlAnmRpAdviramaNam sthUlAsatyavacanakathanAnivRtti / 'yUlAo adiNNAdANAo veramaNa' sthUlAdadattAdAnAdviramaNam-adattasya AdAna-grahaNa tasmA dvigmaNa-nivRtti 3 / 'sArasatose' svadAramantopa =pagdArayeyyAdivarjanam // 4 // 'icchAparimANe icchAparimAga -icchAyA =canAdhabhilAparUpAyA parimAga-niyamanam ucchAparimAgam dezata parigrahanirati , yadvA-icchA=parigrAhyavastuvipayA vAJchA tamyA parimANam iyttaa| unmetAvadara mayA dhAryamupArjanAya ti niyamanamicchAparimAgam ||5||'tignni guNanayAI'trINi tipAta se viramaNa honA hI ahiMsA aNunata hai| (dhalAo musAvAyAo veramaNa) sthUla mRpAvAda se rikta honA-sthUla asaya vacanoM ke kahane se dUra rahanA so sthUlamRpAnAda-viramaga aNunata hai / (yalAo adiNNAdANAo veramaNa) sthUla aDhattAdAna se ciramaNa honA so acaurya aNuvrata hai| (sadArasatose) apanI strI me hI stoSa rasanA-paradArA (parastrI) eva vazyA Adi kA parityAga kara denA-so svadArastopa aNuvata hai| (icchAparimANe) dhana eva dhAnyAdika kI abhilApA rUpa icchA kA pramANa karanA-eka dezase parigraha kA tyAga karanA, athanA parigrAhyavastuviSayaka vAnchA kA nAma icchA hai, isakA parimANa isa prakAra karanA ki mai amuka vastu itanI rakhUgA, itanI kamAU~gA, isase adhika nahA / yaha icchAparimANa nAmakA aNuvrata he (tiNi guNavyayAi) guNanata tIna hai-ye guNavata aNuvratoM ke yaSu 1 mahimA mata cha (thUlAo musAvAyAo veramaNa) bhyuuttaa-bhuussaavAdathI virakta thavu-sthUla asatya vacane kahevAthI dUra rahevuM te "zUla-mRSA pAha-viramA 2mAnata' cha (yUlAo adiNNAdANAo veramaNa) sthUsa mahattA hAnathI virabha 4 meM 'manyauya mAnata' che (sadArasatose) pAtAnI sImA ja sateSa rAkha--paradAra-parabI temaja vezyA Adine parityAga karI devo te 132-yatA mAnata' cha (icchAparimANe) dhana tama04 dhAnya mAhinI abhilASA rUpa IcchAnuM pramANa karavu (hada rAkhavI)-deza thakI parigrahane tyAga kare athavA parigraha karavAnI vastu bAbatanI je vAchA tenu nAma IcchA che, tenuM parimANa (mApa-maryAdA) A prakAre karavuM ke hu amuka vastu ATalI rAkhIza, ATalI kamAIza, AthI vadhAre nahi A IchAparimANu nAmanu aNu ta cha (tiNNi guNavvayAi) zunata na 2 // gunata mAvatAnA 5:27
Page #560
--------------------------------------------------------------------------
________________ 478 aupapAtikako agAradhamma duvAlasaviha AikkhaDa, taM jahA-paMca aNuvvayAi 1, tiNNi guNavvayAI 2, cattAri sikkhAvayAI 3 / paca aNuvvayADa, taM jahA-thalAo pANADavAyAo veramaNaM 1, 'agAradhamma dupAlasahi AinakhaDa' agAgdharma dvAdazavidhamAgyAti, 'ta jahA' tayathA, 'paca aNucayAi' paJcA'NunatAni 'tiNi guNadhayAi' jAgi guNavatAni 'cattAri siksArayAi' cavAri zikSAratAni, zikSA abhyAsa -puna punaramyayana tatpradhAnAni vratAni-zikSAnatAni / yadyapi puna punarAsevanAyogyAni zikSAnatAni purA vakSyamANAni cavAryeva, tathApi trayANA guNanatAnA zikSAnatepvavAtarbhAgAt sama zikSAtratAAna ityapyuyate 3 / svarUparayApanAya Aha-'paca aNupayAi' paJcA'NuvratAni-'ta jahA' tadyathA--'dhUlAo pANAivAyAo veramaNa' sthUlAtprANAtipAtAdviramaNam-prANAnAprANinAmatipAto-hiMsana-tasmAt sthUlAt viramaNa-nivRtti , na tu sUkSmAt // 1 // 'thUlAA hai-(agAradhamma duvAlasaciha Aikkhai) prabhune kahA ki gRhastha dharma 12 prakAra kA hai| (ta jahA) usake ye 12 prakAra isa taraha se hai-(paca aNuvvayAi tiNi guNabdhayAi cattAri sikkhAvayAda) 5 aNuvrata, 3 -guNavrata, eva 4 zikSAvata / kahA 2 para zikSAtrata sAta bhI kahe gaye he so usakA kAraNa yaha hai ki uname 3 guNavatoM ko sammilita kara liyA gayA hai| zikSApradhAna vrato kA nAma zikSAvata hai| (paca aNuvvayAda ta jahA) pAca aNuvrata ye hai-(thUlAo pANAiyAyAo veramaNa) sthUla prANAtipAta se virakta honA sA ahiMsA aguvata hai / 'sthUla' zabda yahA yaha talAtA hai ki sUkSma se nahIM, phintu sthUla prAgAra pr35|| sA mAre jarI -(agAradhamma duvAlasahi Aikkhai) pramukha ukhu u huntha dharma 12 72 prA2nA cha (tajahA) tanA se 12 mAra 2 mApI zatanA cha-(paca aNuvvayAi tiNi guNavvayAi cattAri sikkhAna yAi) 5 madhumata, 3 zunata, tamA 4 zikSAbata vyA yA zikSAbata sAta paNa kahevAmAM AvyA che, tenuM kAraNa e che ke temAM traNa guNavratane samilita karI levAmAM AvyA che zikSApradhAna vratanuM nAma zikSAtrata che (paca aNuvvayAi tajahA) pAya mAnata mA cha-(thUlAo pANAivAyAo veramaNa)' sthUla prANAtipAtathI virakta thavu te "ahi sA aNuvrata che "sthala zabda ahI e batAve che ke sUmathI -
Page #561
--------------------------------------------------------------------------
________________ 481 pIyUSayapiNo-TokA ra 57 agAradharmanirUpaNam paribhogaparimANa 8 / cattAri sikkhAvayADa, ta jahA-sAmAiya 9, desAvayAsiya 10, posahovavAse 11, atihisavibhAge, paratastAdhike iyeyambhUta ginatam // 7 ]] 'upabhoga-paribhoga-parimANa' upabhogaparibhoga-parimAgam-upabhoga =makRdrogo'zanapAnAnulepanAdInAm , paribhogastu puna punarbhoga AsanarAyanavamanAdInAm , tayo parimANam // 8 // 'sAmAiya' sAmAyikama-samAnA= jJAnadarzanacAritrAgAmAyo lAbha samAya -tatra bhava mAmAyikam // 9 // 'desAvayAsiya' dezA'trakAzikam-deze-digvatagRhItadikpagmiANasya vibhAge akAgo gamanAdyavasthAna nahIM, isa prakAra 10 dizAoM ma Ane-jAne kA maryAdA karanA so 'digvata ' hai / eka cAra jo bhogane me AtA hai usakA nAma upabhoga hai, jaise-azana, pAna eva anulepana Ani / jo vAra 2 bhogane ma Ate he aise Asana, zayana, vasana Adi ko paribhoga kahA gayA hai| ina donoM kA pramAga kagnA so 'upabhoga-paribhoga-parimANa ' hai| (cattAri sikkhAvayATa) zikSAvata cAra hai, (ta jahA) ve ye hai-(sAmAiya desAvayAsiya posahopapAse atiriyavibhAge) sAmAyika, dezAvakAzika, pauSadhopavAsa eva atithinavibhAga / darzana, jJAna eva cAritra kA nAma sama hai| isa sama ke Aya (lAbha) kA nAma samAya hai / isama jo samatApariNAma hotA hai usakA nAma sAmAyika hai| 'dignata' me jo maryAdArUpa se Ane-jAne ke liye jIvanaparyanta dizArUpI kSetra rakha liyA thA sIka bhItara 2 pratidina skoca karanA so 'dezAvakAzika' hai, jaise meM Aja isa dizA ke enAthI AgaLa-bahAra nahi A prakAre 10 dizAomA AvavA-javAnI maryAdA karavI te digdata che eka vAra je bhegAvavAmAM Ave che tenuM nAma upaga che, jemake--azana, pAna temaja anulepana Adi je vAravAra bhega vavAmAM Ave che evA Asana, zayana, vasana Adine paribhega kahevAya che mA bhanne pramANa 25 te upa -parilAga-parimANa' ce (cattAri siksApayAi) zikSAmata yAra cha (ta jahA) te mA-(sAmAiya desAvayAsiya posahopanAse atihisavibhAge) sAmAyi 1, zApa 2, poss|5paas 3, temaja atithi vibhAga 4 darzana, bAna temaja cAritranuM nAma sama che A samanA Aya (lAbha)nu nAma samAya che emA je samatA-pariNAma thAya che tenuM nAma sAmAyika che 1 diggatamAM je maryAdArUpathI AvavA-javAne mATe jIvanaparyata dizArUpI kSetra rAkhyuM hatuM temaja pratidivasa nyunanA karavI te derAvAzika che jemake hu bAja A dizAmAM A sthAna sudhI
Page #562
--------------------------------------------------------------------------
________________ 480 aupapAtika yAI, ta jahA-aNatthadaDaveramaNaM 6, disivvayaM 7, uvabhoga guNavatAni, 'ta jahA' tathA 'aNasthadaMDaveramaNa ArtharaNDaviramaNam-artha =prayojana gRha sthasya kSetra-vAstu dhana zarAraparipAlanAyAniviSaya, tadayA daNDa =Arambha prANyupamo'theTaNDa / daNDo nigraho yAtanA dinAga iti payAyA / daNDa =niSprayojana himAdikagNamityartha , tasmA dviramaNa=nivartanam 1, 'tisindhaya' diganatam-viza pUrvakSiNAdaya Urdhvamadhazceti dazavidhA , tatra dizA sambadhi vrata liMganatam-tAvAsa pavAdidigvibhAgeSu mayA gamanAgamana viSaya na upakAraka hai, (ta jahA) ve tIna prakAra ye hai (aNatyadaDaveramaNa disinvaya upabhogapari bhogaparimANa) anarthadaDaciramaNa prata, diganata, upabhoga-paribhoga-parimANavata / kSetra, vAstu, dhana, dhAnya, eva zarIra ke paripAlana Adi ke nimitta jo Arama kiyA jAtA hai| isakA nAma artha hai / isa Arama meM prAgiradha avazyabhAvI he / ata isama jo daDa-prAgiyA kA vinAza hotA hai usase pApa kA badha jApa ko hotA hai / ata yaha vadha arthadaDa hai| arthAt prayojana ko lekara jo prANyupamardanarUpa daDa kiyA jAtA hai usakA nAma arthadaDa hai / daNDa, nigraha, yAtanA eva vinAza ye saba payAyavAcI zabda hai / isase jo viparIta hai usakA nAma arthadaDa hai / arthAt niSprayojana hiMsAdika pApa karanA so anarthadaDa hai / isase virakta honA so 'anarthadaMDaviramaNa ' hai| daza dizAoM me Ane-jAne kA pramANa karanA sA 'dignata' hai| cAradizA aura vidizA tathA urdhva eva adha isa prakAra ye 10 dizAe haiN| mai amuka dizA kI ora itanI dUra taka jAU~gA aura AU~gA, isase Age bAhira cha, (tajahA) tetra 2 mA cha (aNastha daDa veramaNa disivvaya uvabhogaparibhogapari mANa) anartha-virabhae ta, hinata, upasAgaparisogaparibhA prata kSatra, vAstu, dhana, dhAnya, temaja zarIranA paripAlana AdinA nimitte je arala karavAmAM Ave che tenuM nAma artha che A Ara bhamAM prANivadha ane zya bhAvI cheAthI emAM je daDa-prANione vinAza thAya che tenAthI pApane badha jIne thAya che tethI A vadha arthadaDa che, arthAta prayI janane laine je prANi-upamanarUpa daDa karAya che tenuM nAma athaMda Da che daDa, nigraha, yAtanA temaja vinAza e badhA paryAyavAcI zabde che tenAthI je viparIta (ulaTA) che tenuM nAma anarthadaDa che arthAt niSNajana hiMsA Adi pApa karavA te anathaiDa che tenAthI virakta thavu te anarthadaDa viramaNa che daza dizAomAM AvavA-javAnuM pramANa rAkhavuM te diggata che cAra dizA ane vidizA tathA upara ane nIce e prakAre A daza 10 dizAo che hu amuka dizA tarapha ATale dUra sudhI jaIza ke AvIza
Page #563
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpayapiNo-TIkA sa 57 agAradharmanirUpaNam 481 paribhogaparimANa 8 / cattAri sikkhAvayADa, ta jahA-sAmAiya 9, desAvayAsiya 10, posahovavAse 11, atihisavibhAge, paratasta-dhike iyeyambhUna nitam // 7 // 'upabhoga-paribhoga-parimANa' upabhogaparibhoga-parimAgam-upabhoga =yaddhogo'ganapAnAnulepanAdInAm , paribhogastu puna punarbhoga AsanagayanarasanAdInAm , tayo parimANam // 8 // 'sAmAiya' sAmAyikama-samAnA= jJAnadarzanacAritrAgAmAyo-lAbha samAya --tara bhava sAmAyikam // 9 // 'desAvayAsiya' degA'prakAzikam-deze-digvatagRhItadikparimANasya vibhAge avakAzo-gamanAdyavasthAna nahIM, isa prakAra 10 dizAoM meM Ane-jAne kA maryAdA karanA so 'dignata' hai / eka vAra jo bhogane ma AtA he usakA nAma upabhoga hai, jaise-agana, pAna eva anulepana Adi / jo nAra 2 bhogana ma Ate he aise Amana, zayana, vasana Adi ko paribhoga kahA gayA hai / ina donoM kA pramAga karanA so 'upabhoga-paribhoga-parimANa' hai / (cattAri sirakhAvayAI) zikSAnata cAra hai, (ta jahA) ve ye hai-(sAmAiya desAvayAsiya posahopavAse atihisavibhAge ) sAmAyika, dezAvakAzika, pauSadhopavAsa eva atithimvibhaag| darzana, nAna eva cAritra kA nAma sama hai| isa sama ka Aya (lAbha) kA nAma samAya hai / isama jo samatApariNAma hotA hai usakA nAma sAmAyika hai| 'dignata' me jo mayAdArUpa sa Ana-jAna ke liye jIvanaparyata vizArUpA kSetra rakha liyA thA, usIka bhItara 2 pratidina skoca karanA so 'dezAvakAzika' hai, jaise meM Aja isa dizA ke enAthI AgaLa-bahAra nahi A prakAre 10 dizAomAM AvavA-javAnI maryAdA karavI te dita che eka vAra je bhegavavAmAM Ave che tenuM nAma upaga che, jemake-agana, pAna temaja anulepana Adi je vAra vAra bhega vavAmAM Ave che evA Asana, zayana, vacana Adine paribhega kahevAya che mAnnenu prabhA rAma tapAsa-parisAsa-paribhAe' (cattAri sirasApayAi) zikSAnata yA che (ta jahA) te / -(sAmAiya desApayAsiya ponahopanAse atihisavibhAge) sAmAyi 1, zAli 2, poSadhAyapAsa 3, temaja atithisa vibhAga 4 darzana, jJAna temaja cAritranuM nAma sama che A samanA Aya (lAbha)nu nAma samAya che emAM je samatA-pariNAma thAya che tenuM nAma sAmAyika che 1 diggatamAM je maryAdA rUpathI AvavA-javAne mATe jIvanaparyata dizArUpI kSetra rAkhyuM hatuM temAja pratidivasa nyunatA 5ii te dezAvAzika che jemake hu Aja A dizAmAM A sthAna sudhI
Page #564
--------------------------------------------------------------------------
________________ 480 aupapAtikavA yAi, taM jahA-aNasthadaDaveramaNaM 6, disivvaya 7, uvabhogaguNanatAni, 'ta jahA' tayathA 'aNatyadaMDavaramaNa ArtharaNDavigmaNam-artha =prayojana gRha sthasya kSetra vAstu dhana zarIraparipAlanAyAnivipaya, tatyA daNDa =Aramga prANyupamo'theTaNDa / daNDo nigraho yAtanA dinAga iti payAyA | PNDa =niSprayonana hiMsATikaraNamiyartha, tasmA dviramaNa-nivartanam 1, 'disigmaya diganatam-riyA pUrvakSiNAdaya Urdhvamaghazceti dAvidhA , tatra dizA sambadhi vrata dignatam-tApAmu pravAditigvibhAgepu mayA gamanAgamana vidhaya na upakAraka haiM, (ta jahA) ve tIna prakAra ye hai (aNatthadaDaveramaNa disinbaya upabhogapari bhogaparimANa) anarthadaDaciramaNa mata, dignata, upabhoga-paribhoga-parimANavata / kSetra vAstu, dhana, pAya, eva zarIra ke paripAlana Adi ke nimitta jo Arabha kiyA jAtA hai| isakA nAma artha hai / isa Arama meM prAgivana avazyabhAvI hai / ata isama jo daDa-prAgiyA kA vinAza hotA hai usase pApa kA vadha jApa ko hotA hai / ata yaha vadha arthadaDa hai / arthAt prayojana ko lekara jo prANyupamardanarUpa daDa kiyA jAtA hai usakA nAma arthadaDa hai / daNDa, nigraha, yAtanA eva vinAza ye sana payAyavAcI zabda hai / isase jo viparIta hai usakA nAma arthadaDa hai / arthAt niSprayojana hiMsAdika pApa karanA so anarthadaDa hai / isase virakta honA so 'anarthadaMDaviramaNa' hai| daza dizAoM me Ane-jAne kA pramANa karanA sA 'digdhata' hai| cAradizA aura nidizA tathA urva eva adha isa prakAra ye 10 dizAe haiN| maiM amuka dizA kI ora itanI dUra taka jAU~gA aura AU~gA, isase Age bAhara cha, (tajahA) tatraya prasAramA cha (aNattha daDa veramaNa disivvaya uvabhogaparibhogapari mANa) anartha-virabha vrata, hinata, upasAgaparimAgaparibhAra vrata kSatra, vAstu, dhana, dhAnya, temaja zarIranA paripAlana Adina nimitte je Ara karavAmAM Ave che tenuM nAma artha che A Ara bhamAM prANivadha ara zya bhAvI che AthI emAM je daDa-prANiono vinAza thAya che tenAthI pApano ba dha ne thAya che tethI A vadha arthadaDa che, arthAta prayA janane laIne je prANi-upamanarUpa daDa karAya che tenuM nAma artha che iDa, nigraha, yAtanA temaja vinAza e badhA paryAyavAcI zabdo che tenAthI je viparIta (ulaTA) che tenuM nAma anarthadaDa che arthAta niSNajana himA Adi pApa karavA te anathaiDa che tenAthI virakta thavu te anarthada Da viramaNa che daza dizAomAM AvavA-javAnuM pramANa rAkhavuM te divrata che cAra dizA ane vidizA tathA upara ane nIce e prakAre A daza 10 dizAo che hu amuka dizA tarapha ATale dUra sudhI jaIza ke AvIza
Page #565
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpayapiNo-TokA ra 57 agAradharmanirUpaNam 481 paribhogaparimANa 8 / catAri sikkhAvayADa, ta jahA-sAmAiya 9, desAvayAsiya 10, posahovavAse 11, atihisaMvibhAge, paratastadadhika iyeyambhUta ginatam // 7 // ' uvabhoga-paribhoga-parimANa' upabhogaparimoga-parimAgam-upabhoga =makRddhogo'anapAnAnulepanAtInAm , paribhogastu puna punarbhoga AsanagayanayamanAdInAm , tayo parimANam // 8 // 'sAmAiya' sAmAyikama-mamAnA jJAnadarzanacAgniAgAmAyo lAbha mamAya -tana bhava sAmAyikam // 9 // 'desAvayAsiya' degA'nakAzikam-deze-dignatagRhInaniparimANasya vibhAge apakAyogamanAdyavasthAna nahIM, isa prakAra 10 dizA ma Ane-jAna kA maryAdA karanA so 'divata' hai / eka cAra jo bhogane ma AtA he usamA nAma upabhoga hai, jaise-agana, pAna eva anulepana Adi / jo nAra 2 bhogana ma Ate he pase Asana, zayana, vasana Adi ko paribhoga kahA gayA hai| ina donoM kA pramAga karanA so ' upabhoga-paribhoga-parimANa' hai / (cattAri siksAvayATa) zikSAnata cAra hai, (ta jahA) ve ye ha-(sAmAgya desAvayAsiya posahopavAse atihisapibhAge) sAmAyika, dazAvakAgika, pauSadhopavAsa eva atithibhavibhAga / tana, jJAna esa cAritra kA nAma sama hai / isa sama ke Aya (lAbha) kA nAma samAya hai / isama jo samatApariNAma hotA hai usakA nAma sAmAyika hai| "dikhata' me jo mayAdArUpa se Ana-jAna ka liye jIvanaparyanta dizArUpI kSetra rakha liyA thA, usIka bhAtara 2 pratidina skoca karanA so 'dezAvakAzika' hai, jaise-mai Aja isa dizA ke enAthI AgaLa-bahAra nahi A prakAre 10 dizAomAM AvavA-javAnI maryAdA karavI te dita che eka vAra je bhogavavAmAM Ave che tenuM nAma upaga che, jemake-agana, pAna temaja anupana Adi je vAravAra bhega vavAmAM Ave che evA Asana, zayana, vamana Adine pariga kahevAya che mA bhanne pramANa 25 te upa -parisAsa-paribhA' (cattAri siksApayAi ) zikSAta yA2 cha (ta jahA) te mA-(sAmAiya desAvayAsiya posahopapAse atihisavibhAge) sAmAyi 1, 6quons 2, poSadhopacAsa 3, temaja atithi vibhAga 4 dazana, jJAna temaja cAritranuM nAma sama che A namana Aya (lAbha)nu nAma samAya che emAM je samatA-pariNAma thAya che tenuM nAma sAmAyika che 1 diggatamAM je maryAdApathI AvavA-javAne mATe jIvanaparyata dizApI kSetra rAkhyu hatu temaja pratidivasa nyUnatA pheravI te dezavAzika che jema- hu Aja A dizAmAM A sthAna sudhI
Page #566
--------------------------------------------------------------------------
________________ 480 aupapAtikamA yAI, ta jahA-aNatthadaDaveramaNaM 6, disivvayaM 7, uvabhogaguNanatAni, 'ta jahA' tathA 'aNatthadaMDoramaNa' ArtharaNTapigmaNam-artha =ayojana gRha sthasya kSetra-vAstu dhana bharAraparipAlanAyAniviSaya, tara yA daNDa =Arambha prANyupamo'daNDa / daNDo nigraho yAtanA dinAga iti paryAyA / daNDa =niSprayojana hiMmAnikaggamiyartha , tasmA dviramaNa=nivartanam 1, 'disindhaya' ginatam-gi pUrva-kSiNAtya Urcamaghazceti dAvidhA, tara dizA sammadhi vrata ginatam-etAparasu pavATidigyibhAgepu mayA gamanAgamana vidhaya na upakAraka hai, (ta jahA) ve tIna prakAra ye hai (aNatyadaDavaramaNa disinbaya uvabhogapari bhogaparimANa) anarthadaDaviramaNa vrata, diganata, upabhoga-paribhoga-parimANavata / kSatra, vAstu, dhana, dhAya, eva zarIra ke paripAlana Adi ke nimitta jo Arama kiyA jAtA hai| isakA nAma artha hai / isa Arama meM prAgivara apazyabhAgI he / ata isama jo daDa-prAgiyA kA vinAza hotA hai usase pApa kA vadha jApa ko hotA hai / ata yaha vadha arthadaDa hai / arthAt prayojana ko lekara jo prANyupamardanarUpa daDa kiyA jAtA hai usakA nAma arthadaDa hai| daNDa, nigraha, yAtanA eva vinAza ye sana paryAyavAcI zabda hai / isase jo viparIta hai usakA nAma arthadaDa hai / arthAt niSprayojana hiMsAdika pApa karanA so anarthadaDa hai / isase virakta honA so 'anarthadaMDaviramaNa' hai| daza dizAoM meM Ane-jAne kA pramANa karanA sI 'digyata' hai| cAradizA aura vidizA tathA urva eva adha isa prakAra ye 10 dizAe haiN| maiM amuka dizA kI ora itanI dUra taka jAU~gA aura AU~gA, isase Age bAhira cha, (tajahA) te 42 mA cha (aNattha daDa veramaNa disivyaya uvabhogaparibhogapari mANa) sana / u-virabhaera vrata, hinata, pAsaparitogaparimANa prata kSatra, vAstu, dhana, dhAnya, temaja zarIranA paripAlana AdinA nimitte je Arabha karavAmAM Ave che tenuM nAma artha che A Ara bhamAM prANivadha a zya bhAvI cheAthI ema je daDa-prANione vinAza thAya che tenAthI pApano ba dha jIne thAya che tethI A vadha arthadaDa che, arthAta prayA janane laIne je prANi-upamanarUpa daDa karAya che tenuM nAma arzada Da che daDa, nigraha, yAtanA temaja vinAza e badhA paryAyavAcI zabdo che tenAthI je viparIta (ulaTA) che tenuM nAma anarthadaDa che arthAta niSpojana hisA Adi pApa karavA te anathaiDa che tenAthI virakta thavu te anarthadaDa viramaNa che daza dizAomAM AvavA-javAnuM pramANa rAkhavuM te diggata che cAra dizA ane vidizA tathA upara ane nIce e prakAre A daza 10 dizAo che hu amuka dizA tarapha ATale dUra sudhI jaIza ke AvIza
Page #567
--------------------------------------------------------------------------
________________ ___ poSaSiNI TokA ra 57 agAradharmanirUpaNama 483 maauso| agArasAmAie dhamme pnnnnte| eyassa dhammasa sikkhAe uvahie samaNovAsae vA samaNovAsiyA vA viharamANe ANAe ArAhae havaDa // sU0 57 // karmadhAraye-apazcimamAraNAtikamale panA, namyA jUpaNA sevanA-maraNakAle salesanAnAgnA tapasA zarIrasya kapAyAnInAJca pRgAkaraNa, tasyA ArAdhanA-nirayA unnatayA sapAdanam // 12 // 'ayamAuso' ayamAyupmana / 'agArasAmAie dhamme paNNatte' agArasAmayiko dharma pranA 'eyarasa dhammassa sirasAe ucaTThie samaNovAsae vA samaNophira bhI yahA jo use apazcima kahA hai vaha amagalparihAra ke nimitta se jAnanA cAhiye / kyoM ki "antakriyAdhikaraNa tapa phala sakalanazina stuvate" tapa kA phala / lesanApUrvaka prANA kA visarjana karanA prabhune batalAyA hai, ata yati yaha atima samaya Acarita nahIM hotI hai to jIvanabhara kI gaI tArAdhanA tapasyA Adi eka prakAra se niSphala hI samajhanA caahiye| ata isa apekSA se yaha apazcima-sarvotkRSTa kahI gaI hai| yaha salekhanA (mAraNAntikI) maraNa ke samaya dhAraNa kI jAtI hai| kAya aura kapAya Adi jisake dvArA athavA jisama kRza kiye jAte hai usakA nAma mlegvanA hai| yaha malesanA bhI eka tapa-vizeSa hai| ise prema se dhAraNa karanA cAhiye isa artha ko dhotita karane ke liye hI "jUpaNA" yaha par3ha diyA gayA hai| (ayamAuso!) isa prakAra he AyuSmana | yaha (agArasAmAie dhamme paNNatte ) gRhasya kA dharma siddhAta me kahA gayA hai| (Nyassa dhammassa sikaravAe uvadvie samaNovAsae vA samaNopAsiyA vA viharamANe ANAe cha / yasa parihAranu nimitta taYS bhane "antariyAdhikaraNa tapa phala saphalaTarzina stuvate" tapanu sa sapanA-pUrva prANAnu pisarjana karavuM ema prabhue batAvyuM che AthI je A atima samaye AcaravAmAM nathI AvatI te jIvanabhara karelI ta-ArAdhanA tapasyA Adi eka prakAre niSphala ja mAnavI joIeAma AnI apekSAe A apazcima-kRSTa 4sI3 mA samanA (mAraNAtikI) bharanA sabhaye thAra rAya cha kAya ane kaSAya Adi jenA dvArA athavA jemA kuza karAya che tenuM nAma sa lekhanA che A sa lekhanA paNa eka tapavizeSa che tene premathI dhAraNa 32vI neme 23 // arthAne dhotita (zita) 42vA bhATe 4 "jUpaNA" se 54 mA che (ayamAuso) mA prA29 mAyupman ! 2 // (agArasAmA
Page #568
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikatre apacchimA-mAraNaMtiyA-salehaNA - jhUsaNA rAhaNA 12 / aya tena nirvRta dezAnAzikam - nigRhInaparimAgasya pratidina kSepakaraNam // 10 // 'posahopavAse' popadhopavAsa poSaNa poSa = puSTirityarthasta dhatte = gRhaNAtIti poSadha, sa cAsAvupavAsadheti poSadhopanAsa, etatta amya vyupattimAtram, pravRttinimitta tu - AhArAi catuSTayaparityAga eveti bodhyam, aSTamIcaturdazyamAnAsyAporNamAsISu anuSTheyo vratavizeSa / taduktam--~ 482 - 'AhAra - tanusatkArA- brahma - sAvadha - karmaNAm / tyAgaH pUrvacatuSTayA tadvidu popadhanatam // 11 // iti 'atihisa vibhAge ' atithimanibhAga - atithi = sAdhustasmai savibhAga = svAma kanyANabhAvanayA samarpaNam ' apacchimA - mAraNatiyA-salehaNA-jhasaNA-rAhaNA' apazcima-mAraNAntika--lekhanA- jUpaNA - SsgadhanA= apazcimA-pazcimaivA'maGgalaparihArArtha mapazcimetyucyate, maraNa-prANa yAgalakSaNam, tadevA to maraNAta, tana bhanA mAraNAntikI, ra likhyate = kRzI kriyate'nayA garIrakapAyAdi - iti salekhanA = tapovizepalakSaNA, etatpadatrayastha isa sthAna taka jAU~gA, isa galI taka jAU~gA, Age nahIM ! ityAdi / cAroM prakAra ke AhAra kA parityAga karanA isakA nAma 'popadhopavAsa' hai / yaha vrata pratyeka mahine kI pratyeka aSTamI, caturdazI, amAvasyA Nva pUrNamAsI ke dina kiyA jAtA hai| kahA bhI hai-parcacatuSTaya meM - cArapavoM meM AhArakA parityAga, gArArika saskAra kA parityAga, kuzIla kA parityAga Adi sAvadya karmoMkA jo tyAga hai so 'popadhAta ' hai / atithi nAma sAdhu kA hai / sAdhu ke liye jo vibhAga apanI AtmA ke kalyANa kI bhAvanA se AhAra pAnI Adi samarpaNa karanA-so ' atithisavibhAga ' hai / (apacchimA-mAraNatiyA-sale haNA - isaNA - rAhaNA) salesanA yadyapi pazcima hai arthAt- anta me dhAraNa kI jAtI hai, jaIza, A galI sudhI jaiza AgaLa nahi jAu / ityAdi cAreya prakAranA AhAranA parityAga karavA tenu nAma pASadhApavAsa je A vrata pratyeka mAsanI pratyeka aSTamI, caturdazI, amAvAsyA temaja pUrNimAne divasa karAya che 3 dhru pazu che--pa catuSTayamAcAra patramA AhAranA parityAga, zArIrika sakArane parityAga, kuzIlane parityAga Adi sAdya karmonA je tyAga che te pAzvatrata che. atithi nAma sAdhunu che sAdhu mATe je savibhAga-potAnA AtmAnA kalyANanI bhAvanAthI AhAra pANI Adi samapaNu karavu te atithisa vi lAga che 4 (apanchimA - mAraNatiyA-salehanA - bhUsaNA - rAhaNA) sabaijanA le pazcima hAya DengyutamA dhANu karAya che, te paNa tene apazcima kahevAya
Page #569
--------------------------------------------------------------------------
________________ 483 popapiNo TokA ra 57 agAradharmanirUpaNam maauso| agArasAmAie dhamme pnnnnte| eyassa dhammasa sikkhAe uvahie samaNovAsae vA samaNovAsiyA vA viharamANe ANAe ArAhae havaDa // sU0 57 // karmadhAraye-apazcimamAraNAtikamale panA, namyA jUpaNA sevanA-magNakAle salekhanAnAmnA tapasA garIrasya kapAnAdAnAJca kRyAkaraNa, tasyA ArAdhanA-nirava iunnatayA sapAdanam // 12 // 'ayamAuso' ayamAyupman / 'agArasAmAie dhamme paNNatte' agArasAmayiko dharma pranA 'eyassa dhammassa sikkhAe uvaTThie samaNovAsae vA samaNophira bhI yahA jo use apazcima kahA hai vaha amagalparihAra ke nimitta se jAnanA cAhiye / kyoM ki "atakriyAdhikaraNa tapa phala saphaladarzina stuvate" tapa kA phala slekhanApUrvaka prANAM kA visarjana karanA prabhune natalAyA hai, ata yadi yaha antima samaya Acarita nahIM hoto he to jAnanabhara kI gaI vratArAdhanA tapasyA Adi eka prakAra se niSphala hI samajhanA caahiye| ata isa apekSA se yaha apazcima-sarvotkRSTa kahI gaI hai| yaha salekhanA (mAraNAntikI) maraNa ke samaya dhAraNa kI jAtI hai| kAya aura kapAya Adi jisake dvArA athavA jisama kRza kiye jAte hai usakA nAma mlekhanA hai| yaha maTegvanA bhI eka tapa-vizeSa hai| ise prema se dhAraNa karanA cAhiye isa artha ko dyotita karane ke liye hI "paNA" yaha paTa diyA gayA hai / (ayamAuso! ) isa prakAra he AyuSman / yaha (agArasAmAie dhamme paNNate) gRhastha kA dharma siddhAta meM kahA gayA hai| (eyassa dhammassa sikkhAe uvadvie samaNovAsae vA samaNovAsiyA vA viharamANe ANAe che te mAnasa parihAnu nimitta navu naye ubha3 "antakriyAdhikaraNa tapa phala sakara-zina sturate" tapanu usa bhojanA-pUrva prANonu visana karavuM ema prabhue batAvyuM che AthI je A atima samaye AcaravAmAM nathI AvatI te jIvanabhara karelI prata-ArAdhanA tapasyA Adi eka praDha niSphala ja mAnavI joIe Ama AnI apekSAe A apazcima-sarvekRSTa DI je 2 sapanA (mAraNAtikI) bhAnA sabhaye pA23 42ya kAya ane kaSAya Adi jenA dvArA athavA jemA kRza karAya che tenuM nAma salekhanA che A e lekhanA paNa eka tapavizeSa che tene premathI dhAraNa 42vI ne sAmarthana dhotita (prazita) 42 bhATe / "japaNA" se 56 mApeTu che (ayamAuso) mA prakAre maayubhn| // (agArasAmA
Page #570
--------------------------------------------------------------------------
________________ 184 auSapAvitra tae Na sA mahatimahAliyA maNasaparisA samaNassa bhagavao mahAvIrassa aMtie dhamma socA Nisamma ha-tuhavAsiyA gaenanya dharmasya zisAyAm upagthina gamagopAmako nA zramagopAmikA thA, 'citraramANe hiran 'ANAe ArAhA bhAi bhAnAyA AgAko gAti / agAradharmaraya vistarato vyArayA upAsakaTayA manasyAgAradharmasajIpa yAyAyA vyAyAyA pragamA yayana 'smAbhi kRtA / / sU0 57 // TIkA-'tae Na' ityAdi / 'tae Na' tata ggala sA mahatimahAliyA' sA mahAtimahatI ativizAlA-'masaparisA' manuSyapariSad 'samaNagsa bhagavaoM mahAvIrarasa atie' zramaNasya bhagavato mahAvIrasyA'ntika samIpe 'dhamma socA ArAhae havA) isa dharma kI zikSA meM upasthita cAhe zramaNa kA upAsaka-gRhastha ho, cAha zramaNa kI upAsikA-zrAvikA ho, koI bhI kyoM na ho, jo bhI prAgI isa dharma kA chapacchAyA meM apane Apako visarjita kara detA hai, athAt-ina vratI kI ArAdhanA karatA hai vaha tIrthaMkara prabhu kI AjJA kA ArAdhaka mAnA gayA hai| agAradharma kI vistRtarUpa se vyAkhyA upAsakadazAga sUna ke Upara viracita agAradharmajIvanInAmakI TIkA meM prathama ayayana meM kI gaI hai| ata vizeSArthI viSaya ko vahA se vistArarUpa ma dekha le // sU0 57 // 'tae Na sA mahatimahAliyA' ityaadi| (tapaNa) tada tara (sA mahatimahAliyA) vaha ativizAla (maNUsaparisA) manuSyoM kI samA (samaNassa) zramaNa (bhagavao) bhagavAna (mahAvIrassa) mahAvAra ke ie dhamme paNNatte) guyanA dharma siddhAtamA yA cha ( Nyassa dhammassa sissAe upaSTriya samaNonAsarA vA samaNovAsiyA vA viharamANe ANA Aga hae habaI) mA bhanI zikSAmA upasthita, yA zramAyunA GIR4-725 hoya, cAhe zramaNanI upArikA-zrAvikA hoya, je koI paNa prANI A dhamanI tra-chAyAmAM pitAnI jAtanuM visarjana karI de che--A vratanI ArAdhanA kare che, te tIrtha kara prabhunI AjJAnA ArAdhaka manAya che pagAra dharmanI vistRtarUpathI pAkhyA upAsakadAgasUnanA upara banAvelI agAradhama sajIvanI nAmanI TIkAmAM prathama adhyayanamAM karavAmAM AvelI che, mATe vizeSa jijJAsuoe A viSayane tyAthI vistArarUpe joI le (sUra pa7) 'tae Na mA mahatimahAliyA' tyA (tae Na) tyA2 57 (sA mahitamahAliyA) te ativizAla (maNUsa
Page #571
--------------------------------------------------------------------------
________________ poSayapiNI TokA sU 58 bhagato'ntire uhanA pratrajyAdi grahaNama 185 jAva-hiyayA uhAe uTTeDa, uhittA samaNa bhagava mahAvIra tikkhutto AyAhiNapayAhiNa karei, karitA vadaha NamasaDa, vadittA NamasittA atthegaiyA muDe bhavittA agArAo aNaNisamma ' dharma zubhA Aye, pigamya-ni dhRtvA, 'haTTa tuTTha-jApa-yiyA' dRSTa-tuSTayAvad-dRnyA 'udvAe uha' cyayA thAnAratyA uttiSThatti 'udvittA' uyAya, 'samaNassa bhagAo mahAvIrassa' amagasya bhagavato mahAvIrasya 'timavutto' trikRya , 'jAyAhiNapayAhiNa kareDa' AdakSiNapradakSiNa karoti, 'karittA' kRtvA, 'vadai Namasai ' vanrate namarayani, 'dittA NamaMsittA' padivA namasyitvA, tara-'atthegaiyA' sannyekA kecit 'muDe bhavittA' muNDA bhRtvA 'jagArAmo' agArAd-gRhAtgRha parityayetyartha , 'aNagAriya' anagAritA sAdhutA pravajitA prAptA , 'atthegadayA' (atie) samIpa (pamma) dharma kA vyAgyAna (socA) sunakara, eva acchI taraha use (Nisamma) hRtyagama kara (haThTha--tudva-jAva-hiyayA) bahuta hA adhika hapita eva stuSTacitta huda, (uDhAe uTTeda) pazcAt apane 2 Amana se uThI, (udvittA samaNa bhagavaM mahAcIra tikkhutto AyAhiNapayAhiNa karei karittA radada Namasai) uTha kara phira usane zramaza bhaganAna mahAvIra ko tAnapAra ArakSiNapradakSiNapUrvaka vandana-namaskAra kiyA, (vadittA NamasittA jatthegaThayA muDhe bhavittA agArAo aNagAriya pannaTayA) vaDhanA-namaskAra kara ke kitanaka manuSyone muTita hokara, apane 2 ghara ko choDakara unaka pAsa anagAra bana, arthAt dakSiA dhAraNa kaa| (atyaMgaThayA pacANuvvadaya sattasikkhApadaya duvAlasaviha gihiparisA) manuSyAnI malA (samaNassa) zrama (bhagarao) bhagavAna (mahAvIrassa) bhAvAnA (atipa) sabhIdhe (dhamma) zrutayAritra35 dhanI dezanA (soncA) sAmatIne bhara sArI rIte tene (Nisamma) yi gama jIne (hadu-tu-jAva hiyayA) hu| uSita tebhara satApa pAbhI, (udAe udvei) yI pAtapAtAnA mAsane 61, (udvittA samaga bhagara mahAgIra timkhutto AyAhiNapayAhiNa karei, karittA vadai Namasai) 0ne, 5 tebho bhae savAna mahAvIrane savAra mAikSiNa-pradakSiNa-pUrva pana namAra aryA, (vadittA NamamittA atyegaiyA muTe bhavittA agArAo aNagAriya paJcaiyA) pahanA-mA2 4zana 2015 manuSyae muDita thaIne pitapotAnA ghara choDIne temanA pAse anagAra thayA, arthAta hA sIdhI (atyaMgaiyA pacANuvvaiya sattasiksAvaiya duvAla
Page #572
--------------------------------------------------------------------------
________________ 486 opapAtikatra gAriyaM pavvaiyA, atthegaiyA pacANuvvaiyaM sattasikhAvaiya duvAlasahi gihidhamma paDivaNNA // sU0 58 // mUlam - avasesA Na parisA samaNa bhagavaM mahAvIra vaMdai Namsai, vadittA NamasittA eva vayAsI-muamkhAe te santyekake ' pacANutraiya sattasikhAvazya duvAlasahiM ginimma paDivaNNA' pakSA natika saptagikSAnatika dvAdazavidha gRhidharma pratipannA // sU008 // TIkA---' asesA Na parisA ' ityAdi / 'anasesA Na parisA samaNa bhagava mahAvIra para Namasada, vadittA NamasittA eva vayAsI' avApA=avaniSThA khalu pariSat zramaNa bhagavanta mahAvIra vandate namasyati, vandinA namasyitvA ecamavAdIt'suakkhAe te bhate / Niggaye pAnayaNe ' svArayAta = muTu kathita sAmA yatastvayA bhadanta ' nirgratha pravacanam, 'eva suppaNNatte' eva suprajJamam-vizeSakathanAt, 'subhAsie' } dhamma paDivaNNA) kitanekoM ne pA~ca aNuvrata, sAta zikSAnata- isa taraha 12 prakAra kA gRha sthadharma svIkAra kiyA // sR 58 // 'avasesA Na parimA' ityAdi / (asesA Na parisA) avaziSTa paripatne (samaNa bhagava mahAvIra ) zramaNa bhaga vAn mahAvIra ko badara masai) vadanA evaM namaskAra kiyA, (vadittA NamasittA eva kyAsI) caDhanA namaskAra karane ke bAda phira unhoMne isa prakAra kahA- (muakkhAe te bhate / Niggathe pAvaNe) he bhdt| Apane nirgra tha pravacA bahuta acchA kahA, (eva suppa SNatte) aura Apana isakA bahuta acchA taraha se prarUpaNa kiyA, (mubhAsie) Apane khUba saviha gihidhamma pariNNA) DeTasAThe patha Ayukta sAta zikSAmata khebha 12 prakAranA gRhastha dhama svIkAra karcI (sU 58) 'avasesA Na parisA' ityAhi ( avasesA Na parisA) mAhInI pariSade (samaNa bhagava mahAvIra ) zrabhAza bhagavAna mahAvIrane (vadai Namasai) vahanA tebha nabhamdAra ryA (vadittA NamasittA eva vayAsI) vahanA nabhasvAra yo paTTI tethe yA abhAo chu - (suaksAe te bhate / Niggathe pAvayaNe) he sahanta ! Aye nirthanya avayana mahu sAI 46, (eva suppaNNatte) bhane khAye tetu jar3e sArI zete pra3SANu nyu (mubhAsie)
Page #573
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpayarSiNo-TIkA ra 59 pariSada svasvasthAnagamanam / 487 bhaMte / Niggathe pAvayaNe, eva suppaNNatte, subhAsie, suviNIe, subhaavie| aNuttare te bhate / niggathe pAvayaNe / dhamma Na ADakkhamANA tubhe uvasama ADakkhaha, uvasama AikkhamANA vivega Aikkhaha, divega ADaskhamANA veramaNa Aikkhaha, veramubhASitam-bhAvanyajanAta , 'muviNIe' muvinItam-zipyeSu muTu viniyojitatvAt , 'subhAvie' subhAvitam muTu bhASitam-tattvakathanAt , 'aNuttare' anuttara-nAtyuttara yasmAt tad-anuttara-mazreSTha, tara bhannta nimraya pravacanam / 'dhamma Na AikgvamANA tumbhe upasama Adamavaha ' dharma sanyAcakSANA yUyamupazamam-kodhAdinirodham ArayAtha= kathayatha, 'upasamaM ATakgvamANA vivega Aikkhaha' pagamamAcasANA vivekamArayAtha, koganinirodha kathayanto yUya vivapha-hayopAdeyavivecana kathayaya, 'vivega jAikkhamANA veramaNa Adamavaha '-vikamAcakSANA viramaNamArayAya, viramaNam prANAtipAtAdinivarta sundara rUpa se padArthI ke svarUpa ko prakaTa kiyA, (muviNIe) Apane ziSyoM ko khUna samajhAyA, (subhAvie) jIvAdi sabhI tatvo ko Apana acchI taraha se samajhAyA / (aNuttare te bhate / Niggathe pAvayaNe) he bhada ta ! ApakA yaha nimranya pravacana sarvotkRSTa hai| ha bhadanta / (dhamma Na jAikkhamANA tumbhe uvasama Aikkhaha) dharmakA upadeza karate samaya Apa upazama bhAra krodhAdinirodha kA upadeza karate haiM, (ubasama AikkhamANA vivegaAThakkhaha) krodhAdika ke nirodha kA upadeza karate samaya hayopAdayarUpa viveka kA upadeza dete he, (vivega ATakkhamANA veramaNa Aikkhaha) vivaka kA upadeza karate samaya prAgAtipAtAdika se virakta hone kA bhI upadeza karate hai, (veramaNa AikkhamANA apharaNa pAvANa phammANa Ai mApe bhUma su. 35thI pahAthInA sapane ghaDaTa ryA (sapiNIe) mApe ziSyAne dhUma mAtavyA (subhAvie) mA tatvAne bhAgate sabhAlacyA (aNuttare te bhate ' jiggathe pAvayaNe) mahanta / bhAnu mA niyanya avayana sAiTa ke mahanta / (dhamma Na AiksamANA tubhe upasama Aiksaha) dharmane upadeza karatI vakhate Ape upazamabhAva-kodhAdinirodhane upadeza 4the| che (usama AisyamANA vivega Airasaha) dhADinA nirodhana 75 heza 2tI mate ya-upAya 35 diven| paheza 4yA cha (vivega AiksamANA veramaNa Aiksaha) viveThanA paheza 42tI 15 pratipAtAhi4thI
Page #574
--------------------------------------------------------------------------
________________ 200 opapAtitrasUtra maNa AkkhamANA akaraNa pAvANaM kammANa Aisvaha / Natthi Na aNNe kei samaNe vA mAhaNe vA je erisa dhammamAikkhi tae, kimaga / etto uttaratara 1, eva vaDhittA jAmetra disa pAu vbhUyA tAmeva disa paDigayA // sU059 // nA nam, 'veramaNa Ai+khamANA akaraNa pAnA kammANa Ai+saha ' viramagamAca kSANA akaraNa pApAnA karmaNAmArayAya = pAparUpANA karmaNAmakaraNam = anAcaraNa kathayatha, ' Natthi Na ANe ke samaNe yA vAhaNe je erisa dhammamAikkhittae ' nAsti khanvaya ko'pi zramaNo vA nAhmaNo vA ya idRza dharmamArayAyAt, 'kimaga puNa etto uttaratara' kimaGga / punaretasmAt uttarataram - asmAddharmApadagAdutkRSTa kathayiSyatAti kA sambhAvanA ' na kApa| yartha, 'ena nadittA jAmeva disa pAunbhUyA tAmetra disa paDi gayA' enam uditvA yasthA ena zi prAdurbhUtAstAmena daza pratigatA // sU059 // 1 kkhaha) prANAtipAtAdika ke viramaga kA upadeza dete hue Apa pAparUpa kamI ko nahIM karane kA upadeza bhI dete hai / ata ( Natthi Na aNNe kei samaNe vA mAhaNe vA je erisa dhammamAi kkhittae) isa sAra meM he nAtha | esA aura koI dUsarA zramaNanA nAga upadeSTA nahIM hai jo isa prakAra ke dharma kA upadeza de saka, (kimaga ! puNa etto uttaratara) phira sasa utkRSTa dharma kA upadeza phona de sakatA he ' arthAt koi nahA ' (eva vaditA jAmeva disiM pAunbhUyA tAmeva disa paDigayA) isa prakAra kaha kara ve sana jisa dizA se Aye the usI dizA kI ora cale gaye // sU 59 // 1 virasta thavAna! upadeza jyo che (veramaNa AiksamANA akaraNa pAvANa kammANa Aimsaha) prANAtipAtAdinA pirabhaNunA upadeza hetI vamate Aye yA 35 urbhoM na ukhAnA pazu upadeza yo che bhATe (Natthi Na aNNe kei samaNe vA mAhaNe vA je erisa vammamAiksitta) yA sasAramA, he nAtha / yevo jIne kAi zramaNa je brAhmaNa upadeSTA nathI ke je A prakAranA dharmanA upadeza sthAyI zaDe (kimaga / puNa etto uttaratara) to bhI mAnAthI utsRSTa dharmanAtha heza mAthI rAje / arthAt jedha nahi (eva vadittA jAmeva disiM pAunbhUyA tAmeva sa paDigayA) mA aneDIne te maghA ne dizAmethI khAr2yA hutA te ja dizA tarapha pAchA cAlyA gayA (s 59) 1
Page #575
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUSayaSiNI-TIyA sU 60 kuNiphasya sthasthAne gamanam 489 mUlam-tae NaM se kUNie rAyA bhaMbhasAraputte samaNassa bhagavao mahAvIrassa atie dhamma soccA Nisamma hahatuTTa-jAva-hiyae uThAe udvei, uhittA samaNa bhagava mahAvIra tikkhutto AyAhiNapayAhiNa karei, karittA vaMdai, NamaMsai, TIkA-'tae Na se' ityAdi / 'tae Na se kUNie rAyA bhabhasAraputte' tata khala sa kUNiko rAjA bhamasAraputra , 'samaNamsa bhagavao mahAvIrassa atie dhamma socA Nisamma ' zramaNasya bhagavato mahAvArasyA'ntike dharma zrutvA nizamya, 'haTThatuTa-jAva-hiyae' hRSTa-tuSTa-yAvaddhRdaya 'uTThAe uThei ' urthayottiSThati, 'udvittA' uthAya zramaNasya bhagavato mahAvIrasya 'tikkhutto AyAhiNapayAhiNa karei' nikRtva AdakSiNapradakSiNa karoti, 'karittA' kRtyA 'badai Namasai' vaDhate namasyati, 'vadittA 'tae Na se kUNie rAyA' ityAdi / (tae Na) anantara (se kUNie rAyA bhabhasAraputte) bhabhasAra ke putra una kUNika rAjAne (samaNassa bhagavao mahAgIrassa) zramaNa bhagavAn mahAvIra ke (atie) pAsa me (dhamma socA) dhamApadeza sunakara, (Nisamma) eva usakA acchI taraha pUrvApararUpa se vicAra kara, (iTTha-tuTu-jAva-hiyae) citta meM adhika se adhika Anada eva satoSa prApta kiyA, (uThAe uTTei) bAda meM apane sthAna se uThe aura (udvittA) uThakara (samaNa bhagava mahAvIratikkhutto ayAhiNapayAhiNa karei karittA vadai Namasai) unhoMna zramaNa bhagavAna mahAvIra kI tInavAra AdakSiNapradakSiNapUrvaka vadanA eva namaskAra kiyA, (vadittA NamasittA eva "tae Na se kUNie rAyA" tyAla (tae Na) tyA2 pachI (se kUNie rAyA bhabhasAraputte) samasAranA putra te pui rAto (samaNassa bhagavao mahAvIrassa) zrabhaSNa bhagavAna mahAvIranI (atie) pAse (dhamma soccA) dharbhApaheza sAmajI (Nisamma) tama tane ArI zata pUrvA5235thA piyAra 4zane, (hava-tuda-jAva-hiyae) bhanamA gaI on mAna tabha01 satoSa prAsa 4yo, (udAe udvei) tyAra pachI pAtAnA thAnethI 4yA, ane (uTrittA) 1 (samaNa bhagara mahAvIra timkhutto AyAhiNa payAhiNa karei karittA vadai Namasai) tebhare zrama nagavAna mahAvIrane tra pAra mAkSiya-pradakSiNapUrva4 pahunA tamA nabha2412 4aa (vadittA NamasittA
Page #576
--------------------------------------------------------------------------
________________ 490 bhopapAtikavaNe vadittA NamasittA eva vayAsI-suamkhAe te bhate / NiggaMthe pAvayaNe jAva kimg| puNa etto uttaratara eva vadittA jAmeva disa pAunbhUe tAmeva disa paDigae ||suu060|| NamasittA eva vayAsI' yadiyA namasyi vA evamayAnAta- muakvAe te mata. Niggaye pAvayaNe jAra kimaga! puNa eto uttaratara' svAgyAta tara bhadata ' nima ntha pravacanam yAvat phimaga | punantasmAduttarataram / 'eka dittA jAmeva disa pAunbhUe tAmeva disa paDigae' evam udimA yasyA ena diza prAdurbhUta , tAmeva zi pratigata // sU0 60 // vayAsI) vadanA eva namaskAra kara phira unhAna prabhu se isa prakAra kahA-(suakkhAe / bhate ! Niggathe pAvayaNe) he bhaDha ta / Apana nimraya pravacana kA upadeza bahuta hI sudara pUrvAparavirovarahita--sarvotkRSTa kiyA hai| (jAva phimaga puNa etto uttaratara) isa samaya pravacana meM aisA koda sA bhI viSaya nAkI nahIM bacA jisa para Apana prakAza na DAlA / acchI taraha se vivecana nahIM kiyA ho| Apana saba kuchaka hI sAtha bahuta hIacchAtA " zabdoM meM samajhA diyA hai, hamane to aisA upadeza Ajataka nahIM sunA, kalyANa eva jA nake upayogA saba viSaya Apane kahe hai|-ityaadi / eva vadittA jAmeva disa pAra tAmeva disa paDigae) isa prakAra prabhu kA stuti rUpa meM kaha kara kUNika rAjA jisa 150 se Aye the usI dizA kI ora vahA se vApisa cale gaye / / sU0 60 // eva vayAsI) pahanA tamA nabhA2 4zana pachI tasA prabhune 2 // prAra 4ghu-(suaksAe te bhate / Niggathe pAvayaNe) he mht| Apa mA nizraya pravacanane upadeza mahaja sa dara-pUrvAparavirahita-sarvotkRSTa thai (jAva kimaga' puNa etto uttaratara) mA ninya avayanamA sevA pakSya viSaya bAkI rahyo nathI jenA upara Ape prakAza na nAkhyo hAyasArI : vivecana na karyuM hoya Ape tamAmetamAma eka sAtheja bahuja sArI : mIThA zabdamAM samajAvI dIdhuM che ane te e upadeza Aja suthA sAbho nathI kalyANa temaja jIvanamAM upayogI badhA viSaya Ape cha tyAha (Nva vadittA jAmeva disa pAunabhae tAmeva disa paDigae) / prakAre prabhunI stutirUpamA kahIne kRNika rAja je dizAethI AvyA che te dizA tarapha pAchA cAlyA gayA (sU 60) dhA
Page #577
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayapiNI-TokA sU 61 subhadrAdInA myasthAne gamanama 191 mUlamta e Na tAo subhadApamuhAo devIo samaNassa bhagavao mahAvIrassa atie dhamma soccA Nisamma ha-tu-jAva-hiyayAo uTheti, uhittA samaNaM bhagava mahAvIra tikkhutto AyAhiNapayAhiNa kareti, karittA vadati Namasati, TIkA-'tae Na tAo' ityAdi / 'tae Na tAo subhaddApamuhAo devI o' tata gvala tA subhadrApramusA devya 'samaNassa bhagavao mahAvIrassa atie' zramaNasya bhagavato mahAvIrasyA'ntike 'dhamma socA Nisamma haTTha-ta-jAva-hiyayAo' dharma zruvA nizamya dRSTa-tuSTa yAvaddhRtyA 'uThAe uTheti' utthayottiSThanti, 'uThThittA samaNasma bhagavo mahAvIramsa' u thAya zramaNasya bhagarato mahAvIrasya 'tikkhutto AyAhiNapayAhiNa kareMti' trikRva AdakSiNapratakSiNa kurvanti, 'karittA vadati Namasati' 'tae Na tAo subhaddApamuhAo' ityAdi / (tae Na) isa ke bAda (tAo subhaddApamuhAo devIo) ve subhadrApramusa deviyA~ bhI (samaNassa bhagavao mahAvIrassa) zramaNa bhagavAna mahAvIra ke (atie) samIpa (dhamma socA) parma zravaNa kara, eva (Nisamma) use hRdayagama kara, (hadva-tudva-jAva-hiyayAo) bahuta hI adhika suza eva matuSTa hotI huI jahA~ ve gaDA thAM vahA~ se (uDhAe utRRti) cala kara bhagavAna ke samIpa AyA, (udvittA) Aphara unhoMne (samaNa bhagavaM mahAvIra tikkhutto AyAhiNa-payAhiNa kareMti karittA vadati Namasati) zramaNa bhagavAn mahAvIra kI tIna "tae Na tAbho subhaddApamuhAo" tyAdi (tae Na) tyA2 pachI (tAo subhadApamuhAo devIo) te subhadrA-prabhuma hepImA 54 (samaNassa bhagarao mahAvIramsa) zrama lagavAna mahAvIranA (atie) sabhISa (dhamma soncA) dharma-apa 4zana, tabhanna (Nisamma) tanaya gama 4rIna (haThTha-tudva-jAva-hiyayAo) maI mukha tama sataSa pAmatI yA tamA Geii tI tyAthI ( uDhAe udruti ) yAsIna mAnanI pAse mApI, (udvittA) bhAvIna samAye ( samaNa bhagava mahAvIra tikkhutto AyAhiNapayAhiNa kareti, karittA vadati Namasati) zrama samapAna mahAvIrane mA2 sAikSiNa
Page #578
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikamare vadittA NamasittA eva vayAsI-suarakhAe te bhate / Niggathe pAvayaNe jAva kimaga! puNa etto uttaratara' evaM vadittA jAmeva disa pAunbhUe tAmeva disa paDigae // sU060 / / NamasittA eva vayAsI' yadi yA namasyi vA emAdIta-' muampAe te bhata ! NiggaMye pAvayaNe jAva phimaga! paNa etto uttaratara ' svApyAta tara bhadata ! nima ntha pravacanam yArat kimata / punaretasmAdattarataram / 'pA dittA jAmeva disa pAunbhUe tAmeva disa paDigae' evam TinA yasyA para Tiza prAdurbhUta , tAmeva diza pratigata // sU0 60 // vayAsI) vadanA epa namaskAra kara phira unhAna prabhu se isa prakAra kahA-(muakkhAe / bhate ! Niggathe pAvayaNe) he bhadata / Apana nirmaya pravacana kA upadeza duta hI mudara pUrvAparavirodharahita--sarvokRSTa kiyA hai / (jAva kimaga puNa etto uttaratara) isa / pravacana meM aisA koda sA bhA nipaya bAkA nahIM bacA jisa para Apana prakAza na DAlA acchI taraha se vivecana nahIM kiyA ho / Apana saba kucha eka hI sAtha vahuta hI acchAta zabdoM meM samajhA diyA hai, hamane to aisA upadeza Ajataka nahIM sunA, kalyANa evaM nake upayogA saba viSaya Apana kahe hai|-iyaadi / eka vadittA jAmeva disa pAu tAmeva disa paDigae) isa prakAra prabhu kA stuti rUpa meM kaha kara kUNika rAjA jita / se Aye the usA dizA kI ora vahA se vApisa cale gaye / / sU0 60 // grI paTa eva vayAsI) panI tamA nbh4||2 4zana pachI tasA prabhune mA prAra 4 -(suaksAe te bhate / Niggathe pAvayaNe) mahanta ! sApa mAna macanA upadeza bahuja su dara-pUvAparavirodharahita-sarvotkRSTa thayA che (jAva kimaga puNa etto uttaratara) mA ninya avayanamA mevA | rItathI viSaya bAkI rahyo nathI jenA upara Ape prakAza na nAkhe heya-sArI vivecana na karyuM hoya Ape tamAme-tamAma eka sAtheja baheja sA mIThA zabdomAM samajAvI dIdhuM che. ame te e upadeza Aja su sAbha nathI kalyANa temaja jIvanamAM upayogI badhA viSaya Apa Sule (ena vadittA jAmeva disa pAunbhae tAmeva disa paDiga prakAre prabhunI stutirUpamA kahIne kRNika rAjA je dizAethI AvyA ? te hi ta25 ch| yAdayA gayA ( 10) 1rI ? A
Page #579
--------------------------------------------------------------------------
________________ - goSayapiNI-TokA sU 61 subhadrAdInA myasthAne gamanama 191 mUlam-tae Na tAo subhadApamuhAo devIo samaNassa bhagavao mahAvIrassa atie dhamma soccA Nisamma ha-tu-jAva-hiyayAo uddeti, uhittA samaNa bhagava mahAvIra tikkhutto AyAhiNapayAhiNa kareti, karittA vadati Namasati, TIkA-'tae Na tAo' yAdi / 'tae Na tAo mubhApamuhAo devI o' tata gbala tA subhadrApramusA devya 'samaNamma bhagavao mahAvIrasma atie' zramaNasya bhagavato mahAparityA'ntike 'yamma socA Nisamma raha-tadva-jAva-hiyayAo' dharma dhruvA nigamya dRSTa-tuSTa yApaddhRtyA 'uThAe uTheti ' u thayottiSThati, 'uTThinA samaNasma bhagavo mahAvIramsa' uyAya zramaNasya bhagato mahApArasya 'tirakhutto AyADiNapayAhiNa phareMti' vikRta AdakSiNapradakSiNa kuti, 'karittA vadati Namasati' 'tae Na tAo subhadApamuhAbho' ityAdi / (tae Na) isa ke bAda (tAo mubhaddApamuhAo devIlo) ve subhadrApramukha deviyA~ bhA (samaNassa bhagavao mahAvIrassa) amaNa bhagavAna mahAvIra ke (atie) mamApa (dhamma socA) parma zravaNa kara, eva (Nisamma) use dRTyagama kara, (haTTha-tuTTha-jAva-hiyayAo) naTuta hI adhika khuza ya manuSTa hotA hu jahA~ ve gvaTA thIM vahA~ se (uThAe uDeti) cala kara bhagavAna ke samIpa AyA, (udvittA) Akara unhani (samaNa bhagava mahAvIra tikkhutto AyAhiNa-payAhiNa kareMti karittA vadati Namamati) zramaNa bhagavAn mahAvIra kI tIna "tae Na tAbho subhaddApamuhAo" tyAta (tae Na) tyA2 pachI (tAo subhaddApamuhAo devIo) te subhadrA-prabhuma havAmA 59 (samaNamsa bhagarao mahAgIramsa) zramaNu bhagavAna mahAvIranA (atie) sabhI (vamma moncA) dharma-zravaNa zana, tamA (Nisamma) tanaya gama 4rIne (hada-tudra-jAva-hiyayAo) para tamA matapa pAmatI jyA tamA seii tI tyAthI ( uTTAe uTheti ) yAsIna mApAnanI pAse yAvI, (udvittA) bhAvI mAnye ( samaNa bhagA mahAvIra timkhutto AyAhiNapayAhiNa pareMti, karittA vAti Namasati) zrama lagavAna mahAvIrane vA2 mAikSiNa
Page #580
--------------------------------------------------------------------------
________________ 490 overfisas vadittA NamasittA eva bayAsI - suakhAe te bhate / NiggaMdhe pAvayaNe jAva kimaga / puNa etto uttaratara 1 eva vadittA jAmeva disa pAuvabhUe tAmeva disa paDigae | sU060 // 1 1 NamasittA eva vayAsI' dinA namasyi yA evamavAdAn -' suaksAe te bhate ! Niggathe pAtrayaNe jAtra kimaga ! puNa etto uttaratara ' svAgyAta tara bhadata na ntha pravacanam yAvat kimaGga ! punastasmAduttarataram eva dattA jAmeva disa pAunbhUe tAmeva disa paDigae ' evam utiyA yasyA evaM diza prAdurbhUta tAmeva diga pratigata // sU0 60 // ' 1 nirmatha vayAsI) vadanA eva namaskAra kara phira unhAna prabhu se isa prakAra kahA- (muakkhAe te bhate ! Niggathe pAtrayaNe) he bharanta / Apana nirmatha pravacana kA upadeza bahuta hI sudara pUrvAparavirodharahita- sarvokRSTa kiyA hai / (jAra kimaga puNa etto uttaratara) isa pravacana meM aisA koi sA bhI niSaya bAkA nahIM bacA jisa para Apana prakAza na DAlA hoacchI taraha se nivecana nahIM kiyA ho| Apane saba kucha eka hI sAtha bahuta hai| acchI taraha mIThe zabdoM meM samajhA diyA hai, hamane to aisA upadeza Ajataka nahIM sunA, kalyANa eva jIva nake upayoga saba viSaya Apane kahe hai / - ityAdi / eva vadittA jAmeva disa pAunbhUe tAmeva disa paDigae) isa prakAra prabhu kA stuti rUpa meM kaha kara kUNika rAjA jisa dizA se Aye the usa dizA kI ora vahA se vApisa cale gaye // sU0 60 // eva vayAsI) vahanA tebhana namaskAra nepachI tethe prabhune khA 4hyu-(suaksAe te bhate / Niggaye pAvayaNe) he lahanta / saayo| sA nirthantha prakAre pravacananA upadeza bahuja sudara-pUrvAparadhirahita-sarvotkRSTa thayA che ( jAva kimaga / puNa etto uttaratara) mA nithantha avayanamA sevA ardha ya viSaya bAkI rahyo nathI jenA upara Ape prakAza na nAkhyA hAya-sArI rItathI vivecana na karyuM hAya Ape tamAme tamAma eka sAtheja bahuja sArI peThe mIThA zabdomA samajAvI dIdhu che ame te evA upadeza sAbhaLye nathI kalyANa temaja jIvanamA upayogI badhA viSaya Ape kahyA che ItyAdi ( eva vaditA jAmeva disa pAunbhUe tAmeva disa paDigae) mA prakAre prabhunI stutirUpamA kahIne kRNika rAjA je dizAethI AvyA hatA te dizA tarapha pAchA cAlyA gayA (s 60) Aja sudhI
Page #581
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNI-TIkA kha 61 subhadrAdInA svasthAne gamanam 493 vadittA jAmeva disa pAu bhUyAo tAmeva disa paDigayAo ' evam uditvA yasyA eva diza prAdurbhUtA, tAmeva diza pratigatA // sU0 61 // iti zrI - vizvavikhyAta - jagavallabha - prasiddhavAcaka - paJcadazabhASA kaThitalalitakalA pAlApakapranizuddhagadyapadyanaika nirmApaka - vAdimAnamardaka- zrI zAha utrapati - kolhApurarAja- pradatta - jainazAstrAcArya - padabhUpita - kolhApurarAjaguru - nAlanAcAri - jainAcArya - jaina dharma divAkara - pUjyazrI ghAsIlAltrativiracitAyAm aupapAtikasUtrasya pIyUSava piNyAkhyAyA vyAkhyAyA samavaraNanAmaka pUrvArddha sampUrNam / tAmeva disa paDigayAo) isa prakAra bhaktibhAva se prabhu kI stuti karake ve saba rAniyA~ jahA se AI thIM vahIM vApisa calI gayIM || sU0 61 // // iti aupapAtika sUtrakA samavasaraNanAmaka pUrvArddha sapUrNa // jAmeva disa pAu bhUyAo tAmeva disa parigayAo) mA aAre latilAvathI prabhunI stutirUpe nivedana karIne te badhI rANIo jyAthI AvI hatI tyA pAchI cAlI gaI (sa 61) Iti aupapAtika sUtranu samavasaraNu nAmaka pUrvAddha sa pU
Page #582
--------------------------------------------------------------------------
________________ 492 aupapAtikamare vaMdittA NamaMsittA eva vayAsI-suyakhAe te bhaMte / niggaye pAvayaNe jAva kimaMga | puNa etto uttarataraM ?, eva vadittA jAmeva disaM pAunbhUyAo tAmeva disa paDigayAo // sU061 // ||smosrnn nAma pujbaddha samatta // kRtvA vandate namarayati, 'badittA NamasittA eva payAsI' vanditvA namasthivaivamavAdiSu 'suyakkhAe te bhate ! niggaye pAvayaNe nAva kimaga ' puNa etto uttaratara ?' svA khyAta tava bhada ta ! nirmaya pravacanam yAvat kimA! punaretasmAduttarataram ' 'eka yAra AdakSiNapradakSiNapUrvaka vadanA eva namaskAra kiyA, (padittA NamasittA eva vayAsI) vadanA namaskAra karane ke anatara phira ve prabhu se isa prakAra bolI ki (suyakkhAe te bht| Niggathe pAvayaNe) Apane he bhadata ! isa nirmatha pravacana kA upadeza bahuta hI sundara pUrvAparavirodharahita-sarvotkRSTarUpa se kiyA hai / (jAva kimaga ! puNa eto uttaratara) hai prabho ! Apane isa nirmatha pravacana meM saba hI viSayoM ko acchI taraha samajhAyA hai| koI bhI viSaya aisA nahIM rahA ki jisa para ApakI vANI kA avirala pravAha na nahA ho / saba kucha Apane bahuta sarala bhASA meM samajhA diyA hai| hamana to Ajataka itanA mArmika upadeza nahIM sunA, isase uttama upadeza kI bAta hI kahA~ / (eva vadittA jAmeva disa pAubbhUyAoM prakSipUrva vahana tebhara nbh24||2 4aa, (vadittA NamasittA eva vayAsI) 1nAma2412 42 sIdhA pachI tayArI prabhune mA 42 4yu (suyaksAe te bhate / Nimgaye pAvayaNe) mA mahanta / sA nirdhanya pravacananA 948 ma4 sAzata, pUrvApa2vidhili tamA savATa yo cha (jAva kimaga / puNa etto uttaratara) pro / mAthemA niyanya avayanamA madhA viSane sArI rItathI samajAvyA che keI paNa viSaya e nathI rahyo ke jenA upara ApanI vANIne avirata pravAha vahyo na haya, badhuya Ape bahu sarala bhASAmAM samajAvI dIdhu che ane te Aja sudhImAM ATalo mAmika paheza sAlaNyA nathI mAthI uttama upahezanI to pAta 4 1 (eva vadittA
Page #583
--------------------------------------------------------------------------
________________ - pIyUSayaSiNI-TIkA sU 1 gautamasthAmivarNanam 495 sattussehe sama-caurasa-saThANa-saThie vaira-risaha-NArAyasaghayaNe kaNaga-pulaga-Nighasa-pamhagore uggatave dittatave samacaturasram-mAnonmAnapramANAnAma yUnAnadhika vAt aGgopAGgAnA cAvikala vAt Urva tiryaka ca tunyatvAt sama, caturana cAvikalAvayavavAt , sama ca tacaturana ceti samacaturasra-svAmulASTazatocchAyAGgopAGgayukta, yuktinirmitalepyakavadanA, sasthAnam AkAravizeSa , tena masthita =yukta , 'vara-risaha-NArAya-saghayaNe' vana-pama-nArAca-sahanana -vajrakIlikA, RSabha =pa , nArAca =markaTabadha -ubhayapArzvayorasthiva dhavizeSa , varSabhanArAcA mahanana-asmA bavizepe yasya sa varSabhanArAcamahanana , 'kaNaga-pulaga-Nighasa-pamhagore' kanaka-pulaka-nikaSa-pabhagaura -kanakasya suvarNasya pulako laya -praphullapartulakaNarUpa , tasya nirupa kapapaTTe kRSTo rekhArUpo lakSaNayA lakSyate, pulakasya sazuddhatayA nikape kRSTA resA'tIya cAkacikyayuktA bhavati,ataeva tenopamAnenopamita pAgaura -pabhagarbha =kinnalka , tadvadgaura =kamanIyakAti , 'uggatave' upratapA , 'dittatave' dIptatapA -dIpta pradIpto ssehe) sAtahAtha kA anagAhanAyukta (vaira-risaha-NArAya-saghayaNe) 'vajra-RSabhanArAcamahananadhArI (phaNaga-pulaga-Nighasa-pamhagore) vizuddha suvarNa ke khaNDa kI zANa para ghasI hui regvA ke samAna camakIlA kAti vAle tathA kamala ke kesara ke samAna gauravarNa (idabhUrda NAma aNagAre) aime gautama nAma se prasiddha idbhUti nAma ke anagAra gaNadhara the| (uggatave dittatave tattatave ghoratave urAle ghore ghoraguNe ghoratapassI ghoravama ceravAsI ucchUDhasarIre sakhittaviulateyalesse) inakI tapasyA baDI ugra thii| (1) isa sahanana meM vana kI sI kIle, vajra ke se hADa eva vajra kA sA paTTabandha hotA hai| sasthAna-panna (sattussehe) sAta DAyanI bhagAunAyuta (vaira-risahaNArAya-saghayaNe) 40-'5 nArAya-sahanana dhArI (kaNaga-pulaga-Nighasapamhagore) vizuddha supanA ma unI zaY 52 ghaselI re repI yamIkSA ti tathA bhajana sanA kA gaurava (idabhUI NAma aNagAre) evA gautamanAmathI prasiddha IdrabhUti nAmanA anagAra gaNadhara hatA (uggatave dittatave tattatave ghoratave ugale ghore ghoraguNe ghoratavassI ghorabamaceravAsI ucchRDhasarIre sakhitta-viula-teyalesse) bhanI tapasyA maI 6 hatI karmarUpI vanane bALavAvALA hovAthI temanuM tapa agninA jevu bara: (1) A sahananamAM vajanA jevA khIlA, vajI jevA hADa temaja va dan ... DAya cha
Page #584
--------------------------------------------------------------------------
________________ 494 atha uttarArddham - mUlam teNa kAlena teNa samarpaNaM samaNassa bhagavao mahAvIrassa jeTTe atevAsI idabhUI NAma aNagAre goyamagotte Na Here, that state, andy, con courtes TIkA' teNa kAle' ityAdi / ( teNa kALeNa teNa samarpaNa samaNassa bhagAo mahAvIrassa ) tariman kAla tasmin samaye zramaNasya bhagavato mahAnAgsya (jeDe avAsI udabhUI NAma aNagAre ) jyeSTho'tenAsInbhUtinAmA anagAra, jyezvamasya mayamaparyAyeNa sarvazreSThatvAt, antevAsI - ziSya, indrabhUtitanAmaka, anagAra=sAdhu, sakAdRza ityAha- ' goyamagotte Na ' gautamagona gautama gotamAraya gona yasya sa tathA 'Na' iti vAsyAkAre, 'sattussehe ' saptosegha - samahasta utsa= uSTryo yasya sa tathA, 'sama- caurasa-saThANa-saThie ' sama-caturasra - masthAna - sasthita - sama ca taccaturasra ceti uttarArdha kA anuvAda mArabha- 2 " 'teNa kAlena ' ityAdi / ( teNa kAlena teNa samaraNa) usa kAla eva usa samaya meM (samaNassa bhaga o mahAvIrassa) zramaNa bhagavAn ke mahAvIra ka (jeTTe aterAsI) 'naDe ziSya (goyamagote Na) gautamagotrI ( sama- caurasa - saThANa saThie) samacaturasramasthAnamapanna (satta (1) jisameM aga eva upAga kI racanA sama pramANopeta (jisakA jitanA pramANa honA cAhiye usa mAphika) hotA hai, kamatI bar3hatA nahIM hotI, usakA nAma 'samacaturastra saMsthAna' hai| isameM eka sau ATha aMgula ke ucchrAya vAle aMga aura upAga hote hai| AkAra baDA hI saumya hotA hai / uttarAdhanA anuvAdanA pAra bha , ' teNa kAleNa ' dhatyAhi ( teNa kAlena teNa samagNa ) te asa tebhana te sabhayabhA ( samaNassa bhaga vao mahAvIrassa) zramaNa lagavAna mahAvIranA ( jeTTe atevAsI ) bhoTA ziSya ( goyamagotte Na ) gautama gotrI ( samacarasa - saThANa - saThie ) 'abhyturs(1) jemA Aga temaja upAganI racanA samapramANeApeta (jevu jeTalu pramANa hovu joIe te pramANe) hAya, vadhu ghaTu na hoya tenu nAma 'samanyaturasa-5 sthAna' he AbhA semso bhAI sAgaja (tasu ) nA ucchvAyavALA aMga tathA upAga heAya che. AkAra ahaja saumya hoya che
Page #585
--------------------------------------------------------------------------
________________ 495 pIyapapiNI-TIkA sa 1 gautamasthAmiyarNanam sattussehe sama-caurasa-saThANa-saThie baDara-risaha-NArAyasaghayaNe kaNaga-pulaga-Nighasa-pamhagore uggatave dittatave samacaturasram--mAno mAnapramANAnAma yUnAnadhika vAt aGgopAGgAnA cApikala vAt Urca tiryak ca tunya cAt sama, caturasra cApikAvayavatvAta , sama ca tacaturana ceti samacaturala-svAhulASTagatocchAyAnopAnayukta, yuktinirmitalepyaphavadanA, masthAnam AkAravizepa , tena masthita =yukta , 'vaira-risaha-NArAya-saghayaNe' vana-pama-nArAca-mahanana -varja kAlimA, Rpabha =pa' , nAgaca =markaTavadha -ubhayapArdhayorasthinandhavizepa , varSabhanArAcA mahanana arabhA bavizepe yasya sa varSabhanAgacamahanana , 'kaNaga-pulaga-Nighasa-pamhagore' kanaka-puraka-nirapa-papagaura -kanakasya suvarNasya pulako laya -praphullavartula kaNarUpa , tasya nirupa =kapapaTTe kaSTo rekhArUpo lakSaNayA lakSyate, pulakasya mazuddhatayA nirUpe kRSTAregA'tIva cAphacikyayuktA bhavati,ataeva tenopamAnanopamita padmagaura pabhagarbha =phinalka, tadgaura =kamanIyakAti , 'uggatave' upratapA , 'dittatave' dIptatapA -dIpta pradIpto ssehe) mAtahAtha kA avagAhanAyukta (paira-risaha-NArAya-saghayaNe) 'vana-RpabhanArAcamahananadhArI (phaNaga-pulaga-Niyasa-pamhagore) vizuddha suvarNa ke svaNDa kI zANa para ghasA hui rekhA ke samAna camakIlA kAti vAle tathA kamala ke kesara ke samAna gauravarNa (idabhUI NAma aNagAre) aise gautama nAma se prasid idrabhUti nAma ke anagAra gaNadhara the / (uggatave dittatave tattatave ghoratave urAle ghore ghoraguNe ghoratapassI ghorasabhaceravAsI unhasarIre sakhittaviulateyalesse) inakI tapasyA baDI ugra thii| (1) isa mahanana meM vana kI sI kIle, vajra ke se hATa eva vajra kA sA paTTabandha hotA hai| sasthAna--sapanna (sattussehe) mAta hAthI sagAsanAyuta (vaira-risahaNArAya-saghayaNe) 10- nArAya-sahanana dhArI (kaNaga-pulaga-Nighasapamhagore) vizuddha supAyana unI 5 52 ghaselI 2mA 2vI samIkSA ati tathA bhaganA saranA 21 // gIravANu (idabhUI NAma aNagAre) evA gautamanAmathI prasiddha idrabhUti nAmanA anagAra gaNadhara hatA (ugAtave dittatave tattatave ghoratave urAle ghore ghoraguNe ghoratavassI ghoravama ceravAsI ucchRDhasarIre sakhitta-viula-teyalerase) tamanI tapasyA 9 5 _hatI karmarUpI vanane bALavAvALA hovAthI temanuM tapa agninA jevuM bahuM_ (1) A sahananamA vajanA jevA khIlA, vaja jevA hADa temaja vaja jevA paTTaba dha hoya che
Page #586
--------------------------------------------------------------------------
________________ opapAtikasatra tattatave ghoratave urAle ghore ghoraguNe ghoratavassI ghoravabhaceravAsI hutAzana iva karmavanadAhakatvena jAgvalyamAna tapo yasya sa tathA, 'tattatave' tasatapA -- tapta savidhi senita tapo yena sa taptatapA , ' mahAtave ' mahAtapA -bRhattapoyukta , 'ghoratave' ghoratapA =atikaThinatapoyukta , 'urAle' udAra , 'ghore' ghora =bhIma , atra kazci chapate ya udAra ma bhIma katham / asyottaramAha-atikaSTa tapa kurvan anpazaktimatA bhayAnako bhavatIti nisarga / kazcid vakti-udAra pradhAna , ghorastu parIpahendriyakapAyA''lyAnA ripUNA vinAze kaThora / kecidAtmanirapekSatayA taparasu pravartamAna vAd dhora ityAhu / 'ghoraguNe' karmarUpI vana ko jalAne vAlA hone se inakA tapa agni kI taraha adhika jAvanyamAna thaa| tapasyA kI ArAdhanA ye vidhipUrvaka bar3I sAvadhAnI se karate the| ye mahAtapasvI the) dUsare munijana jina tapoM ko karanA ati kaThina mAnate the, una tapoM ko ye tapate the| ye udAra evaM ghora arthAt bhayAnaka the / prazna-udAratA aura bhayAnakatA ye donoM dharma parasparavirodhA haiM, kyoM ki jo udAra hotA hai vaha bhayAnaka nahIM hotA aura jo bhayAnaka hotA hai vaha udAra nahIM hotA, ata ina donoM bAtoM kA yahA nirvAha kaise ho sakatA hai ? uttara--ye ati kaThina tapasyAoM ko karate the, ata alpazakti vAloM ko ye dekhane meM baDe bhayAnaka-jaise mAlama dete the, arthAt alpazakti vAloM ko inase Dara lagatA thA, isa apekSA inhe bhayAnaka kahA gayA hai| koI 2 aisA bhI kahate hai ki 'udAra' zabda kA artha 'madhAna' hai, evaM 'pora' zabda kA artha 'kaThora' hai| ye kaThora isaliye the ki parIpaha indriya eva kaSAya ina jAjavalyamAna hatu tapasyAnI ArAdhanA teo vidhipUrvaka bahu sAvadhAnIthI karatA hatA teo mahAtapasvI hatA bIjA munijane je tapane karavAnuM bahu kaThaNu mAnatA hatA tevA tapane A karatA hatA teo udAra temaja ghara arthAta bhayAnaka hatA praza~-GlRTI mana mayAnatA se manne dharma 52252 virodhI cha, kemake je udAra hoya che te bhayAnaka hotA nathI ane je bhayAnaka hoya che te udAra hetA nathI, te pachI A banne vAtane ahIM meLa kevI rIte 24 1 uttaraA ati kaThaNa tapasyA karatA hatA tethI alpazaktivA chAone te jovAmAM bhayAnaka jevA dekhAtA hatA, arthAt alpazaktivALAone temane Dara lAgatuM hatuM A apekSAthI temane bhayAnaka kahelA che kaI kaI ema paNa kahe che ke "udAra" zabdano artha "pradhAna che, temaja ghara zabdano artha kahe che teo kaThora e mATe hatA ke parivaha,
Page #587
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpapiNI TIkA s 1 gautamasyAmi varNanam ucchaDhasarIre sakhitta-viula-teyalesse samaNassa bhagavao ghAraguNa -ghorA=ayeIsvahA guNA =mUlaguNAnyo yasya sa tthaa| 'ghoratavassI' ghoratapasvI duSkaratapazcaraNagAra ,pAgNATI nAnAvidhAbhigrahadhAramatvAt , 'ghora-camacera-vAsI' ghora-brahmacarya-yAsI-ghora gAraNamanpamahatvAd yad brahmacarya tara vasati tacchAla / 'unchuDasarIre' chUDhagarIra -ucchUDham ujhitamiva saMskAraparityAgAt garAra yena sa ucUDhArIra -dAgaramaskAra prati nispRhatvAt tyaktagarArasarakAra / 'sakhittaviula-teyalesse' samima-vipula-tejole ya-sakSimA-nijagarIrA'ntarnihitA, vipulAripuoM ke vinAza karane meM nirata the / kaThora vana vinA ganuoM kA nivAraNa karanA baDA hI musli hotA hai / koi 2 aisA bhI kahate hai ki tapasyAoM ke tapane ma ye apanI nija AmA kA paravAha hA nahA karate the, ata ghora the| 'ghoraguNavAle' ye isaliye ye ki inake dvArA dhRta mUlguNa Adi ayajanoM ke liye durdhAraNAya the, 'ghoratapasvI' ye isaliye __ the ki jisa dina pAraNA kA asara hotA yA usa dina ye aneka prakAra ke abhigrahoM ko dhAraNa karate the / 'ghora-brahmacarya-pAsI' ye isaliye ye ki ye alpazakti vAle prANiyoM dvArA duvaha hone se kaThinatara aise brahmacarya kA ArAdhanA me pUrNaniSTha ho cuke the| 'ucchUDhazarIra' dahe isaliye kahA hai ki inhoM ne apane zarIra kA saMskAra karanA hI choDa diyA yaa| ata unakA garIra aisA jAta hotA thA ki mAno inhoMne isakA parityAga jaisA kara rasA hai / 'sakSipta-cipala-tejolezya ye isaliye ye ki yadyapi viziSTa tapasyA kI Idriya temaja kaSAya e ripuone vinAza karavAmAM nirata hatA kaThora banyA vinA zatruonuM nivAraNa karavu bahuja mukela thAya che keI koI ema paNa kahe che ke tapasyA tapavAmAM teo khuda pitAnA AtmAnI paravAha paNa karatA nahotA AvI rIte ghora hatA "gharaguNavALA" teo e kAra thI hatA ke temanA dvArA grahaNa karAyelA mUlaguNa Adi guNo bIjAne mATe durdhAraNIya (grahaNa na karI zakAya evA) hatA "gheratapasvI' teo e mATe hatA ke je divase pAraNAne avasara Avate te divase teo aneka pravAranA abhigrahane dhAraNa karatA hatA ghara-brahmacarya--vAmI teo e mATe hatA ke teo apazaktivALA prANio dvArA durvaha (sahana na thAya evA) hovAthI bahu kaNa evI brahmacaryanI ArAdhanAmAM pUrNaniSTa thaI cukyA hatA "uchuDhazarIra emane e mATe kahetA ke temaNe pitAnA zarI2nA samAre ja cheDI dIdhA hatA AthI temanuM zarIra evuM jaNAtu hatuM ke jANe teoe tene parityAga ja karI nAkhyuM hoya "sa kSisa
Page #588
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikasatre mahAvIrassa adUrasAmaMte uDDhajANU ahosire jhANakoTTovagae saMjameNa tavasA appANa bhAvemANe viharaDa // sU 1 // 498 anekayojanapramANakSetrA'ntarvartivastudahanasamarthatvAd vizAlA tejolezyA = niziSTatapa sambhUtaladhivizeSodbhavA tejojvAlA yasya sa tathAbhUta san 'samaNassa bhagavao mahAvIrassa adUrasAmate ' zramaNasya bhagavato mahAvIrasyAddUrasamIpe - adUrasamIpe = nAtidUre nAtisamIpe - ucitadeze, 'uDDhajANU ' urvajAnu Urne jAnunI yasya sa UrdhvajAnu - utkuTukAsssanavAn, 'ahosire' adha zirA = adhomuso, nocaM na tiryag vA kSiptadRSTi, 'jhANa- koTTho - cagae' dhyAna - koSTho-pagata - dhyAna koSTha ina dhyAnakoSThastamupagata, yathA koSThagata dhAnya vikIrNe na bhavati tathaina "yAnagatA indriyAta karaNattayo bahirna yAntIti 4 " ArAdhanA se inhe tejolezyA prApta ho cukI thI, jisakI itanI sAmarthya hotA hai ki anekayojanapramANa kSetra ke bhItara rahI huIM vastuoM ko vaha kSaNamAtra meM dagdha kara DAlatI hai, parantu aisI vipula tejolezyA ko bhI inhoMne apane zarIra ke bhItara hI antarhita kara rakhI thI, usakA upayoga nahIM karate the, aura ye (samaNassa bhagavao mahAvIrassa adUrasAmate) zramaNa bhagavAn mahAvIra ke na atidUra aura na atinikaTa, kintu pAsa hI kucha dUrI para (uDDANU) ghuTanoM ko U~cAkara ( ahosire) zira ko nIce kara ke ( jhANa-koTThovagae) dhyAnarUpI koThe meM virAjamAna the, arthAt dhyAna me baiThe the / dhyAna ko jo koSTha kI upamA dI hai usakA hetu yaha hai ki jisa prakAra koThe me rahA huA dhAnyAdika itastata (idhara-udhara ) nahIM bikharatA hai usI prakAra dhyAnagata indriya eva anta karaNa kI vRttiyA vipulatejolezya e AthI hatA ke temane je ke viziSTa tapasyAnI ArAdhanAthI tenDrelezyA prApta thaI cUkI hatI, jenu eTalu sAmarthya hoya che ke aneka ceAjananA pramANu kSetranI adara rahelI vastuone te kSaNa mAtramA khALIne bhasma karI nAkhe che, paraMtu evI vipula teolezyAne paNa teoe peAtAnA zarIranI aMdara ja antahita karI rAkhI hatI, tenA upayoga karatA nahotA (samaNassa bhagavao mahAvIrassa adUrasAmate) tethe zrabhazu lagavAna bhaDA vIranI bahu dUra nahi tema bahu pAse nahi paNa temanI pAse ja thADe ja dUra 52 (uDDhajANU) dhuro uthA urIne (ahosire) zirane nabhAvIne (jhaoNNa - koTTo bagae) dhyAnayI jehAmA virAbhAna tA--arthAt dhyAnamA meThA hutA dhyA nane je keAThAnI upamA ApI che tenA hetu e che ke jema kADhAmA bharelA dhAnya Adika Amatema vikharAI jatA nathI tema dhyAnamA ceTelI indrio
Page #589
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyapaSaSiNo-TokA s 2 gautamasthAmino bhagavarasamIpe gamanam 499 mUlam-tae Na se bhagava goyame jAyasaDDhe jAyasaMsae bhAra, niyantritacittavRttimAniyartha , 'sajameNa tavasA appANa bhAvamANe viharai' myamena tapasA''mAna bhAvayan vAsayan viharati / / sU0 1 // TIkA-'tae Na se' yAni / 'tae Na se bhagava goyame' tata khala sa bhagavAn gautama 'jAyasaDDhe' jAtazraddha -jAtA prAgbhRtA naprati sAmA yena pravRnA zraddhA-tatvanirNayavipayikA vAyA yasya sa jAtazraddha , vakSyamANatatvapagniAnecchAvAniyartha, 'jAyasasae' jAtamyaya -jAta =pravRtta mAyo yasya sa tathokta , sazayotpattiprakArasviyam-aupapAtispUna hi-acAgagasyopAgam, tenAcAgaGgaprathamazrutaskaghasya prathamA___dhyayana prathamodezake ya Amana upapAta ukta , tasmin viSaye vakSyamANamazayopatyA jAta vAhara idhara-udhara nahIM ho sakatA hai / mAnasika pratyeka vRttiyA isa avasthA me niyanita ho jAtI hai| aise ye gautama nAmase prasiddha indrabhUti gaNadhara (sajameNa tavasA appANa mAvemANe viharaDa) mayama eva tapa se sadA apanI AmA ko bhAnita karate hue vicarate the||suu 1 // 'tae Na se' iyaadi| (tae Na) paripat cale jAne ke bAda (se bhagava goyame) ve bhagavAn gautama (jAyasaDDhe) ki jinake cittameM tatva ko nirNaya karane ke liye vAncA huI, kAraNa ki iheM (jAyasasae) isa prakAra kA mazaya udbhUta huA thA ki yaha aupapAtika sUtra, AcArAga sUtra kA upAga hai, AcAgaga sUtra ke prathama adhyayana ke prathama udezaka meM jo AtmA kA upapAta kahA hai so kisa prakAra se kahA hai ? (jAyakoUhalle) ata bhagavAn mere sazayita temaja ata karaNanI vRttio bahAra Amatema jaI zakatI nathI mAnasika pratyeka vRttio A avasthAmAM niyatrita thaI jAya che evA A gotama nAbha prasiddha damRti madha2 (sajameNa tavasA appANa bhAvemANe viharai) sayama tema ja tapathI sadA pitAnI AtmAne bhAvita karatA karatA vicaglA DatA (sU 1) 'tae Na se' tyahi (tae Na) pariSada yAnI gayA pachI (se bhagava goyame) sagavAna gautama (jAyasaDDhe) nAyittamA tapana nighuya pAnI pachI 4, 2Y tamana (jAyasasae) mA aDAnI sazaya satpanna thayo ta sA miissaatika sUtra, AcArAga sUtranuM upAga che AcArAga sUtranA prathama adhyayananA prathama udezamAM je AtmAne upapAta varNavyuM che te kevA prakArathI kahyo cha 1 (jAyakoUhalle) umagavAna bhAsa mA sazayanA prazna uttara na to
Page #590
--------------------------------------------------------------------------
________________ __ 500 - - auSapAtikamare jAyakoUhalle, uppaNNasaDDhe uppaNNasasae upaNNakoUhale, saMjAyasaDDhe sajAyasasae sajAyakoUhahe, samuppaNNasaDDhe samu. mAya iti bhAva / 'jAyakoUhalle' jAtakutUhala -jAta utRlama au sumyaM yasya sa jAtakutuhala , matyatapraznasya kIdRzagutta bhagA vayati ta tumau sukyamAni yathe , 'uppaNNasaDDhe' utpanazraddha -upanA=vigepeNa jAtA zraddhA yasya sa tathA, yadvAzraddhAyA svarUpasya tirohitatve jAtabaddha , tasyA svarUpasya prAdubhAre tu upanazraddha -iti bhAva / 'uppaNNasasae ''upanasaMzaya , 'uppaNNakohalle' upanakutUhala , ' sajA yasaDDhe gajAtanada , prativAcaka razanda , tatazca sajAtA=vizeSatareNa upannA zraddhA yasya sa majAtazraddha , 'sajAyasasae' sAtasazaya, 'sajAyaphohalle' sajAtakutUhala , ' samuppaNNasaDDhe' samutpannazraddha -samutpanA sarvathA sajAtA zraddhA yasya sa tathA, prazna kA uttara na mAlUma kisa taraha kA dege? isa bAta ko jAnane ko utkaNThA unake citta meM bar3hI, kyoM ki (uppaNNasar3aDhe) bhagavAna ke Upara hI unake citta me atizaya zraddhA thI, ata unase hA nirNaya karane ke liye zraddhA utpanna huii| (uppaNNasasae uppaNNako Uhalle sajAyasaDDhe sajAyasasae sajAyakoUhalle samuppaNNasaDDhe samuppaNNasasae samu ppaNNakoUhalle) utpannAsaya, utpanna kautuhala'-ityAdi padoM dvArA vAcyArya me, apagraha, ihA, avAya, aura dhAraNA jJAna kI taraha uttarottararUpa se vizeSatA dyotana karane ke lie sUtrakAra ne 'jAta, utpanna, sajAta, samutpanna' ina padoM kA prayoga kiyA hai| bhagavAn gautama ko jo citta me tatva ke nirNaya karane kI icchA jAgRta huI vaha pahile sAmAnyarUpa meM hI hui, kAraNa ki uhe zaya jo upanna huA thA vaha bhI sAmAnyarUpa se hI huA thA, isI kevI rIte Apaze ? e vAtane jANavAnI utkaMThA temanA cittamAM vadhI, kemake (uppaNNasaDaDhe) bhagavAnanA 75204 tamanA vittamA atizaya zraddhA tI, ve tamanI 4 pAsethA nie ya 421! bhATe zraddhA 64rn 25 (utpaNNasasae uppa NNakohalle sajAyasaDDhe sajAyasasae sajAyakoUhalle samuppaNNasaDhe samuppaNa sasae samuppaNNakoUhalle) 'Grunnasa zaya utpanIDara' tyA yaha dAsa vAsvArthamA, avagraha, IhA, avAya ane dhAraNA jJAnanI peThe uttarottararUpathI vizeSatAnAzAvAbhATe sUtradhAre 'jAta utpanna sajAta samutpanna' se pahAnA prayoga karyo che bhagavAna gautamane je cittamAM tattvane nirNaya karavAnI IcchA jAgrata thaI te pahelA sAmAnyarUpamAM ja thaI hatI kAraNa temane je sa zaya
Page #591
--------------------------------------------------------------------------
________________ - poyUpayapiNI-TIkA sU * gotamasvAminI bhagayatmIpe gamanama ppaNNasaMsae samuppaNNakoUhalle uThAe uDa uhittA jeNeva samaNe bhagava mahAvIre teNeva uvAgacchaDa uvAgacchinA samaNaM bhagava mahAvIraM niskhutto AyAhiNapayAhiNa kareDa karitA 'samuppAgasamae ' sampanna-71, 'samuppaNNakoulTe' sanupa nakutUhala , adrAtya gallA nyAyAtA / ava zraddhATI kAryakAraNabhAva / prabhavAnchApA adA nAtA, tamyA kAraNa-samaya uttRhala ceni / 'uThAe uTeDa' yayA uthAnAvatyA myAmanAt uttiSThati, cAya, 'jeNeca samaNe magara mahAvIre' yauna zramaNo bhagavAna mahAvAge pirAjata iti zapa , 'teNeva uvAgancha' tatrayopAga chani, 'uvAganchittA' yAgaya, 'samaNa bhagara mahAgIra' zramaNamya bhagavato mahAgAramya, 'tispatto jAyAhiNapayAghiNa rei ' vizva AdakSiNapradakSiNa kageni, 'saritA' kRpA 'paMDhara Namasara' taraha apane prazna ke uttara ko sunane ke giye jo unaka citta ma ukaNThA nAgRta hui vaha mA sAmAnyarUpa se hii| phira bAda ma 'utpannamaDaDhe' Adi paDhoM dvAga jo mUtramAra na zradvA ko upanna AnirUpa ma prakaTa kiyA he umame zraddhA Adi ma uttarottara vizeSatA jAnanI cAhiye / dama prakAra ke va gautamaprabhu (udvArA uTheda) cyAnagakti dvArA apana sthAna se uTha aura (dvittA jeNeva mamaNe bhagava mahAvIre teNera uvAganchaDa) uTha jahA prabhu zramaNa bhagAn mahAgAra gijamAna ye vahA~ paDheMce, (upAganchittA mamaNa bhagava mahAvIra vikkhutto AyAhiNapayAdiNa reDa) pacane hA unhoMne amaNa bhagavAn mahAnAra prabhu ko tAna nAra AdakSiNa-pradaviNa kiyA, (karittA para Namamada) phira cATa ma pannA eva utpanna thayo te paNa sAmAnyarUpathI ja thaye hate AvIja rIte pitAnA praznane uttara bhAbhaLavAne mATe temanA cittamA je jAgrata thaI te paS sAmAnya35nIunI 55 tyAra 50ii (u paNNamaTe) mAhiya and sUtrakAre zraddhAne utpanna Adi rUpathI prakaTa karI che tevI zraddhA AdimAM uttarottara vizeSatA tI ye 21 te gautama prabhu (TTA uDe) 'tyAnati dvArA potAnA nyAnayI .yA, mane (udvittA jeNena samaNe bhagara mahAvIre teNeva jAgAchaI) DAne jyA prabhu zrabhara bhagavAna mahApI gi bhAna tyA pahAcyA (umAgacchittA samaNa bhagana mahAvIra timutto AyA hiNapayAhiNa rei) pahAyatA tabhI zramaNa lagavAna mahAvIra prabhune nadhu
Page #592
--------------------------------------------------------------------------
________________ 500 aupapAtikasane jAyakoUhalle, uppaNNasaDDhe uppaNNasasae upaNNakoUhalle, saMjAyasaDDhe sajAyasasae sajAyakoUhahe, samuppaNNasaDDhe samumAya iti bhAra 1 'jAyakoUhalle' jAtakutUhala -jAta utUhalama=au mukya yasya sa jAtakutUhala , matkRtapraznasya kIdRzamuttaraM bhaganAu vakSyani ta otumau mukyamAni yathe, 'uppaNNasaDDhe' utpanazraddha -upanA-vizeSaga jAtA zraddhA yasya sa tathA, yadvAzraddhAyA svarUpasya tirohitatve jAtabaddha , tasyA svarUpasya prAdurbhAva tu upanazraddha -iti bhAva / 'uppaNNasasae' upanasaMgaya , 'uppaNNaphoUlle' upanatRhala , ' sajAyasaDDhe gajAtazraddha , prarpArivAcaka zinda , tatazca sajAtA-vizeSatareNa upanA zraddhA yasya sa majAtazraddha , 'sajAyasasae' sajAtasamaya , 'sajAyaphoUhalle' sajAtakutUhala , 'samuppaNNasaDDhe' samutpannazraddha -samutpanA sarvathA sajAtA zraddhA yasya sa tathA, prazna kA uttara na mAlUma kisa taraha kA dege ? isa bAta ko jAnane ko utkaNThA unake citta me baDhI, kyoM ki (uppaNNasaDaDhe) bhagavAna ke Upara hI unake citta me atizaya zraddhA thI, ata unase hI nirNaya karane ke liye zradvA utpanna hui| (uppaNNasasae uppaNNako Uhalle sajAyasaDDhe sajAyasasae sajAyakoUhalle samuppaNNasaDDhe samuppaNNasasae samu ppaNNakoUhalle) utpanna saya, utpanna kautuhala'-ityAdi padAM dvArA vAcyArya me, avagraha, ihA, apAya, aura dhAraNA jJAna kI taraha uttarottararUpa se vizeSatA dyotana karane ke lie sUtrakAra ne 'jAta, utpanna, sajAta, samutpanna' ina padoM kA prayoga kiyA hai| bhagavAn gautama __ ko jo citta me tattva ke nirNaya karane kI icchA jAgRta huI vaha pahile sAmA yarUpa me hI hui, kAraNa ki uhe gaya jo upanna huA thA vaha bhI sAmAyarUpa se hI huA thA, isI kevI rIte Apaze ? e vAtane jANavAnI utka che. temanA cittamAM vadhI, kemake (uppaNNasaDDhe) bhagavAnanA 75204 temanA thittamA atizaya zraddhA tI, huve tamanI 4 pAsathA nirNaya 421! mATe zraddhA tpanna 25 (uppaNNasasae uppa paNakohalle sajAyasaDDhe sajAyasasae sajAyakouhalle samuppaNNasaDhe samupNNa sasae samuppaNNakohalle) Gepannasa zaya utpanautuData' VtyAdi yaha dvArA vAcyArthamA, avagraha, IhA, avAya ane dhAraNu jJAnanI peThe uttarottararUpathI vizeSatAnAza sApavAbhATe sUtradhAre 'jAta utpanna sajAta samutpanna' se pahAnA eza karyo che bhagavAna gautamane je cittamA tatvane nirNaya karavAnI IcchA gata thaI te pahelA sAmAnyarUpamAM ja thaI hatI kAraNa temane je sa zaya
Page #593
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpapiNI TIkA ra 3 pApakarmayam gautamaprazna 503 haya-paJcaskhAya-pAvakamme sakirie asaMvuDe egaMtadaDe egaMtavAle egatasutte pAvakamma aNhAi 1, hatA / aNhAi |suu03|| nirahita , tathA-'a-ppaDihaya-paJcaravAya-pAvasamme' a pratihata-pratyAra yAta-pApakarmA prati hatAni atItakAla kRtAni nindAdvAre ga, pratyArayAtAni bhaviSyakAlabhAvI ni nivRttidvAreNa, pApakamAgi AgAtipAtAdirUpANi yena sa pratihata-prayArayAta pApakarmA, bhUtabhAvipApaniperAbhAvena yastathA na bhagati sa -a-pratihata prayAgvyAta pApakarmA, ataera 'sakirie' sakriya =kAyikyAnikriyAyukta , asabuDhe' asaMhata =aniruddhendriya , 'egaMtadaDe' ekAntaTaNDa -ekAntenaiva= sathara daNTa- yatyAtmAna para yA pApapravRttito ya sa ekAntaNDa , 'egaMtagAle' ekAntayAra-marvathA miyyAdRSTi , ataNva-'egaMtamutte' ekAntamupta -sarvathA mithyAtvanidrayA prasupta , 'pAvasamma' pApakarma-prANAtipAtAdikarma 'aNhAi ' Asravati nannAti kim ?, bhagavAnAha'hatA aNhAI' hantA''sravRti-hata iti svIkAre, Asravati nAti idamuttaravAkyam / / 103 // anuSThAna karana ma lagA huA hai, (avirae) prANAtipAtATika se jisane pirati dhAraNa nahA kI hai, tathA (a-ppaDihaya-pacarakhAya-pAvasamme) lage hue pApakarmoM kA niMdA dvArA tathA bhaviSyat kAla ma dhanevAle pApakarmoM kA prayAkhyAna-nivRtti-dvArA jisane parityAga nahIM kiyA hai, (saphirie) kAyikA Adi kriyAoM se jo yukta hai, isaliye (asavuDhe) asamRta-aniradendriya banA huA hai, (egatadaDhe ) apane ko athavA parako jo pApamaya pravRtti se daDita-du pita karatA rahatA hai, jo (egatavAle) ekA tamithyAdRSTi ha aura ( egatamutte) sarvathA mithyAya kI nidrA me gADha supta banA huA hai, vaha (pAvasamma) pApakarma-prANAtipAtAdika kamoM kA ( aNhAi) bandha karatA hai kyA ? tara bhagavAn ne kahA, (hatA) hA gautama ! (aghAi) bandha karatA hai| sava' sAvadha manuShAna 42pAmA tat52 29sI che, (avirae) prAtipAta mAhi. thAgaNe vi2ti dhA255 rI nathI, tathA (a-paDihaya-paccassAya-pAvakamme) lAgI rahelA pApakarmone nidA dvArA, tathA bhaviSya kALamAM badhAnArA pApa bhAnA pratyAdhyAna-nivRtti-dvArA, 2 parityAsa dhyo nathI, (sakirie) thilI mAhi miyAsAthI ra yuta, tethI (asavuDe) asata-maniruddha dhadriyAvANe! panyo cha, (egataDe) pAtAne athavA paranere pApamaya pravRttithI 6Dita-Nita yA 42 cha ava te (egatamAle) sAta mithyASTiko (egatasutte) sapathA mithyAtpanI ghora nidrAmA suta cha, te (pAvakamma) pA5. bha- AyAtipAta mAhiDa bhAna(aNhAi) 45 42 cha u zu? tyAre bhagavAne laghu-(hatA) / gautama ! (aNhAi) 15 32
Page #594
--------------------------------------------------------------------------
________________ auSapAtizso - - vadai NamaMsai, vadittA NamasittA naccAsapaNe nAidUre sussUsamANe NamasamANe abhimuhe viNaeNaM pajaliuDe pajuvAsamANe evaM vayAsI // suu02|| mUlam---jIve NaM bhate / asajae avirae a-ppaDivandate namasyati, vaMdittA NamasittA' vanditvA namasyitvA, 'nacAsaNNe nAdare' nA tyAsa ne nAtidRre 'musmusamANe NamasamANe' zuzrUpamANo namasyan 'abhimuhe viNaeNa pajaliuDe pajjuvAsamANe era vayAsI' abhimukhe vinayena prAJjalipuTa paryupAsAna evamavAdIt / prAg vyArayAtam // sU02 // TIkA-athAtmana upapAtasya karmavadhapUrvakatvAt karmanavipaye pRcchati-'jIve Na bhate !' ityAdi / 'jIve Na bhate!' jIva salla bhada ta ! bhagavan ! 'asajae' abhyata -asyamavAn-sarvasAvadyAnuSThAnayukta , 'avirae' avirata prANAtipAtAdiviranamaskAra kiyA, (vadittA NamasittA nacAsaNNe nAidre surasusamANeNamasamANe abhi muhe viNaeNa pajaliuDe pajjuvAsamANe eva kyAsI) vadanA namarakAra karane ke bAda phira ve prabhu ke nikaTa sAmane hI, na unase ati dUra na unake atinikaTa hI, kintu ucita sthAna para vinayAvanata hokara donoM hAthoM ko joDakara baiTha gaye, pazcAt isa prakAra bole ||suu 2 // 'jIve Na bhane ! " ityaadi| gautamane bhagavAn se kyA pUchA ' isa bAta ko isa sUna dvArA sUtrakAra pradarzita karate he-(bhate ) he bhadata / jo (jIve) jIva (asajae) asayamI he sarva sAvadha pAra sAkSidakSiya yu', (karittA cadai Namasai) pachI 16 namAra yA (vadittA NamasittA nancAsaNNe nAidUre sussusamANe NamasamANe abhimuhe viNaeNa pajaliuDe pajjuvAsamANe eva vayAsI) 4 nmH||2 yo pachI tamA prabhunI pAse sAme ja, na bahu dUra ke na bahu pAsa paNa-uti sthAne, vina yathI namra banIne banne hAtha joDIne besI gayA pachI A prakAre bolyA (sU 2) 'jIve Na bhate' tyA gautame bhagavAnane zu pUchayuM ? e vAtane A sUtra dvArA sUtrakAra pradanit 42 -(bhate) he sahanta ! 2 (jIve) 75 (asajae) masayabhI cha
Page #595
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpayapiNI-TIyA su 5 bhonIya dharmabandhaviSaye prazna mUlam-jIve Na bhaMte / mohaNija karama veDhemANe ki mohaNija kamma vadhaDa veyaNijja kamma vadhaDa ? goyamA! moha__Nija pi kamma vaghaDa, veyaNija pi kamma vadhaDa, NaNNattha carima TIkA-'jIve Na bhate " ityAdi / 'jIve NaM bhate !' jAya khalu bhaDhanta / 'mohaNijna samma vedemANe' mohanAya karma padayan anubhavana 'ki mohaNina samma baMghaTa' kiM mohanAya karma jamnAti ra, athavA-'yaNina kamma ghaDa" veDhanAya karma vanAni kim / iti prazna sa yuttaramAha-'goyamA ! mohaNijna pi samma badhai vayaNijna pi ramma ghaTa' gautama ! mohanIyamapi karma vapnAti vadanIyamapi karma panAti, 'NaNNattha carimamohaNijna kamma vedemANe kevala caramamohanAya karma vetyan , 'NaNNatya' iti navara-kevalamityarya, sakSmasamparAyatamaguNasthAnake lobhamohanIyamUkSmaki 'jIve Na bhase' ityaadi| (bhate) he bhadata / (mohaNijja kamma) mohanAya karma kA (veTemANe)anubhava karane vAlA (jIva Na) jIva (kiM) kyA (mohaNija kamma) mohanIya karma kA (vadhai) vA karatA hai ? (veyaNija kamma vadhai) athavA vedanIya karma kA vadha karatA hai ? ina do praznoM kA uttara prabhu isa prakAra dete hai-(goyamA) he gautama / (mohaNijja pi kamma vapai veyaNijja pi kamma vadhai) mohanIya karma kA anubhava karanevAlA jIva mohanIya karma kA bhI badha karatA hai aura vedanAya karma kA bhA vadha karatA hai, (gaNNastha carimamohaNijja kamma vedemANe vaiyaNijja kamma ghaDa) kevala sUkSmasaparAya nAmake 10 ve guNasthAna ma carama-mohanIya-sUdamalobha-ko vedana karane vAlA jIva vedanIya karma kA vadha karatA hai, kyoM ki ayogI 'jIve Na bhate' tyAhi (bhate) mahata! (mohaNijja kamma) moDanIya bhne| (vedamANe) anubhava 72pApA (jIve) 4 (ki) zu (mohaNijja kamma) moDanIya ni| (badhai) 55 re ? (veyaNija kamma vavai) athavA vahanIya bhne| 15 42 ? sA meM praznonA uttara prabhu sA asAre mApe cha-(goyamA) gautama / (mohaNijja pi kamma vadhaDa veyaNijja pi kamma badhai) bhADanIya bhne| manumapa 42naa2| jIva mehanIya karmane paNa badha kare che ane vedanIya kamane paNa baMdha kare cha (NaNNava carimamohaNijja kmma cedemANe veyaNija kmma dhai) upadA sUkSma sa parAya nAmanA 10 dazamAM guNasthAnamA carama mehanIya-sUmalabha vedana
Page #596
--------------------------------------------------------------------------
________________ 504 bhopapAtika mUlam-jIve Na bhaMte / asajae jAva egaMtasute mohaNija pAvakamma aNhADa ' hatA! aNhAi // suu04|| _____TIkA-'jIve Na bhate !' ityAdi / 'jIreNa bhate !' jIva pala bhadata / 'asanae jApa egatamutte' amayato yAvadekA tamuma 'mohaNijja pAvakamma' mohanAya pApapharma 'aNhATa' Asravati namAti kima / iti pro, uttaramAha -'hatA ! aNhAI hata / Atrapati banAtA yartha / / sU0 4 // bhAvArtha-jo jAra amayamI hai, sAyadya anuSThAnA se nivRtta nahIM huA hai, pUrvakRta pApakamA kA jisA nidA nahIM kI, tathA bhavipyata-kAla me mai ese pApakarma nahIM karU~gA-Tasa prakAra akaraNabhAra se jisane unakA parityAga nahIM kiyA, kAyikI Adi kriyAA me jo magna hai, ravaya du sita hotA hai aura dUsaroM ko bhI apanA kusita pravRtti se du ripata karatA rahatA hai esA mithyAtva kA gADha averI ma rahA huA mithyAdRSTi jAva pApakarmA kA vadhaka hotA he yA nahIM ?--isa prakAra gautama ka prazna ko sunakara prabhu ne kahA-hA hotA hai| sU0 3 // 'jIve Na bhate ! ' ityaadi| (jIve Na bhate / asajae jAba egatamutte) he bhadata / yahI pUrvokta amayama Adi avasthA se lekara sarvathA mithyAtvarUpI gADhanidrA me pramupta amayamA mithyAdRSTi jIva (mohaNijja) mohanIya karma kA (aNhAi) vadha karatA hai kyA ? (hatA) hA gautama / (aNhAi) bandha karatA hai| sU 4 // bhAvArtha-je jIva asayamI che, sAvadya anuSThAnathI nivRtta thato nathI, pUrve karelA pApa mAnI jeNe nidA karI nathI, tathA bhaviSya kAlamA evA pApa karma huM nahi karU-e prakAranA akaraNabhAvathI jeNe tene parityAga karyo nathI, kAyikI Adi kriyAomAM je magna che, pote dakhita thAya che ane bIjAne paNa pitAnI kutsita pravRttithI dukhita kare che evA mithyAtvanA gADha A dhArAmAM rahele e mithyASTi jIva pApakarmone bAdhaka thAya che yA nahi ? A prakAranA gautamane praznane sAMbhaLIne prabhue kahyunDA ' thAya che ( 3) 'jIve Na bhata' tyAdi (jIve Na bhate / asajae jAva egatasutte) he mahanta' 52 4sa asayama Adi avasthAthI laIne savathA mithyAtvarUpI gADha nidrAmA sutelA masayabhI-mithyATi 01 (mohaNijna) bhAnIya bhanA (aNhAi) 55 1 (hatA) bhAtama (aNhAi) 15 42 (sU 4)
Page #597
--------------------------------------------------------------------------
________________ 40 pIyapaSiNo-TIyA sU 6 saghAtimA narayopapAtayipaye prazna mUlam--jIve NaM bhate / asaMjae jAva egatasutte ussaNNa-tasa-pANa-ghAI kAla kiccA NeraDaesu uvavajaDa ?, hatA / uvavajaDa // suu06|| mUlam-jIve NabhaMte / asaMjae avirae a-ppaDihaya-pa TIkA-athopapAta pRcchati-'jIve Na bhate / ' tyAdi / 'jIve Na bhate" jIva khalu he bhadata / 'asajae jAba egatamune' asayato yAvadekAntamuma -prAgajyArayAta , 'ussaNNa-tasa-pANa-ghAI' prAyastrasa-prANa-dhAtA-'ussapNa' itiprA ya= bAhulyena ramaprAgAnasaprANino hanti tacchIla , 'kAlamAse ' maraNasamaye, 'kAla kiccA' kAlaM kRyA-maraNa vidhAya, 'Neraiemu uvavajaDa' nerayikakRtpadyate kim ? iti praye, uttaramAha bhagavAn-'hatA ! upavajjai ' hanta ! upadyate=nArakeSu jAyate // sU06 // TIkA-'jIve Na bhate' ityAdi / 'jIve Na bhate / / jIva salu he 'jIve Na bhate!' ityAdi / gautama upapAta ke viSaya meM pUchate haiM-(jIve Na bhate ! asajae jAva egatamutta ussaNNa-tasapANa-ghAI) he bhadata ! vahI pUrvokta asayama Adi avasthA se lekara sarvathA mithyAtvarUpI gADhanidrA meM prasupta mithyAdRSTi jAva jo bahulatA se usajIvoM kI hiMsA karane meM lavalIna rahA karatA hai vaha (kAlamAse) mRtyu ke samaya meM (kAla phiccA) mara kara (Neraiema) nArakiyoM meM (uvavajjai) utpanna hotA hai kyA ? uttara-(hatA) hA gautama / (uvavajjai) utpanna hotA hai | sU 6 / / 'jIve Na bhate tyAha gautama yAtanA viSayamA pUche cha-(jIveNa bhane / asajae jAva egata sutta urasaNNa-tasa-pANa-ghAI) he mAta | 652 4usa samayama mAhi sapa thAthI laIne sarvathA mithyAtva rUpI gADhanidrAmA sutelo mithAdaSTi jIva je ghamireasa vAnI DisA 42vAmA bhanyo 29 cha, a (kAlamAse) bhRtyusamaye (kAla kiccA) bharIne (gairaiesu} nA24ImAmA (upavajjai) Scurna thAya che 1 1 12-(hatA) / gautama / (uvavajjai) Gauri thAya che (51)
Page #598
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAkisane mohaNijaM kamma vedemANe veyaNijja kamma baMdhai, No mohaNijja kammaM badhai // suu05|| kiArUpa caramamohanAyamityucyate, tadvedayan jIva , 'veyaNijja kammaM vadhai ' vedanIya kame va nAti, yato hi ayogina eva vedanIyapharmaNo badhAbhAva , 'No mohaNijja kamma saMghai' no mohanAya karma vanAti-sUdamamaparAyasya mohanIyAyupphavarjAnA paNgAmeva prakRtInA bandhakatvAditi // sU0 5 // nAmaka caudahave guNasthAna me hI vedanIya karma ke bandha kA abhAva hai, (No mohaNijja kamma vadhai) isaliye sUkSmasaparAya vAlA jIva mohanIya eva Ayukarma ko choDakara zeSa jJAnA varaNIyAdi cha prakRtiyoM kA badhaka hotA hai / bhAvArtha-prazna isa prakAra hai ki mohanIya karma kA vedana karane vAlA jIva moha nIya karma kA nadha karatA hai ki vedanIya karma kA vadha karatA hai ? uttara-vedanIya kameM kA ___ bhA badha karatA hai aura mohanIya karma kA bhI vadha karatA hai, parantu atima mohanIya-sUkSma lobha kA kSaya karate samaya (bArahave guNasthAna me) vedanIya karma kA to vadha karatA hai paratu mohanIya karma kA badha nahIM karatA / kAraNa ki mohanIya karma kA kSaya 10 ve guNasthAna me hI ho jAtA hai, Age sirpha 11 vedanIya karma kA badha hotA hai so yaha bhI kevala terahave guNasthAna taka hI jAnanA cAhiye, kyoM ki 14 veM guNasthAna meM vedanIya karma ke badha kA abhAva hai / / mU 5 // karanArA jIva vedanIya kamane badha kare che kemake agI nAmanA caudamAM zuzusthAnamA vahanIya bhanAmadhana samApa cha (No mohaNijja kamma badhai) mA mATe sUkSbhasa 52sayAmA 5 mADanIya tabha04 mAbhana cheDIne bAkInI jJAnAvaraNIya Adi cha prakRtinA ba dhaDa thAya che bhAvArtha-prazna evA prakArane che ke mehanIyamanu vedana karavAvALA jIva mehanIya karmane badha kare che ke vedanIya kamane badha kare che? uttara-vedanIya kamane ya ba dha kare che ane mehanIya karmane paNa badha kare che para tu atima mehanIya sUmalobhano kSaya karatI vakhate (bAramAM guNasthAnamA) vedanIya kamene te badha kare ja che, paraMtu mohanIya kamane badha karatA nathI, kAraNa ke mehanIya karmano kSaya 10 mA guNasthAnamAM ja thaI jAya che AgaLa mAtra 1 vedanIya kamane ja badha thAya che, ane te paNa kevaLa teramA guNasthAna sudhI ja jANavo joIe, kemake 14 mA guNasthAnamAM vedanIya DemanA ba dhane abhAva che (sU 5)
Page #599
--------------------------------------------------------------------------
________________ 809 popaNI TIkA 8 amayatAnA devAnupradarzanama deve siyA, atyegaiyA No deve siyA' goyamA / je ime jIvA gAmA- gara- jayara-nigama - rAyahANi - khaMDa -kavvaTa-maDava - doNamuha - paTTaNA - sama-savAha saNNivese akAmatahAe akAmayayata yadano bhavati ko na , ko dAsyAta, asvAna dAsyAta bhavatAni phinimittako bhara iti bhagavAnuttaramA - ' goyamA je ume jInA gAmA - gara gayara gigama-rAyahANi - kheDa-Ta-maDa-doNamuha-paTTaNA samagautama / ya ima jAnA grAmA-sskara nagara-nigama rAjadhAnI seTa-karna- manomukha-panAzrama- nAma-maninazeSu prAgutyAgyAtarUpapu 'akAmataNDAe ' akAma gayA - kAmAnA = nirjagadyanabhipiNA matA tRSNA = tRd-akAmatRSNA tathA, 6 'meM gadreNa bhata 19 uyAdi / mAha-maNi a* praNa- (bhate 1) ibhanna ' (me keNadveNae subaha jatyegaiyA dene siyA atyegayA deNI siyA) Apa aisA kAraNa se kahate hai ki kinanaka jIna danaka ma upana ho makana hai aura kitanaka nahA hA sakate haiM, ' uttara-- (goyamA) gautama / suno, (je ima jIvA gAmA-garaNayara- gigama - rAyahANi - kheDa - kannaDa-maDana- doNamuhapaTTaNA - sama-sapAha-maNiresesa akAmataNDApa akAmachuhAe akAmanabhacarevAmeNa anAma - aNhANaga-sIyA - yA - dasa masaga - seya - jala- malla-paka - paritAreNa - appataro vA bhujnatarI kAla nappANa parikilesati, parikilesittA rAma kA kiyA abhNayaresu prANamatare devo devattAe upapattA mAti) jo jAna prakoDa sahita grAma ma, supAtika kI khAnoM meM, kara'se gaNa bhate !' ityAdi / prazna - (bhate) le ahata / ( me keNa ucca atyegaiyA miyA atyegaiyA gomiyA) Apa zobha gunagAyI ho ho ? neTasAThann devayAnbhA Ctpanna 45 gaMDe yAne DeTA- nayI yA zaDatA ? uttara- (goyamA) gautama ! sAmaNe (je me jIvA gAmA-gara-yara-nigama - rAyaddANi seTa kaTa madana-ogamuha-paTTaNA-sama-manAha-maNisesu jAmanahAra kAma hA akAmanabhaceranAmeNa akAma-aNNA-mIyA yA tama-mamaga-meya jala-mala paka-paritA peNa apataro vA kAla paNa parimiti, parinimittA kAla kiccA aNNayaresu nAgamatarasu telomu dattA anAro bhavati) ne 24 phaoNTa khArelA gAmamAM, suvaNunI khANeAbhA. kara vAgbA mA, vyApArIonI vastIvALA nigamamA, rAja kAThamA -
Page #600
--------------------------------------------------------------------------
________________ 508 aupapAtikatra camkhAya- pAvakamme io cue pecca deve siyA ?, goyamA / atthegaDayA deve siyA, atthegaiyA No deve siyA // suu07|| mulam-se keNaTeNaM bhaMte / eva vuccaDa-atthegaiyA bhadanta ! 'asanae avirae a-paDihaya-paccarakhAya-pArakamme' Ayata avirata ___ a-pratihata-prayAgyAta-pApakarmA-cyArayAtapUrva, 'io cae' ita maryangekAt , yuta - mRta , 'peca deve siyA' preya deva syAt-preya-janmAntare deva =devagatisamApanna syAt kim ? iti prazne bhaganAnuttara kathayati--'goyamA atyegaDayA deve siyA' gautama ? atyekako deva syAt-kazciddeva syAt, 'atthegaiyA No deve siyA' astyekakA no deva syAt-kazcidevagatisamApano na bhavet // sU0 7 // TIkA-'se keNaTeNa bhate / ' ityAda / ' se keNaTeNa bhate ! 'eva buccaiatyaMgalyA deve siyA atthegaTyA No deve siyA?' ta kenArthena bhadata! evamucyate 'sye 'jIve Na bhate / ' ityaadi| (bhate) he bhadata (asajae avirae a-ppaDihaya-paccakkhAya-pAvakamme jIva) jo jIva asayamI hai, aviratisapanna hai, pApakarmoM kA jisane niMdAdvArA eva vinivRttidvArA pratyAkhyAna nahIM kiyA hai aisA vaha jIva, (io cue) isa martyaloka se mara kara (peJca) paraloka meM janmAtara me (deve siyA) kyA devaloka meM utpanna ho sakatA hai ? uttara(goyamA) he gautama / ( atthegaiyA deve siyA atyegaiyA No deve siyA) kti neka jIva devaloka meM utpana hote hai aura kitaneka jIva devaloka meM utpanna nahIM bhI hote hai / / sU 7 // 'jIve Na bhate' ItyAdi (bhate) mahata (asajae avirae a-ppaDihaya-paccaksAya-pAvakamme jIve) je jIva sAyamI che, aviratisa panna che, pApakarmonuM jeNe ni dA dvArA tama vinivRtti dvArA pratyAbhyAna 4yu nathI vA te 4 (io cue) 2 bhayabhAthI bharIna (penca) 524bhaa--bhaatrm| (deve siyA) zuSa mA utpanna ya za cha ? (goyamA) utta2-3 gItamA (atthegaiyA deve miyA atthegaiyA No deve siyA; sAla TRas Surna thAya che ane keTalAka jIva devakamAM utpanna nathI paNa thatA (sU 7)
Page #601
--------------------------------------------------------------------------
________________ poSadhaSiNI-TIkA sU 8 asaMyatAnA devatyenopapAte hetupradarzanam 511 bhujataro vA kAla appANa parikilesati, parikilesittA kAlamAse kAla phiccA aggayaresu vANamataresu devaloesu devattAe uvAtAro bhavati, tahi tersi gaI, tahi tesi ThiI, tehi tesiM udyAe paNNatte / tesi Na bhaMte / devANa kevaDya kAla ThiI paNNatA?, goyamA / dasavAsasahassADa ThirDa bhUyamtara rA kAlamA mAna parigayanti-'appataro bhujataro' ityubhayana dvitAyArthe prathamA, 'pariphilesittA' paripekSya 'kAlamAse' kAlamAse kAlavasare 'kAla phiccA' kAla kRtvA 'aggayaremu vANamataresu dezlomu devatAe uvavattAro bhAti ayatameSu vyatarepu deva lokeSu devavenopapattArobhati-anyatamepu-bahanA ma ye ekatareSu devalokeSu upapAta prApnuvanti, 'tahiM tesiM garTa tahiM tasiM ThiI tahiM tesiM upAe paNNatte' tara=davalApha tepA gati , tara tepA sthiti , tara tapAmupapAta pranapta / 'tesi Na bhate' devANa kenadaya kAla ThiI paNNattA' tepA salu bhana ta / davAnA phriyanta kAla sthiti pranatA , ' goyamA ' dasamAsasahassAi ThiI paNNattA' he gautama / dazaparpasahasrANi sthiti prajamA-varSAgA dazasahasrANi sa, cAhe ye saba kaSTa jIpa alpakAla taka sahe yA bahutakAla taka sahe, paratu ina kaSToM se jo apanA AtmA ko yezita karate he ve maraNakAla prApta hone para mara kara kisA eka vyataradevoM ke devaloka me devarUpa se utpanna hote he, (tahi tesi gaI tarhi tesi ThiDe tahi tesi uvagae paNyAtte) isaliye vahIM para unakI gati, vahIM para unakI sthiti aura vahA para unakA upapAta hotA hai| (tesi Na bhate / devANa kevazya kAla ThiI paNNattA) he bhadata / vahA para una devo kA kitane kAla taka kI sthiti hotI hai ? (goyamA! dasavAsasahassAda ThiI paNNattA) gautama / suno, vahA para unakI sthiti dasahajAra varSa ko hotA paritApane sahana karIne-cAhe te badhA kaSTa jIva thoDo vakhata nahana kare athavA lAbA kALa sudhI sahana kare para tu kothI je pitAnA AtmAne legita kare che te maravAla prApta thatA marIne koI eka vyantara devanA 65 mA 313 Grpanna thAya cha, (tahiM tesi gaI tahiM tesi ThiI tahiM tesi upavAe paNNatte) sAthI tyA tabhanI gati, tyA manI sthiti, gane tyAsa tabhaneGyAta thAya cha (temiNa bhate / devANa devaiya kAla ThiI paNNatA ? ) mahatA tyA te vAnI se sthiti choya ? (goyamA / dasapAsa
Page #602
--------------------------------------------------------------------------
________________ 510 ghnisstt - - - chahAe akAma-vabhacera vAseNaM akAma-aNhANaga-sIyA-yavadasa-masaga-seya-jalla-mala-paka - paritAveNa apataro vA kAmachuhAe / akAmakSudhayA-akAmAnA=nigadhanabhigapiNA satA sudhA-zAmasudhA tayA, 'akAma-camacera cAseNa' akAma-janacaya-pAsena-akAmAnA=nirjagayanapekSAgAnana carye vAma tena, 'akAma-aNhANaga-sIyA-yA-dasa-mamaga-seya-jaha-malla-para paritAveNa ' akAmA-snAnaka-gItA-tapa-dA-mA-rada-jala-mala--pada paritA pena-akAmAnA-nirjarAdhanapekSamANAnA yAni snAnA'bhAvAnAni pahAtAni tapA paritApena sa tApena, 'appataro vA bhujjataro vA kAla appANa parikilesati' apatara vA rahita nagara ma, vyApAriyoM kI vastAvAle nigama me, rAjA kI rAjadhAnI meM, dhUla ke koTa se yukta kheDe me, kutsita jana kA bastIvAle karbaTa me, najadIka 2 grAmanAle madana me, jala aura sthala ina donoM prakAra ke mArga vAle droNamukha (badara) meM, sarvavantu jahA miratI ho aime pATaNa me, tApasoM ke AzramoM me, parvata ke najadIka bAle mAdha me, eva gopAloM kI pradhAna bastAvAle sanniveza me, akAmanirjarAse--manavinA paravaza ho kara sAne pAna kA vastu na mila sakana ke kAraNa kSudhA--tRSA sahana karane se, akAmabrahmacarya se-icchA hone para bhI strI Adi kI aprAmi se brahmacarya pAlana karane se, aphAmasnAna se-icchA hone para bhI pAnI na mila sakane ke kAraNa mnAna nahIM karane se, vastrAdika na mila sakane ke kAraNa zIta--Atapa janya dukha sahane se, darAmazaka ke dvAga kATe jAne kA kaSTa sahana karane se, sveda, jalla, malla eva paka Adi ko garAra se dUra nahA karane se, arthAt ina ke dvArA utpA paritApa ke sahana karane yukta rAjadhAnImAM, dhULanA keTavALA gAmaDAmA, kutsita janenA nivAsarUpa taba Tama, pAne pAne gAmavALA maDa bamA, jala ane sthala e banne prakA nA mAga vALA droNamukha (badara)mAM, nava vastu jyA maLatI hoya evA pATaNamA, tapanIonA AzramamA, parvatanI pAsenA sa bAdhamA, temaja gevALanI mukhya vastIvALA sannivezamA, aDAmanirjarAthI-manavinA paravaza thaIne khAvApIvAnI vastu maLI na zakavAthI bhUkhatarasa sahana karIne, aDAmabramacaya thI-I-chA hovA chatA strI AdinI aprAptithI brahmacarya pAlana karIne, akAmakhyAnathI-IchA hovA chatAM pANI na maLI zakavAnA kAraNe snAna nahi karIne, vArika na maLI zakavAnA kAraNe ThaMDI-garamIthI thatA du kha sahana vI. dazamazakathI karaDAI javAnuM kaSTa sahana karIne, sveda, jala, mala temaja 57 Adine zarIrathI dara nahi karIne eTale. AthI utpanna thatA
Page #603
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyapapiNo TokA mu 9 aNDayadvayAdInAmupapAtapipaye gautamaprazna 513 mUlam se je ime gAmA-gara-Nayara-Nigama-rAyahANi-kheDa-kabaDa-maDava-doNamuha-paTTaNA-sama-saMvAha-saNivesesumaNuyAbhavati,tajahA-aMDubaddhagA NiyalavaddhagAhaDiva TIkA-se je ime dayAdi / 'se je ime' atha ya ime 'gAmA-garaNayara-Nigama-rAyahANi-kheDa-kabaDa-maDava-doNamuha-paTTaNA-sama-sapAha -saNivesesa maNuyA bhavati' prAmA-''kara-nagara-nigama-rAjadhAnI-khaDa-karnaTa-maDambadogamuraya-padaNA''-zrama-samAdha-manivezeSu manujA bhArata-pAmAdaya prAga vyAyAtA , tepu ya ime manuSyA bhavanti, 'tanahA tadyathA- 'aDubaddhagA' aNDupadrakA -aNDani adu se deva hote hai ve hA jIva ArAdhaka hokara niyama se, AgAmI eka hA manuSya bhara se __ athavA paramparA se sAta ATha bhara se mukti kA lAbha karanevAle hote hai, a ya nahA / parantu __jo akAmanirjarA karake devatA hote hai ve sabhI nirmAgAnukUla bhavAntara prApta kara hI yaha niyama nahA hai / / sU0 8 // 'se je ime gAmAgara' ityAdi / ( se je ime ) jo ye jIna (gAmA-gara-Nayara-Nigama-rAyahANi-kheDakADa-maDara-doNamuha-paTTaNA-sama-sAha-saNNivesemu maNuyA bhAti) grAma meM, Akara ma, nagara ma, nigama meM, gajadhAnI ma, khaDe meM, karmaTa ma, maDamba meM, droNamugva meM, paNa ma, Azrama ma, manAdha meM, eva sanniveza me mAnana ko paryAya se utpana hote hai aura va kisI aparAdhA (apaddhayA) loha eva kASTha ke badhano se hAtha pairoM ko bAdhakara temaja sammacAritrapUrvaka anuSThAnathI deva thAya che teja jIva ArAdhaka thaIne niyamathI AgAmI eka ja manuSyanA bhavathI athavA para parAthI sAtaATha bhAvothI muktine lAbha meLavanAra thAya che paraMtu je aDAmanirjarA karIne devatA thAya che te nirvANa-anukala bhavAtara prApta kare ja e niyama nathI (sU 8) 'se je ime gAmAgara-' tyAdi (se je ime) 2 0 04 (gAmA-gara-Nayara-Nigama-rAyahANi-kheDa-kabbaDamaDana-oNamuha-paTTaNA-sama-samAha-saNNivesesu maNuyA bhAti) AbhabhA, 2072mA, nagaramAM, nigamamA, rAjadhAnImAM, kheDAmA, karbaTamA, maDabamAM, droNamukhamAM, pATaNamA, AzramamAM. A badhAmAM temaja rAtrinA pAnavanI yayAyamAM utpanna
Page #604
--------------------------------------------------------------------------
________________ - auSapAtika sUtra paNNattA / asthi Na bhaMte / tesiM devANa iDDhIDa vA juIDa vA jasei vA caleDa vA vIrieDa vA purisakAra-parameDa vA, htaa| asthi / te Na bhate ? devA paralogassa ArAhagA ?, No iNahe samahe ||suu08|| yAvat tatra tepA sthiti prajamA / 'atthi Na bhate / tasi devANA daDDhIi vA juI ivA jaseDa mA baleTa vA pIrieDa vA purisakAraparakameDa pA" asti salu hai bhana ta teSA devAnAmRddhiriti vA, dyutiriti thA, yaza iti vA, balamiti nA, vIryamiti vA, puruSa kAraparAkrama iti vA, ?, tepA devAnAmRyAdayo vidyata narani prazna , uttrmaah-'htaa| atthi' hanta / asti-tepAmRddhayAdayo varta te iti bhAva / puna - rati-'teNa bhate / devA paralogassa ArAhagA?" te khalu hai bhada ta ! devA paralokasyA''rAdhakA =paralokasA dhakA santi kim , uttaramAha-'No iNaDhe sama8' nA'yamartha samartha =gata - ityuttaram , ayamabhiprAya -ye hi jIvA samyagchInanAnapUrvakAnuSThAnena devA bhavati, ta eva niyamatayA''ntathaiga pAramparyega vA nirvAgAkala bhavA tara prApnuvanti tadaye tu bhAjyA // mU0 8 // hai| (atthi Na bhate ! tesiM devANa iDDIi vA juIi vA jasei vA balei vA vIrieda vA purisakkAraparakamei vA) prabho / vahA una devoM meM parivAra Adi RddhiyA~, zArArika kAti, yaza, bala, vIrya aura puspakAra-parAkrama ye sara pAte he yA nahIM, (hatA! atthi) uttara-hA hai / (te Na bhate ! devA paralogassa ArAhagA) hai bhadata / ve deva paraloka ke ArAdhaka hote he kyA ? uttara-(No daNade samajhe) yaha artha samarthita nahIM hai, kyoMki jo jIva samyagdarzana, samyagjJAna eva samyakcAritra-pUrvaka anuSThAna sahassAi ThiI paNNattA) gautama | sAlA, tyA tabhanI sthiti isa tara 15nI rAya cha (asthi Na bhate / tesiM devANa iDDhIi vA juIi vA jasei vA bale ivA pIriei vA purisarakAraparakkamei vA) prala / tyAta havAmA parivAra 2 Rddhie, zArIrika kAti, yaza, baLa, vIrya ane puruSAra-parAkrama A badhu aura naDi ? (hatA atthi) hai| cha (te Na bhate / davA paralogassa ArAhagA) he lahatAto pAnA sArAdha hoya ? (go iNadu che, A artha samarthita nathI, kemake je jIva samyagda na samyajJAna
Page #605
--------------------------------------------------------------------------
________________ 13 pIyUSaviNo TokA sR 9 aNDavAdInAmupapAtaviSaye gautamaprazna mUlam - se je ime gAmA- gara-Nayara-nigama - rAyahANi - kheDa - kabbaDa - maDaMva - doNamuha - paTTaNA - sama-savAha - saNNivesesu maNuyA bhavati, tajahA - aDuvaDagA NiyalabaddhagA haDiva - TIkA-' se je ime ' ityAdi / ' se je ime ' atha ya ime ' gAmA- garaNayara - gigama - rAyahANi - kheDa - kannaDa-maDava-droNamuha-paTTaNA-sama- savAha sa NNivesesru maNuyA bharati ' grAmA - SSkara - nagara-nigama - rAjadhAnI-khaTa-karnaTa-maDamba - drogamusa -paNAss-zrama-manAtha - sannivezeSu manujA bhavanti - grAmAnya prAg vyArayAtA, teSu ime manuSyAbhavati, 'tajahA' tadyathA - ' aDudbhagA' aNDunadrakA - aNDani=aduse deva hote hai ve hA jIna ArAdhaka hokara niyama se, AgAmI eka hA manuSya bhava se athanA paramparA se sAta ATha bhara se mukti kA lAbha karanevAle hote hai, a ya nahIM / parantu jo akAmanirjarA karake devatA hote haiM ve sabhA nirvAgAnukUla bhavAntara prApta kara hI yaha niyama nahA hai || sU0 8 // ' se je ime gAmAgara ' ityAdi / ( se je ime ) jo ye jIna ( gAmA-gara-gayara-nigama - rAyahANi - kheDakaDa-maDa- doNamuha-paTTaNA - sama-savAha - saNNivese maNuyA bhagati ) grAma meM, Akara me, nagara me, nigama me, rAjadhAnI me, kheDe me, karnaTa meM, maDamba meM, droNamukha meM, paNa ma, Azrama ma, manAdha meM, eva sanniveza me mAnana kI paryAya se utpanna hote hai aura kisa (aA ) loha eva kASTha ke badhanoM se hAtha pairoM ko bAdhakara temaja sabhyazcAritrapUva ka anuSThAnathI deva vAya che teja jIva ArAdhaka thaine niyamathI AgAmI eka ja manuSyanA bhavathI athavA para parAthI sAta- ATha bhavothI muktinA lAbha meLavanAra thAya che paratu je akAmanirjarA karIne devatA thAya che te nirvANa-anukala bhavAtA prApta kareja evA niyama nathI (sU 8) 'se je ime gAmAgara-' chatyAhi ( se je ime) ne mAlava ( gAmA-gara-Nayara-nigama - rAyahANi - kheDa - kalvaDamaDaba - doNamuha - paTTaNA - sama-sanAha - saNNivesesu maNuyA bhavati) gAbhabhA, goDaramA, nagarabhA, nigabhabhA, rAdhAnIbhA, bheDAbhA, ubhA, bhaDabhA, droNubhubhabhA, pATaNamA, AzramamA, sa khAdhamA, temaja sannivezamA mAnavanI paryAyamA utpanna
Page #606
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupaNAtika 514 ddhagAcAragavaddhagAhatthacchiNNagA pAyacchiNNagA kaNNacchiNNagA nakacchiNNagA occhiNNagA jinbhacchiNNagA sIsacchiNNagA muhacchiNNagAmajjhacchiNNagAvaDakacchacchiNNagAhiyauppADiyagA kAni kASThamayAni lohamayAni vA hastayo pAdayo dhanavizeSA , teSu baddhakA =baddhA eva baddhakA , svArthe ka , 'NialpaddhagA' nigaDayadakA -nigaTA lauhamayA pAdayodha vizepA 'veDI' iti prasiddhA teSu baddhakA -nigaDanaddhA ityartha, 'haDivaddhagA' haDibaddha kA -haDi =gvoTaka , tatra baddhakA , 'cAragaraddhagA' cArakanaddhakA --cArakA kArAgArANi, tatra baddhakA , 'hatthanchiNNagA' hastacchinnakA -hastau chinnau yeSA te tathA, 'pAyacchi NNagA' pAdacchinnakA 'raNanchiNNagA' karNacchinnakA , 'nAnchiNNagA' nAsikA chinakA , 'oDhacchiNNagA' oSThacchinnakA , jinbhanchiNNagA' jihvAchinnakA , sIsa cchiNNagA' zArpacchinakA , 'muhacchiNNagA' mukhacchi nakA , 'majhanchiNNagA' manyacchi nnakA , madhya =udaradeza , 'vaikanchacchiNNagA' vaikakSacchinnakA -uttarAsagA''kAreNa vi eka sthAna para rokakara rakha diye jAte hai, (NialavaddhagA) beDI se jakaDa diye jAte hai, ( haDibaddhagA) kASTha ka khoDe me pera DalanAkara roka diye jAte hai, (cAragavaddhagA) jelakhAne me rada kara diye jAte hai, (hatthacchiNNagA) tathA unake donoM hAtha kATa diye jAte hai, (pAyanchiNNagA) donoM pera chinnabhinna kara diye jAte hai, (kaNNanchiNNagA) kAna cheda diye jAte haiM, (nakanchiNNagA) nApha cheda dI jAtI hai, (occhiNNagA) oSTha cheda diye jAte hai, (jibhanchiNNagA) jihvA cheda dA jAtI hai, (sIsacchiNNagA) zira cheda diyA jAtA hai, (muhanchiNNagA) mukha cheda diyA jAtA hai, (majjhanchiNNagA) thAya cha bhane tasA 4 aparAdhaza (aDubaddhagA) soDhAnA tabha04 4AnA madhanAthI hAtha-pagane mAdhAna meM sthAna 52 24ii 2mAya cha, (NialpaddhagA) methI 30 devAya cha, (haDinaddhagA) sAnA moDa (54)mA 5 namA pAzI 2mAya cha (cAragaraddhagA) samAnAmA parI havAmA mAya cha, ityAcchiNNagA) tathA tamanA bhanne hAtha pI nAmAmA mA cha, (pAyacchi gA) manne 5 // chinna bhinna 4rI nAmapAmA bhAva, (kaNNacchiNNagA) 4Ana chInAmAmA mAvacha (nakkanchiNNagA) nA4 DhI nasAya che, (oDhanchiNNagA) hI nasAya cha (jinbhacchiNNagA) chedI nAya cha (sIsacchiNNagA) zirachI nabhAya cha (mucchiNNagA) bhuta chI nabhAya cha (majhacchiNNagA)
Page #607
--------------------------------------------------------------------------
________________ poSakSapiNI gekA s 9 aNDupandrayAdonAmupapAtavipaye gItamA 515 - - NayaNuppADiyagA dasaNuppADiyagA vasaNuppADiyagAgevacchiNagA taDulacchiNNagA kAgaNimaMsamvAviyagA olaviyagA laviyagA dAritA , 'DiyauppATiyagA' haTyopATitakA -8 pATitahalyA iyartha, 'NayaNuppADiyagA' nayanopATitakA -upAritanayanA =yAtanetrA , 'dasaNuppADiyagA' TazanopATitakA -upATitadazanA =pRthAkatada tA , 'vasaNuppADiyagA' vRSaNopATitakA -pRthakRtANDakoza , 'gepanchiNNagA' mogAgnikA =chinnagrInApradezA, 'taDulanchiNNagA' taNDulacchinnakA -taNDaThapata kaNaminA , 'kAgaNimasaravAviyagA' kAraNAmAsagvAditakA-kAkaNAmAsAni-dehottamAsagmaNDAni gvAritAni yeSA te tathA, 'olaviyagA' avalambitakA = yA nadanA kUpAdau pAtitA , 'laviyagA' lambitakA =taruNAgvAnI udadhvA lambitA , 'pasiyagA' gharpitakA candanavat pApANAdau pRSTA , 'gholimadhyamAga-peTa kA bhAga TheTa diyA jAtA hai, (baTakacchanchiNNagA) nA kadhe se lekara nAhina kaoNgva ka nItra ke bhAga sahita mastaka reTa diyA jAtA hai, (hiyauppADiyagA) hatya phADa diyA jAtA hai, (pAyaNappADiyagA) TonA Agne phoDa dA jAtA hai, (dasaNa pADiyagA) aDakoSa nikAla riye jAte hai, (gevacchiNNagA) gardana toDa-mageDa dI jAtI hai, (taDulandriANagA) tadula kA taraha kNa2 karaka unake zarIra ke gvaDa 2 kara diye jAte haiM, (sAgaNi-masa-cagvAviyagA) unakI deha se mAsa kATa 2 kara kauoM ko khilA diyA jAtA hai, (olaviyagA) rasmA se nAdhakara kue ma DAla diye jAte haiM, (laviyagA) vRkSa kI zAgyA Adi para vAyakara laTakA diye jAte hai, (pasiyagA) caDhana kI taraha pa thara Adi para ghime jAte hai, (poliyagA) bhANDa meM sthita dahI kI mdhymaas-pettn| mAhI nabhAya cha (vaikacchacchiNNagA) sabhI adhathI sadhane bhI mAsAnA nIyanA mAga sahita masta4 chI namAya cha (hiyauppADiyagA) haya 5 namAya (NayaNuppADiyagA) bhanne mADI ..vAya cha (saNuppATiyagA) hAta pADI napAya (vasaNuppADiyagA) 255 aDhI namAya (gevacchiNNagA) mana tAsa-bhaDI namAyacha (taDulacchipaNagA) tnlanI peThe kaNakaNa karIne tenA zarIranA kaTakekaTakA karI nAkhavAmAM Ave che (phAgaNi-masa-pAriyagA) tanA mAthI bhAsa pI pIne 4Ane 55 savAya cha (olaSiyagA) hAthI pAdhAnAbhA nAbhI vAya cha (labiyagA) AnI AjI mAdhAna pAmA mAve (pasiyagA) yahananI 4
Page #608
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikamA ghasiyagA gholiyagA phAliyagA pIliyagA sUlAiyagA sUlabhieNagA khAravattiyA vajjhavattiyA sIhapacchiyagA davaggidaDDhagA paMkosaNNagA pake khuttagA valayamayagA vasahamayagA NiyANamayagA' gholitakA =bhANDasthitadadhivA'dha krameNA''ghUrNitA , 'phAliyagA' sphATitA zuSkakASThavatkuThAreNa dvidhA katA , pIliyagA' pIDitakA -yantrakSiptekSuyaSTivat pIDitA , 'mUlAiyagA' zUlAcitakA =zUle samAropitA , ' sulabhiNNagA' zUlabhinnakA =zUlena vidAritA , 'gvAravattiyA' kSAravartitA jhAre kSiptA , ' vajjhavattiyA' vayavartitA = vadhyasthAne pAtitA , 'sIhapucchiyagA' siMhapustikA =chinnajananendriyakA , yadvA-siMha punche bavA samAkRSTA 'daggidaDDhagA' dAvAgnidagdhakA -dAvAgninA-vanAgninA dagdhA , 'posaNNagA' pavA'vasannakA sarvathA padde nimagnA , 'pake khattagA' paGke nimagnA = uttarItumasamarthA , 'valayamayagA' vala mRtakA -sayamayogAd bhaSTAnA parIpahAyasahanatayA taraha U~ce nIce karake matha diye jAte hai, athavA ghumAye jAte hai, (phAliyagA) zuSkakASTha kI taraha do Tukar3oM ke rUpa meM kara diye jAte he, (pIliyagA) kolha meM kSipta ikSu kI taraha pIla diye hai, (mUlAiyagA) zUlI para caDhA diye jAte hai, (mulAbhiNNagA) zUla se vidArita kara diye jAte hai, (khAravattiyA) kSAra meM paTaka diye jAte hai, (vajjhavattiyA) vadhyasthAna meM rakha diye jAte hai, (sIhapucchiyagA) unakA liGga kATa diyA jAtA hai, athavA ve siMha kA pUMcha me bA~dhakara ghasITe jAte haiM, (davaggidaDDhagA) dAvAgni dvArA dagdha kara diye jAte hai, (pakosaNNagA) kIcaDa me bilakula dhasA diye jAte hai, (pake khuttagA) kIcaDa meM isa prakAra khaDe kara diye jAte hai ki jisase phira pattha2 52 ghasI nAmapAmA sAve cha (poliyagA) pAsazamA rAjesA DInI peThe uce-nIce karI mathana karavAmAM Ave che athavA ghumAvavAmA Ave che (phAliyagA) suThekSA khAnI peThe me Tu4AnA 35mA 42rI nApAmA mAtra cha (pIliyagA) mA nApAmA mAvatI 2nI peTa pIsI nAya (sUlAiyagA) zamI 52 25vI devAya cha (sRlAbhiNNagA) zasathADI nAma pAbhA mA che (khAravattiyA) kSAramA nAbhI pAya che (vajjhavattiyA) vadha sthAnamA 2mAya che (sIhapunchiyagA) li AdhI nabhAya che, athavA-sisnI 17sabhA mAdhAna dhaseDAya cha (davaggidaDagA) dvApAna dvArA mAjI namAya cha (pakosaNNagA) 61mA nApI vAya cha tethI tyAra bharI taya cha, (pake khuttagA)
Page #609
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyApiNo-ToyA sa 9 aNDanadvakAdInAmupapAtayiSaye gautamaprazna 517 yagA atosallamayagA giripaDiyagA tarupaDiyagA giripakvaMTomagNa-bala magNa tadvanto vala matakA , yahA-bubhukSATinA AtA bhUtvA mRtAste valanmRtakA , 'camaTThamayagA' yArnamatakA -indriyaviSayagagatA ArtA mata gandAdivazavartimRgA disamatA iyartha, 'NiyANamayagA' nidAnamRtakA -RddhibhogAdiprArthanA nitAna, tapUrvaka magNa nidAnamaraNama, tadvanta iyartha 'atosahamayagA' anta ganyamRtakA -anta - gacyA anudRtabhAvAcyA anta sthitabhallAdinacyA vA matA , 'giripaDiyagA' giri patitakA -gire =parvatAtpatitA , 'tarupaDiyagA' taspatitakA =vRkSA patitA, 'marupa DiyagA' maspatitakA -maro=nirjala deze patitA , 'giripakvaTolagA' giripakSAdolakA -giripakSe-parvatapArzva AtmAnamAndolyanti ye te tathA, giriparisarA maraNAyava dattajhampA ve vahA se pAra nahIM A sake, (balayamayagA) parApaha Adi ko sahana karane meM asamartha hona kI vajaha se gRhIta mayama se jo bhraSTa honA isakA nAma valanmaraNa hai, athavA du nita hokara jo maranA hai usakA nAma bhA bala magNa he, ima maraNa se jo yukta hA va valanmRtaka hai, aise jo cala mRtaka hai, (vasadamayagA) ganAdika ke vagavatI mRga kA taraha jo indriyoM ke viSayoM meM phaMsakara davisthA se prANoM kA tyAga karata hai, (NiyANamayagA) jo indriyabhogAdikA kI cAhanArUpa nidAna se magNa karata hai, (atosallamayagA) hRdaya ma anya dhAraNa kara jo magNa karate haiM, ayayA bhallAdika zambA se vidArita hokara jo maraNa karate hai, (giripaDiyagA) pahATa se girakara jo maraNa karate hai, (tarapaDiyagA) paDa se girakara jo maraga karata hai, (mampaDiyagA / jo marasthala meM paTa kara mara jAte haiM, (giriparavadolgA) parvata se jo jhapApAta ra ka mara jAte hai, (taruparavadolagA) vRkSoM se gArAmAM evI te ubhA karI devAya che ke jethI pAchA te tyAMthI nIkaLI zake nAha (palyamayagA) paripaDa mAhinA mana 42pAmA sasamaya pAthI sItA nayamathI bhraSTa thavuM tenuM nAma vanara che A maraNathI je yukata hoya athavA dukhI thaIne je maraNa thAya tevA maraNathI je yukta hoya te vala" 4 3, (vasaTTamayagA) 206 mAhine 1za 2d bhRganI pa02 diyAnA viSayamA mA prAyano tyAga 72 cha, (NiyANamayA) driyalA mAhinI yAhunA 35 nihAnathI bhara pAbhe, (atosallamayagA) iyamA zalya dhAraNa karIne ( charI mArIne ) je maraNa pAme che, athavA mAtA vigere zothI 2 bhara pAbhe, (giripaDiyagA) par3A3 652thI paDIne 7 bha265 pAme 3, (tamapaDiyagA) AuthI paDIne re bhanna pAme che, (marapa DiyagA) ne bhanyasamA pahIna bhI laya, (giriparasolgA) parvata parathI
Page #610
--------------------------------------------------------------------------
________________ 518 opapAtikako lagA tarupakkhaMdolagA marupAkhaMdolagA jalapavesI (jalaNapavesigA) visabhakkhiyagA satyovADiyagA vehANasiyA geDapaTThagA kaMtAramayagA dabhikkhamayagA asakilipariNAmA te kAlamAse mRtAzca tathAbhidhAya te, 'tarupakravadolgA' tarupakSAdolakA =tarapakSAgjhampAdAnana mRtA 'marupakkhadolagA' marupakSA dolakA -marupakSe=marubhUmI AtmAnamA dolayanti ye te tathA, marubhUmau mRtA ityartha , 'jalapavemI' jalapravezina -jale nimaya mRtA ityartha , 'jalaNa pavesigA' calanapravezikA -Anau mRtA ityartha , 'visamavizvayagA' viSabhakSitakA - viSabhakSaNena mRtA ityartha , 'satthovADiyagA' zastrotpATitakA -zastreNa-kSurikAdinA vidA ritA sato mRtA, 'vehANasiyA' vaihAyasikA -vRkSAkhAdAvudvadvatyAd vihAyasiAkAze yanmaraNa bhavati tadvaihAyasa, tadasti yepA te vaihAyasikA , 'geddhapaDhagA' gRdhrastha pTakA --gR] =pakSivizeSai spRSTasya=vidAntisya karikarabharAsabhAdimRtakalevarasyAbhyatare gatvA ye mRtAste gRdhraspRSTakA 'katAramayagA' kA tAramRtakA =araNye mRtA , 'dubhikkhama yagA' durbhikSamRtakA -durbhikSe mRtA ityartha , ' asakiliTThapariNAmA' amakliSTapariNAmA, jhapApAta kara ke mara jAte hai, (marupakkhadolgA) massthala meM mArga bhUlakara jo usI meM mara jAte hai, (jalapavesI) jala meM DUba kara jo mara jAte hai, (jalNapavesigA) agni se jalakara jo mara jAte hai, (visabhakviyagA) viSa khAkara jo mara jAte hai, (satthoM vADiyagA) zastroM se Ahata hokara jo mara jAte hai, (vehANasiyA) vRkSA para laTaka kara jo mara jAte haiM, (geddhapadagA) gRddho dvArA vidArita aise kara-hAthI eva karama-UTa Adi ke kalevara meM praviSTa hokara jo marate haiM. (katAramayagA) jo jagala meM hI mara jAte he, (dubhikkhamayagA) durbhikSa se pIDita hokara jo mauta ke ghATa utara jAte he, (asa pApAtarIna (TIna) bharaNa pAmecha, (tarupakkhadolgA) vRkSa 52thI pApAta 4zane 2 bhara pAme cha, (marupaksadolgA) bharutyasamA 2sto bhUlIna tamA04 2 mA laya , (jalapavesI) mA imAna 2 bhae pAme cha, (jalaNapave sigA) manithI maNIne 2 bharI taya cha, (visabhaksiyagA) 2 mAIna 2 bhara pAme, (satyovADiyagA) zastronA dhAtathA 2 bharI taya , (vehA NasiyA) vRkSA 52 TIna bha25 pAme cha, (geddhapaTTagA) gIghAvAsa vidyArita hAthI temaja karabha-uTa AdinA zarIramAM praviNa thaIne je maraNa pAme che, (katAramayagA) 2 4 sabhA bhara pAmecha, (dubhikkhamayagA) hulithI pAIna
Page #611
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayaSiNI-TIkA sU 9 aNDayadvayAdInAmupapAtaviSaye gautamaprazna 519 kAla kiccA aNNayaresu vANamataresu devaloesu devattAe uvavattAro bhavati, tahi tesiM gaI tarhi tesi ThiI, tahi tesi uvavAe pnnnntte| tesiMNabhate devANaM kevaDayaMkAla ThiI paNNattA? goyamA makliSTapariNAmA mahAraudra yAnA''vazana devava na labhate, ata amakliepariNAmA iti viziSya pradarzitA , te kAlamAse kAla banA, 'aNNayaresu vANamataresu devaloesu deva tAe uvavattAro bhAti' anyatameSu vyatarapu devalokeSu deva venopapattAro bhavanti, 'tahiM tesi gaI' tara teSA gati , 'tahi tesiM tthiii| tana tepA sthiti , 'tahi tersi uva vAe paNNatte' tara teSAmupapAta prajama / 'tesiM Na bhate ! devANa kevaiya kAla ThiI __ paNNattA 1 tepA sala bhadanta ' devAnA kiyanta kAla sthiti pranamA , 'goyamA bAra "miliTTapariNAmA) aura jinaka pariNAma mariSTa nahIM hote hai, aise jIva (aNNayaresu vANamatagesu devaloemu devatAe uvAttAro bhavati ) kisI eka vyantara deva ko paryAya se upana hote hai / (tahiM temi gaI, tarhi tesi ThiI, tahiM tersi uvavAe paNNatte) vahIM para unako gati, vahIM para unakA sthiti eva vahIM para unakA upapAta kahA gayA hai, (tesi Na bhate ! devANa kevaDaya pAla ThiI paNNatA) he bhadata / vahA una jIvoM ko (1) makliSTapariNAmA ka madbhAva me jAyoM ko davagati kA vadha nahA hotA hai / mahA ArtargadadhyAna ke pariNAma sakliSTa pariNAma hai, amaklipTa pariNAma hI devagati ko prApti meM kAraNa hai, isa bAta ko pradazita karane ke liye "asaphilipariNAma" isa pada kA prayAga kiyA hai| ra bhAtane leTa cha, '(asakiliTrapariNAmA) mane renu pariNAma-241 sATana thAya mevA 71 (aNNayaresu vANamataresu devalogsu devattAe uvavattAro bhavati) 6 me vyatara pakSobhA vyata2-hepanI paryAyathI 64nna thAya cha (tahi tesi gaI tahiM tesiM ThiI tahiM tesiM pAe paNNatte) tyAtabhanI gati, tyA temanI sthiti, tabhA tyA tamanA pAta uDepAmA mAthyo cha (tesiM Na bhate / devANa kva iya kAla ThiI paNNattA) mht| tyAta vonI sthiti sajanI manAcI (1) sakilaSTa pariNAmanA sadabhAvanA jIvone devagatine badha thato nathI mahA-ArIdradhyAnanuM pariNAma sakilaSTapariNAma che asa kilaSTa pariNAma paNa davagatinI prAptimAM kAraNabhUta che e vAta pradarzita karavA 'asakilpiriNAma" se pahanA ayosa 4yo cha
Page #612
--------------------------------------------------------------------------
________________ 520 auSaNAtisUtre vArasavAsasahassAiM ThiI paNNattA / asthi Na bhaMte / tesi devANa iDDhIi vA, juIi vA, jaseDa vA, valeDa vA, vIrieDa vA, purisakAraparakameDa vA, hatA! atthi| te NaM bhaMte devA paralogassa ArAhagA', No iNahe samahe // suu09|| savAsasahassAi ThiI paNNattA' gautama / dvAdazavarSasahasrANi sthiti prajamA / 'asthi Na bhate / tesiM devANa iDDhIDa vAjuIDa vAjaseDa pA raleDa vA vIrieDa yA purisakkAra parakamei vA asti khalu bhadanta / tepA devAnAmadviriti yA tiriti vA yaza iti vA balamiti vA vIryamiti vA puruSakAraparAkrama iti vA / iti prazne bhaganAnuttara vakti'hatA! atthi' hata ! asti, te Na bhate ! devA paralogassa ArAhagA" te khallu bhadata ! devA paralokasyA''rAdhakA bhavanti kim / 'No iNaThe samahe' nA'yamartha samartha // sU0 9 // sthiti kitane kAla kI batalAI gaI hai ?, (goyamA! vArasavAsasahassAi ThiI paNNatA) gautama / una jIvoM kI vahA sthiti bAraha hajAra varSa kI batalAI gaI hai| (atthi Na bhate ! tesi devANa iDDhIi vA juIi vA jasei vA valei vA vIriei vA purisakAraparakamei vA) he bhadana / vahA una devoM me jhaddhi, dyuti, kIrti, bala, vIye eva puruSakAraparAkrama he yA nahA / (hatA atthi) hA he| (te Na bhate devA ! paralogassa ArAhagA) he bhadata ! ve deva paraloka ke ArAdhaka hote he kyA / (No iNaDhe sama8) he gautama / ve ArAdhaka nahIM hote hai| bhAvArtha---jo jIva grAma Adi meM utpanna hokara pUrvoktarUpa se pradarzita viSama cha ? (goyamA / bArasabAsasahassAi ThiI paNNattA) gautama tAnI tyA sthiti mAra // 2 12sanI matApI cha (atthi Na bhate / tesiM devANa iDDhIi vA juIi vA jasei vA balei vA vIriNi vA purisakkAra-parakkamei vA) mata ! tyasa te devomA Rddhi, dhRti, kIrti, bala, vIrya, temaja puruSakAra-parAkama che ke nAha? (hatA atthi) &cha (te Na bhate / devA paralogasa ArAhagA) lahata / yA va pAnA mArA54 saya che zu ? (No iNadve samaThe) gautama / ArAdhaka nathI hotA bhAvArtha-je jIva gAma AdimAM utpanna thaIne pUrvokta rUpe batAvelI
Page #613
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNI- TIkA su 10 prakRtibhadratAnAmupapAtaviSaye gautamaprazna 521 mUlam --se je ime gAmAgara jAva sanivesesu maNuyA bhavati, ta jahA - pagaDabhaddagA pagaDauvasatA pagaDa - pataNu - koha- mANa TIkA - 'se je ime' ityAdi / 'se je ime' atha ya ime vakSyamANA 'gAmAgara jAva sanivese maNuyA bhavati' grAmAkara yAvananivezeSu manujA bhavanti - grAme Akare nagare nigame yAvat sanniveze manuSyA bhavanti, tAn varNayati - 'ta jahA ' tathA 'paga bhagA prakRtibhadrakA - prakRyA=svabhAvena bhadrakA = paropakAraparAyaNA, 'pagaiuvasatA' prakRtyupazrAtA = kodhodayA'bhAvAdupazAtimupagatA, 'pagaDa - pataNu - koha - mANa - mAyA - lohA ' prakRti - pratanu - kodha - mAna-mAyA lobhA -sayapi kapAyodaye prakRyA pratanukrodhAdibhAvA, 'miu-maddava - sapaNNA' mRdu- - mArdava-sampannA - mRdu yanmArdava tat sampanA = prAptA, aya sthiti ko akAmanirjarA ke bala se bhogate haiM ve jIva marakara vyantara paryAya se utpanna hote haiM / vahA para unakI sthiti 12 hajAra varSa kI hotI hai, dyuti Rddhi bhAdi samasta devocita guNoM se ye mapanna rahate hai / ve paraloka ke ArAdhaka nahIM hote hai / / sU 9 // 'se je ime gAmAgara jAva ' ityAdi / ( se je ime ) jo jIva ( gAmAgara jAva sanivesesu) pUrvokta grAma, Akara se lekara sanniveza Adi sthAnoM meM ( maNuyA bhavati ) manuSya hote hai aura unameM jo (pagaibhadagA pagaiuvasaMtA pagai - pataNu - koha - mANa - mAyA-lohA ) prakRti se bhadraka hote hai, krodhAdika kapAyoM ke udaya ke abhAva se jinaka pariNAma zAtiyukta bane rahate hai, svabhAva se hI jinakI krodha, mAna, mAyA eva lobha ye cAra kapAye patalI rahA karatI hai, viSama sthitine akAmanirjarAnA malathI bhAgave che te jIva marI jaIne vya tara-paryAyathI utpanna thAya che tyA temanI sthiti 12 bAra hajAra varSanI hoya che vrutti, Rddhi Adi samasta daivAcita guNeAthI te sa panna rahe che te paraleAkanA ArAdhaka hAtA nathI (s 9) " se je ime gAmAgara jAva" ityAhi (se je ime) ne va (gAmAgara - jAva - sanivesesu) pUve usa gAbha, mArathI sardhane sanniveza Adi sthAnobhA ( maNuyA bhavati) bhanuSya thAya che ramane tebhA ? (pagaibhadagA pagaiunasatA pagai - pataNu - koha - mANa - mAyA - lohA ) prakRtithI bhadraka hoya che, krodha Adika kaSAyeAnA udayanA abhAvathI jenA rUpe zAtiyukta rahyA kare che, svabhAvathI ja jenA krodha, mAna, mAyA
Page #614
--------------------------------------------------------------------------
________________ 512 aupapAtikatare mAyA-lohA miu-madava-sapaNNAM allINA viNIyA ammApiu-sussUsagA ammApiINaM aNaDakamaNijavayaNA appicchA appAraMbhA appapariggahA appeNa AraMbheNa appeNa samArabheNaM thamahakArajayazAlA ityartha , 'allINA' AlAnA =gurumAzriya vartanagaulA , 'viNIyA' vinItA =vinayavanta , 'ammA-piu-muramUsagA' ambA-pitR-zuzrUpakA =mAtApitro sevakA , 'ammApirdaNa aNadakmaNijAyaNA' agyApinoranatikramaNAyavacanA =mAtApitrI nItivacanaparAyaNA , 'appicchA' apecchA =anpAmilAparata , 'appAramA' anpArambhA - anpa =svapa , Arambha =pRthivyAdhupamardanarUpo yeyA ta'lpArambhA, 'appapariggahA' anpa pAragrahA --apa parigraho=dhanadhAnyAdirUpo yepA te tathA, etadeva vAkyAntareNA''ha-'appeNa ArabheNa appeNa samAraMbhega' anpanArambhega anpena samArambhega-ihA'rambha -prAginAmupadhAta , (miu-maddava-sapaNNA) mRdumArdava se jinakI AtmA atyata vAsita hotI hai, ahakAra kA sarvathA jiname abhAva rahA karatA hai, (allINA) gura kI AjJAnusAra jo apanI prakRti ko sucAru banAye rahA karate hai, (viNIyA) jo prakRti se hI atyata vinIta hote hai, (ammA-piu-sussUsagA) mAtApitA ke jo sevA karate haiM, (ammA-piINa agaikmaNijjayayaNA) mAtApitA ke vacanoM ke anusAra jo calate hai, (appicchA) jinakI icchAe~-AvazyakatAe~ bahuta thoDI hotI hai, (appAraMbhA) Arabha jinakA alpa hotA hai, (appapariggahA) dhanadhAyAdirUpa parigraha jinakA alpa hotA hai, (appeNa ArabheNa appeNa samArabheNa appeNa ArabhasamArabheNa vitti kappemANA) eva jo alpa Arabha se, alpa samArambha se aura alpa Arabha-samArabha se AjIvikA calAyA karate tamA bAla se yA2 upAyo nama 2 / / 2 cha (miu-maddava-sapaNNA) bhRkSa mArdavathI jemane AtmA atyata vAsita (praphula) hoya che, aha koranI bhanAmA sapathA milApa 2 // ure cha (allINA) gurunI mAjJA-manusAra 2 potAnI prakRtine suha2 manAcyA ure che, (viNIyA) 2 prakRtithI 4 matyata dinAta DAya cha, (ammA-piu-sussUsagA) mAtA-pitAnI sevA re cha, (ammApiINa aNaikkamaNijnavayaNA) bhAtapitAnA kyA sanusAra 2 yA ( cha), (appicchA) renI chAyA-mAvazyatAmaha 1 thoDI DAya cha, (appArabhA) mAnA 85 hAya cha, (appeNa Arabhega appeNa samAra zeNa appeNa ArabhasamArabheNa vittiM kappemANA) tebhA 2 sa85 mA2 mathI,
Page #615
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayaSiNI-TIkA sU 10 prakRtibhadrakAdInAmupapAtaSipaye gautamaprazna 523 appeNaM ArabhasamArabheNa vitti kappemANA bahui vAsADa Auya pAleti, pAlittA kAlamAse kAlaM kiccA aNNayaresu vANamataresu, taceva savva, NavaraM ThiI cauddasavAsasahassADa // sU0 10 // samArambhastu tepA paritApakagNam 'appeNa AraMbhasamArabhaNa' apana ArambhasamArambheNaArambhadha samArambhazceti-ArambhasamArambha tena, alpenArambheNa alpena samArambheNa cetyartha, "vitti kappemANA' vRtti kalpaya ta =jApikA kuvANA , 'vahai vAsAI Auya pAleti' bahani varSANi AyUpi jAnitAni pAlayati, 'pAlittA' pAlayitvA, 'kAlamAse kAla vicA' phAlmAse kAla kRyA 'aNNayaresa vANamataresu' ayatareSu vya tareSu, ato'gre 'ta ceva savvaM tadeva-pUrvavadeva sarva varNana jJeyam / 'Navara' navaraM vizeSastu--'ThiI caudasa-vAsa-sahassAha' sthitizcaturdazavarSasahasrANi-caturdazaparpasahasrANi yAvat sthiti pranamA // sU0 10 // haiM, ese jIva (yaha vAsAi Auya pAleMti) bahuta varSAtaka nIvita rahA karate hai, (pAlittA kAlamAse kAla phiccA aNNayaresu vANamataresu devaloesu devattAe uvavattAro bhavati) pazcAt kAla avasara kAla karake kisI eka vyantaroM ke devaloka meM devatArUpa se utpanna hote haiN| (ta ceva savva) yahA pUrvavarNita prakAra ke anusAra sthiti Adi saba kucha samajha lenA caahiye| (Navara) vizeSatA sirpha itanI hI hai ki vahA para unakI sthiti 12 hajAra varSa kI pratipAdita kI gaI hai, aura yahA para unakI (ThiI cauddasavAsasahassAi) 14 hajAra varSa kI sthiti jAnanI cAhiye // sU0 10 // a85 samAra bhathI ane alpa Ara bha-samAra bhathI pitAnI AjIvikA calAvyA re che sapA 905 (vahaha vAsAi Auya pAleMti) dhayA paraso sudhA patA 2 // ure ke (pAlittA kAlamAse kAla kiccA aNNayaresu vANamataresu devaloesu devattAe uvavattAro bhapati) 57 aksare sa uzana 5 meDa vyatarAnA pasabhA ktA3ce utpanna thAya le (ta ce savva) mahI agAu varNana karelA prakAra anusAra sthiti Adi badhu samajI levuM naye (Napara) vizeSatA bhAtra saTavI che , tyA tabhanI sthiti 12 mAra 12 12sanI pratipAhita 42sI cha, bhane sahI tabhanI (caudasa-yAsasahasmAi) 14 yo 2 12sanI sthiti sabhApI naye, (sU0 10)
Page #616
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikavare mAyA-lohA miu-madava-sapaNNAM ahINA viNIyA ammApiu-sussUsagA ammApiINaM aNaikamaNijjavayaNA appicchA appArabhA appapariggahA appeNaM AraMbheNa appeNaM samArabheNaM rthamahakArajayazAlA ityartha , 'ahINA' AlAnA -gurumAzriya vartanazIlA , 'viNIyA' vinItA =vinayava ta , 'ammA-piu-muramUsagA' ambA-pitR-guzrUpakA =mAtApino sevakA , 'ammApiINa aNadakmaNinavayaNA' agyApitoranatikramaNIyavacanA =mAtApitroM nItivacanaparAyaNA , 'appicchA' alpecchA =anpAmilApAta , 'appAramA' apArambhA - alpa =svalpa Arambha =pRthivyAyupamardanarUpo yepA te'pArambhA , 'appapariggahA' anpa pAragrahA -anya parigraho=dhanadhAnyAdirUpo yepA te tathA, etadeva vAkyAntareNA''ha-'appeNa ArabheNa appeNa samArabhega anpenArambhega alpena samArambhega ihA'rambha prAginAmupaghAta , (miu-maddava-sapaNNA) mRdumArdava se jinakI AtmA atyata vAsita hotA hai, ahakAra ___ kA sarvathA jiname abhAva rahA karatA hai, (allINA) guru kI AjAnusAra jo apanI _prakRti ko sucAru banAye rahA karate hai, (viNIyA) jo prakRti se hI atyata vinIta hote he, (ammA-piu-musssagA) mAtApitA ke jo sevA karate haiM, (ammA-piINa agaikkamaNijavayaNA) mAtApitA ke vacanoM ke anusAra jo calate haiM, (appicchA) jinakI icchAe~-AvazyakatAe~ bahuta thoDI hotI hai, (appArabhA) Arama jinakA alpa hotA hai, (appapariggahA) dhanadhAnyAdirUpa parigraha jinakA alpa hotA hai, (appeNa ArabheNa appeNa samArabheNa apeNa ArabhasamAraMbheNa vitiM kapyamANA) eva jo alpa Arabha se, alpa samArambha se aura alpa Arabha-samArabha se AjIvikA calAyA karate tebha vAlo yAra uSAya namA 2 // 42 cha (miu-maddava-sapaNNA) bhRkSa mAdevathI jemane AtmA atyata vAsita (praphula) hoya che, ahakArane bhanAmA sapatha samApa 2 // ure cha (allINA) gurunI mAjJA-manusAra ra ghotAnI atine suhara manAcyA cha, (viNIyA) - prakRtithI 24 atyata vinIta hoya , (ammA-piu-sussUsagA) bhAtA-pitAnI 2 sevA cha, (ammApiINa aNaikkamaNinavayaNA) mAtApitAnA vayanA anusAra 2 yA cha (pate cha), (appicchA) nI chAyA-mAvazyatAmA paI thoDI DAya cha. (appArabhA) mAramanA 5 khAya cha, (appeNa ArabheNa appeNa samAra bheNa appeNa ArabhasamArabheNa vittiM kappemANA) tabha042 sa85 mAra lathI,
Page #617
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpaSiNI-TIkA sU 11 anta purikAdInAmupapAtayipaye gautamaprazna 525 piyarakkhiyAo bhAyarakkhiyAo pairakkhiyAo kulaghararabisvayAo sasurakularamkhiyAo parUDha-Naha-kesa-kakkharomAo vavagaya-dhUva-puppha-gaMdha-mahA-laMkArAo aNhANaga-seya-jalla-mallabhAtRrakSitA , 'paharakriyAo' patibhitA , 'kuvararazviyAoM' kulagRharamitA -kulagRhe-pitRgRha rakSitA -pitRvagodbhavai pAlitA ityartha, 'samurakularakkhiyAo' zvazuraphularakSitA , 'paha-Naha-kesa-karamaromAoM' praruddha nasakega-kakSaromANa -prarUDhAnimajAtAni nakhakeAkakSagemANi yAsA tAstathA, 'paragaya-va puppha-gara-mallA-lakArAo' vyapagata-dhUpa--puSpa-gadha - mAnyA:-- labAga -vyapagatA =yaktA dhUpapuSpagadhamAnyAnAmalabAga yAbhistAstathA, 'aNhANaga-seya-malla-malla-paka-paritAviyAo' asnAnakahui apana zIla kI rakSA karatA rahatI haiM, (bhAyarakkhiyAo) kitanAka apane bhAiyoM se surakSita rahA karatI hai, (paDarakkhiyAo) kitanAka apane 2 patidvArA surakSita rahA karatI hai, (kulaparararikhayAbho) kitanIka kulagRha meM pitA ke vagajoM dvArA pAlI-poSI jAkara surakSita rahA karatI haiM, (sasura-kula-rakkhiyAo) kitanIpha sasurapakSa ke logoM dvArA surakSita kI jAtI hai, (paruTa-Naha-kesa-kArakharomAo) kitanIka aisI hotI haiM ki jinake kA, kAraparA ke pAla eva naga baDhe rahA karate he, (vanagaya va puppha-gara-mallAlakArAoM) kitanIka emI hotA haiM jo dhUpa-khUgaTAra taila Adi ke lene se tathA puSpA eva sugapita puppoM kI mAlArUpa alakAroM se saTA parityakta rahA karatI haiM, (aNhANaga~ meya-jala-malla-paka-paritAviyAo) kitanA aisI hotI haiM jo snAna nahIM karane se els pitA surakSita 2DetA potAnA -sanI 26 // 42tI ya cha, (bhAyaraksiyAo) potAnA sAdhyAthA surakSita 26 // 82 cha, (pairaksiyAo) sI pAtapAtAnA pati ra surakSita rahyA 427, (kulaghara raksiyAo) rakhI mukhaDamA pitAnA 4 vA pAsana-poSaNa saI sukSita 24aa 2 cha, (masuraphularassiyAo) mI sAsa pakSana / dvArA surakSita 42zaya , (parUDha-Naha-kesa kAsaromAo) 32mI yevI DAya cha / 2 nama, uza, tabhara 4 N (MRA)nAvA, qual and cha, (vanagaya-va-puppha-dha-mallA raphArAo) usI methI DAya cha 255suga dhita tela AdinA lepathI tathA puSpa temaja sugaMdhita puSpanI mAlArUpa mayArAthI sahA parityAta 26 // 42 cha, (aNDANaga-seya-jalla-malla-paka
Page #618
--------------------------------------------------------------------------
________________ 524 mopaNAtakapatra mUlam-se jAo imAo gAmAgara jAva sanivesesu itthiyAo bhavati, ta jahA-aMto aMteuriyAo gayapaiyAo mayapaDayAo vAlavihavAo chaDDiyalliyAo mAirakkhiyAoM TIkA-'se jAo imAo' ityAdi / 'se jAo imAo' atha yA imA ITazya 'gAmAgara jAva sanivesesa itthiyAo bhavati' prAmA''kara yAvat sanivezeSu striyo bhavati, 'ta jahA' tadyathA-'ato ateuriyAoM' antaranta purikA anta purAtavertinya, 'gayapaiyAo' gatapatikA -gatA kApi propitA patayo yAsA tAstathA, 'mayapaiyAo' mRtapatikA -mRtA patayo yAsA tAstathA, vidhavA ityartha , 'vAlavihavAo' bAlavidhavA - bAlAzthAmU vidhavA -bAlye vaidhanya gatA , 'char3iyalliyAo' uditA =payAdimi parityaktA, 'mAdarakkhiyAo' mAtRrakSitA =apararakSakAbhAvAjananyA rakSitA , mAtRkRtarakSayA zolarakSaNa kArikA ityartha , evamagre'pi bodhyam , 'piyarakkhiyAo' pitRrakSitA , 'bhAyarakkhiyAo' 'se jAo imAo' ityaadi| (se jAo imAo) jo ye jIva (gAmAgara jAra sanivesemu) grAma Akara Adi se lekara sanivezataka ke sthAnoM meM strIparyAya se utpanna hote hai, jaise ki unameM kita nIka striyA to (ato ateuriyAo) rAjA ke ata pura kI rAniyA hotI haiM, kitanIka (gayapaiyAo) proSitabhartRkA hotI haiM, jinake pati pravAsI arthAt paradeza gaye hoM unako proSitabhartRkA kahate hai, phitanIka (mayapaiyAo) vidhavA hotI hai, (vAlavihavAo) bAlavidhavA hotI hai, (chaDDiyalliyAo) kitanIka patidvArA parityakta hotI haiM, phitanIka (mAi ravivayAbho) mAtRrakSitA hotI hai, (piyarakkhiyAo) kitanIka pitA se surakSita hotI se jAo imAo' tyAdi (se jAo imAo) 2 mA 1 (gAmAgara jAva sanivesesu) ma Ajhara AdithI laIne saniza sudhInA sthAnomAM strIparyAyathI utpanna thAyarama tamAmA 4ii sImA ta (ato ateuriyAo) satanA mata puranI thii| DAya cha, sI (gayapaiyAo) prASitamata DAya cha, (jenA pati pravAsI arthAt paradeza gayA hoya temane preSitabhartRkA kahe cha), mI (mayapaiyAo) vidhA hAya cha, sI (bAlavivAo) mAsa-vidhavA DAya cha, (chaDiyalliyAo) eeii pativArA parityA rAya seals (mAirakkhiyAo) bhAtRrakSitA rAya cha, (piyarakkhiyAo) 48
Page #619
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyupaSiNI-TIkA sa 11 anta purikAdInAmupapAtavipaye gautamaprazna 527 rameNa appeNa ArabhasamArabheNa vitti kappemANIo akAmavabhacevAseNa tAmeva paiseja nnaaddkmti|taaonn itthiyAo eyArUveNa vihAreNaM viharamANIo bahUi vAsADa, sesa ta ceva, jAva cauTTi vAsasahassADa ThiI paNNatA ||suu0 11 // samArambhega anpena ArambhamamArambhega, vitti kappemANIno' vRtti kampayatya --vRtti jAvikA kunAgA ,arAmanahmacaryavAsena aAmAnA=nirjarAyanapekSANA brahmacarye vAsastena 'tAmeva paisena' tAmeva patigAyA-payA saha sepitA gayA patigAyA 'gAikkamati' nAtikAmanti, parapuruSaparihAreNa sarvathA panivatadharmapAlikA ityartha , 'tAo Na itthiyAo eyAkhveNa vihAreNa viharamANIlo tA khalu Siya etadrUpega rihAreNa riharantya , 'vahUi vAsADa Auya pAleti' vahanivapAgi AyuSya pAlyati, pAlayivA, zeSa tadava yAvat atra yApacchabdeneda dRzyam kAlmAse kAla kRyA'nyatamepu vya tarepu devaloka davavanopapAta prAptA bhavanti, tatra-davaloka tAsA anya samArabha se, aura anya Arambha-samArabhase apanI AjIvikA calAtI hai, (akAma-vabhacera-vAseNa tAmeva paDasena NADakamati) aura paravagatA me brahmacarya kA pAlana karatA hui apana pati kA zayyA kA ullaghana nahIM karatI he pAtivratya dharma ka pAlana meM nirata rahA karatI haiM, isa prakAra jo striyA apane jIvana ko vyatIta karatA hai, (tAo Na itthiyAo eyArUveNa vihAreNa viharamANIo pahai vAsAi Auya pAleMti) ve striyA isa prakAra kA apanI naitika pravRtti se yukta panI raha kara bahuta varSoM kA Ayu pAlatI haiM, (sesa ta ceva) eva jara unakA marane kA avasara A jAtA hai tana va usa apasara me mara kara anyatama vya samArabheNa appeNa ArabhasamArabheNa vittiM kApemANIo) tamA 285 mA thI, a85 samAra bhathI ane a5 Ara bha_samAra bhavI pitAnI AjIvikA calAve ke (akAmabhacevAseNa tAmeva paisejna NAikkamati) mane 525zatAyI brahmacaryanuM pAlana karatI thakI pitAnA patinI zAnuM ullaMghana karatI nathIpAtivratya dharmanA pALanamA nirata rahyA kare che A prakAre je strIo pitAnA panane vyatIta 27 (tAo Na itthiyAo eyArUveNa vihAreNa viharamANIo yahUi vAsAi Auya pAleMti) ta sImo mA 42nI potAnI natipravRtti 42tI 2DIne ghayA 52mAnI mAyu lAgave (sesa ta ce) tara tyAne temanA maravAne avasara Ave che tyAre te avasaramAM marIne bIjA vyatAnA
Page #620
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupAtikamare paka-paritAviyAo vavagaya-khIra-dahi-NavaNIya-sappi-telagula-loNa-mahu-majja-masa-paricatta-kayA-hArAo appinchAo appAraMbhAo appapariggahAo appeNaM AraMbheNa appeNaM samAsveda-jalla-malla paka-paritApitA -asnAnakena snAnA'bhASena hatunA speTa jallamansapaDhdai -sveda = prasveda , jalla =zuSka prasveda , malla =rajomAna kaThinIbhUtam, pa8 =AdIbhUta raja , te paritApitA = klegitA -mamRtA ityartha , 'pavagaya-sIra-dahi NaraNIya-sappi-tela-gulaloNa-mahu-majja-masa-paricatta-kayA-hArAo' vyApagata-kSIra-dadhi-navanIta-sapistaila-guDa-lavaNa-madhu-madya-mAsa-parityakta-bhRtA''DArA -vyapagatAni kSIraTapinavanInasIpi yasmAt sa vyapagatakSIradhinavanItasarpi, telaguDalapaNamadhumaghamAsa parityakta , tata padadvayasya karmadhAraya , kSIrAdimAsaparyatarahita ityartha , tAdRza kRta =seSita AhAro yAbhistAstathA, 'appicchAo' apecchA , 'appArabhAoM' alpArambhA -apa Arambha =pRthivyAdhupamardanavyApAro yAsA tAstathA, 'appapariggahAo' alpaparigrahA -anpadhanadhA ysgrhaa| 'appeNa ArabheNa appeNa samArabheNa appeNa ArabhasamArabheNa' apanA''rambheNa anpena pasInA se lathapatha rahA karatA hai, eva pazInA ke zuSka ho jAne se usa para baiThI huI dhUli, kAle kaThina mela ke rUpa me pariNamita hokara unake zarIra ko malina banAye rahatI hai| (vavagaya-vIra-dahi-NavaNIya-sappi-tela-gula-loNa-mahu-maja-masa-paricatta kayA-hArAo) kitanIka aisI hotA haiM ki jo dUdha, dahI, maksana, sarpi-ghRta, taila, guDa, namaka, madhu, madya, eva mAsa se varjita AhAra kiyA karatI hai, (appicchAo) aura jinakI icchAe~ svabhAvata alpa huA karatI hai, (appArabhAo appapariggahAo appeNa ArabheNa appeNa samArabheNa appeNa ArabhasamArabheNa vittiM kappemANIo) ve alpaArabha se, paritAviyAo) 32kSI sevA DAya che 42 snAna / 72pAthI pasInAthI lathapatha rahyA kare che, temaja pasIne sukAI javAthI tenA para uDIne paDelI dhULa kALA ane kaThaNa melanA rUpe pariNAma pAmIne temanA zarIrane malina manAcyA 42 cha (vavagaya-khIra-dahi-NavaNIya-sappi-tella-gula-loNa-mahumajja-masa-paricatta-kayA-hArAo) 32ii sevA hAya cha 2 Idha, dahI, bhAbhara, savi-dhI, tesa, gaNa, bhI, bhaya, bhadha, tabhA bhAsathI panita mAhAra ryA 42 cha, (appicchAo) mane remanI nachAmA plaayii| ma85 2ghA 42 cha (appArabhAo appapariggahAo apeNa ArabheNa appeNa
Page #621
--------------------------------------------------------------------------
________________ pauyppinnii-ttiiy| sa 16 dakadvitIyAdi manuSyopapAtaviSaye gautamaprazna 529 goyamA gobaDayA gihidhammA dhammacitagAaviruddha-viruddha-vuDDhapaDyAgi Dhaka ca samama bhonana yeyA te damanamA , 'dagaekArasamA' DhakaikAdagA -oTanAdAni dagadravyAgi darakAdaza gAya bhonne yepA te TakkAdayA , 'goyamA' gautamA - vRpama puraska ya takrADA dhivA peDala pAcanta, tena ca jIvana nivAiyanti ta iyartha / 'govvaiyA' gotranikA -gobatamasti yepA te gotranikA te hi goSu prAmAnirgacchantIpu nirgacchanti, carantISu canti, piratApu piyanti AyAntApu AyAnti, gayAnAsu ca zete, uktaJca "gAvIhiM sama niggamapavesasayaNAsaNADa pareMti / bhujati jahA gAvI tirikgvavAsa vihAvitA // 1 // " tathA sAnavA pAnI ho, (dagaekAnsamA) dasa dravya dAla bhAta Adi anya hAM, eva 11 vA pAnI ho, (goyamA) tathA jo caila ko Age kara ke janatA ko umakA kIDA dimvAkara usase anna kA yAcanA kara apanA jIvana nivAha kagna vAle hA~ (gonatikA) 'provatI hoM, (gihi (1) govatI purupa, jana gAne gAra se bAhara nikalatI hai tara apane ghara se bAhara niralate hai, jara ve caratI hai taba ve bhojana karate haiM, jaba ve pAnI pItI haiM tana hI ye pAnI pAne hai / jaba ye ghara AtI hai tana yebhI apane ghara Ate hai / aura jaba ye sotI haiM taba ye mI so jAte haiN| "gAnIhiM sama nigamapavesasayaNAsaNAi pakareMti / bhujati jahA gAvI tiriksavAma vihArvitA // 1 // (gamattamA) 7 dravya (anna)-yAmAhA mAhi DAya tathA sAtamu pANI ya, (dagaekArasamA) 62 dravya-haNa lAta mAha bhanna DAya tebhara 11 bhu pAe hoya, (goyamA) tayAra hone mAga sApAne bAhAne tenI sa dekhADIne temanI pAsethI anna mAgI pitAnuM jIvana nirvAha karavAvALA hoya, (gonatikA) sobatI hAya, (gihidhammA) guDasya bhane cyA 24 gotrI puruSa, jyAre gA gAmathI bahAra nIkaLe che tyAre pitAnA gherathI bahAra nIkaLe che tyAre te care che tyAre te bhajana kare che, jyAre teo pANI pIe che tyAre ja te pANI pIe che jyAre teo ghera Ave che tyAre te paNa ghera Ave che, ane jyAre teo suve che tyAre te paNa suI jAya che "gAvIhiM sama nimApavemasayaNAsaNAi pakareMti / mujati jahA gAvI tiriksavAsa vihAvitA" // 1 //
Page #622
--------------------------------------------------------------------------
________________ opapAtikako mUlam-se je ime gAmAgara jAva sannivesesu maNuyA bhavati, ta jahA-dagaviiyA dagataDayA dagasattamA dagaekkArasamA gatistAsA sthitistAsAmupapAta pranama , tAsA salu hai bhadata davara prAmAnA kiyata kAle sthiti prajJamA : iti prazna bhagavAnAha--'goyamA!' he gautama ! iti / 'causadi vAsasa hassAi ThiI paNNattA' catu paSTiM varSasahasrAgi sthiti pranAtA // sU0 11 // TIkA-'se je ime' ityAdi / 'se je imeM atha ya ime-dRzA , 'gAmAgarajAva sannivesesa maNuyA bhavati' grAmA''kara yAvat sanivezeSu-prAmA''kara-nagara nigama rAjadhAnI-kheTa-kITa-paTTana-maDampa-droNamukhA-''zrama-manAdha-sanivazeSu prAgnyArayAta svarUpeSu manujA bhavati, 'ta jahA' tadyathA-'dagaDiyA' dakadvitIyA -odanApekSayA dakamudaka dvitIya bhojane yeSA te dakadvitIyA , 'dagataiyA' dakatRtAyA -odanamUparUpadravyadayA'pekSayA dakam udaka tRtIya yepA te dakatRtAyA , 'dagasattamA' DhakasaptamA -odanAdIni ntaroM ke devaloka me devatA kI paryAya se utpanna hotI hai / vahIM para unakI gati, vahIM para unakI sthiti eva vahIM para unakA upapAna hotA hai| he bhadata / vahA~ para unakA sthiti kitanI hai| he gautama / (causaddhi vAsasahassAi ThiI paNNattA) vahA unakI sthiti 64 hajAra varSa kI hai // sU0 11 // 'se je ime gAmAgara jAva' ityaadi| (se je ime gAmAgara jAva sannivesesu maNuyA bhavati) ye jo ina grAma Akara Adi pUrvokta sthAnoM meM isa prakAra ke manuSya hote hai, (ta jahA) jaise ki (dagabiiyA) jinake AhAra meM anna eva dvitIya pAnI ye do hI dravya hoM, (dagataiyA) anna-cAvala, dAla eva tRtIya pAnI ye tIna dravya hoM, (dagasattamA) chaha dravya anna-cAvala-dAla Adi hoM devalokamA devatAnI paryAyathI utpanna thAya che ahI ja temanI gati, ahI ja temanI sthiti temaja ahI ja temane upapAta thAya che ke bhadanta ! tyA tabhanI sthiti dI jAya cha 17 gautama! (causaddhiM vAsasahassAi ThiI paNNatA) tyA tabhanI sthiti 64 vyAsa 12 12sanI che (sU0 11) 'se je ime gAmagara jAva' ityAdi (se je ime gAmagara jAya sanivesesumaNuyA bhavati) yA mA gAbha, mA42 mA 52 4aa sthAnAmA mA pAre bhanuSya yAya cha, (ta jahA) 2 digaviiyA) 2nA mAhAramA anna tabhI bhI pAe yamana dravya-pArtha Doya. (dagataiyA) sana-yApA, Na, tebha zrI pAnI traya dravya hAya,
Page #623
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpI TIkA sU 12 dvitIyAdimanuSyopapAtaviSaye gautamaprazna 531 phANiya mahu majja masa No aNNattha ekkAe sarisavavigaIe, te mayA apicchA, ta cetra savva, Navara caugasIDa vAsasahassAi ThiI paNNattA // sU0 12 // * 1 tAmAnAmayi pratte- 'ta jahAM' tathA 'vIra da iNatraNIya sappi tela phANiya mahU majJa mAsa 'nivanIta sarpitai pAti madhu madha mAmama-tana nA= 'mana' iti prasiddha, phANita = guDa, ayAni pramihAni, AhartuM na kalpate error | 'NI aNNatya pAe sarisArie' no anyanekamyA mArpapanikRtemArpapatairUpAmekA nitiM vartayitA ayA uktA vikRnayo na pamyatumiti pa / 'teNa maNuyA apicchA te yala manujA alpe, 'sema ta ceva' zeSa tadeva = avaziSTa sarvaM pUrvanadena novyam | 'Navara' nagara=vizeSantu 'caurAsI vAsamahamsA Thi paNNattA' caturazItiM mahasrANi sthiti prajJaptA-vyatareSu devenopannAnA tepA tanAvasthAna caturagAni sahasrANi yAna // mR0 12 // gaya) yAne yogya nahIM haiM / vatiyA hai- (sIra NitraNIya sappi tela phANiya mahu mana mAsa) tIra, navanIta, sarpi, tela, phANita, madhu, madya, eva mAma / guDa kA nAma phANita hai | navanati nAma makmana kA hai / (No jagatya ekA sarisavanigaIe) eka sarasoM ke tailarUpa niti kA parihAra nahA jatAyA gayA hai / nanaramarUpa nirRti kA parihAra karana vAle vyakti sarasoM kA tela mA sakate hai / (te Na maNyA apicchA, ta cetra matra, vara carAmIha vAsasamA ThiI paNNattA) ye manuSya alpaityapATha hote hai / apaziSTa samasta pUrva kI taraha yahA jAna unA cAhiye / vizeSatA f nathI te vikRtiyo mA - ( khIra hi ganaNIya sarpi tella phANiya maha bhajna mAma) kSIra (dUdha), hAr3I, navanIta, bharci - (dhata), tesa, gaNita, madhu, bhadha, tebhana mAsa geALanu nAma kANita ke navanIta eTale sAdhu ( No aNNatya ekA magminiIe) bheTa bharabhUvanA tesautha vintinA parihAra nathI khatAvyo navasrupa vikRtine paztiAra karavAvALA mANama bharamavatu tesa bhAI De he ( te paNa maNuyA apicchA, tacena savya, NAra mamma ThiI paNNattA ) mA bhanuSyo chAvAjA hoya ke bAkInu badhu parva tA pramANe ANI levu neie vigeSamA vizeSatA
Page #624
--------------------------------------------------------------------------
________________ '.30 aupapAtikasUtre sAvaga-ppabhitayo, tesiNa maNuyANa No kappati imAo nava rasavigaIo AhArettae, ta jahA-khIraM dahi NavaNIyaM sappi telaM chAyA---gobhi sama nirgamapravezAyanA''nATi praphuti / / bhunate yayA gAvastiryagvAma vibhAvayata // 1 // iti / 'gihidhammA' gRhidharmAga -'gRhasthadharma pa zreyaskara '- iti mavA nAnAtidharmAgadhakA 'dhammaciMtagA' dharmacintakA =dharmazAstrapAThakA , 'aviruddha-piraddha-guDDhasAvaga-ppami to' aviraddha-viruddha vRddhazrAvaka-prabhRtaya , aviraddhA vainayikA , uktaJca "aviruddho viNayapharo, devAINa parAe bhttiie| jaha vesiyAyaNasuo, eva anne vi nAyavvA / / 1 // " chayA-aniruddho vinayakaro, devAnAnA parayA bhAtyA / yathA zyAyanamuta, evamanye'pi jJAtavyA // 1 // iti / piraddhA =akriyAvAdina , AtmAdyanabhyupagamena nAhayAbhyantaraviruddhatvAt , vRddha zrAvakA brAhmaNA , eta prabhRtirAn]ipA te tathA / 'tesiM Na maNuyANa No kappati imAo nava rasavigaIo AhArettae' teSA salu manujAnA no kapa te imA nara rasavikRtIrAhartum , vammA) gRhastha dharma ko zreyaskara mAnakara tAnAtika dharma ke ArAdhaka ho, (dhammaciMtagA) dharmazAstra ke pAThaka ho, (aviruddha-viruddha-buDDhasAvaga-ppabhitayo) 'aviruddha-vainayika ho, viruddha-akriyAvAdA hA-AmAdika padAryA ke nahA mAnane se bAhya eva Abhya tara kriyAoM ke virodhI ho vRdvazrAvaka hAM-jAhmaNa ho-dyaadi| (tesiMNa maNayANa no kappati imAo nava rasavigaIoAhArettae) ina samasta janoM ko ye navarasa vikRtiyA (nau vi (1) aniruddho vigayakaro devAiNa parATha bhattIya / jaha vesiyAyaNasuo eva ane vi nAyavvA // 1 // bhAnIne hAna-mAhi dharmanA mAgha Doya, (dhammaciMtagA) dharmazAsanA pAI 42 // 2 // .ya, (aviruddha-viruddha-buDDhasAga-pabhitayo) avirudh-vainyika hoya viruddha-akriyAvAdI heya-AtmA-Adika padArthone na mAnavAthI bAdo temaja abhyantara kriyAonA vivI hoya, vRddhazrAvaka heya-brAhmaNa DAya-tyAdi (tesiM Na maNuyANa No kappati imAo nava rasavigaIo AhAre e) mA samantAjane se naparasavitiyA (no vijayA) maa| yogya (A) aviruddho viNayakaro devAINa parAe bhattIe / jaha vesiyAyaNasuo evaM anne vi nAyavvA // 1 //
Page #625
--------------------------------------------------------------------------
________________ popaNa TokAsa 13 vAnaprasthAdInAmupapAtaviSaye gautamaprazna 533 dakkhiNakUlagA uttarakUlagA sakhadhamagA kUladhamagA migaluddhagA hatthitAbasA udaDagA disApokkhiNo vakkavAsiNo vilavAsiNo eva ye bhaga tiSThanti te, 'sapakbAlagA' prakSAlakA -ye mRttikAndhirpaNapUrvakamaGgAni prakSAlyanti te saprakSAlakA 'dakkhiNakUlagA' dakSiNakulakA -ye gaGgAyA pUvAbhimugamanazIlyA dakSiNataTa eva vasanti te, 'uttarakralagA' uttarakRlkA -uttarataTa eva ye vasati te, 'sagvadhamagA' mAyakA vATakA - vAdayitvA ye bhuJjate te ityartha, 'kuladhamagA ' kRla mAyakA - ye kRle sthitvA ganda kRvA bhuJjate te, miyaludvagA ' mRgalucakALyA mRgamAsajIvina, ' hatthitAvasA ' hastitApasA - ye hastina mArathinA tenaiva bahukAla bhojanato yApayati te, 'udaDagA' udaNDakA - ut= U daNDA yeSA te udaNDakA, daNDamUrtaM kRtvA ye saJcaranti te ityartha, 'disApokkhiNo ' dizAprokSiNa = udakena dina prokya ye phalapuSpAti samuccinvanti te, ' vakkavAsiNo' valkavAsasa - balkAni=naratyaca eva vAsAsi yeSA te tathA, 'nilavAsiNo' nilvAsina: unako lagAkara snAna karanevAle, (nimajjagA) pAnI meM kucha dera taka inakara snAna karane vAle, (sapa+khAlagA ) miTTI Adi se aga ko gharpaNa kara snAna karane vAle, (dakkhiNakUlagA) gaMgA ke dakSiNa taTa para usane vAle, (uttarakUlagA) gaMgA ke uttara taTa para usane vAle, (samagA zayoM ko bajAkara bhojana karane vAle, (kuladhamagA) nadI ke taTa para beTha kara zabda kara ke bhojana karane vAle, (miyaluddhagA) vyAdho kI taraha mRga ke mAsa ko pAnA, (hatthitAsA ) hAthI ko mArakara usake mAsa kA bhojana karane vAle, (uddaDagA) De ko UcA karake phirane vAle, (disApokkhiNo) dizAoM ko jala se siMcana karane vA (sigo) vRkSoM ko chAla ko pahirane vAle, (vilavAsiNo) bhRmigRha me nivAsa , snAna daravAjA, (nimajjagA) pAlImA thoDIvAra sudhI DUmIne snAna 42vAvAjA, (sapa+sAlagA ) bhATI yAhi vaDe agane dhasIne snAna 42vA vANA, (da+isaNa kulagA) gagAnA dRkSiNa taTa para pasavAvAjA, (uttara kUlagA) gajAnA uttara taTa upara vasavAvAjA (sasadhamagA) zaja vagADIne lona dakhAvAjA, (kUla dhamagA) nInA taTa para mesIne bda karatA karatA (mAlatA meAlatA) bhojana uravAvANA (miyaludvagA) zikArInI peThe magatu mAsa bhAvAvAjA, (hatthitAnasA) hAthIne bhAgane tenA bhAmanu lona 42khAvAjA, ( udaDagA) uDAne yo urI ivAvAjA, (disApo+isaNo) hizAsobhA pAzI chATavA vAjA, ( vakkanAsiNo ) vRkSanI chAtra caDeravA vAjA, (pilanAsiNo) bhUbhigRhamA
Page #626
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikako mUlam--se je ime gagAkUlagA vANapasthA tAvasA bhavati, ta jahA-hottiyA pottiyA kottiyA jaNNaI saDDhaI thAlaI vaudyA daMtukkhaliyA ummajjagA samajjagA nimajjagA sapakkhAlagA TIkA-'se je ime' ityAdi / 'seje ime aba ye hame 'gagAlagA gaGgA kUlakA gaGgAtaTAzritA pANapatyA' vAnaprasthA vAnaprasthAzramavartina 'tAvasA bhavati' tApa sAbhavanti ta jahA' tadyathA-'hottiyA' hotrikA =AgnihotrikA , 'potiyA' potrikA = vakhadhArakA , 'kottiyA' kautrikA =bhUmizAyina , 'jaNNaI' yajJakinA-yajJakArakA , 'saD DhaI zrAddhakina =zrAddhakArakA , thAlaI sthAlakina =bhojanapAtradhArakA , hubauTThA' kuNDikA dhAriNA ,'hu~vaudyA' iti dezIya zabda , 'datakkhiliyA'DhatoddhakhalikA =phalamojina umma jagA' umajakA -umajanamAneNa=jalopari taraNamAtreNa ye snAti te, 'sammajjagA' sama jamA -unmajanasyaivA'sakRt karaNena ye snAti te, 'nimajjagA' nimanakA - snAnArthaM nimagnA sirpha yahA itanI hI hai ki aise jIva jo vya tara devoM meM utpanna hote hai unakA vahA sthiti caurAsI hajAra varSa kI batalAi gaI he // sU 12 // se je ime' ityAdi (se je ime) jo ye (gagAlagA vaNapatthA tAvasA bhavati) gagA ke taTa para rahanevAle vAnaprastha tApasa hai, jaise (hottiyA) Agnihotrika, (pottiyA) potrika vastra dhAraka, (kottiyA) kautrika-bhUmizAyA-bhUmi para sone vAle, (jaNNaI) yajJakAraka (saDDhaI) zrAddhakAraka, (thAlaI) bhojanapAnadhAraka, (havaudrA) kuNDikAdhArI, (datukAvaliyA) phalabhojI, (ummajagA) eka bAra pAnI me DubakA lagAkara snAna karane vAle, (sammajagA) bAra bAra mAtra ahI eTalIja che ke jIva je cantara devamAM utpanna thAya che tenI tyA sthiti coryAsI hajAra varasanI batAvavAmAM AvI che (sU 12) 'se je ime tyAdi (se je ime) 2 mA (gagAlagA vANapatthA tAvasA bhavati) nATa 52 prasanArA vAnaprastha tApasa DAya che, 3-(hottiyA) mAni4i , (pottiyA) pAtri-paradhA27, (kottiyA) tri-bhUbhizAyI bhUbhi 52 supA pA, (jaNNaI) yajJa24, (saDDhaI) zrI24, (thAI) manapAtradhA24, (habauTrA) aAidhArI, (datussaliyA) samAsa (ummajjagA) 24vAra pAlImA uma4I bhArIne snAna 42pApANA, (sammajjagA) pA2vAra umar3I bhArIne
Page #627
--------------------------------------------------------------------------
________________ __ pIyUSaSiNI-TIkA s 13 ghAnaprasthAdInAmupapAtaviSaye gautamaprazna 535 parisaDiya-kada-mUla-taya-patta-puppha-phalAhArA jalA-bhiseyakaDhiNa-gAyabhUyA AyAvaNAhi pacaggitAvehi DagAlasolliyaM kaDusolliya piva appANaM karemANA bahUi vAsADa pariyAga pAuNati, pAuNittA kAlamAse kAla kiccA ukkoseNa joDabhuJjate kadamUla pacAmapi tathAvidhAnAmevopayoga kute te, 'jalAmiseya-kaviNa-gAyabhUyA' jalgabhipera kaThina-gAna-bhUtA -jagabhipekeNa kaTina yad gAna tat prAmA ye te tathA, 'pApaNAhi. AtapanAbhi -pragvararanikarA''sevanAbhi, 'pacamgitAvehi' paJcAgnitApai -catasRSu dikSu pravAhitaizcaturbhignibhi uparibhAge sUryakiraNapaJcamaithai tApAstai , 'igAlsolliya' aGgArapakvam-prArata-pac' dhAto sthAne 'sola' Adezo bhavati / aGgArainidhUmajalanalapiNDairiva pakvam , 'kaisolliya' kandupakvam-kadu-caNakAdibharjanapAtra, tatra pakvam, 'appANa karemANA' AmAnArora kurvANA , 'vahUi vAsAi pariyAga pAuNati' bahani varSANi paryAya vAnaprasthaparyAya pAlyanti, pAlayitvA, gire hue yA kisI ke dvArA lAye gaye kada, mUla, tvak, patra, puSpa evaM phaloM kA AhAra karane vAle, (jalAbhiseya-kaDhiNa-gAya bhUyA) jalAbhiSeka karane se jinakA zarIra kaThina ho gayA hai aise, (AyAvaNAhiM pacamgitAvehiM igAlsoliya kaDusolliya piva appANa karemANA) tathA AtApanA-prakhara sUrya kI kiraNoM ke sevana se, pacAgni ke nAca baiThakara tApo ke sahana karane se agAra meM pakva hue jaise eva bhATa me bhRje hue jaise apane sarIra ko karane vAle ye vAnaprastha tApasa jana (vahUi vAsAi pariyAga pAuNati) bahuta varSa paryata vAnaprastha tApasa kI paryAya kA pAlana karate hue (kAlamAse kAla kiccA) lAvI ApelA kada, mUla, chAla, patra, puSpa, temaja phaLane AhAra karavAvALA, (jalAbhiseya-kaDhiNa-gAya-bhUyA) sanI mali 42vAthA nA 2 44 yA gayA rAya mevA, (AyAvaNAhiM pacamgitAvehiM igAlasolliya kaDusolliya piva appANa karemANA) tathA mAtApanA-apa2 sUryanA ThiNenA sevanathI, payA gninA vacce besIne tApa sahana karavAthI, agAramA paDAvela hoya tevA temaja hADalAmAM bhUjela jevA pitAnA zarIrane karI nAkhavAvALA te vAnaprsth tApasana (tapasvIsI) (bahUi vAsAi pariyAga pAuNati) gha 12 / sudhA pAnAtha tApasanI paryAya nu pAlana 42 42tA (kAlamAse kAla kiccA)
Page #628
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 534 aupapAtikamare jalavAsiNo rumkhamUliyA avubharikhaNovAubhakkhiNo sevAlabhakkhiNomUlAhArA kadAhArA tayAhArA pattAhArApupphAhArAvIyAhArA bhUmigRhavAsina , 'jalayAsiNo' jayAsina -ye jale praviSTA eva nivasati ta, 'ruskhamUliyA' vRkSamUlakA--taratale ye nivasati te, 'azubhazivaNo' ambubhakSiNajalAhArakAriNa , 'vAubhakviNo' vAyubhakSiNa =paranAhArA , 'sevAlabhakviNo' zaivAlabhakSiNa -zaivAlajallatA bhakSati ta chIThA --jaloparisthitaritapanaspatipizapabhojina ityartha , 'mUlAhArA' mUlAhArA -mUlAni Aharanti talIlA 'dAhArA' kantA''hArA = sUraNAdika dakSiNa , ' tayAhArA' vagAhArA =nimbAniyagbhakSiNa , 'pattAhArA trA ''hArA =bincAdiparabhakSiNa , 'pupphAhArA' puppA''hArA =kundazobhAJjanAdipura , 'vIyAhArA' bIjA''hArA -kUSmANDAdinAjabhojina , 'parisaDiya-kada-mUla-tayapatta-puppha-phalA-hArA' parizaTita-kanda-mUla-svara-patra-puSpa-phalA-''hArA -- parizaTita kenacidAnIta svaya patita ca parigaTitam , tAdRzA kadamUla vapatrapuSpaphalam Aharati tacchIlA -kena cit AnItAni tasbhya svaya patitAni vA pApuSpaphalAnyeva karane vAle, (jalavAsiNo) jala meM khaDe rahane vAle, (rukravamUliyA) vRkSa ke nIce nivAsa karane vAle, (abubhakviNo) mAtra jala kA AhAra karane vAle, (vAubhakviNo) mAtra vAyu kA hI AhAra karane vAle, (sevAlabhakkhiNo) mAna zaivAlakA hI AhAra karane vAle, (mUlAhArA) mAtra mUla kA hI AhAra karane vAle, (kadAhArA) sUraNAdika kaDhoM kA AhAra karane vAle, (tayAhArA) tvak-chAlakA AhAra karane vAle, (pattAhArA) bicca Adi ke pattoM kA AhAra karane vAle, (pupphAhArA) puSpo kA AhAra karane vAle, (parisaDiyakada-mUla-taya-patta-puppha-phalA-hArA) toDa kara yA svaya lAye hue nahIM, ki tu svaya nivAsa 42vAvA, (jalavAsiNo) sabhAlA 22vApANA, (ruksamUliyA) vRkSanI nIya nipAsa 421vANA, (abubharisaNo) bhAtra pANI mAhA2 42 pApA, (vAubharisaNo) mAtra pAyunA mADA2 42vAvA, (sevAlabhaksiNo) / bhAta rIvAnA mAhAra 721 , (mUlAhArA) mAtra bhUjana 1 mADAra 42vANA, (kadAhArA) sU29 2hinA mADAra 42vAvA , (tayahArA) paDU dAnA mADAra 72vAvA, (pattAhArA) mImI pAhi pAnI mAhA2 421 // pA, (pupphAhArA) puSpAnI bhADA2 4211t, (sIyAhArA) mA AhinA pInanAmADAra 42vA, (parisaDiya-kada-mUla-taya-patta-puppha-phalAhArA) tAni athavA pite lAvela na hoya paraMtu pitAnI meLe paDI gayelA ane keIe
Page #629
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNI-TIkA saM 14 pranita zramaNopapAtayiSaya gautamaprazna 537 bhavaMti, taM jahA-kadAppiyA kukaDayA mohariyA gIyaraippiyA navaNasIlA, te Na eeNaM vihAreNa viharamANA vahui vAsADa sAmaNNapariyAya pAuNati, pAuNittA tassa ThANassa aNAsema pacaDayA samaNA bhavaMti' yAva sannivezeSu pratrajitA zramaNA bhavanti, 'ta jahA' tadyathA--'kadappiyA' kAndarpikA -hAsyakArakA bhANDAdaya , 'kukkudayA' kaukucikA - kukucena-kutsitaceSTayA carantIti kaukucikA ye ca bhranayanavadanakaracaraNA''dibhi rbhANDA iva tathA ceSTante yathA svayamahasanta eva parAna hAsayanti te| 'mohariyA' maukharikA =vAcAlA -nAnAvidhA'sambaddhabhASiNa iyartha / 'gIya-rai-ppiyA' gItarati-priyA -gItena yA rati =koDA sA priyA yepA te tathA, 'nacaNasIlA' nartanazIlA 'te Na eeNa vihAreNa viharamANA' te khaTa etena vihAraNa viharanta =uktamAcaraNamAcara ta , 'vahUha vAsAi sAmaNNapariyAya pAuNati' vahani varSANi zrAmaNyaparyAya cAritraparyAya pAlayati, 'pAuNittA' pAlayivA 'tassa ThANassa' tasya sthAnasyasamaNA) pravajita zramaNa hote haiM, (ta jahA) jaise-(kadappiyA kukkuiyA mohariyA gIyaraippiyA) kAdarpika-hAsyakAraka bhADa Adi, kaukucika-bhU, nayana, vadana, kara eva caraNa Adiko se kusita ceSTAe~ karake bhADoM kI taraha svaya na ha~sakara dUsaroM ko ha~sAne vAle, gItapUrvaka krIDA ko adhika pasada karane vAle, (naccaNasIlA) nRtya karane ke svabhAva vAle, ye saba (eeNa vihAreNa viharamANA vaha vAsAi sAmaNNapariyAya pAuNati) apane 2 pada ke anusAra ukta AcaraNa ko AcaraNa karate hue bahuta varSAtaka zramaNaparyAya ko pAlate haiM, (pAuNittA tassa ThANassa aNAloiya-apaDikatA kAlamAse kAla samaNA) pranita zrama thAya cha, (ta jahA) 2pA (kappiyA kukkuiyA mohariyA gIya-rai-ppiyA) AisyA24 (pAyA) mAhi, DIyi-zra, nayana, vAdana, kara temaja paga Adi vaDe kutsita ceSTAo karI bhavaiyAnI peThe svaya pote) na hasatA bIjAne hasAvavAvALA, maukharika-aneka prakAranA asam prA5 4211, gItayuta pIDAne padhAre 544 upAya, (naccaNasIlA) nRtya 42pAnA svabhAvANA, mA gadhA (eeNa vihAreNa viharamANA bahUi vAsAi sAmaNNapariyAya pAuNati) pAta yAtAnA 56 pramANe ta mAya2 ne AyaratA mAyaratA dhe| 12se sudhI zrama-paryAyane pANe cha (pATha NicA tassa ThANassa aNAloiya-apaDikkatA kAlamAse kAla kiccA uskoseNa
Page #630
--------------------------------------------------------------------------
________________ 536 aupaNAtikamatra siesu devesu devattAe uvavattAro bhavati / paliovama vAsasahassamabhahiya tthiii| ArAhagA? No iNahe smjhe| sesa taM ceva // sU0 13 // mUlam-se je ime jAva sannivesesu pavvaiyA samaNA 'kAlamAse kAla kicA' kAlamAse kAla yA 'ukoseNa joDasiema devesu devattAe uvavattAro bhavati' utkrozena nyotipipheSu deveSu devatvenopapattAro bhavati, 'paliovama vAsasayasahassamabhahiya ThiI' panyApama varSazatasahasrAmyadhika sthiti -- varSazatasahasrANi abhyadhikAni yatra tat-varSazatasahasrAbhyadhikam ekalakSavadhika panyopama sthiti prajapteti / ziSya pRcchati-ete jyotipikA devA 'ArAhagA?' ArAdhakA = paralokasyArAdhakA bhavanti kim ?, uttaramAha-'No iNadve samaTe' nA'yamartha samartha =sagata , paralokasyArAdhakA na bhvti| asyArthastu-aaunottarArdai'STame sUtre vyAkhyAta // sU0 13 // TIkA-' se je ime' ityAdi / 'se je ime' atha ya ime 'jAva sanive maraNa ke avasara me mRtyu ke vAvartA ho, (ukkoseNa joisiema devesu devattAe uva vattAro bhavati) utkRSTa rUpa se jyotiSI devoM me devarUpa se utpana ho jAte haiN| (pali ovama bAsasayasahassamabhahiya ThiI) vahA para unakI sthiti 1 lAkha varSa adhika eka palyapramANa hotI hai| gautama pUchate hai-he nAtha / (ArAhagA) ye paraloka ke ArAdhaka hote hai yA nahIM ? uttara--(No iNadve samaDhe) ye paraloka ke ArAdhaka nahIM hote hai / / sU 13 // se je ime jAva' ityAdi (se je ime) jo ye (jAva sannivesesu) grAma nagara Adi sthAno me (pavvaiyA 4maksare 48 4zane (ukkoseNa joisiesu devesu devattAe uvavattAro bhavati) 35thI jyotiSI hevAmA 313ce utpanna tha ya cha (paliovama vAsa sayasahassamabhahiya ThiI) tyA tamanI sthiti sAma 12 2 4 58yaprabhAya hoya che gautama pUche che , he nAtha ! (ArAhagA) tamA 524 // sArAdha hoya che , naDi ? uttara-(No iNadve samaDhe) tammA 52sanA maa2| 54 hotA nathI (sU 13) " se je ime jAva" tyAta (se je ime) re (jAva sannivesesu) ma nagara mAhi sthAnomA (pavvaiyA
Page #631
--------------------------------------------------------------------------
________________ __poyUSavarSiNI-TIkA sa 15 sAkhyAdaya parigrAjakamevA mUlam-se je ime jAva sannivesesu parivvAyagA bhavati, ta jahA-sakhA jogI kAvilA bhiuvvA haMsA paramahaMsA TIkA--' se je ime' ityAdi / ' se je ime' atha ya ime idRzA 'jAva sannivesem' yAvat sanivezeSu, 'parilAyagA bhavati' parivAjakA sanyAsino bhavanti, 'ta jahA' tadyathA-'sakhA jogI kAvilA bhiuvvA hasA paramahasA bahuudagA kuDibbayA kaNhaparicAyagA' sArayA yogina kApilA bhArgavA hasA paramahasA bahadakA kuTIvratA kRSNaparivAnakA , tatra sArayA sArayamatAnuyAyina , yogina -yogazcittavRttinirodha so'syepA te yogina , 'kApila zAstra sAraya dvividham-sezvara nirIzvara c| tatra sezvara sAkhyaM bhagavadavatAra kapila praNItavAn , nirIzvara sAraya tu AnyavatAra kapila iti sAkhyazAstrAnuyAyina' iti vAcaspatyAbhidhAnakoza / nirIzvarasArayamatAnuyAyina iti bhAva / 'bhiunnA' 'se je ime jAva' ityAdi / (se je ime) jo ye (jAva sannivesesa) grAma Akara Adise lekara sanniveza taka ke sthAnoM ma (paricAyagA) 'parivrAjaka rahate hai, jaise (sakhA jogI kAvilA bhiuccA isA paramahasA) sAkhya-sAkhyamatAnuyAyI sAdhu, yogI-cittavRttinirodharUpa yoga ko pAlana karane vAle sAdhu, kApila-nirIzvara sAkhyamatAnuyAyI sAdhu, (1) sAkhya do prakAra ke haiM-1 sezvarasAraya, 2 niriishvrsaaly| sezvarasAlyaizvara ko mAnatA hai / nirIzvara sAkhya izvara ko nahIM mAnatA hai / vAcaspatyAbhidhAnakopa meM aisA liyA hai ki bhagavadavatArasvarUpa kapilane izvaravAdI sAkhya ko, eva AnyavatAraviziSTa usI kapilane nirIzvaravAdI sAkhya ko racA hai| " se je ime jAva" tyAdi (se je ime) reyA (jAva sannivesesu) Ama A42 mAhithA sana sanniveza sudhAnA sthAnamA (parinvAyagA) pazciA44 22 cha, revA (sakhA jogI kAvilA bhiuvvA hasA paramahasA) sAmya-sAdhyabhatanA manuyAyI sAdhu, yogI-cittavRttinirodharUpa yoganu pAlana karavAvALA sAdhu, kapila-nirI 52 'sAmyamata anuyAyI sAdhu, mAna-mazu binA RAN, (hasA) sa (1) sAkhya be prakAranA che 1 sezvarasAkhya 2 nirIzvarasAkhya sezvarasAkhya Izvarane mAne che nirIzvarasAkhya Izvarane mAnatA nathI vAcaspatya abhidhAna kepamA ema lakhyuM che ke bhagavAnanA avatArasvarUpa kapile IzvaravAdI nAkhyane temaja agni-avatAra-viziSTa teja kapile nirIzvaravAdI sAkhya ramyu che
Page #632
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupaNAtakapatra loiya-apaDikaMtA kAlamAse kAlaM kiccA ukoseNaM sohamme kappe kaMdappiesu devesu devattAe uvavattAro bhavaMti, tarhi tesi gaI, sesaM ta ceva, NavaraM paliovama vAsasayasahassamabhahiya tthiii||suu0 14 // uktasya pApasthAnasya, 'aNAloiyaapaDikatA' anAlocitA'pratikAtA -anAlo citAca te apratikrAntA -gurUNA samIpe akRtA''locanakA ataeva doSAdanivRttA ityathe / 'kAlamAse kAla kiccA' kAlamAse kAla kRtvA, 'ukoseNa sohamme kappe kadappiema devesu devattAe uvavattAro bhavati' utkarpaNa saudharme kanpe kAdapikaSuhAsyakrIDAkArakepu deveSu devatvenopapattAro bhakta, 'vahiM tesiM gii| tatra teSA gati 'sesa ta ceva ' zepa tadeva-pUrvoktameva bovyam / 'paliovama vAsasayasahassamabhahiya ThiI palyopama varSazatasahasrA'bhyadhika sthiti --lakSavarSAdhika panyopama sthiti / / sU0 14 // kiccA ukkoseNa sohamme kappe kdappiesu devesu devattAe uvavattAro bhavati) pAlana karate hue ata samaya ve apane ukta pApasthAnoM kI guru ke samIpa AlocanA nahIM karake unase nivRtta nahIM hote hai, isalie jaba ve kAla-avasara me kAla karate hai, taba adhika se adhika saudharmakalpa meM jo hAsyakrIDAkAraka deva hai unameM devarUpa se utpanna hote haiN| (tahiM tesiM gaI sesa ta ceva) vahIM para unakI gati Adi batalAi gaI hai| yahA para aura bhI jo kucha vaktavya hai vaha isI Agamake uttarArdha meM AThave sUtra kI taraha samajha lenA caahiye| (paliovama vAsasayasahassamabbhahiya ThiI) usa kalpa meM unakI sthiti usa paryAya meM 1 lAkha varSa adhika 1 palya kI jAnanA cAhiye / / suu014|| / sohamme kappe kadappiesu devesu devattAe uvavattAro bhavati) pAsana 42tA 42tA ata samaye teo pitAnA ukta pApasthAnanI gurunI pAse AlecanA na karavAthI tenAthI nivRtta thatA nathI tethI jyAre teo kAla avasare kAla kare che tyAre vadhAremAM vadhAre saudharma ka5mAM je hAsyakrIDAkAraka deva che tabhA 13 utpanna yAya cha (tahiM tesiM gaI sesa ta ceva) tyAmanI gati Adi batAvavAmAM Avela che ahI bIju paNa je kAI varNana che te A bhAgamA ttarAdhanA mAmA sUcanI peThe sama dunaya (paliovama vAsasayasahassama bhahiya ThiI) se u85mA temanI sthiti ta paryAyabhA 1 sAma varasa uparAta 1 palyanI jANavI joIe (s 14)
Page #633
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - __pIyUSayaSiNI-TIkA su 15 karNAdInA zIladhyAdInA parivrAjakAnAvarNanam 541 tattha khalu ime akhattiyaparivvAyayA bhvNti| ta jahAsIlahI sasihAre naggaI bhaggaIti ya // videhe rAyA rAme valeti ya ahame ||suu0 15 // mUlam te NaM parivAyA riuvey-yjuvvey-saamveypraasre| kaNhe dIvAyaNe ceva devagutte ya nArae // karNazca karakaNTazca ambaDazca parAzara / kRSNo dvaipAyanazcaiva devaguptazca nArada | pate'STau brAhmaNaparivrAjakA / 'tatya khalu ime aTTha khattiyaparicAyagA bhavati' tatra khancime'STau kSatriyaparibAnakA bhavanti, 'ta jahA' tadyathA-'sIlahI sasihAre naggaI bhaggati yA videhe rAyA rAmeleti ya atttthme|' zIladhI zazidhAro nagnako bhAnaka iti ca / pideho rAjA rAmo vala iti ca aSTama / ete poDaza parivAjakA lokato jJeyA / / sa0 15 // TIkA-'te Na parivAyA' ityAdi / 'te Na parivAyA' te khallu paricAyagA bhavati ) nAhmaNa kI jAti ke paribAjaka hote haiM-( ta jahA) so jaise (kaNe ya karakaDe ya abaDhe ya praasre| kaNhe dIvAyaNe ceva, devagutte ya nArae) 1 karNa, 2 karakaDa, 3 apaTa, 4 pArAsara, 5 kRSNa, 6 dvaipAyana, 7 devagupta eva nArada / (tattha khalu ime aTTha khattiyaparivvAyagA) tathA ye ATha kSatriya jAti ke parivrAjaka hote haiM, (ta jahA) so jaise-(sIlahIsasihAre ya naggaI bhaggaI ti yA videhe rAyA rAme valeti ya aTThame) zIldhA, zazidhAra, nagnaka, bhagnaka, videha, rAjA rAma aura bala / / sU 15 // 'teNa parivAyA riuveya' ityAdi / (te Na parivAyA) ye 16 sAdhu-parivrAjaka-ATha brAhmaNa jAti ke ATha kSatriya nvAyagA bhavati) mAjhazanI jatinA parimAna thAya , (ta jahA) rebha. (kaNNe ya karakaDe ya apaDe ya praasre| kaNhe dIvAyaNe ceva, devagutte ya nArae) 1 41, 2 7241, 3 21.57, 4 pAsa2, 5 kRSNa dvaipAyana, 7 pa. rAsa, tabha04 8 nA26 (tatya salu ime aTTa sattiyaparivvAyagA bhanati tathA zmA mA kSatriyatinA parivA44 DAya (ta jahA) rebha (sIrahI sasihAre namAI bhaggaIti ya / videhe rAyA rAme valeti ya aTTame) 1 zAradhI, 2 zazidhAra, 3 nagnaka, 4 bhagnaDa, 5 videha, 6 rAjA, 7 rAma tathA 8 bala (sU 15) 'teNa parivAyA riuveya' tyAdi ( Na pariyAyA) // 19 sAdha-parinA imm Inani aie aud
Page #634
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaupaNAtikamare bahuudagA kuDivvayA knnhprivaaygaa| tattha khalu ime aha mAhaNaparivAyagA bhavati, ta jahA-~ kapaNe ya karakaMDe ya, aMbaDe ya praasre| kaNhe dIvAyaNe ceva, devagutte ya nArae // bhArgavA -bhRgulokaprasiddha mapistadazajA bhArgavA / 'sA'-hasA -parvatakuharapathyAs zramA''rAmavAsino bhikSArthaM ca grAmaM pravizanti / 'paramahasA' paramahasA, eteSu nadIpulinasamAgamapradezeSu vasanti maraNasamaye cIrakaupInakuzAzca tyaktyA prANAn parityajanti / 'bahuudagA' bahadakA , ime tu pAma ekarAtrikA, nagare paJcarAtrikA prAptabhogAzca bhuJjate iti / 'kuDincayA' kuTIvratA suTIcarA , te ca kuTyA vartamAnA vyapagatakrodhalobhamohA ahaGkAra varjayati / 'kaNhaparivAyagA' kRSNaparivAjakA -parivAjakavizeSA eva, nArAyaNa bhaktikA iti kecit / 'tattha khalu imeM aTTha mAiNaparibAyagA bhavati' tatra khalla ime'STau brAhmaNaparivAjakA bhavanti / ' ta jahA' tadyathA-'kaNNe ya karakaDe ya abaDe ya bhArgava-bhRgu Rpi ke vazaja (ziSya), hasa-parvatakI guphA, Azrama, devamandira tathA bagIcA Adi meM nivAsa karane vAle sAdhu, jo sirpha bhikSA ke liye hI grAma meM Ate haiM, (paramahasA) nadI ke taTa para nagnarUpa meM rahane vAle sAdhu, jo maraNa kAla meM cIra, kaupIna aura kuzA ko tyAga kara maraNa karate hai / (bahuudagA) eka rAta grAma me pAca zatataka nagara meM rahe tathA jo mile so khAveM aise bahUdaka sAdhu, (kuDinchayA) kuTIta-kuTIcara-krodha, lobha eva moha tathA ahakAra se rahita hokara parNakuTI meM rahane vAle, (kaNhaparivyAyagA) nArAyaNa ke bhakta parivAjaka-athavA kRSNa ke bhakta parivrAjaka, (tattha) iname (aTTha) ATha (ime) ye (mAiNa parvatanI guphA, azrama tathA bagIcA AdimAM nivAsa karavAvALA sAdhu, je mAtra likSAbhATa 4 AmamA mAvale (paramahasA) nahIna taTa 52 nagna rUpamAM rahenArA sAdhu, je maraNakAlamAM cIra, kaupIna (lagoTI) ane kuzAne tyAga ' bhae pAme che (bahuuMdagA) me rAta gAbhabhA, pAya rAta sudhA nagaramA 2 tathA bhaje "pAya mevA ma sAdhu, (kuDiyA) ttiiprata-phaTIcara krodha, lobha temaja meha tathA ahakArathI rahita thaIne parNa NbhA 2vApA, '(kaNhaparivAyagA) nArAyazunA sAta parivA14, ayA Yogai ward parikA,' (tatya) abhA (a) mA3 (ime .... "--
Page #635
--------------------------------------------------------------------------
________________ - pIyUSapiNI-TIkA su 16 pharNA zIlabhyA ca vedAdisaphala zAstrAbhijJatvam 543 sAmayaNe aNNesu ya vahasu vabhaNNaesu ya satthesu supariNiTTiyA yAvi hotthA // sU0 16 // mUlam-te NaM parivvAyagA dANadhamma ca soyadhamma 'akSarasvarUpanirUpaka zAstra zikSA, tathAvidhasamAcAraprarUpaka zAstra meva kalpastasmin , 'vAgaraNe' yAraNe zangAstre, 'uTe' uTasi-vRttapodhake zAle, 'nirutte' nirukte zabdArthanodhake, 'joDasAmayaNe' jyotipAmayane jyotisyAstre, 'aNNesu ya bahumu bhaNNaesa ya satgemu' ayeSu ca bahupu nAhmaNyeSu ca zAstrepu-brAhmaNebhyo hitAni brAhmaNyAni vedavyAkhyArUpANi brAhmaNAdAni zAstrANi teSu ca bahupu zAstreSu, 'supariNiTThiyA yAvi hotyA' supariniSTitA -paripakvajJAnAthApi bhavati / / sU0 16 // TIkA-'te Na parivAyA' ityAni / 'te Na parivAyA' te khala parivAjakA , 'dANadhamma ca soyadhamma ca tityAbhiseya ca ' dAnadharmaM ca zaucadharma ca kappe vAgaraNe ude niste joisAmayaNe aNNesu ya vahasu vabhaNNaemu ya satthesu mupariNiTThiyA yAvi hotthA)tathA gaNita ka viSaya me, zikSA-akSara ke svarUpa ko nirUpaNa karane vAle zAstra me, kalpa me, vyAkaraNa zAstra me, uda zAstra me, nirakta-zabdArthabodhaka zAstra me, eva jyotiSa zAstra me aura bhA aneka bahuta se brAhmaNazAstroM me ye paripakva jJAnazAlI ___ hAte hai / sU 16 // / teNa paricAyagA' ityAdi / (te Na parivAyagA) ye samasta parivrAjaka (dANadhamma ca soyadhamma ca) dAna dharma kI, zaucadharma kA, (titthAbhiseya ca) tIrthAbhiSeka kI (AghavemANA) janatA me tnaa| DAya cha (sasANe simsAkappe vAgaraNe chade nirutte joisAmayaNe aNNesu ya bahasu babhaNNaesu ya satyesu supariNiTriyA yAdhi hotthA) tathA gaNitanA viSa yamA, zikSA-akSaranA svarUpane nirUpaNa karavAvALA zAstramA, kapamA, vyAkaraNa zAstramAM, cheda zAstramA, nirukta-zabdArthabodhaka zAstramA, temaja jyotiSazAstramAM ane bIjA paNa aneka brAhaNa zAstromAM teo jJAnazAlI hoya che (sU 16) 'teNa parivvAyagA' patyAhi (te Na parivvAyagA) yA samasta paridhAna (dANadhamma ca soyadhamma ca) niyamanA, zauyadhamanI, (titthAbhiseya ca) tIrtha samitI (AdhavemA)
Page #636
--------------------------------------------------------------------------
________________ 542 aupapAtikatane ahavvaNaveya-itihAsapacamANa nighaMTuchaTANaM sagovagANa sarahassANa cauNhaM vedANa sAragA pAragA dhAragA saDagavI sahitatavisArayA, sakhANe simvAkappe vAgaraNe chade nirutte joiparivrAjakA -prAgvarNitA aSTau nAhmaNapariganakA , aSTau patriyapagiAjakA , te kIdRggA / anA''ha-'riuveya-yajuvyeya-sAmareya-aha paNaya-itihAsapacamANa' Rgveda-- yajurveda-sAmavedA'tharvavedetihAsapaJcamAnAm-gvedAtyazca nAro vedA, tathA itihAsa paJcamA yepA te itihAsapaJcamA tepAm, 'nighaTuTANa' nighaNTupaTAnAm-nighaNTurnAma ko paSTha =SamyApUrako yepA teSA 'sagoragANa' sAgopAgAnAm-a rupAGga sahitAnAm , 'sarahassANa' sarahasyAnA-rahasyayuktAnAm , 'cauNha caturNAm , 'vedANa' vedAnAm, 'sAragA' sArakA =a yApanadvAreNa pravartakA , athavA smArakA =anyepA vismRtasya smAraNAt , 'pAragA' pAragA =mapUrNavedArthajJAnAta , 'dhAragA' dhArakA =dhArayitu kSamA, 'saDagavI' paDaGgavida , 'sadvitatanisArayA' paSThitantravizAradA -paSThitantra kapilasiddhAnta - tatra vizAradA =paNDitA , 'sakhANe' sarayAne gaNitavipaye 'sirasAphappe ' zikSAkalpejAti ke (riuveya-yajuvveya-sAmaveya-ahavvaNaveya-itihAsapacamANa nighaTuchaTThANa sagovagANa sarahassANa cauNha vedANa) Rgveda, yajurveda, sAmavada, atharvaveda, itihAsa, nighaTu ina uha zAstroM ke tathA ina zAsroM ke aura bhI jitane aga aura upAga hai unake eva rahasya sahita cAra vedoM ke (sAragA) pAThana dvArA pracAraka hote hai, yA dUsaroM ke liye vismRta hue ina ke smAraka hote hai (pAragA) svaya bhI ina saba zAstroM ke jJAtA hote hai, (dhAragA) ina sabakI dhAraNA vAle hote hai| isaliye ye (saDagavI) paDagavedavit kahe jAte haiN| ye (sadvitatavisArayA) paSTitA-kapilazAstra ke bhI vettA hote hai, (sakhANe sikkhA mA kSatriya tinA (riuven-yjuvvey-saamvey-ahvvnnvey-itihaas-pcmaann| nighaTuchaTThANa sagovagANa sarahassANa cauNha vedANa) veda, yajuveda, sAmaveda, atharvaveda, ItihAsa, nigha Tu A cha zAstronA, tathA A zAstronA bIjA 565 mA 25 01 mane lAgatabhanA, 27syasahita yA2 vahAnA (sAragA) paThana dvArA pracAraka hoya che, athavA bIjAne vismaraNa thayela hoya te temane yAda shvnaa|| jaya cha, (pAragA) pote paNa te zAstro tnaa| hAya cha, tathA tesA (dhAragA) mA madhAnI dhArayAvAsA DAya , tathA tm| (saDagavI) 57 vita havAya cha tayA (sadvitatavisArayA) paTita-pitAnA para
Page #637
--------------------------------------------------------------------------
________________ pauSaptiNI TIkA sa 18 karNAdi zoladhyAdi parimrAjakAnAmAmAravarNanam 545 . mUlam-tesi NaM parivAyagANa No-kappar3a, agaDa-vA talAyaM-vAdanaI-vA vAvi vA pukkhariNi vA dIhiya vA-guMjAliya zucaya =zudA' 'muisamAyArA' zucisamAcArA =sarvathA zuddhAcArA 'bhavittA' bhUvA 'abhiseya-jala-pUya-ppANo' abhipeka-jala-pUtAss-ramAna --abhimantritajalai pUtA = pavitrA AtmAno yeSA te tathA, 'avizveNa sagga gamissAmo' avighnena svarga gamiSyAma - asmAka svargagamana-nirvAdhamasti-ityartha // sU0 17 // TIkA,'tesiM-NA parivAyagANa' ityAdi / 'tesi ,Na parivAyagANa' tepA balu parinAjakAnAm, 'No kappai agaDa vA talAya vA nai vA vAci vA puskhariNiM vA dIhiya vA gujAliya vA sara vA sAgaraM vA ogAhittae no kalpate'vaTa vA taDAga vA nadI vA vApoM yA puSkariNI vA dArSikA vA guJjAlikA vA sarI hama zuci haiM aura hamArA AcAra-vicAra bhI zuci haiM / isa taraha zuci hophara, abhimatrita jala se sarvathA AtmA ko pavitra kara hama loga vinA kisI vighna ke svarga meM jAveMge-hama logoM , ko svargaprAmi nirmAdha hai / / sU 17 // 'tesi Na parivAyagANa' ityAdi / (tesiM Na parivAyagANa) ina parivAjakoM ko (No kappai) itanI bAteM kalpita nahIM hai-(agaDa vA talAya vA nai vA vArvi vA pukkhariNiM vA dIhiya vA gujAliya vA saraM vA sAgara vA ogAhittae) kUe meM praveza karanA, nAlAsa meM praveza karanA, nadI meM praveza karanA, bAvaDI meM praveza karanA, puSkariNI me praveza karanA, dIrghikA me praveza karanA, gujAlikA meM praveza karanA, sarovara meM praveza karanA, eva samudra meM praveza karanA / pavitra che ane zuci chIe, ane amArA AcAravicAra paNa zuci che AvI rIte zuci thaIne, abhima trita jalathI sarvathA AtmAne pavitra karIne ame kaI jAtanA viddha vinA svargamA jazu-amane svarganI prApti nibaMdha che (sU.17) ! -'tesiM Na parivvAyagANa' tyAdi (tasiM Na parivvAyagANa) mA parivAnI (No kappai) mAsI to hipata nathI (agaDA vA talAya vA nai vA vAvaM vA puksariNi vA dIhiya vA , gujAliya vA sara vA sAgara vA ogAhittae) drUpAmA praveza 42vA, tabhA praveza kare, nadImAM praveza kare, vAvamAM praveza kare, puSkariNImAM praveza kara, dIrghikAmAM praveza kara, gu jAlikAmAM praveza kare, sarovaramAM praveza
Page #638
--------------------------------------------------------------------------
________________ 544 aupapAtika ca titthAbhiseya ca AghavemANA paNNavemANA parUvemANA viharati / jaNa amhaM kiMci asuI bhavai ta Na udaeNa ya mahiyAe ya pakhAliya suI bhavai / eva khalu amhe cokkhA cokkhAyArA suI suisamAyArA bhavittA abhiseyajalapUyappANo aviggheNa sagga gamissAmo // sU0 17 // tIrthAbhipekazca, ' AghavemANA' ArayApta = kathayanta, 'paNNacemANA' prajJApayata = bodhayata, 'parUvemANA' prarUpayAta = upapattibhi svasiddhAnta sthApayato viharanti / ' ja NaM amha kiMci asuI bhavai ' yat saccasmAka kiJcidazuci bhavati, ' ta Na udaraNa yamaTTiyA ya pakkhAliya suI bhavai ' tatsala udakena ca mRttikayA ca prakSAlita zuci bhavati = pavitra bhavati, 'eva khalu amhe' eva khalu vaya, ' cokkhA' cokSA =kRtapramArjanA - vimaladehanepathyA, 'cokkhAyArA ' cokSAcArA = pavitrAcArA, ataeva 'suI' puSTi karate hue (paNNavemANA ) janatA ko ye saba bAte acchI taraha samajhAte hue (parUve mANA viharati ) janatA me inakI yuktipUrvaka prarUpaNA karate hue vicarate rahate hai / ( jaNa amha kiMci asuI bhAi ta Na udaeNa ya maTTiyAe ya pakkhAliya suI bhavara) ve kahate hai - ki jo kucha bhI hama logo kI dRSTi me apavitra jJAta hotA hai vaha pAnI se yA miTTI se jaba prakSAlita ho jAtA hai taba vaha zuci ho jAtA hai| (eva khalu amhe cokkhA cokkhAyArA suI suisamAyArA bhavittA abhiseyajalapUyappANo avigveNa samga missAmI) isa prakAra hama loga cokhe hai aura hamArA AcAravicAra bhI cokhA - pavitra hai / nAbhA puSTi (asAra) 42tA thA, ( paNNavemANA ) 4natAne yA adhI pAta sArI zete samabhavatA thA, (parUvebhANA viharati ) 4natAmA tebhanI yukti pUrva azA 42tA thA visaratA rahe hai ( ja Na amha kiM ci asuI bhavai taNa udaeNa ya maTTiyAe ya paksAliya suI bhavai) tethe he he he he ardha paNa ApaNI dRSTimA apavitra jaNAya che te pANIthI athavA - mATIthI je ghovAbhA bhAve to te zuci- pavitra tharDa laya che (eva khalu amhe cokkhA cokkhA yArA suI suisamayArA bhavittA abhiseyajalapUrappANo aviggheNa samma gamissAmo) A prakAre ApaNe cAkamA chIe, ane ApaNA AcAravicAra paNa cAkakhA
Page #639
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSamarSiNI TIkA va 17 karNAdi zIlabhyAdi parivrAjakAnAmAcAravarNanam 547 tesiM NaM parivvAyagANaM No kappai AsaM vA hatthi vA uha vA goNi vA mahisaM vA khara vA durUhittA Na gamittae, NaNNattha balAbhiogeNaM / tesiM Na parivvAyagANaM No kappar3a naDapecchAi vA jAva mAgahapecchAi vA pecchittae / tesi Na parivvAyagANaNo / ma /it ka "brAjakAnA na kalpate ityanvaya', ' tesi Na parivvAyagANa no kappar3a Asa vA hathi "vA u vA goNi vA mahisa vAkhara vA durUhittANa gamittae NaSNattha valAbhiyogeNa ' teSA khalu paribrAjakAnA na rkalpate'zva vA hastina voTr vA gAvA mahipa vA khera vA'dhiruhya khala gantum--nAnyatre balA'bhiyogAt - calena - balAtkAreNa ye abhiyoga = niyojana - balavatpArantryaniyoga ityartha, tasmAt, bhayatra tepA parivrAjakAnA gantu na kalpate / " " pari'vvAyagANa No kappar3a naDapecchAra vA jAva mAgahapecchA vA pecchittae ' teSA khalu parivAjakAnA no kalpate naTaprekSaNamiti vA yAva mAgadhaprekSaNamiti vA prekSitum - DolI para, athavA jhollikA-yAnavizeSa para, pravahaNa pAlakI para, bagghI para, eva syandamAnikA - tAma T 1 nAma para car3hakara bhI jAnA sAdhuoM ke lie varjita hai / (tesiM Na parivvAyagANa No kappai I *** ** S 'Asa vAhavA havA, goNi vA, mahisa vA, khara vA durUhittANa gamittara) una parivrAjakoM ko ghoDe para, hAthI para, U~Ta para, baila para, bhaisA para, eva gadhe para car3ha kara bhI calanA varjita hai, (NaNNattha valAbhiogeNa) balAbhiyoga ko chor3a kara / yadi koI haTha karake arthAt jabardastI se baiThAve to doSa nahIM hai / (tesiM Na parivvAyagANa No kappai naDapecchAi vA jAva mAgahapecchAi vA pecchittae) una parivAjako ko yaha bhI ucita nahIM hai, arthAt unake AcArake anusAra yaha bhI unheM varjita hai ki ve 1 laIne upADIne cAle che evI DAlI para athavA zallikA nAmanA yAvizeSa para, pravahazu-pAlakhI para, magnI para temaja svandamAnikAntAmAma para gaDhIne pavu sAdhuyAne bhATe vati che (tesiM Na parivvAyagANa No kappai AsA hathi vA uTTa vA goNiM vA mahisa vA khara vA durUhittANa gamitta ) te-parivrAnAne ghoDA ghara, hAthI para, jaTa para, jagaha para, kosA para, tebha gadheDA para thaDhIne yAdAvu varNita che (NaNNattha baDhAbhiogeNa) masAliyoga choDIne, artha urIne marahastIthI mesADI he to doSa nathI (tesiM Na parivvA gANa No kappai naDapecchAi vA jAva mAgahapecchAi vA pecchittae) te paritrANaunA
Page #640
--------------------------------------------------------------------------
________________ vA sara vA sAgaraM vA ogAhittae, NaNNastha abANagamaNeNaM / __Nokappai sagaDaM vA jAva saMdamANiyaM vA durUhittANaM gcchite| vA sAgara vA'vagAhitum, tatrAvaTa -pa, vApI-catuSkoNajalAzayavizeSa , pupariNI= vartulAkArajalAzaya , dIpikA-AyatAkArajalAzaya , gumAlikA vakAlAzaya, sara kRtrimapamayuktajalAzaya , teSu praveSTuM sanyAsinA na kApate, 'NaNNatva avAgamaNena' nAnyatrAvagamanAt=na iti yo niSedha so'dhvagamanAda yana, mArge jalAzayapravezo na niSida ityartha / No kappai sagaDa vA jAva sadamANiya vA duruhitA NaM gatira' no kalpate zakaTa vA yAvat syadamAnikA pA'dhiruSa svala gatum-ThAkaTamadhiruhya gantu na kalpata ityanvaya , yAvacchandAdida bocyam-ratha vA yAna vA yugyaM vA gilliM vA-puruSadvayoniladollikA vA 'mollikA vA' yAnavizeSa vA pravaNa vA zivikAra vA iti, thilliMvA-abadvayavAhya yAnavizeSa vA, tathA-sya damAnikA-zibikAvizeSa vA, ArA gatu teSA paricAra kona vAle jalAzaya kA nAma bAvar3I, gola muhavAle jalAzaya kA nAma puSkariNI, eva vistRta AkAravAle jalAzaya kA nAma dIpikA hai, jo jalAzaya TeDA hotA hai usakA nAma gujAlikA hai / ina saba meM praveza karanA sa yAsiyoM ke liye niSiddha hai |haa (NaNNasya adAgamaNeNa) mArga meM calate samaya yadi koI tAlAba nadI Adi jalAzaya bIca meM paDa jAya to agatyA usameM hokara jAnA niSiddha nahIM hai| (No kappai sagaDa vA javi sadamANiya vA duruhittA gacchittae) isI taraha zakaTa bailagADI para caDhakara bhI jAnA niSiddha hai yihA 'yAvat' zabda se "ratha vA yAna vA yugya vA gilli vA" ityAdi pATha gRhIta huA hai| isakA matalaba isa prakAra hai-ratha para, yAna para, ghoDe para, do puruSa jise lekara calate haiM aisI kare, temaja samudramA praveza kare cAre kerethI gherAyela jalAzaya hoya che tenu nAma vAva, geLa mukhavALu jalAzaya heya te puSkariNI, temaja vistRta AkAravALA jalAzayane dIpikA kahe che je jalAzaya vAkAca kA hoya che tenuM nAma gu jAlikA che A badhAmAM praveza kare e sanyAsIone mATe niSiddha, cha / (NaNNatya addhANagamaNeNa) bhAbhA yAsatI mate 24 tAnI Adi jaLAzaya vacamAM AvI jAya te agatyA temA thaIne javuM niSiddha nathI ko kappar3a sagaDa vA jAva sadamANiya vA durUhittA gacchittae) mApI orna zakaTa-aLadanuM gADuM para caDIne paNa javu niSiddha che ahI yAvata yA " ratha vA yAna vA yugya vA gilli vA" tyA 48 akha 4yA eno matalaba e che ke ratha para, yAna para, ghoDA para, be mANase jene
Page #641
--------------------------------------------------------------------------
________________ 549 poSaSaSaSiNI-TIkA sa 18 ampaDaparigrAjakAcAra varNanam / kahAi vAjaNavayakahAi vAaNatthadaMDa kritte| tesi Na paribviAyagANaNo kappai ayapAyANi vA tauyapAyANi vA tavapAyANi vAjisadapAyANi vA sIsagapAyANi vA ruppapAyANi pAra suvarNapAyANivA apraNayarANiAvA bahumullANi dhArittae, kathA' iti|vaa, 'corakathA' iti cA, 'janapadakathA' iti vA'narthadaNDa kartum-stryAdInA ___ kathA kattu na kanpante, tathA anarthadaNDamapi kartuM na kalpate / 'tesiM Na parivAyagANa yo kappai ayapAyANi vA tauyapAyANi vA tavapAyANi vA jasadapAyANi vA sIsagapAyANi 'yA rappapAyANi vA savaNNapAyANi vA aNNayarANi vA bahumullANi dhAritae 'tepA khalu parivrAjakAnA no kalpate-aya pAtrANi vA purupAtrANi vA tAmrapatriANi yA jaya dapAtrANi vA sIsakapAtrANi vA rUpyapAgANi vA suvarNapAtrANi vA anyatarANi vA bahumUlyAni dhArayitum, tatra-aya pAtrANi-lauhapAtrANi, tripuphapAtrANi-trapveva puMpha rA~gA' iti khyAta tasya pAtrANi, anyat sarva sugamam / 'NaNNatya alAupAeNa vA vA) corakathA eva janapadakathA, (tesi Na parivAyagANa No kappai) ye kthaaeN| bhI una paribAjeko ka liye kalpita nahIM hai, kAraNa ki ina kathAoM ke karane se (aNatthadaDa 'parittae) anarthavaDa kA baMdha hotA hai-ye kathAe~ anarthadaDa karAnevAlI haiN| (ayapAyANi cA tauyapAyANi vAAtApAyANi pA jasadapAyANi vA sIsagapAyANi vA ruppapA 'yANivA suvaSNapAyANi vA aNNayarANi vA bahumullANi dhArittae tersi'parivA yagANa No kapada) loha ke pAna, vapu ke pAtra, tAve ke pAtra, jasada ke pAtra, sIse ke pAtra, vAdI ke pAtra,suvarNAkApAtra tathA aura bhI dhAtu ka bahumUlya pAtra una sAdhuoM ko nno|kmpi) mA sthAyI pata parivAnIne bhATa hasiyata nathI, 4 / 2 / 4ithAmA 42pAthI (aNatyadaDa karittae) / mana un| ma thAya cha / vyAsa anartha 421vApAmA cha (ayapAyANi vA tauyapAyANi vA tabapAyANi vA jasadapAyANiAvA sIsagapAyANi vAmappapAyANi vA suvaNNapAyANi yA aNNayarANi vA bahumullANi dhArittae 'tesi parivvAyagINa No kappaI) holAnu 'pAtra tribhu- (tal)nupAtra, tAmAnu pAtra, satanu pAtra, sIsAnu pAtra, yAdInu pAtra, suvarNanuM patra, tathA bIjI dhAtunA bahumUlya pAtra rAkhavA e sAdhu mAneyAtAnA malA vihAbhATa liyata nathA- (NaNNatya / bhalAupAeNa vA
Page #642
--------------------------------------------------------------------------
________________ ren totr ( 1 views * kappai hariyANa lesaNayA vA ghaTTaNayA vAyabhaNayAcA lUlavA vA'uppADaNayA vA kritte| tesiM parivAyamA joDa itthikahAivA bhattakahAhAvAdesakahAi vorAyakara mAra bhiTAdAna gatimRtyadikAni prakSitu teSA parimAjakAnA na kanyate / sa parivAyagANa ko kappai, hariyANa lesaNayA vA ghaTaNayA vA dhabhaNayA vA lUsaNayA vA-uppAraNayA vA. karittae-tepA,khala parivAjakAnA no kalpate haritAnA-vanaspatInA pAgatA vA ghanatA svA stambhanatA vA paNatA botpATanatA vA, glepaNatAdau sarvatra svArthe tan, lepaNAdikamityartha / lepaNa sparza , pahanatA ghaTana-sagharpaNam, -stambhanatA-stammana hastAdinA'varodha , zAsA pallavAdInAM moTanam, UrvIkaraNa ca,, paNatA-lapaNa hastAdinA ...panakAde samArjanam, tesiM-parinnAyagANa-No kapai ityikahAi vA-bhattahAi bA desamAra kA rAyaphahAi, vA corakrahAi vA jaNavayaphahAi vA aNatyadaDa karitae' teSA pAra vrAjakAnA no kalpate-'strIkathA' iti vA, 'bhaktakathA' iti vA 'dezakathA' iti vA, 'rAjanaToM kA eva mAgadha AdikoM kA khela-tamAsA nahIM dekhe aura unake gIta nRtya Adi nahIM sune / (hariyANa lesaMNayA vA ghaTTaNayA vA yabhaNayA vA lUsaNayA vA uppADaNyA vA karittae) haritavanaspati kA sparza karanA, magharpaNa karanA,, hastAdika dvArA avarodha karanA, zAkhA eva unake patte AdikoM ko U~cA karanA athavA unhe moDanA, hasta Adi ke 'dvArA panaka Adi kA samArjana karanA, ye saba bAteM bhI (tesiM parivAyagANa No kappai) 'una parivAjakoM ke liye kalpita nahA hai (itthikahAi vA bhattahAi vA desakahAI vA rAyakahAIvA) strIkathA, bhaktakI, 'dezakA, rAjakathA ( corakahAi vA jaNavayakahAi AcAra anusAra e paNa temane varjita che, ke teo naTonA temajamAgadha dikenA belansamAsa nahI, ane temanA gIta nRtya disAbhaLe nahIM (hariyANa lesaNayAvA ghaTTaNayA yA bhaNayA vAglusaNayAvA uppADaNayAvAkarittae) lIlI inarAtine sparza karavo rasa gharSaNa-karavuM, hAthethI avadha karavezI temajaje tAtpAdaDA AdikenenucA karavA, athavA maraDavA, kahIza atithI ala-ter mAhinumAna , 2 madhI pAto pA(tesiM parivAryagANa No kappai) taparivAzImATa liyata)nathI (ityikahAi vA bhattakahAi vA desakahAivA rAyakahAi vA) zrIcyA tayAziyA, ! ||4thaa, (coraka hAi dhArjiNaSayakahAivA) yo24Atebhana TRAthA tirsi-NAparikvAyagANa
Page #643
--------------------------------------------------------------------------
________________ pauSapinI- TIkA sa 18 apaDaparigrAjakAcAravarNanam 551 bAyagANaM No kappar3a hAra vA addhahAra vA egAvali vA muttAvali vA kaNagAvali rayaNAvali vA muraviM vA kaMThamuraviM vA pAlaMvaM vA tisaraya vA kaDisuttaM vA dasamuddiyANataga vA kaDayANi vA no kapa te nAnAvidha-varNa-gaga-raktAni vasrANi dhArayitum , 'gaNatya egAe dhAurattAe' nAyaraikaramAdAtaraktAta-kevala gairikAriturakta kanpate ityartha , / 'tesiMNa parivAyagANa No kappada hAra vA addhahAra vA egAvali vA muttAvali vA kaNagAvaliM vA rayaNAvali vA muravi vA kaThamuravi vA pAlva vA tisarayaM vA kaDimutta vA dasamudiyANavaga vA kaDayANi vA tuDiyANi vA agayANi vA keUrANi vA kuDalANi vA mauDa vA cUlAmaNi vA piNadittae' teSA mvala parivAjakAnA no kalpante-hAra vA'hAra vA, ekAvaliM vA, muktAvalI vA, kanakAvalI vA, ranAvalI vA, muravi-karNabhUSaNavizeSa vA, kaNThamuravi-kaNThabhUpaNavizeSa vA, pAlamba vA, siraka vA, kaTisUna vA, dazamudikAna taka vA, mDho'ya gandastena hastAGgulImudrikAdazakamiyartha , kaTakAni vA, ke ragA se rajita vasra bhI inhe dhAraNa karanA ucita nahIM ratalAyA gayA hai| sirpha eka garika gga se raMgA huA vastra hI inhe dhAraNa karanA talAyA hai| (tersi Na paricAyagANa kA kappaDa hAra vA addhahAra vA egAvali vA muttAvali vA kaNagAvali vA rayaNAvaliM vA muraviM vA kaThamuravi vA tisaraya vA kaDimutta vA dasamudiyANataga vA kaDayANi vA tuDiyANi vA agayANi vA keUrANi vA kuDalANi vA mauDa vA cUDAmaNi vA piNadittae, NaNNasya egeNa tavieNa pavittaeNa) hAra, arddhahAra, ekAvali, muktAvali, kanakAvali, ratnAvali, muravI, kaNThamuravI (ye kaTha ke Abha aneka prakAranA raMgathI 2AelA vastra paNa teoe dhAraNu karavA ucita nathI mAtra eka gerUnA 2gathI raMgAyela vastra ja temaNe dhAraNa karavAnuM matAnyu cha (tesiM Na parivvAyagANa No kApai hAra vA advahAra vA egAvaliM vA muttAvali vA kaNagAvaliM vA rayaNAvaliM vA muravi vA kaThamuravi vA pAlava vA tisaraya vA kaDisutta vA dasamuhiyANataga vA kaDayANi vA tuDiyANi vA agayANi vA ke rANi vA kuDalANi vA mauDa vA cUDAmaNi vA piNaddhittae, NaNNatya egeNa tavieNa pavi caeNa) 72, mahAra, pati, mustAvati, nApati, 2lApati, muravI, kaThamuravI, (A badhA kaThanA AbharaNe che) prAla ba, traNa sarane
Page #644
--------------------------------------------------------------------------
________________ 550 NaNNattha alAupAeNa vA dArupAeNa vA mahiyApAraNa tesiM NaM parivvAyagANaM No kappar3a ayabaMdhaNANi jAva bahuguNa dhAritae / tesiM NaM parivnAyagANaM No keppar3a NANAvihavanarAiM vatthAI dhArita, NaNNattha egAe dhAuratIe / telinaM pari dArupApaNa yA mahiyApAraNa vA' nAyamAnAnupAyAda vA dArupAtrAdvA vRttikApAtrAza, 'na' iti pUrvokko riSedha-tumbIpAtrAt kASThIitipAnAt mRttikApAtrAdvA'nyatra / tumbI-kASThamRttikApAtrANi tu matyAsita kalpate iti gAva. / ' tesi Na parivAra ko kapar3a ayavaghaNANi bAjAra pahumullANi dhAritae ' tepA khalu parivAjakAnAm = saurabhanayuktAni pAtrANi yAvacchandAt zraputAnAdivadhanayuktAni pAtrANi, tathA,, bahu mUlyAni atyAnyapi bAdhanAni dhArayituH tepA sanyAsinA na kalpate / 'sesi Na paridhyAya gANa No kappara NANAvi caNNa-rAga rasAi sthAi dhAritae' teSA khalu parimANakAnA T apane AhAra-vihAra Adi ke liye rakhanA phalpita nahIM hai / (gaNastha alAupAraNa vA mahiyApAraNa nA.) tumahI, kAunirmita kamaNDalu, athavA miTTIkA pAtra, ye hI unheM rakhanA kalpatA hai / (ayagaMdhaNANi jAna bahumullANi dhAritae tersi Na parivvAyagANaM jo kappar3a ) tathA lauha ke baMdhana se yukta pAtra, trapu ke badhana se yukta, pAtra, tAbe ke badhana se yukta pAna, jasada ke badhana se yukta, pAtra, sIse ke badhA se yukta, pAtra, 'cAdI ke baMdhana se yukta pAtra, suvarNa ke badhana se yukta pAtra tathA aura bhI bahumUlya baghana se yukta pAtra ina sAdhuoM ko phalpita nahIM batalAyA gayA hai| (tesiM Na parivvAyagANa No kappar3a jANA hi-praNNa-rAga-rattAi vatthAI dhAritara gaNNastha egAe dhAurattAe ) aneka prakAra dArupApaNa yA mahiyApAeNa pA) tUgaDI, sAThaDAnu janeSu 44 uj athavA bhATInu pAtro tethe rAbhavu sthita che (ayabadhaNANi java bahumulkhANi dhArita tesiM NaM parivvAyagANaM No kappara) tathA boDhAnA NadhanathI yukta pAtra, trapunA khAdhanathI yukta pAtra, tAbAnA kha dhanathI yukta pAtra, jasatanA baMdhanathI yukta pAtra, sausAnA baMdhanathI mukta pAna, cAdInA khadhanathI suta pAtra, suvaNunA kha dhanathI yuktapAtra tathA khIjI paNa bahumUlya (kImatI) dhAtunA amanathI suta pAtra sAdhumane bhATe sthita tAresa nathI ( tersi Na paribvAyANa No kappara prANAmiha banjarAga-rattAi vatthAi dhAritaya, gaNNattha egAe dhAuratApa)
Page #645
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSiNo-TokA sa 19 ampraDapariprAjakAcAravarNanam parivAyagANa No kappaDa agalaeNa vA caDhaNeNa vA kukumeNa vA gAya aNuliMpittae, NaNNattha ekAe gagAmaTTiyAe // sU0 18 // mUlam-tesi Na parivvAyagANa kappai mAgahae patthae "tesi Na paricAyagANa No kappA-agalueNa yA cadaNeNa vA kukumeNa vA gAya aNulipittae teSA mala pagniAjakAnA no kalpata'garaNA vA candanena vA kukumena vA gAnamanuTeptum-sugadhitA yeNa gAnA'nulepana sanyAsinA na ka pate ityartha , 'NaNNatya ekAe gagAmaTTiyAe 'nADyaraikarayA gaGgAmRttikAyA -ekA gaGgAmRttikA varjayitvA'ya niSedha ityartha // mU0 18 // TIkA-'tesiMNa' ityAdi / 'tesiM Na' tepA khalu 'parivAyagANaM kappai mAgahae patthae jalassa paDiggAhittae' parivrAjakAnA kalpate mAgapa prastha jalasya parigrahItum , prasya parimANavizeSa , tathAhi-'do asaIo pasaI, dohiM pasaI hiM unake liye pahiranA aparjita hai| (tesiMNa parivAyagANa No kappai agalueNa vA cadaNeNa vA kukumeNa vA gAya aNuliMpittae NaNNasya ekAe gagAmaTTiyAe) tathA una parivAjakoM ke liye aguru se, caMdana eva kukuma se garIra para lepa karanA bhI niSiddha hai| sirpha yadi ve lepa karanA cAhe to eka mAtra gagA kI miTTI kA lepa kara sakate haiM / / sa 18 // 'tesiMNa' ityaadi| (tesiM Na pariyAyagANa ) una pratyeka parivAjakoM ko apane upayoga meM lAne ke vAste (mAgahae patthae jalassa paDiggAhittae kappai) kevala magadhadeza-pracalita prasthapramANamAtra jala lenA kalpatA hai / prastha eka mApa kA nAma hai| kahA bhI hai-do cadaNeNa vA kukumeNa vA gAya aNuliMpittae NaNNattha ekkAe gagAmaTTiyAe) tathA te parirAjane mATe aguruthI, cadanathI temaja kAkuthI zarIra para lepa kare paNa niSiddha che jo te lepa karavA cAhe te ekamAtra gagAnI mATIne lepa 4za za cha (sU 18) __ "tesiM Na" tyAdi (tasiM japarivvAyagANa) te pratye. parimAye tAnA upayogamA devA bhATe (mAgahae patthae jalassa paDiggAhittae kappai) bhagadha zabhA praya lita prasthapramANamAtra jala levu kape che "prastha" eka mApanuM nAma che
Page #646
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 552 tuDiyANi vA aMgayANi vA keUrANi vA kuMDalANi vA mahadaM vA cUlAmaNivA piNaddhittae,NaNNattha egeNaM tabieNaM pavicAraNaM / tesi Na parivAyagANa No kappai gthimveddhimprimsghaalo| cauvvihe malle dhArittae, NaNNastha egeNa kaNNapUreNaM / tesiM Na truTikAni vA, agadAni keyUrAn vA, kuNDAni yA, 'mukuTa vA, cUDAmaNi vA pinadum, hArAdIni teSA parivrAjakAnA na phalpate pridhaatumiyrthH| NaNNasya egeNa tavieNa' pavittaeNa' nA'nyatraikasmAttAmramayAtpavitrakAt-tAmramayamAlAyaka pavitrakanAmaka tu teSA : paridhartuM kalpata iti bhAva / 'tesiM NA parivAyagANa, No kappara gathima-veTimapUrima-saghAime caubihe malle dhArittae' tepA khalu parivrAjakAnA no kalpante prandhimaveSTima--pUrima-sadAtimAni caturvidhAni mAnyAni dhArayitum-prathena-manthanena nivRtta-nirmita mAlArUpa pranthimam ; veSTena veSTanena nivRtta veSTimam, , parima-pUraNena nivRttam, saghAtana nirvRtta sahAtimam , etAni caturvidhAni mAlyAni dhArayitu na kalpante ityartha , 'NaNyastha egeNa kaNNapUreNa nAnyatraikasmAtkarNapUrakAt-eka puSpamaya karNapUra teSA na niSiddhamiti bhAva / raNa vizeSa hai), prAlaya, tIna larakA hAra, kaTisUtra, dazamudikAe~, kaTaka, truTika-bAjUbadha agada, keyUra, kuDala, mukuTa, cUDAmaNi, inakA pahiranA bhI ina sAdhuoM ko kalpatA nahI, hai / eka tAve kI agUThI hI inhe hAtha kI agulI meM dhAraNa karanA kalpatA hai| (tesi Na parivAyagANa No kappai gathima-veDhima-pUrima-saghAime caubihe malla dhArittae, NaNNattha egeNa kaNNapUreNa ) ina parivAjakoM ko gUtha kara banAI gaI, veSTita ' kara banAI gaI, evaM paraspara do pUloM ko sayukta karake banAI gaI, aisI cAra prakAra kA mAlAoM kA pahiranA bhI kalpatA nahIM hai| eka puSpoM kA racita karNaphUla hI kAna meM DA2, TisUtra, zabhudriAyA (vATa1), 484, truTi:--mAsUmayama 52, " usa, bhuTa, yUrabhASa, 539 pa mA sAdhuyAne 485tu 'nathI. tAbAnI agUThI ja teNe hAthanI AMgaLImAM dhAraNa karavI kache kiM na parivAyagANa No kappai-thima-veDhima-pUrima-saghAime caubihe masle dhAritae / pANathaM egeNa kaNNapUreNa) mA parivAra ne thAna mAnAvesI, veSTita 4zane manA / tethI rasa cA upara pUrIne banAvelI temaja paraspara be paLane joDIne banA " velI evI cAra prakAranI mAlAo paheravI karatI nathI siM punuM eka rohtar bhane 46nIya cha (tesiM Na parivAyagANa No kappA analueNamA
Page #647
--------------------------------------------------------------------------
________________ 885 - poyUpapiNo-TokA sa 19 ambaDaparivrAjakA gAravarNanama ceva NaM aparipae, se vi ya NaM dipaNe NA ceva Na adipaNe, se vi ya pivittae, No ceva Na hattha-pAya-caru-camasa-pakkhAlaNaTAe siNAittae vaa| tesiM gaM parivAyagANaM kappaDa mAgahae svaccha kalpate, no caiva salu avaluprasannam , ' se riya paripR No ceANa aparipae' nadapi ca jala paripUta-proNa gAlata kanpate, no catra gvanyaparipRtam , 'se ri ya Na diNNe No cetraNa adiNNe' tapi ca pala datta kapata, na caitra baccadattam, 'se vi yapirittae No cevaNa hattha-pAya-caru-camasa-pAkhAlaNadvAe siNAhattae vA tadapi ca pAtu kanpata nocara bala hastapAdacaracamasaprakSAlagArthama, tatra hastI pAThIca prsiddhau| cara = annapAtra, yasmin bhikSAna sthApyate / camaso-darvikA-parivepaNapAtra 'camacA' iti prasiddham , hai, atinirmala nahIM hona para grAhya nahIM ho sakatA / (se vi ya paripae No cevaNa aparipUe) atinirmala hone para bhI vastra se chAnA jAne para hI kalpita kahA gayA hai, anaunA pAnI apane upayoga ma lAne kA niSedha hai / (se ni ya Na diNNe No ceva Na adiNNe) unA huA hone para bhA ksiI dAtA ke dvArA diyA gayA hI grahaNa karane ke yogya rahA hai, pinA diyA huA nhiiN| (se vi ya pirittae No ceva hatya-pAya-caracamasa-pakavAlaNaDAe) diyA gayA bhI jala kA upayoga kevala pAne ke liye hI karane kI AnA he, hAtha-paira, caru-bhAjana pAna para camacA dhone ke liye usakA upayoga nihita nahIM hai, athAta hAtha paira Adi dhone ke kAma ma usako nahIM lA sakate, (siNAdattae vA) anahappasaNNe) 27 sapA paY matinibhA DAya to? pAhA 24 cha, yatinirbhaNa na DAya to pAhA ya zatu nathI (se vi ya paripUe No cera Na aparipUe) bhatinirbha havA chata pazu patrathA jAdu hoya te ja kalpita kaheluM che vagara = LAyeluM pANI pitAnA upagamA deSAnu niSiddha cha (se vi ya Na diNNe No cetra Na adiNNe) bhAgedu DAya chatA paNa kaI dAtA dvArA apAelu ja grahaNa karavA gya kahevAmAM Avyu che, 4 sIdhelu nahi (se vi ya pipittae No cera hatya-pAya-cana-camasa-pamsAlaNaTTAe) mA DAya tapAsanA upayoga pa cAvA mATe 4 42vAnI AjJA che, hAtha-paga, carU-bhejana pAtra, temaja camacA devA mATe tene upayoga karo vihita nathI, athAt hAtha paga Adi dhevAnA kAmamAM tenA upayogI sAya nala (miNAittae vA) tebhana tena Cpayoga snAna
Page #648
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikasane me jalassa paDiggAhittae, se vi ya vahamANe No ceva NaM avahamANe, se viya thimiodae No cevaNaM karamodae, se vi ya vahuppasaNNe, No ceva NaM avahuppasapaNe, se vi ya paripUe No seiyA hoi|| causeio u kulao caukulabho pattho hoi // 1 // caupatthamAtya taha cattAri ya ADhayA bhave donno|' AyA-dve asatI prasRti , zabhyA pramRtibhyA setikA bhavati / catupsetikastu kulavazcatuSkulava prastho bhavati // 1 // catuSprasthamAdaka tathA catvAri ADhakAni bhaved droNa // iti / mAgadhaprasthaparimita jala satyAsinA parigrahItu kalpate ityartha / ' se ni ya vahamANe No ceva Na hamANe' tadapi ca jala vahamAnanayAdisrotovarti vyApriyamANa vA parigrahItu kalpata, no caahmaanm| 'se vi ya thimiodae No ceva Na kadamodae ' tadapi ca stimitodaka no caiva sala kardamodakam , stimitodaka-pakasamparkarahita kalpate, yatra tu kardamasamparko'sti tajala na kalpate--datyarthe / se vi ya bahuppasaNNe No ceva Na AhuppasaNNe' tadapi ca jala bahuprasannam ati asatI kI eka prasUti hotI hai| do prasUti kI eka setikA, cAra setikAoM kA eka kulava aura cAra kulavoM kA eka prastha hotA hai| yaha pahile samaya meM kASTha kA banatA thaa| cAra prasthoM kA eka ADhaka aura cAra ADhakA kA eka droNa hotA hai| inake liye prasthapramANa jala upayoga ma lene kA vidhAna kiyA gayA hai (se vi ya vahamANe No veva Na avahamANe) vaha bhI vahatI huI nadI Adi kA honA cAhie, binA bahatA huA jala lenA uheM niSiddha hai / ( se vi thimiodae No ceva Na kaddamodae ) vaha bhI yadi svaccha ho taba hI grahaNa karane yogya kahA gayA hai, kardama se mizrita nhiiN| (se vi ya bahuppasaNNe No ceva Na abahuppasaNNe) svaccha hone para bhI nirmala ho taba hI grAhya ho sakatA kahyuM paNa che-be asatInI eka-prasuti thAya che be prasUtinI eka setikA, cAra saitikAone eka kulava ane cAra kulavane eka prastha thAya che A agAunA samayama lAkaDAne banate teM cAra prasthAne eka AtaMka ane cAra ADhane eka droNa thAya che prasvapramANa jalanA upaganuM vidhAna 2 ukhu (se vi ya bahamANe No ceva Na apahamANe) te 14 // 59 paDatA nahI dina hovuM joIe, vinA vahetuM jala levuM temane niSiddha che (hai vi ca timiodae No ceca Na kadamopa) te panne 2520 saya ta aDa 425 // soya usu, 16 mayA mizrita nahi (se vi ya bahuppasaNNe No ceva Na
Page #649
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayapiNI-TovA sa 20 amyaTaparivrAjakAnA devaloka sthitiyarNanam 557 mUlam - te Na parivvAyagA eyAruveNa vihAreNaM viharamANA bahUDa vAsADa pariyAyaM pAraNaMti, pAuNittA kAlamAse kAla kiccA ukkoseNa babhaloe kappe devattAe uvavattAro bhavati / TIma-' te Na parivvAyagA ' ityAdi / ' te Na parivvAyagA ' te khala parivAjakA 'eyArUtreNa vihAreNa viharamANA ' etadrUpaNa = uktarUpaNa vihAreNa viharata, 'vahUDa vAsAi pariyAya pAuNati' vahani varSANi payAya pAlayati, ' pAuNittA kAlamAse kAla vicA' pAlayicA kAlmAse kAla kRpA 'ukkoseNa babhaloe kappe devattAe ubavattAro bhavati 'ukozena brahmaloke kalpa deva venopapattAro bhavanti, ' tahiM isa nimitta prApta kiye gaye jala ko pAna athavA snAna ke kAma meM lAna kA niSedha hai // mU 19 // 'te Na parivvAyagA' iyAdi / ( ( te Na parivvAyagA ) ye parivAjaka (eyArUveNa vihAreNa viharamANA ) isa prakAra ke vihAra se vicaraNa karate hue athAt isa prakAra kI paristhiti meM rahate hue sAha pariyAya pAuNati) apane jIvana ke bahuta varSoM ko isI paryAya kA pAlana karate 2 jana vyatIta karate hai, tara (kAlmAse kATa kiccA) kAlmAsa ka upasthita hone para mara kara ve (ukoseNa) jyAdA se jyAdA (vabhaloe kappe devattAe uvavattAro bhavati) brahmaloka nAmaka pacamalpa meM devatA kI payAya se upana ho jAte hai / (tarhi tesiM gaI tarhi tesi ThiI) vahI para unako gati ena vahIM para unakI sthiti zAstroM meM varNita kI levAne niSedha che (sU 19) cela jalane pIvA athavA snAna pharavAnA kAmamA " te Na parivyAyagA " tyAhi (te parivvAyagA ) me parinA44 ( gyAreNa nihAreNa niramANA) bhA prakAranA vihArathI vicaraNa karatA karatA, arthAt~A prakAranI paristhitimA rahetA (nAma pariyAya pAuNati) potAnA bhuvananA dhAyA paramAne me paryAyanA ghAsanamA vyatIta hare he tyAre (kAlamAse kAla kincA) Aaja ava sareNa narIne tethe (uskoseNa) vadhArebhA vadhAre (nabhaloe kApe devattAe a battAge bhavati) prAvoGa nAmanA pAnyabhA 5mA devatAnI paryAyathI utpanna yaha laya che, (tarhi tesiM gaI tahi tesiM ThiI) tyA tebhanI gati tebhana tyA
Page #650
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupaNAtiko ADhae jalassa paDiggAhittae, se vi ya vahamANe No ceva Na avahamANe, jAva Na adiNNe, seviya hatthapAyacarucamasapakkhAlaNaTTayAe, No ceva Na pivittae siNAittae vA ||suu019 // eteSA prakSAlanArtha snAtu vA na kalpate iti| 'tesiMNa parivAyagANa kappaDa mAgahae ADhae japhassa paDiggAhittae' teSA khala parimAjakAnA kalpate mAgadhamADhaka jalasya parigrahItum, ' se vi ya vahamANe No ceva Na avahamANe jAva Na adiNNe' tadapi ca vahamAna no caiva khalvavahamAna yAvarakhala adattam , yAvacchabdAtkardamarahita, sva, vastragAlita ca phalpate, avahamAnAdika tu na kalpate iti boyam / ' se riya hattha-pAya-caru-camasapakkhAlaNadvayAe' tadapi ca hasta-pAda-caru-camasa-prakSAlanArtham, 'No ceva Na pivittae siNAittae vA' no caiva khala pAtu snAtu vA // sU0 19 // aura na usakA upayoga snAna karane me hI kiyA jAtA hai| isI prakAra (tesi Na pari vyAyagANa kappai mAgahae ADhae jalassa paDiggAhittae se vi ya vahamANe No ceva Na avahamANe jAva Na adiNNe, se viya hatya-pAya-caru-camasa-pakkhAlaNa TThayAe, No cevaNa pivittae siNAittae kA) ina sAdhuoM ke liye magadhadezIya prastha pramANamAtra jala hI hAtha, paira, pAtra, cammaca Adi dhone ke liye grAhya batalAyA gayA hai| vaha bhI bahatA huA hI honA cAhiye-sthira nhiiN| usameM bhI vaha atisvaccha, eva vastra se chanA huA tathA dAtA ke dvArA diyA gayA honA cAhiye, isase bhinna nhiiN| aisA jala hI hasta, pAda, caru eva camacA ke dhone ke kAma meM A sakatA hai, ayathA nahIM / ata 42vAmA pAya urI zanAya naDi se 12 (tesiMNa pariyAyagANa kappar3a mAga hae ADhae jalassa paDiggAhittae se pi ya vahamANe No ceva Na arahamANe jAra Na adiNNe se vi ya hastha-pAya-caru-camama-parasAlaNaTTayAe No ceva Na pibittae siNAittae vA) 2 / sAdhumAne bhATa bhagavazIya pratyamA mAtra na hAtha paga pAtra camacA Adi devAne mATe grAhya batAvavAmAM AvyuM che te paNa vahetu hoya te ja hovuM joIe, na vahetu hoya te nahi temAM paNa te atisvaccha temaja vastrathI gALelu tathA dAtA dvArA apAeluM hovuM joIe, tenAthI bIju nahi evu jalaja hAtha, paga, carU temaja camacAne dhovAnA kAmamAM AvI zake che, bIju nahi Ama e nimitte prApta karI
Page #651
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyapapiNI-TIkA su 21 amyaDaparigrAjaziSyavihAra purimatAla Nayara sapahiyA vihArAe // sU0 21 // mRlam-tae Na tesiM parivvAyagANa tIse agAmiyAe chipaNobAyAe dIhamaddhAe aDavIe kaci desaMtaramaNupattANa kRleNa' gagAyA mahAnayA ubhayata pugna ubhayataTAbhyAm , 'kapilapurAno NayarAo purimatAla gayaraM mapaTThiyA vihArAe' kAmpiyapuganagaga pugminAla nagara maprasthinA vihArAya-vihartum // mU0 21 // TIkA-'tae Na' dayAdi / 'tae Na' tata salla 'tasiM parivAyagANa' tepA parivAjakAnAm, 'tIse agAmiyAe ' tasyA agrAmikAyA grAmasambadhahitAyA - gAgAdUravati yA ityartha , 'chinnovAyAe' rilApAtAyA =janAgamanigamarantiAyA-- nirjanAyA ityartha , 'dIhamaddhAe' dA'vAyA =ImAgAyA-prA tarAsthitAyA ityartha 'jaDavIe' avyA =unasya 'kaci desataramaNupattANa' kiJcidevA taramanuprAptAnAm mahAgaIe umao kaleNa) gagA nadI ke donoM taTA se hoga, (kapilapurAo jayarAmo purimatAlaNayara mapaTThiyA) kApinyapura nagara se purimatAla nagara kI ora vihAra ke liye nisle / / sU0 21 / / 'tae Na ' ityaadi| (tae Na) isaka vAda (tesi parivAyagANaM) una parimAjakA kA (tIse agAmiyAe aDavIe) jana ki ve calate 2 eka bhayara aTA ma A pahu~ce, jo grAma ke sambadha se sarvathA rahita thI-grAma se bahuta dUra thI, (DinnovAyAe) isaliye yahA para manupyoM kA saMcAra nilakula hI nahIM thA, athAt vaha aTavA nirjana thA, (TIhamaddhAe) rAste isake baDe vikaTa the, (kaci desataramaNuppattANa) isakA thoDA mA hA bhAga inhani taya kara pAyA 752 dhane (kapillapurAo jayarAo purimatAraNayara sapadviyA) apilya52 nagarathI purimatAla nagaranI tarapha vihAra mATe nIkaLyA ( 21) " tae Na" tyA (tae Na ) tyAra pachI (tasiM parilyAyagANa) pasinAsI, (tIse agAmiyAe aTavIe) tyAre yAsatA yAsata me4 saya 70 paTapI (vana)bhA mAvI pahocyA ke je vana gAmane saba dhathI savA rahita hatu-gAmathI bahu dUra hetu (chinovAyApa) tathA gAr3I mnudhyaan| bhAramiyara 4 nahAto geTave 3 te pana ni tu (dIhamaddhAe) tenA ratA madhu viTa tA (kaci
Page #652
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikatra 558 tahi tesi gaI, tahi tesi ThiI | dasasAgarovamAi ThiI paNNattA / sesaM ta ceva // sU0 20 // 1 mUlam teNa kAleNaM teNa samaeNa ammaDassa parivvAyagassa satta atevAsisayADa gimhakAlasamayasi jeTThAmUlamAsaMmi gagAe mahAnaIe ubhaokUleNa kapilapurAo NayarAo } tesiM gaI, tahiM tesiM ThiI ' tatra teSA gati, tatra teSA sthiti / 'dasa sAgarovamADa ThiI paNNattA' daga sAgaropamAni sthiti prajJaptA, 'sesa ta cetra ' zeSa tadeva // sU0 20 // TIkA - teNa kAlena teNa samaeNa ' ityAdi / ' teNa kAlena samaeNa tasmin kAle tasmin samaye ' ammaDassa parivvAyagassa satta atevAsisayAI ambadasya parivrAjakasya samAntevAsigatA ni= saptagatamayakA antevAsina - ziSyA, ' gimhakAlasamayasi jeTThAmUlamAsami' grAmakAlasamaye jyeSThAmUlamAse = jyeSThAnakSatre mUlanakSatre vA pUrNimA yasmin tasmin jyeSThamAse ityarthaM / 'gagAra mahANaIe ubhao " gai hai / isa sthiti kA pramANa ( dasa sAgarovamA) vahA 10 dasa sAgara hai, (sesa ta caitra) yAvat ye ArAdhaka nahIM hote hai | sU0 20 // 1 'teNa kAlena teNa samaraNa' ityAdi / (teNa kALeNa samaeNa) usa kAla me eva usa samaya meM (ammaDassa parivA yagassa) ambaDa nAmaka paritrAjaka (-nyAsa) ke ( satta atevAsisayAi) sAta sau ziSya (gimha+samayasi ) grAma kAla ke samaya ( jeTTAmRlmAsami) pyeSTha mAsa me ( gagAe temanI sthiti zAstromA varjuna harelI che mA sthitinu abhANu (dasa sAga romAi) tyA 10 dasa sAgaranu che (sesa va cena) yAvat tethe mArAdha hotA nathI (sU 20) " teNa kAlena teNa samaeNa " ityAhi ( teNa kAreNa teNa samaeNa) te aNamA tena te sabhayabhA (ammaDassa parivvAyagassa) sabhbhaDa nAmanA paritrAnDa (sanyAsI) nA ( satta atevAsisa sayAi) sAtaso ziSya (gimhakAlsamayasi ) grISma gaNanA samayabhA (jeTThAmUlamA sami) 24 bhaDinAbhA (gagAe mahANaIe ubhao kRleNa) gajA nahInA jante tada
Page #653
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpapiNI-TokA sa 24 ampaDaparigrAjaka ziSya bihAra mUlam-eva khalu devANuppiyA / amha imIse agAmiyAe jAya aDavIe kaci desataramaNupattANaM se udae jAva jhINe, ta roya khalu devANuppiyA / amha imIse agAmiyAe TIkA---te parimAjakA paraspara yadayAtipustanirdizati-'era khalu devANuppiyA' ityAdi / 'era salu devANuppiyA!' eva palu he devAnupriyA / 'amha damIse agAmiAe jAra aDIe' asmAkamasyA agrAmikAyA yAvadavyA , 'kacidesataramaNupattANa meM udae jAra jhINe' kizcidezAntaramanuprAptAnA tat udakaM yAvat kSINam, 'ta seya gyalu devANuppiyA' tat-nasmAt zreya khalu ha devAnupriyA ? / 'amha imIse agAmiyAe jApa aDapIe' asgAsamasyAmagrAmikAyA yAvadaTavyAm, __nahIM dekhakara, (aNNamaNNa madAti) paraspara ma eka dUsare kA AhvAna karane lage, (sahAvittA eva payAsI) aura AhAna karake isa prakAra vole // sU0 23 / / evaM khalu devANuppiyA ! ' ityAdi / . (eva gkhalu devANuppiyA!) he devAnupriyo / yaha bAta bilakula ThIka hai ki (amha imIse agAmiyAe jAva aDavIe kacidesataramaNupattANa se udae jAva jhINe) hama logo kA, isa agrAgika aTavI me ki abhI jise thoDI hI taya kI hai, vaha apane 2 sthAna se lAyA huA jala ana samApta ho cukA hai, (ta seya khalu devANuppiyA! amha imIse agAmiyAe jAna aDavIe udagadAyArassa savvao samatA maggaNagavesaNa karittae) aisI hAlata meM hamAre-tumhAre liye yahI eka kalyANakAraka mArga hai ki hama isa agrAmika eva nirjana aTavI me sarva prakAra se cAroM ora kisI jalamAdA sAyA, (sahAvittA eva vayAsI) sane masApI mA hAre 4aa sAyA (sU0 23) " eva salu devANuppiyA" tyAdi (eva salu devANuppiyA 1 ) pAnupriyo ! yo pAta misa 4 cha hai (amha imIse agAmiyAe jAva aDavIe kaci desataramaNupattANa se udae jAva * jhINe) 2||pnne mA banamA thArI 2 yAsIna mAlyA chIme, mana bhaay| jarAka ja rokAyA chIe, tyAM te potAnA sthAnethI lAvelu pANI samApta tha yu (ta seya salu devANuppiyA | amha imIse agAmiyAe jAva aDavIe udagadAyArassa sapao samatA maggaNagavesaNa karittae) sapI satabhA sabhA21
Page #654
--------------------------------------------------------------------------
________________ maathkhaani se pubaggahie udae aNuputveNa paribhuMjamANe jhiinne| sU0 22 // mUlam-tae NaM te parivAyagA jhINodagA samANA taNhAe pArambhamANA 2 udagadAyAramapassamANA aNNamaNNa sadAveti, sadAvittA eva vayAsI // sU0 23 // kacit pradezamAgatAnA 'se' tat 'puccaggahie' pUrvagRhItam 'udae' udakam 'aNuvpuveNa' Anupaye ga 'paribhujamANe' paribhujyamAna 'jhINe' kSIga-kSaya prAptam / / sU0 22 // TIkA-'tae Na te parivAyA' ityAdi / 'tae Na te parivAyA' tata khalu te parivAjakA 'jhINodagA samANA' kSINodakA sata , 'taNhAe' tagayApipAsayA, 'pArambhamANA 2' prArabhyamANA 2-pIDyamAnA 2-vyAkulIbhavata , vyA kulIbhAvehe tugarbhavizeSaNamAha--' udagadAyAramapassamANA' udakdAtAramapazyanta , ' teSAmadattAgrAhitvAditi bhAva , 'aNNamaNNa saddAti' anyo'nya zabdayanti parasparamAhayanti, zabdayitvA=AhUya 'eva kyAsI' evamavAdiSu -evaM-cakSyamANaprakAreNa vadanti sma // sU0 23 // thA ki itane meM (se pubaggahie udae aNuputveNa paribhujamANe jhINe) calatesamaya apane sthAna se lAyA huA jala kramaza pIte 2 khatama ho gayA // sU0 22 // 'tae Na se parivAyA' ityAdi / (tae Na) isa ke bAda (te parivAyA jhINodagA samANA) ve parivAjA ki jinakA pAnI bilakula samApta ho cukA hai, (taNhAe pArabbhamANA 2) puna tRSA se atyata pIDita vyAkula hote hue (udagadAyAramapassamANA) usa samaya kisI pAnI dAtA ko desataramaNupattANa) tenA thaa| mA temA nyAya bheTamAmA (se puvvamA hie udae aNuputveNa paribhujamANe jhINe) yAsatI mate pAtAnA sthAnI lAvela jala haLave haLave pItA pItA pUrU thaI gayu (sU 22). ___ "tae Na te parivvAyA " chatyAhi / (tae Na) tyAra pachI ( parivyAyA jhINodagA samANA) te parivA bhanA pANI miAsa samAsa yaI yUzyA, (taNhAe pAravbhamANA 2) temA tarasathIma pIDita-vyAga 24ne (ungadAyAramapassamANA) te sabhaye I pAlanA hAtAne na navAthI (aNNamaNNa saddAveti) 52252 me mAnane
Page #655
--------------------------------------------------------------------------
________________ poSaSapiNI-TokA su 25 abhyaDaparivrAjakaziSyavihAra malabhamANA doccapi aNNamaNNa sahAveti, saddAvittA eva vayAsI / sU0 24 / / mUlam-iha Na devANuppiyA| udagadAtAro Nasthi, taM No khalu kappai amha adiNNa giNhittae, adipaNaM sAiaNNamaNNa sadAti ' dvitIyamapi dvitIyavAramapi ayo'nya zabdayanti, 'sadAvittA' gAyivA 'eva vayAsI' evamavAdipu // sa0 24 // TIkA-'ida Na devANuppiyA!' ityAdi / 'iha Na devANuppiyA!' iha sala he devAnupriyA ! 'udagadAtAro Natyi' udakaDhAtAro na santi / 'ta No khalu kappai amha adiNNa gihittae' tat-tasmAt no khalu kalpate'smAkamadattam udaka grahItuma, 'adiNNa sAinittae ' adattam udaka svAdayitu-pAtum , 'ta mA Na amhe iyANi' tamA khala vayamiAnIm, 'AvaikAlapi' AyatikAlamapi AgAmini bhI pAnI kA dAtA nahIM milA taba unhoMne dvitIyavAra bhA paraspara meM eka-dUsare kA AhAna kiyA, aura AhvAna karake isa prakAra bole // su0 24 // 'iha Na devANuppiyA' ityAdi / (iha e devANuppiyA ! udagadAyAro Natthi) he devAnupriyo / prathama to isa aTavI ma eka bhI udakadAtAra nahIM hai, (ta No khalu kappai amha adiNNa giNhittae) dUsare-hama logoM ko adatta jala grahaNa karanA ucita nahIM hai, (adiNNa sAijjittae) kAraNa ki adatta jala kA pAna karanA hama logoM kI maryAdA se sarvathA viruddha hai / (ta mA Na amhe iyANi AraikAlaM pi adiNNa giNhAmo adigNa sAijAmo mA Na dAtAra maLe nahi tyAre teoe bIjI vAra paNa paraspara ekabIjAne belAvyA, belAvIne A prakAre kahevA lAgyA (sU0 24) " iha Na devANuppiyA" tyAle (iha Na devANuppiyA) devAnupriyA! prathama ta ma mAmA meya pAeAnA hAtA2 nathI, (ta No salu kappai amha adiNNa giNhittae) bhAnu mApane mahattare 1 427 athita nathI (adiNNa sAijittae) kAraNa ke adatta jalane pIvu te ApaNI maryAdAthI sarvathA viruddha che (ta mA Na amhe iyANiM AvaikAlapi adiNNa giNhAmo adiNNa sAijAmo mA
Page #656
--------------------------------------------------------------------------
________________ 562 aupapAtisUtre jAva aDavIe udgadAyArassa savvao samatA maggaNagavesaNaM karittae-tti kahu aNNamaNNassa atie eyamaha paDimurNeti, paDiNittA tIse agAmiyAe jAva aDavIe udgadAyArassa savvao samatA maggaNagaveSaNaM kareMti, karitA udagadAyAra " 'udagadAyArassa sancao samatA maggagagavesaNa karitapatti kaTTu' udakadAtu sarvata samantAt mArgaNagaveSaNa karttum iti kRtyA, 'aNNamaNNassa atie eyama paDisurNeti anyo'nyasya antike etamarthaM pratizRNvanti=svIkurvanti, 'paDiNittA ' pratizraya 'tIse agAmiyAe jAva aDavIe udagadAyArassa sambao samatA maggaNagavesaNa kareMti tasyAm agrAmikAyA yAvadaTavyAm udakadAtu sarvata samantAd bhArgaNagavepaNa kurvati, 9 'karitA ' kRtvA, " 'udagadAyAramalabhamANA' udakadAtAram alabhamAnA, ' doccapi dAtA kI mArgagA eva gaveSaNA kareM, (tti kaTTa aNNamaNNassa atie eyamahaM paDimurNeti ) isra prakArakI kI gaI salAha sabane ekamata hokara mAna lI / (paDiNittA tIse agAmi yAe jAva aDavIe udagadAyArassa savvao samatA maggaNagavesaNa kareMti) pazcAt usa salAha ke anusAra ve saba usa agrAmika bhaTavI meM sarva prakAra se cAroM ora pAnI ka dene vAle dAtA kI gaveSaNA karane me salagna ho gaye / (karitA udagadAyAramalabhamANA doccapi aNNamaNNa sadAveMti sadAvittA eva vayAsI) gaveSaNA karate 2 jaba unhe koI * tamArA mATe e ja eka kalyANakAraka mArga che ke ApaNe A agrAmika temaja nirjana vanamAM sarva prakArathI cAre kore koi jalanA dAtAranI mAgaNI tebhana zodha me (tti kaTTu aNNamaNNarasa atie eyamaTTa paDisuNeti ) mA aThArI usI salAha madhAye membhata thahAne bhAnI sIdhI cchI (paDi suNittA tIse agAmiyAe jAva aDavIe udgadAyArassa savvao samatA maggaNa gavesaNa kareMti) te satAune anusarIne te madhA te agrAmiGa saTavI (vana)mA sarva prakArathI cAre kAra pANI devAvALA dAtAranI zodha karavAmA salagna thadha gayA ( karitA udagadAyAramalabhamANA doccapi aSNamaNNa saddAveMti saddA vittA eva vayAsI) zodha 42tA 42tA pazu tebhane nyAre pANIneo
Page #657
--------------------------------------------------------------------------
________________ popApaNI-TIkA s 15 amnaDapariyAjaya ziSyANA mastArayagrahaNam 655 NiyAo ya, karoDiyAo ya, bhisiyAo ya, uNNAlae ya, aMkusa ya, kesariyAo ya, pavittae ya, gaNettiyAo ya, chattae ya, vAhaNAo ya, pAuyAo ya, dhAurattAo ya egate eDittA, gaga mahANaDa ogAhittA vAluyAsathArae satharitA, salehaNA 1 1 ya' karoTikAtha mRNmayabhAjana vizeSAn, 'bhisiyAoM ya' vRpikAca= upavezanapaTTikA, " 'chaSNAe ya' paNNArikAni ca = nikASThikA, 'akusae ya' aGkuzakAzca=AkapaNikA - vRkSapAdyAkarSaNa sAdhanavizeSAn devArcane patrapuSpaphalAnAmagrahArthamayugakA upayujyate, 'kesariyAo ya ' kArikAdha = pramArjanAyApi vakhaNDAni, 'parittae ya pavitrakANi tAmramayamudrikA, 'gaNettiyAo ya ' hastadhAryA rudrAkSamAlA, 'gaNettiyA ' iti hatAryasvAkSamAlA dezIyagavda, 'uttae ya' AANi ca ' vAhaNAo ya ' upAnahatha, ' pAuyAo ya' pAdukAzca = kASThapAdukA, vAuratAnI ya' dhAturaktAzca= gairikoparaJjitA, zATikA =mnyAsiparidhAnIyavastrANi, etAni sanANi ' egate eDittA ' ekA vyaktvA, 'gaga mahAgaDa ogAhittA' gaGgAmahAnadAmana gAhya = gadgAyA mahAnadyAmananArya-'vAluyAsathArae satharittA' vAlukAmastArakAn sastArya, 'salehaNAcasiyANa' mlekhanA 4 mizrI ke bane hue pAtravizeSoM ko, vRSikAoM baiThane ke pATiyoM ko, tipAiyoM ko, devoM kA pUjA ke liye patra-puSpAdikoM ke girAne ke vAste sadA pAsa meM rahanevAlI choTI sI akuzikA ko, kezarikA ko pramArjana karane ke kAma ma AnevAle vastra ke saToM ko, tAme kI muriyoM ko, sumariniyoM ko, unoM ko, jUtoM ko, kASTha kI pAdukAoM ko ena garikadhAtu se rakta pahirane kI dhotiyoM ko ekAnta ma hoTakara mahAnadI gaMgA ko pArakara ( yAsArae saritA ) usaka taTa para bAlukA kA madhArA niThAneM aura usa para mALAone, kArTikAe-mATInA banelA pAtra vizeSAne, tRSikAe besavAnA pATalAone, tripAIone gheADIne), devAne dhRjA nimitta patra, puSpa mArdi rAkhavA mATe sadA pAne rahevAvALI nAnI sarakhI a kuAine, kenDine- pramArjana kampAnA kAmamA AvavAvALA vajranA TakAone, tAkhAnI bhu harimAne, subhariniyone, chatrone, bheDAne, sAuDAnI pAhuamone, temaja gerU 2 gelA paheravAnA dheAtiyAone eka ThekANe rAkhI daI ne bhahAnahI guNAne utarIne ( vAluyAsathArae satharitA ) tenA taTa para retInA
Page #658
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikama jittae, ta mA Na amhe iyANi AvaikAlaM pi adiNNa giNhAmo, adiNNa sAijAmo, mANaM amha tavalove bhvissi| taM seyaM khalla amhaM devANuppiyA! tidaMDaM, kuDiyAo ya, kacasamaye'pi 'adiNNa giNDAmo' aDhata gRhaNIma =anttamuTaka na svIrma , diNNa sAijAmo' adatta svAdayAma =adatta jala mA svAdayAma ityaya , 'mA Na amha tavalove bhavissai' mA khala asmAka tapolopo bhaviSyati, adattasyAgrahaNe'nAsvAdane vAsmAka tapolopo na bhaviSyatItyartha / 'ta seya khalu lamhaM devANuppiyA!' tattasmAt zreya khalu asmAka he devAnupriyA ! 'tidaDaya' tridaNDaka 'kuDiyAo ya' kuNDikAzca kamaNDalan , 'kacaNiyAo ya' kAJcanikAzca radrAkSamArikA , 'karoDiyAoM amha tavalove bhavissai) tathA hama saba logoM kA yaha bhI dRDha nizcaya hai ki AgAmI kAla meM bhI hama saba vinA diyA huA jala na grahaNa kare aura na use piyeM, kyoM ki isa prakAra ke AcaraNa se hamArI tapasyA kA lopa ho jAyagA, ata vaha bhI surakSita rahe isa abhiprAya se hamameM se kisI ko bhI adatta jala grahaNa nahIM karanA cAhiye aura na use pInA hI caahiye| (ta seya khalu amha devANuppiyA tidaDa kuDiyAo ya, kacaNiyAo ya, karoDiyAo ya, bhisiyAo ya, chaNNAlae ya, akusae ya, kesariyAo ya, pavi tae ya, gaNettiyAo ya, chattae ya, vAhaNAo ya, pAuyAo ya, pAurattAo ya, egate eDittA gaga mahAnai ogAhittA) isaliye he devAnupriyo / aba hama sara kI bhalAI isI meM hai ki hama saba nidaNTA ko, kamaNDaluoM ko, sdrAkSa ko mAlAoM ko, karoTikAmoM Na amha tavalove bhavissai) tathA sAyarI hadanizcayI kI bhaviSyamA paNa dIdhelu na hoya evuM jala grahaNa karavuM nahi ane pIvuM nahi, kemake e prakAranA AcaraNathI ApaNI tapasyAne lepa thaI jaze mATe te surakSita rahe evA abhiprAyathI ApaNAmAMnA koIe paNa adatta jala a na 427 naye mane te pAyu pazu na naye (ta seya salu amha devANuppiyA! tidaDa, kuDiyAo ya, kacaNiyAo ya, karoDiyAo ya, kesariyAo ya, pavittae ya, gaNettiyAo ya, uttae ya, vAhaNAo ya, pAuyAo ya, dhAurattAo ya egate eDittA gaga mahAnai ogAhittA) se bhATa, paanuprim|| ApalI sAmebhAna cha hai mApaNe vihAna, hama usumA ......
Page #659
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpayapiNo-TIkA sU 25 abhyahaparigrAjakaziSyANA sastArayapraNam 655 NiyAo ya, karoDiyAo ya, bhisiyAo ya, chaNNAlae ya, aMkusae ya, kesariyAo ya, pavittae ya, gaNettiyAo ya, chattae ya, vAhaNAo ya, pAuyAo ya, dhAurattAo ya egaMte eDittA, gagaM mahAgaDaM ogAhittA, vAluyAsathArae saMtharittA, salehaNAya' karoTikAzca-mRNmayabhAjanavizepAn, 'bhisiyAmo ya' vRSikAca-upavezanapaTTikA , 'chaNNAlae ya' paNAlikAni ca-tikASThikA , 'akusae ya' azaphAzca=AkapaNikA -vRkSapallavAdhAkarpagasAdhanavizepAn, devArcana patrapuSpaphalAnA sagrahArthamajhukA upayuyate, 'kesariyAo ya' kegarikAtha-pramArjanArthAni vastrasaNTAni, 'pavittae ya' pavitrakANi tAmramayamudrikA , 'gaNettiyAo ya' hastadhAryA drAkSamAlA , 'gaNettiyA' iti hastadhAryaradrAkSamAlAyeM degIyazabda , 'uttae ya' vANi ca 'vAhaNAo ya' upAnahatha, 'pAuyAmao ya' pAduphAcakAThapAdukA, pAurattAo ya' dhAturaktAzca gairikoparanjitA , zATikA =mnyAsiparidhAnIyavastrANi, "tAni sapANi 'egate eDittA' ekAte tyaktvA, 'gaga mahANai ogAhittA' gaGgAmahAnadAmavagAhya-gagAyA mahAnadyAmavanIrya-'vAlayAsathArae satharittA' vAlakAmastArakAn sastArya, 'saleNAjhasiyANa' malekhanAmiTTI ke bane hue pAtravizeSoM ko, vRpikAoM-baiThane ke pATiyoM ko, tipAiyoM ko, devoM kI pUjA ke liye patra-puppAdikoM ke girAne ke vAste sadA pAsa me rahanevAlI choTI sI akuzikA ko, kezarikA ko-pramArjana karane ke kAma ma AnayAle vastra ka khaDoM ko, tAme kI mudariyoM ko, sumariniyoM ko, choM ko, jUtoM ko, kASTha kI pAdukAzoM ko patra garikadhAtu se rakta pahirane kI dhotiyoM ko ekAnta ma choDara mahAnadI gagA ko pArakara (pAluyAsathArae satharittA) usake taTa para bAlukA kA mathArA pichAreM aura usa para mALAone, kaTikAo-mATInA banelA pAtra vizene, vRSikAo-besavAnA pATalAone, tripAIone ghaDIna), devane pUjA nimitta pana, puSpa Adi rAkhavA mATe sadA pAse rahevAvALI nAnI sarakhI A kuzikAne, kezarikAonepramArjana karavAnA kAmamAM AvavAvALA vastrane aTakAone, tAbAnI mu darione, sumarinione, chone, jeDAne, lAkaDAnI pAdukAone, temaja gerU ugelA paheravAnA dhetiyAone eka ThekANe rAkhI daIne bhaDAnahI bhagAne utarIna (vAluyAsathArae satharittA) tenAta 52 2tIna
Page #660
--------------------------------------------------------------------------
________________ 564 saurface jittae, taM mA Na amhe iyANi AvaikAla pi adiSNa giNhAmo, adiSNaM sAijjAmo, mA NaM amha tavalove bhavissa / taM seyaM khalu amha devANuppiyA / tidaDa, kuDiyAo ya, kacasamaye'pi ' adiSNa giNhAmo ' asa gRhaNIma = adattamutpha na svIkurma, 'adiSNa sAijjAmo ' adatta svAdayAma = adatta jala mA svAdayAma ityacaya, ' mA Na amha tabalove bhavissa' mA khalu asmAka tapolopo bhaviSyati, adattasyAgrahaNe'nAsvAdane cAsmAkaM tapolopo na bhaviSyatItyartha / ' ta seya khalu jamha devANuppiyA !' tat= tasmAt zreya khalu asmAka he devAnupriyA ! ' tidaDaya ' nidaNDaka 'kuDiyAo ya ' kuNDikAzca=kamaNDalan, 'kacaNiyAo ya' kAJcanikAca radrAkSamAlikA, 'karoDiyAo amha tavalove bhavissara) tathA hama sana logoM kA yaha bhI dRDha nizcaya hai ki AgAmI kAla meM bhI hama saba vinA diyA huA jala na grahaNa kare aura na use piye, kyoM ki isa prakAra ke AcaraNa se hamArI tapasyA kA lopa ho jAyagA, ata vaha bhI surakSita rahe isa abhiprAya se hamameM se kisI ko bhI adatta jala grahaNa nahA karanA cAhiye aura na use pInA hI caahiye| (ta seya khalu amha devANupiyA | tidaDa kuDiyAo ya, kacaNiyAo ya, karoDiyAo ya, bhisiyAo ya, chaNNAlae ya, akkusa ya, kesariyAo ya, pavi tae ya, gaNettiyAo ya, chattae ya, vAhaNAo ya, pAuyAo ya, vAurattAo ya, egate eDitA gaga mahAnai ogAhittA) isaliye he devAnupriyo / aba hama sana kI bhalAI isI meM hai ki hama saba nidaNDoM ko, kamaNDaluoM ko, rudrAkSa kI mAlAoM ko, karoTikAoM - Na amha tavalove bhavissai) tathA AAyo dRDhanizcayI DIo ne laviSyaajabhA paNa dIdhelu na hoya evu jala grahaNa karavu nahi ane pIvu nahi, kemake e prakAranA AcaraNathI ApaNI tapasyAne lepa thaI jaze mATe te surakSita rahe evA abhiprAyathI ApaNAmAnA Ie paNa adatta jala zraSu na 42vu ho bhane te dhIvu yA na leI se ( ta seya salu amha devAzuppiyA ! tidaDa, kuDiyAo ya, kacaNiyAo ya, karoDiyAo ya, kesariyAo ya, pavittae ya, gaNettiyAo ya, chattae ya, vAhaNAo ya, pAuyAo ya dhAuratAo ya egate eDittA gaga mahAnai ogAhittA ) me bhATe he hevAnupriyo / have ApaNI bhalAi emA ja che ke ApaNe tridAne, hama hyuene, rUdrAkSanI
Page #661
--------------------------------------------------------------------------
________________ - __ poyUpavaSiNo-TokA sa 15 ambaDaparigrAjakaziSyANA sastAragrahaNam 57 satharittA vAluyAsaMthAraya durUhiti, durUhittA purasthAbhimuhA saMpaliyaMkanisapaNA karayala jAva kaTu evaM vayAsI // sU0 25 // mUlam namotthuNaarahatANa jAva sapattANa, namotthuNa __ avatIrya 'vAluyAsathArae' vATakA-stArakAna 'sayarati' mtRNAta, 'satharittA' sastIrya 'pAlyAsathAraya' vAlukAstAraka 'durUhiti' dRrohati Arohati, 'durUhittA' dUrahaya Araya 'puratthimAbhimuhA' paurasyAbhimunA =pUrvanmuigyA , 'sapaliyaphanisaNNA samparya niSaNNA -maparyaH =pamAsana tena nipaNNA-padmAsanenopaviSTA , 'karayala jAna raha eva vayAsI' karatara yA nA-mastake'JjaliM kRtvA evamavadan // sU0 20 // TIkA-'namotyu Na iyaadi|'nmotyunn arahatANa jAva sapattANa namo'stvarhadbhyo yAvat samprAptebhya . yAvacchandAt-Adikarebhya , tArthaharempa svaya samuddebhya -datyAni nigeSaNAni pUvArdhagataviMzatimarayamamUtrAd vo yAni / siddhagatinAmadheya sthAna samprAptabhya / hittA vAluAsathArae satharati) usa pAra kara una logoMna bAlakAkA mathArA vichAyA, (satharittA vAluyAsathAraya durUhiti) riyakara usapara ve phira caDha gaye, (durUhittA) cahakara (puratyAbhimuhA sapaliyaphanisaNNA karayala jAva kaTTha eva vayAsI) pUrva dizA kI ora muMha kara paryavAsana se baiTha gaye aura donoM hAthoM ko joDakara mastaka para lagA isa prakAra kahane lage / sU0 25 // 'Namotthu Na arihatANa jAva sapattANa' ityaadi| (Namotyu Na arihatANa jAva sapattANa) yAvat mukti prApta hue zrI ataprabhu ko namaskAra ho| (samaNassa bhagavao mahAvIrassa jAva sapAviukAmassa namotthu Na) mAya te mahAnahI gAmA praviSTa cyA (ogAhittA vAluAsathArae satharati) tene pA2 zane tayArI mAsu (retI) nA sthaa| pichAvyA (satharittA vAluyAsathAraya dumhiti) pApIna tenA 52 tamA / (durUhittA) mesIna (puratyAbhimuhA sapaliyaphanisaNNA karayala jAva kaha eva payAsI) pUrva dizAnI ta26 meDhA rAkhI parya-AsanathI besI gayA ane baMne hAthane joDIne mastaka upara rAkhIne A prakAre kahevA lAgyA (sU 25) 'Namotthu Na arihatANa jAva sapattANa' tyAdi (Namotthu Na arihatANa jApa sapattANa) muhitane prAsa yesA zrI mata prabhune nabhA2 / (samaNarasa bhagAo mahAvIrassa jAra sapAviukAmarasa namo
Page #662
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikamA - jhUsiyANa bhattapANapaDiyAikkhiyANa pAovagayANa kAlaM aNavakakhamANANaM viharittaetti kaTu aNNamaNNassa aMtie eyamaha paDisuNeti, paDisuNittA tidaDae ya jAva egate eDeMti, eDittA gaga mahANai ogAheti, ogAhittA vAlaAsathArae satharati, juSTAnAm -tapasA zarIrasya kRzIkaraNa malevinA tayA juSTAnA seviMtAnA-yuktAnAm, 'matta-- pANa-paDiyAikkhiyANa' bhaktapAna-pratyAgyAtAnAm' 'pAovagayANa' pAdapopagatAnAm chinnavRkSavanippandatayA'vasthitAnAm , 'kAla aNavasAyamANANa viharinae tti kaTu' kAla mAnavakAGkSatA=maraNamanicchatA vihartumiti kRtyA, 'aNNamaNNassa atie eyamaTTa paDimu. aiti' anyo'nyasyA'ntike etamaya pratizRNvanti svIkuti, 'paDisuNittA' pratizrutya 'tidaDae ya jAva egate eDeti' tridaNDakAzca yAvat sarvopakaraNAni ekAnte tyajanti, 'gaga mahANai ogAti' gaGgA mahAnadImavagAhante=avatarati, 'ogAhittA' avagAya (bhattapANapaDiyAikkhiyANa) bhaktapAna kA pratyArayAna kara (pAovagayANa) chinavRkSa kI taraha nizceSTa hote hue (kAla aNavakakhamANANa) maraNa kI icchA se rahita hokara (salehaNAzUsiyANa viharittae) salekhanApUrvaka maraNa ko prema ka sAtha sevana kreN| (ttika1) isa prakAra vicArakara (aNNamaNNassa atie eyamaha paDisurNati) una logoMne isa nirdhArita bAta ko svIkAra kara liyA, (paDisuNittA) svAkAra karane ke bAda (tidaDae ya jAya egate eDeti) phira una sabane apane 2 tridaDa Adi upakaraNoM ko ekAta meM parityakta kara diyA, (eDittA gaga mahANai ogAheti) parityakta kara cukane para phira ve saba ke saba usa mahAnadI gagA meM praviSTa hue, (ogA sa thaa| bichApAme, ane tenA 52 (bhattapANa-paDiyAiksiyANa) lAtapAnanA pratyA bhyAna 4rIna (pAogayANa) pApAgamana sthaa| rIna (kAla aNanakasamANANa) bha2zanI thI 2Dita dhane (salehaNAjhusiyANa niharittae) samanApUrva bharaghunu premathA mepana 4the (tti kaTTa) mA prArana piyAra 4 // (aNNamaNNassa atie eyamaTTha paDisuNeti) te vADI mA nirdhAra paresI pAtanA svIra 4 sIdhI (paDisuNittA) bhvaa4|2 4aa pachI (tidaDae ya jAva egate to te badhAe potapotAnA vidaDa Adi upakaraNone ekAnta sthAnamAM parityAta zahIdhA (eDittA gaga mahanai ogAheMti) choDIdhA pachI ta
Page #663
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSapiNI TIkA ma 26 ampaDaparigrAjaziSyANA saMslArapraNam 569 jjIvAe, thUlae pariggahe paccakkhAe jAvajIvAe, iyANi amhe samaNassa bhagavao mahAvIrassa atie savva pANAivAya paJcakkhAmojAvajIvAe, evaM jAva savvaM pariggahaM paJcakkhAmo jAvajjIvAe, savva koha mANa mAya lohaM pejaM dosa kalahaM abhakkhANaM mRpAvAdo'dattA''dAna pratyArayAta yAvajjIvam , 'savve mehuNe paJcaksAe jAvajjIvAe sarvaM maithuna prazyAkhyAta yAvajIvam , 'dhUlae pariggahe paJcakravAe jAvajjIvAe' sthUla parigraha pratyArayAto yAnannAnam / 'iyANiM amhe samaNassa bhagarao mahAvIrassa atie sandha pANAzAya paJcarakhAmo jArajjIvAe' idAnI vaya zramaNasya bhagavato mahAvIrasyA 'ntike sarva prANAtipAta pratyArayAmo yAvajjIyam , 'eka jAva savva pariggaha paJcakkhAmo jAvajIvAe ' eva yAvat sarva parigraha pratyAkhyAmo yAvannAvam , 'saba koha mANa mAya lohaM peja dosa kalaha abhakkhANa pemuNNa paraparivAya arairai mAyAmosa samasta mRpAvAda kA samasta adattAdAna kA jIvanaparyanta parityAga kara diyA hai, samasta maithuna kA yAvajIvana parityAga kara diyA hai| sthUla parigraha kA bhI yAvajIvana parityAga kara diyA hai| (iyANi amhe samaNassa bhagavao mahAvIrassa atie savva pANAivAya paJcakkhAmo jAvajjIvAe) aba isa samaya hama sara loga zramaNa bhagavAn mahAvAra ke samIpa puna samasta prANAtipAta kA jIvanaparyata pratyAkhyAna karate hai, ( eva jAva sanca pariggaha paJcakkhAmo jAvajjIvAe) isI taraha samasta parigraha Adi kA bhI jIvanaparyata pratyAkhyAna karate hai, (saba koha mANa mAya loha peja dosa kalaha paccaksAe jAvajjIvAe) savArIta samasta bhRSAvAhana! yane samasta mahattA dAnane jIvanaparyanta parityAga karI dIdhuM che, samasta mithunane jIvanaparyanta parityAga karI dIdhuM che sthUla parigrahane paNa yAjajIvana parityAga karI hIdhA cha (iyANiM amhe samaNarasa bhagao mahAvIrassa atie savva pANAivAya pancaksAmo jAvajjIvAe) huve / samaye abhe adhAya / zrama mAvAna mahAvIranI pAse vaLI pAchA samasta prANAtipAtanu jIvanaparyanta pratyAkhyAna zale choye (ena jAya savva pariggaha paccakyAmo jAvajjIvAe) mevI 4 rIte samasta parigraha Adinu paNa jIvanaparyanta pratyAkhyAna karIe chIe (savya koha mANa mAya loha pejja dosa kalha anbhAsANa pesuNNa paraparivAya arai
Page #664
--------------------------------------------------------------------------
________________ 668 auSapAtikatane samaNassa bhagavao mahAvIrassa jAva saMpAviukAmassa, namotthu Na ammaDassa parivvAyagassa amha dhammAyariyassa dhmmovdesgss| pubdhi NaM amhehiM ammaDassa parivvAyagassa aMtie thUlagapANAivAe paccaskhAe jAvajjIvAe, savve musAvAe adipaNAdANe paJcakkhAe jAvajjIvAe, savve mehuNe paJcamkhAe jAva'namotyu Na samaNassa bhagavao mahAvIrassa jArasapAviukAmassa' namo'stusala zramaNAya bhagavate mahAbArAya yAvat samprAptukAmAya, 'namotthu Na ammaDassa parivAyagassa amha dhammAyariyamsa dhammovaDhesagassa' namo'stu gyacambaTAya parivrAjakAya asmAru dhamAcAryAya dharmopadezakAya / dharmAcAryatva prasTayati-'pundhi Na anhehi ammaDamsa parivAyagassa atie yUlagapANAjhAe paccakravAe jAvajjIvAe' pUrva khancasmAbhirambaDasya paribAjakasyA'tike sthUlaprANAtipAta pratyArayAto yAvajjAyam-jAvanaparyanta sthUlaprANAtipAta pirmgmsmaabhirnggiikRtm| 'musAvAe adiNNAdANe paJcakkhAe jAvajIvAe' zramaNa bhagavAn mahAvIra ko jo mukti prApta karane ke kAmI he ,namaskAra ho| (cammovadesagamsa dhammAyarigassa amha parivvAyagassa ammaDassa namotyu Na) dharma ke upadezaka dhamAcArya aise hamAre guru ammaDa parivrAjaka ko namaskAra ho| (pundhi Na amhehiM ammaDassa parivAyagassa atie yUlagapANAivAe jAvajjaviAe paccakkhAe) pahile hama logoM ne ambaDa parivrAjaka ke samIpa sthUlaprANAtipAtakA yAvajIva pratyAgyAna kiyA hai / (samve musAvAe adiNNAdANe paccakkhAe jAvajjIvAe sarva mehuNe paJcalAe jAvajIvAe yUlapariggahe paJcakkhAe jAvajjIvAe) isI taraha tthu Na) zrabhA lagavAna mahAvIra hai 2 bhuti prAta 42vAnI manAvANA bhane nbh24|2| (dhammovadesagassa dhammAyariyassa amha parivvAyagarasa amma Dassa namotthu Na) dharmanA paheza dhAyArtha sevA abhAza guru ambha pAra ne nabhan42 (puci Na amhehiM ammaDassa pariyAyagassa atie thUlagapA jADamAe jAyajjIpAe pancamasAe) paDasA samebAjI 25ma parivAnI pAsa bhyU prAyAtipAtanu yA14301 pratyAbhyAna yuche, (savye musApAe adiNNA dANe pacamsAe jAvajInAe, sance mehuNe pandhassAe jAnajjIvANa, thUlapariggahe
Page #665
--------------------------------------------------------------------------
________________ paNa TovA sR 26 ambaDaparivrAjakava ziSyANA mastAra grahaNam 571 sarIra iTTa kata piya maNuNNa maNAma pejaM thena vesAsiya samaya vahumaya aNumayaM bhaDakaraDagasamANaM, mANa sIya mA Na uNha mANa corA mANasA mANa masagA mA Na pAyapittiyasiMbhiyasanivAyya vihA rogAyakA parisahogA phusatu' purato vartamAna zarIgm ipTa= vallabhama, kAta= kamanAyama, priya=satA pemAsssparama, manona= surama, mano'ma = manasA'myata = prApyate puna puna smaraNato yatmano'mam, preya pArthepyatizayena priyamiti preya, athavA kAltaranayanA preryam, stha=sthairyanata-sthiramaya, vazvAmikama-vizvAsa prayojanam - asyeti vaizvAsikam prANinA parArAmmaica prAcuryegA 'vizvAsahatu, nijagarIra tu pratItipAtrameva bhavati, matatatakAyAgA sammata nAta, bahumata nahuo bahanA vA mAye matam iSTa ttahumatam, anumata= vaigu0vane'ni anu=AzcAt=ma chan anan, ana bhANDakaraNDakasamAna bhANDAnAm=bhUSagAnA karaNDakasamAna -bhUSaNamanjUSAtunyamupAdeyamityartha, etAdRga garAra mA zAMta = zaiya spRga, mApivAsA mANavAlA mANa corA mA Na dasA mA Na masagA mA Na vAiyapittiyasiMbhiyasanivAya vividyA rogAyakA parIsahovasaggA phusatu ) yahA para sarvatra " mA " zabda nipedha artha meM, eva "Na" zanda vAkyAtkAra meM prayukta huA samajhanA cAhiye / iSTa-vallabha, kAnta- kamanAya, priya-sadA premAspada, manoja - sundara, manoma- samasta kA apekSA ayata priya, sthairya - sthiratAyukta, vaizvAsika - para garAra kI apekSA jIvoM ko apanA zarIra atizaya prAti kA sthAna hotA hai isa apekSA atizaya prAtikA pAna, zArIrika kAyoM ke namata hone se mamata, bahuta karake athavA bahutoM ke madhya me dRSTa hone se bahumata, anumata-niguNatA ka disane para bhI prema kA sthAnabhUta, jisa prakAra bhUSaNoM kA karaTaka priya + samANa mANa sIya mA Na uNha mA Na khuhA mA Na pivAsA mA Na vAlA mA Na corA mANa damAmANa masagA mA Na nAiyapittiyasiMbhiyasaninAiya nivihA rogAyakA parIsaha sambhA kumatu) gaDI sarvatra 'mA' zabda niSedhanA arthabhA tebhaSTa 'Na' zabde vAyAla kAramAM vAparelA samaja joie I-vallabha, kAnta-kramaniiy, priya-sahA premAbhyara, manojJa-suhara, bhanobha-samastanI apekSA atyaMta priya, dhaiya--sthiratAyukta, vaizvAsika-bIjAnA zInI apekSAe jIvAne peAtAnA zarIra atizaya prItinuM sthAna heAya che--e dRSTie atizaya prItine pAtra, zArIrika kAryo mATe sa mata hAvAthI sa mata, ghaNlR karIne athavA ghaNA enI vacamA ISTa tevI bahumata, anumna-viSNunA jevA chatA paNa premanA sthAnabhRta, je prAre ghaNAne karaDIye! priya hAya che tevI rIte priya hovAne
Page #666
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtika - pesupaNa paraparivAya araharaI mAyAmosa micchAdasaNasAla akaraNija joga paJcakkhAmo jAvajIvAe, savva asaNa pANa khAima sAima caubdhihapi AhAraM paccaskhAmo jAvajIvAe, jaMpi ya ima minchAdasaNasAla akaraNina joga paJcakakhAmo jAvajIe' sarva krodha mAna mAyA lomeM priya dveSa kalaham abhyArayAna pezuya paraparinAdam aratiratA mAyAmRpA miyAdazena ganyamakaraNIya yoga pratyArayAmo yAvanjAnam-apratyAni sapANi pAni prAg byArayAtAni / 'sancaM asaNa pANa khAima sAima caunihapi AhAra pacarakhAmo jAvajIvAe' sarvamazana pAna khAdha svAdya caturvidhamapi AhAra pratyArayAmo yAvIvam / 'japi ya ima sarIra iTTa kata piya maNuNNa maNAma peja thena vesAsiya samaya bahumaya aNumaya bhaDakaraDagasamANa,mANasIya mANa uNha mANa khuhA mANa pivAsA mANa vAlA mANa abhaktANa pemuNNa paraparivAya arairada ) isI taraha unhIM kI sAkSApUrvaka samasta krodha kA, samasta mAna kA, samasta mAyA kA, samasta lobha kA, samasta priya kA, samasta dveSa kA, kalaha kA, abhyAkhyAna kA, paizunya kA, paraparivAda kA, arati-pati kA (mAyAmosa) mAyAmRSA kA, (micchAdasaNasala) midhyAdarzana zanya kA, (akaraNijja joga) eva akaraNIya yoga kA (paJcakkhAmo jAvajIvAe) yAvajAva pratyAkhyAna karate hai| (sanna asaNa pANa khAima sAima cavihapi AhAra paJcakkhAmo jAvajjIvAe ) samasta, azana, pAna, sAdya, svAdya ina cAra prakAra ke AhAroM kA yAvajAra pratyArayAna karate hai| (ja pi ya ima sarIra iha kata piya maNuNNa maNAma peja theja vesAsiya samaya bahumaya aNumaya bhaDakaraDagasamANa, mA Na sIyamANa uNha mA Na khuhA mANa raI) mevI rIta tabhanI sAkSIpUrva samasta dhanu, samasta mAnanu, samasta mAyAnu, samarata lobhanu, samarata priyanu, samasta TheSanuM, kalahanuM masyAyAnanu (manu), paizunyanu, 5raparivAhanu, 52tinu, tinu, (mAyAmosa) bhAyAbhUSAnu, (micchAdasaNasalla) bhimAza-zasyanu, (agaNijna joga) tabhara sa4Iya yoganu (pacaksAmo jAyajIvAe) lavanaparyanta pratyAdhyAna uzaye chIme (savva asaNa pANa sAima sAima cavyipi AhAra pacca sAmo jAvajjIvAe) sabhA mazana, pAna, mAdha, svAdha gare // 2 prAranA mAhArInu htreear pratyAyanAnaganya bIme (api ya ima sarIra i kata piya maNAma maNupaNa pejja yagna yesAsiya samaya pahamaya aNubhaya bhaDakagDaga
Page #667
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyupaSiNI TIkA sa . amyahaparimAjakaziSyANA sastAra grahaNam 573 rAmi-tti kaTu salehaNAjhUsaNAjhUsiyA bhattapANapaDiyAikkhiyA pAovagayA kAla aNavakakhamANA viharaMti ||suu0 26 / / mulam--taeNate parivvAyagAvahUi bhattADa aNasaNAe cheDeti, chedittA AloiyapaDikaMtA samAhipattA kAlamAse kAla garIramayAkaraNe yA joSaNA-prAni tayA juSTA =seSitA , bhattapANapaDiyATaksiyA' prayAra yAtabhaktapAnA , 'pAogayA' pAdapopagatA vRkSavanippa datayA sthitA , 'kAla aNavakapamANA' kAlamanavakAkSata , kecida vedanApikalA maraNamicchati tepA niSedhArthamenadvAkyam , eyambhUtA viharati-ambaTapagviAjaziSyA iti / / sU0 26 // TIkA-'tae Na te parimAyagA' ityAdi / 'tae Na te parivAyagA' tata khalu te parivAjakA --ambaTaziSyA kRtakAyosagA-'yaha bhattAI jaNasaNAe udeti' vahani bhaktAni anaganana chindanti, 'chedittA' ThitvA 'AloTayapaDiktA' AgecitapratikrAntA =gus janasya samIpe kRtA''locanA , pratikAntA -pApasthAnA pazcAsana ke sara (bhattapANapaDiyAiksiyA) bhakta eva pAna kA prayAgyAna karake (pAovagayA) vRkSa kI taraha niveSTa hokara (kAla agavaphasamANA viharati) marana kI icchA nahIM karate hue sthita ho gaye / sU0 26 // 'tae Na te parivAyagA' ityAdi / (tae Na) isake bAda (te parivAyagA) una samasta pAravrAjakAne (pada bhattAra) cArga prakAra ke AhAra kA (aNasagAe) anagana dvArA (cheDeti) cheda kara riyA, (chedittA) cheda karane ke pAra (AgejhyapaTikatA) apane aticAroM kA yAnanu pratyAjyAna ugane (pAogayA) vRkSanI peniyana dhanamAla aNavakasamANA viharati) bharavAnI chA nahI 42tA niyata gayA (sU. 20) 'tae Na te parivyAgA' tyA (tapa Na) tyA2 pachI (te parivvAyagA) te yA paridhAnase (vaDa mattAi) yAraya prajA2nA mAhAranA (aNasaNAe) manazana 12 // (chedeti) cha ye ho| (chedittA) gIdhA pachI (AloiyapaDikatA) pAtAnA ati yAnI mAvAnA 41 hI tamA tanAthI nivRtta yayA (samAhipattA)
Page #668
--------------------------------------------------------------------------
________________ 572 avernoser , khuhA mANaM pivAsA mANavAlA mANa corA mANa masagA mANa vAiyapittiryAsabhiyasaMnivAiya vivihA rogAyaMkA parisahovasaggA phusatu-ttikaddu eyapiNaM caramehiM UsAsaNIsAsehi vosizabdA niSedhArtha, 'Na' zabda vAkyAladvArA zreya kartR zarAraka sparzana na karotu, evamevogakSudhA - pipAsA - vyAla-caura dA-mazaka vAtika paittika zlaiSmika sAnnipAtikAdayo vividhA rogA tavA parIpahA upasargAcaitacchagarAra na spRzatu / ana jyAlA = sarpA, rogA=mahAvyAdhaya, AtavA =sayoghAtino rogA eva, parIpahA kSudhAdayo dvAviMzati, upasargA = divyAdaya, ayat sugamam / 'ttikaTTu ' iti kRtvA 'eya piNa caramehiM UsAsaNIsAsehiM vosirAmi ttikaTTu' etadapi khalu caramairucchvAsani zvAsairnya sRjAmi - etadapi zarIra tyajAmi iti kRvA= ittha vicArya ' salehaNAsaNAisiyA malesanA - jUpaNA - juSTAsalekhanAyA = kaSAya hotA hai usI prakAra se priya hone kAraNa bhANDakaNDaka ke tulya (ima) isa mere ( sarIra) zarI rako gIta sparza na kare, uSNa sparza na kare, kSudhA sparza na kare, pipAsA sparza na kare, vyAla- sarpa sparza na kare, cora upadrava na kare, dasa DAsa sparza na kare, mazaka-macchara sparza na kare, vAtasabadhI, pittasabadhI, kaphamabadhI, sannipAtasabadhI Adi vividha roga - mahAvyAdhiyA, Ataka -- sa prANahara roga, parApaha-kSudhAAdi eva upasarga - devAdika kRta upadrava, koI bhI isa zarIra ko sparza na kareM, (taka) isa prakAra kI vicAradhArA ko (caramehiM UsAsaNIsAsehiM bosi rAmi) aba carama ucvAsani zvAsa taka chor3ate hai / (tikaTTu ) isa taraha karake (salehaNAjhUsaNAjhUsiyA ) lekhanA me - kaSAya eva zarIra ke kRza karane meM prAti se yukta ve alAuDara ur3anA tuTaya (ima) mA bhArA ( sarIra) zarIrane DI sparza na 4re, garamI spazana ure, lU sparza na ure, tarasa sparza na ure, vyAsa - artha sparza na dare, thora upadrava na ure, haza-DAsa sparza na bare, bhaza4bhancha2 sparza na 12, vAtama dhI, pittasa adhI, amamadhI, snnipaatsamadhI Adi vividha rAga-mahAvyAdhio, Ata ~tIvraprANahara roga, parI vahu-sudhAdi temaja upasarga-devAkRita upadrava, evu kAI paNu A zarIrane sparza na ure (tti kaTTu ) mA prahAranI vicAradhArAne ( caramehiM sAsaNIsAsehiM vosirAmi) have yarabha uchvAsani zvAsa sudhI choDa chu (ttikahu ) yAcI zete narIne (salehaNAjhUsaNAnUsiyA ) sa bemanAmA - upAya tebhana zarIrane zRza 42vAbhA prItithI yukta, te madhA (bhattapANapaDiyAiksiyA) lakSta tebhanna
Page #669
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUSaSiNI-TokA sa 28 ampaDapagnijaka viSaye bhagadhadagautamayo sayAda 575 kkhaDa evaM bhAsaDa eva pannaveDa eva paraveDa / evaM khala ammaDe. parivAyae kapillapure Nayare gharasae AhAramAhAreDa, gharasae vasahi uveDa / se kahameva bhate / eva // sU0 28 // mUlam-goyamA / ja NaM se bahujaNe aNNamaNNasta 'aNNamaNNAsa evamATakama' ayonyamevamArayAti-he bhagavana ! janasamUha parasparami sya vakti, 'eva bhAsaDa' eva bhApate, 'evaM panavei' epa prajJApayati, 'eva parUvei' eva prarUpayati, 'eva khalu ammaDhe parivyAyae pilapureNayare' eva gbancambaDa pari bAnaka kAmpiyapure nagare, 'gharasae AhAramAhAreda' gRhazatATAhAramAharati bhikSA gUgAti, 'gharasae vasahiM ubei' gRhagate vasatimupaiti, 'se kahameya bhate eva' tat kathametad bhagavan ! evam-iti bhagavanta prati zipyaprazna // mU0 28 // TIkA-bhagavAnAha-'goyamA !' ityAdi / 'jaNa se bahujaNe aNNamaNNajaNe Na) bahuta se loga (aNNamaNNarasa) paraspara jo (evamAikravada ) isa prakAra kahate hai, (eva bhAsada) isa prakAra bhApaNa karate hai, (eva pannavei) isa prakAra acchI taraha jJApita karate haiM, (era pakhveda) isa prakAra prarUpita karate hai ki (era salu ammaDe parivAyae kapillapure Nayare gharasae AhAramAhArei) ye ambaTaparivAnA kapillapura nagara ma sau gharA ma jAhAra karate hai, eva (gharasae vasahi uvei) sau gharoM meM nivAsa karate haiM, (se) so (bhatehe bhadata / (kahameya ) yaha bAta kaise he / // sU0 28 // 'goyamA ! ja Na se bahujaNe' ityaadi| . prabhu gautama ke prazna kA uttara dete hue kahate hai ki (goyamA') he gautama / (bahujaNe Na) ghanasi (aNNamaNNassa) 52252 2 (evamAikkhai) 2 mAre the, (eva bhAsai) 2mA prahAre bhASaya , (eva pannavei) mA mAre sArI te jJApita 82 cha (ryAve che), (epa parUvei) mA re pra3pita 42 (pana balu ammaDe parivyAyara kapillapure Nayare gharasae AhAra mAhArei) mA parimA44 pisapura nagaramA so gharamA mADA2 re che tebha (gharasae vasahiM ubei) so gharAmA nivAsa 2 cha, (se) ta ( bhate / ) mahanta (kahameya) yA vAta 3400? (sU 28) 'goyamA / ja Na se nahajaNe' pratyAhi prabhu gautamanA prazna uttara sAyatA 49 (gogamA /
Page #670
--------------------------------------------------------------------------
________________ 574 opapAtikamA kiccA vabhalae kappe devattAe uvvnnnnaa| tahiM tesiM gii| dasa .. sAgarovamADa ThiI paNNattA, paralogassa ArAhagA, sesa ta ceva // sU0 27 // mUlam-bahujaNe Na bhate / aNNamaNNassa evamAiparAvRttA , 'samAhipattA' samAdhiprAptA -upagA tahalyA, 'kAlamAse kAla vicA' kAlamAse kAla kRyA, 'vabhaloe kappe devatAe unapaNNA' brahmaloke ka pe devatvena papannA , dezapiratiphala svepA paralokA''rAdhara vameva / parinAja kakriyAphara brahmalokagamanam / 'tahi tersi gii| tA tepA gani , 'dasa sAgaroSamAi ThiI paNNatA' dAsAgaropamAgi sthiti prajaptA, 'paralogassa ArAhagA' paralophasyA''ganakA satI yartha , 'sesa ta ceva' zepa tadeva // sU0 27 // TIkA-'bahujaNe Na bhate !' ityAdi / bahujana -janasamUha khala he bhadata! AlocanA kI, pazcAt ve unase parAvRtta hue| phira (samAhipattA) samAdhi prApta kara (kAlamAse kAla phiccA bhaloe kappe devattAe upavaNNA) kAla-avasara meM kAla karake brahmaloka kalpa me deva kA paryAya se upanna hue| (tahi tesiM gaI, dasasAgarova mAda ThiI paNmattA, paralogassa ArAhagA, sesa ta cetra) rahIM para unakI gati prarUpita karane me AI hai| sthiti inakI 10 sAgara pramAga hai| ye paraloka ke niyama se ArAdhaka kahe gaye haiN| zera pahile ko taraha samajhanA cAhiye / / ma 27 // 'bahujaNe Na bhate ' tyaadi| puna gautamastrAmA na bhaktipUrvaka prabhu se pUchA ki (bhate) he bhagavan ! (bahu bhane samAdhi prAsa uzane (kAlamAse kAra kincA babhaloe kApe devattAe upavaNNA) hAya-25152 DA uzane prAyoDa 85mA hepanI thI Grpanna thara (tahiM tesiM gaI, dasasAgaronamAi ThiI paNNattA, paralogasma ArA hagA, sesa ta ce) sAtabhanI gati pra3pina 42vAmA AvI cha bhanI sthiti 10 sAgara pramANa che teone nizcitarUpathI parAkanA AdhAraka kahevAmAM AvyA che bAkInu agAunI peThe samajI levuM joIe (sU 2) 'cahajaNe Na bhate ' tyA paNI gautama pAbhIye mati:14 prabhune 5 yu (bhate!) lagavan !
Page #671
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - pIyUSaSiNo-TokAsa 30 ambaDa parimAjakaviSaye bhagavadgItamayo sayAda 577 mUlamse keNaTeNaM bhate / eva vuccai-ammaDe parivAyae jAva vasahi uveDa // sU0 30 // mUlam-goyamA / ammaDassa NaM parivAyagassa pagaibhaddayAe jAca viNIyayAe chahachaTeNaM anikkhitteNaM tavokammeNa TIkA---punargautama pRSThati-se kepaTeNa' ityAdi / ' se keNavaNa bhaMte / eva bucaDa' tat kenAyeMna he madata ' evamudhyate-'ammaDhe parivAyae jAna sahi uvei' ambaDa parivAjako yAvad vasatimupaiti, gRharAtAbhikSA karoti, gRhazata vasati svIkaroti, iti // sU0 30 // TIkA--bhagavAnAha-'goyamA" ityaadi| hai gautama / 'ammaDassa Na pariyAyagarasa pagaibhadayAe ' ambadasya khalu paribAjakasya prakRtibhadratayA-prakRte = svabhAvasya madatayA saralatayA 'jAva viNIyayAe ' yAvadvinItatayA-yAnacchandAdida dRzyaprakRnyupagatatayA prakRtitanumodhamAnamAyAlobhatayA mRdumArdavasampanatayA''lInatayA iti, 'se keNaTeNa' ityaadi| (bhate) he bhadanta / (se keNadveNa eva bucai) Apa yaha kisa Azaya se kahate haiM ki-(ammaDe parivAyae jAva vasahi uveda) ambaDa parivAjaka sau gharoM meM AhAra karate haiM aura sau gharoM meM nivAsa karate hai / / sU 30 // 'goyamA ! ammaDassa Na' ityaadi| (goyamA) he gautama ! yaha ambaDa parivrAjaka (pagaibhadayAe jAba viNIyayAe) prakRti se bhadra hai, apa krodha, mAna, mAyA eva lobha-kapAyavAlA hai, svabhAvata 'se keNadveNa' tyA (bhate 1 ) mahanta ! (se keNaTreNa eva bucai) sAma se yA tuthI 68 13--(ammaDa pagvyiAyae jAva ghasahi ui) 25 parimA se! gharamAM AhAra kare che ane se gharamAM nivAsa kare che? (sU 30) 'goyamA / ammadassa ' tyahi (goyamA ) he gautama / mA sama parivAra (pagaibhaddayAe jAva viNIyayA) atithI mada , 5odha, mAna, bhAyA, tebhana dona kaSAyavALA che, svabhAvata mRdu-mArdava guNathI yukta che, tathA atyaMta vinIta -- - - -
Page #672
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtika evamAikkhar3a jAya eva parUvei evaM khalu ammaDe parivvAyae kapillapure jAva gharasae sahi uvei | sacce NaM esamaTTe, ahapi NaM goyamA / evamAikkhAmi jAva evaM parUvemi - eva khalu ammaDe parivvAyae jAva vasahi uvei // sU0 29 // 576 sa evamAikkha' he gautama! yatsala sa bahujano'nyo'yam evamAra yAti yAvadevaM prarUpayati, 'eva khalu ammaDe parivvAyae kapillapure jAva gharasae vasahi uvei' eva khacvambaDa paritrAjaka kAmpicyapure yAvad gRhagate vasatimupaiti - iti yatvayA pRcchayate / 'sacceNa esa maTThe' satya khanvepo'rtha / ' ahapi Na goyamA ! evamAikkhAmi ' ahamapi khalu gautama ' evamAkhyAmi, 'jAba eva parUvemi' yAvadeva prarUpayAmi = prarUpaNA karomi, 'eva khalu ammaDe parivyAyae jAba basahiM ubei ' eva khalu ambaDa paritrAjako yAvada vasatimupaiti --- gRhazatAd bhikSA gRhNAti, gRhazate vasatiM karoti, iti // sU0 29 // (ja) jo (se) ve (bahujaNe) bahuta se loga (aNNamaNNassa) paraspara dUsare se (evamAra kkhai jAtra parUvei ) isa prakAra kahate he yAvat isa prakAra prarUpita karate hai ki ( eva khalu ammaDe parivvAyae kapilapure ) ye ambaDa parivAjaka kapillapura nagara me ( jAtra gharasae vasahiM uvei ) sau gharoM meM bhikSA lete hai aura sau gharoM meM nivAsa karate haiM, so (sacce Na esamaTTe ) yaha bAta bilakula ThIka hai / (aha piNagoyamA ! evamAkkhAmi ) gautama / bhai bhI isI taraha kahatA hai ( jAva eva parUvemi) yAvat isI taraha prarUpita karatA hU ki ( eva khalu ammaDe parivvAyae jAtra vasahi uvei ) ye ambaDa pari vrAjaka sau gharoM meM AhAra karate hai aura sau gharoM meM nivAsa karate hai | sU0 29 // gautama ! ( ja ) ? (se) tethe ( bahujaNe ) dhaDA bone ( aNNamaNNassa ) paraspara zeDa bInane ( evamAiksai jAna parUvei ) yA prAre he che yAvat yA prAre a3cita ure cheDe ( evaM salu ammaDe parivvAyae kapillapure ) a abhbhaDa parivA4 4 piTApura nagagbhA ( jAva gharasae vasahi uvei ) seo gharothI likSA se che bhane bho gharobhA nivAsa are che ta ( sacce Na esamaTTe ) bhAvAta [jisasa hI che / ( ahapi Na goyamA / evamAmsAmi ) gautama / hu pa gate hu cha ( jAva eva parUvemi ) yAvat mevI 4 rIte aucita 43 je ( eva salu ammaDe parivvAyara jAna vasahi uvei ) me abhDa pari trAjaka ne gharezamA AhAra kare che ane se| dharAmA nivAsa kare che (s 29)
Page #673
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpapapiNI TokA sU 31 amnaDaparitrAjaka viSaye bhagavadgItamayo sapAda 579 khaovasameNa IhAhAmaggaNagavesaNa karemANassa vIriyaladdhI veubbiyalar3I ohiNANaladdhI samuppaNNA / tae NaM se ammaDe parivvAyage tIevIriyaladdhIe veubbiyalaDIe ohINANaladdhIe khabhovasameNa' tanAvaggIyAnA=karmaNA vIkriyatavyavapinAnAvaraNIyAnA kSayopazamena, 'dahA-vRhA-maggaNa-gayesaNa karamANassa hA yUha-mArgaNa gaveSaNa kurvata -tatra-IhAmaninAnabheTa -nAmajAyAdivizeSarupanArahitamAmAnyanAnottara vizeSanithavA vicAraNA iyartha , vyUha =apoha -sAmA manAnottaraphAla vidopanizcayAya vicAragAyA pravRttAyA tadanu guNadoSavicAragAjanito nizcaya / mArgagajIvAdipanArthamya yathAnasthitasvarUpAnvepagam , gaveSaNa= mArgagAnantaramanupalabhyasya jIrAdipanArthasya sarvata paribhAvanam , epA samAhArastat tathA, tat urvata ambaDasya parinAnakamye yanvaya / 'vIriyaladvI' vIryalandhi , 'veubiyaladI' vaikiyalandhi 'ohiNANaldI samuppaNNA' avapinAnapizca samupanA / 'tae Na AvaraNa karmoM ke (khovasameNa) kSayopazama se (IhA-cUhA maggaNagavesaNa karemANassa) IhA-nAma eva jAyAdirUpa kalpanA se hita sAmAnya jJAna ke bAda piroparUpa se nizcaya karane kI ceSTA-vicAradhArA, vyUha-sAmAnya jJAna ke bAda vizeSa nizcaya ke liye vicAraNA karane para guNadoSa ke vicAra se honevAlA nizcaya-avAyarUpa jAna, mArgaga-yathAvasthita jIpAdika padArtha ke svarUpakA anveSaNa, eva gavepaNa-mArgaNa ke vATa anupagbhya jIvAnika padArthoM ke sabhI prakAra se nirNaya karane kA tarapha ta paratArUpa gavepaga (karemANassa) karane se (vIgyiladdhI veunviyaladdhI ohiNANaladdhI samuppaNNA) vAryalandhi, vaikriyalabdhi, tathA apadhijAnalabdhi utpanna ho gaI / (tae Na se mApa ubhaunA (saorasameNa) kSayopazamathI (IhA-yUhA-maggaNagaresaNa karemANassa) ghaDA-nAma tamA jati mAhinI nAthI hita sAmAnya jJAna thayA pachI vizeSarUpathI nizcaya karavAnI ceSTAvicAdhAga, bRha-sAmAnyajJAna bAda vizeSa nizcaya karavA mATe vicAraNA karyA pachI guNadoSanA vicArathI thavAvALA nizcaya-avAyarUpa jJAna, mArgag yathAvasthita jIva-Adika padArthanA svarUpanuM anveSaNa, temaja gaSaNa-mArga pachI anupalabhya jIva Adika padArthone sarva prakArathI nirNaya karavAnI tarapha tatpa35 gaveSa (karemANassa) pAthI (vIriyaladvI veubdhiyaladdhI ohiNANaladdhI samuppaNNA) vAyasabdhi, sidhi, tathA madhijJAnasAdha
Page #674
--------------------------------------------------------------------------
________________ 578 aupaNAtako - - uDDhaM bAhAo pagijhiya 2 sUrAbhimuhassa AyAvaNabhUmIe AyAvemANassa subheNaM pariNAmeNaM pasatthehiM ajjhavasANehiM pasatthAhiM lesAhiM visujjhamANIhiM annayA kayADa tadAvaraNijANa kammANa vinayazIlatayA, 'chahaudveNa anikkhitteNa tophammeNa ' paSThapapTena anikSiptaina tapa - karmaNA-muhurdinadvayA'nazanarUpaNa avizrAtena taporUpega karmaNA, 'ur3a vAhAo pAMga jjhiyara' arva bAhU pragRhaya2 mAha Udhe vRtyA 'marAbhimuhassa AyAvaNabhUmAe AyAvemANassa' sUryAbhimusasyA''tApanAbhUmAvAtApayata 'mubheNa pariNAmeNa' zubhena pariNAmena zubha rUpayA''tmapariNatyA, 'pasatyehi ajjhavasANehiM' prazastairavyavasAna - uttamamanovizeSai, 'pasatyAhiM lesAhiM visujjhamANIhiM' prAstAbhitrayAbhivizudhyamAnAmi 'annayA kayAi' ayadA kadAcit tadAvaragijAga kammaraNa mRdumArdava guNa se yukta hai, tathA atyata vinIta bhI hai| (anikkhitteNa) tathA lagAtAra (cha? cha?Na navophammeNa ) chaTha chaTha-belA-kI tapasyA karanevAlA hai| eva (uDD vAhAo pagijjhiya2) bAhuoM ko Upara uThA kara, (murAbhimuhamsa) sUrya ke samukha (AyAvaNabhUmIe AyAvemANassa) AtApanA ke yogya pradeza meM AtApanA letA hai| ata (ammaDassa pariyAyagassa ) isa ambaDa parivAjaka ko (subheNa pariNAmeNa ) zubha pariNAma meM-zubharUpa AtmA kI pariNati se, ( pasatyehi ajjhavasANehiM) prazasta adhyavasAnoM se-uttama vicAradhArAoM se, (pasatyAhiM lessAhiM visujjhamANIhi) prazasta lezyAoM kA nizuddhi hone se, (aNNayA kayAi) kisI eka samaya (tadAvara NijANa kammANa) tadAparaNIya karmoM-cArya ke, vaikriyalabdhi ke eva avadhi jJAna ke paY cha (anikrisatteNa) tathA sagAtAra (chachadreNa tapokammeNa) 74 74masA-nI tapasyA 42vAvA cha tebhana (uDDha yAhAo pagijjhiya) thane yA 4rIna (sUrAbhimuhassa) sUryanI sanbhuja (AyANabhUmIe AyA vemANassa) mAtApanAne yogya pradezamA mAtAdhanA cha sAthI (ammaDassa parivvAyagassa) se samma parighAne (subheNa pariNAmeNa) zubha pariNAmI, zubha35 mAtbhAnI pariyatithI, (pasatthehiM ajjharasANehiM) prazasta madhya sAmAthI-uttama vicAradhArAsAthI, (pasatyAhiM letsAhiM visujjhamANIhiM) prazasta azyAyanI vizuddhi thavAthI (aNNayA kayAi) samaya (tadAvaraNi jANa kammANa) tApIya bhI-vIrya, pa1i0 mane savadhijJAnanA
Page #675
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpayarpiNI TokAsa 31 amnaDaparimAja yipaye bhagavadgItamayo mayAda 579 khaovasameNaM IhAhAmaggaNagavesaNa karemANassa vIriyaladdhI veuvviyaladdhI ohiNANaladdhI samuppaNNA / tae NaM se ammaDe parivvAyage tIe vIriyaladdhIe veubiyalaDIe ohINANalaDIe gvanovasameNa' taTAvaraNAyAnA=karmaNA vIryavekiyara yApinAnAparaNIyAnA kSayopazamena, 'dahA-vRhA-maggaNa-gasaNa karemANassa hA yaha mArgaNa gavepaNa kurvata -tatra-IhAmatinAnabheTa -nAmajA yAdivizeSapanArahitamAmAnya nAnottara vizeSanizcayAya vicAraNA ityartha , vyUha =apoTa -sAmAnyajJAnottarakAla vizeSanizcayAya vicAraNAyA pravRttAyA tadanu guNadopavicAragAjanito nizcaya / mArgaNa=jIpAnipadArthamya yathAvamthitasvarUpAnveSaNam , gavepaNa= __ mAgaNAnataramanuparabhyasya jIrAdipanAryasya sarvata paribhAvanam , epA samAhArastat tathA, tat uta ambaDamya parimAjakasye yanvaya / 'vIriyaladvI' vIryanandhi , 'veuniyaladI' vaikriyaladhi 'ohiNANaladdhI samuppaNNA' avavijJAnaladhizca smutpnnaa| 'tae Na AvaraNa karmoM ke (khaovasameNa) kSayopazama se (IhA-cUhA maggaNagavesaNa karemANassa) IhA-nAma eva jAyAdirUpa kalpanA se rahita sAmAnya jJAna ke bATa vigeparUpa se nizcaya karane kI ceSTA-vicAradhArA, vyUha-sAmAnya jJAna ke bAda vizeSa nizcaya ke liye vicAraNA karane para guNaTopa ke vicAra se honevAlA nizcaya--avAyarUpa nAna, mArgaga-yathArasthita jIvAnika padArtha ka svarUpamA anveSaNa, eva gaveSaNa-mArgaNa ke bAda anupalabhya jInATika paTAyoM ke sabhI prakAra se nirNaya karane kI tarapha ta paratArUpa gaveSaga (karemANassa) karane se (vIriyaladdhI veciyaladdhI ohiNANaladdhI samu. ppaNNA) vAryalapi, kriyaladhi, tathA anadhijJAnalapi utpanna ho gii| (tae Na se mApa bhInA (saorasameNa) kSayopazamayA (IhA-vRhA-maggaNagaresaNa phremANassa) ghaDA-nAma tamA jati mAhinI panAthA rahita sAmAnya jJAna thayA pachI vizeSarUpathI nizcaya karavAnI ceSTAvicAradhAga, nyUha-sAmAnyajJAna bAda vizeSa nizcaya karavA mATe vicAraNA karyA pachI guNadepanA vicArathI thavAvALA nizcaya-avAyarUpa jJAna, mAgaNa yathAvasthita jIta-Adika padArthanA svarUpanuM anveSaNa, temaja gaSaNa-mArga, pachI anupalabhya jIva Adika padArthone sarva prakArathI nirNaya karavAnI tarapha tapA35 gaveSa (karemANassa) sAthI (vIriyaladvI veubdhiyaraddhI ohiNANaladvI samuppaNNA) pAyasavi, vaisindhi, tathA bhavadhijJAnasandhi
Page #676
--------------------------------------------------------------------------
________________ - bhopapAtikasUtra samuppaNNAe jaNavimhAvaNaheDaM kaMpillapure Nayare gharasae jAva vasahi uvei| se teNaTeNa goymaa| eva buccaDa-ammaDe parivvAyae kaMpillapure Nayare gharasae jAva vasahi uveDa // suu031|| se ammaDe parityAyage' tata sala sa ambaDa pagniAjaka , 'tIe pIriyaladvIe veunviya laddhoe ohiNANaladdhIe samuppaNNAe' tayAvIryala yA kriyala cyA'vadhijJAnala yA ca samutpannayA 'jaNavimhApaNaheu' janavismApanaheto, 'kapilapure gayare gharasae jAva vasahi uvei ' kAmpiyapure nagare gRhazate yAvadvasatimupaiti, 'se teNaDhaNaM goyamA ! eva ghucai' tat tenArthena gautama ! evamucyate- ammaDe parivAyae kapilapure Nayare gharasae jAva vasahi uvei' ambaDa parivAjaka kAmpilyapure nagare gRhazate yAvadvasati mupaiti / / sU0 31 // ammaDe parivAyage tIe vIriyalddhIe veuniyaldIe ohiNANalddhIe samu ppaNAe ) isake bAda utpanna huI una vIryalabdhi, vaikriyalabdhi eva avadhijJAnalabdhi dvArA yaha (jaNavimhAvaNaheu ) manuSyoM ko Azcaryacakita karane ke liye (kapillapure Nayare gharasae jAva vasahi uvei) kapilla nagara meM sau gharoM se bhikSA karatA hai, eva unhIM meM vizrAma karatA hai| (se teNadveNa goyamA! eva vucai ) isa Azaya se, he gautama ! mai aisA kahatA hU (ammaDe parivAyae kapillapure Nayare gharasae jAva vasahi uvei) phi ambaDa parivrAjaka kapillapura nagara me sau gharA meM AhAra karatA hai aura sau gharoM me nivAsa karatA hai // sU0 31 // "Gul 25 (tae Na se ammaDe parivAyage tIe vIriyaladdhIe ceuvviyaladvIe ohiNANaladdhIe samuppaNAe) tyA2 pachI utpanna thayesI te vAyadhi , vaDiyasadhi tabha0 mavadhijJAnadhi dvArA se (jaNapimhAvaNaheu) manuSyAne pAzcaya yati 4211 mATe (kapillapure Nayare gharasae jAva vasahi uveDa) pisapuranagaramA so dharAthI likSA 42 cha temanta mA vizrAma 42, (se teNadveNa goyamA / era cuccai) sAzayathI he gautama! 6 abha 49 chu (ammaDe parivvAyae kapillapure gharasae jAva vasahi uvaI) 2 akhaDa parivrAjaka kapilapura nagaramAM te gharamAM AhAra kare che ane je gharamAM nivAsa kare che (sU0 31)
Page #677
--------------------------------------------------------------------------
________________ ___ pIyUSayapiNI-TIyA 5 32 adhaDaparivAraviSaye bhagavadgItamayo sapAda 581 mRlam-paha Na bhte| ammaDe parivAyae devANuppiyANa atie muDe bhavittA agArAo aNagAriya pavvaittae / sU0 32 // mUlam---No iNa? samajhe goyamA / ammaDe Na pari gautama pRcchati-'paha Na bhate' ityAdi / 'bhate !' he madata / 'ammaDe parivAyae devANuppiyANa atie muDe bhavittA agArAo aNagAriya pabadattae' anbaDa parivAjako devAnupriyANAmantike muNDa =lumcitakego bhUvA'gArAdanagAritA-sAdhutva pratrajitu prAptuM 'prabhU Na' prabhu =mamartha kim : 'Na' iti vAkyAlAre // sU0 32 // TIkA-bhagAnAha-'No daNadve samaDhe goyamA "iyAdi / 'No iNa? samaDhe goyamA nA'yamartha samayoM gautama ! 'ammaDe Na paricAyae samaNovAsae' ambaDa khala 'paha Na bhate / ammaDhe parivAyae' ityaadi| (mate) hai bhana ta ! (ammaDhe parivAyae) yaha ambaTa parivrAjaka ( devANuppiyANa jatie ) Apa ke pAsa (muDhe bhavittA) muTita hokara (agArAo) AgAra apasyA se (aNagAriya) anagAra apasyA ko (pannAttae) dhAraNa karane ke liye __ (paha Na) samartha hai kyA ? // mu0 32 // _ 'No daNadve samaDhe ' ityaadi| prabhu ne kahA--(goyamA) he gautama ! (No daNadve samaDhe) yaha artha samartha nahIM hai| ___ kyoM ki (ammaDe Na parivAyae) yaha ambaDa paritrAjaka (samaNovAsae) zramaNopAsaka 'paha Na bhate / ammaDe parivAyae' tyA (bhate) mhnt| (ammaDe parivyAyae) mA ma prinaa| (davANuppiyANa atira) sApanI pAye (muDe bhavittA) bhukhita yadhane (agArAo) magAra savasyAthI (aNagAriya) mAnasAra asthAne (pavyaittae) pAra upAne bhATa (paTa Na) samartha cha u ubha? (sU. 32) "No iNa? samaDhe" tyAdi prabhume yu (goyamA) he gautama (No iNadve sama) mA artha samartha nathI, ubha (ammar3e Na parivAyae) mA mana paridhAna (samaNo
Page #678
--------------------------------------------------------------------------
________________ auSapAtika sUtra vvAyae samaNovAsae abhigayajIvA'jIve jAra appANaM bhAvemANe viharaha, Navara Usiyaphalihe avagudvAre ciyattateuragharadArapavesI eya Na vuccai // sU0 33 // parimAjaka zramagopAsaka, 'abhigayajIvAjI' abhigatajAvAjA jInAjaktitvana, 'jAva' yAvat-ana yAvacchandAdida dRzyam-upalabdhapuNyapApa, AsapamaranijarA kriyA'dhikaraNavadhamokSakuzala iti, 'appANa bhAvemANe' AtmAna bhAvayan viharativicarati / 'Navara '-ayamA vizeSa - asiyaphalihe utisphaTika =sphaTikarAgiriva nirmala , 'avaguduvAre' apAvRtadvAra -' avagu' itidezIya ganda, udghATitakapATa dvAra -atidhArmikatayA'sya pravezakAle janai kapATa udghATyate iti bhAva / 'ciyattateuraghara dArapavesI' tyaktA' ta puragRhadvArapraveza --tyakta =prItyA janairdatta ata puragRhadvArepu pravezA yasya sa tathA, atidhArmikatayA sarvatra praveze'nAgavanIya iti bhAva / 'eya Na vucaH' eva khallUcyate etAdRza so'mbaDa ucyate // sU0 33 // hokara (abhigayanIvAjIve jAva appANa bhAvemANe hirai) jIva, ajIva, puNya, pApa, Asraya, mavara, nirjarA, vadha eva mokSa inakA jJAtA hotA huA apanI AtmA ko bhAvita karatA huA vicara rahA hai| (Navara) parantu (evaM Na buccai) itanA meM avazya kahatA ha ki yaha ambaTa parivAjaka (asiyaphalihe) sphaTikamaNi kI rAzi ke samAna nirmala, (aragudvAre) jisake liye sabhI ke gharo kA daravAjA hara barata khulA rahatA hai| aisA hai, aura (ciyattateuragharadArapavesI) yaha vizvasta hone ke kAraNa gajAke ata - pura meM bhI ve-rokaToka AtA jAtA hai| sU0 33 // vAsae) zramazApAsa tha na (abhigayajIvAjIve jAya appANa bhAvamANa viharai) 01, 201, puSya, pApa, mAsapa, ma 12, ni rAtabhara madha, bhAra bhenA jJAtA thaIne pAtAnA mAtmAne bhAvita / viyara (para) 52.tu (era Na buccai) meTa to avazya 1 chu 2 mA parivA44 (siyaphalihe) TimaNinI rAzi (khAnA)) pahenisa (avaguduvAre) jenA mATe badhAnA gharanA daravAjA hara vakhata khullA rahe che evA che, ane (ciyattateuragharadArapavesI) vizvAsu vAnA ra zatanA mata puramA paNa kaI jAtanI kaTAka vinA Ave jAya che (sU0 33)
Page #679
--------------------------------------------------------------------------
________________ paramAda : pANI pAda: 583 T- SS bol) lA- karA pAMgmAkAnta yalara pAgAujara pavAra AvamA jAba parivahaNava manda huNe pahanA jAvajIdA // // _ lam- -- panviAyana- No kapaDa gA-mojimA gA! 'nandana miAgaramala pAyA paDAkA nAvAvara navanagiyA garajavana pAna gavAdaH Una-~ne jamAnyAta "nava vevasvaviya 'mahaga' nya janabAjIgaraprayAgata gavaLIman // 34 // gA- gginavAdi / annadamaNa pari"namaNa panigama ndi| / janma diyA ) dama pavADA meM (yUlapANAvAe nAgajIvANa) nyUna pagAlyAnamA gambhIra parityA kiyA hai (gAva hai kanyAmAgada mA, nyUra nAgana kA nyUna parigraha kA mI moda"mAyA hai| parma) pati ne nahuge patrAvAe jAvaja vAe) yAI naiyana mAnakiMga hai kintu mama to nane mamatta prakAra jala pakSiAma' - gdi| kannara-pakSiAmA) Tana sancaGa paniAna ke liye vihA kanteM nAyiAyAlayAta (mAinsa palyiAvAna) man panniA (khulapANAjhAe panyA jAgImA 5. nina Are pabsyiAra kI. ( mAma lA - E bhUpApA-1, nyU Halaltri, bhyUTA pandhana PE yA pahilyAyo (Na) (nya mehuNe vAlyA bAbImA) 23831 rananA pahilyA thI kyoM para ja te ne temanA pravo jarathuMkta khyiAga karyo che (34) 'anna pabliAmAla' di. (REE pariyAmA) pati ne mATe vihAra
Page #680
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - aupapAtiko akkhasoyappamANametapi jala sayarAhaM uttarittae,NaNNatthaaddhANagamaNeNa / ammaDassaNaM No kappA sagaDa vA eva taM ceva bhANiyavvaNaNNastha egAe gaMgAmaTTiyAe / ammaDassaNaM parivvAyagassa bAyagamsa' ambaDasya sala paritrAjakasya, 'No kappai a vasoyappamAgamettapi jala sayarAha uttarittae' akSasrota pramANamAtramapi-akSasrota =cakradhU pravezaradhra tadeva pramANa tena pramANena mAnA=parimANam avagAhanato yasya tattathA tat, cakrasya chidraparyanta jalamapi 'sayarAha ' gItra, 'sayarAha ' itidazIyazabda , 'uttarittae' uttarItu no kpate-tatra praveSTu na kalpate, tasmAnnyUnaparimANa jalamuttarotuM kanpata iti bhAva / "NaNNatya addhANagamaNeNa' nA'nyatrA'dhagamanAt-adhvagamanAdanyatA'ya niSedha --adhvagamane tu jalamuttarItu kalpate, 'ammaDassa Na No kappai sagaDa pA eva ta ceva bhANiyaca jAva' ambaDasya khalu no kapate zaphaTa vA eva tadeva bhaNitavya yAvat, yAvacchabdena 'sadamA Niya vA durUhittANa gacchittae' ityArabhya 'kukumeNa vA gAya aNulipittae / iti paryata pATho'syaivottarArdhagatASTAdazamUragato'nusandheya iti / 'gaNNatya egAe gagAmaTTiyAe' samaya mArga meM (sayarAha) akasmAt (akkhasoyappamANamettapi) gAdI kI dhurA pramANa jala A jAya to bhI usame (uttarittae No kappai) utaranA nahIM kalpatA hai / (NaNNattha addhANagamaNeNa) paratu vihAra karate hue anya rAstA nahIM ho to bAta alaga! ( ammaDassa Na No kappai sagaDa vA eva ta ceva bhANiyavya jAva) isI taraha isa ambaDa parivAjaka ko zaphaTa Adi para caDhanA bhI kalpatA nahIM hai| yahA 'yAvat' zabda se 'sadamANiya vA durUhittA Na gamittae' yahA se lekara 'kukumeNa vA gAya aNuli pittae' yahA taka kA pATha isI Agama ke uttarArdha ke aThArahave sUtra se samajha lenA 42tI 1mate bhAgamA (sayarAha ) marabhAta (akkhasoyappamANamettapi) gADInA ghAsarAnA prabhAe ra re sAvI ya ta pazu tebhA (uttarittae No kappai) 27 4.5tu nathI (NaNNattha addhANagamaNeNa) 52tu viDAra 42tA 32 bhInna te na ya tat and gii (ammaDarasa Na No kappai sagaDa vA eva ta ceva bhANiyava jAva) kI zate te samma parivAne 28 (31) mAhi 52 4 5 65tu nathI maDI (yAvat ) zaNyA 'sadamANiya durUhittA ga ganchittae' mAthI ne 'kukumeNa cA gAya aNuliMpittae' mahI sudhInA pA mA mAgabhAnA uttarAdhanA madAramA sUtrathA cell at naye (gaNNattha
Page #681
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSapiNI- TIkAsa 35 ambara grAma piye bhagadagautamayA saghAda 585 No kappai AhAkammie vA uddesie vA mIsajAe i vA ajjhoyarae ivA pUikamme ivA kIyagaDe Da vA pAmicce i vA aNisinAyauphasyA gaGgAmRttikAyA --kA gaGgAmRttikA kanyate grahItumi yartha / 'ammaDassa Na parivAyagassa No kappaDa AhAphammie vA' ambaDasya svalu paritAjakasya no kalpateAdhAkarmika-paTkAyopamardanapUrvaka sAdhvarthakRtamazanAdika vA 'udesie nA' audezika:sAdhumuddizya yat kRta tad vA na kalpate, 'mIsajAe i vA' mizrajAta--mizreNa-gRhasthasAvAdipraNidhAnalakSaNabhAvena niSpanna-pAkAdibhAvamupagataM mizrajAtamanAyeva, tadapi na kapate, 'i vA' iti marvatra vAkyAlahAre, 'ajhoyarae i vA' ayavaratam sArthamadhikaprakSepaNena niSpAditam, etadapyakapanAyam , 'pUhamamme i vA' patikarma-AdhAkarmAdyavizudalezasapRktabhaktAdi, tadapi na kalpate, 'kIyagaDeDa vA' jhItakRtam -krAta krayaNa-sAcAhiye / (paNNasya egAe gagAmaTTiyAe ) ise sirpha eka gagA kA miTTI hA kalpita hai| (ammaDassa Na parivAyagassa ) isa ambaDa parivrAjaka ke liye (No kappai AhArammie vA uddesie vA mIsajAe i vA ajhoyarae i vA pUiphamme i vA kIyagaDe i vA pAmice i vA aNisiTe i vA amihaDe i vA) paTkAyopamardanapUrvaka sAdhu ke nimitta niSpAdita AdhArmika eva audezika-sAdhu ke uddezya karake banAyA gayA azanAdika grahaNa karanA parivarjita hai| tathA mizrajAta-sAdhu eva gRhastha ke uddezya se taiyAra kiyA gayA annAdika kA bhA grahaNa karanA niSiddha hai| ina padoM meM "i" "vA" ye donoM varNa vAkyAlakAra meM prayukta hue haiN| isI taraha ayavarata-sAdhu ke liye adhika mAtrA meM banAyA gayA AhAra, pUtikarma-AdhArmika AhAra ke bhaza se mizrita egAe gagAmaTTiyAe) tana bhATa mAtra se bhagAnI bhATI niyata matApI che (ammaDassa Na paricAyagassa) parivAne bhATe (No kappai AhAkammie vA uddesie vA mIsajAe i vA ajhoyarae i vA pUikamme ivA kIyagaDeivA pAmicce i vA aNisiTe i vA abhihaDe ivA) SaT () AyA manapUrva sAdhune nimitta niSpAdita AdhArmika temaja audezika-sAdhune uddeya karIne banAvela azana Adika grahaNa karavuM parivarjita che tathA mizrajAta-sAdhu temaja gRhasthanA uddezyathI taiyAra karelA anna-AdikanuM grahaNa karavuM paNa niSiddha che A padamAM " ane "nA" e banne varNa vAkyAla kAramAM vaparAyelA che tevI ja rIte adhyavarata-sAdhune mATe adhika mAtrAmAM banAvelA AhAra, pUrtikamaAdhArmika AhAranA azathI mizrita AhAra, kautakRta
Page #682
--------------------------------------------------------------------------
________________ auSaNatikamA heDa vA abhihaDe i vA Thaittae vA raDattae vA, kaMsArabhata i vA dubhikkhabhatte i vA gilANabhatte i vA vadaliyAbhatte i vA pAhuNadhvAtinimitta tena yata=nippAditam , tadapi na knpym| 'pAmice i vA' prAmiyam= yada navastrAdika sA parthamulTiyAnIyate tat prAmityam / 'aNisiTe i vA' anisRSTamsarva svAmimi sAdhave nAtu na nisRSTa=nAnunAta yat tananisRSTam , yadA dvivANA pura pANA sAdhAraNe AhAre eko'yAnanApucchya sAdhave sTAti, tadA tara namanisRSTa, tadapi na kalpate / 'amihaDe i yA' abhyAdRtam-mAdhu namukhamAnIta na kalpate / 'ittae vA' sthApita-svanimitta sthApita na kalpate / 'raittae vA' racitam-audezikabheda , tacca modakacUrNAdi punarmoDhakatayA racita, tadapi na kalyam / katArabhatte i cA' kA tAramaktamkA tAram araNyam-tatsamulladhanAtha nIyamAna bhaktam / yadvA araNye bhikSukANA nirvAhAya yat maskriyate tat kAntArabhaktam-tadapyakalpanAyam / 'dubhikkhabhatte i vA' durbhikSabhaktamiti vA-durbhikSe bhikSukANA kRte yat saskriyate tadapyaphalpanIyam / 'gilANabhatte i vA glAna AhAra, krItakRta-mola lAphara diyA gayA AhAra, prAmitya udhAra lekara athavA kisI dUsare se jhapaTa kara diyA huA AhAra, anisRSTa-jisa AhAra ke Upara aneka kA svAmitva hai una sabhI ko pUche vinA sirpha eka ke dvArA diyA gayA AhAra, abhyAhRta-sAdhu ke mamukha lAkara diyA gayA AhAra, sthApita-sAdhu ke nimitta rakhA huA AhAra, racita-modakacUrNa Adi ko phoDakara puna modakarUpa meM banAyA gayA AhAra, kAtArabhakta-aTavA ko ullaghana karane ke liye ghara se lAyA huA pAtheyasvarUpa AhAra, athavA jaMgala meM bhikSukoM ke nirvAha ke liye taiyAra karavAyA gayA AhAra, durbhikSabhakta-durbhikSa ke samaya bhikSukoM ko dene ke liye banavAyA gayA AhAra, glAnabhakta-rogA ke liye banAyA gayA AhAra, vaardlikaavecAta laIne dIdhela AhAra, prAbhiya-udhAra laIne athavA keI bIjA pAsethI jhuMTavI laIne dIdhelA AhAra, aniruda-je AhAranA upara anekanuM svAmitva hoya evA badhAne pUchyA vinA mAtra ekanA dvArA apAyela AhAra, abhyAhata-sAdhunI sAme laI AvIne Apela AhAra, sthApitasAdhunA nimitte rAkhI mukelA AhAra racita lADune toDIne bhUkA karI pachI te bhUkAmAthI lADu-rUpamA banAvelo AhAra, kAntArabhakta--aTavIne ula ghana karavA mATe gharathI lAvI rAkhele pAtheyasvarUpa AhAra, athavA jagalamA bhikSukonA tivahana mATe taiyAra karAvela AhAra, dubhikSabhakta-dukALa samayamAM mikene devA mATe banAvelo AhAra, alAnabhakta-rogIne mATe banAvela
Page #683
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayapiNI - TIkA va 37 ambaDaparibrAjakaSipaye bhagavadgautamayo sabAda 58. gabhatte i vA bhottae vA pAittae vA / ammaDassa Na parivvAyagassa No kappar3a mUlabhoyaNe vA jAva vIyabhoyaNe vA bhottae vA pAittae vA // sU0 35 // ' bhaktam-glAna sana nijA''rogyAya yatpradIyate tad-glAnabhaktam, 'vaddaliyAbhatte i vA ' vArdalikAbhaktam-vRSTau yadAtu kiyate etadapyakanyam / ' pAhaNagabhatte i vA prAghuNaka bhaktam - prAdhuNaka = ko'pi kasya cid gRhe samAgata tasya kRte yat kriyate tat prAghuNakabhaktam, etatsyakanpanIyam / "tatpUrvoktam -' bhottae vA pAuttae vA bhoktunA pAtu vA na ka lpate ityuktameva / 'ammaDassa Na parivvAyagamsa No kappara mUlabhoyaNe vA jAva nIya bhoyaNe vA bhottara vA pAittae vA ' ambaTasya khala paritrAjakasya na kalpate mUlabhojana vA yAvad nIjabhojana vA bhoktu vA pAtu cA-mUlAni kamalAdInA, yAvacchandAka dabhojana phalabhojana haritabhojanametAni trINi padAni gRhyante, tana -kadA = sUraNAdaya, phalAni=AmraphalgadIni, haritAni=madhuratRNAdIni, bIjAni = zAnyAdIni, etAni bhoktu na kalpante, tathAAdhAkarmAtpAnakAni pAtu na kanpante iti // sU 35 // bhakta - vRSTi meM dene ke liye banAyA gayA AhAra, prAvuNakabhakta - pAhuno ke liye rAdhA gayA AhAra, usa ambaDa parivAjaka ke liye nahIM kalpatA hai, aura isa prakAra kA peya bhI use nahIM kalpatA hai / (ammaDassa Na parivvAyagassa No kappar3a mUlabhoyaNe vA jAva arriad vA bhottara vA pAittae vA ) isI prakAra isa ambaDa parivrAjaka ke liye kama lAdikoM ke mUla, sUraNAdika kanda, Amra Adi phala kA bhojana eva apaka gAlyAdika eva madhura tRNa Adi harita sacitta vastu kA bhojana bhI akalpita hai | sU 35 // AhAra, vAlikAbhakta-vRSTimA devA mATe banAvelA AhAra, prANakabhaktaparANAone mATe radhAvavAmA AvelA AhAra te ambaDa parivrAjakane mATe nathI utyato, bhane bhAvA prarinu peya pAzu tene nathI udayatu ( ammaDassa paNa parivvAyagassa No kApai mUlabhoyaNe vA jAva bIyabhoyaNe vA bhottae vA pAittae vA) A prakAre e ambaDa parivrAjakane mATe kamaLa AdinA mULa, sUraNa Adika kada, Amra Adi phaLanu bhAjana temaja pakava zAli Adika temaja madhura tRNa Adi lIlI sacitta vastunu bhAjana paNa akalpita che (sa 35)
Page #684
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhopapAtikaas mUlam - ammaDassa NaM parivvAyagassa cauccihe aNahAdaDe paccakhAe jAvajjIvAe, ta jahA -avajjhANAyarie pamAyAfor hiMsA pAvakammovaese || sU0 36 // 588 TIkA--' ammaDassa Na ' ityAdi / ' 'ammaDassa Na parivvAyagassa ' ambasya gvala paritrAjakasya 'cau vihe aNadvAdaDe paJcakhAe jArajIvAe ' caturnidha anarthadaNDa -artha = prayojana gRha sthasya kSetravAstudhanadhAnya garIraparipAlanAdiviSaya-tadartha Arambho bhUtopamardo'rthadaNDa / aust nigro yAtanA vinAza iti paryAyA / arthena prayojanena daNDo'rthadaNDa, sa caivabhUta upamardanalakSaNo daNDa kSetrAdiprayojanamapekSamANo'rthadaNDa ucyate, tadviparIto'narthadaNDa pratyA khyAto yAvajInam / ayamanarthadaNDa kisvarUpa 2 iti yo payitumAha-' ta jahA tadyathA - ' avajjhANAyarie ' apadhyAnAsscarita -apadhyAnam = ArtaraudrarUpa, tenAcarita Asevito yo'narthadaNDa sa tathA / ' pamAyAyarie' pramAdA''carita -pramAdena madyaviSaya 'ammaDassa Na parivvAyagassa ' ityAdi / ( ammaDamsa Na parivvAyagassa ) isa ambaDa parivrAjaka ke ( caubihe) cAroM prakAra ke ( aTThAdaDe) anartha daDA ko ( jAvajjIvAe paJcakhAe ) jAnanaparyata pari tyAga hai / ve cAra anarthada isa prakAra hai - ( avajjhANAyarie pamAyAyarie hiMsappa yANe pAvakammo me ) apa yAnAcarita, pramAdAcarita, hiMsApradAna, eva pApakarmopadeza ! vinA prayojana jIvoM kA upamardana jina kAryoM ke karane se hotA hai usakA nAma anarthadaMDa hai | ArttaraudrarUpa dhyAna kA nAma apayAna hai / isa yAnase udbhUta athavA kriyamANa daDa kA nAma apa yAnAcarita anartha daDa he / madya, viSaya, kaSAya, nidrA eva vikathArUpa pramAda se 88 ammaDarasa Na parivvAyagassa " tyAhi ( ammararasa Na parivvAyagarasa ) yA vyabhyaH paritrAune (caDavvihe ) thAraiya prAranA ( aTThAdaDe ) anartha : DonA (jAnajIvAe paccaksAe ) vana yayanta parityAga he se yAra anatha sA aAranA che ( avajjhANAyarie mArie hiMsayANe pAnakammo se ) adhyAnAtharita, prabhAhAyarita, hisA pradyAna--hiMsAhAraka zasra kAIne devu, temaja pApamanA upadeza vinA prayojana jIvAnu upamana je kAryo karavAthI thAya tenu nAma anada che tane raudrarUpa dhyAnanu nAma apadhyAna che A dhyAnathI udbhavelA athavA hahanuM nAma apadhyAnAcarita-anaMdaDa che magha, viSaya, kaSAya, nidrA temaja nArA
Page #685
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSiNI-TIkA ra 37 sampaDaparigrAjakaviSaye bhagavadagautamayo sayAda 589 mUlam-ammaDassa Na parivvAyagassa kappaDa mAgahae addhADhae jalassa pariggAhittae, se vi ya vahamANae No ceva kapAyanidrAvikathAlakSaNena Acarita 'sippayANe' hiMsApradAnam-hiMsAhetutvAdagniviSa zanAdika hiMsocyate, kAraNe kAryopacArAt , tatpadAnamanyasmai krodhAbhibhUtAya anabhibhUtAya vaa| yadvA-hiMsrapradAnamiti chAyA-hiMsra=hiMsAkAri zastrAdi, tatpradAna-pareSA samarpaNam, aya tRtIyo'narthadaNDa , 'pAvarammovaese' pApakarmopadeza -pAtayati naraphAdApiti pApam, tapradhAna karma pApakarma, tamyopadeza , kRpyAdisApadyatryApAra pravartanam , aya caturtha // sU0 36 // TIkA-'ammaDassa' iyAni / 'ammaDassa Na parivAyagassa kappaDa' ammaDasya gvalu parivrAjakasya kalpate ___'mAgahae addhADhae jalassa pariragAhittae' mAgadhamapAThaka jalasya parigrahItum, 'se vi ya kiye gaye kArya kA nAma pramAdAcarita anartharaDa hai| hiMsA ke hetu hone se agni, viSa eva stra Adi, kAraNa meM kArya ke upacAra se hiMsAsvarUpa kahe gaye haiN| ina hiMsA ke kAraNoM ko kisI kopayukta vyakti ke liye athavA koparahita vyakti ke liye denA so hiMsApradAna nAma kA anarthadaDa hai| AtmA ko jo naraka meM TAle usakA nAma pApa hai, isa pApapradhAna karma karane kA upadeza denA athavA svaya bhI kRpyAdi sApadyarUpa vyApAra meM pravRtti karanA so pApopadeza nAmakA anarthadaDa hai // sU 36 // 'ammaDassa Na parivAyagassa' ityAdi / (ammaDassa Na parivAyagassa) isa ambaDa parivrAjaka ko (mAgahae adADhae) magadhadeza prasiddha ardha-ADhaka-pramANa (jalassa pariggAhittae kappai) jala vivArUpa pramAdathI AcarelA-karelA kAya nu nAma pramAdAcarita-anarthada Tha ke hiMsAnA hetu thAya tevA agni, viSa temaja zastra Adi, kAraNamA kAryane upacAra thavAthI hisAsvarUpa kahevAya che. A hisAnA kAraNene kaI krodhAyamAna vyaktine ke vinA phodhavALA vyaktine mATe ApavA te hisApradAna nAmane anarvadaDa che AtmAne je narakamAM nAkhe tenuM nAma pApa che A pApapradhAna karma karavAne upadeza devo athavA pite paNa kRSi Adi sAvadyarUpa vyApAramAM pravRtti karavI te pApapadeza nAmane anarthadara che (jU 36) 'ammaDamsa Na parivyAyagassa' ItyAhi ( ammaTassa Na parivvAyagassa) mA sama paritrAnaDe (mAgahae addhADhae) bhagavahezaprasiddha samADha prabhA (jalassa pariggAhittae kappai)
Page #686
--------------------------------------------------------------------------
________________ _590 opapAtikasane Na avahamANae, eva thimie pasanne jAva se vi ya paripUe No ceva Na aparipUNa, se vi ya sAvaje ti kAuM No ceva NaM aNavajje, se vi ya jIvatti kAu No ceva Na ajIve, se vi vahamANae No ceva Na hamANae ' tadapi ca vahamAnaM no caitra gvala aprahamAnam , 'eva thimie pasanne jAva' va stimita prasanna yAnata se vi ya paripUe No cevaNa aparipUe' tadapi ca paripUta no cena khalu apariptam, kasmAt kAraNAt paripUta gRhNA tIyata Aha-' se ni ya sArane ti kAu' tadapi ca sAvadhamiti kRvA-iti / ida jala sAvadhamastIti jJAtvA vastragAlita kRyA grahaNAtAti bhAra / 'No veva Na aNavaje' na caiva khala anapadyam-na tu niranayamiti kRtvA paripUrta karoti / sAyadyamityapi katha nAtam / ityata Aha-' se vi ya jIvatti kAu'tadapi ca jAnA iti kRtyA, iha putarakAdijInA satAti kRtveti bhAva , 'No, ceva Na ajIvetti kAu' no caiva khala ajIva jInarahitam iti kRtvA, 'se vi ya diNNe No ceva Na adiNNe' tadapi ca datta no caiva khanvadattam , grahaNa karanA kalpatA hai / ( se vi ya vahamANae No ceva Na avahamANae ) jitanA argha ADhaka-pramANa jala lenA ise kalpatA hai so bhI bahatA huA hI kalpatA hai, abahatA huA nahIM / ( eva thimie pasanne jAva se vi ya paripae No ceva Na apripuue| vaha bhA kardama se rahita, svaccha, prasana-nirmala yAvat paripUta-chAnA huA hI kalpatA hai, isase viparIta nhiiN| (se vi ya sArajatti kAu No ceva Na aNavajja) sobhA sAvadha samajha kara chAnA huA hI kalpatA hai, niravadya samajha kara nhiiN| (se vi ya jIvatti kAu No ceva Na ajIve) sAvadha bhI use vaha jIvasahita samajha kara hI mAnatA hai, ajIva samajhakara nhiiN| (se vi ya diNNe No ceva Na adiNNe) na akhae 427 48pe cha (se vi ya vahamANae No ceva ga avahamANae) jeTalu ardha ADhaka pramANa jala levuM tene kahe che te paNa vahetu hoya te 48 , na paDatuDeya te nali (eva thimie pasanne jAva se vi ya paripUe No ceva Na aparipUe) te 5 // ubha (ya)thI 2Dita, 127, prasanna-nirmaLa thAvat paripUta-gALelu ja vadhe che, te vinAnuM nahi (tenAthI ra nathI 4654) (se vi ya sArajjetti kAu No ceva Na aNavajje) ! sApaya sabhane gANe 1 48pe, nirava sabhane naDi (se vi ya jIvatti kAu No ceva Na ajIve ) sAvadha pa ta ta pasaDita samajhane 1 bhAna cha, ma samalane naDi (se vi ya diNe No ceva Na adiSNe) ave ase mApa ya te 4 ye hIdhA panu nali (se ni
Page #687
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - pIyUSayapiNI-TIkA sa 37 ambahaparigrAjaya viSaye bhagavadagItamayo sabAda 591 ya dipaNe No ceva Na adiNNe, se vi ya hattha-pAya-carucamasa-pakhAlaNaTTayAe pivittae vA, No ceva Na sinnaaitte| ammaDassa Na parivvAyagassa kappaDa mAgahae ya ADhae jalassa paDiggAhittae, se va ya vahamANae jAva No ceva Na adipaNe, "se vi ya hatya-pAya-caru-camasa-pakkhAlaNaTThayAe picittae vA ' tadapi ca hastapAda-caru-camasa-prakSAlanArthAya pAtu vA, cara pAtravizepa, 'No cevaNa siNAittae' no cena gvaLa snaatum| 'ammaDassa Na pariSvAyagassa kappai' ambaDasya khalu parivrAjakasya kalpate 'mAgahae ya ADhae jalassa paDiggAhittae' mAgadha cADhaka jalasya pratigrahItum, 'se vi ya vahamANae jAva Nocera Na adiNNe tadapi bahmAnaM yAvat no caiva khanvadattam , se 'vi ya siNArattae' tadapi ca snAtum, 'jo ceva Na hatya-pAya-caru-camasa yaha bhATiyA TuA hA kApatA hai, cinA diyA huA nahA~ / (se vi ya hatya-pAya-carucamama-pAvAlaNaTThayAe pirittae vA ) diyA huA bhA raha jala harata, pAda, caru (pAtra vizeSa) va camasa ke pralAlana ke liye athavA pAne ke liye hA kalpatA hai, (No siNA ittae) snAna ke liye nahA / ( ammaDamsa Na parivAyagarasa kappai mAgahae ya Ahae jalarama paDiggAhittae) isa ambaTa parivrAjaka ko magadhadezamabadhI ADhakapramANa jala grahaNa karanA kalpatA hai ( se vi ya vahamANae jAva No cetra Na adiNNe) vaha bhI bahatA huA yAvat diyA huA hA kalpatA hai, pinA diyA huA nahIM ! (se vi ya siNA ittae No ceva pA hatya-pAya-cara-camasa-pakravAlaNadvayAe) vaha bhI snAna ke liye ya hattha-pAya-paru-camasa-pAsAlaNaTTayAe pibittae vA) hIdhedu hAya te pAya pAe, hAtha paga, caru, temaja camasane gheravA mATe athavA pIvA mATe ja kalpa che (caru, yabhama me pAtra vizeSatA nAbhA cha ) (No siNAittae) snAna mATenaDi (ammaDassa Na parivvAyagasta kApai mAgahae ya ADhae jalassa paDhiggAhittae) mA 2557 pari mAne bhagavaza-sa 5 ghI mADha prabhAsa aDae 427 48pe cha (se vi ya vahamANAA jAva No cetra Na jadigNe) te 594 paThetu hAya 46 cha, (yApat)) mAya DAya a spe cha mAsu na DAyata naha (sevi yAsiNAitae NA veva Na hatya-pAya-caru-camasa-pakkhAlNadayAe) te 5Y nAma bhATe // 48ye 'che
Page #688
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikasane se vi ya siNAittae, No ceva NaM hattha-pAya-cara-camasa-pakhAlaNaTTayAe pivittae vA // sU0 37 / / mUlam-ammaDassa No kappaDa-aNNautthiyA vA a___NNautthiyadevayANi vA aNNautthiyapariggahiyANi vA ceiyAi pakkhAlaNaTThayAe pirittae vA' no caitra sala hasta-pAda-cara-camasa-prakSAlanA'rthe pAtu vA, zeSapadavyAkhyA'syaivAgamasyottarArdhe ekonaviMzatitame sUtre pradarzitA, atra sUtre jalasya parimANa pradarzitamasti / sU 37 // TIkA-'ammaDassa No sappar3a' ityAdi / 'ammaDassa No kappaDa' ambaDasya na kalpate, asya 'vaditum' ityavAncaya / kAn panditu na kalpate / anA''ha-' aNNautthiyA vA' a yayUthikAn vA-a yat-tIrtha karamaghApekSayA bhinna yad yUtha-saghastadanyayUtha tadastyeSAmitya yayUthikA =gAkyAdibhikSava tAn, 'aNNautthiyadezyANi vA' ayayUthikadaivatAni vA-anyayUthikAnA daivatAni anyayUdhikanaivatAni-arhadbhinnAn devAna vA, 'aNNautthiyapariggahiyANi vA ceiyAi' hI kalpatA hai, hAtha, paira, caru eva camacA ko dhone ke liye nahIM aura na pAna ke liye hii| 'ADhaka' Adi kA artha isI Agama ke uttarArdha meM unnAsane mUtra kA vyAkhyA me pradarzita kiyA gayA hai / / sU 37 // 'ammaDassa No kappai' ityAdi / (ammaDassa) isa ambaDa ko (aNNautyiyA) ayayUthika-tIrthaMkaramgha kI apekSA zAkyAdika bhikSuoM kA magha, eva (aNNautthiyadevayANi vA) anyasagha dvArA upAsyarUpa se samata ahaMta-prabhu sivAya dUsare devatA, (apaNautthiyapariggahiyA hAtha, paga, caru temaja camacA dhovA mATe nahi ane pIvA mATe paNa nahi ' ADhaka' mAhinA artha me04 mAgabhanA uttarAdhamA sAmAvAzamA sUtranI vyAkhyAmAM karavAmAM Avye che (sU. 37). 'ammaDassa No kappai' tyAta (ammatssa ) se bhagAune (aNNautthiyA) bhI yUyANA-tIrtha 42sa banI apekSA zaya likSubhAnA sadha, temana (aNNautthiyadevayANi vA) bhIla sa5 / pAsya35thI samata mata prabhu sivAya jIva, (aNNa utthiyaparimgahiyANi vA cejhyAi) tathA bhI yUyamA jI gye| raina sAdhu
Page #689
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSApaNI-TIkA sU 38 amgaDapariprAjakaviSaye bhagavadgotamayo saMvAda 593 vaMdittae vA NamaMsittae vA jAva pajjuvAsittae vA NaNNattha arihaMte vA arihaMta ceDayADa vA // sU0 38 // " mUlam - ammaDe Na bhaMte / parivvAyae kAlamAse kAla ayayUthikaparigRhAtAn vA caigyAna, ArpacAt klonanirdeza, citi =nAna, tatra sAdhava kugalA ciyA = arhasAdhava, ta eva caiyA, prajJAditvAt svArthe'N, tAn, ayamana piNDito'rtha tairthikA tarasAdhUn vA tairthikAntaradevAn vA, yathAkathacittairthikAntaramamilitAn jinasAdhUn vA 'vadittae vA ' vadituM stotu vA, 'Namasittae vA namasyitu namaskartu vA 'jAva pajjunAsittae vA ' yAvat paryupAsitum = ArAdhayitu vA, 'NaNNattha arihate vA arihataceiyAi vA ' nA'nyatra arhato vA arhacai yAn vA / aya nipedho'rha - dviSaye, arhatsAvucipaye vA na ghaTate, kintu tato'nyanADya nipedha iti bhAva | 'caiya' zandasya vistRto'rtha ' upAsakadagAGga' - sUtrasthAgAradharmasajIvanITI kAyA mayA pradarzita sa tato'vaseya // sU 38 // - TIkA- gautama pRcchati - ' ammaDe Na bhate ! parivvAyae ' ityAdi / 'bhate' ha bhadanta / 'ammaDe paNa parivvAyae' ambaDa sallu parivAjaka Ni vA ceiyAi) tathA anya yUtha meM sammilita jaina sAdhu bhI (vadittae vA Namasitae vA jAtra pajjuvAsittae vA ) vadanA karane, namaskAra karane eva paryupAsanA karane ke liye (No rupai) kapate nahIM hai / ( gaNNattha arihate vA arihataceiyAi vA ) paratu yadi namaskAra Adi ke liye use koI kalpate he to ve ekamAna arihata eva arihata ke sAdhujana hI kalpate haiM / 'caitya' zabda kA vistRta artha, jijJAsuoM ko 'upAsaka dagAga' kI agAradharmamanI panI TIkA meM dekhanA cAhiye // sU 38 // 'ammaDhe paNa bhate ' ityAdi / (bhate ) he bhadata ' ( ammaDhe Na parivvAyae) yaha ambaDa parinAjaka ( kAlamAse pazu ( vattie vA Namasittae vA jAva pajjunAsittae vA ) va hanI 82khA, nabham4282vA tebhana paryupAsanA vA bhATe ( jo kappai) nathI udayatA ( NaNNattha arihate vA arihataceiyAi vA ) paratu namassAra mAhi yojya le TAI ene mATe hoya te te ekamAtra arihaMta temaja arihaMtanA sAdhujana 4 cha 'caitya' zabhano vistRta artha nijJAsuome 'upAsakadazAga 'nI agAradharma sa jIvanI TIkAmA jovA joie (s 38) " ammaDe Na bhate / " ityAhi (bhate) he lahanta / ( ammaDe Na parivvAyae) mA sabhbhaDa parivA44 (kAla
Page #690
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - bhopapAtikako kiccA kahiM gacchihiti kahi uvavanihiti' goyamA / ammaDe NaM parivAyae uccAvarahiM sIla-vaya-guNa-veramaNapaJcakkhANa-posaho-vavAsehi appANaM bhAvemANe bahui vAsAi 'kAlamAse kAlaM kiyA kahiM gacchahiti ? kahi uvavanihiti"kAlamAse kAla bhRtvA kuna gamiSyati / kulopatsyate ? bhagavAnAha-'goyamA! ammaDe Na parivAyae' he gautama ! ambaDa khalu parimAjaka 'uccAraehi uccAyace nAnAvidhai , 'sIla-vayaguNa-veramaNa-pacarakhANa-posahovAsehi' zIla-ta-guga--viramaga-prayAkhyAnapoSadhopavAsa , golAni-"gIla samAdhau" asmAd paJ, napusakaravaM lokAt, zIlati-Atma citanarUpa samAdhi prAmoti ebhistAni zIlAni (tAni cavAri-sAmAyika-dezAvakAzika poSadhA-tithinavibhAgArayAni, vratAni-paJcANuvratAni, guNA-trINi guNavatAni, viramaNa mithyA tvAnnivartanam , pratyAkhyAna-parvadineSu tyAjyAnA parityAga, poSadhopavAsa -poSa-puSTi dhamesya vRddhimiti yAvad dhatte iti poSadha , poSadhagando rUDhayA parvasu vartate, parvANi cASTamI-catu dazI-paurNamAsyamAvAsyAtithaya , pUraNAt parvetyucyate, pUraNatva dharmavRddhikArakatvAt , poSadhe upa kAla kiccA) kAla avasara me kAla karake (kahiM gacchahiti) kahA jAyagA ? (kahi uvara jihiti) kahA utpanna hogA ? pramu ne kahA-(goyamA) he gautama ! (ammaDe Na parivAyae uccAvaehi sIla-vaya-guNa-veramaNa-paJcakkhANa-posahoyavAsehi) yaha ambaDa paritrAjaka aneka prakAra ke zIlAta-jinake dvArA AtmA ke citana rUpa samAdhi jIva prApta karatA hai unakA nAma zolavata hai, guNavata, mithyAtvakrimaNa, pratyAkhyAna-parvadinoM me tyAga karane yogya vastuoM kA tyAga karanA, poSadhopavAsa-aSTamI, caturdazI, paurNamAsI evaM amA vAsyA ye tithiyA~ dharma kA poSaNa karatA hai isaliye ye pauSadha hai, inameM caturvidha AhAra kA mAse kAla kiccA). apasare para rIna kahiMgacchihiti) yA za? (kahiM uvavajihiti) 41641 thaze ? prabhurI tarabhA yu-(goyamA) 8 gautama ! (ammaDe Na parivvAyae uccAvaehi sIla-vyaya-guNa-veramaNa-paccakkhANa pAsahovavAsehiM) me 2017 parikA, sana prAznA zAsanad (nA dvArA AtmAnA cintanarUpa samAdhi jIva prApta kare che tenuM nAma zIlavata che). guNavrata, veramaNa-mithyAtvaviramaNa, pratyAkhyAna-parvanA divasomAM tyAga karavA egya vastuone tyAga karavo, piSopavAsa-aSTamI, caturdazI, mAnI temaja amAvAsyA e tithio dharmanuM piSaNa kare che te mATe
Page #691
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSapiNI TokA 39 amnaDa parivAjakaSipaye bhagavadgItamayI savAda 595 " samaNovAsagapariyAyaM pAuNahiti, pAuNittA mAsiyAe salehaNAe appANaM jhusittA, sahi bhattAi aNasaNAe chedittA, vAsa = niyamavizeSa poSayopavAsa, sa caturnitha AhAragaga sakAratyAgatanyacarya sAvadyanyApAgparityAgabhedAt / epA gAlAdipapapapavAsAntAnAmitaretarayogadvandvaranaistathoktai 'appANa bhASemANe i vAsA samajonAsayapariyAya pAuNihiti' AmAna bhAnayan bahUni varSANi zramagopAsakaparyAya pAlayiSyati, 'pANittA ' pAlayicA 'mAsiyAe sahaNAe appANa sittA' mAsikyA mlekhanayAssmAna jupiyA = senicA, 'saTThi bhAi asaNAe chedittA' paSTi bhaktAni anazanena ThitvA, ' AloiyapaDikate ' tyAga karanA / ina sabakA bheda isa prakAra hai, zIlAta kA bheda - sAmAyika, dezAvakAmika, pauSadha aura atithinavibhAga isa prakAra se 4 haiM / guNatrata tIna hai / pauSapopanAsa bhI 4 prakAra kA hai - AhAra kA vyAga, zArIrika satkAra kA tyAga, brahmacarya kA pAlana eva sAvadha vyApAra nahIM karanA / ina sana niyamoM-batoM se ( appANa bhAvemANe ) apanI AtmA ko bhAvita karatA huA (hui vAsA samaNovAsagapariyAya pAuNahiti ) aneka varSoM taka zramaNopAsaka - zrAvaka kI paryAya kA pAlana karegA / ( pAuNittA mAsiyAe salehaNAe appANa jhasittA ) isa prakAra zrAvaka kI paryAya ko pAlana karake phira vaha 1 mAsa kI malekhanA se apanI AmA ko yukta kara - arthAt eka mAsa kI malekhanA dhAraNa kara (sardvi bhattA aNasaNAe chedittA ) sATha bhakta kA anagana se chedakara (AloyapaDikate) pApakarmoM kI AlocanA-pratikramaNa karake ( samAhipatte) samAdhi e peASadha che temA upavAma eTale vasavuM e pASadheApavAsa kahevAya che e badhAnA bheda yA prAre che, zIghatanA leha-bhAbhAyika, dezAvaziSTa, pASadha, ane atithisa vibhAga, A cAra prakAranA che. guNuvrata traNa prakAranA che pASadheApavAsa cAra 4 prakAranA he-AhArane tyAga, zArIri satkArane tyAga, brahmacaryanuM pAlana temaja sAvadya vyApAra na pharavA A badhA niyamo vratothI ( appANa bhAvemANe ) potAnA AtmAne lAvita DaratA thA (bahUi vAsAi samaNonAsagapariyAya pAuNahiti ) aneDa kammo sudhI zramazo pAsaka-zrAvakanI paryAyanu pAlana karaze ( pAuNittA mAsiyAe sarehaNAva apANa sittA ) yA ajare zrAvanI paryAyanu pAsana jIne yaThI te kheDa bhAganI bhabekhanA dhAraNa narIne (saTThi bhattAi aNasaNAe chedittA ) sAI lAnu anazanathI chedana nIne (AloiyapaDikate) pAtha bhanI
Page #692
--------------------------------------------------------------------------
________________ - aupatiko AloiyapaDikate samAhipatte kAlamAse kAla kijhA babhaloe kappe devattAe uvvjihiti| tattha Na atthegaiyANa devANaM dasa sAgarovamAi ThiI paNNattA / tattha NaM ammaDassa vi devassa dasa sAgarovamAi ||suu039 // mUlam--se Na bhaMte / ammaDe deve tAo devalogAo AlocitapratikAta pratinivRtta , 'samAhipatte' samAdhiprApta , 'kAlamAse kAla kiyA' kAlamAse kAla kRtvA 'vamaloe kappe devattAe uvanihiti' brahmaloka kalpe devanA tpasyate, 'tattha Na atyaMgaiyANa devANa dasa sAgarogmAI ThiI paNNattA' tatra khala bhasti ekepA kepAcid devAnA daza sAgaropamAni sthiti pranaptA / 'tattha Na ammaDassa vi devassa dasa sAgarovamAi tthiii| tatra khalu ammaDasyA'pi devasya daza sAgaropamAni sthiti // sU0 39 // TIkA-gautama pRcchati-se Na bhate ?' ityAdi / 'se Na bhate ! ammaDe deve' sa khalu bhadanta ! ambaDo deva , 'tAo deva ___ ko prApta karegA / pazcAt (kAlamAse kAla kiccA) kAla avasara me kAla kara ke (vamaloe kappe devattAe uvavajihiti) brahmaloka nAmaka pAcave devaloka me utpanna hogaa| (tattha Na atthegaiyANa devANa dasasAgarobamAi ThiI paNNattA) cahA kitanaka devoM kI sthiti 10 sAgara kI hai| (tattha Na) yahA para (ammaDassa vi devassa dasa sAgarovamAi ThiI ) isa ambaDa deva kI bhI daza sAgara pramANa sthiti hogI ||suu 39 // 'se Na bhate ammaDe deve' ityAdi / gautama pUchate hai-(bhate) he bhadata ! (se ammaDe deve ) vaha ambaDa deva (tAo mAyanA tathA pratibhA parIne (samAhipatte) samAdhine pAsa 42ze pachI (kAlamAse kAla kiccA) a-maksare sa gana (babhaloe kappe devattAe uvavajihiti) prahAta nAbhana pAyamA TevalamA utpanna tharI (tattha Na atthegaiyANa devANa dasasAgarovamAi ThiI paNNatA) tyA devAnI sthiti 62 10 sAgaranI cha, (tattha Na) tyA (ammaDassa vi devassa dasasAgarovamAi di) mA sampa nI pa! isa sAgara prabhAra sthiti yarI (sU0 38) 'se bhate / ammaDe deve' yA gautama pUcha -(bhate) lAta ! (se ammaDe deve) mama 15
Page #693
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSarSiNI-TIkA sa 40 amDaparivrAjakayipaye bhagavadgItamayo sapAda 597 AukkhaeNaM bhavakkhaeNa ThiikkhaeNaM aNaMtara caya caittA kahi gacchihii, kahi uvadhajihiDa 1 // suu040|| _ muulm-goymaa| mahAvidehe vAse jAi kulAi logAo' tasmAddevalokAt 'AukkhaeNa' Ayu kSayeNa-devasamba' yAyu karmadalie-- nirjaraNena, 'bhavakhaeNa' bhavakSayeNa=devabhayahetuga yAni karmanirjaraNena, 'ThiikkhaeNa' sthiti kSayeNabrahmaloke dAsAgaropamasthitikSayega 'aNatara' ana tara caya garAra 'caittA' tyaktvA, 'kahiM gacchihii kutra gamiSyati, 'kahi uvavannahida' kutrotpa syate // sa 40 // TIkA-gautamena pRSTa san bhaganAnAha-'goyamA !' ityAdi / 'goyamA !' he gautama ! ' mahAvidehe vAse jAi kulAi bhavati ' mahAnidehe varSe yAni kulAni bhavanti santi, kAni tAni ? ityAha-'aDDhAi' ADhacAni-samRddhAni, devalogAo) usa devaloka se (AukhaeNa bhavarakhaeNa ThiikkhaeNa) Ayu ke kSaya-devamavadhI Ayukarma ke dalikoM kI nirjarA se, bhana ke kSaya-devabhava ke hetu gatyAdika karma kI nirjarA se tathA sthiti ke kSaya-brahmaloka sabadhI 10 mAgara kI sthiti ke samApta hone se (caya caittA) devaparyAya se cyavakara (aNatara) isake bAda (kahiM gacchihii kahiM uvavanjihiDa) kahA jAyagA ? kahA utpanna hogA ? // sU 40 // 'goyamA ! mahAvidehe vAme' ityAdi / / . gautamasvAmIne pUrvokta prakAra se jaba prabhu se pUchA tara unhone kahA-(goyamA) he gautama / ( mahAvidehe vAse ) mahAvideha kSetra me (jAi) jitane ( aDDhAI dittAi vittAi) ADhya-samRddha dIkSa-ujjvala tathA prazasita, eva pitta-prasiddha, (kulAi bhavati) (tAo devalogAo) te devatAsthI (AuksaeNa bhavamsaeNa ThiiksaeNa) Ayune kSaya-devasa badhI AyujharmadalinI nijerAthI, bhavane laya-devabhavanA hetu gati Adika karmanI nirjarAthI tathA sthitine kSaya-brahmAMDa samAdhIza sAgaranI sthiti sabhAta pAthI (caya caittA) devaparyAyathA vyuta thaIna (aNatara) tyA2 pachI (kahiM ganchihii kahiM uparajihii ?) 4yA ze? 4. matpanna tharI ? (sU0 40) "goyamA' mahAvidehe vAse" tyAhi gautame 52 hyA prAre nyAre prabhune pUchayu tyAre tesAsa yu (goyamA) he gautama! (mahAvidehe vAse) bhAviDa kSetramA (jAi) 28sA (aDDhAi dittAi vittAi) mADhaya-samRddha, hIsa-Garram tathA prazasita, tema vittaprasiddha, (kulAi bhavati) jocha (pitthiNNa-viula-bhavaNa-sayaNA-saNa-jANa
Page #694
--------------------------------------------------------------------------
________________ opapAtikamA bhavati aDDhAi dittAI vittADa vitthiNNa-viula-bhavaNa-sayaNA-saNa-jANa-vAhaNAi vahadhaNa-jAyasva-rayayAI Ao ga-paoga-sapauttAi vicchaDDiya-paura-bhattapANAi vahu-dAsI'dittAi' dImAniu valAni-prazamitAni, 'pittAi' cittAni pasiddhAni 'vityiNNa viula-bhavaNa-sayaNA-saNa-jANa-cAhaNAi ' pistIrNa-pipula-bhavana-gAyanA-''sana yAna-vAhanAni-vistIrNAni=vistRtAni pipurarAni=vizAlAni bhavanAni AyanAnAni ca yepu kulpu tAni tathA, 'bahudhaNa-jAyarUpa-rayayAi' bahudhana-jAtarUpa-rajatAni-bahani dhanAni jAtarUpANi suvarNAni rajatAni ca yepu tAni tathA, 'vaha dAsI dAsa go mohasagavelaga-ppabhUyAi ' bahu-dAsI-lAsa-go-mahipa-gavelaka-prabhUtAni basyo dAsya bavA dAsA , gAva =vRpamA dhenavazca, mahipA -mahipA maTipyazca, gavelakA -meSA tai prabhUtAnisahitAni, 'Aoga-paoga-sapauttAi' Ayoga-prayoga-samprayuktAni-vividhadAnAsskula haiN| jo ki (vityiNNa-viula-bharaNa-sayaNA-saNa-jANa-vAhaNAda) vistRta eva vipula bhavanoM ke adhipati hai / jinake pAsa aneka prakAra ke zayana, Asana eva yAnavAhanAnika hai| (pahudhanajAyarUparayayAda) jo bahuta adhika dhana ke svAmA haiN| sone eva cAdIkI jinake pAsa kamI nahIM hai| (Aoga-paoga-sapauttAi) AdAna-pradAna arthAt lAbha ke liye lena-dena kA kAma karate hai, (vicchaDiya-paura-bhatta-pAgAI ) yAcaka __ Adi janoM ke liye jo pracuramAtrA me bhaktapAna Adi dete hai, (bahu-dAsI-dAsa-go mahisa-gavelaga-ppabhUyAda) jinakI sevAme rAtadina aneka dAsI eva dAsa upasthita rahA karate hai, jinakA gopAlAe aneka bailose, gAyoM se, mahaSiyoM se, mahiSoM se, eva meSoM se, sadA bharapUra rahA karatI hai, (pahujaNassa aparibhUyAi) aura jo kisI ke dvArA bhI pagabhava vAhaNAi) 2 vi tebhara vidhuna sapanAnA adhipati cha, bhanI pAsa bhane prA2na' zamana, sAmana, tama04 yAna-pAna mA che, (bahu-dhanajAyarUva-rayayADa) ne pahu04 dhananA pAnI cha, supAtamA yahI bhanA pAsa mAlI nathI, (Aoga-paoga-sapauttAi) mAna-ahAna parthAt sAmana bhATevaganu dAbha ure cha, (nicchaDiya-paura-bhatta-pANAi) yAya: mAha banAna, bhATe 2 prayu2 mAtrAmA mata-pAna mAha mApe cha, (bahu-dAsIdAsa-go-mahisa-velaga-pabhUyAi) nImevAmA tasvisa mane vAsI dAsa upasthita rahyA kare che jemanI gauzALAo aneka belethI, gAyAthI lesothI, pAsamAthI, tabhanna gheTAthI saha 1252 26 // 42 cha, (bahujaNassa
Page #695
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSiNI-TIkA su 11 bhamyahaparivrAjavipaye bhagavadgItamayo saghAda 599 dAsa-go-mahisa-gavelagappabhUyAI bahujaNassa aparibhUyAi tahappagAresu kulesu pumattAe paJcAyAhi // sU 41 // . mUlam--tae Na tassa dAragassa ganbhatthassa samANassa ammApiINaM dhamme DhaDhA paDaNNA bhavissai // sU 42 // dAna-kopayuktAni, 'picchaTTiya-paura-bhattapANAi' picchadita-pracura-bhaktapAnAniviccharditAni-dattAni pracurANi bhaktAni pAnAni-peyAni yai kulastAni tathA, 'bahujaNassa aparibhUyAi' bahujAsyA'paribhUtAni, vairapyaparAjitAnAtyartha / 'tahappagAresu' tathAprakArepu-tAdRzeSu kulepu, 'pumattAe' pustayA-purapatayA, 'paJcAyAhii' pratyAyAsyati-upasyata ityartha // sU 41 // TIkA-'tae Na' ityAdi |'te Na' tata khalu-tatpazcAt 'tassa dAragassa' tasya dArakasya vAlasya 'gambhatthassa ceva' garbhasthasyaiva garbhA''gatasyeva sata puNyazAlitayA taprabhAvAt 'ammApiINa dhamme' mAtApitrodharme 'daDhA padaNNA' dRDhA pratijJA 'bhavissai' bhaviSyati-dharmArAdhanAya dRDhanizcayo bhaviSyatA yartha // sa 42 // nahA pA sakate haiM, (tahappagAresu kulesu pumattAe paJcAyAhida) aise viziSTa kulo me se kisA eka ula me yaha ambaDa parivrAjaka pusparUpa se utpana hogA // sU0 41 // 'tae Na tassa dAragassa' ityAdi / (tae NaM) isake pazcAt (tassa dAragassa) usa laDaka ke (gammatyassa samANassa) garbha meM Ate hI puNya ke prabhAva se (ammApiINa) mAtApitA ko (dhamme daDhA paTaNNA bhavissada) dharma me dRDha AsthA utpanna hogA / / sR0 42 // aparibhUyAi) mane 2 thI 55 52la pAmatA nathI (tahappagAresu kulesu pumattAe paccAyAhii) sevA viziSTa mugAmAthI AI se ugamA se ambaDa parivAja puruSarUpathI utpanna thaze (jU 41) 'tae Na tassa dAragarasa' tyAla (tae Na) tyA2 pachI (tassa dAragassa) te chorAnA (gabhatyassa samA Nassa) mA mAtA puzyanA prasAra 43 (ammApiINa) mAtA-pitAnI (dhamme daDhA paiNNA bhavissai) dharmamA 18 yA2yA panna tharI (sU 40)
Page #696
--------------------------------------------------------------------------
________________ 600 mopapAtikako __ mUlam--se NaM tattha NavaNhaM mAsANaM bahupaDipuNNANaM aTThamANa rAidiyANaM vIDakatANa sukumAlapANipAe jAva sasisomAkAre kate piyadasaNe surUve dArae payAhie ||suu 43 // mUlam--tae Na tassa dAragassa ammApiyaro paDhame TIkA-'se Na tatva' ityaadi| 'se Na tattha' sa khala tatra 'NavaNheM mAsANa' navasu mAsepu, ana saptamyarthe paSTI, evamapre'pi, 'bahupaDipuNNANa' bahupratipU gaipu-sarvathA vyatItepu, 'addhamANa' ardhASTamepu-sArdhasaptamu 'rAindiyANa' rAtrindiSu 'vIiktANa' vyatikA tepu vyatIteSu 'jAva sasisomAkAre ' yAvat zazisaumyAkAra - ca dravatsundara , 'kate' kAta -kamanIya , 'piyadasaNe' priyadarzana , 'suruve' surUpa, 'dArae' dAraka =putra 'payAhie' prajaniSyate-utpatsyate // sU 43 // TIkA-'tae Na' ityAdi / 'tae Na tassa dAragassa ammApiyaro paDhame divase' tata khalu tasya dArakasya ambApitarau prathame divase 'ThiivaDiya' sthitipatita-kulamaryAdAprApta-putrajamotsava 'se Na tattha NavaNha mAsANa' ityAdi / (tattha) garbha me (gavaNha mAsANa bahupaDipuNNANa aTThamANa rAidiyANa vauikatANa) nau mahIne sADhe sAta dinarAta bItane para (sukumAlapANipAe jAva sasisomA kAre kate piyadasaNe suruve dArae payAhii) yaha sukumAra pANipAdavAlA yAvat cadramA ke samAna saumya AkAravAlA, kAta, priyadarzana eva sundararUpa se viziSTa aisA puna utpanna hogA // su 43 // 'tae Na tassa dAragassa' ityaadi| (tae Na) isake bAda (tassa dAragarasa) isa bAlaka ke (ammApiyaro) mAtA 'se Na tattha NavaNha mAsAsa' ityAdi (tattha) sabhA (NavaNha mAsANa bahupaDipuNNANa aTThamANa rAi diyANa vIikatANa) na5 mahinA mana sA sAta hinarAta pItyA pachI (sukumAla-pANi-pAe jAra sasisomAkAre kate piyadasaNe surUve dArae payAhii) e sukumAra hAthapagavALe, yAvat ca dramA je saumya AkAravALe, kAta, priyadarzana, temaja sudara rUpathI viziSTa e putra utpanna thaze (sU 43) 'tae Na tassa dAragarasa' chatyA (tae Na) tyAra pachI (tassa dAragassa) mA mAtanA (ammAppiyaro) bhAtA
Page #697
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSadhapiNI-TovAsa 84 ambaparighrAnaka Tipaye bhagadagautamayo saMpAda 601 divase ThiivaDiya kAhini biDayadivase cadasUradasaNiyaM kAhiti, chaTTe divase jAgariya kAhiti, ekkArasame divase vIikvate Nivvatte asui-jAya-kammakaraNe sapatte vArasAhe divase ammApiyaro ima eyArUva goNa guNaNipphaNNa NAmadhenaM kAhiMti'kAhiti' kariSyata 'viSyadivase' dvitAyadivase 'cadamUradasaNiya' candrasUryadarzanikAnAmaka putrajanmotsAvizeSa kariSyata , 'Te divase' papThe divase 'jAgariya' jAga rikA ganijAgarikA-sutaja mosavarUpA kariSyata , 'ekkArasame divase' ekAdaze divase 'vIikte' vyatikrA te vyatIte, 'Nivbate' nivRtte vyatAte 'asuijAyakammakaraNe' azucijAtakarmakaraNe-azucAnAm agaucavatA jAtakarmaNo jAtakarmamaskArasya yat karaNa= vidhAna tasmin , nivRtte satAti pUrveNAncaya 'sapatte vArasAhe divase' samprApte dvAdazAhe divase dAnazAharUpe dina samAgate Tatyartha , ' ammApiyaro ima eyAkhva goNaM guNaNipphaNNa nAmavejja kAhiti' ambApitarau iravadayamANam etadrUpa vakSyamANasvarUpa gauNa pitA (paDhame divame) prathama divasa meM (ThiDavaDiya) apanI sthiti ke anusAra putra-janma ke utsara ko (kAhiti) mnaayeNge|(vittydivme cadamUradasaNiya kAhiMti) dvitIya divasameM putrajama ke utsava ke avasara para manAya jAne vAle 'car3hamUryaTanikA' nAma ke utsava ko kreNge| (chaTTe divame jAgariya kAhiti) uThave dina jAgaraNa kareMge, (ekkArasame divase vIikkate Nincatte asudajAyakammaraNe sapatte vArasAhe divase) gyArahaveM divasa jananAgauca samApta hone para phira bArahaveM divasa ke lagana para ( ammApiyaro) isake mAtApitA (ima eyArUca goNa guNaNipphaNNa NAma peja kAhiti ) isakA guNamavadhayukta eva sArthaka pitA (paDhame divase) paDasA hire (ThiivaDiya) pAnI sthiti anusAra putrbhne| GHq (kAhiti) manAye, (biDayanvime cadasUradasaNiya kAhiti) bIje divase putra janmanA utsava avasare manAvavAmAM Avato "ca drasUryashniddaa' ke naamne| Gsa 422, (Dhe divase jAgariya kAhiti) 71 / pise 25 420 (ekArasame divase pIikte Nivatte asuijAyakammakaraNe sapatte bArasAhe divase) mAyArame pise ganma-mazIya (sUta4) samAsa 24 gayA pachI mArabhahi5 yatA (ammApiyaro) ten| mAtApitA (ima eyArUva goNa guNaNipphaNNa NAmavejja kAhiti) tenA zuSpa dhane manusakSAne tamA
Page #698
--------------------------------------------------------------------------
________________ 102 opapAtikatane jamhA Na amha imasi dAragasi gambhatthasi ceva samANasi dhamme daDhapaiNNA, ta hou Na amha dArae daDhapaDaNNe NAmeNa / tae Na tassa dAragassa ammApiyaro NAmadheja karehiti daDhapaiNNatti // sU 44 // mUlam-~ta daDhapaiNNa dAragaM ammApiyaro sAiregahaguNasambadhayukta, guNaniSpanna-guNai =dharmaviSayakadAdAdiguNairnippana-siddha nAmadheya kariSyata / 'jamhA Na amha imasi dAraMgasi gambhatthasi ceva samANasi' yasmAtkhanvAvayorasmin dArake garbhastha eva sati 'dhamme' dharma-dharmArAdhana 'daDhapaiNNA' dRDhapratijJA dRDhanidhayo jAta , 'ta hou | amha dArae daDhapaiNNe NAmeNa ' tad bhavatu khacAvayoriko dRDhapatinA nAmnA-tasmAdasya bAlakasya 'dRDhapratijJa' iti nAmAstu-ityartha / 'tae Na tassa dAragassa ammApiyaro NAma roja karehiti daDhapaDapaNetti' tata khala ambApitarau tasya dArakasya nAmadheya kariSyato dRr3hapratijJa iti // sU 44 // TokA-'ta daDhapaiNNa' ityaadi| 'ta daDhapaiNNa' ta dRDhapratija-dRDhapratinAmaka nAmakaraNamaskAra krege| vaha isa bAta ko vicAra kara isakA nAma rakheMge ki (jamhANa amha imasi dAragasi gambhatyasi ceva samANasi dhamme daDhaiNNA, ta hou | amha dArae daDhapaiNNe nAmeNa ) hamArA yaha bAlaka jaba garbha me AyA thA taba se hI hama logoM kA pratijJA-AsthA dharma me dRDha huI, ata hamAre isa bAlaka kA nAma dRDhapratija ho / (tae Na tassa dAragassa ammApiyaro NAmadheja karehiti daDhapaiNNatti) usa samaya usa bAlaka ke mAtApitA usakA nAma dRDhapratijJa rakhege // sU 44 / / / sArthaka nAmakaraNa saMskAra karaze teo e vAtane vicAra karIne tenuM nAma zamaze (jamhA " amha imasi dAragasi gambhatthasi ceva samANasi dhamme dRDha paiNNA ta hou Na amha dArae daDhapaiNNe nAmeNa) smaa| 2 mA nyAre garbhamAM AvyuM hatuM tyArathIja amArA lokonI pratijJA-AsthA dhama mA daDha ya, tathA samAsa mA bhAnu nAma patiza 2 (tae Na tassa dAragassa ammApiyaro NAmadheja karehiMti dRDhapaiNNatti) te samaye sAnA bhAtA pitA tenuM nAma daDhapratijJa rAkhaze (jU 44)
Page #699
--------------------------------------------------------------------------
________________ __ pIyUSapaSiNI TIkA ra 45 abhyaDaparivrAjakaviSaye bhagavadgItamayo sapAda 603 vAsajAyagaM jANittA sobhaNaMsi tihikaraNadivasaNakkhattamuhuttaMsi kalAyariyassa uveNahiMti // sU 45 // mUlamta e Na se kalAyarie ta daDhapaDaNNa dAragaM lehAiyAo 'dAraya' dAraka-kumArama , 'ammApiyaro' ambApitarau 'mAiregaTThavAsajAyaga' sAtirekATaparpajAtaka kiMcidadhimATavapANi jAtAni yasya sa tathA ta, kiMcita vikASTavarpapayaskamiyartha , 'jANittA' jJAvA 'sobhaNasi' gobhana-zubhakArake 'tihikaraNadivasanakvattamuhuttasi' tithikaraNadivasanakSatramuharte 'phalAyarissa' kalAcAryasya 'uvaNehiti' upanepyata -dvAsaptati phalAjJAnaprAptaye kalAzikSasya samIpa nabhyata ityartha // sU0 45 // TIkA-'tae Na' ityAdi |'te Na se kalAyarie' tata svallu sa kalAcArya 'ta dahapaiNNa' taM dRDhapratija dRDhapratijanAmaka 'dAraga' dAraka 'lehAiyAo' levAdikA , 'ta daDhapaDaNNa dAraga' ityAdi / (ta daDhapaDaNNa dAraga) pazcAt usa dRDhapratijJa nAmaka bAlaka ko (ammA piyaro) usake mAtA-pitA (sAiregaTThavAsajAyaga jANittA) jaba ATha varSa se kucha adhika vaya kA jAneMge taba ve use (sobhaNasi tihi-karaNa-divasa-Nakravatta-muhatasi klAyariyassa uvaNehiti) zubha tithi, zubha karaNa, zubha nakSatra eva zubha muhUrta ma kalAcArya ke pAsa 72 kalAoM kA jJAna prApta karAne ke nimitta le jAvege / / sU 45 // 'tae Na se kalAyarie' ityAdi / (tae Na) isake bAda (se kalAyarie) vaha kalAcArya (ta daDhapaiNNa 'ta dRDhapaiNNa dAraga' tyA (ta dRDhapaiNNa dAraga) tyAra pachI te pratijJa nAmanA mANane (ammApiyaro) tenA bhAtA-pitA (sAirega-dravAsa-jAyaga jANittA) tyAre 24 12. sathI 764 padhAre ubharanA to tyAre tayAtana (sobhaNasi tihi-karaNadivasa-Nasatta-muhuttasi kalAyariyassa uvaNehiti) zumatithi, zula 72, zubha divasa, zubha nakSatra, temaja zubha muhUrtamAM kalAcAryanI pAse 72 kaLAonuM jJAna prApta karAvavA nimitte laI jaze (sU 45) 'tae Na se kalAyarie' tyA (tae Na) tyA 57 (se kalAyarie) te sAyArya (ta daDhapaiNNa dAraga)
Page #700
--------------------------------------------------------------------------
________________ 604 aupAtikatre gaNiya pahANAo sauNaruyapajjavasANAo vAvattarikalAo sutao ya atthao ya karaNao ya sehAvihiti sikkhAviditi, ta jahA - lehaM 1, gaNiya 2, rUva 3, Naha 4, gIya 5, vAiya 6, sara'gaNiya pahANAo' gaNitapradhAnA, 'sauNaruyapajnavasANAo' kunastaparyavasAnA, 'bAtra 'tarikalAoM' dvAsaptatikalA, 'suptao ya' sUnatamutrasthapadapAThanAt, 'asthao ya' arthata = padArthabodhanAt, 'karaNao ya' karaNata prayogata - kalAvyApArapradarzanAt, 'sehAvi hiti' sAdhayipayati = prApayiSyati, 'sikvAvADiti' zikSayiSyati = abhyAma kArayiSyati / tA kalA nAmata pradarzayati- 'ta jar3A' tadyathA- 'lehaM' lakha-lembanaM lekha - akSaravinyAsastadviSayakalAvijJAnaM lemva evoSyate tam, 'gaNiya' gaNita = manyAna makalitA dyanekabhedam 2, 'rUvaM' rUpa=lepyazilA suvarNamaNivastracitrAdiSu rUpanirmAANam 3, 'jaTTa' nATya= sAbhinayanirabhinayapUrvaka nartanam 4, 'gIya' gItA gharvakAjJAnavijJAnam 5, 'vAiya' cAca=cINApaTahAdinAdanakalAjJAnam 6, 'saragaya' svaragata = gItamUlabhUtAnA SaDjaRSabhAdi dAraga) usa dRDhapratijJa kumAra ko ( lehAiyAo gaNiyappANAo ) limbane Ati ko, gaNita kI, tathA pakSI ke zabda Adi jAnane kI ( bAvantarikalAo ) 72 kalAoM meM (suttao ya) sUnarUpa se (atthao ya) eva partharUpa se tathA (karaNao ya) prayogarUpa se ( seAvihita ) prApta karAyegA, (sikkhAvihiti ) abhyAsa karAyegA / ( ta jahA vaha tara kalAoM ke nAma ye hai - ( 1 leha ) lesa likhane kI, ( 2 gaNiya ) gaNita kI, (3 rUva ) rUpa kI - arthAt lapya, zilA, suvarNa, maNi, vastra eva citra ityAdikoM meM rUpanirmANa karane kI, ( 4 ) nRtya kI sAbhinaya evaM nirabhinayapUrvaka nAcane kI, (5 gIya) gAne kI, (06 iya) vINA eva paTaha Dhola Adi bAje bajAne kI, ( 7 saragaya ) te dRDhapratijJa ubhArane (lehAiyAo gaNiyApahANAo) bemana sAhinI, gaNi tanI tathA pakSInA zabda Adi bhAgavAnI (bAvattarikalAo ) 72 jAo (suttao ya) sUtra35thI (atthao ya) tebhana artha 3thathI, tathA (karaNao ya) prayoga upathI ( sehAvihiti ) a 4zavaze (siksAnihiti) nmalyAsa uzavaze ( ta jahA jatera kAmanA nAma yA prabhA che-1 (leha) ye sabhavAnI, 2 (jaNiya ) tinI, (rUna) upanI arthAt bebhya, zikSA, suvarza, bhaNi, va temana citra tyAhimA 35 nirmANu zvAnI, 4 (gaha) nRtyanI-sAlinaya tebhana niralinaya--pUrva nAnyavAnI, pa ( gIya) gAvAnI, 9 (vAiya) pothA tebhana paTa dAsa sAhitri vagAr3avAnI, 7 (saragaya) svaraunI-gItanA bhUNabhUta
Page #701
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNI-TIkA sU 46 amba hapariyAjakaviSaye bhagavadgItamayo saMpAda 605 gayaM 7, pukkharagaya 8, samatAla 9, jUya 10 jaNavAyaM 11, pAsagaM 12, aTThAvaya 13, porekavva 14 dagamaTTiya 15, aNNavihiM 13, pANavihiM 17, AbharaNavihi 18, sayaNavihi 19, ajja 20, svarANA parijhAnama 7, 'pokcaragaya' puSkaragata maGgaviSayakaM nijAnama , pAdyAntargatatve'pi mRgAda pRthakakathana paramamagItAtviopanArtham 8, 'samatAla' samatAla-gAnAtimAnakAlastAla ma sama =nyUnAdhikamAnArahito jAyate yasmAta tat samatAlavijJAnam 9, 'jUyaM' dhUta-'jugAra' iti bhApAyAma 10, 'jaNavAya' janavArajaneSu vA prativAda karaNarUpam 11, 'pAsaya' pAgaka=dhUtoparaNavizeSa, 'pAgA' iti bhApAyAm 12, 'aTThAvaya' aSTApara-chUta vizeSaravelanama 13, 'porephara' pura kAvya-purata pugta kAvya-kAvyampapANAni sAraNa =gAprakarityamityartha 14, 'dagamaTTiya' TakamattikAm unkayuktamRttikAprayogaviSi Dhaka. mattikA umbhakAravipetyartha, tAm 15, 'annavihi annavidhim annaniSpAdanavijJAnam / 'annavihi' ityatra samAyAGgoktasya 'madhumitha' ityasya samAveza 16, pANavihi' pAnaviSayavijJAnam 17, 'AmaraNavihi' AbhagNavidhim bhUpaganimANadhAraNavijJAnam / svarA kA-gAta ke mUlabhUta paDja-pabha Adi svarga kA, (8 pukkharagaya) mRga najAne kI (9 samatAla) samatAla kI-tAna ke anusAra tATha banAne kA, (10 jayaM) juA malana kI, (11 jaNavAya) kA ke sAtha prativAda karane kA, (12 pAsaga) pAsA pheMkane kI, (13 adrAvaya) aSTApaTa-caupaDa khelane kA, (14 porephavva) Azukavi hona kA, (15 dagamadiya) mi / se anaka prakAra ke vartana banAna kI, (16 aNNavihi) dhAnya Adi ko yo kara anATika utpana karana kA-bhojana banAne kA, samAyAga meM ukta 'madhusityamAsiktha kA sAme samAveza kiyA gayA hai, (17 pANavihiM) payapadArtha kI vidhi jAnana 50-5ma mAhi sparonI, 8 (pusparagaya) mRdaya mAvAnI, 8 (mamatAla) samatAsanI-tAnane anusAra tAsa mantavAnI, 10 (jUya) // 2 2bhavAnI, 11 (jaNavAya) bAnI sAthe prativAda 72pAnI, 12 (pAsaga) paas| pAnI, 13 (aTThAvaya) mApa-yApATa 2bhavAnI, 14 (porekalya) mAnaviyavAnI, 15 (dagamaTTiya) mArImAthI mane hAranA hama manApAnI, 16 (aNNa vihiM) dhAnya mAhine pAvAne anna mAhine utpanna 42vAnI-mAna manApapAnI, sabhavAyAsamA ta 'madhusittha' madhu(sathanA samAveza mahI 4 42pAmA maathy| cha, 17 (pANanihiM) pIvAna pahAnI vidhi napAnI, 18
Page #702
--------------------------------------------------------------------------
________________ 606 auSapAtikamare paheliya 21, mAgahiya 22, gAha 23, gIiyaM 24, siloyaM 25, 'AbharaNagihi iyatra samAyA-jAtA-rAjapazIya-jamvadropaprajamivarNitasya 'vatyanirhi' ityasya, tathA jAtA-gajapraznIya-jambUdvIpaprajami kathitamya 'vilevaNavihi' ityasya ca mamAveza 18, 'mayaNapihi' zayanavidhi-yAparyavAdivipinAnam 19, 'aja' AryA-mAnAslorUpA, mAgAmamelanana undonimAgavinAnam 20, 'paheliya' prahelikA = gUDhAzayagadhapadyamayI racanAm 21, 'mAgariya' mAgadhikA-magadha-- dezIyabhASAkaritvam 22, 'gAha' gAthA-maskRtetarabhASAnibaddhAmAryAmera, kaliGgAdidezabhASA nibaddha kavitvavijJAna yA 23, 'gIiya' gItikA pUrvArdhasadRzottarArdhalakSaNarUpAm 24, 'siloya' zlokam-anuSTuvAdilakSaNam 25, 'hiraNNajuti' hiraNyayukti-rajatanimANa kI, (18AbharaNarihiM) AmaraNa Ani ko banAna eva unheM yathAsthAna dhAraNa karane kI, samavAyAga jJAtA, rAjapradanIya aura jambUdvIpaprajJapti ma ukta 'vatthavihi' vastravidhi kA, jAtA, rAjapraznIya tathA jambUdvIpa meM ukta 'vilevaNavihi' vilapanavidhi kA samAveza yahI para ho jAtA hai, (19 sayaNavihi) zagyA Adi banAne kA, (20 ajja) AryAnda-mAtrika gdoM ko racane kI, (21 paheliya) prahelikA kI, arthAt gUTa AzayavAlA gadyapadyamayI racanA karane kA (22 mAgahiya) mAgadhikAkA arthAt magadha-dezakI bhASA meM kavitA racane kI, (23 gAha) maskRta se bhinna bhASA me mAtrika chandA meM kavitA racane kI, athavA kaliMga Adi dezoM kI bhASA meM nibaddha kavitA ke vijJAna kI. (24 gIiya) pUrvAdha ke sadaza uttarArdha lakSaNarUpa gItikA chanda me kAvya racane kA, (25 siloya) anuSTup Adi udoM meM zloko ko racane kI, (26 hiraNNajutti) cA~dA nanAne kA vidhi kI (27 suva (AbharaNavihi) mAla29 mA manApapAnI, samavAyA, jJAtA, 204praznAya bhane dIpa prajJaptimA ta 'ptthvihiN| vidhinI, mane jJAtA, rAsa praznIya mane sabhAyAmAta 'vileSaNavihi' vipanavidhinA samAveza sahI upAbhA sAthyo 18 (sayaNavihiM) zayyA mAha manApAnI, 20 ( ajja) AryA ch-bhaatri-ch| 2yavAnA, 01. (paheliya) prahasinI arthAta gUDha mAzayavANI gApAmayI zyanA 42vAnI, 22 (mAgahiya) bhArAdhI arthAt bhagadha dezI bhASAmA vitA racavAnI, 23 (6) sa skatathI judI bhASAmAM bhAvika chadomAM kavitA raca vAnI. athavA kali ga Adi dezanI bhASAmA racita kavitAnA vijJAnanI 24 gIDaya) dhinA ma GARNEY 35 jAti 7 mA 4Avya bhavAnI, 25 (siloya) manu015 mA cha hAmA / 2yapAnI, 26 (hira
Page #703
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSapiNI-TIkA su 46 ampahaparivrAjaka viSaye bhagavadagItamayo sayAda 607 hiraNNajutti 26, suvaNNajutti 27, gadhajutti 28, cuNNajuttiM 29, taruNIpaDikamma 30, ithilakkhaNa 31, purisalakkhaNaM 32 hayalakkhaNa 33, gayalakkhaNa 34 goNalaravaNa 35, kukaDalakkhaNa vidhim 26, 'muvannajutti' muvarNayukti-muvaNenirmANopAyam 27 'gadhajutti' gadhayukti gadhanyanirmANavidhim 28, 'cunajutti' cUrNayukti vagIkaraNAntardhAnAtha tattacitadravyANye katrIkraya tapizakagNapipim 29, 'taruNIpaDisamma' tasNAparikarma-yuvatIrUpagAbhAparivardhanavidhim 30, 'itthilakAvaNa' bAlakSagama paminAhasti yAdiyuktAnA lakSaNam 31, 'purisalakkhaNa' puruSarakSaNama uttamama yamAdipurapANA lamagavijJAnam 32, 'yalakApaNa' yA saNArdhApAlikUTATilakSaNavijJAnam 'hayalakavaNa' iyatra samanAyAgoktasya 'Asasikva' tyasya samAveza 33, 'gayalpakhaNa' gajalabhaNa= hastizubhA'zubhalakSaNapinAnam , 'gayalaravaNa' tyatra samAyAjhoktasya 'hatthisikva' ityasya samAveza 31, 'goNalakravaNa' gAlakSaNa- sAsnAnikalA atimlA mUpikanayanAzvana zubhadA gAra' dayAdivijJAnam 35, 'kukuDalapavaNa' kukkuTalakSaNam , 'kukkuDalakSaNa najutti) suvarNanirmANa karane kI vidhi kI, (28 gaMdhajutti) gadhadravya ko banAne kA vidhi kA, (29 cunajuti) vazIkaraNa Adi cUrNa ko unAna vAlI auSadhiyoM ko ekatrita kara unakA piSTA karane kI vidhi kI (30 taruNIpaDikamma) yuvatI ke rUpa kI zobhA baDhAne kA vidhi kA, (31 ithilakkhaNa) pamanI, hastinA Adi yuvatiyoM ko jAnane ke lakSaNoM kA, (32 purisalavaNa) purapA ko pahicAnane ke lakSaNoM kI, (33 hayalakSaNa) azvoM ke lakSaNoM ko jAnana kI tathA unako calAne kA (34 gayalakavaNa) hAthI ke lakSaNoM ko jAnane kI, yahA~ para samAyAga meM ukta 'hatthisikkha ' hastizikSA kalA kA samAveza huA hai, (35 goNalakkhaNa) gAya ke lakSaNoM ko jAnane kA, (36 kukkuDalakkhaNa) kukkuTaNNajutta) yAhI manApAnI vidhinI, 27 (suvannajutti) supArI nirmANa 42vAnI vidhinI, 28 (gadhajutti) apadravya manApAnI vidhinI, 28 (cunnajurti) vazIkaraNa Adi cUrNa banAvavAnI auSadhIone ekaThI karI tene pIsavA (pATI pA)nI vidhinI, 30 (taruNIpaDikamma) yuktInA 3panI zAlA padhArapAnI vidhinI, 31 (itthilakpaNa) pazinI, stinI Adi yuvtii| ne pazupAnA sakSaNAnI, u2 (purisalakSaNa) puruSAne nAnA sakSapAnI, 33 (hayalaksaNa) ghAnA sakSa! tavAnI tathA bhane yasApAnI, 34 (gayalaksaNa) &aathiin| sakSaaneypAnI, hI sabhapAyAgamA 4d 'hatthi
Page #704
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhopAnika 36, cakalakkhaNa 37, chattalaskhaNa 38. cammalakkhaNaM 39, daDa lakhaNa 40, asilamakhaNa 41, maNilamatraNa 42, kAgaNilakkhaNa 43, vatthuvija 14, khadhAramANa 45, nagaramANa 46, cAra ityatra samavAyAjhoktamya miDhayalakavaNa' ityasya smaave| , upamrATI macAraNa sAdRzyAt 36, 'cakalarakhaNa' cakralakSaNa cakaranaguNadoparinAnam 37, 'uttalakavaNa' trala kSaNa-utrasya zubhAzubhavinAnam 38, 'cammalapavaNa' carmalakSaNa, carma-DhAla iti prasiddha tasya zubhAzubhalakSaNajJAnam 39, 'daDalakapaNa' taNDalakSa gam-daNDasya zubhAzubhalakSaNAva jJAnam 40, 'asilavaNa' asilakSaNam-'alIgatArdha uttama khaDga' ityAdivijJAnam 41, 'maNilakravaNa' maNilakSaNa ratnaparIkSAvinAnam 42, 'kAgaNilakkhaNa' kAkaNI lakSaNam-cakravartino ratnavizeSa kAruNA, tasyA vipApaharaNamAno mAnAdiyogapravartakAvAtijA nam 43, 'tyuvija' vAstuvidyAm-vasati asminniti vAstu gRhAdika tasya vidyAra vAstuzAstraprasiddha gRhabhUmigatadApaguNavijJAnam, 'vatthuvija' ityatra samavAyAGgotiyA 'tyumANa' 'vatyunivAsa' ityanayo samAveza 44, 'khadhAramANa' murge ke lakSaNoM ko jAnane kA, samavAyAGga meM ukta miDhayalavakhaNa' (meMDhekA lakSaNa) kA samAveza yahAM ho jAtA hai| (37 caklakkhaNa) cakarana ke guNadoSa jAnane kI, (38 chattalakSaNa) una ke zubhAzubha jAnane kI, (cammalakkhaNa) DhAla ke khoTe-khare lakSaNA ko jAnane kI, (40 daDalakkhaNa) daDa ke acche-bure lakSaNoM ko jAnane kI, (41 asikkhaNa) talavAra ke lakSaNoM kI, (42 maNilakravaNa) maNilakSaNa jAnane kI- ratnakA parIkSA karane kI, (43 kAgaNIlakkhaNa) cakravartI ke kAkaNI tla ko jAnane kI, (44 vatyuvija) vAstu (ghara) zAstra kI samavAyAGga meM ukta 'bandhamANa' vAstumAna bhAra 'vatthuniveza vAstuniveza ina donoM kA yahA~ samAveza hotA hai, (45 vadhAramANa) zatru ko sikkha' stizikSA 4gAnA samAveza thayo cha 35 (goNalakkhaNa) AyanA sakSa| JainI, 36 (kukkuDalakkhaNa) puTa-14sana skss| ngalil, sabhaSAyAmamA ta "miDhayalakkhaNa' (TAnu sakSanA samAveza hI thAya cha 37 (cakalakkhaNa) 12lanA azuddhoSa pAnI, 38 (chattalakkhaNa) chatranA zubha azula napAnI, 38 (cammalaksaNa) DhAlanA poTa tatha! R kSaNa! javAmI, 40 (daDalaksaNa) 83 sAsa-tarasA skss| pAnI, 41 (asilakkhaNa) tapAra sakSanI, 42 (maNilakSaNa) adhinA sakSamI ang pAnI, 43 (kAgaNIlakkhaNa) yatInA 44ii 2lane pAnI. 44 (vatyuvitra)
Page #705
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSaSiNI-TIkA sU 46 apaDaparigrAjaya viSaye bhagayagautamayo sabAda 609 .. 47, paDicAraM 48, vUha 49, paDivUha 50, cakabUha 51, garulavUhaM skadhAvAramAna-zanu vijetu kadA kiyaparimita sainya nivazanIyamiti pramANavijJAnam / 'khadhAramANa' ityatra samavAyAGgoktasya 'sadhAvAraNisa' dayasya samAveza 'nagaramANa' nagaramAnam-asmin pradeze kIdRzamAyAmadaivyopalakSita nagara nirmApaNIya, yena vinayazAlA bhaveyam, kasya varNasya kasmin sthAne nivaMga zreSTha iti vijJAnam, 'nagaramANa' dayana samavAyAgoktasya 'nagaraNivesa' ityasya samAvega 46, 'cAra' caar-yotishcaarvijnyaanm| 'cAra' ityatra samanAyAdgoktAnA 'cadalasaNa' muracariya, rAhucariya, gahacariya' dayetepA caturNA samAveza 47, 'paDicAraM' praticAra-prativartitacAram-ipTAniSTaphalajanakagAntikamAdikriyAvizeSavijJAnama, 'paDicAra' ityatra 'sobhAgakara, dobhAgakara, vinAgaya, matagaya, rahassagaya, sabhAsacAra' ityetepA samavAyAgoktAnA paNNA samAveza 48, 'cUha' vyUha-gakaTayAkRtisainyaracanam 49, 'paDijItane ke liye kitanI senA honI cAhiye isa prakAra senA ke parimANa ko jAnane kI, yahA~ para samanAyAga ma ukta 'vadhApAraNivesa' skanyAvAranivaza kA samAveza hotA hai| (46 nagaramANa) isa pradeza ma kitanA lagA kitanA cauDA nagara basAnA cAhiye jisase mai vijayazAlA ho sakU tathA kisa varNa ko kisa sthAna ma vasAnA zreSTha hogA ina sana nAto ke vijJAna kI, samAyAna me ukta 'nagaranivesa' nagaraniveza kA atabhAva grahoM para ho jAtA hai| (47 cAra) jyotizcakra kI, samAyAga me kathita (cadarakSaNa) cadramA ke lakSaNa, (mUracariya rAhucariya gahacariya) sUrya kI cAla, rAhu kA cAla evaM grahoM kI-cAla, ina samoM kA samA-- vaza 'cAra' me samajhanA cAhie / (49 paDicAra) iSTAniSTaphalajanaka zAntikarma Adi kriyAvizeSoM ke pinAna kA, yahA~ samayAyAga kathita "sobhAgakara dobhAgakara vinAgaya matapAntu (gha2) zanI, sabhapAyAbhaL Sxt "vatthumANa patthunivesa" vAstumAna tebhA pAstunivezI samAveza gaDI thAya che 45 (sadhAramANa) zatrune jItavA mATe keTalI benA hovI joIe, e rIte senAnA parimANane (gaNatarI) nathupAnI, samapAyAmA Grd 'sadhAgAranivema' thaapaa2niveshn| 20ii 52 samAveza thAya , 4. (nagaramANa) mA pravezamA sAmu bhanendu paheALuM nagara vasAvavuM joIe ke jethI huM vijayazALI thaI zaku tathA kathA varNa (jAta) ne kyA sthAnamAM vasAvavu thaze e badhI vAtonA vijJAnanI, sabhaSAyAmamA ta 'nagaranisa' nA2nivezagAnI samAveza / mI yo le 47 (cAra) yAtinI, sabhavAyAgamA usa
Page #706
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhopAtika 52,sagaDavUha 53, juddhaM 54, nijuddhaM 55, juddhAijuddhaM 56, muTTicUha ' prativyUham vyUhapratipakSibhUta byUha-saiyaracanAvizeSam 50, 'cAha' cakravyUham= saiyasya cakrAkAraracanAvizeSam 51, 'garulagRha' garuDanyUha-garuTAratisenAnivapari jJAnam 52, 'sagaDavUha' zATanyUha kaTAkRtisainyaracAm 53, 'juddha' yuddha-mayA mam , 'juddha' ityatra jJAtA-mamavAyAgotasya 'advijuddha' ityasya, tathA-samavAyAGgoktasya 'daDajuddha' ityasya, tathA jambUdvIpapranaptikathitasya 'didvijuddha' ityamya, tathA rAjaprAya sUtroktasya 'asijuddha' ityasya ca samAveza 54, 'nijuddha' niyudra-mallayuddham 55, 'juddhAijuddha' yuddhAtiyuddham khaDgAdiprakSepapUrvaka mahAyuddham 56, 'muhijuddha' mussttiyuddhm| yodhayo paraspara muSTyA hananam 57, 'pAhujuddha' yAhuyumam 58, 'layAjuddha' latAyuddha gaya rahassagaya sabhAsacAra" isa pATha kA samAveza huA hai / (49 vUha) zakaTa Ara ke AkAra meM saiya sthApita karane kI, (50 paDivaha) vyUha ke pratipakSI vyUha kI racanA karane kI, (51 cakcUha) cakravyUha kA sainya ko cakrAphara racane kI, (52 garulabbUha) garuDavyUha kI-garur3a kI AkRti ke samAna saiya ko racane kI, (53 sagaDavUha) zakaTa kI AkRti ke samAna saiya ko racane kI, (54juddha) sagrAma karane kI, yahA~ para jJAtA, samavAyAga me kathita (advijuddha) asthiyuddha kA, (daDajuddha) daDayuddha kA, tathA jabUdvIpa prajJapti me pratipAdita (didvijuddha) dRSTiyuddha kA aura rAjapraznIyasUtra meM batAyA gayA (asijuddha) talavAra se yuddha karane kA samAveza huA hai, (55 nijuddha) mallayuddha kI, (56 juddhAijuddha) khaDgAdiprakSepapUrvaka mahAyuddha karane kI, (57 muTThijuddha) muSTiyuddha karane kI, (58 bAhujuddha) bAhu se yuddha karane kI, (59 layAjuddha) latAyuddha kI, jisa prakAra latA 'cadalaksaNa ' yadrabhAnA sakSa 'sUracariya rAhucariya gahacariya' sUyanA nyAsa, zanI yAsa tama aDAnI nyAsa se madhAnI samAveza 'cAra' mA sama nayA naye 48 (paDicAra) 44-maniSTa na zAtibha mAyA vizeSanA vijJAnanI, mahI sabhavAya masabhA he "mobhAgakara, dobhAgakara, vijAgaya, matagaya, rahassagaya, sabhAsaghAra " yA pAnI samAveza thy| cha 48 (bUha) za48 [gADa] mAhinA mAramA sainya sthApita 72vAnA, 50 (paDivUha) vyUhanA pratipakSI nyUDanI 2yanA 72pAnI, 51 (cakvUha) 43 nyUDanI sainyAne 2442 sthapAnI, 52 (garulayUha) cyUDanI-123 mAtinA 2vI sanyara-yanA 42pAnI, 53 (sagaDavUha) zaTanI mAti nA samAna anya sthapAnI, 54 (juddha) sayAma 42 janA, mahI 'jJAtA bhane samavA yAga' mA DerA (advijuddha) masthiyuddhanI, (daDajuddha) 6 yuddhana tathA javudvIpa
Page #707
--------------------------------------------------------------------------
________________ yUSayaSiNI-TIyA su -6 amyaDaparimAjakaviSaye bhagavadgItamayo mayAda 611 juddha 57 vAjuddha 58, layAjuddha 59, IsatthaM 60 charuppavAyaM 61, dhaNuvveya 62, hiraNapAgaM 63, suvaNNapAga 64, suttakheDa 65, yathA latA vRttamAroha to AmUlamAgiro vRkSamAveSTayati, tathA yatra yodha pratiyopagarIra gADha nipATya bhUmau pAtayati tanlatAyuddham 59, 'satya' ipugAstra nAgavANAnidivyAstrasUcaka zAvam, 'satya' iti prAptagaiyA ipugAstram 60, 'churappavAya' suraprapAtam, sura ='kSuga' iti prasiddha chaidanagavapigapa , tasya prapAta =pAtanam 61, 'dhaNuvveya' dhanurve =dhanugAstram 62, 'hiraNNapAga' hiraNyapAka rajatasiddhi 63, 'muvaNNapAga' suvarNapApha kanakasiddhim , 'muvaNNapAga' iyatra samavAyAgarAjapraznIyasUtroktayo 'maNipAgadhAtupAga' ityanayo samAveza 64, 'muttakheDa' pUragvela-mUtrakrIDAm 65, 'vaTTakheDa' vRttakhelam 66, etankAdvaya lokato govym| 'vakheDa' dayana 'cammakheDa' carmakhelam-Tayamya samapAyAgotasya samAveza / vRkSa para caDha kara nIce se Upara taka vRkSa ko lapeTa detI hai usI prakAra yodhA jisa yuddha ma pratiyogA ke garIra ko ayanta pADita kara jamIna para paTaka dete haiM aura usake Upara car3ha veThane haiM vaha latAyuddha he usakI, (60 Isatya) ipuzAstra kI, 'satya' yahA para prAkRtArI se ipugAstra samajhanA cAhiye / nAgagaNa Adi divya astra Adi kA sUcaka jo zAstra hai usakA nAma ipuzAstra hai usa kI, (61 churappavAya) churA se yuddha karane kI, (62 vaNuvveya) dhanurveda kI, (63 hiraNNapAga) rajatasiddhi kI, (64 suvaNNapAga) suvarNasiddhi kA, rAjapraznAya eva samavAyAga meM kathita magipAka aura dhAtupAka kA samAveza yahIM karanA cAhiye / (65 muttakheDa) sUtra-DorA se khelne kI, (66vaTTakheDa) varta-rassI para khelane kA, yahA~ para samavAyAGgokta-(cammakheDa) camaTA se khelanA-isakA bhI samAveza prajJapti / ahipAna 28 (didvijuddha) dRSTiyuddhanau bhane 'rAjapraznIya' sUtramA matAvada (asijuddha) tasArathI yuddha 42vAne samAveza thayeA cha 55 (nijuddha) bhayuddhanI, 4. (juddhAijuddha) ma mAhi prakSepapU [dhA bhAzana] mahAyuddha upAnI, 57 (mudvijuddha) muSTiyuddha 42vAnI, 58 (bAhujuddha) mAthI yuddha 72vAnI, 5- (lyAjuddha) satAyuddhanI, rezate satA[A] vRkSa 52 nyaDIne nI yethI 6 sudhI vRkSane lapeTI le che tevI ja rIte codhA je yuddhamAM sAmenA pAnA zarIrane gADha 35thI pIDA karI jamIna upara pADI de che ane tenA upara caDI bese che te latAyuddha cha, tenI, 10 (Imatya) dhuzAsanI, 'Isaya gADI prAta vIthI zAna mama levuM joIe nAgabANa Adi divya anna Adinu sUcaka je zAstra che tenuM nAma ghusA tenI, 1(upAya) charAthI yusAnI, 2 (dhagugveya) dhanunI, 13 (hiraNNapAga) siddhinI, 4 (suvaNNapAga) supa bhiddhinI, 'rAjapraznIya'
Page #708
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - opapAtikamA vakheDa 66, NAliyAkheDa 67, pattacchena 68,kaDaccheja 49,sajIvaM 70, nijjIva 71, sauNaruya 72-miti vAyattarikalAo sehAvittA simkhAvettA ammApiINaM uvaNehiti // suu046|| 'nAliyAkheDa' nAlikAvelam-yatavizapam-mAmRddhipradAyAda viparItapA-kanipatana miti nAlikAyA yara pAyaka pAtyate / yadyapi yate evAsya samAvezo bhavitumarhati tathApi nAlikAkhelaprAdhAnyajJApanArtha bhedana grahaNam 67, pattana patracchedyam aSTottarazatapatrANA madhye vivakSitamakhyAkapana cheTane hastalAghavam 60, 'kaDacchena' kaDacchedyam-kaTa (caTAI vat kramAccheya vastu yatra vijJAne tattathA tat 69, 'sajIva' sajAya sajIvakaraNa-mRtadhAtvA dInA sahajasvarUpApAdanam 70, 'nijIva' nirjIva-nirjIyakaraNam-hemAdidhAtumAraNa pArada mAraNa vA 71, 'sauNaNya zakunarutam , mana zakunapada rutapada copalakSaNam , tana saya zakunamagraha , gaticeSTAdigaralokanAdiparigrahazca 72, 'iti pAratarikalAo' iti dvAsana tikalA-dvAsaptatipuruyaphalA 'sehArittA simkhAvettA' sedhayitvA zikSayitvA ca 'ammA pirdaNa uvaNehiti' mAtApitrorupaneSyati samarpayiSyati // sa 46 // huA hai / (67 nAliyAkheDa) dhUtavizeSa khelane kI-nAlikA ma pAze DAlakara juA khelane kI, (68 pattaccheja) patra chedana karane kI, 108 patroM me se vivakSita patra kA chedana karane me hAtha kI kuzalatA kI, (69 kaDacchejja) kaTa kI athAt caTAI kI taraha krama 2 se chedana karane kI, (70 sajjIva) mArI huI dhAtuoM ko puna prakRtistha karane kA, (71 nijjIva) nirjIva karane kI hemAdika dhAtuoM ko mArane kI, athavA pAre ko mArana kI, (72 saUNaruya) pakSiyoM ke zanda pahicAnane kI unakA gati, ceSTA eva avalokana Adi jAnane kA klA, (iti pAvattarikalAo sehAvittA sikravAvettA ammApidaNa tabhA 'samanAyAga'mA 49 bhalipAi mana dhAtupAnA bhabhAvaza maDI 423 // 4 65 (suttakheDa) sUtra-rAthI 2bhavAnI,6 (paTTakheTa) pata-241 52 21pAnI, mI mabhavAyAgamA 3A (cammaseDa) 'yAmAthI gesa' manA 59 sabhA veza 4ya cha 17 (nAliyAseDa) dhata vizeSa 2bhavAnI-nAliyAmA pAsA nAbhIna jugAra 2bhavAnI, 18 (pattacchejja) patra pAnI, 108 patramAthI vivakSita patra apavAbhA DAyanI zatAnI, 68 (kaDAchejja) 48nI-marthAta yAcanA 48 bhabhathI chedana 42vAnI,70 (sajjIva) bhAratI dhAtubhAnezana pratistha 42pAnI, 71 (nijIva) ni5 42pAnI-ubha mAhita dhAtumAne bhArapAnI, athavA pArAne bhAravAnI 72 (sauNaruya) pakSiyAnA zaha sabhavAnI tamanI gati, yaSTAtabhara mAna mAhitapAnI 4 // (iti vAvattarikalAo sehAvittA sikkhAvittA
Page #709
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSarfort carr a 47 ambaddha parimAjakaviSaye bhagavadgItamayo savAda 613 mUlam - tae NaM tassa deDhapaiNNassa dAragassa ammApiyaro taM kalAyariyaM viuleNa asaNa-pANa- khAima - sAimeNaM vrattha-gaMdha-mallA-laMkAreNa ya sakkArehiti sammANehiti, sakkA TIkA--' tae Na' ityAdi / ' tae Na tassa daDapaNNassa dAragassa ammApaya ta kalAyariyaM ' tata khalu tasya dRDhapratijJasya dArakasya amvApitarau ta phalAcArya 'viuleNa asaNa- pANakhAhama - sAumeNa vipulenA'zanapAnasAyasvA dhena ' vattha- gadha-mallA-lakAreNa ya sakArehiti sammANehiMti' vakhagandhamAnyAlaGkAreNa ca satkArayiSyata sammAnayiSyata - sugamAni padAni vAkyAni ca / ' sakAritA sammANittA sakRtya samAnya ' viulaM jIviyAriha pIidANa daladassati' nipula jIvi uhiti) ye 72 kalAyeM puruSakI haiM, ina kalAoM kI zikSA kaTTAcArya use degA, pazcAt vaha use usake mAtApitA ke pAsa lAkara sauMpa degA || sU 46 // 6 'tae Na tassa' ityAdi / to (taraNa ) isake bAda ( tassa daDhapaiNNassa dAragassa ) usa dRDha pratinakumAra ( ammApiyarI ) mAtApitA ( ta kalAyariya) usa kalAcArya kA ( viDaleNa asaNa - pANa- khAima - sAimeNa vattha-gaya-malA-lakAreNa ya sakArehiMti ) vipula, agana, pAna, khAdima, svAdima, vastra, gadha, eva mAlA tathA alakAroM ke pradAna se khUba satkAra kareMge / (sammANehiMti ) khUba sanmAna kareMge / ( sakAritA sammANittA ) satkAra eva samAna karake pazcAt ve use (viula jIviyAriha pIivANa dalaissati ) - ammApaNa uNehiti) mA 72 jAo puruSanI che se jAonI usAcArya tene zikSA Apaze. pachI te tene tenA mAtApitAnI pAse lAvIne sopI deze (sUrva 4) " tae Na tassa chatyAhi " (tae Na) tyAra pachI (tassa daDhapaiNNassa dAragassa ) te dRDhapratijJa ubhAranA ( ammApiyaro) bhAtApitA ( ta kalAyariya) te sAyArthanA (viuleNa asaNa- pANakhAima - sAimeNa vattha-gadha-mallA-lakAreNa ya sakkArehitiM) vidhuta azana, pAna, khAdima, svAdaeNima, vastra, gaMdha temaja mAlA tathA alakArI ApIne khUkha satra 42ze, (sammANehiMti) bhUNa sanmAna 42ze ( saskAritA sammANittA) satkAra tena sanmAna arIne paTTI tethe tene (viula jIviyAriha pIidANa
Page #710
--------------------------------------------------------------------------
________________ - rittA sammANittA viula jIviyArihaM pIiTANaM dalAssati, dala. ittA paDivisajehiti // sU047 // . . mUlam --tae NaM se daDhapaiNNe dviArae bAvasarikalApaDie navagasuttapaDivohie ahArasadesabhAsAvisArae gIyaraDe kA''haM prItidAna TAsyata , 'dalAttA' datyA 'paDivisanahiti' prativita jaiyipyata // sU0 47 // / / - / TIkA~~'tae Na' ityAdi / 'tae Na se davapaTaNNe dArae' 'tata garcha __ sa dRDhapratijJo dAraka 'bAvanarikalApaMDie' dvAsaptatikalApaNDita navagamRttapoDa, vohie' navAgasuptapratibodhita -navAjAni-zrotre, dve no, dve prANe, ekA ca jihA, vagakI, manazcaimiti, tAni suptAnIva suptAni-dhAnyAdavyaktacetanAni ,tAni pratiyoSitAni yauvanana vyaktacetanAvanti kRtAni yasya sa tathA / 'gIyaraI 'gItarati gAnapriya , gadhava- vipula rUpa meM jIvikA ke yogya prItidAna deMge, (daladattA paDivisajehiti) Ara dekara use visarjita kara dege||s 10 ) ,3 ( ) -OF tae Na se daDhapaiNNe dArae' ityAdi / _(tae Na) isa ke bAda (se) vaha (daDhapaiNNe) dRDhapratija (dArae) kumAra (vAyattariphalApaDie) bahattara kalAoM me paDina (navagasuttapaDibohie)' evaM supta navAgoM-2 kAna, 2 kSetra, 2 nAsikA ke chidra, 1 'jihvA, 1 sparzana indriye aura mana ke pratibodha-jAgRti se yukta-yauvanAvasthA sapana hokara, (advArasadesamAsAvisArae ) 18 dezA kI bhASA kA jJAtA hogA, (gIyararda gadhavaNaTTakusale ) yaha kumAra. gIta meM dala isati) vidhu-'35 vidhAna yo'ya prItina maNi (dalaittA paDivi sajjehiti) mAne yApAna tabhanu visana 41 deze (sU 47) 'tae Na se daDhapaiNNe dArae yA . ' " / (tae Na) tyAra pachI (se) 'a' (daDhapaiNNe) pratijJa (dArae) bhAra (bAvattarikalApaDie) moDatera 4AnyAmA pati (nagasuttapaDigohie) tamanna sata nava aga-2 kAna, 2 netra, 2 nAsikAnA chidra, 1 jIlma 1 5 na Idriya ane mananA pratibaMdha-jAgRtithI yukta-vanAvasthA saMpanna zana (advArasadesamAsAvisArae) 18 dezonI lApAna jJAta tharI (gIyaraI
Page #711
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNI TokAsa 48 amyaDaparivrAjakaviSaye bhagavadgotamayo savAda 615 gadhavvaNakusale hayajohI gayajohI rahajohI bAhujohI vAhupramadI viyAlacArI sAhasie alaM bhogasamatthe yAvi bhavissai // sU0 48 // mUlam - - tae Na daDapaNNaM dAragaM ammApiyaro vAva - usale ' gAndharva - nATya kugala gA dharve- gAtividyAyA nATye-nATyazAstre ca kuzala = nipuNa, 'aTThArasa - desabhASA-visArae' aSTAdaza-deza-bhASA - vizArada, 'hayajohI' hayajonI - hyena = azvena yuyate tacchIlo hayayodhI, eva 'gayajohI rahajohI bAhujohI ' gajayodhI rathayodhI bAhuyodhI - jJAtavya ' bAhuppamaddI' bAhupramardI - bAhubhyA pramRdnAti tacchI bAhupramardI, 'viyAlacArI ' vikAlacArI- nirbhayatvAdvikAle rAtrAvapi carati tacchAlo nikAlacArI, ata eva ' sAhasie' sAhasika = atizUra, 'ala bhogasamatthe ' alambhogasamartha - alam = anyarthaM bhogAnubhavasamartha bhogAnubhavasamartha ' yAvi bhavissada' cApi , bhaviSyati // sU0 48 // * ' TIkA - ' tara Na ' ityAdi / 'tae Na daDapaNNa dAraya tata khalu dRDhaanurAga vAlA tathA gAndharvavidyA me aura nRtyakalA me kuzala hogA / ( hayajohI gayajohI rahI. johI ) yaha azvayodhI, gajayodhI, rathayodhI aura bAhuyodha hogA / ( bAhuppamaddI viyAlacArI sAhasie ) yaha bAhupramardI hogA aura ati zUra hogA, isa liye ise vikAla rAtri me bhI Ane-jAne me koI bhaya nahIM hogA / ( ala bhogasamatye yAtri bhavissara ) tathA yaha bhogasamartha bhI hogA / / sU 48 // Meng ? 'tara Na daDhapaiNNa dAraga ' ityAdi / (taeNa ) bAda me ( daDhapaNa dAraga) isa apane dRDhapratijJa bAlaka ko gadhavva-gaTTa - kusale) se kumAra gItamA, gAMdharva vidyAbhA bhane nRtyajAbhA duzaNa thaze (hayajohI gayajohI rahajohI bAhujohI) se azvamodhI, gabhyodhI, rathayeAdhI, ane khAhuyeAdhI thaze ( bAhuppamadI viyAlacArahI sAhasie) e bAhupramadI thaze ane ati zUravIra thaze. A mATe tene vikALa rAtrimA yasa bhAvavA-tvAbhA ardha latano laya thaze nahi (ala bhogasamatthe yAvi bhavi rasai) tathA thA loga samartha pazu thaze (sU 48) 'tara Na daDhapaiNNa dAraga' hatyAhi (tae Na) tyAra pachI ( daDhapaNa dAraga) mA potAnA dRDhapratijJa bhAjane
Page #712
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupAtikako tarikalApaDiya jAva ala bhogasamattha viyANitA viulehi aNNabhogehi pANabhogehiM vatthabhogehi sayaNabhogehi uvaNimaMtehiMti // sU0 49 // mUlam-tae NaM se daDhapaiNNe dArae tehiM viulehi aNNapratijJa dArakam 'ammApiyaro mAtApitarau 'vAvattarikalApaDiya' dvAsaptatikalApaNDita 'jAva' yAvat-ara-yAvacchandAd-aSTAdazadezabhApAvizArada gItarati gAdharvanATayakuzala hayayodhinam-ityAdAni vizeSaNAni dvitAyaikavacanAntAni jJeyAni / 'ala bhogasamasya' ala bhogasamartham-alam atyartha bhogAnubhavasamartha 'viyANittA' vijJAya 'viulehi aNNabhogehiM' vipulairanabhogai 'pAnabhogehi' pAnabhoga 'leNabhogehi' layanabhogecitrazAlAyAvAsanavanavAbhogai 'vatyabhogehiM' vastramogai, 'sayaNabhogehi ' zayanamogai 'uvaNimatehiti' upanimantrayiSyata =bhogAn bhuva-iti kathayiSyata // sU0 49 // TIkA-'tae the' ityAdi / 'tae Na se daDhapaiNNe dArae' tata khala (ammApiyaro) mAtApitA (dhAvatarikalApaDiya jAva alabhogasamatya) 72 kalAoM meM pAragata tathA navayauvanazAlI eva bhoga bhogane meM samartha jAnakara use (viu lehiM) vipula (aNNabhogehiM) anna ke bhogoM se, (pANabhogehiM) pAna karane yogya dravyoM ke bhogoM se, (leNabhogehiM ) vividha citroM se suzobhita prAsAda ke bhogoM se, (vatthabhogehiM) sundara 2 vastroM ko icchAnusAra paharane rUpa bhogoM se eva (sayaNa bhogehi) zayyA Adi ke bhogoM se (uvaNimatehiti)' Amatrita kareMge, arthAt 'bhogoM ko bhogo' aisA usase kaheMge / / sU 49 // (ammApiyaro) bhAtapitA (bAvattarikalApaDiya jAva ala bhogasamattha) 72 4l emA pAra gata ane navayauvanazALI temaja bhega bhogavavAmAM samartha jANIne tana (viulehiM) vidhura (aNNabhogehiM) annanA sogAthA (pANabhogehiM) pAna 32 pAna. yeya dravyanA logothI (leNabhogehiM) vividha (ARothI suzolita prAmA (bhADatAnA sogAthA (vatthabhogehiM) suhara suha2 pasIne chAnusAra pakhA nagAthA tabhAra (sayaNabhogehiM) zayyA mAhinA hogAthA (uvaNibhatehiti) Ama trita karaze, arthAt "bhegone bhego" ema tene kaheze (sU 49)
Page #713
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNI-TIkA sU 50 ampaDaparigrAjakaSipaye bhagavadgItamayo saMpAda 617---- bhogehiM jAvasayaNabhogehiNosajihiti,Norajihiti,Nogijhihiti, No mujjhihiti, No ajjhokvajihiti // sU0 50 // * mUlam-se jahANAmae uppale i vA paume ivA kususa dRDhapratijJo dAraka 'tehiM viulehi aNNabhogehiM jAva sayaNabhogehi tarvipulaira namorgavicchayanabhogai -atra yAvacchabyApAnalayanaratrabhogairiti grAhyam , 'No sajihiti' no sayani-na saga sambadha kariSyati, 'No ranihiti' no raDyati na rAga-prema bhogasambadhahetu kariSyati, 'No gijjhihiti' no garddhipyate-no gRdvibhAva kariSyati, 'No mujjhihiti' no mohiSyati moha na kariSyati 'No ajhovavanihiti' no __ acyupapasyate na tadekAnamanA bhaviSyati // sU0 50 // TIkA-'se jahANAmae' ityAdi / 'se jahANAmae' atha yathA nAma 'tae Na se daDhapaiNNe' ityAdi / ' (tae Na) mAtA-pitA ke ina vacanoM ko sunane ke bAda (se daDhapaiNNe dArae) vaha dRDhapratija kumAra (tehiM viulehi aNNabhogehiM jAva sayaNabhogehiM No sanihiti) una anna Adi vipula bhogoM me bilakula hI Asaktacitta nahIM hogaa| (No rajihiti) anurakta nahIM hogaa| (No gijjhihiti) unameM gRddha nahIM hogA, (No mujjhihiti) mUrchita nahIM hogA, aura (Noajhovavajihiti) na uname sarvathA ekAgramana hI hogaa| sU 50 // 'se jahANAmae' ityAdi / isa sUtra meM "i vA" ye zabda vAkyAlakAra meM prayukta hue haiN| (se jahANA'tae Na se daDhapaiNNe' tyA (tae Na) mAtApitAnA sevA payana sAmaNyA pachI, (se DhapaiNNe dArae) te pratijJa bhA2 (tehiM viulehi aNNabhogehiM jAva sayaNabhogehiM No sajihiti) te anna Adi vipula bhegomAM bilakula ja mananI Asakti rAkhaze nahi, (No rajihiti) manu24ta tharI naDi, (No gijjhihiti) tabhA zRddha thaze naDi, (No mujjhihiti) bhUchita thaze naDi ane tebhA (Noajhokvajjihiti) sarvathA ekAcamana paNa thaze nahi (sa 50). ___ 'se jahANAmae' ItyAdi // sUtramA "i vA se 04 pAyA 41232 15sayoche (se jahA
Page #714
--------------------------------------------------------------------------
________________ 618 opapAtre } i vA nalii vA subhage i vA sugaMdhe i vA poMDarIe i vA mahApoDarIe ivA, sayapatte ivA sahassa patte i vA saya sahaspate ivA paMke jAe jale sabuDDhe govalippar3a paMkaraeNa, govalippar3a 'uppale i vA' upala-raktakamalam, 'iyA' iti vAkyAlaGghAre 'paume ivA' padmam-kamalameva, 'kusume ivA' kusumam, 'naliNe i nA' nalinam, 'subhagenA' subhaga- kamalavizeSa 'sugadhe ivA' sugadham = sadhyAvikAsikamalanizeSa, 'pauDarIe i vA' puNDarIka = cetakamalam, 'mahApIDarIe i vA mahApuNDarIka = vizAla zvetakamalam, 'sayapatte ivA' zatapatram = kamalam, 'sahassapatte i vA sahasrapatram, 'sayasahassapatte i vA zatasahasrapatram, etAni sarvANi kamalajAtIyA yeva / etatpratyekam -'pake jAye' pake jAtam = kardame samutpanna 'jale savuDDhe' jale savRddham, 'govalippar3a pakaraeNa' nopalipyate paGkarajasA-pakka =karDama sa eva rajo reNutulyatvAt tena nopalipyate = upalipta na bhavatItyartha / 'govalippar3a jala 2 " 1 mae) jaise (uppale i vA ) rakta kamala, ( paume i vA ) padmakamala (kusume i vA ) kusuma - puSpa, (naliNe i vA ) nalina - kamalavizeSa (subhage i vA ) subhaga kamala, (sugane i vA ) sugadharkamala - sadhyAkAlavikAsI saugandhika kamala, (paoNDarIe i-vA ), puNDarIka - zvetakamala, ( mahApaDarIe i vA ) mahApuDarIka - vizAla zvetakamala, ( sayapatei vA ) zatapatra kamala, ( sahassa patte i vA ) sahasrapatra kamala, (sayasahassapatte i vA ) lakSapatra kamala, ye sana kamala kI jAtiyA hai / (pake jAe) ye kIcaDa utpanna hote haiM, ( jale sabuDDhe) tathA jala me baDhate hai, to bhI ( govalippar3a pakaraeNa govalippara jalaraeNa) paka kI raja se ve lima nahA hote hai aura na jala kI raja se - binduoM se lie NAmae) ne bha} (uppale i vA) ta bhaNa, (paume ivA) padma bhaNa, (kusume ivA) musubha-puSpa, (naliNe i vA) nalina-ubhaNavizeSa, (subhage ivA) sulaga ubhaja, (sugadhe ivA) sugaMdha ubhaya-sa dhyAnANe vijasa pAne tevu -sugadhavANu * ubhaja, (qiswte za1) yselo-da sun, (Heqisfg SS 91) Hely sals-l 3- vizANa zvetabha (sayapatte i vA ) zatapana ubhaNa, (sahassapatte i vA ) sahasrapatra ubha (sayasahassapatte i vA sakSayana ubhaNa, me jaghI bhajanI latiyo che (pake jAe) te dIyaDamA utpanna thAya che, (jale sabuDDhe) tathA sabhA va che, te (monalii pakaraNa va NAlippai jalaraNa) DIthaunI ra4thI tethe dipta batA nadhI, tebhana nasanA TIpAthI se bighna thatA nathI, ( evameva se daDhapa * 1 }
Page #715
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSiNI TIkA ra 51 apaDaparivrAjakavipaye bhagavadgItamayo savAda 619 jalaraeNa, evAmeva daDhapaiNNevi dArae kAmehi jAe bhogehiM saMvuDDhe NovalippihitikAmaraeNa,Novalippihiti bhogaraeNaM, Novalippihiti mittaNAiNiyagasayaNasaMvadhiparijaNeNa // sU0 51 // mUlam-~-se Na tahArUvANa therANaM atie kevalaM raeNa' nopalipyate jalarajasA 'epAmeva daDhapaiNNevi dArae' evameva daDhapratijJo'pi dAraka , 'kAmehiM jAe bhogehiM savuDDhe' kAmairjAto bhogai mavRddha 'govalippihiti' nopalepsyate, 'kAmaraeNa' kAmarajasA-kAma gado rUpa ca, sa eva raja kAmarajastena, 'govalippihiti' nopalepsyate 'bhogaraeNa' bhogarajasA-bhoga gadho rasa sparzazca, sa eva rajo bhogarajastena, 'govalippihiti mitta-NAda-Niyaga-sayaNa-saradhi-parijaNeNa' nopalepsyate mitra-jJAti-nijaka svajana-sambadhi parijanena-mitrANi-muhRda , jJAtaya =sajAtIyA , nijakA bhrAtupputrAdaya , svajanA =mAtulAtya , sambadhina =zvazurAdaya , parijanA -bhRtyA daya , etairna lipto bhaviSyati // sU 51 // hote haiM, (evAmeva se daDhapadaNNe vi dArae) isa taraha vaha dRDhapratija kumAra bhI (kAmehi) kAmoM se-kAma sevana se (jAe) utpanna hogA, (bhogehiM savuDDhe) bhogoM se vRddhiMgata hogA, to bhI vaha (kAmaraeNa) kAma rajase (Novalippihiti) upalisa nahIM hogA, (bhogaraeNa Novalippihiti) bhogaraja se upalipta nahIM hogaa| gadha, rasa, _sparza ina guNoM kA nAma bhoga hai| zabda tathA rUpa kA nAma kAma hai| bhogaraja eva kAmaraja iname rUpakAla kAra hai| (Novalippihiti mitta-NAra-Niyaga-sayaNa-savadhiparijaNeNa) isI taraha vaha mitra-muhRd , jJAti-sajAtIya, nijaka-bhatIjA Adi, svajana-mAmA Adi, sabadhI-zvazura Adi eva parijana-bhRtya Adi parikaroM ke sAtha bhI moha ko prApta nahIM hogaa|| sU 51 // iNNe vi dArae) tevii| zata pratijJa zubhAra 544 (kAmeha) abhAthI-ma sevanathI (jAe) utpanna tharI, (bhogehi savuDDe) logothI vRddhigata yaze, to paNa te (kAmaraeNa) 4Abha204thI (govalippihiti) pasita thaze naDi (bhogaraeNa Novalippihiti) mAthI upasita thaze na tha, 2sa, 25za me zuzAnu nAma bhoga che zada tathA rUpanuM nAma kAma che bhegaraja temaja kAmareja sabhA 353-24 2 cha (Novalippihiti mitta-NAi-Niyaga-sayaNa-sabadhi-parijaNa) mAvI zata ta bhitra-suhaTa, jAti-sannatIya, ni44-bhrAtRputra (bhanine) Adi, svajana-mAmA Adi, saba dhI-zvazura Adi temaja parijana-nAkara Adi parikare-parivAra sAthe paNa mehane prApta karaze nahi (sU. 51)
Page #716
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6.0 - - - bhopAtikako bohi bujjhihiti, bujjhittA agArAo aNagAriyaM panvaihiti // sU0 52 // ' mUlam-se NaM bhavissai aNagAre bhagava mie jAva guttavabhayArI // suu053|| TIkA-'se ' iyAdi / 'se Na' sa dRDhapratiA sala 'tahArUvANa' tathArU pANA-samyagnAnAdisampannAnA 'yerANa' sthanirANAm , 'atie' antike-samIpe 'kevala ghohiM kevalA yodhi-vizuddha samyagdarzana 'yujjhihiti' bhotsyate-jAsyati, anubhaviSyatI tyartha , 'yujjhittA' buddhvA 'aMgArAo' agArAt-gRhAta-gRha parityajye yartha, 'aNagA riya' bhanagAritA-sAdhutva 'pancaihiti' prajiSyati prApsyati / / sU 52 // TIkA-'se Na' ityAdi / 'se Na' sa khalu dRDhapratijo dAraka 'bhavissai aNagAre' anagAro bhaviSyatI yanvaya , sa kAdRzo bhaviSyatItyAha 'bhagavate' bhagavAn ati zayadhArI, 'IriyAsamie' IryAsamita gamanakriyAyA yatanAyukta , 'jAva' yAvat-yAvacchabdAt-bhASAsamita , epaNAsamita , ityAdi paJcasamitiyukta , 'guttavamayArI' guptabrahmacArIguptabrahmacaryavAn // sU 53 // 'se Na tahAkhvANa' ityaadi| (se Na) vaha dRDhapratijJa kumAra niyama se (tahArUyANa therANa) tathArUpa-samyagjJAna Adi guNoM se yukta sthaviroM ke (atie) pAsa (kevala vohiM) kevala bodhi kovizuddha samyagdarzana ko (bujhihiti) prApta karegA-usakA anubhava karegA, (bujjhittA agArAo aNagAriya pavvadahiti) anubhava karane ke bAda phira vaha agAra--avasthA se virakta ho kara sAdhu avasthA ko prApta karane vAlA hogA / sU 52 // 'se Na bhavissai' ityaadi| (se Na) vaha dRDhapratijJa kumAra (aNagAre bhagavate) anagAra bhagavata 'se Na tahArUvANa' tyAha (se Na) te pratijJa zumAra niyamayI (tahArUvANa therANa) tathA35 sabhyajJAna mAhi guNothI yuti sthavirAnI (atie) pAse (kevala bohiM) se vaja vizuddha samyanana (bujjhihiti) pAsa 422-tanA manula 420, (bajjhittA agArAo aNagAriya pacaihiti) anubhava 4za sIdhA pachI te maaravasthAthI virakta thaIne sAdhu-avasthAne prApta karavAvALe thaze (sU para) 'se,Na bhavissaI tyahi (se Na) te prati abhAra (aNagAre bhagavate) manabhAra samapanta (bhavi
Page #717
--------------------------------------------------------------------------
________________ __ pIyUSavarSiNI TIkA ra 54 ambaDagAravrAjakaviSaye bhagavadgItamayo savAda 621 mUlam-tassa NaM bhagavaMtassa eeNa vihAreNa mANassa aNate aNuttare NivAghAe nirAvaraNe kasiNe pADapuNNe kevalavaraNANadaMsaNe samuppajihiti ||suu0 54 // / ___TIkA-'tassa Na' ityAdi / 'tassa Na bhagavatassa 'tanya khalu bhagavato dRvapratijasyA'nagArasya, 'eeNa vidAreNa vidaramANassa' etena vihAreNa viharata - 'aNate ' anantam anantArthaviSayam, 'aNutare' anuttara=sarvottamam, 'NinyAdhAe' nirvyAghAtaLyAghAtAdahi tam-apratihatamityartha , 'nirAvaraNa' kSAyikatvAdAvaraNarahitam, 'kasiNe' kRtsnaM-sAlArthaprAhakam, 'paDipuNNe' pratipUrNa sakalasvakIyAgayuktam , 'kevalavaraNANadasaNe' kevalaparanAnadarzanam kaivalam-asahAyam ataeva vara zreSTha jJAna (bhavissai) hogA, arthAt utkRSTa munirAja banegA, vaha (iriyAsamie jAba guttevabhayArI) IryAsamiti Adi pAca samitiyoM aura tIna gumiyoM kA ArAdhaka eva yAvat guptabrahmacArI hogA / / sU0 53 // 'tassa Na bhagavatassa' ityAdi / (tassa Na bhagavatassa) una atizaya prabhAvaviziSTa dRDhapratina muni ko (eeNa vihAreNa vihAramANassa) isa prakAra ke vihAra se vicarate hue (aNate) ananta padArtho ke yugapat jAnane ke sAdhaka hone se ana ta, (aNuttare) sarvotkRSTa, (NinyApAe) niryAghAta, (girAvaraNe) AvaraNarahita, (kasiNe) jJAna ke pUrNa vikAsa se sakalArthagrAhaka, (paDipuNNe) tathA apane samasta avibhAgI arthoM meM se kisI ssai) ye, marthAt munizana manase, te (iriyAsamie jAva guttababhayArI) IryAsamiti Adi pAca samitio ane traNa mione ArAdhaka temaja gumabrAcArI thaze (sU. 53) "tassa Na bhagaratassa' ityAta (tassa Na bhagavatassa) a matizaya-pramA-viziSTa pati bhunine (eeNa vihAreNa viharamANassa) se prazAsana vihArathI visaratA (aNate) manata pahAyona seTI sAthai napAmA sAtha pAthI manata, (aNuttare) sarvotkRSTa, (NivvAghAe) niyAdhAta, (NirAvaraNe) Avara 2Dita, (kasiNe) jJAnanA vixtsathI saNa mone vA pApa, (paDipuNNe) tathA potAnA sabhasta apimAgI zobhAyI 3 5 mazathI DIna naDi mevA (kvalavaraNANasaNe)
Page #718
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupacAi mUlam - tae NaM daDhapaNe kevalI bahUI vAsAI . kevalipariyAMga pAuNihiti, pAuNittA mAsiyAeM saMlehaNAra appANaM jhUsittA, sahi bhattAI aNasaNAe cheditA, jassaThAe kIrai naggabhAve muDabhAve aNhANae adaMtavaNae kesaloe 62 ca darzanaM ceti jJAnadarzana, 'taMtrajJAna vizeSAno rUpam darzana sAmAnyAvabodharUpa 'samupajjiditi ' samutpatsyate = udeSyati // sU0 54 // " TIkA- 'taeNa ' ityAdi / tae Na se daDhapaNe kevalI ' nata khalu sa dapratijJa kelI 'vaha vAsAMi kena lipariyAya' bahani varSANi kevaliparyAya " pAuNihiti' pAlayiSyati, 'pAuNittA' pAlayicA, 'mAsiyAe salehaNAe appANa jhUsittA' mAsikyA malesanayA''mAna jUpicA = sevitvA 'saTThi bhattAi aNasaNAra cheittA ' SaSTiM bhaktAni anazanena jitvA ' jassAe ' yasyArthAya = yannimittaM 'kIra ' bhI aza se hIna nahIM aise ( kevalavaraNANadasaNe ) indriyoM kI sahAyatA Adi se rahita hone ke kAraNa kevala-asahAya uttama jJAna eva uttamadarzana utpanna hogeM ||0 54 // 'tara Na se daDhapaiNNe kevalI ! ityAdi / { (taeNa ) isa ke bAda ( se daDhapaNe kevalI ) ve dRDhapratijJa kevalI bhagavAn (bahUi vAsAIM) bahuta varSoM taka ( kevalipariyAga ) kevaliparyAya kA ( pAuNahiti) pAlana karege, ( pAuNitA) pAlana karake ( mAsiyAe salehagAe adhyANa sittA) eka mAsa kI salekhanA se AtmA ko jhoMsakara (saTThi bhattAI aNasaNAe chedittA ) eva sATha bhaktoM kA anazana se chedakara (jassaTTAe) jisake nimitta' (naggabhAve) nagna 70 IndrionI sahAyatA AdithI rahita hovAne kAraNe kevaLa--amaDhAya evA uttama jJAna temaja dana utpanna thaze - (sU` 54) 'tae Na se dRDhapaNe kevalI' ityAdi i { (tae Na) yAra pachI (se daDhapaiNNe kevalI ) te dRDhapratijJa ThevalI vAna (bahUi bAsAi) dhA varaso sudhI (kevalipariyAga) devasIparyAyanu ( pAu Nidditi) pAlana 42ze, ( pAu NittA) bhAsana 4rIne ( mAsiyAe salehaNAe appANa jhUsittA) bhem bhAsanI somanAthI AtmAne sevIne, (sardvi bhattAi aNasaNAe chedittA) tebhanna sATha lAtone anazanathI chehana 4rIne (jassaTTAe) lenA nimitta 1
Page #719
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSiNI-TokAsa 55 ampaDaparigrAjakaSipaye bhagavadgItamayo sayAda 623 vaMbhaceravAse acchattaga aNovAhaNagaM bhUmisejjA phalahasejjA kaTTasejjA paradharapaveso laDAMvaladdhaM, parehiM hIlaNAo khisaNAo kriyate, 'naggabhAve ' nagnabhAva 'muDabhAve ' muNDabhAva , 'aNDANae ' asnAnam snAnavarjanam , 'adavavaNae' aDhantadhAvanama-datadhAvanavarjanam, 'kesaloe' kegaloca =kezAnA laJcanam , 'vaMbhaceravAse nahmacaryavAsa =brahmacaryapAlana, 'acchattaga' acchatrakam chatradhAraNavarjanam, 'aNovAhaNaga' anupAna ka-pAdanANarAhitya, azvaziSikAdivAhanarAhitya ca, 'bhUmisejjA' bhUmizayyA, 'phalahasenA' phalakagayyA, 'kaTThasejjA' kAThazayyA, 'paragharapaveso' paragRhapraveza -mikSAdyarthamityayAhAryamiyartha , 'laddhAvaladdha' laghApalabdhamsakArAdinA labdha lAbha -prApti , apagdham-apamAnena prAmi kriyate iti pUrveNa sambaMdha / tathA-'parehi holaNAo' parepA helnA =avanA -parakRtA jamakarmamamodghATanA , yathAbhAva, (muDamAve) muNTabhAva, (aNhANae) snAna kA parityAga, (adatavaNae) dA~to ke prakSAlana karane kA parityAga, (kesaloe) kezoM kA loca karanA, (vabhaceravAse) brahmacarya kA pAlana, (acchattaga) ra dhAraNa' nahA karanA, (aNovAhaNaga) vinA jUtoM ke calanA, azva para, zivikA para, vAhana para nahIM baiThanA, (bhUmisejjA) bhUmi para zayana karanA, (phalahasejjA) kASTha ke pATiye para sonA, (kaTThasejjA) sAdhAraNa kASTha para sonA, (para parapaveso) dUsaroM ke ghara misAvRtti ke liye jAnA, (laddhAvalddha) mAna aura apamAna pUrvaka prApta bhikSA meM samabhAva rakhanA, ye sana (kIraDa) kiye jAte haiM, aura jisake nimitta (parehiM hIraNAo)parakRta avajJAoM ko-jaise 'are / tU jArajAta (dogalA) / hai' isa prakAra ke anAdara vacanoM kA, (khiMsaNAo) logoM ke dvArA vijAne kA-lokoM (naggabhAve) nanamApa, (muDabhAve) 'bhu sApa, (aNhANae) jAnanI parityAga, (adatavaNae) hAtAnu prakSAsana 32vAnI parityAga, (kasaloe) zAnu huna 327, (nabhacerakhAse) prArthanu pAsana 427, (acchattaga) chatra pAra na 427, (aNovAhaNaga) ne paryA vinA yApu, mazvapara, zibhi52 -(sabhI 52), pAuna 52 na mesa, (bhUmisejjA) bhUbhi52 zayana 427, (phalahasejjA) sAnA pAriyA 52 supu, (kaTusejjA) mAdhAraNa sA 52 sukha, (paragharapaveso) mIlane 32 likSAvRtti bhATe 4, (laddhAvaladdha) bhAna samAnabhA samanApa rAmA, se madhu (kIrai) 72vAmA mAve cha, bhane renA nibhitte (parehiM hIlaNAo ) ye resI bhajJAsA 2vI hai| 'are | tu tata cha' mA pradhAna manAharanA vayanA, (siMsaNAo) bAnA
Page #720
--------------------------------------------------------------------------
________________ 624 - niMdaNAo garahaNAo tAlaNAo tajaNAo parimavaNAmo pavvahaNAo uccAvayA gAmakaTagA vAvIsaM parisahovasamgA Ahe. 'jArajAto'si' ityAdirUpA , ityarthaH / 'khisaNAbho' visa-lokasamakSa mamodaghATanam, 'niMdaNAo' nindanA manasA jugupsA, 'garahaNAmo' garhaNA =samakSe kriyamANA jugupsA , 'tAlaNAo' tADanA capaTAdidAnAni, 'tajaNAo' tarjanA agulyAdi pradarzanapUrvaka kaTuvacanakathanAni, 'paribhavaNAo' parimAvanAstiskArA , 'paJcahaNAo' pravyathanA-pIDotpAdanA, 'uccArayA' udyAyacA =anekavidhA , 'gAmakaTagA' prAma phaNTakA,-grAma samUha ,sa cedriyANAmiha prakaraNavazAd gRhyate, indriyANA pratikUlA zabdAdaya inyartha , 'vAvIsa parIsahovasaggA' dvAviMzati parIpahopasargA 'ahiyAsijjati' adhisahipyate, 'tamaTThamArAhitA' tamarthamArAdhya AmaphalyANarUpa tamartha sAdhayitvA 'carimehiM ussAsaNissAsehiM ' caramairucchvAsani zvAsai simihiti' setsyati ke samakSa apane marmoM ke udghATanoM kA, (jiMdaNAo) apane prati logoM ke mAnasika ghRNAoM kA, (garahaNAmao) logoM dvArA pratyakSarUpa se kI gayI ghRgAoM kA, (tAla NAo) thappaDa Adi kI tADanA kA, (tajjaNAo) agulI-nirdeza-pUrvaka kahe hue kaTu vacanoM kA, (paribhavaNAo) tiraskAroM kA, (panvahaNAo) pIDAjanaka paristhitiyA kA, (uccAvayA) aneka prakAra ke, (gAmasTagA) indriyoM ke pratikUla zabdAdiko kA, (ghAvIsa parIsahovasaggA) bAIsa prakAra ke parISahoM kA, eva parakRta upasagoM kA (ahiyAsijjati) sahana kiyA jAtA hai, (tamamArAhitA) ve dRDhapratijJa kevalI bhaga / vAn usa AtmakalyANa rUpa artha ko ArAdhita karake (carimehiM ussAsaNissAsehi) dvArA thatI khIjavaNInu-leke samakSa pitAnI mArmika vAtane prakAza thAya tanu, (jiMdaNAo) potAnA prati sonI bhAnasi4 ghAmAnu, (garahaNAo) atthI pratyakSa3the rAyasI yAsAnu, (tAlaNAo) 256-mAhidhI bhAra bhAvAnu, (tajaNAo) mAjI sIdhIna 498 payanAnu (paribhavaNAo) ti224ArAnu, (pavvahaNAo) pIna paristhitimAnu, (uccAvayA) mana ranA (gAmakaTagA) driyAne prati zavg mAhinu, tathA (bAvIsa parIsahovasamgA) mAvIsa mAranA pazabahAnubhana mIna re| sonu (ahiyAsijjati) sahana rAya cha (tamadramArAhitA) pratipakSI laga dona tamAma yA35 mana bhArAdhita 422 (paramehiM usmAsa-NissA sahA mantima pAsa-nivAsAthI (sijjhihiti) itakRtya yaI 4
Page #721
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpavapiNI-TokA ra 54 amnaTapariyAjAviSaye bhagavadgItamayo saMpAda 625 yAsijjati, tamaTTamArAhittA carimehi ussAsaNissAsehiM sijjhi hiti, bujhihiti, muJcihiti, pariNivvAhiti, sayadukkhANamata __karehiti // sU0 54 // mUlam-se je ime gAmA-gara-jAva-saNNivesesu pavvaiyA samaNA bhavati, ta jahA-AyariyapaDiNIyA uvajjhAyakRtakRtyo bhaviSyati, 'ghujjhihiti' bhosyate-samastAnadhAn kevalajJAnena jJAsyani, 'mucihiti' mokyate-saralakamAMga, 'pariNivAhiti' parinivAsyatikarmakRtasantApA'mAvena zAnalImaviSyati, 'sannadukkhANamata karehiti' sarvadu sAnAm yArIramAnasAnA sarala du khAnAmanta kariSyatIti // sU0 55 // TIkA-'se je ime' ityAdi / "se je ime' atha ya ime 'gAmA-garajAva-saNNivesema' prAmA''kara-yAvat-sannivezeSu, 'pancaiyA samaNA bhavati' prajitA zramaNA bhavanti, te koyA santI yatrA''ha-'tajahA' tadyathA-'AyariyapaDiNIyA' AcAryapratyanIkA -AcAryavirodhina , 'uvajjhAyapaDigIyA' upAdhyAyaprayanIkA , atima uccAsani zvAsoM se (sijjhihiti) kRtakRtya ho jAyeMge, (yujJihiti) samasta carAcara padArthoM ko kevalanAnarUpI Aloka-prakAga se jAna jAyeMge, (mucihiti) samasta karmAgoM se chUTa jAyeMge, (pariNivAhiti) karmakRta santApa ke abhAva se zItalIbhUta ho jAyeMge,(sanbadukkhANamata karehiti) samasta zArIrika, mAnasika dukhoM kA anta kara dege // sU 55 // 'se je ime' ityAdi / (se je ime) ve jo (gAmA-gara-jAva sannivesesu ) grAma, Aphara se lekara sanniveza taka ke sthAnoM meM (panbaDayA samaNA) pravajita sAdhu hote hai, jaise-(AyariyapaDiNIyA) AcArya ke pratyanIka-virodhI, (uvajjhAyapaDiNIyA) upAdhyAya ke nigepI, (muccihiti) mabhanta ubhAnA mAthI TI ze, (pariNivyAhiti) methI thatA satAnA malApathI zItasIbhUta , (savyadussANamata karehiti) samasta zArIrika, mAnasika du khene anta karI deze (jU 55) 'se je ime' tyAdi (se je ime) tamA 2 (gAmA-gara-jAva-sannivesesu) ma mA42 sAhithI sadhana bhanniveza sudhAnabhyAnAmA (pavaiyA samaNA) pra. rita sAdhu DAya che,413 (AyariyapaTiNIyA) mAthAyanA pratyanA4-virodhI,
Page #722
--------------------------------------------------------------------------
________________ 626 aupAtikatane paDiNIyA kulapaDiNIyA gaNapaDigIyA AyariyauvajmAyANaM ayasakAragA avaNNakAragA akittikAragA vahahiM asambhAvubbhAvaNAhi micchattAbhiNivesehi ya appANaM ca paraM ca tadubhayaM ca buggAhemANA vuppAemANA viharittA bahaI vAsADa sAmaNNa'kulapaDiNIyA' kulapratyanIkA , 'gaNapaDiNIyA' gaganayanIrA, 'Ayariyauva jjhAyANa ayasakAragA' AcAryopA yAyAnAmayazamkArakA , 'aNNakAragA' avaNe kArakA =nindakA 'aphittikAragA' arkAtikArakA , harhi asammAkumbhAvaNAhi micchattAbhiNivesehi ya' vahIbhirasadbhAvodbhAvanAmi mithyAtvAbhinivezaizva-asadbhAvAnAmavidyamAnArthAnAm asadbhAvanA=AropagAstAbhi , tathA ca-mithyA nAbhinivezazca-AzAta nAjanitairmidhyAvagrahai , 'appANa ca para ca tadubhaya ca buggAhemANA' AtmAnaM ca paraJca tadubhayaJca vyudgrAhayata =AgAtanArUpe pApe niyojayanta , 'dhuppAemANA' vyutpA dayanta =AzAtanArUpa pApamupArjayata , 'viharittA' pitya, 'vahUi vAsAi sAmaNNa (kulapaDiNIyA) kula ke pratyanIka, (gaNapaDiNIyA) gaNa ke pratyanIka, (Ayariya-uva jjhAyANa ayasakAragA avaNNakAragA) AcArya eva upAdhyAyoM ka ayazaskAraka, tathA avarNavAdakAraka-niMdAkarane vAle, (aphittikAragA) akIrtikAraka, (bahahiM asabbhAvubhAva NAhiM micchattAbhiNivesehi ya) aneka asadbhAvoM kI udbhAvanA-dopoM ke abhAva meM bhI doSoM ko uname prakaTa karane se, mithyAtya ke abhinivezoM-AzAtanAjanita mithyAgrahoM-sa (appANa para ca tadubhaya ca vuggAhemANA vuppAemANA) apane Apako eva dUsaroM kA tathA sAtha me donoM ko AzAtanArUpa pApa me niyojita karate hue, svaya AzAtanA rUpa (uvajjhAyapaDiNIyA) SpAdhyAyanA vizadhI, (kulapaDiNIyA) dAnA virodhI, (gaNapaDiNIyA) gana virodhI, (AyariyaunajhAyANa ayasakAragA avaNNakAragA) AcArya temaja upAdhyAyenA ayazakAraka, avarNavAdakArakanidA karavAvALA, (akittikAragA) 24Iti24, tasA (bahUhi asambhAvubbhAvaNAhi micchattAbhi Nivesehi ya) bhane yasamAvonI umAnAthI-hoSo na hoya tebhA pahaSA prakaTa karavAthI, mithyAtvanA abhinivezothI-AzAtanAjanita mithyA-Agra hAthI, (appANa ca para ca tadubhaya ca vuggAhemANA vuppAemANA) pAta pAtAne tamA bIjAne tathA banene sAthe ja AzAtanArUpa pApamAM niyojita karatA karatA,
Page #723
--------------------------------------------------------------------------
________________ 627 pIyUSayaSiNo-TIkA sU 55 AcAryAdipratyanIya sAdhu varNanam pariyAga pAuNati, pAuNittA tassa ThANassa aNAloiya-appaDikaMtA kAlamAse kAla kiccA ukoseNaM latae kappe devakibisiesu devakidibasiyattAe uvavattAro bhavati, tahi tesiM gaI, pariyAya pAuNati, pAuNittA' nahani varSAni zrAmaNyaparyAya pAlayanti, pAlayitvA 'tassa ThANassa' tasya sthAnasya-tatya pratyanIkatAdinajAtasya pApasthAnasya, 'aNAloiya-appaDiktA' 'anAlocitA'pratikrAntA =gussamIpa AlocanAyA pratikramaNasya cAkaraNena dopATanivRttA sata kAlamAse kAla phicA', kAlamAse kAla kRtyA 'ukoseNa raMtae kappe devakibisiesu' ukaNa lAtake pe=lAtakanAmake paThe devaloka devaphiniSikeSu 'devaphinisiyattAe uvavattAro bhavati' devakicipikatayA upattAro pApa kA upArjana karate hue (viharittA bahui vAsAI) isa bhUmaDala para vicaraNa karate rahate haiM, aura itastata usakA pracAra karate 2 hI aneka varSoM taka usa sAdhuparyAya ko pAlate haiM, ve (tassa ThANamsa agAloiya-appaDikatA) una pApasthAnoM kA AlocanA nahIM kara ke, una pApasthAnoM kA pratikramaNa nahIM karake (phAlmAse kAla phicA) kAla apasara meM kAla kara (ukoseNaM) utkRSTa (latae kappe devakibisiesa devakidibasiyattAe uvavacAro bhavati) lAntaka nAmaka uThave devaloka ma kinviSika devoM meM philvipika jAti ke deva hote haiM / inako jo devaparyAya milatA he vaha viziSTa zrAmaNyaja ya hai, arthAt vAlatapa ke prabhAva se prApta hotI hai, paratu vadA philcipika devoM meM jo janma hotA hai yaha to AcAryATika kI pratyanIkatA ke phala se hotA hai / jisa prakAra loka meM cADAla Adi huA karate haiM usI (viharittA yahai vAsAi) mA bhUbha 31 652 viya21 42tA 29 cha, bhane Ama-tema tene pracAra karatA karatA ja aneka vaso sudhI te sAdhuparyA yanu pAsana re , tayA (tassa ThANarasa aNAloiya-appaDiktA) te pApasthAnAnI yAbAyanA na 42tA, te pAya-yAnanu pratibha na 42tA (kAlamAse kAra kincA) se mavamare se urIne (uskoseNa) GTa (latae kappe devakipisiesu devakincimiyattAe upavattAro bhAti) sAnta4 nAmanA ch| deva lemA kibiSi devomA kibipi. jAtinA deva thAya che temane je deva paryAya maLe che, te viziSTa zamaNuM dharma pALavAthI ja maLe che, arthAta bAlatapanA prabhAvathI prApta thAya che, paraMtu tyA je kibiSika devomAM janma thAya che e te AcArya AdikanI pratyanI tAnA phaLathI thAya che
Page #724
--------------------------------------------------------------------------
________________ da28 aupapAtikako - terasa sAgaronamADa ThiI, aNArAhagA, sesaM ta ceva // su056|| mUlam-se je ime sapiNa-paciMdiya-tirikkhajoNiyA pajattayA bhavati, taM jahA-jalayarA thalayarA khahayarA, bhavanti-upayate, eteSA viziSTazrAmaNyajaya devaca, prayanIkanAjanya kincipikava, tena te deveSu cANDAlatulyA gti| tahiM tesi gii| natra tepA gati , 'terasa sAgarovamAi ThiI' yodaza sAgaropamANi sthiti / 'aNArAhagA' anArAdhakA bhavati / ' sesa ta ceva' zepa tadeva // sU0 56 // TIkA-'se je ime' ityAdi / ' se je ime' atha ya ime 'saNNi-pavidiya-tirikkhajoNiyA pannattayA bhavati' sajJi-paJcendriya-tiryagyonikA pAtA bhavanti, ke te? ityAha-'ta jahA' tadyathA-'jalayarA thalayarA khahayarA' jalacarA sthalacarA khecarA 'tesi Na atyegaiyANa mubheNa pariNAmeNa pasatthehi ajma prakAra devoM meM kilbipika jAti ke deva hote haiM / (tahiM tersi gaI) vahIM para unakI gati hotI hai| vahA (terasa sAgarovamAi ThiI ) 13 sAgara kI unakI sthiti hotI hai| (aNArAgA sesa ta ceva) ye jIva anArAdhaka hote haiN| isa viSayameM avaziSTa pUrvavat samajhanA caahiye| sU 56 // 'je ime' ityaadi| (je ime saNNi-paciMdiya-tirikkha-joNiyA) jo ye sajJi-pacedriya-tiyeca-- yoni ke paryApta jIva haiM, (ta jahA) jaise-(jalayarA thalayarA khahayarA) jalacara, sthalacara aura khecara / (tesiM Na atthegaiyANa subheNa pariNAmeNa pasatyehi ajjhavasANehiM ) jevI rIte lekamAM cADIla Adi hoya che tevI ja rIte devAmA kibiSika jatinA va Doya cha (tahiM tesiM gaI) tyA tamanI gati hoya che tyA ( terasa sAgarovamAi ThiI) 13 'sAgaranI tamanI sthiti hAya cha (aNArAhagA sesa ta ceya) yA viSayamA DInu madhu ma pramANe samanyu joIe e jIva anArAdhaka hoya che (sU pa6). se je ime' tyA se je ime saNNi-paciMdiya-tiriksa-joNiyA) 2 mA sanI-5yAndraya tiya ya-yoninA paryAsa 7 , (ta jahA) 24 (jalayarA thalayarA khaha yarA) sayara, sthasaya2 mana meyara (tasiM Na atthegaiyANa subheNa pariNAmeNa
Page #725
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayapiNI-TIkA sa 57jalagharAdiyipaye bhagavadgItamayo sapAda 629 tesiM NaM atthegaDayANaM subheNa pariNAmeNaM pasatthehi ajjhavasANehiM lessAhi visujjhamANIhi tayAvaraNijANaM kammANaM khaovasameNaM IhA-vUha-maggaNa-gavesaNaM karemANANa sapiNa-pujAI-saraNe samuppajjai // sU0 57 // ___ mUlam-tae NaM samuppapaNajAisaraNA samANA sayameva pasANehi lessAhi vimujjhamANIhiM ' tepA khalu asti ekeSA zumena pariNAmena prazastairaghyavasAnairlezyAbhirvizuddhayamAnAmi , tadAvaraNijANa , kammANa khaovasameNa' tadAvaraNIyAnA karmaNA kSayopazamena, ataeva 'IhA-cUha-maggaNa-gavesaNa karemANANa' IhA-vyUha-mArgaNa-gavepaNa kurvatAm , epA padAnA vyArayA avottarArdhe ekatriMzattamasUtre gtaa| 'saNNipuncanAIsaraNe' sajipUrvajAtismaraNa=pUrvasanimavasmaraNa, 'samuppanA' samutpadyate // sU0 57 // TIkA-'tae Na' ityAdi / 'tae Na samuppaNNajAisaraNA samANA' __ unameM kitaneka jIva, zubha pariNAmoM se, prazasta adhyavasAyoM se, (vimujjhamA NIhiM lessAhi) vizuddha lezyAoM-lezyA kI vizuddhi se, tathA-(tayAvaraNijjANa kmmANa khaovasameNa) tadAvaragoya-jJAnAvaraNIya eva vIryAntarAya karma ke kSayopazama se (IhA-cUhamaggaNa-gavesaNa karemANANa) IhA, vyUha, mArgaNa eva gaveSaNa karate haiM, karate karate, (samNi-puvva-jAI-saraNe samuppanai) sajica avasthA ke pUrvabhavoM kI smRti-nAti__ smaraNa jJAna-pAte haiM / (IhA) Adi padoM kI vyAkhyA yahIM uttarArdha ke ekatIsave sUtra meM dekheM // sU 57 // pasatthehiM ajjhanasANehiM) tamAsA yAne 12 zula pariyAmAthI, prazasta mayasAyAthI (vimujjhamANIhiM lessAhi) vizuddha vezyAmA-zyAmAnI pavitra authI, tathA (tayAvaraNijANa kammANa saovasameNaM) tApIya-jJAnAvaraNIya' tebhara pIyantiya ubhaMnA kSayopazamathI, (IhA-vRha-magaNa-gavesaNa karemANANa) Ul, vyUDa, bhAratamA viSANu 42tA 42 // (saNipuvvajAIsaraNe / samuppajjai) saziva avasthAmA pUrva bhavAnI bhRiti-tisbharajJAna-utpanna thAya che 'IhA' mAhi pahAnA artha the| sUtranA uttarAbhA metrIzamA sUtramA gubho (sU 57)
Page #726
--------------------------------------------------------------------------
________________ - auSatiko paMcANuvvayAi paDibajaMti, paDivajittA vahi sIlabvaya-guNaveramaNa-paccarakhANa-posaho-bavAsehiM appANa bhAvemAyA bahUI vAsAi Auya pAleti, pAlittA bhatta paJcaskhaMti, bahai bhattAI tata khala samurapanajAtiramaraNA santa 'sayameva ' svayameva, 'pacANuvvayAi' phavANu natAni 'paDiyAjati' pratipaya ta svAti, 'paDijittA pratipaya 'sIlancayaguNa-viramaNa-pacakravANa-posahovAsehi' zAita-guNa-ciramaNa-pratyArayAna-poSa ghopavAsai 'appANa bhAvamANA' AtmAna bhAvayanta , 'vaha vAsAi' bahuni barmANa 'Ayuya' AyuSkaM 'pAleti' pAlayanti, pAlittA' pAlayiyoM 'bhatta' bhakta 'paJcakkhati' pratyAkhyAti, 'yahai bhattAi / vahani bhakkAni 'aNasaNAe' anazanena 'chedAta' 'tae Na samuppaNNajAisaraNA' ityaadi| (tae Na) taba (samuppaNNajAisaraNA samAgA) jAtismaraNajJAnayukta ke jIva, usa jJAna ke prabhAva se (sayameva) svayaM hI (pacANuvbayAi) pAca aNuvratoM ko svIkAra kara lete haiN| (paDivajjittA vahahiM sIlabdhaya guNa-veramaNa paJcakkhANa-posaho vAsehi) - svIkAra kara zIlavatoM se, guNavatoM se, hiMsAdika pApoM ke tyAga se, pratyAgvyAnoM se evaM popadhopavAsoM se (appANa bhAvemANA) apanI AtmA ko bhAvita karate hue (bahUi vAsAi)' aneka vapoM taka (Auya pAleMti) AyuSa pAlate haiM, (pAlitA) AyuSa pAlakara ve (bhatta paJcakkhati) bhaktapratyAkhyAna karate hai / (sahai bhattAi agasaNAe chedeti) anazana / / aneka bhaktoM kA chedana karate haiM, (chedittA AlodayapaDivatA samAhipattAkAlamAsa' 'tae Na samuppaNNajAisaraNA' tyAdi tie Na) tyAra (samuppaNNajAisaraNA samANA) nti-bhrnn-jnyaanyu| te 01 jJAnanA prabhAva 43 (sayameva) papota (pacANuvvayAi) pAya samatAnA svI42 431 se (paDijittA bahahiM sIlavyaya-guNa-veramaNapaccaksANa-posaho-cavAsehiM) pI12 4zanA zAsanatAthI, guNavatothI, hiMsA mA4i pApanA tyAgathI, pratyAjyAnAthI'tama poSavApapAsAthI (appANa bhAve-' mANA) pAtAnA bhAtmAnamAvitA 22 (bahui vAsAi) bhane ' 52sA saMdhI (Auya pAleti) mAyuSya pANe cha, (pAlittA) AyuSya pAlIna tamA (bhatta paccaksati) matapratyAjyAna 42, (bahai bhattAi aNasaNAe chedeti) anazanathI ane matAnu chana re che, (chedittA AloiyapaDikkatA samAhi'
Page #727
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSiNI-TIkA ra 58 jala gharAdiviSaye bhagavadagautamayo sayAda 631 aNasaNAe chedeti,chedittA AloDayapaDikaMtA samAhipattA kAlamAse kAlaM kiccA ukkoseNaM sahassAre kappe devattAe uvattAro bhavaMti, tahi tesiM gaI, adyArasa sAgarovamADa ThiI paNNattA, paraloyassa ArAhagA, sesa ta ceva // sU0 58 // mUlamse je ime gAmAgara jAva sanivesesu AjIrindati, 'chedittA' chicA 'AgeTayapaDiktA' AlocitapratikrAntA , 'samAhipattA' samAdhiprAmA , 'kAlamAse kAla ricA' kAlamAsa-kAlAvamare kAla kRtyA, 'ukkoseNa' utkarSeNa 'sahamsAre kappe' mahasrAre kalpe-sahasrAranAmaka aSTame devaloka 'devattAe' dava vena 'upavattAro bhavati' upapattAge bhavanti upayate, 'tahi tersi gaI' tatra tepA gati , 'aTThArasa sAgarovamAH ThiI paNNattA' aSTAdaza sAgaropamAgi sthiti prajamA, 'paralogasma rAhagA' paralophamyAgadhakA , 'sesa ta ceva' zepa tadeva // mU0 58 // TIkA-'se je ime' hayAti / ' se je ime' atha ya ime 'gAmA-garakAla kicA) chedana kara ve apane pApA kI AlocanA karate hai, pratikramaNa karate hai, samApi ko grAma hote hai / tathA kAla asara kAla kara ke (ukkoseNa sahassAre kappe devatAe uvavattAro bhavati) kRSTa AThaveM devaloka mahasrAra kalpa ma devarUpa se upanna hote haiN| (tahiM tesiM gaI) vahIM para unakI gati kI gayI hai| (aTThArasa sAgarovamAi ThiI paNNatA) isa AThane devaloka ma 18 sAgara kA sthiti hai / (paralogassa ArAhagA, sesa ta ceva) ye paraloka ke ArAdhaka hote hai / avaziSTa pUrvavat samajhanA cAhiye / mU 58 // pattA kAlamAse kAla kiccA) chena rIne tasA pote resA pApAnI yA canA kare che, pratikramaNa kare che, samAjane prApta thAya che, tavA DAla avasare 48 rIne (ukkoseNa sahassAre kappe devattAe upavattAro bhavati) GTa mAmA sakhasAra 14bhA 135thI utpanna thAya cha (tahiM tesiM gaI) tyA temanI gati matApAmA mApI (aTThArasa sAgarovamAi ThiI paNNattA) mA mA8bhA RasmA 18 sAsanI Gre sthiti cha (paralogamsa ArAhagA, sesa ta ceva) eo paralokanA Adhaka hoya che bAkInuM badhuM pUrvapramANe samajI levuM madhye (sU 58)
Page #728
--------------------------------------------------------------------------
________________ 632 aupacArika viyA bhavati, ta jahA - dugharatariyA tigharaMtariyA sattagharaMtariyA uppalaveMTiyA gharasamudANiyA vijjuyatariyA uhiyAsamaNA, te jAva - sanivesesu' prAmAss - phara yAvara saMnivezeSu 'AjIviyA bhaveti' AjAvikA = gozAlaka matAnuvartino bhavati / te kisvarUpA / atrA''ha-' taM jar3A' tabathA'dudharatariyA ' dvigRhAntarikA - ekasmin gRhe bhikSA gRhIcA abhiprahavizapeNa gRhadvaya matikramya punarbhikSA gRhNanti, na niratara na ekAntara vA bhikSA gRhUgantIti bhAva, ' tigharaMta riyA' nigRhAtarikA nIn gRhAnatikramya bhikSA gRhaNantIti nigRhAntarikA, eva ' sattadharaMtariyA ' saptagRhAntarikA - samagRhAn parityajya bhikSA grahaNa tIti, 'uppalaveMTiyA' utpalantikA -utpalantAni niyamavizeSAt mAhAtayA bhaikSatvena yeSA te utpala-vRttikA, 'gharasamudANiyA ' gRhasamudAnikA gRhasamudAnam = anekagRhe bhikSA yeSA te gRhasamudAnikA, 'nijjuyatariyA ' vidyuda tarikA - vidyatsampAte'ntara = mikSAgrahaNasyAvarodho yeSA te vidyudantarikA, vidyuti dIpyamAnAyA bhikSArthaM nATantIti bhAva, 'uhiyAsamaNA ' uSTikAzramaNA - uSTrikA = mRttikAmayo bhAjanavizeSa, tatra praviSTA ye zrAmyanti tapasyanti ta 'se je ime' ityAdi / ( se je ime) ye jo (gAmA - gara - jAna - sanivesesu) grAma Akara Adi sthAnoM se lekara saniveza taka meM (AjIviyA) gozAlaka ke matAnuyAyI (bhavati) hote haiM, ( ta jahA ) jaise- (dugharatariyA) do ghara ke antara se jo bhikSA lete haiM, (tigharatariyA) tIna ghara ke antara se jo bhikSA lete hai, (sattavaratariyA) sAta gharoM ke antara se jo bhikSA lete hai, (uppalaveMTiyA) kamala ke nAloM kI jo bhikSA karate hai, (gharasamudArNiyA) bahuta gharoM se jo bhikSA lete hai, (vijjuyatariyA) bijalI camakane para jo bhikSA nahIM lete hai, (uyAsamA ) miTTI ke kisI baDe vartana-noMda Adi meM praviSTa ho kara jo tapazcaryA karate 'se je ime' ityAhi ( se je ime) tethe ? (gAmA gara-jAba - sanivesesu) grAma sAI2 mAhi sthAnAthI sAne saniveza sudhImA (AjIviyA) gozAsaunA bhatAnuyAyI (bhavati) hoya che, (tajahA) nevA (dudharatariyA) meM dharane atara rAbhI ne likSA se che, (tigharatariyA) nathu dharane atara rAbhI ne likSA te che (satta gharatariyA) sAta dharaunA matarathI ne likSA se che (uppalaveMTiyA) bhajanA nAjanI > likSA 4re che, (gharasAmudANiyA ) dhA gharothI ne likSA se che, (vijjuya tariyA) vibhajI thama tyAre ne likSA betA nathI, (uddiyAsamaNA) bhATInA
Page #729
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUpayapiNo-TIkA ra 59 AjIyika vipaye bhagavadgItamayo sapAda 63 __Na eyArUveNaM vihAreNaM viharamANA vahai vAsAi pariyAya pAu NittA kAlamAse kAla kiccA ukoseNa accue kappe devattAe uvavattAro bhavati / tahiM tesiM gaI, vAvIsaM sAgarovamAI ThiI, aNArAhagA, sesaM ta ceva / / sU0 59 // uSTrikAzramaNA , 'te Na eyAraveNa vihAreNa viharamANA' te salu etadrUpeNa vihAraNa piharata , ' pahai vAsAi pariyAya pAuNittA' bahUni vapANi paryAya pAlayitvA, 'kAlamAse kAla kiyA' kAlamAse kAla kRtyA, 'ukoseNa ancue kappe devattAe uvavattAro bhavati ' u karpaNa acyute kalpe dapatvenopattAro bhAnti, 'tahiM tesiM gii| tatra tepA gati , 'bAvIsa sAgaropamADa TiI' dvAviMzati sAgaropamAni sthiti / 'aNArAhagA' anArAdhakA , 'sesa ta ceva' zeSa tadeva / / sU0 59 // hai, isa prakAra jo abhigraha vAle hai, (te Na eyArUpeNa rihAreNa piharamANA bahUi pAsAi pariyAya pAuNittA kAlamAse kAla kiccA uphoseNa ancue kappe devattAe uvavattAro bhavati) ye sana isa prakAra vihAra karate hue bahuta varSoM taka isa payAya ko pAlakara kAla avasara ma kAla karake ukRSTa bArahaveM devaloka acyuta kalpa ma deva kA paryAya se upanna hote hai / (tahi tersi gaI) vahIM para unakI gati hotA hai / (vAvIsa sAgarovamAi ThiI) 22 sAgara kI inakI sthiti yahA hotI hai / (aNArAhagA) ye sana anArAdhaka hote hai / (sesa ta ceva) apaziSTa pUrvavat samajhanA cAhiye / sU 59 // keI moTA vAsaNa-ThI AdimAM praviNa thaIne je tapazcaryA kare che, A prakA2naa maliyAre, (te Na eyArUpeNa nihAreNa viharamANA vahRi vAsAi pariyAya pAuNittA kAlamAse kAla kiccA ukkoseNa accue kappe devattAe uvavattAro bhAti) mA gadhA yA prakAre viDAra 42 // 42tA ghara prse| sudhI A paryAyane pALIne DhAla avasare kola karIne utkRSTa bAramA azruta kapamAM panI paryAyathI utpanna yAya (tahiM tesiM gaI) yA tabhanI gati thAya cha, (vAvIsa sAgaronamAi ThiI) mA sAnI bhanI sthiti tyA DAya cha (aNArAgA) 24n dhA mnaa2|54 saya cha (sesa ta cetra) mAnu madhu pUrva pramANe samajavuM joIe (sU 59)
Page #730
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'auSapAtikako - mUlamse je ime gAmAgara jAva saNNivesesupacvaiyA samaNA bhavati, ta jahA-atukkAsiyA paraparivAiyA bhUikambhiyA bhujo bhajo kouyakAragA, teNaM eyAraveNa vihAreNaM vihara TIkA-'se je ime' ityAdi / ' se je Ime gAmAgara jAva saNNivesese pavvaiyA samaNA bhapati' atha ya ime prAmA''kara yArasanivazeSu pratrajitA zramaNA bhavati / tadbhadAna darzayitumAha-'ta jahA' tathA 'attAsiyA' Atmo kaSikA - Atmana ukarpa =zreSTava so'styeSAmityAtmo pharpikA AtmagauravadarzakA , 'paraparivAiyA' paraparivAdikA -parepA parivAdo-nidA'sti yeSA te paraparivAdikA -paranindakA iyatha, 'bhUIkammiyA' bhUtikamikA -bhUtikarma-caritAnA vAdhAprazamanArya bhasmadAnaM tadasti yeSA, te 'bhUtikarmikA , 'bhujo mujjo kouyakAragA' bhUyobhUya kautukakArakA -bhUyobhUya : puna puna kautuka-parepA saubhAgyAdinimitta snapanAdi tatkAra , yadvA-kutUhalakArakA / 'te Na eyAruveNa rihAreNa viharamANA' te salvetadrUpeNa vihAreNa viharata 'bahui 'se je ime gAmAgara' ityaadi| (se je ime) jo ye (gAmAgara-jAra sanivesesu) grAma Akara Adi se lekara sanivaza taka ke sthAnoM meM pravajita sayamI zramaNa haiM, jaise-(attakAsiyA) apanA AtmA ke gaurava ko disAne vAle, (paraparivAiyA) svamata ko acchA samajhakara dUsaroM ko niMdA karane vAle, (bhUkammiyA) bhUtikarma karane vAle-jvarita vyaktiyoM ko bAdhA ko zamana karane ke liye bhasma ko dene vAle, (bhujjo 2 kouyakAragA) puna puna aneka prakAra ke kautuka karane vAle, (te Na eyArUveNa vihAreNa viharamANA) ve saba isa prakAra ke AcAra ma rahate hue (pahuI vAsAi sAmagNapariyAga pAuNati) bahuta varSoM taka zrAma 'se je ime gAmAgara' tyA (se meM ime) mAyA (gAmA-pAra-jAva-sanivesesa) 2042' AdithI laIne sa niveza sudhInA sthAnamAM pravRti sayamI zramaNa che, jevI (attuzAsiyA) potAnA mAtbhAnA gaurava bhAvApA, (paraparivAiyA) potAnA bhatana saa2| samalane mInI nivA , (bhaikammiyA)' bhuutikarma karavAvALA-javarathI pIDAtA mANasanA dukha zamana karavA mATe bharame mApavAvA (bhajo bhujo kouyakAragA) pA22 bhane aranA jItu 42vA pApa, te Na eyAraveNa vihAreNa viharamANA) tazA mut Balat mAranA
Page #731
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayaSiNI-TIkA sU 60 AtmotkarpikAdivipaye bhagavadgItamayo sayAda 635 mANA vahuI vAsAi sAmaNNapariyAgaM pAuNaMti, pAuNittA tassa ThANassa aNAloiyapaDikaMtA kAlamAse kAlaM kiccA ukkoseNaM accue kappe Abhiogiesu devesu devattAe uvavattAro bhavati, tahiM tesi gaI, vAvIsa sAgarovamADaM ThiI, paralogassa aNArAhagA, sesa ta ceva // sU0 60 // vAsAi sAmaNNapariyAga pAuNati ' bahani varSANi zrAmaNyaparyAya pAlyati 'pAuNittA' pAlayitvA 'tassa ThANassa aNAloiyapaDikatA' tasya sthAnasya anAlocitapratikrAntA 'kAlamAse kAla phiccA' kAlamAse kAlaM kRvA 'ukoseNa ancue kappe Abhiogiema devesu devattAe uvAttAro bhAti' utkarSeNAcyute kalpe Abhiyogikepu-abhiyoge-AnApharmaNi niyuktA abhiyogiphAstepu-AnAkAripu deveSu devatvenopapattAro bhavati, etepA deva va cAritArAdhakatyena, Abhiyogikatva cAtmotkarSAdirayApanAt, 'tahi tesiM gaI tatra tepA gati , 'vAvIsa sAgarovamADa ThiI' dvAviMzatiM sAgaropamAni sthiti , 'paralogassa aNArAhagA' paralokasyA'nArAdhakA 'sesa ta ceva' zepa tadeva / / sU0 60 // NyaparyAya ko pAlate hai, (pAuNittA) pAlakara (tassa ThANassa aNAloiyapaDikatA) una pApasthAnoM ko AlocanA era pratikramaNa kiye vinA (kAlamAse kAla phicA) kAla apasara me kAlakara (uskoseNa ancue kappe Abhiogiema devesu devattAe uvavattAro bhavati) adhika se adhika acyutadevaloka ke Abhiyogika devoM me-jo indra Adi ke AjJAkArA hote he, utpanna ho hote he, / cAritra kI ArAdhanA karane vAle hone se ye devaparyAya to pAlate he, paraMtu AtmokarSa Adi rayApana karane ke kAraNa ihe Abhiyogika nyAyA2mA 2DIne (pahai vAsAi sAmaNNapariyAga pAuNati) gha 12se sudhI zrAmaeya--paryAyane pANe, (pAuNittA) pAlIna (tassa ThANassa aNAloiyapaDikkatA) te pApasthAnAnI mAsAyana tama pratibhaY uryA 112 (kAlamAse kAla kincA) 11sabhA DAsa uzana (umkoseNa accue kappe Abhiogiesu devesu devattAe upavattAro bhAti) thAremA dhAre abhyuta vsaaunmaaliye| gika devamAM, je Idra AdinA AjJAkArI hoya che, utpanna thAya che cAritra tranI ArAdhanA karavAvALA hovAthI teo devaparyAya te pAme che, paraMtu AtmatkarSa
Page #732
--------------------------------------------------------------------------
________________ 634 aupapAtika mUlam - se je ime gAmAgara jAva saNNivesesu paThavaDyA samaNA bhavati, taM jahA - atukkA siyA paraparivADayA bhUikammiyA bhujo bhujjo kouyakAragA, teNaM eyArUtreNa vihAreNaM ' viharaTIkA' se je ime ' ityAdi / " se je DaMme gAmAgara jAtra saNNiveselu pavtrayA samaNA bhavati ' atha ya ime grAmAsskara yAvasaninezeSu pranajitA zramaNA bhavati / tadbhadAna' darzayitumAha-' ta jahA ' tathA 'aprAsiyA' Amo karSikA Atmana utkarSa =zreSThava sosstyeSAmiyAtmokarpikA AtmagauravadarzikA, 'paraparivAiyA' paraMparivAdikA --parepA parivAdo=nidA'sti yeSA te paraparivAdikA - paranidakA ityartha, 'bhUIkammiyA' bhUtikamikA - bhUtikarma jvaritAnA bAdhAprazamanArthaM bhasmadAna tarasti yeSA te 'bhUtikarmikA, 'bhujjo bhujjo kouyakAragA' bhUyobhUya kautukakArakA bhUyobhUya dhuna puna kautuka = parepA saubhAgyAdinimitta snapanAdi tatkarttAra, yadvA-kutUhalakArakA / 'te eyArUveNa vihAreNa viharamANA' te khacvetadUpeNa vihAreNa viharata " bahUi 1 hai ' 'se je ime gAmAgara' ityAdi / }"} 1 } , (se je ime) jo ye (gAmAgara - jAva sanivesesu) grAma Akara Adi se lekara saniveza taka ke sthAnoM me pratrajita sayamI zramaNa haiM, jaise- (anuvAsiyA) apanI AtmA ke gaurana ko dikhAne vAle, (paraparivAiyA) svamata ko acchA samajhakara dUsaroM kI niMdA karane vAle, (bhUikammiyA) bhUtikarma karane vAle - jvarita vyaktiyoM kI bAdhA ko zamana karane ke liye bhasma ko dene vAle, (bhujjo 2 kouyakAragA) puna puna aneka prakAra ke kotuka karane vAle, ( te Na eyArUveNa vihAreNa viharamANA ) ve saba isa prakAra ke AcAra me rahate hue (as vAsAi sAmagNapariyAga pAuNati) bahuta varSoM taka zrAma " 3 15 'se je ime gAmAgara' ityAhi f 1 (se jeM ime) mAM } the| (gAmA - gara - jAva - sanivesesu) gAbha 242 AdithI laine saniveza sudhInA sthAnAmA pratrajita sayamI zramaNa che, 'jevA The- (attukAsiyA) potAnA AtmAnA gauravane hemADavAvA, (paraparivAiyA) ghotAnA bhatane saare| sabhalane zrIlaMnI nihA puravAvAjA, (bhUikammiyA) ti kama karavAvALA-varathI pIDAtA mANumAnA dukha zamana karavA mATe bhasma vyApavAvANA, (bhujo bhujo kouyakAragA) 12vAra bhane aAranADItuM vA vAjA, (te Na eyArUpeNa vihAreNa viharamANA ) tethe madhA ghyAvA praaranA
Page #733
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUvarpiNI-TIkA sU 61 nivara yipaye bhagavadgItamayo sayAda 637 ___3, sAmuccheDayA 4, dokiriyA 5, terAsiyA 6, avaddhiyA 7, ityevAdino bahuratA -jamAlimatAnuyAyina 1, jIvapaesiyA' jIpapradezikA -eka eva caramapradezo jIna ityabhyupagamAjjIvapradezo nidhane yeSA te tathA, ekenA'pi pradezena nyUno jIvo na bhavati, ato yenaikena pradezena pUrNa san jIyo bhavati, sa evaika pradezo jIno bhavatItyevavidhavAdina tipyaguptAcAryamatAnuyAyina 2, 'abattiyA' abhyaktikA -avyakta samastamida jagat , sApyAtivipaye zramaNo'ya deyo vA'yam iyAtipiniktapratibhAsodayA'bhAvAt, tatazcA'vyaktam asphuTa vastu-iti matamasti yepA te'yaktikA , athavA avidyamAnA sAdhvAdivyaktirepAmityavyaktikA , ApADhAcAryazipyamatA'ntarvartina 3, 'sAmuncheiyA' sAmucchedikA -pratikSaNa nArakAdibhAvAnA samucheda-saya vadantIti sAmucchedikA -kSaNakSayibhAvaprarUpakA azvamitramatAnuyAyina 4, 'dophiriyA' dvejhiyA-dvekriyezItavedanoSNavedanAdihai, eka samaya meM nhiiN| ye jamAlimata ke anuyAyI hote hai 1 / jIvapradezika kA aisA kahanA hai ki jAva eka caramapradezasvarUpa hI hai / jAra yadi eka bhI pradeza se nyUna ho to vaha jIvasajA prApta nahIM kara sakatA, ata jisa eka pradeza se paripUrNa hokara vaha jIva kahalAtA hai vaha usa ekapradezasvarUpa hI hai / ye tiSyagupta AcArya ke matAnuyAyI hote haiM 2 / avyaktika kA yaha kahanA hai ki yaha samasta jagata sAdhu Adi ke viSaya meM sarvathA avyakta hai, kyoM ki ye deva hai, ye zramaNa hai-isa prakAra kA bhinna 2pratibhAsa nahIM hotA hai| isalie vAstavika kyA hai yaha saba avyakta-asphuTa hai / atharA ye ayaktika jana kisI ko bhI sAdhuvyakti nahIM mAnate hai / ye ApADhAcArya ke ziSyoM ke mata ke antarvartI mAne jAte haiM 3 / sAmucchedika-matavAdI pratyeka padArtha ko kSaNavinazvara mAnate haiN| ye avamitra ke mata ke anuyAyI hai 4 / dvaikriya-matavAdI kA aisI mA yatA hai ki eka hI samaya meM samayamA naDi sAbhAsimatanA manuyAyI DAya cha (0) jIvapradezika-manu evuM kahevu che ke jIva eka carama-pradeza-svarUpa ja che jIva je eka pradezathI dhUna (ma) hoya to te ajJA prApta karI zake nahi AthI je eka pradezathI paripUrNa hoya te jIva kahevAya che, te eka pradezasvarUpa ja che A tiSyazuta mAyAyanA matAnuyAyI DAya le (3) avyaktika-manu ma kahevuM che ke A samasta jagata sAdhu AdinA viSayamAM sarvathA avyakta che, kemake teo deva che, A zramaNa che, A prakArane judo judo pratibhAsa hete nathI ethI vAstavika zuM che e badhu avyakta-akTa che athavA A avyaktika jana keIne paNa sAdhu vyakti mAnatA nathI A aSADhAcA yA ziSyAnA bhatanA matapattI bhanAya cha (8) sAmucchedika-mA pratye padArthane kSaNabhaMgura mAne che teo azvAyatranA matanA anuyAyI che.
Page #734
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 636 aupapAtikako mUlam-se je ime gAmAgara jAva saNNivesesu NipahagA bhavati, ta jahA-baharayA 1, jIvapaesiyA 2, avyattiyA TIkA-'se je ime' hayAni / 'se je ime gAmAgara jAva saNivesema' atha ya dame prAmAphara yAvat-mAsapezeSu 'NiNhagA' niyA --niduvate apalapantiayathA prarUpayAti nihanavA -mithyAgAbhinivezAninoktArthasyApalApakA ityartha , yathA jamAlyAdaya , te katividhA bhAti / ityAkAkSAyA darzayani-'ta jahA' tayathA-'bahurayA' vahuratA bahupu samayepu ratA -AsaktA -bahubhirera samayai kArya sampadyate, naikena samayanajAti ke devoM meM jama dhAraNa karanA paDatA hai / (tahiM tesiM gaI) vahIM para inakI gati, eva (pAvIsa sAgarovamAi ThiI) sthiti 22 sAgara kI kahI gaI hai / (paralogassa aNArAhagA) ye paraloka ke anArAdhaka kahe gaye hai| (sesa ta ceva) avaziSTa pUrvavat samajhanA caahiye| sU 60 // 'se je ime gAmAgara' ityaadi| (se je ime) jo ye (gAmAgara-jAva-saNivesemu) grAma Akara Adi sthAnoM se lekara saniveza taka kathita sthAnoM me rahane vAle (NiNhagA bhAti) jamAli Adi nihnavamithyAtva ke abhineveza se jinokta artha ke apalApaka hote haiM, jaise-(bahurayA jIva paesiyA abbatiyA sAmucchezyA dokiriyA terAsiyA javaddhiyA icchete sattapatra yaNaNiNhagA) bahurata-bahuratoM kA aisA siddhAta hai ki kArya aneka samayoM meM hI hotA Adi khyApana karavAnA kAraNe temane bhagika jatinA devAmAM janma dhAraNa 42v| 5 (tahiM tesiM gaI) tyA temanI gati,tabhA (bAvIsa sAgarovamAi ThiI) sthiti 22 sAgaranI paDasI (paralogasma aNArAhagA) tamA 52 / 4 / / manArAgha4 upAya che (sesa ta cena) pAtu madhu thapa prabhASa sabhA naye (sU 58) 'je ime gAmAgara' chatyAdi (je ime) tasA 2 (gAmAgara jAna saNNivesesu) bhAbha, mA42 mA sthAnAthI bane saniveza sudhAnA sA sthAnamA 22vA (NiNhagA bhavati) jamAli jevA ninavarithyAtvanA abhinivezathI jina bhagavAne kahelA anI malA54 DAya cha, 21|-(bhuryaa jIvapaesiyA avvattiyA sAmu yA dokiriyA nerAsiyA anaDiyA iccete satta parayaNaNiNhagA) (1) bahurata baharane e siddhAta chu ke kArya aneka samaye mA ja thAya che eka
Page #735
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNI-TIkA ma 60 nidvaya pipaye bhagavadgItamayo sayAda 639 diTTI vahahi asambhAvubhAvaNAhi micchattAbhiNivesehi ya a ppANaM ca paraM ca tadabhaya ca vuggAhemANA vuppAemANA viharitA vahUDa vAsADaM sAmaNNapariyAga pAuNati, pAuNittA kAlamAse ityavAha-'micchAdiTThI' mithyAdRSTaya -mithyA=viparItA dRSTi =mata yepA-te. tathA, ete. sapa nidvavakA : vahahiM / bahubhi 'asambhAvubhAvaNAhi' asadbhAvobhAvanAbhiH aseMdrAvAnAm agyimAnAyAnAm udgApanA =uprekSaNAni-AropaNAni, tAmi, 'micchatAbhiNivesehi ya' midhyAvAbhinigazca-mithyA yodaye. abhinivezA =ravametasthApanA''grahAstai 'appANa ca para ca tadubhaya ca ' AtmAnaJca paraJca tadubhayaJca 'yuggAhemANA' vyudgrAhayanta =svamate sthApayata , 'pyAemANA' vyupAdayata jinavacananiruddhaprarUpaNAjanitapApamupArjayata , 'viharitA' piDhaya, 'yaha gAsAi' vahani varSANi 'sAmaNNapariyAgaM' zrAmaNyaparyAya pAuNati ' pAlayati, ' pAuNittA' pAlayitvA kAlamAse / hai| (minchAdiTThI) ye sAtA hI niva mithyAdRSTi hai| (pahahiM asambhAvubhAvaNAIi, minchattAbhinivesehi ya appANa ca para ca tadubhaya ca buragAhemANA buppAemANA) ye aneka prakAra ke asadbhAyA kI udbhAvanA se-avidyamAna padArtho ko kalpanAmoM se, tathA mithyAtyATika ma abhinivegoM se-apane mata ko sthApana karana rUpa AgrahoM se apanI AtmA ko, dUsarA ko tathA stha-para ina donoM ko apane mata ma sthApita karate hue evaM jinamata ke viruddha prarUpaNA karane se upanna pApa kA upArjana karate hue (viharittA) vicarate haiN| isa liga-rajoharaNa Adi sAdhunA cihanonI apekSAe teomAM samAnatA che. (minchAdiTThI) me sAtaya niina bhi. yAhaTa (gahUhiM asanbhAvubhAyAhiM micchattAbhinivesehi ya ApANa ca para ca tadubhaya ca buggAhemANA cuppAemANA). teo aneka prakAranA asadubhAvonI uddabhAvanAthI-avidyamAna padArthonI kapa nA karavAthI tathA mithyAtva AdimAM abhinivezothI--pitAne matanuM sthApana 8ravA rUpI AgrahathI, pitAne AtmAne, bIjAone tathA pitAnA uparAta A bannene potAnA matamA sthApita karatA tema ja jinamatanIviruddh 35 / 72vAthI pana yatA pA5nu 6-1 42tA (viharitA) viyare cha mA hAre ta (vahai pAsAi sAmaNNapariyAya pAuNati) mane pse| sudhI AvAja prakAranA AcAra-vicAramAM tanmaya banIne thAmaNyaparyAyanuM pAlana
Page #736
--------------------------------------------------------------------------
________________ - -- auraNAliyo iccete satta parayaNaNiNhagA kevala cariyAliMgasamANA micchAsvarUpe ekasmin samaye jIno'nubhavati iyeya pati ye te kriyA kriyAdvayAnubhava prarUpiNo gAcAryamatAnuyAyiA 5, 'terAsiyA' aMgagikA -trIn rAgIn jIvA jIva-nojIrarUpAn yati ye te rAzikA nAzinayAgyApakA iyartha -gehagumAcAyamatAnu sAriNa 6, 'addhiyA' adrikA -jIra karmaNA nado na bhavati, ki tu kaJcukavastRSTI bhavati-ityeva vadati ye te'ddhikA , goSTAmAhilamatAvalampina 7, upalakSaNa catadcAntasamyakravAnAmanyeSAmapi / 'uccete satta pazyaNaNiNDagA' ityete sara prava cananihavA -pravacana-jinAgama nihanurate-apalapati, ayathA tadekadezasya cA'nyu pagamAt te pravacananiyA , kevala-cariyAliMgasamANA' caryAligasamAnA --caryayA bhikSATanAdikriyayA liGgena-rajoharaNAdinA ca samAnA =sAdhutunyA , te puna kodazA eka jIva do viraddha kriyAoM kA mA anubhava karatA hai| bhAtavedanA eva uSNavaMdanA ya. paraspara meM eka samaya meM viruddha haiN| ihe jIva eka samaya ma bhogatA hai / ye gagAcAya . mata ke anuyAyI hote haiM 5 / trairAzika matavAlekA esA kahanA hai ki jIvoM kI tIna rAziyAha (1) jIva, (2) ajIra eva (3) nojii| ye rohagupta ke mata ke anuyAyI hai 6 / avaddhika logAaisI prarUpaNA karate haiM ki jIva aura karma kA vadha nahIM hotA hai| sirpha jIva ke sAtha pharma kacuka kI taraha spRSTa rahA karate haiM / ye goSThamAhila ke mata ko mAnane vAle hote hai| yaha upalakSaNasvarUpa hai, isase samyaktvarahita kriyA karane vAlo kA bhI grahaNa huA hai| isa prakAra ye sAta pravacana-jinAgama ke nihana hai / (kevala cariyAliMgasamANA) mAtrA cayAbhikSA yAcanA Adi kriyA tathA liGga-rajoharaNAdi sAdhu ke cihnoM kI apekSA iname samAnatA (1) vaidiya-vyayemanI mevI mAnyatA cha 401 samayamA 22.4 7 viruddha DiyAmAna para manumapa 42cha zItavedanA-tama uSNavedanA mA meM 52252mA eka samayamA viruddha che temane jIva eka samayamAM bhagave che teo gagAsaaynaa bhatanA ganuyAyI hAya cha (6) trairAzika-tayA sabha' cha OM vAnI 3 rAzimA cha, (1) 04 (2.) tabhara (3) novatamA roDaguptanA bhatanA manuyAyI (6) addhika-tamA sebha pr35g| 42 ke jIva ane kamane badha thatuM nathI mAtra jIvanI sAthe karma kacukanI paTha up rahelA cATI rahelA-lAgI rahelA che A goSThamahilanA matane mAnavA vALA hoya che A upalakSaNasvarUpa che, mATe sabhyatvarahita kriyA karavA vALAnuM paNa caheNuM thAya che A prakAre A sAta pravacana-jinAgamanA nibaM cha kavala cariyAliMgasamANA) mAtra yA-mikSA yAyanA mAhihiyA tathA
Page #737
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSaSiNI-TIkA sU 62 alpArambhAdimanuSyaviSaye bhagavadgItamayo savAda 641 bhavaMti, ta jahA-appAraMbhA appapariggahA dhammiyA dhammANuyA dhammiTTA dhammakkhAI dhammappaloI dhammapalajjaNA dhammasamudAyArA 'ta jahA' tayathA-' appArabhA' apArambhA -anpa Arambha =kRSyAdinA pRthivyAdijIvopamo yeSA te tathA, 'appapariggahA' anpapariprahA anpa -parigraha =dhanadhAnyAdisvIkArarUpo yepA te tayA, 'yammiyA' dhArmikA -dharmeNa prANAtipAtAdiviramaNarUpeNa caratti ye te dhArmikA , 'dhammANuyA' dhamAnugA -dharmamanugacchanti ye te dhamA'nugA , kuta ittham / atrA''ha-'dhammiTThA' dharmeSTA -dharma eveSTo vallabho yepA te dharmeSTA / athavAdharmiSThA =dharmo'sti yepA te dharmiNa , ta evAtizayayuktA dharmiSThA / 'dhammakkhAI' dharmakhyAtaya -dharmAt rayAti =prasiddhiryeSA te dharmarayAtaya / athavA dharmA''khyAyina -dharmamAkhyAnti=bhatryebhya pratipAdayantIti dharmAtyAyina / 'dhammappaloI' dharmapralokina / dhammiyA dhammANuyA) anpa ArabhI-jo pRthivyAdika jIvoM ke upamardana vAle kRpyAdika rUpa Arabha ko alpa karate hai ve, alpaparigrahI athAt jinake dhanadhAnyAdika ke svIkArarUpa mamatvabhAva alpa hotA he ve, dhArmika-prANAtipAtAdika ciramaNarUpa dharma se jo yukta hote he ve, tathA-dharmAnuga- dharmapaddhati ke anusAra jo calate hai ve, (dhammiTThA dhammakkhAI dhammappaloI dhammapalajjaNA dhammasamudAyArA) dharmeSTa-dharma ho jihe priya hai ve, athavA dharmiSTha-dharma ke atizaya se jo yukta haiM ve, dharmakhyAti dharma se jinakI rayAti hui he ve, athavA dharmakhyAyIbhavyajanoM ke liye jo zrutacAritrarUpa dharma kA kathana karane vAle hote hai ve, dharmapralokI dharma ko jo upAdeyarUpa se mAnate hai ve, dharmamaraJjana-dharma ke sevana karane me jo adhika gAbha, mA42 tabhanna sannizAmA manuSya 27 cha, (ta jahA) vA (appArabhA appapariggahA dhammiyA dhammANuyA) a5 mAralI-2 pRthivI mA4i sayAna dukha devAvALA kRSi Adika rUpa Abhane alpa (ochA) kare che teo, a85 parigrahI-jenA dhana dhAnya AdikanA svIkAra rUpa mamatvabhAva a5 hoya che teo, dhArmika-prANAtipAtaAdikanA viramaNarUpa dharmathI je yukta hoya che teo, tathA dharmAnuga-dharmapaddhatine anusarIne je cAle che teo, (dhammiTTA dhammaksAI, dhammappaloI, dhammapalajjaNA dhammasamudAyArA) dhaSTa-dharma ja jemane ISTa-priya che teo, athavA dharmiSTha-dharmanA atizayathI jeo yukta che teo, dharmakhyAtidharmathI jeonI khyAti (prasiddhi) thaI che teo, athavA dharmakhyAyI-bhavya janene mATe je thatacAritra rUpa dharmanuM kathana karavAvALA hoya che teo, dharmaprakI-dhamane je upAdeyarUpathI mAne che teo, dharma
Page #738
--------------------------------------------------------------------------
________________ 150 gaumAliko kAlaM kiccA ukkoseNa uvarimesu gevejenu devattAe uvavattAro bhavaMti / tahi tesi gaI, ekatIsa sAgarovamADa ThiI, paralogassa aNArAhagA, sesaM ta ceva // su0 61 // mUlam se je ime gAmAgAra jAva saNNivesesu maNuyA kAla.kicA' kAlamAse kAla kRtvA 'ukomeNa ukarSaga 'uparimemu gevenemu uparitaneSu praiveyakeSu 'devattAe uvavattAro bhAti ' devanenopapattAro bhAti / 'tahi tesiM gaI' tatra tepA gati , 'ekatIsa sAgarovamAi ThiI ekatriMzamAgaropamAni sthiti , paralogassa aNArAhagA' paralokasyA'nArAdhakA , 'sesa ta cera' zepa tadeva / / sU0 61 // TIkA-'se je ime' ityAdi / ' se je ime 'aya ya ime 'gAmA-garajAva-saNNivesema' prAmA''-kara-yAvarasannivezeSu 'maNuyA bhavati' manujA bhavanti, isa prakAra ye (bahUI vAsAi sAmaNNapariyAya pAuNati) aneka varSoM taka isI' prakAra ke AcAra-vicAroM me tamaya bane hue zrAmaNyaparyAya kA pAlana karate rahate hai / (pAu NittA kAlamAse kAla kicA ukkoseNa uparimesu gevejjesa devattAe uvavattAro bhavati) pAlakara kAla avasara kAla karake adhika se adhika uparima avayakoM me deva kI paryAya se utpanna hote hai / (tahiM tesiM gaI, ektIsa sAgarovamAi ThiI, paralogassa aNAhAragA, sesa ta ceva) vahIM para unakI gati eva 31 sAgara pramANa sthiti hotI hai| ye paraloka ke anArAdhaka kahe gaye hai / apaziSTa sama pUrvavat samajhanA cAhiye / sU 61 // __ 'se je ime' ityaadi| (se je ime) jo ye (gAmA-gara-jAva-saNNivesesu maNuyA bhavati) grAma Akara yAvat sannivezoM me manuSya rahate hai, (ta jahA) jaise-(appAramA appapariggahA dhyA 42 cha (pAuNittA kAlamAse kAla kiccA uskoseNa uvarimesu gevejesu devattAe 'uvavattAro bhavati) pAjIna Date aksare 48 4zana padhArebhA vadhAre paribha avayamA vanI paryAyathA utpanna thAya cha (tahi tesiM gaI ekkatIsa sAgarovamAi ThiI paralogassa aNAhAragA sesa ta cena) tyasabhanI gati, temA 1 sAgara prama Na sthiti hoya che teo paralokanA anArAdhaka kahevAya che bAkInuM badhuM pUrva pramANe samajavuM joIe (sU 60) se je ime' tyAdi se je ime) tamA 2 (gAmAgara jAva saNNivesesu maNuyA bhavati)
Page #739
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayaSiNI TIkA ra 62 alpArambhAdimanuSya viSaye bhagavadgItamayo sayAda 643 mANAo mAyAo lohAo pejAo dosAo kalahAo abbhakkhANAo pesuNNAo paraparivAyAoaraharaIo mAyAmosAo micchAdasaNasallAo paDivirayA jAvajIvAe, egacAo apaDivirayA, egaccAo AraMbhasamAraMbhAo paDivirayA jAvajjIvAe, yAvaparigrahAt , yAvarandena-mRpAvAnADattAdAna-maithunAni boddhanyAni / 'egacAo' ekasmAt-nthUlAt 'kohAo' krodhAt , 'mANAo' mAnAt , 'mAyAo' mAyAyA , 'lohAbho ! lobhAt , 'pejjAo' preyasa , 'dosAe ' dveSAt 'phalahAo' kalahAt 'abhakkhA_NAo' abhyArayAnAt=paizuyAt, 'paraparivAyAo' paraparivAdAt ' aradaraIo' aratiratibhyAm 'minchAdasaNasalAo' mithyAdarzanagalyAt 'paDivirayA' prativiratA = bhAvato piratA 'jAvanIvAe ' yAjAva jIvanaparyantam, 'egacAo apaDivirayA' ekasmAt-sUkSmAt aprativiratA 'egacAo ArabhasamArabhAo paDivirayA jAvanIvAeM egacAo apaDivirayA' ekasmAdArambhasamArambhAtpratipiratA yAvajIvamekasmAdaprati paDiggahAo) tathA isI taraha sthUla mRpAvAda, sthUla adattAdAna, sthUla maithuna evaM sthUla parigraha se virakta rahate haiM ve, (egacAo kohAo mANAo mAyAo lohAo pejjAo dosAo phalahAo abhakkhANAo pemuNNAo paraparivAyAo aradaraIo mAyAmosAo minDAdasaNasahAo paDivirayA jAvanIvAe ) isI prakAra sthUla krodha, mAna, mAyA, lobha, rAga, dveSa, klaha, abhyArayAna, pezuya, paraparivADha, arati, rati, mAyAmRpA, evaM mithyAdarzanaganya se jIvanaparyata prativirata rahA karate haiM, (egacAo apaDivirayA) kintu sUkSma krodhAdikoM se prativirata nahIM rahate hai, (egaccAo ArabhasamArabhAo paDi paDiggahAo) tathA grevI zata sthUTA bhRyAvA, sthUdA mahattAhAna, sthUsa bhaithuna, tabha04 nyUsa pariyaDayA 2 vi24ta 29 cha tasA, (egacAo kohAo mANAo mAyAo lohAo pejjAo dosAo kalahAo abhissANAo pesuNNAo paraparivAyAo arairaIo mAyAmosAo micchAdasaNasallAo paDivirayA jAvajjIvAe) me sAre 25sa jodha, bhAna, mAyA, sAsa, za, dveSa, 49, masyAjyAna, paizunya, 52paripAI, ati, rati, bhAyAbhUSA, tebhara bhithyAzanazakyathA vanaparyanta prativirata 2chA 3re che, (egaccAo apaDivirayA) 52tu sUkSma oSa mAthi prativirata 2hetA nathI. (egacAo Arama
Page #740
--------------------------------------------------------------------------
________________ dAra - - - bhopavAsiyo dhammeNa ceva vitti kappemANA susIlA mubayA suppaDiyANaMdA sAhahiM egaccAo pANAivAyAo paDivirayA jAvajIvAe, ega: cAo apaDivirayA, evaM jAva paDiggahAo, egacAo kohAo 'dhammapalajjaNA' dharmaprarajanA --dharma prarajyati Asanati-parAyaNA mAti ye te dharma praracanA / 'dhammasamudAyArA' dharmasamudAcArA-dharma samudAcAra =madAcAro yeSA te dharmasamudAcArA / 'dhammeNa ce vitti kappemANA' dharmaNeSa vRtti kampayata dhArmikajIvikayA nirvaha ta , 'musIlA' suzIlA goganAcAravata 'mubayA' sunatA =zomanatratavanta / 'suppaDiyANadA' supratyAnadA -suSTu prayAnanda =cittA''hado yeSA te tathA, 'sAho' sAdhumya sAdhusamIpAt-sAvatike pratyArayAya 'egacAo' ekasmAt rathUlarUpAta na tu sarvasmAt 'pANAivAyAo' prANAtipAtAtpa raprANajyaparopaNata , 'paDivirayA' prativiratA =nivRttA , 'jAvajjIvAe ' yAvajIva-jIvanaparyantamiyartha , 'egacAo apoDa virayA' ekasmAt yUkSmarUpAt aprativiratA anivRttA / ' eva jAvapariggahAoM evaM anurAga sapanna hote hai ve, dharmasamudAcAra-dharma hI jinakA uttama AcAra haiM ve, (dhammeNa deva virti kappemANA) tathA jo dharma se hI apanI jIvikA calAte he ve, (susIlA mubayA suppaDiyANadA) zobhana AcAra jinakA hai ve, sunata-niraticAra vratoM ke jo pAlana karane vAle hai veM, supratyAna da-jinakA citta sadA acchI taraha se Anadasapanna rahA karatA hai ve, tathA jo (sAhahi egaccAo) sAdhu ke samIpa pratyAkhyAna lekara kevala eka (pANAivAyAo) sthUla prANAtipAtarUpa se (jAvajjIvAe paDivirayA) jIvanaparyanta prativirata -nivRtta rahate haiN| (egaccAo apaDivirayA) paratu sUkSmarUpa prANAtipAta se virakta nahIM rahate hai ve, (eva jAva prarajana-dharmanuM sevana karavAmAM je adhika anurAgasa panna hoya che teo samuhAyA2-dharma bhanI uttama mAyA cha tamA, (dhammeNa ceva vitti kappamANA) tathA re dharmathA 4 cautAnu na yakSAce cha tayA, (susIlA savvayA suppaDiyANadA) zAsana yAyA2nA cha teso, surata-nitiyAra vratanu jeo pAlana karavAvALA che teo, supratyAna da-jemanuM citta hamezA sArI rIte mAnasa panna 2 // 72 cha teso, tathA rmy| (sAhi egaccAo) sAdhunI pAse pratyAjyAna manapasa me (pANAivAyAo) 25sAmAtiyAta35 pApathI (jAvajInAe paDivirayA) panaparyanta prativirata-nivRtta 2 cha, (egaccAo apaDivirayA) 52tu sUkSma pratipAtayA vi24ta 2khet| nayI tamA, (eSa jAva
Page #741
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSapiNI-TIkAsu 62 alpArambhAdimanuSyaSipaye bhagavadgItamayo saMpAda 645 vaMdhA parikilesAo paDivirayA jAvajIvAe, eMgaccAo apaDivirayA, egaccAo pahANa-madaNa-vaNNaga-vilevaNa-sadda-pharisarasa-rUva-gadha-mallA-lakIrAo paDivirayAjAvajjIvAe, egaccAo -vadha-vara-pariklezAt-tatra kuTTanam-Dedanam, piTTana vasAderiva mudgarAdinA hananam , tarjanam=-jAsyasi re nAlma ! ' etadrUpa bharkhana, tADana-capeTAdinA hananam, vadha = prANavyaparopaNa, badha rajjupAzAdinA badhanam, pariklego mAdhotpAdana tepA samAhAra tasmAt 'paDivirayA' prativiratA = nivRttA 'jApajIvAe' yAvajIvam , 'egacAo apaDivirayA' ekasmAt aprativiratA = anivRttA / 'egacAo pahANa-madaNa-vaNNaga-vilevaNa-saha-pharisa-rasa--sva-gadha - mallA-lakArAo paDivirayA jAvajjIvAe ' ekasmAt snAna-mardana-varNaka-vilepana-gabda-sparza-rasa koTTaNa-piTTaNa-tajjaNa: tAlaNa-vaha-vadha-parikilesAo paDivirayA jAvajIvAe) koI 2 aise hai jo kuchana-chedana, piTTana-pITanA vastrAdika kA jisa prakAra mudgarAdika se kUTanA hotA hai usI prakAra mudgara-mUsala Adi se pITanA-kUTanA, tarjana-khoTe bacanoM dvArA bhartsanA karanA, tADana-capeTA thappaDa-Adi mAranA, vadha-prAganyaparopaNa karanA, vadha-rajjupAza Adi se kisI ko bAdhanA, eva parikleza-kisI ko vAdhA Adi utpanna karamA, ina saba kAryoM se yAvajIvana pratipirata hai, ( egacAo apaDivirayA) koI 2 aise hai jo ina, kriyAoM se prativirata nahIM hai / ( egacAo NhANa-maddaNa-vaNNaga-vile-- vaNa-saha-pharisa-rasa-rUva-gaMdha-mallA-lakArAo paDivirayA jAvajjIvAo) jAvajAvAe) AI mevA 12 juTTana-chana, biTTana-pITa-pAhina2 prakAre sugara AdithI kUTe che te prakAre mugara (dhekA) mUsala (sAbelA) AdithI pITavA-phUTavA, tarjana-khoTA kharAba vacane dvArA bhatsanA karavI, tADana-tamAcA 4 257 mA bhAraSu, 1-zrAvyaparA5 427 (bhArI nAma), 15daraDAnA pAza AdithI koIne bAdhavuM, temaja parikaleza-keIne bAdhA (9 kha) mAhi palAyA mA madhA AyothI panapanta prativirata cha (egaccAo apaDivirayA) sevA cha ra 2mA liyAsAthI ativirata nathI (ega ccAo NhANa-madda-caNNaga-vilevaNa-saha-pharisa-rasa-rUva-dha-mallA-lakArAo.
Page #742
--------------------------------------------------------------------------
________________ 644 auraNatiyo __ egacAo apaDivirayA, egaJcAo karaNakArAvaNAo paDivirayA jAvajIvAe, egacAo apaDivirayA, egacAo payaNapayAvaNAo paDivirayA jAvajIvAe, egacAo payaNapayAvaNAo apaDivirayA, egaccAo kohaNa-piTTaNa-tannaNa-tAlaNa-vaha viratA 'egacAo karaNakArAraNAbho' ekaramAkaraNakAraNAta svayamanudhAma karaNa, preraNayA parahastAtkAraNama, tayo samAhAra , tasmAt 'pahinirayA' prativiratA, jApa jIvAe ' yAvanIvam, 'egacAmao apaDiriyA' pharamAdaprativiratA =rAjJAmAjAdimi phAraNe / 'egacAo payaNapayAraNAo paDipirayA jAvanIvAra ' pharamA pacanapA canAt-pacana-svahastApAkakaraNa, pAcana-paradvAreNa, tasmAtprativiratA yAvajIva, egacAo payaNapayAvaNAmo apaDivirayA' ekasmAt pacanapAcanAdaprativiratA / egacAo koTTaNapiTTaNa-sajaNa-tAlaNa-vaha-vadha-pariphilesAo' ekaramAkuTTana-piTTana-tarjana-tADana virayA jAvajIvAe) ese hI ve sthUla Arabha-samAraMbha se hI jIvanaparyaMta virakta rahate haiM, sUkSma ArabhasamArabha se nhiiN| (egacAo karaNakArAvaNAso paDiviramA) kAI aise haiM jo kevala svayaM karane se eva dUsaroM se karAme se jIvanaparyanta cirata rahate hai, (egabAo apaDivirayA) koI aise hai jo rAjAko AjJA-Adi ke kAraNa inase prativita nahIM hai, (egaccAo payaNa-payAvaNAbho paDivirayA jAvajIrAe) koI 2 aise haiM jo pacana-pAcana kriyA se jIvana paryanta virata hai| (egacAjo payaNapayAraNAo apaDi virayA) koI 2 aise haiM jo ina pacana--pAcanAdi kriyAoM se cirata nahIM hai / (egacAo samArabhAo paDivirayA jAvajjIvAe) bhI to sthUla mArala-sabhAra lathA paNa jIvanaparyanta virakta rahe che. sUkama Ara -samArabhathI virakta tethI hatA (egacAo karapArAvaNAbho paDidhirayA) mevA cha 2 42vAsAthI na ta pirata lAyacha (egaccAo apaDivirayA) sevA cha sanI mAjJA mAhinA 4AraNe tanAthI prativirata DAnathI, (egaccAo payaNapayAva NAo paDivirayA jAvajIvAe) mevAchapayana-pAna liyAthI panapata rita cha (egaccAo payaNapayAvaNAo apaDivirathA) I kaI evA che ke je A pacana-pAcana Adi kiyAothI virata nathI (egaccAo koTTaNa-piTTaNa-taNa-tAlaNa-vaha-nadha-parikilesAo paDivirayA
Page #743
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNI-TIkA sa 63 alpArambhAdi nuSyaviSaye bhagavadgautamayo saMvAda 647 mUlam - taM jahA - saMmaNovAsagA bhavaMti, abhigayajIvAjIvA uvaladdhapuNNapAvA Asava-saMvara- nijjara-kiriyA - ahigaraNa-baMdha - mokkha-kusalA asahejA devA - sura-nAga 1 " TIkA - pUrvaM sAmAnyena kathitAsta eva vizeSeNa kathyate -'ta jahA ' tadyathA-te manujA, 'samaNovAsagA bhavati ' zramaNopAsakA = sAdhusevakA - zrAvakA bhavanti, te kIdRzA santi / atrA''ha - ' abhigayajIvAjIvA' abhigatajIvAjIvA - abhigatA yathAvasthitasvarUpeNa jJAtA jIvA ajIvAtha yaiste tathA, jIvAjInatatvajJAnavanta ityartha, 'uvaladdha puNNapAtrA' upalabdhapuNyapApA - upadhe yathAvasthitasvarUpega vijJAte puNyapApe yaiste tathA, tatvato vijJAtapuNyapApasvarUpA ityartha, Asava-savara - nijjara - kiriyAahigaraNa - vadha - mokkha-kusalA' Asava-sanara - nirjarA-kiyA-dhikaraNa - bAgha - mokSakuzalA - tanAva - Asravati pratigati aSTavidha karmasalila yena Atmasarasi sa Asrava = jIvanaparyaMta prativirata haiM, tathA kitaneka aise haiM jo ( egaccAo apaDivirayA ) inase prativirata nahIM haiM / sU0 62 // " 'veM jahA samaNovAsagA ' ityAdi / ( ta jahA ) isI prakAra ( samaNovAsagA bhavati ) anya zramagopAsaka hote haiM, jo ki (abhigayajIvAjIvA) jIva aura ajIva ke yathArtha svarUpa ke jJAtA hote hai, ( uvaladdha puNNapAvA) puNya eva pApa kA yathAvasthita svarUpa jinhoMne acchI taraha jAne f liyA hai, (Asava-savara - nijjara - kiriyA - ahigaraNa - vadha - mokkha - kusalA ) Asrava, savara, nirjarA, kriyA, adhikaraNa, badha, mokSa iname heya kauna 2 hai aura upAdeya kauna 2 haiM isa prakAra heya aura upAdeya ke jJAna se jinakA bhAva paripakva ho cukA hai / prativirata che, tathA DeMTalAha sevA che hai ( egaccAo apaDivirayA ) tenAthI ativirata nathI (sU. 12) ta jahA samaNovAsagA' dhatyAhi ( ta jahA ) me rIte (samaNovAsagA bhavati ) ne zramApAsa hoya che, ( abhigayajIvAjIvA ) ne lava bhane malavanA yathArtha svazpanA jJAtA hoya che, ( uvaladdhapuNNapAvA) puSya tebhana pAthanu yathAvasthita svastha negome sArI rIte samala sIdhe che, (Asava - savara - nijjara - kiriyA - ahigaraNa-badha- mokkha - kusalA) mAsava, savara, niza, DiyA, adhi42, adha, bhokSa, tebhA heya
Page #744
--------------------------------------------------------------------------
________________ 646" apeDivirayA, je yAvaNNe tahappagArA sAvajjajogopahiyA kammatA parapANa pariyAvaNakarA kajaMti tao bi egayAo paDivirayA jAvajIvAe, egaJcAo apaDivirayA // sU0 62 // rUpa-gadha-mAnyA'laGkArAtprativiratA yAvajjIvam, 'egacAo aDiviramA ' eka *mAdaprativiratA ---tatra varNaka =aGgarAga anyat spaSTam / tathA-'je yAtraNe 'tahappArA' ye yAvantastathAprakArA N ' sAvajjajogovadiyA' sAvadyayogopadhikA - sAbavayogA sAvadhayo yuktA te auSadhikA mAyAprayojanAceti tathA, ' para - pANa-pariyAtraNakarA' paraprANaparitApanakarA ' kammaMtA' karmAtA = kRpyAdivyApArAzA 'kanjaMti' kiyante, 'tao vi. egaJcAo paDivirayA ' tato'pi ekasmAt pratiniratA = pratinivRttA, 'egacAo ai virayA' ekasmAt aprativiratA = anivRttA santi // sU0 62 // 1. koI 2 aise haiM jo jIvanaparyata snAna se, mardana se, vilepana se, zabda, rUpa, maMtra, rasa, sparza ina indriyoM ke bhogoM se, mAlA evaM alakAra Adi se nivRtta hai| ( egacAo apaDiviyA) koI 2 aise bhI haiM jo inase bilakula hI prativirata nahIM haiM / (je yAtrao tahappagArA sAvajjajogovahiyA kammatA parapANapariyAvaNakarA kajjati ) isI prakAra ke aura bhI jitane sAvadyayogopadhika arthAt - sAvadyayogayukta aura mAyAkaSAyajanya tathA-dUsaroM ke prANoM ko paritApa pahu~cAne vAle jo kRSyAdi vyApAra haiM, (tao tri) unase bhI kitaneka aise manuSya haiM jo ( egaJcAo paDivirayA jAvajjIvAe) ekAntata paDivirayA jAvajjIvAo ) / adha bhevA hoya cheDe ne bhavanaparyaMta snAnathI, bharhanathI, magarAgathI, vidveyanathI, zaha-sparza-35-adha-rasa yo dhadriyonA logothI bhane bhASA temana sAdvAra mAhithI nivRtta hai ( egaccAo apaDikriyA) ardha ardha sevA ? tenAthI simulaka prativirata hotA nathI (je yAvaNe tahappagArA sAvajjajogovahiyA kammatA parapANa pariyAvaNakarA kajjati) sona apure mIla pazu bheTalA sAvadyayogIyadhi4 eTale sAvadyayeAgayukta ane mAyAkaSAyajanita tathA bIjA jIveAnA prANuAne paritApa paDoyAunAra ne kRSi Adi vyApAra che, ( taovi ) tenAthI pazu jIla TalA mevA bhanuSya che ? ( egaccAo pahivirayA jAvajjIvAe ) vanaparyanta
Page #745
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNI TIkA 62 alpa rambhAdimanuSya viSaye bhagavad gautamayo sapAda 649 sakalakarmakSaye sati jInasya karmamayogApAditasparahitasya sAdyaparyavasAnam anyAnAdhamacasthAnama, ukta ca nIsesamma gimokso jIvassa muddhararassa | sAiNapajnavasANa avvAnAha avatthANa // 1 // gayA - niHzeSakarmanigamo mokSo jIvasya zuddharUpasya / sAdhaparyavasAnam atryAnAdham avasthAnam // iti // tepA dvandva, tatra kuzalA, AsravAdInA heyopAdeyatAsvarUpajJAnina ityartha, 'asahejjA' asAhAyyA - avidyamAna sAhAyya - devAdisAhAyya svasyaiva dharmajanitasAmarthyAtizayAt yeSA te tathA, yadvA-svaya kRta karma svayameva bhoktavyamiti jJAtvA manodaurnalyAbhAvAt parasAhAyyAnapekSA ityartha / ' devAsura-nAga-jakkha- rakkhasa - kiMnarakiMpurisa - garula - gadhava - mahoragAuehiM devagaNehiM ' devA - sura-nAga - yakSa-rAkSasaayata-Ayantika-kSaya kA nAma mokSa hai / samasta kamI ke kSaya hone para unake sayoga se ApAdita mUrtitva kA zAna hI paryavasAna jAna ma ho jAtA hai, isase amUrtivarUpa svabhAva kA prAcurya hone se usakA anyAnAdharUpa se apasthAna ho jAtA hai| kahA bhI haisamasta karmoM kA nigama hI mokSa hai aura vahI jIva kA zuddha svarUpa hai, isa svarUpa ke prApta hote hI jAna kA avasthAna atryAvAdharUpa se AtmA ma ho jAtA hai| jo " asAhAyyA" haiM arthAt dharmajanita sAmarthya ke atizaya se devAnikoM kA sahAyatA kI svapna meM bhI icchA nahA rakhate haiM, athavA apane dvArA kRta zubhAzubha karma AtmA svaya hI bhoga karatA hai dUsaroM kI sahAyatA isama kAryakArI nahIM ho sakatI - isa prakAra kI mAnasika dRDhatA ke kAraNa jo dUsaroM kA sahAyatA kI thoDI sA bhA pavAha nahIM karate hai / (devA-sura-nAga - jkkhsamasta karmonA kSaya thavAthI temanA JayAgathI ApAdita mUrtitvanu tarata ja pavasAna jIvamA thaI jAya che tethI amRtisvarUpa peAtAnA svabhAvanu prAca cavAthI tenu avyAkhAdharUpathI avasthAna thaI jAya che kahyu paNa che samasta aunu vigama eja mekSa che, ane eja jIvanu zuddha svarUpa che A svarUpane prApta thatA ja jIvanu avasthAna AvyAbAdha rUpathI AtmAmAM thaI laya che 'asAhAyyA' che arthAt dharbhathI utpanna thatA bhAbharthyAMnA atizayathI deva AdikAnI sahAyatAnI svapnamA paNa IcchA rAkhatA nathI athavA potAnA dvArA karAyelA zubha azubha ma AtmA. peAte ja bhegave che, khIndranI sahA yatA emA kAma AvI zatI nathI A prakAranI mAnasika dRDhatAnA kAraNe ke bhInnanI sahAyatAnI bharA bhae paravAha uralA nathI ( devA-mura-nAgajaksa-sasa- kiMnara - kiMpurisa-rula-vya-mahoragAiehiM devagaNehiM nigathAo
Page #746
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - 158 - * opani mithyAcApiratipramAdapAyayogarapa, mAra-mIyata-ridhyate Ayavakrama yena parigAmena sa sara , samitigumipratigirA mamarasi AgarakarmagalilAnA sthaganamityartha , nijarAnirjaraNa-karmaNA jIvapradezebhya parigaTA-vigaNa, sA ca-dezata pharmazayarUpA, kriyA phAyiphyAdikA, adhikaraNam - adhikriyata rakaganiyogyatA prApyate AmA'nene yadhikaraNamdravyato gantrIyantrAdi, mAvata krodhAdikam, badha-jArasya karmapudagalasambandha , mokSajisa prakAra naukA meM chidroM dvArA jala kA proga hotA rahatA hai isI prakAra isa AtmArUpa sarovara meM jisake dvArA aSTavidha karmarUpa jala kA Agamana hotA hai usakA nAma Astava hai| mithyAdarzana, avirati, pramAda, phapAya eva yoga ke bheda se yaha Asava aneka prakAra phA hai| chidroM ke baMda karane se jisa prakAra naukA meM pAnI kA AnA ruka jAtA hai usI prakAra jina pariNAmoM se Ate hue karma ruka jAte hai una pariNAmoM kA nAma sabara hai / gunA samiti eva parIpaha Adi ke bheda se yaha mavara aneka prakAra kA batalAyA gayA hai / jIva pradeza se karmoM ke ekadeza kA nAza honA isakA nAma nirjarA hai| kAya Adi saMbaMdhA vyApAroM kA nAma kriyA hai / narakagati meM jAne kI yogyatA jIva jisake dvArA prApta karatA hai vaha adhikaraNa hai| dravya aura bhAva ke bheda se yaha dA prakAra kA hai| yahA para bhAva adhikaraNa kA kathana hai, ata vaha krodhAdika kapAyarUpa jAnanA cAhiye / jIva kA eva karmapudgaloM kA paraspara meM ekakSetrAvagAharUpa sabadha kA nAma badha hai| samasta kamoM ke zuM che ane upAdeya zu che AvI rIte heya ane upAdeyanA jJAnathI jenA bhAva paripakava thaI gayA hoya che jevI rIte naukAmAM chidro dvArA jaLanI praveza thayA kare che tevI ja rIte A AtmArUpa sarevaramA jenA dvArA ATha prakAranA karmarUpI jalanuM Agamana thAya che tenuM nAma Asava che mithyAdarzana, avirati, pramAda, kaSAya temaja paganA bhedathI A Asana aneka prakAranA thAya che chidrone baMdha karavAthI jevI rIte naukAmAM pANInuM - AvavuM rekAI jAya che tevI ja rIte je pariNAmethI AvanArA karma koI jAya evA pariNAmenu nAma sa vara che gupti, samiti temaja parISaha AdinA bhedathI A sa vara aneka prakAranA batAvavAmAM AvyA che jIva-pradezathI kamanI eka deza naSTa thAya tenuM nAma nijara che kAya Adi sa ba dhI vyApArInuM nAma kiyA che narakagatimAM javAnI yogyatA jIva jenA dvArA prApta kare che te adhikaraNa che dravya tathA bhAva nA bhedathI te be prakAranA che ahI bhAvaadhikaraNanuM kathana che tethI te keAdha Adika kaSAyarUpa jANavuM joIe jIvana temaja karmayugalone parasparamAM eka kSetrAvagAharUpa sa ba dha che, tenuM nAma badha che samasta karmonA atyata-AtyaMtika kSayanuM nAma mekSa che
Page #747
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNI-TIkA sa063alpArampAdimanuSya viSaye bhagavadgItamayo saghAda 651 pucchiyahAabhigayaTTA viNicchiyaTThA ahi-mij-pemaa-guraagrttaa,aymaauso| niggaMthe pAvayaNe aTe, aya parama?, sesaM aNaTTe, UsiyaphalihA avaguyadvArA ciyatta-teura-gharappavesA vahahi yahA' pRSTArthA -sadigdhArthasya prabhagNAta, 'abhigayaTThA' abhigatAthA -pRSTArthasyAbhigamAt 'viNinchiyahA' vinizcitAthA -padAthAnA vinizcayAt, 'ahi-mija-pemANurAga-rattA' asthimajjApremAnurAgaraktA asthIni='haDDI' iti pramiddhAni, majjA-asmA mAyagano dhAtuvizeSa , tAsu asthimajAmu pravacanasya premAnurAgeNa premarUpeNAnurAgeNa raktA ye te tathA, te zrAnakA putrAdIn manodhya vadanti 'ayamAuso' ityAdi / iTa he AyuSman / 'niggaye pAvayaNe' naigrantha pracanam , 'mahe' artha =mokSasya kAraNam, ataeva-'aya paramaDhe' ida paramArtha =mArabhUta , 'sese agaDhe' zepamanartham-zeSa=nai yapravacanabhinna kupravacana dhanavAnyapunakala pATika ca anartha vyartham, 'UsiyaphalihA' ucchritasphaTikA -ucchitam-unnata sphaTika sphaTikamira citta yeSA te tathA, sphaTikA nirmalahRdayA ityartha , haiM, pRSTArtha hai, abhigatArtha haiM, (viNicchiyaTThA) pinizcitArtha hai, (ahi-mija-pemA-NurAgarattA) pravacana ke prati anurAga jinakI nA-naza me bharA huA hai / aise ye zrAvaka jana vAtAlApa ke pramga me apane 2 putrAdikoM ko athavA anyajanoM ko isa prakAra kaha kara samajhAte-bujhAte he-(jayamAuso' nimgathe pAvayaNe aTe aya paramaTe sese aNaTe) he AyuSman / yaha nirmatha pravacana hI mokSa kA kAraNa hai isalie yahI paramArthabhUta hai / isase bhina jo kupravacana hai-mithyAdRSTiyoM dvArA upadiSTa pravacana hai vaha, tathA dhana, dhAya, putra era kalAdi, anartha ke kAraNa hai / ina vyaktiyoM kA (UsiyaphalihA) hRdaya sphaTika jemanI asadigdha zraddhA che, je labdhArtha che, gRhItArtha che, pRchArtha che, abhi bhatArtha cha, (viNinchiyaTThA) vinizcitArtha , (advi-miMja-pemA-gurAga-rattA) jenI name-camAM pravacana prati anurAga bharelo hoya che evA e zrAvaka jana vArtAlApanA prasaMgamA pitA potAnA putrAdikane athavA bIjA lokene mA prakhare uDIne samalaye-bhuA -(aymaauso| niggathe pArayaNe adve, aya paramaTe, sese aNade) AyuSman / sA niyanya avayana bhAkSanu 425 che mATe eja paramArthabhUta che tenAthI bIjA je kAI pravacana che te mithyAdaSTio dvArA upadezAyelA pravacana che, te, tavA dhana, dhAnya, putra temaja kalatra mAhi, anarthanA 42 mA vyatimAnAya (UsiyaphalihA) Ti4
Page #748
--------------------------------------------------------------------------
________________ ApaNAvAba 650 jakkha-rakkhasa-kinnara-kiMpurisa-garula-gaMdhava-mahoragAiehi devagaNehi niggayAo pAvayaNAo aNaDakamaNijA, niggaye pAvayaNe NistakiyA NikasiyA nivitigicchA lahA gahiyahA kiMnara-kiMpurupa-garuDa-gadharva-mahoragAdika -tA deyA mAsikA amurA =amusumArA, nAgA =nAgakumArA , amuga nAgA ime ugaye gamApataya, yakSA rAkSasA kinarA kiMpuruSA -ete cavAro vya tavizeSA , garuDA - garuDabhyanA - suparNakumArA bhavanapAta vizeSA, garvA mahoragAtha vyataravizeSA, taprabhRtimi devagaNa 'niggayAo pAvayaNAo' ne thAt pravacanAt 'aNaikamaNinA' anatikramaNIyA =acAlanIyA - nimra thapravacanAt tAn cAlayitu devAdayo'pyasamartha iti bhAva / 'niggaye pAvaNe' naiphethe pravacane 'nissakiyA'zavitA -zavArahitA , 'nikhiyA' niSkAGkSitA = paramatAnabhilApiNa, 'niyitigicchA' nivicikitsA - phala prati saMdehavajitA / 'laTThA' labdhArthA -arthazravaNAt , 'gahiyaTThA' gRhItArthA -arthAvadhAraNAt , 'pucchirakkhasa-kiMnara-kiMpurisa-garula-gadha-mahoragAiehiM devagaNehiM niggayAo pAva NayAo aNaikamaNijjA) deva, asurakumAra, nAgakumAra, yakSa, rAkSasa, kiMnara, kiMpuruSa, garuDa, suparNakumAra, gadharva eva mahoraga ityAdika devagaNoM dvArA bhI jo nirmatha pravacana se eka bAla bhI vicalita nahIM kiye jA sakate hai, (niggathe pAvayaNe hissakiyA Nika khiyA NivyitigicchA laTThA gahiyadvA pucchiyaTThA abhigayaTThA) nimra thapravacana meM jinakI zraddhA ni zakita hai, niSkAkSita hai-paramata kI ora jinake hRdaya meM jAne kA athavA use sarAhane Adi kI thor3I sI bhI abhilApA nahIM hai, nirvicikitsAguNa se jA bharapUra hai, phala ke prati jinakI zraddhA sadeha se sarvathA rikta hai, jo labdhArtha hai, gRhItAtha pASaNayAo aNaiyamaNijjA) heva, masurazubhAra, nAgabhAra, yakSa, rAkSasa, kinara, ki puruSa, garuDa, suparNakumAra, ga dharva temaja mahAraga ityAdika deva gaNe dvArA paNa je nirca tha pravacana vaDe eka vALa jeTalA paNa vicalita 4za zAtA nathI, (niggathe pAyavaNe NissakiyA, NikasiyA NivvitigicchA ladvadA gahiyadvA punchiyaTThA abhigayaTThA) ninya avayanamA bhanI zraddhA ni zakita che, kAkSA vagaranA che-paramatanI tarapha javAnI jemanA hRdayamAM abhi dvASA jarA paNa nathI, athavA paramatanI praza sA Adi karavAnI ki cita paNa abhilASA nathI, nirvicikitsA-guNathI che bharapUra che phaLanA tarapha
Page #749
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaviNI- TIkA su. 63 alpArambhAdimanuSyaviSaye bhagavadgautamayo savAda 651 , pucchiyA abhigaTTA viNicchiyA ahi- miMja - pemA - NurAgarattA, ayamAuso / niggathe pAvayaNe aTThe, ayaM paramaTTe, sesaM aNaTTe, UsiyaphalihA avaguyaduvArA ciyatta - teura - gharappavesA vahUhi yahA pRSTAthA sadigdhArthasya praznakaraNAt 'abhigayadrA' abhigatArthA - pRSTArthasyAbhigamAt ' viNicchiyaTTA ' vinizcitA yA padArthAnA vinizcayAta, 'aTTi - miMja - pemArAga-rattA ' asthimajjA premAnurAgaraktA asthAni- 'haDDI' iti prasiddhAni, majjA - asmA mAyagato dhAtuvizeSa, tAsu asthimajjAsu pravacanasya premAnurAgeNa = premarUpeNAnurAgeNa raktA ye te tathA, te zrAvakA putrAdIn manodhya vadati 'ayamAuso' ityAdi / iDha he AyuSman / 'nigaye pAtrayaNe ' nairgratha pracanam, 'aTThe' artha = mokSasya kAraNam, ataeva - 'aya paramaTTe' ida paramArtha = pArabhUta, 'sese aNa' zeSamanartham - zeSa = nai yapravacanabhinna kupravacana dhanadhAnyaputrakalatrATika ca anartha = vyartham, 'U siyaphalihA ' ucchritasphaTikA - ucchritam =unnata sphaTika= sphaTikamiva citta yeSA te tathA, sphaTikavannirmalahRdayA ityartha, haiM, pRSTArtha hai, abhigatArtha haiM, (viNicchiyaTThA) ninidhitArtha hai, (aTThi - miMja - pemA - NurAgarattA) pravacana ke prati anurAga jinakI naga-nagama bharA huA hai / aise ye zrAvaka jana vArtAlApa ke pramaga me apane 2 putrAdikoM ko athavA anyajanoM ko isa prakAra kaha kara samajhAte - bujhAte hai - ( ayamAuso ! nimgathe pAtrayaNe aTTe aya paramadve sese aNadve ) he AyuSman | yaha nirmantha pravacana hI mokSa kA kAraNa hai isalie yahI paramArthabhUta hai / isase bhina jo kupranacana hai- midhyAdRSTiyoM dvArA upadiSTa pravacana hai vaha, tathA dhana, dhAya, putra ena kalatrAdi, anartha ke kAraNa hai / ina vyaktiyoM kA (UsiyaphalihA ) hRdaya sphaTika jemanI asadidha zraddhA che, je labdhA che, gRhItA che, pRSTAtha che, abhi gatArtha che, (viNicchiyaTThA) vinizcitArtha che, ( aTThi - miMja - pemA - NurAga-rattA ) jenI nasenasamA pravacana prati anurAga bharelA hAya che evA e zrAvaka jana vArtAlApanA prasagamA tapatAnA putrAdine athavA khIjA leAkAne prakAre uDIne samabhave - muAve - ( ayamAuso / niggathe pAvayaNe aTThe, aya paramaTThe, sese aNaTTe) he AyuSman / AA nirRntha avayana na bhokSanu azu che. mATe eja paramAbhUta che tenAthI khIjA je kAI pravacana che te mithyAdRSTie dvArA upadezAyelA pravacana che, te, tathA dhana, dhAnya, putra temaja kalatra Adi, anarthanA jara he yA vyaktiyoMnA haya ( UsiyaphalihA ) 23TiGa
Page #750
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - aupapAtika sIla-vyaya-guNa-veramaNa-paJcakhANa-posaho-bavAsehiM cauha. sahamudipuNNamAsiNIsu paDipuNNa posaha samma aNupAlettA 'apaguyaduvArA ' apAvRtadvArA gAnArthamayirA udaghATitadArA iyarya, 'avaguya' ini dezIya zabda, 'ciyattateuraparapparesA' yatA ta puragahaprayA-rayata mIyA pradatta , mata pure vA gahe pA pravezo yepA te tathA, anidhArmikatayA sarvAnAgAhanIyA hayathe / te phathabhUtA viharatI yAha-'cauddasa-dvA-vidva-puNNamAsiNIsu' caturdazyamyudiSTApANemAsI 'yahahi' bahumi , 'sIla-vyaya-guNa-ramaNa-pacarasANa-posaho-vavAsahi' zIla-prata-guNa-viramaNa-pratyAra yAna-poSadha-pavAsa -asya nyAyA'nayottagarthe tripaSTitama sUtre'valokanIyA / caturdazyaSTamyuniSTApaurNamAsIpu-iha-'uhipTA' ityanena amAvAsyA gRhyate / maNi ke samAna nirmala rahA karatA hai / (apaguyadugArA) inaka ghara ke darayAje sadA dAna ke liye sule rahA karate haiM, (ciyasa-teura-ghara-pavesA) rAjA ka ata pura meM bhI inakA Ane-jAne kI koI bhI roka-Toka nahIM hotI hai / (sahahiM sIla-vyaya-guNa-veramaNapacakkharaNa-pomahovavAsehiM caudasaTamudidvapuNNamAmiNImu) 'zIla' ganda se sAmA yika, dezAvakAzika, poSadha, atithipavibhAga ye cAra liye jAte hai / 'prata' se pAca aNu bata, guNa se tIna guNavata liye jAte haiN| viramaNa-mithyAtva se nivRtta honA, pratyArayAna--pavedinI meM niSiddhavastukA tyAga karanA / poSadhopacAsa--(popa dhatte) isa vyutpatti se dharma kI vRddhi kA jo karatA hai vaha poSadha kahalAtA hai, arthAt caturdazI, amAvAsyA, aSTamI, pUrNimA, ye poSaNa kahalAte hai, ina parvadino me AhAra, zarIrasatkAra, amAcarya, aura sAvadhavyApAra ina cAroM bhalinA pA nibhA rahyA 42 cha, (avaguyaduvArA) tamanA ghanA 62pAta sahA hAna bhATe udhAsa 24 // 72 cha (ciyattateuragharappavesA) rAna! RdpuramA paNa temane AvavA-javAnI koI paNa jAtanI roka-Teka thatI nathI, (bahUhiM sIla-vaya-guNa-beramaNa-paccarasANa-posahovavAsehiM cauddasaTThamuTThipuNNa mAsiNIsu) la' zahathI sAmAyika, zApAzita, yoSadha, yatithisa ki bhAga, e cAra samajavAnA che "vatIthI pAca Azuta, guNathI traNa guNa vrata levAnA che, viramaNa-mithyAtvathI nivRtta thavu, pratyAkhyAna-parvanA diva sAmA niSiddha stunA tyA svA pAyapAsa-(popa dhatte) 2 vyutpattithA dhanI vRddhine je kare che te piSadha kahevAya che, arthAta caturdazI, amAM vAsyA, aSTamI, pUNimA, e piladha kahevAya cheA divasomA-parva divasamAM AhAra, zarIrasatkAra, abrahmacarya ane sAvaghavyApAra e cAreyane tyAga
Page #751
--------------------------------------------------------------------------
________________ - poSayapiNI TIkA sa 63 alpArambhAdimanuSya viSaye bhagavadgItamayo saMghAda 653 samaNe niggathe phAsuesaNijeNa asaNa-pANa-khAima-sAimeNaM vattha-paDiggaha-kaMvala-pAyapuchaNeNaMosahabhesajeNa pADihArieNa ya pIDha-phalaga-sejjA-saMthAraeNaM paDilAbhemANA viharati, vihacaturdamyAdipu tithipu 'paDipuNNa ' pratipUrNa 'posaha ' poSadha, 'samma' samyak 'aNupAlettA' anupAnya 'samaNe niggathe' zramaNAna nimra yAn 'phAsuesaNijjeNa' prAsukaipaNIyena, 'asaNa-pANa-khAdama-sAimeNa ' azana-pAna-gAdya-svAdhena, 'vatyapaDiggaha-kAla-pAyapuMchaNeNa' vatrapatadgrahakambalapAdaproJchanena, tana patadgraha =pAna, pAdapronchana rajoharaNam, 'osahabhesaneNa', auparabhaipajyena 'pADihArieNa ya pIDhaphalaga-senA-sathAraeNa' prAtihArikeNa ca pAThaphalakagAyAmastArakega-tatra pITham = Asana, phalakam avaSTambhanapharaka, gayA vasati , yadvA bRhatmastAraka,, ra stAraka =laghutara , epA samAhAradvada, tatastena, 'paDilAmemANA' pratirambhayata =dadata , 'viharati' kA tyAga karanA popadhopavAsa hai, isa taraha bAraha prakAra ke zrAvaka dharma ko (samma aNupAlettA) acchI taraha pAlana karate hai| (samaNe-niggathe) zramaNanimranthoM ko (phAsuesaNijjeNa asaNa-pANa-khAdama-sAimeNa) prAsuka-epaNIya azana, pAna, khAdya tathA svAdha aise cAroM prakAra ke AhAroM se (vattha-parigaha-kavala-pAyapuchaNeNa osahabhesajjeNa) eva vastra, pAna, kambala, rajoharaNa, auSadha, (pADihArieNa ya pIDhaphalagasejjAsathAraeNa paDilAmemANA viharati) eva prAtihArika (paDihAga) pITha (bAjoTa) phalaka (pATa) gayA (vasati) aura sastAraka Adi se, muniyoM ko pratilAbhita karate hue vicarate hai, arthAt uheM ina pUrvokta vastuoM ko AvazyakatAnusAra pradAna karate hai, (viharittA bhatta 423 // te popachApavAsa cha / zata bhA2 12 // zrApa dhana (samma aNupAlettA) sArI te pAdAna 43 (samaNe niggathe ) zrama ni thAne (phAsuesaNijjeNa asaNa-pANa-sAiNa-sAimeNa) prAsura-meSIya sazana, pAna, mAdha tathA sAdha govA yAreya prazna mArathI, (vattha-parigaha-karala-pAya puchaNeNa osahabhesajjeNa) tama vastra, pAtra, 4 , 2021, mauSadha, lepa, (pADihArieNa ya pITha-phalaga-sejjA-sathAraeNa paDilAbhemANA viharati) tebha04 prAtihA2i0 (pariDArA) pI3 (mAna) 584-pATa, zayyA (vasati) mana sastA ke AdithI munine pratilAbhita karatA vicare che, arthAt teo A upara 49sI vastumAne yAvazyatA pramANe prahAna 42 cha (viharittA bhatta paccaksati)
Page #752
--------------------------------------------------------------------------
________________ 652 auSapAtikato sIla-vvaya-guNa-veramaNa-paccarakhANa-posaho-bavAsehiM caudasamudipuNNamAsiNIsu paDipuNNa posahaM samma aNupAletA 'aguyaduvArA apAvRtadvArA dAnArthamayibhya udaghATitadvAga ityartha , 'avaguya' ini dezIya zabda , 'ciyattateuragharamparesA' syaktAta puragRhaprapayA -yakta mI yA pradatta , ata pure yA gRhe vA pravezo yepA te tathA, atidhArmikatayA sarvatrAnAzAhanIyA dayartha / te kathabhUtA viharatI yAha-' cauddasa-dumu-vidva-puNNamAsiNIsu' caturdazyaSTamyudiSTApoNemAsIpu 'vahUhi' bahubhi , 'sIla-ccaya-guNa-ramaNa-pacarakhANa-posaho-vavAsehi' zIlavata-guNa-viramaNa-pratyArayAna-poSadho-pavAse -asya vyArayA'vottarArdhe triSaSTitame suutre'vlokniiyaa| caturdasyaSTamyudiSTApaurNamAsIpu-iha-'uhiSTA' ityanena amAvAsyA gRhyate / __ maNi ke samAna nirmala rahA karatA hai / (apaguyaduvArA) unake ghara ke daravAje sadA dAna ke liye khule rahA karate haiM, (ciyasa-teura-ghara-pavesA) rAjA ka ata pura meM bhI inako Ane-jAne kI koI bhI roka-Toka nahIM hotI hai / (prahahiM sIla-bdhaya-guNa-veramaNapaJcakkhANa-posahovavAsehiM cauisadvamudiTThapuNNamAsiNImu) 'zIla' ganda se sAmAyika, dezAvakAzika, popadha, atithimpavibhAga ye cAra liye jAte hai| 'vata' se pAca aNu vata, guNa se tIna guNavata liye jAte haiN| viramaNa-mithyAva se nivRtta honA, pratyAkhyAna-parvadinoM me niSiddhavastukA tyAga pharanA / poSadhopanAsa-(popa dhatte) usa vyutpatti se dharma kI vRddhi ko jo karatA hai vaha popadha kahalAtA hai, arthAt caturdazI, amAvAsyA, aSTamI, pUrNimA, ye poSadha kahalAte hai, ina parvadinoM meM AhAra, zarIrasatkAra, agrahmacarya, aura sAvadyavyApAra ina cAroM malinA 24 nibhA 2ch| 42 cha, (avaguyaduvArA) tabhanA dharanA 42vAla sahA hAna bhATe GdhA. 2hyA u2 cha (ciyattateuragharappavesA) zatanA mata - puramA paNa temane AvavA-javAnI koI paNa jAtanI roka-Teka thatI nathI, (pahUhi sIla-vvaya-guNa-veramaNa-pancarasANa-posahovavAsehiM cauddasamuTThipuNNa mAsiNIsu) 'zI' zathI sAmAyiDa, zAzita, poSadha, matithisavi bhAga, e cAra samajavAnA che "vata'thI pAca aNuvrata, 'guNathI traNa guNa vrata levAnA che, viramaNa-mithyAtvathI nivRtta thavu, pratyAkhyAna-parvanA diva somA niSiddha pastunA tyAga 42vA bhASApAsa-(popa dhatte) mA vyutpattithA dharmanI vRddhine je kare che te piSadha kahevAya che, arthAta caturdazI, amAvAsyA, aSTamI, pUrNimA, e piSadha kahevAya cheA divasomA-parva divasomAM AhAra, zarIrasatkAra, abrahAcarya ane sAvaghavyApAra e cAreyane tyAga
Page #753
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUSavarSiNI-TIkA sa64 anArambhAdimanuSyayipayebhagavadgautamayo saMvAda 6.5 __mUlam-se je ime gAmAgara jAva saNNivesesu maNuyA bhavaMti, ta jahA-aNAraMbhA apariggahA dhammiyA jAva kappemANA ____TIkA-' se je ime' ityAdi / 'se je ime gamAgara jAva saNNivesesu' atha ya ime prAmA''kara yAvat sannivezeSu 'maNuyA bhavati' manujA bhavanti, 'ta jahA' tadyathA-'aNArabhA apariggahA dhammiyA jAca kappemANA' anArambhA aparigrahA dhArmikA yAvat kalpayanta , atra-yAvacchandena 'dhammANuyA, dhammiTThA, dhammakkhAI,dhammappaloI, dhammapalajjaNA, dhammasamudAyArA, dhammeNa ce vitti' dharmAnugA dharmiSThA dharmAtyAyino dharmapralokino dharmapraraJjanA dharmasamudAcArA dharmaNaiva vRttim-iti pATho meM uskRSTa vAIsa sAgaropama sthiti kahI gayI hai| avaziSTa pahale ke samAna samajhanA cAhiye // sa 63 // _ 'se je ime' ityaadi| (se je ime) jo ye (gAmAgara jAva saNNivesesu) grAma Akara Adi nivAsa sthAnoM se lekara sanniveza taka ke nivAsasthAnoM meM (maNuyA bhavati) manuSya nivAsa karate haiM aura unameM jo kaI eka manuSya (sAhU) sAdhu hote hai ve (aNArabhA) Arama se rahita hote hai, (apariggahA) parigrahavarjita hote haiM, (dhammiyA) dhArmika hote haiM, (jAva dhamme va vittiM kappemANA) eva nirdoSa mikSA se apanI sayamayAtrA kA nirvAha karate haiN| yahA~ 'jAva' zabda se " dhammANuyA, dhammiTThA, dhammakkhAI, dhammapaloI, dhammapalajaNA, dhammasamudAyArA, dhammeNa ceva viti" isa pATha kA grahaNa huA hai / isakI bAvIsa sAgaropama sthiti kahevAya che bAkI badhu pahelA pramANe samajavuM nadhya (sU. 13) 'se je ime' tyAhi (se je ime) temmA 2 (gAmAgara jAva saNNivesesu ) ma 2 / 42 mAhi nivAsasthAnAcI sAdhane sanniveza sudhAnA nivAsasthAnAmA (maNuyA bhavati) bhanuSya nivAsa 43 cha matabhA 2 mA bhanuSya (sAhU) sAdhu DAya cha tesa (aNArabhA) mAralathI 2Dita DAya cha, (appapariggahA) pazDipati DAya che, (dhammiyA) pAbhi DAya cha (jAva dhammeNeva vitti kappemANA) temA nihApa-mikSA potAnI sayamayAtrAmA nirvADa Thare che maDI 'jAva' za04thI "dhammANuyA, dhammiTrA, dhammaksAI, dhammapaloI, dhammapalajaNA, dhammasamudAyArA, dhammeNa ceva vitti' mA pAine aDa 42pAmA mAvyo mAnI vyAdhyA
Page #754
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - 654 bhopAtikako rittA bhatta paJcakhaMti, te bahuI bhattAI aNasaNAe chedeti, chedittA AloiyapaDikatA samAhipattA kAlamAse kAlaM kiccA ukoseNaM acue kappe devattAe uvavattAro bhavaMti, tarhi tersi gaI, bAvIsaM sAgarovamAi ThiI, ArAhagA, sesaM taheva ||suu063|| viharani, 'viharitA' vidvatya 'bhatta pacakkhati' bhakta pratyArayAnti parityajati, 'aNasaNAe chedeti' anazanayA ridati, 'cheittA' ThitvA 'AloiyapaDikatA' AlocitapratikAntA, 'samAhipattA' samAdhiprAptA, 'kAlamAse' kAlamAse 'kAla kicA' kAla kRtvA 'ukoseNa accue kappe ' utkarpato'pyute kApe ' devattAe uva vattAro bhavati' devatvena upapattAro bhavanti / 'tahiM tesiM gaI' tatra teSA gati , 'vAvIsa sAgarovamAi ThiI ' dvAviMzati sAgaropamAni sthiti , ArAhagA' ArAdhakA , 'sesa taheva' zeSa tathaiva / / sU0 63 // paJcakkhati) pazcAt antima samaya meM bhaktapratyAkhyAna karate haiM, (te bahUi bhanAi aNasaNAe chedeti) ve aneka bhaktoM kA anazana dvArA chedana karate haiM, (chedittA AloiyapaDikkatA sAmAhipatA kAlamAse kAla phiJcA) chedana kara apane pApasthAnoM kI AlocanA evaM pratikramaNa karake ve samAdhisahita kAla avasara meM kAla kara (ukoseNa accue kappe devattAe uvavattAro bhavati) jaghaya pahale devaloka utkRSTa bArahaveM devaloka acyutakalpa me devaparyAya se utpanna hote haiM / (tahiM tesiM gaI, bAvIsa sAgarova rAi ThiI, ArahagA, sesa taheva) prathama devaloka me inako utkRSTa do sAgaropama aura va raTave devaloka 57 mata samaye mata-pratyAbhyAna 42 cha (te bahUi bhattAi aNasaNAe chedeti) tamA bhane matAnu manazana dvArA ch| 42cha (chedittA AloiyapaDikkatA samAhipattA kAlamAse kAla kiccA) chedana 4zane pAtAnA pApasthAnAnI AlocanA temaja pratikramaNa karIne teo samAdhi-sahita kAla avasaramA kAla zana (kkoseNa accue kappe devattAe uvavattAro bhavati) urya pahelA deva loka, utkRSTa bAramA devaleka acuta ka5mA devaparyAyathI utpanna thAya che (tahi tesiM gaI, bAvIsa sAgarovamAi ThiI, ArAhagA, sesa taheva) prathama devalokamAM temanI utkRSTa be sAgarepama ane bAramA devakamAM utkRSTa
Page #755
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - yUSaSiNI TokA ma 68 anArambhAdimanuSya viSaye bhagavadgItamayo sAda 657 paDivirayA, savAo AraMbhasamArabhAu paDivirayA, sayAoM karaNakArAvaNAo paDivirayA, savvAo payaNapayAvaNAo paDivirayA,--savvAo koNa-piTTaNa-tajjaNa-tAlaNa-baha-baMdhakilesAo paDivirayA, savvAo pahANa-madaNa-vaNNaga-vilevaNa-saha-pharisa-rasa-rUva-gadha-mallA-lakArAo paDivirayA, bhasamArabhAo paDivirayA' sasmAdArambhamamArambhApratiSiratA 'savvAo karaNakArA raNAo paDivirayA' sarvasmAkaragakAraNApraninitA , 'sabAo payaNapayANavAo paDivirayA' sarvammApacanapAcanA pratipiratA , 'savyAo kuTaNa-piTTaNa-tajjaNatAlaNa-caha-vadha-parikilesAo paDivirayA' sarvasmAkuTTana-piTTana-tarjana-tADanavara-vadha-pariklegAtpratipiratA, 'savvAno pahANa-madaga-vaNNaga-vilevaNa-sahapharisa-rasa-sva-gadha-malA-lakArAo paDirirayA' sarvasmAt snAna-mardana-varNakavilepana-ganda-sparza-rasa-rUpa-gandha-mAlyA'-ladArAtpratipiratA, tathA 'je yAvaNNe AramamamArabha se pratipirata hote haiM, (sabAo karaNakArAvaNAo paDivirayA) samasta karaNa eva karAvagase-karane-karAna se girakta hota he, (sabAno payaNApayAvaNAo paDivirayA) sarva prakAra kI pacana eva pAcana kriyA se pratipirata hote hai, (savvAo kohaNapiTTaNa-tajjaNa-tAlNa-baha-ya-parikilesAo paDivirayA) samasta prakAra ke kuTaNa, piTTaNa, tarjana, tADana, vadha, natha, parikleza se rikta hote hai, (savvAno NhANa-madaNavaNNaga-vileSaNa-sadda-pharisa-rasa-rUba-gara-mallA-rakArAo paDivirayA) sapUrNa snAna, mardana, varNaka, nilapana, ganda, rUpa, gA, rasa, sparza, mAnya eva alakAroM se rahita 2lathI prativita hAya , (savyAo karaNakArAvaNAo paDipirayA) samasta 425 tebhara sAthI-421-4211pAthI vi4 DAyace (savyAo payaNapayAvaNAoM paDivirayA) prajAranI payana tamA pAyana yAthI pi4ta ya cha (sancAo koTTaNa-piTTaNa-tanjaNa-tAraNa-caha-vadha-parikilesAo paTivirayA) samasta prakAranA kuTTaNa, piTTaNa, tarjana, tADana, vAva, ba va, parikalezathI virakata heya cha (savyAo NhANa-madaNa-caNNaga-nileraNa-sada-pharisa-rasa-rUpa-gadha-mallA-laphArAo paDiriyA) se pUe snAna, mana, va, vilepana, 506, 25, 28,
Page #756
--------------------------------------------------------------------------
________________ * auSapAtikamare susIlA suvyayA supaDiyANaMdA sAha savvAo pANAivAyAo paDivirayA jAva savvAo parigahAo paDivirayA, savvAo kohAo mANAo mAyAo lohAo jAva micchAdasaNasallAo 'nusandheya / sarvapA vyArayA'traica dvipaSTitame sUtre gatA / navara-dharmeNaiva vRtti kalpa yanta -niravadhabhikSayA gyamayAgArUpA vRtti nihata ityayoM ghopya / zeSapadAnAmapi vyArayA tasminneva sUtre kRtA'smAbhi / 'musIlA muncayA' muzIlA munatA 'mupaDiyANadA' supratyAnandA -muSTu pratyAna dazcittAhAdo yepA te tayA, AjAnicayadharma yAnAnandayuktA 'sAhU ' sAdhara , 'sanyAo pANAimAyAo paDivirayA jAva sancAo parimgahAo paDivirayA' sarvasmAt prANAtipAtAprativiratA yAvasarvasmAt parigrahAtprativiratA, 'savvAzo kohAo mANAo lobhAbho jAna micchAdasaNasallAo paDivirayA' sarvasmAt krodhAnmAnA mAyAyA lobhAd yAva imadhyAdarzanazamyA prativiratA , ' satrAo Ara vyArayA isI uttarArdha ke vAsaThave (62) sUtra meM kI jA cukA hai / (musIlA) ye suzAla tathA (muvvayA) nirdoSa rAti se vrato kI ArAdhanA karane vAle hote haiM / (supaDiyANadA) AjJAvicayanAmaka dharma yAna ke dhyAne se inakA citta sadA ahrAdayukta banA rahatA hai| ye saba (sabAo pANAivAyAo paDivirayA) sarva prakAra ke prANAtipAta se virakta rahate hai,, (jAva sabAo pariggahAo paDi virayA) yAvat samasta parigraha sa virakta rahA karate hai, (savvAo kohAo) samasta prakAra ke krodha se, (mANAo) mAna se, (mAyAo) mAyA se, (lohAo) lobha se, (jAva micchAdasaNasallAo) yAvat mithyAdarzana zanya se, (paDivirayA) virakta rahA karate hai, (sabAo ArabhamasamArabhAo paDivirayA) samasta sA mAgabhanA uttarArthanA mAsa8 (62)mA sUmA 42pAmA mApI che (susIlA) suzIsa nayA (suvvayA) nihApa zatithI pratAnI ArAdhanA pAvasAya cha (supaDiyANadA) mAjJAviyaya nAbhanA dhamadhyAna dhyAvapAthI tamanA sthita sahA mAnahI ane| 29 cha ta mayA (savvAo / pANAivAyAo paDivirayA) sarva Arana prAtipAtathI vi24 27 (jAva savyAo pariggahAo paDivirayA) tabhA samasta pariyaDathI vi24|| 2 // 42 cha (savvAo kohAo) samasta sAranA auSathI, (mANAo) bhAnathI, (mAyAo) "bhAyAthI, (lohAo) bAlathI,' (jAva micchAdasaNasallAo) tebhana mithyAzana zapathI (DicirayA) vita 42. (savvAo Arabha-samArabhAo' paDivirayA) samasta mAra masabhA
Page #757
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - yUSayaSiNI TokA mU 64 anArambhAdimanuSya viSaye bhagayadgItamayo sayAda 657 paDivirayA, savvAo AraMbhasamArabhAo paDivirayA, savvAoM karaNakArAvaNAo paDivirayA, sabbAo payaNapayAvaNAo paDivirayA, - savvAo kohaNa-piTTaNa-tajjaNa-tAlaNa-vaha-baMdhakilesAo paDivirayA, savyAo NhANa-maddaNa-vaNNaga-vilevaNa-sada-pharisa-rasa-rUba-gadha-mallA-lakArAo paDivirayA, bhasamArabhAo paDipirayA' sarvasmAdArambhasamArambhAtpratipiratA 'savvAo karaNakArAvaNAo paDivirayA' sasmAkaragakAraNAtpraticintA , 'savvAo payaNapayANavAo paDivirayA' sarvasmAtpacanapAcanAtpratiSiratA , 'savyAo kuTaNa-piTTaNa-tajjaNatAlaNa-baha-yadha-pariphilesAo paDipirayA' sanasmAkuTana-piTTana-tarjana-tADana-- vadha-badha-pariklegAtprativiratA, 'manyAo pahANa-maddaga-vaNNaga-rileSaNa-sahapharisa-rasa-rUpa-gadha-mallA-lakArAo paDipirayA' sarvasmAt snAna-mardana-varNakagilapana-ganda-sparza-rasa-rUpa-gara-mAlyAs-lahArA prativiratA, tathA 'je yAvaNNe ArabhasamArabha se pratipirata hote hai, (savyAo karaNakArAraNAo paDivirayA) samasta karaNa eva karAvaNase--karane--karAne se virakta hote hai, (sancAo payaNApayAvaNAo paDivirayA) sarva prakAra kI pacana ena pAcana kriyA se prativirata hote hai, (sayAo koDaNapiTTaNa-tajjaNa-tAlaNa-paha-sa-pariphilesAo paDipirayA) samasta prakAra ke kuTTaNa, piTTaNa, tarjana tATana, vadha, madha, pariklezA se virakta hote hai, (sandhAo pahANa-madaNavaNNaga-vileSaNa-sadda-pharisa-rasa-rUpa-gadha-mallA-lakArAo paDivirayAM) sapUrNa snAna, mardana, varNaka, vilepana, zabda, rUpa, gapa, rasa, sparga, mAlya eva alakAroM se rahita 2mathI prativi2ta DAya cha (savvAo karaNakArAvaNAo paDivirayA) samasta 72 tebhara 42115thA-421-72rAvadhAyI vita khAya cha (savvAo payaNapayA vaNAoM paDivirayA) sarvajAranI payana tebhara pAyana yAthI virata hAya cha (savyAo koTTaNa-piTTaNa-tajjaNa-tAlaNa-yaha-udha-parikilesAo paDivirayA) samasta prakAranA kuNe, piTTaNa, tarjana, tADana, vadha, ba dha, parikalezathI virakata hoya cha (savyAo pahANa-madaNa-caNNaga-vileSaNa-saha-pharisa-rasa-sva-gadha-mallA--la phArAo paDivirayA) se pUrI jAna, madana, pa, vivepana, za06, 25, 2sa,
Page #758
--------------------------------------------------------------------------
________________ - auSaNAtikako susIlA suvvayA supaDiyANaMdA sAha savvAo pANADavAyAoM paDivirayA jAva savvAo pariggahAo paDivirayA, 'savvAo kohAo mANAo mAyAo lohAo jAva micchAdasaNasallAo 'nusa dheya / sarveSA vyArayA'traiva dvipaTitame sUtre gatA / navara-dharmeNaiva vRtti kalpa yanta -niravadyabhikSayA gyamayAgArUpA vRtti nirvata ityayoM boya / zeSapadAnAmapi vyAkhyA tasminneva sUne kRtA'smAbhi / 'musIlA muvyayA' suzIlA munatA 'supariyANadA' supratyAnandA -suSTu pratyAna dacittAhAdo yeSA te tathA, AnAmicayadharma yAnAnandayuktA 'sAhU ' sAdhara , 'sancAo pANAsAyAo paDivirayA jAva sabAo parimgahAoM paDivirayA' sarvasmAt prANAtipAtAprativiratA yAvasarvasmAt parigrahAtprativiratA , 'sabbAo kohAo mANAo lobhAo jAra micchAdasaNasallAo paDivirayA' sarvasmAt krodhAnmAnA mAyAyA lobhAd yAvamithyAdarzanazamyAtprativiratA , 'sabAo Ara vyAkhyA isI uttarArdha ke vAsaTha (62) sUtra meM kI jA cukA hai / (susIlA) ye suzIla tathA (suvvayA) nirdopa rAti se vrato kI ArAdhanA karane vAle hote haiM / (supaDiyANadA) AjJAvicayanAmaka dharmadhyAna ke dhyAne se inakA citta sadA mahAdayukta banA rahatA hai| ye saba (savAo pANAivAyAo paDivirayA) sarva prakAra ke prANAtipAta se virakta rahate hai,, (jAva sabAo pariggahAo paDivirayA) yAvat samasta parigraha se virakta rahA karate hai, (savvAo kohAo) samasta prakAra ke krodha se, (mANAo) mAna se, (mAyAo) mAyA se, (lohAo) lobha se, (jAva micchAdasaNasallAo) yAvat mithyAdarzana zanya se, (paDivirayA) virakta rahA karate hai, (sancAo ArabhamasamArabhAo paDivirayA) samasta mA bhAgabhanA ttarArthanA mAsa8 (12)mA sUtramA vAma mAvI che (susIlA) suzIla nA (suvvayA) niSi zatithI pratInI mArAdhanA upApA lAya (r) (supaDiyANadA) mAjJAviyaya nAmanA madhyAna dhyAnapAthI tamanA sthita sahA mAnI manekA rahecha te madhA (sanyAo ' pANAivAyAo paDivirayA) sarva AranA prANAnipAtathI vi24ta 27 che (jAva savyAo parigahAo paDivirayA) tabhA samasta pariyaDathI vi24 2hyA 42 cha (savvAo kohAo) samasta sAranA vodhathI, (mANAo) bhAnathI, (mAyAo)"bhAyAthI, (lohAo) vAlathI,' jAva micchAdasaNasallAo) tabhara bhithyAzana zalyathI (paDicirayA) vita hArecha (savvAo Arama-samArabhAo paDivirayA) sabhAta mAra sabhA
Page #759
--------------------------------------------------------------------------
________________ - pIyUSapiNo TokA 64 anAsambhAdimanu'ya viSaye bhagavadgItamayo sabAda 657 paDivirayA, sabbAo AraMbhasamArabhAo paDivirayA, savvAoM karaNakArAvaNAo paDivirayA, savvAo payaNapayAvaNAo paDivirayA, - savvAo koTaNa-piTTaNa-tajjaNa-tAlaNa-baha-baMdhakilesAo paDivirayA, savvAo pahANa-madaNa-vaNNaga-vile. vaNa-saha-pharisa-rasa-rUva-gaMdha-mallA-lakArAo paDivirayA, bhasamArabhAo paDipirayA' sarmasmAdArambhasamArambhAtpratipiratA 'sabAo karaNakArAvaNAo paDipirayA' sarvasmA karagakAraNAtprativiratA , 'savvAmao payaNapayANavAo paDivirayA' sarvasmAtpacanapAcanA-pratipiratA , 'sayAo kuraNa-piTTaNa-tajjaNatAlaNa-baha-vadha-pariphilemAo paDigriyA' sarvasmAkuTTana-pina-tarjana-tADanavadha-badha-pariklagAtpratikritA , 'sacAo hANa-mahaNa-vaNNaga-vilevaNa-sadapharisa-rasa-rUva-gara-mallA-rakArAo paDigriyA' sarvasmAt snAna-mardana-varNakanilepana-ganda-sparza-rasa-rUpa-dha-mAlyA'-lakArAtprativiratA, tayA 'je yAvaNe AramamamArabha se prativirata hote hai, (sandhAo karaNakArApaNAbho paDivirayA) samasta karaNa eva karAvagase-karana-karAne se virakta hota he, (savyAo payaNApayAvaNAo paDivirayA) sarva prakAra kI pacA ena pAcana kriyA se pratipirata hote hai, (savvAo kohaNapiTTaNa-tajjaNa-tAlaNa-yaha-dha-pariphilesAopaDivirayA) samasta prakAra ke kuTTaNa, piTTaNa, tarjana tATana, vaya, vadha, pariklega se virakta hote hai, (sanyAno 'pahANa-madaNavaNNaga-vileSaNa-saha-pharisa-rasa-rUba-gara-mallA-lakArAo paDivirayA) sapUrNa snAna, mardana, varNaka, pilepana, zada, rUpa, gapa, rasa, sparza, mAlya eva alakAroM se rahita 2sayI prativita hoya (savyAo karaNakArAvaNAo paDivirayA) samasta 4265 tabhA sI -421-72rAvAthI pirata DAya (sayAo payaNapayA vaNAoM paDivirayA) jAranI panthana tabha04 pAyana yAthI vi DAya cha (savyAo koTTaNa-piTTaNa-tajjaNa-tAraNa-baha-dha-parikilesAo paDivirayA) samasta prakAranA kuNa, piTTaNa, tana, tADana, vadha, ba dha, parikalezathI virakata hoya cha ( sanyAo pahANa-maraNa-caNNaga-vileSaNa-sada-pharisa-rasa-rUpa-dha-mallA--- phArAo paDigriyA) sa pUrNa snAna, mana, pa, vilepana, 20, 58, 2sa,
Page #760
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'opapAtikatane __ susIlA suvvayA supaDiyANaMdA sAha savvAo pANADavAyAoM paDivirayA jAva savvAo parigahAo paDivirayA, 'savvAoM kohAo mANAo mAyAo lohAo jAva micchAdasaNasallAo 'nusandheya / sarvapA vyArayA'va dviparitame sUtre gatA / navara-dharmeNaiva vRtti kapa yanta -niravadyabhikSayA gyamayAnArUpA vRtti nirvata ityayoM yoya / zeSapadAnAmapi vyAkhyA tasminneva sUne vRttA'smAbhi 1 'musIlA muccayA' mugIlA muvratA 'mupaDiyANadA' supratyAnandA -suSTu pratyAna dazcittAhAdo yepA ta tathA, AjAnicayadharmadhyAnAnantayuktA 'sAhU ' sAdhaya , ' sancAo pANAivAyAo paDivirayA jAna sabAo parimgahAo paDivirayA' sarvasmAt prANAtipAtA prativiratA yAvasarvasmAt parigrahAtpativiratA, 'savyAo kohAo mANAbho lobhAo jAra micchAdasaNasallAo paDivirayA' sarvasmAt kodhA mAnA mAyAyA lobhAd yAvamithyAdarzanazamyAtpratipiratA , sabAo Ara vyAkhyA isA uttarArdha ke vAsaThare (62) satra meM kI jA cukA hai / (susIlA) ye suzAla tathA (sudhvayA) nirdoSa rAti se vratoM kI ArAdhanA karane vAle hote haiM / (supaDiyANadA) AjAvicayanAmaka dharma yAna ke dhyAne se inakA citta sadA ahlAdayukta banA rahatA hai| ye saba (sabAo pANAivAyAo paDivirayA) sarva prakAra ke prANAtipAta se virakta rahate hai, (jAva sabAo pariggahAo paDivirayA) yAvat samasta parigraha se virakta rahA karate hai, (savvAo kohAo) samasta prakAra ke krodha se, (mANAo) mAna se, (mAyAo) mAyA se, (lohAo) lobha se, (jAva micchAdasaNasallAo) yAvat mithyAdarzana zanya se, (paDivirayA) virakta rahA karate hai, (savvAo ArabhamasamArabhAo paDivirayA) samasta mA saagmn| ttarAdhanA mAsa (12)mA sUbamA usAmA mApIche (susIlA) suzIsa nathA (suvvayA) nihApa rItithI vratonI mArAdhanA 42vApAmA DAya cha (supaDiyANadA) mAjJAviyaya nAbhanA dhamadhyAna dhyAvAthI tamanA thitta sahA mAnavI manesA 2 te mayA (savyAo pANAivAyAo paDivirayA) sarva ranA prAtipAtathI vi24 29 cha (jAva savvAo parigahAo paDivirayA) tabhA samasta pariaDathI vi24|| 2642 cha (savvAo kohAo) samasta prajAnA adhathI, (mANAo) bhAnathI, (mAyAo) bhAyAthI, (lohAo) lathI,' (jAva micchAdasaNasallAo) tebha mithyAzana yathI (paDivirayA) vita rahA 42. (savvAo Arama-samArabhAo paDivirayA) samasta mAra sasabhA
Page #761
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNo TI sa 6.-66IyaryAsamitya diyuktasAdhuvipayebhagavadgItamayo sapAda 659 mUlam-tesi NaM bhagavaMtANa eeNa vihAreNa viharamANANaM atthegaiyANaM aNaMte jAva kevalavaranANadasaNe samuppajjai / te vahaI vAsAiM kevalipariyAga pAuNati, pAuNittA bhattaM paccamitA gamanAgamanAdipu samitiyuktA bhAsAsamiyA' bhApAsamitA santa , yAvacchabdAd guptiguptA iti dRzyam , 'daNameva' idamena 'Niggatha pAvayaNa ' nairgrantha pravacana 'puraokAu' puraskRtya-pradhAnImRtya 'viharati' viharati / / mU0 65 // TIkA-'tesi Na' ityAdi / 'tesi Na bhagavatANa' tepA sala bhagavatAm anagAramagavatAm 'eeNa' etena parvoktena 'vihAreNa viharamANANa' vihAreNa viharatAm 'atyegadayANa' astyekepAm, 'aNate ' anantam antarahita 'jAva' yAvat 'kevalavaraNANadasaNe kevalavarajJAnadarzana 'samuppajjai ' samutpadyate=acireNa prAdurbhavati / 'te vahai vAsAi ' te anagArA bhagavato vahani vapANi kevalpiriyAya' kevaliparyAya samiti Adi samitiyoM ko tathA tIna gumiyAM ko pAlana karate hai / eva ina samasta kriyAsvarUpa jo nirmanthapraracana hai usake anusAra hI apanI samasta pravRtti calAte haiM / / sU 65 // 'tersi Na bhagavatANa' ityaadi| (tesiM Na bhagavatANa eeNa vihAreNa viharamANANa) isa prakAra ke ina anagAra bhagavantoM meM jo nirmaya pravacana ko Age karake vicarate hai, (atyegaiyANa) una meM se kitaneka anagAra bhagavantoM ko (apAte jAva kevalamaranANadasaNe samuppajjAi) anata kevalajJAna eva anata kevaladarzana upanna hotA hai / (te bahui vAsAi kevalipariyAga pAuNati) ve isI paryAya meM bahuta varSoM taka isa pRthvImaDala ko pAvana karate haiM, bhASAsamiti Adi samitionuM tathA traNa guptionuM pAlana kare che. temaja samasta kriyA svarUpa je ninya pravacana che tene anusarIne ja potAnI samasta pravRttio calAve che (jU 65) 'tesiM Na bhagatANa' tyAhi (tesiM Na bhagatANa eeNa vihAreNa viharamANANa ) mA 42 // mA manAra lagavAnAmA 2 ninya apayanane bhujya 4zana viyare cha, (atye gaiyANa) tamAthI 38mA managAra lagavAnAne (aNate jAva kela-cara-nANadasaNe samuppajjaI) sanata pazana tamA manatavana utpanna yAya cha. (ta bahui vAsAi phelipariyAga pAuNati) tamA 24 paryAyamA pA
Page #762
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 958 je yAvaNNe tahappagArA sAvajjajogovahiyA kammaMtA parapANapariyAvaNakarA kajati tao vi paDivirayA jAvajIvAe ||suu064 // mUlam-se jahAnAmae aNagArA bhavaMti-IriyAsamiyA bhAsAsamiyA jAva iNameva niggaMthaM pAvayaNaM purao kAu viharati // sU0 65 // tahappagArA' ye yAvatastathAprakArA , 'sAvajjajogovahiyA' sAvadhayogopadhikA -sAvaya yogA sAvadhayogayuktAzca te aupadhikA =mAyAprayojanAzceti tathA, 'parapANapariyAvaNakarA' paraprANaparitApanakarA , 'kammatA' kabhIgA =vyApArAzA 'kajjati' kriyate 'tao vi paDivirayA jAvajIvAe' tato'pi prativiratA yAvajIvam // sU 64 // TIkA-' se jahAnAmae' ityaadi| ' se jahAnAmae aNagArA bhavaMti' atha yathAnAma kecit anagArA bhavanti, kIdRzAste'nagArA ' ityAha 'IriyAsamiyA' IyAsa hote hai, (je yAvaNNe tahappagArA sAvajjajogovahiyA kammatA parapANapariyAvaNakarA kanjati to vi paDivirayA jAvajjIvAe) tathA isI prakAra ke aura bhI jo sAvadhayogavAle mAyAkaSAyajanita kArya hai ki jiname prANiyoM ke prANoM ko paritApa jaya kaSTa bhoganA paDatA hai una saba se ye prativirata hote hai / sU 64 // " se jahAnAmae' ityAdi / (se jahAnAmae aNagArA bhavati) ye jo anagAra hote hai, ve( IriyAsamiyA bhAsAsamiyA jAva iNameva niggatha pAvayaNa purao kAu viharaMti) iryAsamiti, bhASA 35, gadha, bhAtA tabhaka sa zathI rahita khAya cha (je yAvaNNe tahappagArA sAvajjajogovahiyA kammatA para-pANa-pariyAvaNa-karA kajjati tao vi paDivirayA jAvajjIvAe) tathA se mAranA mIta paY2 sAvadhayogavA mAyASAyanita kArya che ke jemAM prANinA prANane paritApajanita kaI bhegavavA paDe che, tevA badhA kAryothI teo virakata hoya che (sU 6) ' se jahAnAmae' tyA (se jahAnAmae aNagArA bharati) mA anAra DAya cha, tamA (IriyAsamiyA bhAsAsamiyA jAva iNameva niggatha pAvayaNa purao kAu viharati) dhyAsamiti,
Page #763
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - pIyUSapiNI-TI suIyAsa mityAdiyuktamAdhuviSayebhagavadagItamayo sayAda 661 pAuNittA AvAhe uppaNNe vA aNuppapaNe vA bhatta paJcakkhaMti / te bahui bhattADa aNasaNAe chedeti, chedittA jassahAe kIraDa naggabhAve jAva tamahamArAhitA caramehi UsAsaNIsAsehi prAdurbhavati, te pahA pAsAda' te'nagArA bhagAto vahani varSAgi 'chaumatyapariyAya pAuNati' umasyapayAya pAlayati udmasthAvasthA pAlyati, 'pAuNittA' pAlayi vA 'Agahe' AnAdhAyA rogAdinAdhAyAma 'uppaNNe vA aNuppaNNe vA' upanAyA vA anupanAyA vA sayA 'bhatta pacakkhati' bhakta pratyArayAnti 'te vahUi bhattAi agasaNAe Deti' te vahani bhaktAni anazanayA diti, 'chedittA' chittvA 'jassadvAe' yasmai athAya 'kIraTa naggabhAve' kriyate nagnabhAva -akiJcaya kriyate, 'jAva tamaTThamArAhitA' yAvat tamarthamArA ya, ' caramehiM UsAsaNIsAsehiM ' caramairucchyAsani zvAse 'aNata ' anantam atarahitam, 'aNutara' anuttaram unkRSTam, lAbha zIghra nahIM hotA hai, (te pahai vAsAi chaumatyapariyAga pAuNittA) ve anagAra bhagavAn chamastha paryAya ko hI bahuta varSoM taka pAlate rahate haiM, (pAuNittA) aura usa payAya ke pAlana karate 2 bhI yaDhi (Ahe uppaNNe vA aNuppaNNe vA) kisI prakAra kI cAhe unhe rogAdika bAdhA utpanna ho, cAhe na bhI ho to bhI ve, (bhatta paJcakravati) bhaktapratyArayAna karate hai / (te vaha bhattAi aNasaNAe uTheti) va aneka bhaktoM kA anazana dvArA chedana karate hai, (chedittA jassAe kIraDa naggabhAve jAva tamahamArAhitA) chedana karake unhoMne jisa kI prApti ke liye nagnabhAna dhAraNa kiyA thA, usa prayojana kI siddhi prApta kara (caramehiM usAsaNIsAsehi aNata aNuttara NivAgAya nirAvaraNa siNa paDipuNNa zanane sAsa sahI bhagata nathI, (te vahai vAsAi chaumatthapariyAga pAuNati) manA2 lagavAna masyayayAyanu 4 ghara parasA mudhI pAlana ure cha, (pAuNittA) mane te yAyanu pAsana ta uratA ya na (AcAhe upapaNNe yA aNuppaNNe vA) prAranI samAna pApanna yAya 3 yA na 59 yAya to pazu tasA (bhatta pancarasati) satapratyAbhyAna 42 che (te vahRi bhattAi aNasaNAe Theti) tamo bhane matAnu manazana dvArA chehana 42 cha (cheditA jassadvAe kIrai naggabhAve jAva tamaTThamArAhittA) chedana karIne teoe jenI prApti mATe nagnabhAva dhAraNa karyo hato te pra nanI siddhi prAsa na (caramehi usAsaNIsAsehi aNata aNuttara NivyA
Page #764
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - 660 / aupaNatipatre kkhati, paJcakkhittA bahui bhattADa aNasaNAe chedati, chedittA jassaTTAe kIraDa naggabhAve jAva ata karati ||m066|| mUlam--jesi pi ya Na egaDayANa No kevalavaranANadasaNe samuppajjai te vahUDa vAsADa chaumatthapariyAga pAuNati, 'pAuNati' pAlayanti, 'pAuNittA' pAlayitmA, 'bhatta paccAsati' bhakta prayA rayAti, 'bhatta paJcamittA' bhakta prayA' gAya 'mahA' vahani 'bhattAi aNasaNAe' bhaktAni anazanayA 'chedati' chidati, 'dittA' kiyA 'jassadvAe / yasmai arthAya 'kIraha' kriyate 'naggabhAvo' nagnabhAna Aphicaya kriyate ityasya , 'jAva ata' yAvat-sarvadu khanAmata 'karati' kurnati / / sU0 66 // 'jesi pi ya Na' ityAdi / 'jesi pi ya Na egaiyANa No kevalavara nANadasaNe samupajjai' yepAmapi ca salu ekepA no keralavarajJAnadarzana samutpadyate(pAuNittA bhatta paJcaksati) isa paryAya ko prApta kara ve bhakta kA pratyAsyAna kara dete haiN| (paJcagvittA bahUda bhattAda aNasaNAe chedati) pratyArayAna karake aneka bhaktoM kA anazana dvArA chedana kara dete hai / (chedittA jassahAe kIrai naggabhAve jAva ata kareMti) chedana karake jisa prayojana ke liye nagnabhAva unhoMne dhAraNa kiyA thA ve usa prayo jana ko prApta karate hai, arthAt samasta du soM kA ata karate hai / sU 66 // - 'jesi pi ya Na' ityaadi| ___ (jesi pi ya Na) ina sAvuAM me se bhI (egaiyANa) jina kinhIM sAdhu munirAjo ko (No kevalavaranANadasaNe samuppajaDa) nirmala keljAna eva kerala darzana kA paraso sunI // pRthvIma ne pApana 2 cha (pAuNittA bhatta pancarasati) 2 / paryAyane prAsa urIne satatyAmAna nI (pancaksittA bahai bhattAi aNasaNAe cheti) pratyAvAna gana mane mahatonu manazana dvArA jana 2 (chedittA jassadAcha kIrai nagAbhAve jAra ata kareti) chana karIne je prayojana mATe nagnabhAva temaNe dhAraNa karela hatuM te prayojanane prApta kare che, arthAt samasta du khene a ta kare che (sU da6) jesi pi ya Na' tyA nesi piyaNa) mA sAdhuzAbhAthI 565 (egaiyANa) ImAdhu muni sana (No kevalavaranANasaNe samuppajjai) nima zAna tamA 15 Podans bhA ani
Page #765
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSiNI-TIkA mR6. yAmamitAdi vipaye magavada gautamayo myAda 63 kAlamAse kAlaM kiccA, ukkoseNaM samvasiddha mahAvimANe devattAe svavattAro bhavati, tarhi tesiM gaI, tettIma sAgarovamAi ThiI, ArAhagA, sesaM taM ceva / / sU068 // manumabamAvinA vA acA-tanuryeSA ta ekAcA 'puNa' puna , atra puna mara ujAyA jA pelaNyadhAnanArya , 'garga eka-anya tu 'maratAge bhakAra: maramavina , 'mayanAga haraAnuvAra ApavAna 'putrasammAvamemega' pUrvakramAvargaga pUrvatarmagAmavArega kAThamAne kAla kiyA bAlamAme kAla kRtvA-'TakkAmaMga maTTamiTTe mahAvimANe' ikaDeMga svArthamidre mahAvimAna 'devatAe' devacena 'ubavattArI mavati' upapanAge bhavanti-padyante, 'tahi tasi gaI tecIma mAgarovamAi ThirTa' tatra teSA gati , paniMga nAgagepamAni sthiti / 'yArAhagA ApakA parakamyAgakA , 'mamata cara' Toya tuTeca // 3641 haiM ki jinha usI mava meM kavandramAna eva vahana kA nAma nhA ittA ? no prema va angAra bhagavAn (egacA) pamavAratA hele hai| re (bharatAro) syama kA AgamanA Rgne cha hI (puncasammAvamaseNa) pUrvakrama ke mAviSTa hona ke (ramAma kATaM kiyA) kAla mbasara ma kATa kara (rakAmega)skarSa hai (macaTTamiMda mahAtrimANe devatAe uvavacAro matrani) mavAya mudra nAmaka mAvimAna ma devapavAya se pana ho vyane hai| (tahi nami gaI, ticIma mAgarIvamATa) badI para unakI gati aura spiti hotA hai| inakA sthiti vahA~ para tIna sAgara pramAga hai| (bArAhagA maMmata cetra) ye niyama meM paraloka ke ArAmaka hote haiM / agiSTa pUrvavata samajhanA caahiye| m 18 // bhagavAna hoya che ke jemane teja bhavamA kevaLajJAna temaja vajanane lAbha maLane nathI te evA te anagAra bhagavAna ( jA) e-bavAvatArI hAya 3 teyA (bharanAro) ayamanI nAnA tA . (putramAraseseNe) bhanA mAtra svAnA dAna (kAThamAse kAla kiccA) cla-1sare sta gana (koseNa) Eat (mantramiddhe mahArimA yattAe ara. tAro mAni) vAri nAmanA mahAvimAnamA 15yAnI C-panna bhaya tyAM temanI gati ane riti hoya che temanI tyA niyati tetrIsa sAgara pramANa (yArAhagA semaMta ceya) tabhI niyama pahanA mAgAsIya che, bATI bavuM jhADa pramANe samajavuM joIe (. 8).
Page #766
--------------------------------------------------------------------------
________________ 662 auSaNaticyA aNaMtaM aNuttaraM nivvAghAyaM nirAvaraNa kasiNa paDipuNNaM kevalavaranANadasaNaM uppAdeti, tao pacchA sinjhihiMti jAva aMtaM karehiti // suu067|| mUlam--egaccA puNa ege bhayaMtAro puvvakammAvaseseNaM 'nivAghAya' nirvyAghAta sUkSmavyavahitaviprakRSTavipayepu mapratihata, 'nirAvaraNa ' nirAvaraNa karmAvaraNarahita 'kasiNa' kRtsna-sakalaM, 'paDipuNNa ' pratipUrNa-mapUrNa, 'kevala varanANadasaNa' keralavarajJAnadarzanam 'uppAdeti' utpAdayanti, 'tao pacchA sijjhihiMti ' tata pazcAt setsyanti, 'jAva ata' yAvat anta-sarvadu khAnAmanta 'karehiti' kariSyanti / / sU0 67 // 'egacA' ityAdi / 'egaccA' ekA'rcA -ekA asAdhAraNaguNatvAt advitIyAkevalabaranANadasaNa uppAdeMti) carama ucchvAsa-ni zvAsoM meM atarahita, anupama, nirvyAdhAta-sUkSma, vyavahita eva viprakRSTa viSaya ko hastAmalakavat jAnane ke liye samartha, nirAvaraNa-karmAvaraNarahita, kRtsna-sakala, evaM pratipUrNa-sapUrNa kevalajJAna eva kevaladarzana kI utpatti se viziSTa ho jAte hai / (tao pacchA sijjhihiti jAva ata karehiti) isake pazcAt ve siddha ho jAte hai aura usa avasthA meM unake samasta dukhoM kA eva unake kAraNabhUta __ karmoM kA sarvathA abhAva ho jAtA hai / sU067 // 'egaccA puNa' ityAdi / ina anagAra bhagavatoM ke bIca (ege) kitaneka aise bhI anagAra bhagavAna hote ghAya nirAcaraNa kasiNa paDipuNNa kelavaranANadasaNa uppAdeti) yama shaasni zvAsamA atarahita, anupama, nircAghAta-sUkSama vyavahita temaja vijha kRSTa viSayane hastAmalakavat jANavA mATe samartha, nirAvaraNa-karmAvaraNurahita, kasta-sakaLa, temaja paripUrNasa pUrNa ke vaLajJAna temaja kevaLadarzananI utpattithI viziSTa tha ya cha (tao pacchA sijjhihiti jAva ata karehiti) tyAra pachI teo siddha thaI jAya che, ane te avasthAmAM temanA samasta du khene temaja temanA kAraNabhUta karmone sarvathA abhAva thaI jAya che (sU 67) 'egaccA puNa' tyAdi A agAra bhagavantanI vacamAM (m) keTalAka evA paNa anugAra
Page #767
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSadhaSiNI TokAsU 69 sarvakAmaviratAdiviSaye bhagavadgItamayo saMghAda 665 mAyAlohA aNupuvveNa aTThakammapayaDIo khavettA uppi loyaggapaiTANA bhavati // suu069|| mUlam-aNagAre Na bhaMte ! bhAviyappA kevalisama'NikkohA' nikopA =krodhAniSkrAtA , 'sINagohA' kSANakoyA -krodha kSINo yepA te kSINakodhA -mohanAyakarmagA kSayAkaraNAt kSINakoramohanIyakarmANa , 'era mANamAyAlohA' eva mAnamAyAlomA eva kSIgamAnamAyAlomA , 'aNupuTveNa' AnupUrvyAkamago yathAnaddham, 'adukammapayaDIo' aSTakarmapratA 'khavettA' kSapayitvA 'uppi loyaggapaiTThANA' upari lokAnapratiSTAnA =lokApArasthitA 'bhavati' bhavati // sU 69 / / TIkA-'aNagAre Na bhate' ityAdi / 'aNagAre Na bhate !' anagAra salu he bhadata ! 'bhAviyappA' bhAvitAtmA-tA'' masAkSAtkAra , 'kevalisamugdhAeNa' kepalikohA eva mANamAyAlohA) jinakA krodha naSTa ho gayA hai, ata eya jo niSkrodha haiM, mohanIya karma naSTa ho jAne ke kAraNa kodha jinakI AmA se kSINa ho cukA hai, isI taraha se mAna, mAyA eva lobha bhI jinakI AtmA se sarvathA naSTa ho cuke haiM, ve (aNupuvveNa aTu kammapayaDIo khavettA uppi loyaggapaiTANA bhavati) krama 2 se pUrvabaddha aSTakarmoM kI prakRti ko sarvathA naSTa kara niyamase loka ke aprabhAgame nivAsa karanevAle hote haiM, arthAt mokSako prApta karate hai / sU 69 // 'aNagAre Na bhate !' ityAdi / (bhate') he bhagavan / (bhAviyappA aNagAre Na) bhAvitAtmA anagAra (sAdhu) (kevalisamugdhAeNa) kevalisamudghAta dvArA (samohaNittA) AtmapradezoM ko zarIra se gayele che, tethI jeo kodharahita che, mehanIya karma naSTa thaI javAnA kAraNathI kedha jemanA AtmAmAthI kSINa thaI gayela che, tevI ja rIte mAna, mAyA temaja lAbha paNa jemane AtmAmAthI sarvathA naSTa thaI gayelA che, teo (aNuputveNa aTu kammapayaDIo savettA uppiM loyaggapaidANA bhavati ) anubhathI pUrvabaddha ATha karmonI prakRtine sarvathA naSTa karIne niyamathI lekanA uparanA bhAgamAM nivAsa karavAvALA thAya che, arthAta mokSane prApta kare che (sU 6) 'aNagAre Na bhate !' tyAdi (bhate / ) mApan ! (bhAviyappA aNagAre Na) sAvitAtmA mAnaNAra (sAdhu ) (vilisamugyAeNa ) patisabhudhAta dAsa ( samohaNicA ) mAma
Page #768
--------------------------------------------------------------------------
________________ 664 siighnik mUlam-se je ime gamAgara jAva sapiNavesemu maNuyA bhavaMti, ta jahA-savvakAmavirayA savvarAgavirayA savyasagAtItA savvasiNehAikaMtA akohA nikohA khINakohA eva mANa TIkA-'se je ime' iyAti / 'me je ime gAmAgara jApa saNNivesesu maNuyA bhavati' atha ya ime prAmA''kara yAvat maniyApu manujA bhavati, 'ta jahA' tayathA 'sabakAmavirayA' sarvakAmagiratA ~ sarvakAmebhya -mamattagandAnivipaye-yo nitA = nivRttA , zabdAdiviSayeSu vA viratA vigatau sukyA , 'sabarAgavirayA' sarparAgaviratA - sarvarAgAt-samastAd piyAbhimugvahatubhUtA-mapariNAmavizeSAt nivRttA, 'sabasagA totA' sarvasaGgA'nItA -sarpasaGgAt mAtApinAdisambadhAdatItA vinirgatA --sarvasagarahitA ityartha , 'sampasiNehAdakatA' sarvasnahAtikA tA =sneharahitA , 'akkohA' akrogA / se je ime' ityaadi| / (se je ime gAmAgara jAva saNNivesesu ) ye jo grAma / Akara Adi se lekara sanniveza taka ke nivAsasthAnoM ma (maNuyA bhavati) manuSya rahate haiM, (ta jahA) jase (savvakAmavirayA sacarAgavirayA sabasagAtItA sanasiNehAiktA): jo samala zabdAdika viSayoM se nivRtta hai, athavA zabdAdika viSayoM meM 'ji he utsukatA nahIM haiM, samasta viSayoM kA ora jhukAne vAle A mAke rAgarUpa pariNAma se jo nivRtta hai, mAtApitA Adi samasta sabadhijanoM se athavA samastaprakAra ke parigraha se jo 'dUra ho cuke hai, jinhoM ne sampUrNaprakAra kA snehabhAva parivarjita kara diyA hai / (akohA zikohA khINa 'se je ime' tyAdi se je ime) mAre (gAmAgara jAva snnnnivesesu)| ma 42 mAyA badhane sanniveza sudhA nivAsasthAnAmA (maNuyA bhavati) manuSya 2 cha, (ta jahA ) 4 -( savvakAmavirayA samparAgavirayA sabasagAtItA sadhyasiNehAikkatA) yo samasta Awares vipAthI nivRtta , mathA zAdika viSayomAM jemane utsukatA nathI hotI, samasta vizenI tarapha khe cavAvALA AtmAnA rAgarUpa pariNAmathI jeo nivRtta che, mAtApitA Adi gamata sa ba dhI nathI athavA samasta prakAranA parigrahathI jeo dUra thaI gayelA che, jeoe A pUrNa prakAranA snehabhAvane pazviti karI dIdhela che, (akkohA NikkohA strINakkohA esa mANamAyAlohA ) bhanI Dodha naSTa 54
Page #769
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUparyApaNI-TIkA ra 71 paMthali samudghAta vipaye bhagavadgItamayo saghAda 667 mUlam-se nUNaM bhate / kevalakappe loe tehiM nijarApoggalehi phuDe ' hatA ! phuDe // sU0 71 // mUlam-chaumatthe NaM bhate / maNusse tesi NijjarApogagalANa kici vaNNeNa vaNaM, gadheNa gadha, raseNaM rasa, phAseNa TIkA-'se nUNa bhate ! iyAti / 'se nUNa bhate !' atha nUna he bhannta / 'kevalakappe loe' kepala kanpo loka , 'tehiM' se 'nijarApoggalehi' nirjagapudagalai - nirjarA pramAnA pudgalA nirjagapudgA-jIvena armatAmApAditA karmapudgalAstai 'phuDe' spRSTa cyApta kim ? iti prabha / uttaramAha 'hatA / phuDe' hanta / spRSTa // sU 71 // TIkA-'uumatye Na bhate !' ityAdi / 'uumatthe Na bhate !' umasya salu bhana ta !' hai bhana ta ! umasya ggala manuSya , uddhamanya iha niratigayanAnayukto neya , yatazchadmasyo'pi viziSTAnavijJAnayukto nirjarApudgalAn jaanaatyev| 'tesi NijjarApoggalANa' tepA nirja rApudgalAnA 'kiMci' kiJcid 'vaNNeNa' varNena-varNatayA yathAvasthitasvarUpaga 'vaNNa' varNa= 'se nUNa bhate !' ityaadi| ( se nUNa maMte !) he bhaDhata kyA avasyatayA (tehiM nijarApoggalehiM) unake nirjarAprapAna pudgalA dvArA (kevalakappe loe) yaha samasta loga (phuDe) spRSTa hotA hai / (hatA ! phuDhe) hA~ / spRSTa hotA hai // // sU 71 // 'chaumatyeNa' ityaadi| (uumatthe Na bhate / maNusse ) he bhadanta / viziSTajJAnI umastha manuSya (tesi NijjarApoggalANa ) una nirjarApradhAna pudgaloM ko (kiMci) kiMcit (vaNNeNa vaNNa ' se nUNa bhate / ' tyA (se nRNa bhate / )lata ! zubhasyatayA (tehiM nijjarApoggalehi bhanA nirApradhAna pugo dvArA (kepalakappe loe) mA samasta sAuna (phuDe ) pa thAya cha ? (hatA! phuDe ) / thAya cha (sU 71) 'uumatye Na' tyA (uumatthe Na bhate / maNusse) mahata! viziSTajJAnI anya manuSya (mi NijjarApoggalANa) te nirAdhAna pugatAna (kiMci) jiyit (vaNNeNa vaNNa gaNa gadha raseNa rasa phAseNa phAsa jANai pAsai) varNa thA
Page #770
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtika - - - - - gyAeNaM samohaNittA kevalakappaM loyaM phasittANaM ciDI, hNtaa| ciTTai // suu070|| samudghAtena, tara prathama samudghAtasvarUpamunyate-yayAsvabhAnasthitAnAmAtmapradezAnA samudadhAtana samatAdudghAtana-svabhAvAda yamAnena pariNamana samudghAta , saca samavidha -vedanAsamudghAta 1, kapAyasamudghAta 2,maraNasamudghAta 3, painiyasamudghAta 4, taijasasamudghAta 5, AhAraka samudghAta 6, kevalisamudghAtazca 7 / "pu samamu samudAtepu carama kelisamudghAta / tana ko nAma kelisamudghAta ? ucyate-yatyA tarmuhUrtakAle paramapada bhAvi, tasmin kevalini bhava samudaghAta kelisamudghAtastena, 'samohaNittA' samavaya AtmapradezAn prasArya kelakappa' kevalakapa-mapUrNa 'loya' loka 'phosittA Na' spRSTA salu 'ciduI tiSThati kim / / uttara mAha-hatA' ityaadi| 'hanta' itipada komalA''mantraNapUrvakasvIkArArthakam, 'ciTThai' tiSThati // sU 70 // bAhara nikAla kara (kevalakappa loya) kyA samasta lokakA (phasittA) sparza karake (ciTTha) Thaharate hai ? uttara-(hatA / ciTThai) hA! Thaharate hai| yathAsvabhAna se sthita AtmapradezoM kA aya bhAva me pariNamana karanA, usakA nAmA samudghAta hai| samudghAta 7 prakAra kA hai-vedanA samudghAta 1, pAyasamudghAta 2 maraNasamudghAta 3, vaikriyasamuddhAta 4, tejasasamuddhAta 5, AhArakasamudghAta 6, kevalisamudghAta 7 / iname atima samudghAta kevalisamuddhAta hai / jisako antarmuhUrtakAla me nirvANa padakI prAmi hotI hai aise kevalI bhagavAna kA daNDa, kapATa, manthAna aura lokapUraNa kriyA dvArA AtmapradezoM kA mUla zarIra ko na choDakara zarIra se bAhara phailanA isakA nAma kAlisamudghAta hai / / sU 70 // prazAne zarIrathI mAra dIna (kevalakappa loya) zu samastAnA (phusicA) 25za 4zana (cidui) 29 cha ? ( htaa| cii) & / / 22 che. yathAsvabhAvamAM rahelA Atmapradezane anyabhAvamA pherarvI nAkhavuM tenuM nAma muddaghAta che samududhAta 7 prakAranA che-1 vedanAsamRdudhAta, 2 kapAyasamuddaghAta, 3 maraNa muddaghAta, 4 vaikriyasamughAta, 5 taijasasamudaghAta, 6 AhArakasamughAta, 7 kevalisamuddaghAta temAM chello muddaghAta kevalisamu daghAta che jene antamuhUrta kALamA nirvANapadanI prApti thAya che evA kevalI bhagavAnanA daDa, kapATa, manthAna, ane lekapUraNa kriyA dvArA Atma zone. mULa zarIrane nahi cheDatA zarIrathI bahAra phelAve che tenuM nAma kevalisamudaghAta che ( 70).
Page #771
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayapiNI-TIkA su.74 payalimamudghAta viSaye bhagavadagItamayo sayAda 669 muulm-~goymaa| aya Na javuddIce dIye savvadIvasamudANa savvanbhatarAe savvakhudAe vaDhe tellApUya-saMThANa-saThie TIkA-bhagavAnAha-'goyamA' iyA / 'goyamA aya Na jaddIce dI' hai gautama ! aya bala jambUdvIpo hApa 'savvadIvasamudANa sababhatarAe' madvIpasamudANA savAbhyantaraka =madvIpasamudrama yAtA, 'sabasuhAe' sarpasuddhaka =sadvIpamamudrApekSayA lyu, 'pahe' vRtta goThAkAra , moTa kara ghanavRtto'pi bhareta tayavaredArtha prataravRttatAmAha'telApUya-saThANa-saThie' tailA'pUpa-masthAna-masthita - tailamiti ghRtasyopalakSaNam, tena tailApikA'ppA''kAramasthita , 'baTTe ' vRtta , 'racamavAra-saThANa-saThie' rathacakranAlajAtI hai ki (uumatye Na maNusse tesi NijarApoggalANa No kiMci paNNeNa SaNNa jAra jANai pAsai) umasya manuSya, una keralA bhagavAna ke una nirjarAprabhAna pudgaloM ke varNa gara rasa sparza ko na jAna sakatA hai ? na dekha sakatA hai ? || ma 73 // 'goyamA / jaya Na' ityaadi| (goyamA!) he gautama ! (aya Na jAhIre dii|) yaha jadvIpa nAmakA dvIpa (sapadIvasamudANa ) samasta dvIpa aura samudroM kA (sababhatarAe) sarvaprakAra se madhyavartI hai / ata yaha (gavyamuDAe) sana se oTA hai / (naTTe) yaha valaya ke mamAna vRttAkAra-goTha hai| (tellA-pUya-saThANa-saThie) tailapaka puA ke AkAra jaisA gola hai| (baTTe rahacakamAla-saThANa-saThie) sthaka pahiye jaisA gola hai| (he puratara rathI upAya (uumatye Na maNusse temi NijjarApoggalANa No kiMci aNNeNa paNNa jAra jANaDa pAsai) 7.5 manuSya te upayI bhagavAnanA te nirjarApradhAna pudagalonA varNa, gaMdha, rasa, mpane nathI jANI zakatA ke nayI bhI zatA? (sa. 73) 'goyamA / aya Na' tyAha (goyamA 1) gItama / (aya Na javuddIne tIne ) - mAmUhI5 nAmanI dvIpa (savvadIpasamuddANa) yama dIyA bhane samudrInI (sancabhatarAe) sapa 2thI bhavyaktI - PuthI ta (mavyasuhAga ) mAthI nAnA (paTTe) te pasayanA (411) vRttADA2 goNa ( tellApUya-maThANa sa Thiga) pusAnA PAra 23 . (paTTe rahacakavAla-saThANa-saThiNa) 2yanA para vo (vaDhe puskharakaNiyA-maThANa-saThiNa) bhajanI DabiyA (TepaTipaNA- TII II min |
Page #772
--------------------------------------------------------------------------
________________ athiy'aani phAsaM jANai pAsai ? goyamA / No iNa samahe // sU0 72 // mUlam-se keNaTeNaM bhaMte / eva vuccai-chaumatthe gaM maNusse tesiM NijjarApoggalANa No kici vaNNeNaM vaNNa jAva jANai pAsai // sU073 // kAlAdirUpa, 'gana gadha' gadhena gadhara, 'rasena rasa' rasena rasam, 'phAseNa phAsa' sparzena sparza 'jANaI' jAnAti vizeSata , 'pAsaI' pazyati sAmAnyata kim ?, uttaramAha-- 'goyamA' he gautama ! 'jo iNadve samajhe' nAyamartha samartha =sagata , karmapudgalAnA sA'ti zayajJAnagamyatvAt / ana masyazabdenAtigayanAnarahitasya vivakSitatvAditi bhAva / eca gadhAdayo'pi jJeyA // sU0 72 // TIkA-'se keNadveNa bhate // ityAdi ! 'se keNadveNa bhate !' atha kenA'rthena bhada ta ! 'eva bucaI' Nvamucyate-'chaumatye Na maNusse' chamasya gvaLa manuSya 'tesi NijjarApuggalANa' tepA nirjarApudgalAnA 'No kiMci vaNNeNa vaNNa jAva jANai pAsaI' no kizcidvaNena varNa yAvajAnAti pazyati // sU0 73 // gaNa gadha raseNa rasa phAseNa phAsa jANai pAsai) varNa se varNa ko, gadha se gaMdha ko, rasa se rasa ko aura sparga se sparza ko jAnanA hai dekhatA hai ? uttr-(goymaa|) he gautama ! (No daNa? samadve) yaha artha siddhAta se samarthita nahA hai| arthAt chaastha kevalI bhaga vAn ke nirjagapradhAna pudgalA ke rUpa, rasa, gadha, aura sparza ko kiMcimAtra bhI nahA jAna sakatA hai, na dekha sakatA hai | sU 72 // "se keNaTeNa bhte|' ityAdi / (bhate 1 ) he bhadata (se) yaha bAta (keNadveNa eva vuccai ) kisa-kAraNa esI kahI vaNane, ga ghathI gadhane, ramathI rasane ane sparzathI spazane jANe che? puge ? uttara-(goyamA!) gautama / (No iNadve samaTe) 2 // artha siddhAtathI samarthana pAmela nathI, arthAt chavAstha puruSa kevalI bhagavAnanA nija rApradhAna pugalanA rUpa, rasa, ga dha tathA sparzane ki cita mAtra paNa jANI zakatA nathI, tema joI zakatA paNa nathI (sU 2) __'se pheNaTuNa bhate / ' tyA (bhate 1 mahanta (se) mA pAta (veNaSTeNa eva bucaI) zA
Page #773
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayaSiNI-TIkA sa 75 peyalisamudaghAtayiSaye bhagavadgItamayo sapAda 671 mUlam--deve Na mahaDDie mahajjuhue mahabbale mahAjase mahAsoskhe mahANubhAve savilevaNa gadhasamuggaya giNhai, giNhittA taM avadAlei. avadAlittA jAva iNAmevatti kaha kevala TIkA-'deye Na' ityAdi / 'deve Na' deva gvala 'mahaDDie' mahardika = vipulaizvaryayukta , 'mahajjudae' mahAdyutika =mahAtejasyo, 'mahabale mahAjase' mahAnalo mahAyazA 'mahAsokkhe' mahAsaugya -mahAsugyA, 'mahANumAve' mahAnubhAna , 'savilevaNa' sapilepana garasamuggaya' gadhasamudga-gadhanapuTaka 'giNhaDa' gRhNAti, 'gihittA' gRhIcA ta-gadhasamudgakam 'avadAleI' aparAlayati-udghATayati, 'avadAlittA' avadAlya:udghATya, 'jAva uNAmevatti kaTTa' yAvat iTamevamiti kRtvA, yaha yAvacchanda parimANA kastAvadityasya sApekSa , ida-gamanam, evam =choTikAzya yAvatA kAlena bhavati tAvatkAviSkabhavAlA hai / isakI paridhi tIna lAkha solaha hajAra do sau sattAisa yojana tIna koza ekasau aTThAisa dhanupa sADe teraha agula se kucha adhika hai| usase yaha pariveSTita he ||suu 74 // 'deve Na mahaDDhie' ityaadi| (mahaDie) mahAsaddhi kA dhArA (mahavyale ) mahAnaliSTha (mahAjase ) atizaya yazasvI (mahAsokkhe) atyantasaukhyavAle (mahANubhAve) evaM atyata prabhAvazAlI esA koi (dece Na) deva (savilevaNa gaMdhasamuggaya) vilepanasahita eka gadha ke samudgaka (peTA) ko (giNhaTa) leve, (giNDittA) aura lekara use (avadAleda) vahIM para khole, (avadAlittA) kholkara (jAva daNAmevatti kuTu kevalakappa javuddIva dIva) piLe che tene parigha traNa lAkha soLa hajAra baso sattAvIza jana traNa keza e aTakAvIsa dhanuSa ane sADA tera AgaLathI jarA vadhAre che te bheTamA dhezavAmA 2 (sU 74) 'deve Na mahaDie' ityAdi (mahaTTie) madinA dhArI (mahabale) maDAmali04 (mahAjase) bhatizaya yazasvI ( mahAsokhe) matyata saumyA ( mahANubhAve ) tamA satyata tAjI sevA I (deve Na) 5 (savilevaNa gavasamuggaya) vivepana saDita ra samuhagaDa (sugapadavyanI peTara) ne (giNhai) vIsa, (giNhittA) ane sadhanatene (avadAlei) tyA dhADe, (avadAlittA) SuAna (jAva iNAmevatti kaTTha kevalakappa jabuddIva dIva ) sabharata pUdI
Page #774
--------------------------------------------------------------------------
________________ vo opapAtikamA baTTe rahacakavAla-saThANa-saMThie vahe pukkhara-kaNiyA-saThANasaThie va paDipuNNa-caMda-saThANasaThie eka joyaNasayasahassa AyAmaviskhabheNa tiNi joyaNasayasahassAha solasa sahassAI doNNi ya sattAvIse joyaNasae tiNi ya kose aTThAvIsa ca dhaNusaya terasa ya agulADa advaguliya ca kiMci visesAhie parikkheveNa paNNatte // sU0 74 // sasthAna masthita - cakranAla maNDala, gaNTavarmayogAca rathacakramapi rayacakravAla, tatsasthAnena sasthita -rathacakrA''kAramasthita ityartha 'paDhe ' vRtta 'pukkhara kaNNiyA saThANa saThie va?' puSkarakarNikA-masthAna-sasthita --padmarAjakogasadazAkArayukta , 'eka joyaNasayasahassa AyAmavizvabheNa' eka yojanazatasahasrama AyAmaviSkambhega dairghyapariNAhAbhyAmekalakSayoja napramANa , 'baTTe' vRtta , 'paDipuNNa cada-saThANa saThie' pratipUrNa-candra-sasthAna-sasthita , 'tiSNi joyaNasayasahassAi' nINi yojanagatasahasrANi gANi lakSANi yojanAni, 'solasa sahassAi' poDaza sahasrAgi, 'doNNi ya sattAsIse joyaNasae' dve ca saptaviMze yojanazate= saptaviMzatyadhike dve zate yojanAni 'tiNNi ya kose' trAMzca kozAn 'aTThAvIsa ca dhaNusaya' aSTAviMza ca vanuzzatam aSTAviMga yadhikazatadhanRSi, 'dasa ya agulAi' trayodaza cAlAni 'addhaguliya ca' ardogulikaJca 'phici vizeSAhie' kiJcidvizeSA'dhika parikkheveNa' parikSepeNa-parivinA 'paNNatte prajaptam // sU074 kaNiyA-saThANa-saThie ) kamalakI karNikA ke jaisA gola hai| (baTTe paDipuNNacada-saThANa-saThie) pUrNacandramaTala ke jaisA gola hai| (eka joyaNasayasahassa AyAmavizvabheNa tiNi joyaNasayasahassAda solasasahassADa dauNNi ya sattAvIse joyaNasae tiNi ya kose aTThAvIsa ca dhaNusaya terasa ya agulAi addhaguliya ca kici visesAhie parikkheveNa paNNatte) yaha javUdvIpa eka lAgya yojanakA AyAma eva cha ( ekka joyaNa sayasahassa AyAmanimsabheNa tiNNi joyaNa sayasahassAi solsasahassAi doNi ya sattAvIse joyaNasae tiNi ya kose aTAvIsa ca dhaNusaya terasa ya agulAi addhaguliya ca kiMghivisesAhie parikkhevaNa paNatte) mA 4 pUrI51 vA yogananA mAyAma tama vi04 mA sAmA
Page #775
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSaSiNI-TIkA sa 75 kyalimamurAtayiSaye bhagavadgItamayo sabAda 671 ___ mUlam-deve Na mahaDie mahajuie mahavvale mahAjase mahAsokkhe mahANubhAve savilevaNa gadhasamuggaya giNhaDa, giNhittA ta avadAlei, avadAlittA jAca iNAmevanti kaha kevala ___TIkA-'deve Na' ityAdi / 'Teve Na' deva khalu 'mahaDie' mahardika = vipulaizvaryayukta , 'mahajjuie' mahAdhutika =mahAtejasyo, 'mahabbale mahAjase' mahAgalo mahAyagA 'mahAsokkhe' mahAsaugya -mahAsusA, 'mahANubhAve' mahAnubhAva , 'savilevaNa' sanilepana 'garasamuggaya' gadhasamudgaka gadha-puTaka 'giNhaDa' gRhNAti, 'giNDittA' gRhAnA ta-gadhasamudgamam 'abadAleDa' adAlayati-udghATayati, 'avadAlittA' avatAnyaudghATya, 'jAva daNAmevatti nadu' yAvat idamevamiti kRtvA, yaha yAvacchanda parimANA kastApaDhityasya sApekSa , da-gamanam, evam =choTikAraya yAvatA kAlena bhavati tAva kAviSkabhavAlA hai / isakI paridhi tIna lAkha solaha hajAra do sau sattAIsa yojana tIna koga ekasau aTThAIsa dhanupa sADe teraha agula se kucha adhika hai / usase yaha pariveSTita hai|suu 74 // __'deve Na mahie' ityaadi| (mahaDie) mahAruddhi kA dhArA (mahabale ) mahAnaliSTha (mahAjase ) atizaya yazasvI (mahAsokkhe) ayatasaurayavAle (mahANubhAve ) eva atyata prabhAvazAlI esA koi (deve Na) deva (savilevaNa gadhasamuggaya) rilepanasahita eka gadha ke samudgaka (peTo) ko (giNhada) lene, (giNhittA) aura lekara use (avadAleda) vahIM para sole, (atradAlittA) kholakara (jAva iNAmebatti kaTu kevalakappa javudIva dIva) piLe che tene parigha traNa lAkha La hajAra ane sattAvIza jana traNa deza e aThAvIsa dhanuSa ane sADA tera AgaLathI jarA vadhAre che te eTalA gherAvAmAM che (stra ) 'deve Na mahaDDie' tyAdi ( mahaDie) bhaddhina! bhAga ( mahatvale) bhAmalita (mahAjase) mAtizaya yazasvI (mahAsorakhe) satyata saumyapaNA (mahANubhAve) tamana satyata pralApazAlI sevA I (deve Na) va (savileSaNa gavasamuggaya) vivepana sahita : samuhA (sugadravyanI peTI) ne (giNhai) dIye, (giNhittA) mane bane tana (avadAlei) tyA dhADa, (avadAlittA) SuIna (jAva iNAmevatti kaTTa kevalakappa javuddIna dIva) te sabhasta / mUdI
Page #776
--------------------------------------------------------------------------
________________ 672 aupapAtisUtre kappaM buddIvaM dIvaM tihi accharANivAehiM tisattakhutto aNupariyahittA Na havvamAgacchejA // sU0 75 // mUlam -- seNUNaM bhate / se kevalakappe jabuddIve dIve tehi ghANapoggalehi phuDe ? htaa| phuDe // sU0 76 // 3 likam - satvaramityartha iti kRtvA, 'kevalakappa' kAkalpa = sapUrNa, 'jabuddIna' jambUdvIpa 'dIpa' dvApa 'tihi' nibhi 'anrANirAehi ' acchagazando gAyoTikAnAca, choTi kAbhirityartha, 'tisattakhutto' nisaptavRtva = eka vizativArAna 'aNupariyaTTittANa' anuparyayya= paribhramya khalu 'havtramAgacchanA ' zrImAgacchet / ToTikAyakA samakAle eva sapUrNa jambUdvIpamekaviMzativArAn paribhramya zIpramAgacchedityartha // sU075 // TIkA- gautama pRcchati - ' se NUna bhate / " ityAdi / ' se NUNa bhate " atha nUna he bhadata ! ' se kevalakappe jabuddIve dIve ' sa kevalakalpe jambUdvIpa dvIpe ' tehiM 'tai, ' ghANapoggalehiM ' ghrANapudgalai = gadhapudgalai ' phuDhe ' spRSTa kim ' bhagavA nAha - 'hatA ! phuDe' hata | spRSTa // sU 73 // 1 usa samasta jabUdvIpa kI ( tihiM accharANivAe hiM) tIna cuTakI bajAne me jitanA samaya lage utane samaya me (tisattakhutto) tInaguNita sAta - ikkIsa bAra (aNupariyahitA) pradakSiNA dekara (havvamAgacchejjA ) vahA para zIghra AjAve // sU 75 // ' se NUNa bhate / " ityAdi / gautama pUchate haiM - ( seNUNa bhate / se kevalakappe javuddIve dIve ) he bhadata ! vaha samasta jabUdvIpa ( tehi ghANapoggalehiM phuDe ? ) kyA una samasta sugadhita pudgaloM se spRSTa ho jAtA hai ? uttara-(hatA ! phuDe) hA ' ho jAtA hai | sU 76 // dhanI ( tihiM accharANivAehi ) tra apaTI vADavAbhA bheTalo samaya lAge teTalA sabhayabhA ( tisattakhutto ) meDavIsavAra ( aNupariyaTTittA ) prakSikSA dhane ( havvamAgacchejjA ) tyA pAchI bhaTTI bhAvI laya ( sU 75 ) 8 se gUNa bhate / chatyAhi gautama pUche che (se NUNa bhate / se kevalakappe jabuddIve dIve ) lahanta ! AA samasta 4 yUdvIpa ( tehiM ghANapoggalehiM phuDe ) zu te samasta sugadhita thuGgasothI spRSTa yaha bhaya che ? uttara - ( hatA / puDe ) |, thardha laya che ( sU 76 )
Page #777
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpayarSiNo-TIkA ra 77 lisamudghAtaviSaye bhagavagautamayA mavAda 73 mUlam-chaumatthe Na bhate / maNusse tesi ghANapoggalANa kici vaNNeNa vaNNa jAva jANaDa pAsai ? goymaa| No iNahe samahe // sU0 77 // mUlam-se teNaTeNa goymaa| eva vuccaDa-chaumatthe ___TIkA-punargautama pRcchati-'chaumatye Na' tyAdi / 'bhate' he bhadanta / "uumatye Na maNusse' chAstha gkhalu manuSya , 'tesiM pANapoggalANa' tepA pANapudgalAnA 'kiMci vaNNeNa paNNa jAva jANada pAsai' kiJcidvarNena vaNa yAcanAnAti pazyati kim ? bhagAnAha-'goyamA ! No iNaTe samaDhe' gautama | nA'yamartha samartha // sU 77 // TIkA-'se teNadveNa ' iyAdi / ' se tegadveNa goyamA! eva vucada aya "uumatye Na bhate ! maNusse' ityAdi / puna gautama ne pUchA-(chaumatye Na bhate / maNusse ) he bhada ta / kyA masya manuSya, (tersi ghANapuggalANa ) una sugadhita pudgaloM ko (kiMci vaNNeNa vaNNa jAva) varNa se yAvat gadha sparzAdi se thoDA bhI (jAgaDa pAsaDa) jAna sakatA hai ? dekha sakatA hai ' prabhu ne kahA ki (goyamA!) he gautama / (No iNaDhe samadve) yaha artha samartha nahIM hai / / sU 77 // 'se teNadveNa' ityaadi| (se tegaTeNa goyamA ! eva vuccai) he gautama / chamastha una nirjarApudgaloM ko gadhAdiguNoM dvArA thor3A bhI nahIM jAna sakatA hai-yaha jo bAta kahI gaI hai so isaliye 'uumatthe Na mate / maNusse' tyA pajI gItame 5 yu-(chaumasthe Na bhate / magusse) RE11 nya manuSya, (temiM ghANapoggalANa) te subhadhita pugavAna pazuthI tebhara gaya pakSa mAhithI 12 pa (jANai pAsai) 0 za cha ? na cheprabhuye yu (goyamA 1 ) 3 gautama / (No iNaTe samaDhe) yA artha samartha nayI (sU 77) 'se teNadveNa' ityAdi (se teNadveNa goyamA / eva vuncaDa) he gAtamA chamastha, tnishpudagalone gadha Adi-guNa dvArA jarA paNa jANI zakatuM nathI ema je
Page #778
--------------------------------------------------------------------------
________________ 674 aupapAtikasane Na maNusse tesi nijarApoggalANa No kici vaNNeNaM vaNNa jAva jANai pAsaDa / sU0 78 // mUlam-~-ee suhamA Na te poggalA paNNatA, samaNAtenA'rthena ha gautama ! evamucyate-'chaumat Na maNusse' umasya khalu manuSya 'tesi NijjarApoggalANa' tepA nirjarApudagalAnA na kiMci paNeNa' na kiMcid varNena 'vaNNa' varga 'jAra jANaH pAsai' yAna jAnAti pa yati / tasya dhAsthasya sAtizayajJAnAbhAvAtsa yathAvasthitasvarUpeNa vargAdika na jAnAtIya // sa 78 // TIkA--'ee suramA' ityAdi / 'ee' ete vagAdayastathA 'sahumA' sUkSmA santi yat tAn yathAnasthitasvarUpega udAstho na jAnAti, tathA 'te poggalA' te pudgarA =nirjarApudgalA atisUkSmA 'paNNattA' prajJamA / 'samaNAuso' he zramaNa ! hai AyuSman / athavA-zramaNazcAsAvAyugmAzceti samAsastasyAmantraNa he zramaNAyupman ! he gautama ! kahI gai hai ki ( uumatye Na maNusse) usa umasya ke sAtizaya jJAna kA abhAva hai, ana vaha yathAvasthita rUpa se (tesi NijjarApoggalANa) una girita pudgaloM ke (No kiMci vaNNeNa vagNa jAva jAgai pAsai) vaNAnika ko thoDA bhI nahIM jAna sakatA hai, na dekha sakatA he / / mU 78 // 'ee suhumA Na' ityaadi| (ee suhamA Na te poggalA paNNattA) una nirjarApudgaloM ko chamastha yathA vasthita rUpase isa kAraNa se bhI nahA jAna sakatA hai ki una pudgaloM ke vargAdika guNa sUkSma hai, ata (samagAuso ! sabaloya pi ya Na te phusittA Na ciTThati) he Ayu pAta hI chate the bhATa sI (chaumatthe Na maNusse) te chaHsthane mAtizaya jJAnanI mAya cha tavI te yathAsthita35thI (tesiM NijarApA galANa) te ni rita yugona (No mici vaNNeNa vaNNa jAva jANai pAsai) vaNu Adikane jarA paNa jANI zakatuM nathI, joI paNa zakato nathI (sU78). 'ee suhumA Na' ityAdi (e| suhamA Na te poggalA paNNattA) te nirAhAsAne chamastha yathAvasthitarUpathI e kAraNathI paNa jANI zakatuM nathI ke te pugonA varNa sAhila zura sakSama che tathI (smnnaauso| sa loya pi ya Na phusittA Na citi) he mAyumbhan bhae / vI te 125 15 mA guNI dvArA
Page #779
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - - - pIyUpayarSiNI-TIkA s 79 kAli samudaghAtaviSaye bhagavadgItamayo savA 65 uso / savvaloya pi ya Na te phasittA Na ciTTati // sU0 79 // mUlam-kamhA Na bhate / keralI samohaNati? kamhANa kevalI samugdhAya gacchati ? goyamA / kevalINa cattAri kammasA yathA'tisUkSma nAd gapapudgagana jAnA ye nirjarApudalAnapAni dRSTA tapradarzanam / 'saba loya pi ya Na' lokamapi ca mala te nirjarApudgalA 'phusittA Na' spRSTvA malu 'citi' tiSThati // sU 79 // TIkA--gautama pRti-'mhA Na bhate / dayAdi / 'kanhANa bhatekasmAtamalu bhaTa ta 'hebhana ta / kasmAt galu'kepalI' kelina 'samohaNati' samudpanti-kasmai prayojanAya kevalina samudghAta kurvanto yartha ,ktamayaM-puna mugyagodhArthamAra-'kamhANa kevalI' kasmAt sala kevalina , 'samugyAya' samudaghAtama-AmapradezaprasArakatA gacchati-prAmupati, bhagavAnuttaramA-goyamA " gautama / 'kevalINa cattAri kammasA' kelinA cavAra pman zramaNa | jisa prakAra umastha gadhAdika guNA dvArA ayata sUkSma rUpa se pariNata gava pudgaloM ko yathAvasthita rUpame nahIM jAna sakatA hai usI prakAra vaha atyata sUkSmarUpa se pariNata hone ke kAraNa una nirjarApudgaloM ko bhA gabhAdika guNadvArA na jAna sakatA hai, na dekha sakatA hai| isa dRSTAnta se yaha bAta sphuTa ho jAtA ha // sa 79 // 'kamhA | bhate !' ityAdi / gautama ne puna prabha kiyA--(bhate) ha bhadanta ! (kramhA Na) kisa kAraNa se (kevalI) kevalI bhagavAn (samohaNati) samudghAta karate he ? athAt-keliyA ko samudghAta kisa prayojana ke liye karanA pattA hai / uttara-(goyamA ) he gotama ! (pheralINa cattAri kammasA apaliksINA bhapati ) keliyoM ke cAra karma apaziSTa rahate atyata sUmarUpamAM pariNAma pAmelA ga dhapudagalone yathAvasthitarUpathI jANI zakatA nathI, tevIja rIte atyata sUkSmarUpamAM pariNAma pAmelA hovAne kAraNe te nirja rASagalene paNa gadha Adi guNa dvArA jANI zakatA nathI, tema joI zakatA nathI A daSTAtathI e vAta spaSTa thaI jAya che (79) 'kamhA Na bhate / peralI mamohaNati' tyAdi gautame jI pI prazna ye:- (bhate 1 ) mahanta (kamhA Na) uyA thA (velI) pakSI sapAna ( samohaNati) samudhyAta 72 2, mAtavAsAne samudhAta yA prayoganane bhATe 42 5 1 uttara-(goyamA / ) he gautama! (kevalINa cattAri kammasA aparimpINA bharati ) upajIyAnA // 2
Page #780
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupapAtikatane apalikkhINA bhavati, taMjahA-(1) veyaNijaM '(2) AuyaM 3 NAma gotta sambabahue se veyaNije kamme bhavai, savvatthove se Aue kamme bhvi| visama samaM kareDa baMdhaNehi ThiIhi ya, visamasamakaraNayAe vadhaNehi ThiIhi ya / eva khalu kevalI samohaNati, eva khalla kevalI samugdhAya gacchati // sU0 80 // karmAzA 'apalikkhINA' aparikSINA -avaziSTA 'bhavati' bhavati sati, 'ta jahA' tayathA-'veyaNijja' vedanIyam, 'Auya' Ayu , 'NAma' nAma, 'gotta' gotram , 'sapAhue se veyaNije kamme bhavai' sarvabahula tad vedanIya karma bhavati, 'samvatthove se Aue kamme bhavai' sarvastoka tad Ayu karma bhavati, 'visama sama karei badhaNehi ThiIhi ya' viSama sama karoti badhana -pradezamandhAnubhAgavadhAvAzrityeti bhAva , sthitibhizca: sthitiba ghavizeSaizca, 'visamasamakaraNayAe badhaNehiM ThiIhi ya eva khalu kevalI samohamati' atra paDhayojanA-eva sala vipamasamAraNAya-viSamajhamagA samIkaraNArtha badhanai spitibhizca kelina 'samohaNati' samudnanti-samudghAta kurvanti ' eva khalu kevalI samugyAya gacchati' eva khalla keralina samudghAta gacchati // sU 80 // hai, (ta jahA) ve ye hai-(veyaNijja Auya NAma gotta) vedanAya, Ayu, nAma aura gotra / (sacavahae se veyaNijje mamme bhavaTa ) kelI meM sabase adhika sthitivAlA usa samaya vedanAya karma rahatA hai| (sabathove se AurA kmme bhavai) tathA sabase stoka Ayupharma rahatA hai / (visama sama karei vadhaNehi ThiIhi ya visamasamakaraNayAe vadhaNehi Thiliya) isa cipamatA ko sama karane ke liye athAt Ayukarma kI sthiti ke samAna vedanAyAnika kmoM kI sthiti karane ke liye kelI bhagavAn samudrAta karate hai| aya ubha mA 29 cha, ( ta jahA) te // cha (veyaNijja Auya NAma gotta) vahanIya , mAyu, nAma bhane gotra (sabdhabahue se veyaNijje kamme bhavai) upajImA sapathI padhAre sthitimA ta samaya vahanIya ubha 29 cha (savva tthove se Aja kamme bhavai) tathA sapathI tATha mAyubha 27 cha (visama sama karei badhaNehiM ThiIhi ya, visamasamakaraNayAsa vadhaNehiM ThiIhi ya) mA viSamatAne sama karavA mATe arthAta AyukarmanI sthiti barAbara vedanIya
Page #781
--------------------------------------------------------------------------
________________ poyUSapiNI TIkA sU 81 yAli samudghAta viSaye bhagavadgItamayo saghAda 677 mUlam--savve viNabhaMte / kevalI samugdhAya gacchati ? No iNadve smjhe| akittANaM samugghAya, aNatA kevalI jinnaa| jarAmaraNavippamukkA, siddhi varagaiM gayA // sU0 81 // TIkA-gautama pRcchati-'sace viNa' ityAdi / 'savve viNa bhaMte !' sarve'pi khalu bhaTanta =he bhadanta / sarve'pi khalu 'keralI' keralina 'samugghAya' samudghAta 'gachati' gaThanti kim ? bhagavAnAha 'No iNahe samaDhe' nA'yamartha samartha / "aphittA Na samugdhAya, aNatA kevalI niNA / jarAmaraNaviSyamukkA, siddhiM paragai gayA // 1 // " kamAM kA sthitinadha, anubhAgavadha eva pradezamadha, samudrAta karane se Ayukarma ke sthitibadha, anubhAganadha evaM pradezavara ke barAbara ho jAte hai| (evaM khalu kevalI samohaNati, eva salu kevalI samugyAya gacchati ) isa prakAra kevaliyoM ke samuddhAta karane kA yaha prayojana hai| isa prakAra ve kevalI samuddhAta karate haiM / sU 80 // 'savve viNa bhate ! ityAdi / prabha-(bhate / ) he bhaDha ta / kyA (savve viNa kevalI) samasta kelI bhagavAn (samugdhAya ganchati) samuddhAta karate hai| (No iNaTe samaDhe) he gautama ! yaha artha samarthita nahIM hai, arthAt-samasta kelA bhagavAn samuddhAta kareM aisA koI niyama Adika karmonI sthiti karavA mATe kevalI bhagavAna samughAta kare che bIjA karmonI sthitimAM che, anubhAgamAM temaja pradezaba dha, samudaghAta karavAthI Ayu karmanA sthitimAM dha, anubhAgaba dha temaja pradezamAM dhanA barAbara thaI jAya che (Nya salu vecalI samohaNati eva salu kevalI samugdhAya gacchati) mA prAre kevalIone samudaghAta karavAnuM A prayojana che A prakAre te kevalI samu dhAta ure (sU 80) 'savve vi Na bhate / phevalI' tyAhi prazna--(bhate / ) mahanta / zu (sabvevi Na kevalI) vApasI bhagavAn (samugyAya gacchati ) samudhAta 42 1 (No iNaDhe samaTe ) : gautama A artha samarthita nathI, arthAt samasta kevalI bhagavAna samudaghAta
Page #782
--------------------------------------------------------------------------
________________ 676 aupapAtika - - apalikkhINA bhavaMti, tajahA-(1) veyaNijja (2) AuyaM 3 NAma gotta savvavahue se veyaNijje kamme bhavai, savvatthove se Aue kamme bhvi| visama sama kareDa baMdhaNehi ThiIhi ya, visamasamakaraNayAe baMdhaNehi ThiIhi ya / evaM khalu kevalI samohaNaMti, eva khalla kevalI samugdhAya gacchaMti // sU0 80 // karmAzA 'apalikkhINA' aparikSINA =avaziSTA bhAti' bhavati-sati, 'ta jahA' tadyathA -'veyaNijja' vedanIyam, 'Auya' Ayu , 'NAma' nAma, 'gotta' gotram , 'sancapahue se ceyaNijje kamme bhavai' sarvanahula tad vedanIya karma bhavati, 'sambatyove se Aue kamme bhavaI' sarvastoka tad Ayu karma bhavati, 'visama sama karei vadhaNehi ThiIhiya' viSama sama karoti badhana -pradezana dhAnubhAgamadhAvAzrityeti bhAva , sthitibhizcasthitiba vizeSaizca, 'visamasamakaraNayAe vadhaNehi ThiIhi ya eva khalu kevalI samohamati' atraiva paDhayojanA-eva sala vipamasamakaraNAya-viSamakarmaNA samIkaraNArtha badhanai spitibhizca kelina 'samohaNati' samunnanti-samudghAta kurvanti ' eva khalu kevalI samugdhAya gacchati' eva khalu kelina samudghAta gacchanti // sU 80 // hai, (ta jahA) ve ye hai-(veyaNija Auya NAma gotta) vedanAya, Ayu, nAma aura gotra | (savyavahue se veyaNijje mamme bhatrada ) keralI meM sabase adhika sthitivAlA usa samaya vadanAya karma rahatA hai| (sampatthove se Aue mamme bhavai) tathA sabase stoka Ayupharma rahatA hai / (visama sama karei badhaNehi ThiIhi ya visamasamakaraNayAe badhaNehi ThiIliya) isa viSamatA ko sama karane ke liye arthAt Ayupharma kI sthiti ke samAna vennAyAdika kamoM kI sthiti karane ke liye kelI bhagavAn samudghAta karate hai| aya ibha mAjI 29 cha, ( ta jahA) te mA che (veyaNijja Auya NAma gotta) vahanIya , mAyu, nAma sane gotra (savyAhue se veyaNijje kamme bhavai) apanImA sarvathA padhAre sthitimA samaya vahanIya ubha 2 cha (savva tthove se AjA kamme bhavai) tathA sapathI st|4 mAyu4ma 27 cha (visama sama karei badhaNehiM ThiIhi ya, visamasamakaraNayAga badhaNehiM ThiIhi ya) mA viSamatAne sama karavA mATe arthAta AyukarmanI sthiti barAbara vedanIya
Page #783
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyaparpiNI-TIkA su 82 vaSalisamudaghAtaviSaye bhagavadgItamayo sapAda 679 mUlam kevalisamugghAeNaM bhaMte / kaisamaie paNNatte ? goyamA / ahasamaie paNNatte, ta jahA-paDhame samae daMDa kareDa mANa yat mokSa prayAmano'bhimukhIkaraNa tat, taca udayAvalikAyA karmapudgalaprakSepavyApArarUpa udIraNAvizeSa / kevalisamudghAta kurvan kevalI prathamamevA''vIkaraNa karoti / bhagavAnAha-'goyamA / / he gautama ! 'asakhenasamaie atomuhuttie paNNate' amara yeyasamayikam bhAntIhartika pranamam // sU0 82 // TIkA-gautama pRcchati-'kevalisamugyAe Na' ityAdi / 'kevalisamucAe Na bhate !' keralisamuddhAta khalu bhadanta =he bhadanta / kevalsimudghAta kaisamaie paNNatte' katisamayika prajAta , bhagAnAha-'goyamA' he gautama / 'aTThasamaie paNNatte' aSTasamayika prajJA / atarmuhartabhAviparamapade kevalini ya samudghAto bhavati sa kevalisamudghAta , sa cATasu samayeSu bharatI yartha / tadevAha-'tajahA' tadyathA 'paDhame samae abhimukha kiyA jAtA hai usakA nAma AvarjIkaraNa hai| yaha kevalisamudaghAta ke pahila hotA hai| udayAvalikA me karmapudgala kA prakSepa karane-rUpa vyApAra kA yaha nAmAntara hai / / mU 82 // 'kevalisamugyAe Na bhate !' ityAdi / prazna-(bhate!) he bhagavan / (kevalisamugyAe Na kaisamaie paNNatte) kevalisamudghAta kitanA samaya kA kahA gayA hai ? uttara-(goyamA) he gautama ! (bhaTThasamaie paNNatte) isakA kAla 8 samaya kA kahA gayA hai| antarmuhUrta me paramapada kA lAbha jinako hone vAlA hai ese kevaliyoM dvArA jo samuddhAta kiyA jAtA hai usakA nAma kevalisamuddhAta hai| isakA kAla 8 samaya kA hai| (tajahA) vaha samudghAta isa prakAra se hotA hai-(paDhame samae daDa karei) prathama samaya me kevalI ke jIva mokSanI sAme karavAmAM Ave che tenuM nAma AvajIkaraNa che te kevalisamudaghAtanI pahelA thAya che udayAvalikAmAM karma pudgalene prakSepa karavA rUpa vyApAranuM A mAtara che (sU. 82) 'kevalisamugpAe Na bhate / ' tyAdi praza-(bhate!)magavAn ! (kailisamugghAe Na kaisamaie paNNatte) patisamudhAtanA sA samaya 4sA cha ? uttara-(goyamA) gItama! (adusamaie paNNatte) tena // 8 sabhayana / cha matabhutabhA 52bhapahanA lAbha jemane thavAnuM hoya che evA kevaLIo dvArA je samudaghAta karavAmAM mAvaLe tenu nAma pasisa dhAta che teaise 8 samayanI cha ( tajahA)
Page #784
--------------------------------------------------------------------------
________________ 678 aupapAtikamA mUlam-kaisamae Na bhaMte / AujjIkaraNe paNNatte ? goyamA / asakhejasamaie aMtomuhattie paNNatte // suu082|| ____ akRyA khala samudghAtam, anatA keragnio jinA / jarAmaraga vipramunA , siddhi uragatiM gatA // 1 // ayamAva -paNmAsAyupi apaziSTa sati yeSA kevala jJAnamurapana te niyamata samudghAta kurvanti, aye tu samuddhAta uti na vA kuntAti / / sU0 81 // TIkA-gautama pRcchati-'kadasamae Na' ityaadi| 'kaisamae Na mate " katisamaya khala bhadata / 'AujjIkaraNe paNNatte AvarjIkaraNa prajJamam | Avaryate'bhimukhIkriyate mokSo'neneti-Avarjastasya karaNavivakSAyA vipratyaya / kevalisamudghAtAt pUrva kriya nahIM hai / kyoM ki (samugdhAya akittA) samudghAta ko nahIM bhI karake (aNatA kevalI) anata kelI (jiNA) jina (jarAmaraNavippamukA) jAma, jarA eva maraNa se rahita __ hokara (varagai) sidvisvarUpa sarvotkRSTa gati ko prApta hue hai| bhAvArtha-jinakI Ayu 6 mAsa kI bAkI bacI hai aura aba uhe kevalajJAna prApta huA hai to aisI sthiti ma ve niyama se kevalisamudghAta karate hai| bAkI ke liye aisA koI niyama nahIM hai ki samudghAta kare hI / // sU 81 // 'kaisamae Na bhate / " ityaadi| prazna-(bhate / ) he bhadata ! (kaisamae Na AujjIkaraNe paNgatte) mokSa prApti kA AvarjIkaraNa kitane samaya kA hotA hai| uttara-(asakhejjasamae atomuhu tie paNNatte) arayAta samaya kA atarmuhUrta kahA hai| jisake dvArA jIpa mokSa ke ure savA niyama nathI, ubha (samugdhAya apittA) samudhAta na 59! 4zana (aNatA kevalI) manata upakSI (jiNA) nina (jarAmaraNaviSpamukkA) sanma, 2 mA bharathI 2Dita thane (varagai) siddhisva35 sarvotkRSTa gatine prApta thayA che bhAvArtha-jemanI Ayu cha mAsa bAkI rahe che ane have temane kevaLajJAna prApta thayuM che, te evI sthitimAM teo niyamathI kevalisamudaghAta kare che bAkIne mATe evo koI niyama nathI ke samudraghAta 42 4 (sU 81) 'kaisamae Na bhate / tyAdi prazna--(bhate / ) mahanta ! (kaisamae Na AuunIkaraNe paNNatta ) mokSa tinu mA 4265 sA samayamA thAya che uttara-( asalejjasamA atomahattie paNNatte) madhyAta samayanu matabhuta cha nA bAsa
Page #785
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSavarSiNI-TIkA su. 83 kaiyalisamudghAtaviSaye bhagavadagItamayo sayAda 681 samae lAya pUrei, pacame samae loya paDisAharai, chaThe samaye maMthaM paDisAharai, sattame samae kavADaM paDisAharai, ahame samae daDa paDisAharai, pacchA sarIratthe bhavai // sU0 83 // mUlam--se NaM bhNte| tahA samugdhAya gae ki maNajoga ghAtena prasAritAn AtmapradezAn saharati, tadAha-'pacame samaye' ityAdi / 'pacame samae loya paDisAharai' paJcame samaye loka pratimharati caturbhi samayairjagatpUraNa kRtvA paJcame samaye AtmapradezAn antarAlAvasthitAn upmhrti| 'chaTe samae matha paDisAharaDa' papThe samaye manthAna pratisaharati / 'sattame samae kavADa paDisAharai' saptame samaye kapATa pratisaharati / 'aTThame samae daDa paDisAharai' aSTame samaye daNDa pratisaharati / 'tao pacga sarIratye bhavai' tata pazcAt zarIrastho bhavati // sU 83 // TIkA-'se Na bhate !' ityAdi / 'se Na bhate !' atha khalu bhadanta ! 'tahA 4 cAra samaya lagate hai / so ye sarvaprathama (pacame samae loyaM paDisAharai) pacama samaya meM atarAla me sthita una AtmapradezoM ko upasahata karate hai| (chaThe samae matha paDisAharaha) chaThe samaya meM mathAkArarUpa se sthita una AtmapradezoM ko sakocate hai| (sattame samae kavADa paDisAharaI) 7 ve samaya me kapATAkAratA ko aura (aTThame samae daDa paDisAharai) AThaveM samaya me daDAkAratA ko sakucita karate hai| (tao pacchA sarIratye bhavai) usake bAda Atmasya ho jAte hai| sU0 83 // 'se Na bhate !' ityaadi| (se Na bhate ! tahA samugdhAya gae ki maNajoga jujai ) he bhadata | isa sAthI paDelA ( pacame samae loya paDisAharai) pAyama samayamA, 24 tAsamA 26sA ta yAtmaprazAnA sAra 42 cha (chaTTai samae matha paDisAharai) chaThThA samayamAM mathAkArarUpathI sthita (rahelA) te Atmapradezene sa kace che (saptame samae kavADa paDisAharai) sAtamA samayamA upAsatAna, bhane (bhaTTame samae daDa paDisAharai) mAmA samayamA 642tAne samundhita 42 cha (tao pacchA sarIratthe bhavai) tyA2pachI mAtbhastha 28 naya cha (sU 83) 'se Na bhate / ' tyAta (se Na bhate / tahA samugghAya gae kiM maNajoga jujai 1) De lanta !
Page #786
--------------------------------------------------------------------------
________________ 680 teefaeas biIe samae kavADa karei, taie samae maMthaM karei, cautthe da karei' prathame samaye daNDa karoti = prathame samaye UdhyAdholokAta yAvatprasAritairA tmapradegairdaNDAkAratA urte| 'biIe samae karADa kare' dvitIye samaye kapATa karoti= dvitIye samaye pUrvapazcimayodizoviMstRtairAgapradeaugva kapATAkAratA gurute / 'taDae samae matha karei ' tRtIye samaye mayAna karoti = tRtIye samaye dakSigottarayeorTiMgorapyAtmapradeza kapATAkArabistRtairmanthAnAkAratA uruta | 'cautthe samae loya pUreDa' caturthe samaye loka pUrayati=caturthe samaye tada tarAlapUraNana sarvalokasya pUraNa uste / eva samudghAta kurvan kevalI caturbhisamayairvizvavyApA bhavati / eva kevalI svAtmapradezAnA vistAraNena karmalegAn samIkRtya nipatikrameNa samu Atmapradeza daNDAkAra hote hai, arthAt prathama samaya meM urvaloka eva adholoka ke anta taka prasArita hokara Atmapradeza DhaDAkAratA ko dhAraNa karate haiM / (viIe samae kavADa kare ) dvitIya samaya meM ve hI Atmapradeza pUrva aura pazcima dizA meM vistRta hokara kapATAkAratA ko dhAraNa karate hai / (taie samae matha karei ) tRtIya samaya me dakSiNa aura uttaradizA meM vistRta hokara mathAna ke AkAra ho jAte he / (cautthe samae loya karei ) caturtha samaya me inake antarAla kI pUrti karate hue ve samasta loka ko pUraNa kara dete hai, arthAt samasta loka meM phaila jAte hai| isakA nAma lokapUraNasamudghAta hai / isa prakAra Atmapra dezoM ko phailAne -- rUpa samudghAta karate hue ve kevalI 4 cAra samayoM me vizvavyApI bana jAte hai, pazcAt prasArita una AtmapradezoM ko sakucita karate hai / isa kriyA meM bhI unheM te sabhuddhAta yA prakAre thAya che, ( paDhame samae daDa karei ) prathama sabhayabhA kevaLInA Atmapradeza kaDAkAra hAya che, arthAt prathama samayamA urdhvalApha temaja adhelAkanA ata sudhI phelAI jaIne Atmapradeza daDAkAra tAne dhAraNa kare che biIe samaya kavADa karei ) jIna samayabhA te Atma pradeza pUrva ane pazcima dizAmA vistAra pAmIne -pATanA AkArane dhAraNa kure ( taie samae matha karei ) trIma samayamA dakSiNu tathA uttara dizAmA vistAra pAbhIne bhanyAnano bhAra dhAra 12 che ( cautthe samae loya pUrei ) AthA samayamA tenA atarAlanI pUrti karatA karatA te samasta leAkane pUraNa karI dIe che, arthAt samasta leAkamA phelAI jAya che Anu nAma leAkapUNyu samudlAta che A prakAre AtmapradezanA phelAvA rUpa samudlAta karatA karatA te kevalI 4 samayeAmA vizvavyApI banI jAya che, pachI prasArelA te Atmapradezane sakucita kare che. A kriyAmA paNa tene 4 samaya lAge che mATe
Page #787
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayapiNI TIkA, sR0 84 kAlimamudghAtaviSaye bhagavadgautamayoM savAda 683 kAyajoga jujai ?, orAliya missa sarIrakAyajoga jujai ?, veuvviyasarIrakAyajoga juMjai ?, veuvviyamissasarIrakAyajoga juMjai ?, AhAragasarIrakAyajoga jujai ?, AhAragamissalarIrakAyajoga jujai ?, kammasarIrakAyajoga jujai 1 / goyamA / 2 'orAliyamissasarIrakAyajoga jujai ?' audArikamizrazarIrakAyayoga yuGkte 'veunciyasarIrakAyajoga jujar3a' bekiyazarIrakAyayoga yuke ', ' veuntriyamissasarIrakAyajoga, jujai ?" vaikiyamizrazarIrakAyayoga yukte ' ' AhAragasarI skAyajoga jar3a " AhArakazarIrakAyayoga yuGkte AhAragamissasarIrakAyajoga jujai' AhAraka mizrazarIrakAyayoga yuGkte ' 'kammasarIrakAyajoga jujai' kArmaga zarIrakAyayoga yuGkte ', bhagavAnAha - 'goyamA / ' gautama / 'orAliyasarIrakAyajoga jujai' audArika rikazarIrarUpA kAyayoga ko kAmameM lAta haiM ? athavA ( orA liyamissasarIrakAyajoga jujai) audArikamizrazarIrakAyayoga ko kAma me lAte he ' ( veuvjiyasarIrakAyajoga jujai ? untriyamissasarIrakAyajoga jujai ? AhAragasarIrakAyajoga jujai ? AhAragamissasarIrakAyajoga jujaI " kammasarIrakAyajoga jujaTa 1) yA naikiyikazarIra kAyayogarUpI kAyayoga ko kAma me lAte hai ' yA vaikikimi zrArIra ko kAma ma lAte hai ' athavA AhArakazarIrarUpI kAyayoga ko kAma malAte he ?, yA AhAra mizrArIrakAyayoga ko kAma meM lAte haiM ?, yA kArmaNazarIrakAyayoga ko kAma meM lAte haiM / bhagavAna kahate hai - (goyamA !) ha gautama / (orAliyasarI rakAyajoga jujaH orAliyamissasarIrakAyajoga jujai) zuM sauhArinzarIra3yI jayayogane nabhabhA sIkhe he ?, athavA ( orAliyamissasarIrakAyaloga jujai 7 > audyArimizrazarIraDAyayeAgane kAmamA lIe che ? ( veubviyasarIrakAyajoga jujai ? veuvviyamitsasarIrakAyajoga jujai ? AhAsarIrakAyajoga jujai ? AhAragamissasarIrakAyajoga jujai 1 kammasarIrakAyajoga jujai ? ) athavA vaiDiyazarIra3yI jayayogale jamamA sAve che ? athavA vaikriyamizrazarIrakAyayeAgane kAmamA lAve che ? athavA AhAra-zarIrarUpI kAya ceAgane kAmamA lAve che ? athavA AhArakamizrazarIraAyayeAgane kAmamA lAve che ? athavA arbhazuzarIraDAyayojane abhabhAsAve he ? lagavAna De che - ( goyamA ! ) De gautabha | ( orAliyasarIrakAyajoga jujai orAliyamissakAyajoga jujai ) devasI 1 1
Page #788
--------------------------------------------------------------------------
________________ 682 opapAtikako jaMjai , vayajogaM jujai 1, kAyajoga jujai / goyamoM ko maNajoga jujai, No vayajoga juMjai, kAyajoga juMjai // suu084|| mUlam-kAyajoga jajamANe kiM orAliyasarIrasamugyAya gae' tathA samudghAta gata kevalI 'ki maNajoga jujaE1 ki manoyoga yunakti ? 'payajoga jujai" vAgyoga yunakti kim / 'kAyajoga jujai' kAyayoga yunakti kim / , bhagavAnAha-'goyamA!' he gautama ! 'No maNajoga jujai' no manoyoga yunakti, 'jo vayajoga jujai' no vAgyoga yunakti, 'kAyajoga jujai' kAyayoga yunakti / / sU 84 // TIkA-gautama pRcchati-'kAyajoga' ityAdi / 'kAyajoga jujamANe kiM orAliyasarIrakAyajoga jujaDa" kAyayoga yuJjAna kimauDhArikagarIrakAyayoga yukte' prakAra samudghAta avasthA meM rahanevAlA vaha AtmA kitane yogoM ko prayukta karatA hai ?, kyA manoyoga ko prayukta karatA hai ? (vayajoga jujai ) kyA vacanayoga ko prayukta karatA hai ? (kAyajoga jujada) kyA kAyayoga ko prayukta karatA hai ? bhagavAn ne kahA (goyamA !) hai gautama ! (No magajoga jujada, No vayajoga jujai, kAyajoga jujaDa) vaha na manoyoga ko prayukta karatA he aura na vacanayoga ko prayukta karatA hai, kintu eka kAyajoga ko hI prayukta karatA hai / sU0 84 // 'kAyajoga jujamANe ' ityaadi| gautama ne puna prabhu se pUchA ki he prbhu| (phAyajoga jujamANe) kevalI kAyayoga ko yojita karate hue (kiM orAliyasarIrakAyajoga jujai 1 ) kyA audA A prakAre samuddaghAta avasthAmAM rahevAvALA te AtmA keTalA pegone prayukta 42 cha? zubhanAyogane prayuta 42 cha1 (vayajoga jujai) Y kyanayogane prayuta 42 cha ? ( kAyajoga jujai)zu 4Ayayogane prayuta 42 cha ? sagavAne udhu-(goyamA 1 ) gautm| (No maNajoga jujai, No vayajoga jujai, kAyajoga jujai) te nathI manAyAgana prayuta utA, tathA nathI vayana yogane prayukata karatA paraMtu eka kAyogane ja prayukta kare che (jU 4) 'kAyajoga jujamANe' tyAdi gIta paNI pAchu prabhune pUchayu he prabhu! ( kAyajoga jujamANe) pakSI 4Ayayogane yAtita 42 72tA (kiM orAliyasarIrakAyajoga jujai')
Page #789
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUsafirt TIkA, sR0 84 kAlimamudghAtaripaye bhagavadgItamayI sayAda 683 kAyajoga juMjaDa ?, orAliyamissasarIrakAyajoga jujai ?, veuvviyasarIrakAyajoga juMjai 1, veuvviyamissasarIrakAyajoga juMjai ?, AhAragasarIrakAyajoga jujai ?, AhAragamissasa - rIrakAyajoga jujai ?, kammasarIrakAyajogaM jujai ? / goyamA / 2 'orAliyamissasarIrakAyajoga jujai 11 audArikamizrarArArakAyayoga yukte - 'deucciyasarIrakAyajoga jujaDa' kiyazarArakAyayoga yukte ', ' veDanniyamissasarIrakAyajoga jujai ?" vaikiyamizrazarIrakAyayoga yuGkte ' AhAragasarI rakAyajoga jar3a " AhArakazarIrasyayoga yukte 'AhAragamissasarIrakAyajoga jujai' AhAraka mizrazarIrakAyayoga yukte 'kammasarIrakAyajoga jujaDa' kArmaNazarAra kAyayoga yuTkte ', bhagavAnAha - 'goyamA " gautama / 'orAlyisarIrakAyajoga jujaDa' audArikarikazarIrarUpoM kAyayoga ko kAmame lAte hai ? athavA ( orA liyamissasarIrakAyajoga jujara) audArikamizrazarIrakAyayoga ko kAma ma lAte hai' ( veuntriyasarIrakAyajoga jujai ? unniyamissasarIrakAyajoga jujaDa AhAragasarIra kAyajoga jujai ? AhAragamissasarIrakAyajoga jujai 1 kammasarIrakAyajoga jujai 1) yA vaikithikazarArayogarUpI kAyayoga ko kAma meM lAte haiM 'yA vaikithikamizrArAra ko kAma me lAte haiM ' athavA AhArakazarIrarUpI kAyayoga ko kAma me lAte haiM ?, yA AhAra mizrazarIrakAyayoga ko kAma meM hAte haiM, yA kArmaNazarIrakAyayoga ko kAma meM lAte hai | bhagavAna kahate he - (goyamA !) ha gautama / (orAliyasarIrakAyajoga jujaH orAlyimissasarIrakAyajoga jujara) ? 2 1 zu mohAri zarIra3yI jayayogane nabhabhA sIkhe he ?, athavA ( orAliyamissasarIrakAyaloga jujai 1 ) sohAribhizrazarIrajayayogane jabhabhA sIkhe hai ? ( uvviyasarIrakAyajoga jujai ? veDavyiyamissasarIrakAyajoga jujai ? AhAragasarIrakAyajoga jujai ? AhAragamissasarIrakAyajoga jujai 1 kammasarIrakAyajoga jujai ? ) athavA vaiDiyazarIrauthI jayayogane nabhabhA sAve he ? athavA vaikriyamizrazarIrakAyayeAgane DAmamA lAve che? athavA AhAra-zarIrarUpI DAya cegane kAmamA lAve che ? athavA AhAra-mizrazIrAyayeAgane kAmamA lAve che ? smathavA armadhuzarIrAyayojane abhabhA sAve he ? lagavAna De che - ( goyamA ! ) De gautabha | ( orAliyasarIrakAyajoga jujai orAliyamismakAyajoga jujai ) devasI
Page #790
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6.4 aupAtikako orAliyasarIrakAyajoga jujai, orAliyamissasarIrakAyajogaM pi juMjai, No veuvviyasarIrakAyajogaM jujai, No veuvviyamissasarIrakAyajogAM jujai, No AhAragamissasarIrakAyajogaM jujai, kammasarIrakIyajogapi juji| paDhamaTTamesu samaesu zarIrakAyayoga yukte, 'orAlyimissasarIrakAyanoga jujara, audArikamizrazarIrakAyayogamapi yukte, 'No veubdhiyasarIrakAyajoga jajai' 'no vaikriyazarIrakAyayoga yuDakte, 'yo veuniyamissasarIrakAyajoga jujai' no vaikiyamizrazarIrakAyayoga yukta, 'No AhAragasarIrakAyajoga jujai 'no AhArakazarIrakAyayogayukte, 'go AhAragami ssasarIrakAyajoga jujai' no AhArakamizrazarIrakAyayoga yuGkte, 'kammasarIrakAyamo gajujada' kArmaNazarIrakAyayogamapi yukte / paDhamamesu samaemuorAliyasarIrakAyano gapi jujai'prathamA'Tamayo samayayoraudArikazarIrakAyayo gamapi yukte, 'biiyachaTThasattamemu kevalI bhagavAn audArikArIrakAyayoga ko kAma me lAte haiM, tathA audArikamizrazarIrakAyayoga ko bhI kAma me lAte he / (jo veuvviyasarIrakAyajoga jujai, No veubiyamissasarIrakAyajoga jujada, No AhAragasarIsAyajoga jujai, No AhAragamissasarAra kApajoga jujai, sammasarIrakAyajogapi jujai) vaikriyazarIrakAyayoga, vaikriyamizrazarAra kAyayoga, AhArakazarIrakAyayoga, AhArakamizrazarIrakAyayoga inako kAma me nahAM lAte / paratu kArmaNazarArakAyayoga ko ve kAma me lAte hai / (paDhamahamesu samaemu orAliyasarIrakAya bhoga sujai vidayadrusattamesu samaesu orAliyamissasarIrakAyanoga jujai, tadayacautthapacamehi kammasarIrakAyajoga jujai ) prathama aura AThareM samaya me to bhagavAna audariTazarIrakAyogane kAmamAM lAve che tathA audArikamizazarIrayogne para mamA sAva cha (No veubviyasarIrakAyajoga jujai, No veuvvi yamissasarIrakAyajoga jujai, No AhAragasarIrakAyajoga jujai, No AhAragamissasarIrakAyajoga jujai, kammasarIrakAyajogapi jujai) vaiThiyazarI27AyayAgana, kiyamizrazarIrakAyegane, AhArakazarIrakAyayegane, AhArakamizrazarIrakAya yogane kAmamAM lAvatA nathI, paraMtu kAmaNa zarIrakAyayogane teo kAmamAM lAve che. (paDhamaTTamesu samaesu orAliyasarIrakAyajoga jujai, viiyachadrusattamesu samaesu orAliyamissasarIrakAyajoga jujai, taiyaca utthapacamehiM kammasarIrakAyajoga jujai)
Page #791
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSayaSiNI TIkA sU 85 peyalisamudghAtayipaye bhagavadgItamayo sayAda 685 orAliyasarIrakAyajogaM juMjai, viDayachaTTasattamesu samaesu orAliyamissasarIrakAyajogaM jujai, taiyacautthapacamehi kammasarIrakAyajogaM jujai // sU0.85 // mUlam--se Na sune | tahA samugghAyagae sijjhai orAliyamissasarIrakAyajoga jujaDa' dvitIyapaSTasaptameSu samayeSu audArikamizragarIrakAyayoga yukte, mizrava cAra kArmaNaneva sahaudArikasyAvasthAnAt / 'taiyacautyaSacameDiM kammasarIrakAyoga jajaDa' tRtIyacaturthapazcameSu samayeSu kArmaNazarIrakAyayoga yukte // sU 85 // TIkA-'seNaM bhate' ityAdi / 'seNa bhate tahA samugyAyagae' sa gvala bhadanta / autArikazarIrarUpI kAyayoga ko ve kAma ma lAte haiM, dUsare, chaThe eva sAtave samaya ma audArikamizrazarIrakAyayoga ko kAma meM lAte haiM, eva tIsare, cauthe eva pacama samaya meM kArmaNazarIrarUpI kAyayoga ko kAma meM rAte hai / ___ bhAvArtha-kAyayoga 7 prakAra kA hai| unameM audArikagarIrakAyayoga, audArikamizrazarAra kAyayoga eva kArmaNazarIrakAyayoga ye 3 tIna yoga keratI ke hote haiM / bAkI ke 4 kAyayoga kaipanI ke nahIM hote hai / prathama aura AThaneM samaya meM audArikagarIrakAyayoga hotA hai, dvitIya, chaThaveM aura sAtave samaya meM audArikamizrazarIrakAyayoga hotA hai aura tAsare, cauthe eva pAcave samaya meM unake samudghAta avasthA meM kArmagagarIrarUpI kAyayoga hotA hai // sU0 85 // prathama tathA AThamA samayamAM te audArika zarIrarUpI kAyogane teo kAmamAM lAve che bIjA, chaThThA temaja sAtamAM samayamAM audArika mizrazarIrakAyogane kAmamAM lAve che, temaja trIja, cothA ane pAcamA samayamAM karmagzarIrarUpI kAyayogane kAmamAM lAve che bhAvArtha-nAyaga 7 prakAranA che, tema audari zarIravAyAga, audArika mizrazarIraDAyayoga, temaja kArmazarIrakAyoga, A traNa coga kevalInA hoya che bAkInA 4 kAyayoga kevalInA hotA nathI prathama ane AThamA samayamAM audarikAyama hoya che bIjA, chaThThA ane sAtamAM samayamAM audArika mizrazarIrakAyayoga hoya che, ane trIjA, cethA temaja pAcamA samayamAM temanI samudaghAta-avasthAmAM kAmaNuzarIrarUpI kAyayoga hoya che ( sU 85)
Page #792
--------------------------------------------------------------------------
________________ 686 mopagatiko bujjhai muccai pariNivvAi savvadukkhANaM ata karei ? No iNaDhe smtthe| se Na tao paDiNiyattai, paDiNiyattittA ihamAgacchai, tao pacchA maNajogaMpi jujai, vayajogapi jujai, kAyajogapi jhuMjai // sU0 86 // tathA samudghAtagata -he bhadata! sa salu tathA samudghAtagata kRtasamudghAta kevalI 'sijAi jvAra muccai pariNinyAi sancadukkhANamata karei ?' sidhyati, vudhyate, mucyate, parinivAti, sarvaduH khAnAmata karoti kim ?, bhagavAnAha-'No iNadve samadre' nA'yamartha samathe ! se Na' sa khala 'to' tata =samudghAtAt 'paDiNiyattaI' pratinivartate, 'paDiNiyattittA' pratini vartya 'ihamAgacchai' ihA''gacchati zarIrastho bhavati / 'tao panchA' tata pazcAt, maNajoga pi jujaI' manoyogamapi yukte, 'vayajogapi jujaI' vAgyogamapi yukte 'kAyajoga pi jujaI' kAyayogamapi yuGkte // sU0 86 // 'se Na bhate !' ityaadi| (bhate 1) he bhadata / (se Na tahA samugdhAyagae) samudghAta avasthA meM kavalA bhagavAn (sijjhai bujjhai muccai pariNiyAi) siddha, buddha, mukta eva parinirvANa hA (savvadukkhANa ata karei) kyA samasta dusoM kA ata karate hai ? prabhu ne uttara diyA ki (goyamA!) he gautama / (No iNadve samadre) yaha artha samarthita nahIM hai| (se Na taoM paDiNiyattai, paDiNiyattittA ihamAgacchai, AgacchittA to pacchA maNajoga pi jujai, vayajoga pi jujai, kAyajoga pi jujai) kintu jaba ve samudghAta kara cukate hai 'se Na bhate / ' tyA (bhate / ) lht| (se Na samugghAyagae) samudhAta avazthAmA pasI savAn (sijjhai, bujhai, muccai, pariNinvAi) siddha, bhuddha, muta tabhA parinirvANu thane (savvaduksANa ata karei) zu samasta mAnA mata 42 cha ? prabhunbhe tara mAyA (goyamA / ) gItamA (No iNaTre samaDhe) ma samarthita nathI (se Na tao paDiNiyattai, paDiNi yattittA ihamAgacchai, AgacchittA tao panchA maNajoga pi jujai, vayajogapi jajai, kAyajoga pi jujai) 52tu nyAre samudhAta 4 // yu cha arthAt ta kiyAthI nivRtta thaI jAya che ane pUrva pramANe zarIramAM sthita thaI jAya che tyAre
Page #793
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpavarSiNI-TIkA ra 86 pheyalisamudghAtayipaye bhagavadgItamayo sayAda 687 mUlam maNajogaM jujamANe ki saccamaNajoga juMjaDa' mosamaNajogaM muMjai, saccAmosamaNajogaM jujaDa', asaccAmA TIkA-gautama pRcchati-"maNajoga" iyAni / 'maNajoga junamANe kiM saccamaNajoga jujai' manoyoga yuJjAna kiM satyamanoyoga yukte : 'mosamaNajoga jujaha" mRpAmanoyoga yuGkte : 'sacAmosamaNajoga jujaI sayamRpAmanoyoga yuTkte kim ?, bhagavAathAt usa kriyA se nivRtta ho cukate hai aura pUrvavat zarIra meM sthita ho jAte haiM tava manoyoga ko bhI prayukta karate haiM, vacanayoga ko bhA prayukta karate hai tathA kAyayoga ko bhI prayukta karate haiM / samudghAta-avasthA meM maraNa nahIM hotA / ata mukti kI prAmi usa samaya nahIM hotI // sU0 86 // 'maNajoga jujamANe' ityAdi / prabha-he madata ! Apane jo abhI yaha bAta kahA hai ki samudghAta se nivRtta hone para kevalI bhagavAn manoyoga ko prayukta karate hai so isa viSaya meM yaha pUchatA ha ki ve bhagavAn (maNajoga jujamANe) manoyoga ko prayukta karate hue cAra manoyogoM meM se kauna se manoyoga ko prayukta karate haiM ki sacamaNajoga junaDa, mosamaNajoga jujaDa, sacAmosamaNajoga jujai, asacAmosamaNajoga jujai) sayamanoyoga ko prayukta karate haiM, yA asatyamanoyoga ko prayukta karate haiM, athavA mizramanoyoga ko prayukta karate haiM, asatyamapAmanoyoga ko prayukta karate haiM ? arthAt vyavahAramanoyoga ko prayukta karate haiM / (goyamA 1 ) he gautama ! (sccma gane paNa prayukta kare che, vacanagane paNa prayukta kare che tathA kAyayogane paNa prayukta kare che samudaghAta avasthAmAM maraNa thatu nathI tethI muktinI prApti te samaye thatI nathI (sU 86) 'maNaloga jujamANe tyA prazna-he bhadanta ! Ape je hamaNA e vAta kahI che, ke samudraghAtathI nivRtta thatA kevalI bhagavAna mane yogane prayukata kare che mATe e viSayamAM e pUchuM chuM te sagavAna (maNajoga jujamANe) bhanAyAgane prayuta 42tA yAra manAyAbhabhAMyI 4yA bhanoyogane prayuta 42 cha? (kiM saccamaNajoga jujai ? mosamaNajoga jujai ? sathAmosamaNajoga jujai? asaccAmosamaNajoga jujai 1) asatya mane yogane prayukta kare che? athavA asatyamAgane prayukata kare che athavA mizramanegane prayukta kare che? ke asatyamRSAmanagane prayukta kare che bhAta yogana prayuta 43 cha? uttara--(goyamA / ) hai
Page #794
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 688 aupaNAtiko samaNajogaM jujai ? goyamA / saccamaNajogaM jujai, No mosamaNajogaM juMjai, No saccAmosamaNajogaM jujai, asaJcAmosamaNajogaM pi juMjai // sU0 87 // mUlam---cayajoga jujamANe kiM saccavaijogaM jhuMjai' nAha-'goyamA! sacamaNajoga jujaI' gautama / satyamanoyoga yukte, 'yo mosamaNajoga jujai' no mRpAmanoyoga yukte 'No sacAmosamaNajoga jujaI' no satyamRSAmanoyoga yukte, 'asancAmosamaNajogapi jujaI' asatyA'mRpAmanoyogamapi yukte // sU0 87 // TIkA--gautama pRcchati-'vayajoga' ityAdi / 'vayajoga jujamANe ki sacca vaijoga jujai' vAgyoga yunnAna kiM satyavAgyoga yukte ? 'mosavaijoga jujaI' mRSAvA maNajoga jujai) ve kevalI satyamanoyoga ko prayukta karate hai, (gomosamaNajoga jujai No saccAmosamaNajoga jujai, asaccAmosamaNajoga jujai) asatyamanoyoga eva mizramanoyoga ko prayukta nahIM karate hai, kintu asatyAmRSAmanoyoga ko prayukta karate hai, arthAt vyavahAra manoyoga ko prayukta karate hai / satyamanoyoga evaM vyavahAramanoyoga ko ve kevalI prayukta karate hai, ama do ko nahIM // sU0 87 // 'vayajoga jujamANe' ityAdi / prazna- he bhagavan ! ve kevalI jo (vayajoga jujamANe kiM) vacanayoga ko prayukta karate hai se| kyA (saJcavaijoga jujai, mosavaijoga jujai, sabAmosavaijoga jujai, asaJcAmosavainoga jujai) satyavacana yoga ko prayukta karate haiM, yA asatyavacana gautama! (saccamaNajoga jujai) te ThepaNI satyabhanAyogane prayuta 43 cha (No mosamaNajoga jujai, No saccAmosamaNajoga jujai, asaccAmosamaNajoga jujai) satyamanAyA tama4 bhizramanAyAgane prayuta 42tA nathI, paratu asatyAmRSAmanagane prayukata kare che arthAta vyavahAramayogane prayukata kare che satyamane ga temaja vyavahAramAgane te kevalI prayukata kare che bIjA ene nahi (sU 87) 'bayajoga jujamANe' yA pra-3 mApana ! te pakSI 2 (yajoga jujamANe) kyanAzana atare , taY (saccavaijoga jujai, mosavaijoga jujai, saccAmo
Page #795
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUpapaNI-TIkA 88 kevalimamudghAtaviSaye bhagavadgautamayA savAda mosavaijogaM jujai ? saccAmosavaijogaM jujai ? asaccAmosavaijoga juMjaDa ? saccavaDjogaM juMjaDa, No mosavaDajogaM juMjai, No saccAmosavaDajoga jujai, asaccAmosavaDajogaM pi jujai // sU0 88 // mUlam - kAyajoga jujamANe Agaccheja vA ciTTeja 689 gyoga yuGkte''saccAmosabajoga jujai' satyamRpAcAgyoga yuGkte "asaccAmosavaijoga jujai' asatyA'mRSAnAgyoga yuGkte kim ' bhagavAnAha - 'goyamA / sacAjoga jujai " gautama ! satyavAgyoga yuGkte, 'No mosavaijoga jujai' no mRpAnAgyoga yukta, No saccAmosavaijoga juTano satyamRpAvAgyoga yuDate, 'asaccAmosavaijoga pi jujai' asa yAmRpAvAgyogamapi yuGkte // sU0 88 // TIkA- 'kAyajoga' ityAdi / 'kAyajoga jujamANe Agacchejja vA cidvejja vA' kAyayoga yuJjAna Agacchati vA tiSThati vA, 'NisIejja vA' nipIdati upaniti vA, 2 yoga ko prayukta karate hai, athavA mizravacanayoga ko prayukta karate hai, yA asatyAmRSAvacanayoga ko prayukta karate hai ? uttara- ( goyamA ) he gautama / ( saccavajoga jujai) ve kevalI satyavacanayoga ko prayukta karate haiM, (No mosavaijoga jujai No saccAmosavaijoga jujai) asatyavacanayoga ko eva mizravacanayoga ko prayukta nahIM karate hai / (asaccAmosa jogapi jujai) parantu asatyAmRSAvacanayoga ko prayukta karate hai / cAra vacanayogo me se kavalI ke satyavacanayoga eva asatyAmRSAvacanayoga do hI vacanayoga hote hai, bAka ke do nahIM || sU0 88 // saijoga jujai, asaccAmosavaijoga jujai ) satyapathanayogane prayukta Dare che, athavA asatyavacanayeAgane prayukata re che, athavA mizravacanayogane prayukta kare che, athavA asatyAbhRSAvayanayogane prayukta 9re che ? uttara- ( goyamA 1 ) gautama / ( sancAijoga jujai ) te ThevalI satyavayanayogane prayukta re che ( No momavaijoga jujai No saJcAmosavaijoga jujai ) asatyavacanayogane tebhana mizravayanayogane prayukta uratA nathI, ( asancAmosavaijogapi jujai ) parantu amatyAmRSAvacanayogane prayukta kare che. cAra vacanAgAmAthI kevalInA satya vacanayeAga temaja asatyAmRSAvacanaceAga che ja mAtra vacanayoga hoya che khAkInA e nahi (s 88)
Page #796
--------------------------------------------------------------------------
________________ 690 aupapAtika vA NisIeja vA tuyahejja vA ullagheja vA pahuMveja vA ukkheSaNa vA pakkhevaNaM vA tiriyakkhevaNa vA karejA, pADihAriyaM vA, pIDhaphalagasejjAsathAragaM paJcappiNejjA // sU0 89 // 'tuyahejja vA' tvagvartayati = zayana karoti vA 'uhavejja vA' ullaghayati gartAdika vA, 'palla ghejja vA' prollayati vA, ukkhevaNa nA' utkSepaNam = Urvagamana vA, 'pakkhevaNa vA' prakSe paNa= nIcairgamana vA, 'tiriyakkhevaNa vA' tiryakkSepaNa tiryaggamana vA 'karejjA' karoti, 'pADihAriya vA pIDha - phalaga - sejjA-sathAraga paJcaSpiNejjA' pratihArya vA pIThaphalaka zayyAsastAraka pratyarpayati // sU0 89 // 'kAyajoga jujamANe' ityAdi / he gautama (kAyajoga jujamANe Agacchejja vA cidvejja vA gisIejja vA tuyahejja vA ullavejja vA pallavejja vA) isa kAyayoga ko prayukta karate hue ve Ate hai, jAte haiM, Thaharate haiM, uThate haiM, baiThate hai, sote hai, karavaTa badalate hai, ullaghana karate he, pralghana karate hai, (ukkhevaNa vA pakkhevaNa vA tiriyakkhetraNa vA karejjA) utkSepaNa karate hai, prakSepaNa - hAtha paira ko Upara-nIce karate he, tirache gamana karate haiM, (pADihAriya vA pIDhakalagasejjAsAraga paccapijjA) kAma nikala jAne ke bAda prAtihAryeka pITha, phalaka, zayyA, eva sAre ko pIche dete hai | sU0 89 // " kAyajoga jujamANe " ityAhi he bhadanta ! kAyayeAga prayukta karatA kevaLI bhagavAn zu zu kAma kare cha ? De gautama ! ( ( kAyajoga jujamANe Agacchejja vA cidvejja vA NisIejja vA tuTTejja vA ullaghejja vA pallaghejja vA ) se jayayogane prayukta jhuratA tethe yAve he, naya che, zAya che, che, jaise che, suve che, khaTa mahale che, dhana ure che, aba dhana 4re che ( ukkhevaNa vA pakkhevaNa vA tiriyakkhevaNa vA karejjA ) utkSepa re che, prakSepaNu-hAthayA thA-nIyA re che, tirachA ( ADu - avaNu ) jabhana ure che, ( pADihAriya vA pIDha-phalaga - sejjA-sathAraga paccatpiNejjA ) abha tha gayA pachI AtihArya thI, isa4, zayyA, tebhana sathArAne pAchA mukI de che ( su 89) ee
Page #797
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIyUSadhaSiNo-TIkA su 90 yeyalimamudghAtaviSaye bhagavadgItamayo mayAda 691 mUlam--se Na bhaMte / tahA sajogI sijhaDa jAva aMta karei ? jo iNaDhe samajhe // sU0 90 // mUlam- se Na puvAmeva saNNissa paMciMdiyassa pajja TIkA-gautama pRcchati-se Na bhate " dRyAdi / 'se Na bhate 'tahAsajogI' sa khaLu bhannta ! tathA sayogI 'sijjhaI' si yati kim 'jAva' yAvat 'savvadukkhANamataM kareI' sarvaduH khAnAmata karoti kim ? / bhagavAnAha-'No daNadve samaDhe' nA'yamartha samartha // sU0 90 // TIkA--'se Na punyAmeva' ityAdi / 'se Na' sa kevalI khalu 'punnAmeva' pUrvamevayoganiropAvasthAyA ADhAvera 'saNNissa pacirdiyassa' sajina paJcendriyasya, atra paJcendriyasyeti vizeSaNa majisvarUpapradarzanArtha, paJcendriyasyaiva majinAt , 'pajjattagassa' paryAptakasyamana payAcyA paryAnasyetyartha , ayapayAmamya manaso'bhAvAt / sa ca madhyamAdimanoyogo'pi 'se Na bhate !' ityaadi| (bhate!) hai bhadata ! (se tahA sajogI) ve kelI aisI sayogI avasthA meM rahate hue (sijjhaDa jAva ata kareDa) siddha, buddha, mukta eva parinirmANa ho samastadukhoM kA ata karate haiM kyA ? uttara--ha gautama ! (jo igaTe sama) yaha artha samarthita nahIM hai / athAt sayogikevalI karmoM kA ata nahIM karate ! // sU0 90 // _ 'se Na pubAmeva' ityAdi / (se Na) ye sayogI kAlI bhagavAna (punbAmeva) pahile (saNNissa paciMdiyassa pajjattagassa) manI pacedriya paryAtaka ke (jahaNNajogassa heTThA) jaghanyamanoyoga se bhI nIce 'se Na bhate / ' tyAdi (bhate / ) R HER ! ( se tahA sajogI) te pakSI mevI sayA-Aq sthAmA 2DetA (sijjhai jAra ata karei) siddha, muddha, bhuta, tabha04 pazzina pAya 24 samasta jana 2 mata 42 cha ? uttara-3 gautama (No iNadve samadra) mA artha samarthita nathI, marthAt mayogI upakSI bhni| mata haratA nathI (sU 80) "se Na putvAmeva" chatyAhi (se Na) a sayo Beii lagavAn (puvAmeva) paDasA (saNNissa paciMdiyassa pajjattagassa) sazI 5yendriya paryAptajanA (jahaNNajogassa hevA)
Page #798
--------------------------------------------------------------------------
________________ 690 auSapAtiko vANisIeja vA tuyaTeja vA ullagheja vA pallaMgheja vA ukkhevaNaM vA pakkhevaNa vA tiriyakkhevaNaM vA karejA, pADihAriyaM vA, pIDhaphalagasejjAsathAraga paJcappiNejA // sU0 89 // 'tuyaheja vA tvagvartayati-zayana karoti vA 'ullavena pA' ullayati-gAdika vA, 'palla gheja vA prollayati vA, urakhevaNa pA' upakSepaNam Urdhvagamana vA, 'pakkhevaNa vA' prakSe paNa nIcairgamana vA, 'tiriyakkheSaNa vA' tiryarakSepaNa tiggamana vA 'karejA' karoti, 'pADihAriya vA pIDha-phalaga-sejjA-sathAraga paJcappiNenA' pratihArya vA pIThaphalakazayyAsastAraka pratyarpayati // sU0 89 // 'kAyajoga jujamANe' ityAdi / he gautama (kAyajoga jujamANe Agacchenja vA ciTreja vANisIeja vA tuyaheja vA ullagheja vA pallagheja vA) isa kAyayoga ko prayukta karate hue ve Ate haiM, jAte haiM, Thaharate haiM, uThate hai, baiThate hai, sote hai, karavaTa badalate haiM, ullaghana karate haiM, pralghana karate hai, (ukkhevaNa vA pakkhevaNa vA tiriyakkhevaNa vA karejA) utkSepaNa karate hai, prakSepaNa-hAtha paira ko Upara-nIce karate hai, tirache gamana karate hai, (pADihAriya vA pIDhaphalagasejjA sathAraga paJcappiNejA) kAma nikala jAne ke bAda prAtihAryaka pITha, phalaka, zagyA, eva sathAra ko pIche dete hai // sU0 89 // "kAyajoga jujamANe" ItyAdi he bhadanta ! kAyayoga prayukta karatA kevaLa bhagavAna zu zu kAma kare cha ? 7 gItamA ((kAyajoga jujamANe Agacchejja vA cidvejja vA NisIejja vA tuyaTTejja vA ullaghejja vA pallaghejja vA) se DAyayogane prayuta 42tA te mAva cha, jaya cha, 24ya cha, che, mese cha, suvai che, 721Ta ma cha, GAdhana 42 cha, dhana 42 che ( ukkhevaNa vA pakkhevaNa vA tiriyakkhevaNa yA karejjA ) paNa 42 cha, prakSepaNu-hAtha yA-nIcyA 42 cha, tirch| (bhAI-avagu ) mana 42 cha, (pADihAriya vA pIDha-phalaga-sejjA-sathAraga pijjA ) ma I gayA pachI pratiDAya 8, 54,zayyA, tabhI sa thArAne pAchA mukI de che (sU 89)
Page #799
--------------------------------------------------------------------------
________________ 635 carAdhyayana kim ' kiMvA te tava mate jyotiH sthAnam agnikuNDam ? tathA-te tava mate vA agnau ghRtAdiprakSepikA dayaH kAH ? kiM vA te-tava mate, karIpAgamagniprajvAlanasAdhana zuSkagoyamakhaNDam ? ca punaste taba mate katare ke edhAH samidhaH? tathA zAntimyApopazamanaheturadhyayanapaddhati kA? tathA tva katareNa kena homena-havanIyadravyeNa-AhutyetyarthaH, jyotiragni juhopi-tarpayasi ? ayaM bhAva:paijInakAyArambhasAdhyo yajJastadupakaraNAni ca tvayA niSiddhAni, tatkaya tatra yajJasabhava ? iti / / 43 // kim ) kauna sI agni hai (vA) tathA (te) Apa ke vahAM (joIThANaM kejyoti sthAna kim ) agnikuDa kyA hai (te) Apane (suyA kA-suvaH kaH) agni me havya ko prakSepaNa karane ke viye yuvA kisa ko batAyA hai| (karisaga kiM-kivA te karipAGgam ) kise Apane agni ko prajvalita karane ke liye zuSkagomaya ke sthAnApanna mAnA hai (pahA ya te kayarAedhAzca te katare) kisa ko Apane isameM jalAne ke liye indhanasvarUpa banAyA hai (satikA-zAtiH kA) tathA pApopazamana kI hetubhUta adhyayana paddhati vahA para kyA hai aura (kayareNa homeNa joi huNAsi-katareNa homena jyotiH juhopi) kisa havanIya dravya se Apake samata usa yajJa ko karate ho / vaha saba brAhmaNoM ne munirAja se isa liye pUchA ki prasiddha yajJa to SaTjIvakAyake Arambha se sAya hotA hai aura usako karane kA Apa niSedha karate ho to Apa jisa yajJa ko karane kA vidhAna kara rahe ho vaha bhI sAdhya kaise ho sakatA hai ? kAraNa ke yajJa karane ke saya hI upakaraNa ApakI dRSTimeM heya haiM // 43 // yajJamA mApanA bhatathI joi ke-jyoti kim aziyA cha ? vA taya te mApana tyAjAiThANa ke-jyoti sthAna kim anivA1mApane tyA suyA kA-suva ka manimA vyane prakSepaNa 42pA bhATe 52 matAva cha 1 kArisaga ki-kiMvA te RSin agnine pradIpta karavA mATe kene zuSka gomayanA sthAnApanna mAnela cha 1 ehA ya te kayarA-edhAzca te katare semA pApA bhATa ne dhana 2135 manAvata che tathA sati kA-zAti kA tathA pApApazamanana tubhUta adhyayana parata tyA ? ma kayareNa homeNa joi huNAsi-katareNa homena jyoti gdhaSi kayA havanIya dravyathI Apane sa mata e yAne karo cho ? A saghaLI vAte brANAe munirAjane e mATe pUchI ke, prasiddha yajJa te jIvanI kAyanA Ara bhathI sAdhya bane che ane evA yajJane karavAne te A5 niSedha kare che te Apa je yajJane karavAnuM vidhAna karI rahyA che te paNa sAdhya kaI rIte thaI zake? kAraNa ke yajJa karavAnA saghaLA upakaraNa ApanI dRSTimAM heye che 43
Page #800
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a 12 harikezaralamunicaritavarNanam __ __635 'munirAha mUlamtavo joI jIvo joiThANaM, jogA suryA sarIra kArisa~ga / kamme aihA samajoge satI, 'homa hu~NAmi isiMNa paisatthaM // 44 // chAyA-tapo jyoti jIvo jyotiH sthAna, yogA nuvaH zarIra karIpAgam / karmANyedhA' sayamayogAH zAntiH, homa juhomi phapINA prazastam // 44 // TIkA-tavo joI '-ityAdi bho brAhmaNAH! jasmApha yajJe tapa.yAmamAbhyantarikaM ca jyoti agni pathA agninA indhanAni bhasmIkriyante, tayaiva tapasA bhAvendhanAni karmANi bhasmI kriynte| jIno jyotiH sthAnam-agnikuNTham , jIvasya tapasa AzrayatvAt / yogA:-yujyante sammadhyante karmaNA ye te yogA:-yogahetayo manovAkAyalalaNAH, te hi sumaH, ebhirhi snehasthAniyAH zubhavyApArAstapojvalanamajvalana hetavastapo brAhmaNoM kI isa yAta ko suna kara munine kahA-' tavo joI jIvo' ityaadi| ___ anvayArtha he brAhmaNoM ! hamAre isa yajJameM (tavo joI jIvo joi. ThANa-tapa jyotiHjIva: jyoti sthAnam) bAhya aura Abhyantara tapa hI agni hai-jisa taraha agni idhana ko jalA detI hai usI taraha tapa bhI bhAvaidhanarUpa kamI ko jalA detA hai| yaha jIva havanakuDa hai, kyoMki jIva hAtapa kA Azraya hai| (jogA suyA-yogA supaH) manoyoga, vacanayAga eva kAyayoga ye tIna yoga vAke sthAnApanna hai, kyoMki inhIM yogI dvArA ghRtake sthAnarUpa zubha vyApAra jo taparUpI agniko pradIpta karanemeM kAraNa hote haiM usa taparUpa agni meM prakSipta kiye jAte haiN| brAhmaNanI A vAtane sAbhaLIne munie kahyuM-- "vo joI jIvo tyaadi| bhanyAya- prAya | sbhaa2| yasamA tavo joi jIvo jAiThANa-tapa jyoti jIva-jyoti sthAnam mahA2 mA 562 ta5 21 2A cha bhanine bALI nAkhe che eja rIte tapa paNa bhAva IdhaNarUpa kamene bALI nAkhe che mA 71 pana cha bho tapane mAyake jogA suyA-yogA suva maneyoga, vacana yoga, ane nAya vega A traNa vega yuvAnA sthAnApanna che kemake, eja go dvArA vinA sthAnarUpa zubha vyApAra je tapa rUpI agnine ka ravAmAM kAraNa bane che e taparUpa agnimAM prakSita karavAmA Ave che
Page #801
--------------------------------------------------------------------------
________________ 636 eerAjyapa rUpe'gno prakSipyante iti bhAvaH / tathA zarIra karIpAkam, tapo jyotiH pranvAlana hetuH zarIrameva karIpAGgam, zarIre satyeva tapasaH sambhavAt / tathA karmANi edhAMsi, samitsthAnIyAni karmANi, tapasA karmANi, bhasmIkriyante / tathA-sayamayogA:= saMyamavyApArAH zAntiH, sayamena hi sarvajInopanAH parihiyante tataH zAntiH, ataH sayamayogA eva zAntiH / tathA rupINA prazastam - munibhiH prazasanIya homa= samyakcAritrarUpa juhomi = karomi ArAdhayAmItyarthaH // 44 // " ( sarIra kArisaga - zarIra karopAGgam ) yaha zarIra hI karIyA hai- agnike jalAne ke liye kaDA svarUpa hai / zarIra ke hone para hI tapasyA kA ArAdhana hotA hai ataH usa taparUpa agni ko jalAnemeM kaDA ke sthAnApana yaha zarIra kahA gayA hai / (kamme rahA-karmANi edhAsi ) jJAnAvaraNIyAdika aSTavidha karma isa yajJa meM jalAye jAte haiM ataH ve indhana ke sthAnApanna kahe gaye haiM / (sajamajoga sati-sayamayogAH zAntiH) sayamavyApAra yahA zAti hai kyoMki sayama se hI samasta jIvoM ke upadrava dUra kiye jAte haiM ataH usase jIva ko zAMti milatI hai| isIliye hama (hasiNa satya RSINAM prazastam) RSiyoM ko sammAnanIya ( homa hRNAmi - homa juhomi ) samyakcaritrarUpa yajJa ko ArAdhita karate haiN| . bhAvArtha - brAhmaNoM ke prazna kA isa gAthA dvArA munirAja uttara de rahe haiM-ve kahate haiM ki he brAhmaNoM jisa yajJa kA varNana kiyA gayA haiusa yajJa meM tapa hI agni hai, jIva agnikuDa hai, yoga sravA hai, zarIra 1 sarIra kArisaga - zarIra pharIpAGgam mA zarIra karIpAGga che, agnine avakSita karavA chANA svarUpa che. zarIra hAvAthI ja tapasyAnu ArAdhana ane che AthI ja e taparUpa agnine pravalita karavA chANAnA sthAnApanna A zarI 2ne ahevAmA Ave che kamme ehA- karmANi erdhAsi jJAnAvaraNIyAhi aSTavidha kamane e yajJamA khALavAmA Ave che AthI tene iMdhananA sthAnApanna kahe vAmA Ave che sajamaogasati-sayamayogA zAnti sayama vyApAra sahI zAntI che, kemake, sayamathIja saghaLA jIvAne upadrava dUra karI zakAya che sane penAthI lavane zAtI bhaNe he yA bhATe sabhe isiNa pasatya RSiNA prazastam RSiyobhA sammAnanIya homa huNAmi-homa juhomi sabhya yaritra35 yajJanI ArAdhanA karIe chIe bhAvArtha brAhmaNa)nA praznanA munirAja A gAthA dvArA uttara Ape che teo kahe che ke, he brAhmaNA! je yajJanu varNana karavAmA yajJamA tapa ja agni che, jIva agnikuDa che Avela che e caiAga sUvA che, ane
Page #802
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a 12 harikezayalamunicaritavarNanam 637 savidhi yajJasvarUpaM zrutvA te nAtmaNA.snAnasvarUpa pRcchanta epamAhuH mUlamke te harae ke yate tthe ? kahasi hAo va reya haasi| aksAhi gosaMjaya jakkha paiyA icchAMmu nauubhavaosa~gAse // chAyA-kaste idaH ? kiM ca te zAntitIrtha ? kasmin snAto vA rajo jahAsi / akhyAhi na sapata ! yakSapUjita / icchAmo jJAtuM bhavataH sakAze // 45 // TokA-'ke te'-ityaadi| te tava idaH kaH? tathA-te tara zAntitIrtha ca kim ? aya bhAvaH-yatra snAte sati pApanivRtyA zAntirbhavati, etAdRza tIrtha bharato mate rim ? vA athavA kasmin hAdAdau snAto rajA-pAparUpa jahAsi-parityajasi ? kasmin tIrthe phaDA eva karma idhana hai / sayamayoga yahA zAti hai / isa prakAra ke isa jAvA kI virAdhanA se rahita isa yajJa ko hama karate haiM // 44 // savidhi yajJa ke svarUpa ko sunakara aya brAhmaNa snAna ke svarUpa ko pUchate haiM-'ke te harae ?'-ityAdi / ___anvayArtha-he munirAja ! (te harae ke-te idaH ka) Apake siddhAntA nusAra jalAzaya kyA hai (satititthe ya te ke-zAtitIrtha ca te kim ) tathA jisa snAna karane se pApanivRttipUrvaka zAti kA lAbha hotA hai aisA vaha tIrya Apa ke mata meM kyA mAnA gayA hai| (kahasi pahAo va raya ja hAsi-kasmin snAto vA rajo jahAsi ) athavA tuma kahA para nahA kara pAparUpa raja kA parityAga karate ho, arthAt kisa tIrtha meM snAta hokara karma IdhaNa che sayama yoga zAtI che A prakArano jInI virAdhanAthI rahIta e yajJa ame karIe chIe 44 yaranA vidhine temaja tenA svarUpane sAbhaLIne brAhmaNee snAnanA varUpane pUchayu 'ke te harae ?' tyAlA bhanyA - muni ! te harae ke-ve hRd ka sApanA siddhAMtAnusAra 11NAzaya jyu cha ? satititthe ya te ke-zAtitIrtha ca te kim tathA sabhA snAna karavAthI pApa nivRtti pUrvaka zAtIne lAbha thAya che, evuM e tIrtha ApanA mA jyu bhAnapAmA mAve cha1 kahasi pahAoM va raya jahAsi-kasmin snAto pA rajo jahAsi athavA tame cyAuna pA535 201nA parityAga 4
Page #803
--------------------------------------------------------------------------
________________ acarAdhyayanasUtre rUpe'gnau prakSipyante iti bhaavH| tathA-zarIra karIpAGkam, tapo jyoti prajvAlana hetuH zarIrameva karIpAnam, zarIre satyeva vapasaH sambhapAt / tathA-karmANi eSAMsi, samitsthAnIyAni pharmANi, tapasA karmANi, bhasmIkriyante / tathA-sayamayogA:sayamavyApArAH zAntiH, sayamena hi sarvajIyopadranAH parihiyante, tataH zAntiH, ataH sayamayogA eva zAntiH / tathA-RpINA prazastam-munimiH prazasanIya homasamyakcAritrarUpa juhomikaromi ArAdhayAmItyarthaH // 44 // (sarIra kArisaga-zarIra karIpAGgam ) yaha zarIra hI karISA hai-agnike jalAneke liye kaDA svarUpa hai| zarIra ke hone para hI tapasyA kA ArA. dhana hotA hai ataH usa taparUpa agni ko jalAnemeM kaDA ke sthAnApana yaha zarIra kahA gayA hai / (kamme ehA-karmANi edhAsi) jJAnAvaraNIyAdika aSTavidha karma isa yajJa me jalAye jAte haiM ataH ve indhana ke sthAnApanna kahe gaye haiN| (sajamajoga sati-sayamayogAH zAntiH) sayama. vyApAra yahA zAti hai-kyoM ki sayama se hI samasta jIvoM ke upadrava dUra kiye jAte haiM ataH usase jIva ko zAti milatI hai| isIliye hama (isiNa pasattha-RpINAM prazastam ) rupiyoM ko sammAnanIya (homa huNAmi-homa juhomi) samyakcaritrarUpa yajJa ko ArAdhita karate hai| . bhAvArya-brAhmaNoM ke prazna kA isa gAthA dvArA munirAja uttara de rahe haiM-ve kahate haiM ki he brAhmaNoM jisa yajJa kA varNana kiyA gayA haiusa yajJa meM tapa hI agni hai, jIva agnikuDa hai, yoga savA hai, zarIra sarIra kArisaga-zarIra pharIpAGgam mA zarI2 karIpAGga cha, bhanina Aralad karavA chANa svarUpa che zarIra hovAthI ja tapasyAnuM ArAdhana bane che AthI ja e taparUpa avinane prajavalita karavA chANAnA sthAnApana A zarI 22 4DevAmA Ave che kamme ehA-karmANi erdhAsi jJAnApayA ividha karmane e yajJamAM bALavAmAM Ave che AthI tene IdhananA sthAnApana kahe pAmA mAveza cha sajamaogasati-sayamayogA zAnti sayama vyApAra ahI zAnatI che, kemake, sayamathIja saghaLA jIvane upadrava dUra karI zakAya che bhane bhenAtha ne zAdI bhaNe che mA bhATe abhe isiNa pasattha-RSiNA prazastam vibhAmA sammAnanIya homa huNAmi-homa juhomi abhya5 yAtra35 yazI ArAdhanA karIe chIe bhAvArtha-brAhmaNanA praznane munirAja A gAthA dvArA uttara Ape che teo kahe che ke, te brAhmaNo! je yajJanuM varNana karavAmAM Avela che e yajJamAM tapa ja agni che, jIva agnikuMDa che, suvA che, chANA ane
Page #804
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TI ma0 12 harikezayalamunicaritavarNanam TIkA-'dhamme'-ityAdi dharmo'hiMsAdirUpo hudastasyaira kamarajo'pahArakatvAt, brahma-brahmacarya zAntivIryam , etadAseknena sakalamalamUThabhUtau rAgadvepo samunmalito bhavataH rAgadveponmUlane tu na punamalotpattisabhAH / uktaca " brahmacaryeNa satyena, tapasA sayamena ca / __ mAtaGgapirgataH zuddhi, na zuddhistIrthayAnayA // 1 // iti // ___ snAna ke viSaya me jara una brAhmaNoM ne jijJAsA bhAva se prazna kiye to munirAja ne unakA uttara isa prakAra diyA 'dhamme harae'-ityAdi / ___anvayArtha-(dhamme hara-dharmI ida) ahiMsA AdirUpa dharma idasarovara hai / kyoM ki isI dharma se karmarUpI dhUli kA apaharaNa hotA hai| (pame satitityanAma zAntitIrtham) brahmacarya zAntitIya hai| kAraNa ki isake sevana karane se samasta maloM ke mUlabhUta rAga aura dvepa samUla viniSTa hote haiN| rAgadepa ke unmUlita hone se puna. malotpatti kI sabhAvanA nahI rahatI hai / kahA bhI hai-- " brahmacaryeNa satyena, tapasA sayamena ca / mAtargapiMrgataH zuddhi, na zuddhistIrthayAtrayA // " brahmacarya ke pAlana se satyadharma ke sevana se, tapa eva sayama kI ArAdhanA se mAtagaThapi ne Atmazuddhi ko prApta kiyA hai| yaha Atma zuddhi jIvoM ko tIrthoM kI yAtrA karane se nahI prApta huA karatI hai| jJAnanA viSayamAM jyAre te brAhmaNoe jIjJAsA bhAvathI prazna karyo tyAre munirAje ene uttara A prakAre Apo - 'dhamme harae' tyAha! manyAtha-dhamme harae-dharmo hada mAlisA mAhi35 ma sarA12 cha bha, me yamayI bha3cA 5ganu apara thAya cha va sati titthe-brahmazanti tIye brahmacarya zaktitIrtha che kAraNa ke enA sevanathI saghaLA mane muLabhUta rAga ane dveSane samuLago vinAza thAya che rAgadveSane nAza thatA pharIthI maLenI utpatti thavAnI saMbhAvanA rahetI nathI kahyuM paNa che " brahmacaryeNa satyena, tapasA sayame na ca / mAtagarpirgata zuddhi, na zuddhistIrthayAtrayA // " / brahmacaryanA pAlanathI, satyadharmanA sevanathI, tapa ane sayamanI ArA dhanathI, mAtaga RSie Atmazuddhine prApta karela che. A Atmazuddhi jIvone tIrthonI yAtrA karavAthI prApta thatI nathI ane te brAhmaNe Apa
Page #805
--------------------------------------------------------------------------
________________ 668 snAto bhavAna pApaiH pramucyate iti / aya bhAvaH-yathA bhavanmate yatro yanaviSikSAsmadvijJAtAd yajJAd yAvidhezvAnyastathaiva bhavato idaH zAntitIrtha cA'pyasmavijJAtAd idAt zAntitIrthAcAnyadeva kim ? iti / he yakSapUjita ! sayata! etatsarva no'smAn akhyAhi kathaya / vaya bhAvaH sakAze etatsarvaM jJAtumicgama // 45 // tepA prazna zrutvA munirAi dhamme harae va saMtititthe, agAile attapasanalesse / jahisi pahAo vimalo visuddho, susIibhUo paMjahAmi"dosa // 46 // chAyA-dharmoM, ido, brahma zAntitIrtham , anAvilam Atmaprasannalezyam / ___ yasmin snAto vimalo vizuddhaH, muzItIbhUta majahAmi doSam // 46 // _ Apa pApoM se chUTa jAte ho ? (jakkha pUjhyA sajaya-yakSapUjita sayata) he yakSapUjita munirAja ! yaha saba bAteM hama (bhavao sagAse-bhavataH sakAze) Apa se (nAu-jJAtum ) jAnane ke liye (icchAmu-icchAmaH) icchuka ho rahe hai so (akkhAhi-AkhyAhi ) batalAIye // bhAvArtha-brAhmaNoM ko snAna ke vipaya meM pUchane kI jijJAsA baDhAne kA kAraNa yaha huA ki jisa prakAra munidvArA pratipAdita yajJa, prasiddha yajJa se vilakSaNa hai usI prakAra inake matAnusAra snAna bhI prasiddha snAna se vilakSaNa hI hogA ataH unhoM ne munirAja se snAna ke viSaya meM isa prakAra prazna kiyA ki-mahArAja vaha jalAzaya Apa kI dRSTi meM kaunasA hai ki jisa me Apa snAna karate haiM / tayA aisA vaha tIrtha bhI kaunasA hai ki jisame snAna karane para pApoM se chUTA jAtA hai // 45 // cho? arthAt 4yA 4yA tIyamA snAta 242. bhA5 pApAthI chuTI cha ? jaskhapUhayA sajaya-yakSapUjita sayata se yakSa puchata munirAza ! 241 saghaNI pAtA / bhavao sagAse-bhavata sakAze pAnI pAsethI nAu-jJAtu Mgan bhATe icchAmuicchAma 424 manI kA chIya tathA aksAhi-ArayAhi mA5 te amAna mtaa| bhAvArthajJAnanA viSayamAM pUchavAnI brAhAnI jIjJAsA vadhavAnuM kAraNa e hatuM ke, je rIte munirAja dvArA pratipAdita yajJanI prasiddhi, yajJathI vilakSaNa svarUpe che eja rIte emanA mata anusAra snAna paNa prasiddha snAnathI vilakSaNaja haze! AthI temaNe munirAjane snAnanA viSayamAM A prakArane prazna karyo ke, 'mahArAjAe jaLAzaya ApanI dRSTimAM kayuM che ke jemAM Apa ranAna kare che tathA evu e tIrtha karyu che ke jyAM snAna karavAthI pApothI chuTI javAya che? e che
Page #806
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TI a0 12 darikezayalamunicaritavarNanam TIkA-'ghamme'-ityAdi dharmo'hiMsAdirUpo idastasyaiva karmarajo'pahArakatvAt, brahma-bahmacarya zAntitIrtham , etadAsevanena saphalamalamUlabhRto rAgadvepo samunmalitI bhavataH rAgadvepo. nmUlane tu na punamalotpattisabhanaH / uktaca "nahmacaryeNa satyena, tapasA sayamena ca / mAtaGgapiMrgataH zuddhi, na zuddhistIrthayArayA // 1 // iti / / snAna ke viSaya me jara una brAhmaNoM ne jijJAsAbhAva se prazna kiye to munirAja ne unakA uttara isa prakAra diyA 'dhamme haraNa-ityAdi / anvayArtha-(camme hara-dharmI hUda.) ahiMsA AdirUpa dharma idasarovara hai / kyoM ki isI dharma se karmarUpI dhUli kA apaharaNa hotA hai| (yabhe satititthe grAma zAntitIrtham) brahmacarya zAntitIrtha hai| kAraNa ki isake sevana karane se samasta maloM ke mUlabhUta rAga aura dvepa samUla viniSTa hote haiN| rAgadepa ke unmUlita hone se puna. malotpatti kI sabhAvanA nahIM rahatI hai / kahA bhI hai "brahmacaryeNa satyena, tapasA sayamena ca / __ mAtaMrgapiMrgataH zuddhi, na zudvistIrthayAtrayA // " brahmacarya ke pAlana se satyadharma ke sevana se, tapa eva sayama kI ArAdhanA se mAtagarapi ne Atmazuddhi ko prApta kiyA hai / yaha Atma zuddhi jIvoM ko tIyoM kI yAtrA karane se nahIM prApta huA karatI hai| snAnanA viSayamAM jyAre te brAhmaNoe jIjJAsA bhAvathI prazna karyo tyAre munirAje ene uttara A prakAre A 'dhamme harae' tyAta! makyAtha---dhamme harapa-dharmo huda majisa mA3i5 dharma s2|12 cha bha, se mathI bhA dhUjanu apaDaraya thAya cha va sati titthe-brahmazanti vIya brahmacarya zaktitIrtha che kAraNa ke enA sevanathI saghaLA maLano muLabhUta rAga ane dveSane samULago vinAza thAya che rAgadveSano nAza thatA pharIthI maLonI utpatti thavAnI saMbhAvanA rahetI nathI kahyuM paNa che -- brahmacaryeNa satyena, tapasA sayame na ca / mAtagargita zuddhi, na zuddhistIrthayAtrayA // " brahmacaryanA pAlanathI, satyadharmanA sevanathI, tapa ane sayamanI ArA dhanAthI, mAtaga RSie Atmazuddhine prApta karela che A Atmazuddhi ane tIrthonI yAtrA karavAthI prApta thatI nathI ane te brAhmaNe Apa
Page #807
--------------------------------------------------------------------------
________________ ki ca bhavadiSTatIrthAni prANipIDA hetutayA malopacayanimittAnyeva, mato nAsti teSA zuddhi hetutA / uktaca * "kuryAd varSasahasra tu, ahanyahani majjanam / sAgareNApi kRcchrega, vadhako naina zudhyati // 1 // iti / / 1 ida zAntitIrtham - anAvilam - paJcAsanamalayarjitam / ata eva - Atmamasamalezyam = Atmano jIvasya prasannA nirmalA lezyA tejaH prabhRtipyanyatamA yatra tattathokta ca asti / yasmin snAtaH - snAta isa snAtaH- nimagnamAnasaH, vimaLa:= aura bhI he brAhmaNo ! Apa loga jinheM tIrthasthAna mAnate haiM aura unakI yAtrA kiyA karate hai ve kevala prANiyoM ke pIDA ke hI hetu haiM ataH unase malApagama - malakA nAza na hokara pratyuta malopacaya-malakA sagraha hI hotA hai isaliye unameM zuddhihetutAM nahIM AtI hai yahI bAta anyatra isa prakAra se kahI hai "kuryAdasahasra tu, ahanyahani majjanam / sAgareNApi kRchreNa vadhako naiva zudhyati " // hajAroM varNoMtika bhI vadha - ghAtaka prANI pratidina samudrapramANa jala se bhI snAna kare to bhI Atmazuddhi ko prApta nahI kara sakatA hai / hamAre dvArA samata jo zAtitIrtha hai vaha (aNAile - anAvilam ) pAca AsravarUpa maloM se sarvathA varjita hai / isaliye vahA avagAhana karane se (attapasannalesse - Atmaprasannalezyam) AtmA kI zubhalezyAoM meM se koI eka lezyA ho jAtI hai| (jahiMsi yasmin ) jisa zAnti lAka jene tIsthAna mAnA che ane tenI yAtrA karyo karI che te kevaLa prANIonI pIDAnA ja hetu che AthI malApagama-malanA nAza na thaIne pratyuta maleApacayaja-malanA sagrahe ja thAya che. A kAraNe emA zuddhi hetutA AvatI nathI A vAta anyatra A prakAre kahevAyela che. " kuryAdvarSasaha tu, ahanyahani majjanam / sAgareNApi kRcchreNa, ghadhako naiva zudhyati // hejArI varSa sudhI paNa prANI rAta divasa samudra pramANa jaLathI snAna kara tA paNa te Atmazuddhine prApta karI zakatA nathI bhabhArA tara3thI samata me ne bhI zAntItIrtha che te anAile - anA vim pAca asavarUpa maLeAthI sarvathA varjIta che A kAraNe tyA avagAhana azvAthI attapasannalesse - Atmaprasanna lezyam AtmAnI zula bezyA zobhAthI artha ye bezyA nirmANa manI laya che, jahiMsi - yasmin ne zAtitIrthaM bhA vhAosnAvo nahAIne bhAi bhana nibhanna janesa che tehu vimalo vizuddho- vimala vizuddha
Page #808
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 12 harikezaralamunivaritavarNanam nirmala , bhAramalarahitaH, ata epa-vizuddhaH-karmakalaGkArjitaH suzItIbhUtaH= zArIrikamAnasika santApArjitaH san aha dopa-payati-vikArayati vizuddhamapyAsmAna yaH sa dopaH-jJAnAvaraNIyAdikamalamaNasta prajahAmi-parityajAmi / / 46 // tIrthameM (pahAo-snAta.) snAna karake merA mana nimagna banA huA hai vaha meM (vimalo visudo-vimala vizuddhaH) vimala nirmala-bhAvamalarahita hote hue karmamala kara phase rahita nuugaa| isa taraha (susIibhUo-suzItIbhUtaH) zArIrika, mAnasika satApa se varjita hotA huA maiM (dosa-doSam ) AtmA ko vikRta karane vAle jJAnAvaraNIdhAdika dopoM ko (pajahAmiprajahAmi) geDa dUMgA-bhaviSya meM unase rahita ho jaauugaa|| bhAvArtha-kisI tIrtharUpa jalAzaya meM snAna karane se pApoM kA nAza hotA hai aisI mAnyatA prAmaNoM kI hai, usa mAnyatA ko lekara munirAja unase kaha rahe haiM ki dharmatIrtha vyavahAra meM jise mAnA jAtA hai vaha vAstava meM varmatIrtha nahIM hai, vaha to prANiyoM kA pIDAhetuka hone se eka prakAra kA adharmatIrtha hai / hiMsAdika pApo se virati honA yahI sarvottama dharmatIrtha hai / isa dharmatIrtha meM avagAhana karane vAlA prANivarga niyamataH vimala eva vizuddha banatA hai / hama bhI aise hI dharmatIrtha meM snAna karate rahate hai / isI snAna se AtmA zucibhUta hokara nirdoSa bana jaaygii| bhagavAna mahAvIra kA hI tIrtha eka aisA tIrtha hai ki jahA hara taraha se jIvoM ko zAtilAbha hotA hai // 46 // vimala-nirmala-bhAvamalathI rahita banIne karmamaLa kalAkathI rahIta banIza bA rAta susIibhUo-suzItibhUta zarIra bhAnasi satapathI paLata yadhane hu~ dosa-dopam mAmAne vikRta 422 vA jJAnAparIyAs hAyAne pjhaamikAmi cheDI daIza ane bhaviSyamAM huM tenAthI sa pUrNata rahita thaI jaIza bhAvArthakeI tIrthasthAnamAnA jaLAzayamAM snAna karavAthI pApane nAza thAya che evI mAnyatA brAhmaNonI che, e mAnyatAne laIne munirAja emane kahe che ke, dharmatIrtha vyavahAramAM jene mAnavAmA Ave che te vAstavamAM dhamatI nathI te te prANIone pIDAnA hetu hovAthI eka prakAranA adharma tIrtha che, hisAdika pApathI virati thavI eja sarvottama dharmatItha" che A dharmatIrthamAM avagAhana karanAra prANIvarga niyamata vimala ane vizuddha ane che. ame AvAja matIrthamA nAna karatA rahIe chIe A snAnathI AtmA zucibhUta thaIne nirdoSa banI jaze bhagavAna mahAvIranuM tIrtha eka evu tItha" sthAna che ke, jyAM dareka rIte jene zAntIne lAbha maLatuM rahe che 46 u081
Page #809
--------------------------------------------------------------------------
________________ ma uttarAdhyayana sUtre adhyayanamupasaharannAha mUlam- aiya siMNANaM kuMsalehi diTThe, mahAsiNANa iMsiNaM paMsattha / jahiMsi paMhAyA vimalA visuddhA, mahArisI uttama ThANa paitte tibemi // chAyA - etasnAna kuzalairdRSTa, mahAsnAnamRpINA mazastam / snAtA vimalA vizuddhA, maharpaya uttama sthAna prAptAH // 47 // iti bravImi // TIkA- ' eya' ityAdi / 66 etatpUrvokta snAna kuzalaistacca nidbhistIrthakare dRSTam / evanmahAsnAnam RSINAM - prazastam / Rpayo hi idameva mahAsnAna prazasantIti bhAva. / ukta caAtmA nadI samatoyapUrNA, satyAvahA zIlavaTA dayomiH / tatrAbhiSeka kuru pANDupuna ! na vAriNA zudhyati cAntarAtmA // 1 // iti / yatra snAto nimalA vizudvAH santo maharSaya uttama mokSarUpa sthAna prAptI gatA iti bravImItyasyArthaH pUrvavat / adhyayana kA upasaMhAra karate hue sUtrakAra kahate haiM eya siNANa kusalehi diTTha ' - ityAdi / anvayArtha - (kusalehiM- kuzalaiH) kuzaloM ne tithaMkaroM ne ( eya siNANa - etat snAnam) isI pUrvokta snAna ko (isiNa pasattha - RSINAM prazastam) RSiyoM ko mAnya ( mahAsiNANa - mahAsnAnam ) mahAsnAnasvarUpa (diTTha- dRSTam diSTam ) dekhA hai aura kahA hai ( jahiMsi yasmin ) jisa snAna se ( vhAyA - snAtAH ) snApita hue-nAye huve (mahArisI - maharSayaH ) maharSijana ( vimalA vimuddhA - vimalAH vizuddhAH ) vimala eva vizuddha hokara ( uttama ThANa patte - uttama sthAna prAptAH ) muktirUpa uttama adhyayananA upasa hAra karatA sUtrakAra kahe che44 eya siNANa kusale hi diTTha " chatyAhi [ manvayArtha ----kusalehiM-kuzale tIrtha me eya siyANa - etat snAnam bhA pUrvokta snAnane isiNa pasattha- RSINAM prazastam RSiyAne mAnya 2135 mahAsi NANa-mahAsnAnam bhahAsnAna sva35 diTTa dRSTa- -diSTamleyesa che- he che jahiMsi yasmin 2 snAnathI vhAyA - snAtA snApita thayela-mahArisI - mahaSaya maharSi vimalA vizuddhA - vimalA vizuddhA vibhata bhane vizuddha thAne uttama ThANa patte - uttama sthAnaM prAptA bhukti35 uttama sthAnane bhejanA janI bhaya che ci bemi iti bravImi
Page #810
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TokA a 12 harikezavalamunivaritavarNanam 643 ___ eva harikezaralo munirvimAn praviyodhya svasthAna gataH, krameNa mukti mAptavAn / matiudA vimA api svakalyANa sAdhitAntaH // 47 / / iti zrI vizvavikhyAta-jagaDhallabha-prasiddhavAcaka-paJcadazabhASA kalita-lalitakalApAlApaka-pravizuddhagadhapadyanaikagranthanirmApakavAdimAnamardaka-zrIzAhUchatrapati- kolhApurarAjamadatta" jainazAstrAcArya "-padabhUpita-kolhApurarAjagurupAlanahmacAri-jainAcArya-jainadharmadivAkara-pUjya zrIghAsIlAlagativiracitAyAmuttarAdhyayanamUtrasya miyadarzinyAkhyAyA vyAkhyAyAma'harikezIyAkhya' nAma dvAdazamama-yayana ___ sampUrNam // 12 // sthAna ko prApta ho jAte hai / (tti vemi-iti bravImi) aisA mai he java mahAvIra bhagavAn ke kahane ke anusAra kahatA hU / arthAt aisA hI vIraprabhu ne kahA hai usI ke anusAra maiMne kahA hai| isa prakAra harikezayala muni brAhmaNoM ko pratiyodhita karake apane sthAna para cale gaye aura vahA! viziSTa tapasyA kI ArAdhanA se karmoM kA kSaya kara unhoMne mukti kA lAbha kiyA tathA brAhmaNo ne bhI pratiyodhita hokara AtmakalyANa kA mArga grahaNa kara liyA // 47 // // isa prakAra yaha uttarAdhyayana sUtra kI priyadarzinI TIkA ke "harikezAya" nAmake vArahaveM adhyayana ___ kA hindI bhASAnuvAda sapUrNa huA // 12 // evuM huM mahAvIra bhagavAnanA kahevA pramANe vahu chu arthAt evu ja vIra prabhue je kahyuM che eja me kahela che A pramANe harikezabala munie brAhmaNane bedhita karyA ane pachI pitAnA sthAna upara cAlyA gayA ane te sthaLe khUba ugra tapasyAnI ArAdhanAthI karmone vinAza karI temaNe muktine lAbha karyo tathA brAhmaNe paNa pratibaMdhita thaIne Atma kalyANane mArga grahaNa karyo che47 zrI uttarAdhyayanasUtranI priyadarzinI TIkAne harikezIya nAmanA bAramA adhyayanane gujarAtI bhASA anuvAda sapUrNa che 12
Page #811
--------------------------------------------------------------------------
________________ // atha trayodazamadhyayanam // vyAkhyAta dvAdazamadhyayanam / sampati trayodazamAramyate / asya ca pUrvaNa sahAyamabhisandhaH-ihapUrvasminnadhyayane tapasi yatno vidheya ityuktam / asninnadhyayane / tapaH kurvatA nidAna na kartavyamityucyate / anena sapandhenAyAtamida 'citrasaMbhUtIya' nAmaka trayodazamadhyayanam / asyAdhyayanasyAnugamanArtha citrasaMbhUtAkhyAna tAvadupavarNyate / taccaivamAsIt sAketa-ayoyAnAma nagaram / tatra candrAnatasako nAma nRpatiH / tasya terahavA adhyayana prAraMbhabArahayA adhyayana kI vyAkhyA ho cukI aba terahavAM adhyayana kahA jAtA hai / isa adhyayana kA bArahaveM adhyayana ke sAtha sabadha isa prakAra hai, ghArahaveM adhyayana me jo yaha kahA gayA hai ki tapasyA karane meM AtmA ko vizeSa prayatna karanA cAhiye, so isa adhyayanameM aba yaha prakaTa kiyA jAyagA ki-'tapasyA karate hue tapasvI ko nidAna (niyANA) nahIM karanA cAhiye / isa sabaMdha ko lekara isa adhyayaname citra aura sabhUta nAmake do munirAjoM kA varNana kiyA jAyagA / ataH unake sabadha se isa adhyayana kA nAma bhI 'citrasabhUta' aisA rakkhA gayA hai| isI bAta ko samajhAne ke liye citra aura sabhUta kA AkhyAna varNana kiyA jAtA hai / vaha isa prakAra se haisAketa-ayodhyA nAmakA nagara yA usakA zAsakacadrAvatasana nAmakA teramA adhyayanane prArabha- bAramu adhyayana purU thaI cukayu, have teramA adhyayanane prArabha thAya che A adhyayanane bAramA adhyayana sAthe saba dha A prakArano che bAramA adhyayanamAM ema kahevAmAM AvyuM che ke, tapasyA karavAmA AtmAe vizeSa prayatna karavo joIe have A adhyayanamA e kahevAmAM Ave che ke, tapasyA karanAra tapasvIe pitAnA tapanA phaLa mATe keI jAtanu nIyANunIdAna karavuM na joIe A sa ba dhane laIne A adhyayanamAM citra ane sabhUta nAmanA be munirAjenuM varNana karavAmA Avyu che AthI temanA sa ba dhane kAraNe A adhyayananuM nAma paNa "citra-sabUta evuM rAkhavAmAM Avela che A vAtane sajAvavA mATe citra ane sabhUtanA AkhyAnanu varNana karavAmA Ave che je A prakAranA che- sAketa nAmanu nagara hatuM, e nagaranA zAsaka cadrAvata saka rAjA
Page #812
--------------------------------------------------------------------------
________________ miyadazinI TIkA 20 13 citra-sabhUtacaritavarNanam saphalamanAmanoratako municandranAmA dArakaH / sa hi vAlyAdeva niTattakAmabhogatRSNaH paramArthasaNa AsIt / prAptarairAgyaH sa sagaracandamuneH savive prAjitaH / ekadA gurorAjJayA ziSyaparimAreNa saha viharan sa municandramuni rekasyAmaTavyA smaagtH| vana kSutpipAsAparimlAnamuvacandra saparivAra ta municandra govallabhagopAlasya nanda-sunanda-nandadatta-nandaniya nAmAnavatvAro dArakA dRssttaantH| te hi suvizuddhamAhAra munaye dattAntaH / saparivAraH so'pi gopAladAraphamadattAzanAdibhirapanIta rAjA thaa| isake municandra nAmakA eka putra thaa| municadra sakala prajAjanoMke mana kA anurjkyaa| yaha bAlya apasthA se hI sAsArika vipayo kI ora se virakta citta rahatA thaa| paramArthika kartavya kI ora isakA mana vizeSarUpa se jhukA hubhArahatA thaa| eka dina kI bAta hai ki municadra ne apanA nAma yayArtharUpa se sArthaka karane ke liye sAgaracadramunirAja ke pAsa dIkSA dhAraNa kii| kisI eka samaya jara ki ye vihAra meM ye-guru kI AjJA prApta kara svatantra vihArI vane / apanI ziSyamaDalI ko sAtha meM lekara inhoMne svatatra vicaranA prArabha kiyaa| vicarate2 ye eka mahAbhayA naka aTavI me jA phuNce| AhArAdika kI aprAptise saba ko baTA kaSTa hone lgaa| kSupAtRpA Adi ke jora se ye durghala bana gye|kuch ye Age cale hI ye ki itane me inako govallabha gopAla ke nanda-sunanda-nandadattanandapriya nAmaka cAra laDako ne dekhA / una laDako ne inako suvizuddha AhAra dekara dharmakA upArjana kiyaa| AhArapAnI Adi kI prApti se hatA emane municadra nAmane eka putra hita munica dra saghaLA nagarajananA manane Anada ApanAra hatuM e bAlyAvasthAmAthI ja sAsarika viSaya tarapha virata citta rahyA karate ho pAramArthika kartavyanI tarapha enuM mana vizeSa rUpathI jhukeluM hatuM eka divasanI vAta che ke, municaDhe pitAnuM nAma yathArtha rUpathI sArthaka karavA mATe sAgaracaMdra munirAjanI pAse dIkSA dhAraNa karI koI eka samaya ke jyAre teo vihAramAM hatA-gurunI AjJA meLavIne teo svataMtra vihArI banyA hatA pitAnI ziSya maLIne sAthe laIne temaNe vaMtatra vicAravAne prArabha ryo vicaratA vicaratA teo eka mahA bhayAnaka aTavImAM jaI pahecchA AhAra Adine jega na maLavAne kAraNe saghaLAne ghaNuM dukha thavA lAgyuM bhUkha tarasa Adine kAraNe te saghaLA munio durbaLa banI gayA hatA tu eka AgaLa cAlyA ke eTalAmAM temane govallabha gopALanA nanda-sunada najadatta-nandapriya nAmanA cAra chokarAoe joyA e chokarAoe temane suvizuddha AhAra vaherAvI dhamanuM upArjana karyuM, AhAra
Page #813
--------------------------------------------------------------------------
________________ // atha trayodazamadhyayanam // vyAkhyAta dvAdazamadhyayanam / sammati trayodazamAramyate / asya ca pUrvaNa sahAyamabhisamandhaH-ihapUrvasminnadhyayane tapasi yatno vidheya ityuktam / asninnadhyayane tapaH kurvatA nidAna na kartavyamityucyate / anena sabandhenAyAtamida 'citrasaMbhUtIya' nAmakaM trayodazamadhyayanam / asyAdhyayanasyAnugamanArtha citrasaMbhUtArakhyAna tAvadupavarNyate / taccaivam___ AsIt sAketa-ayodhyAnAma nagaram / tatra candrAvataMsako nAma nRpatiH / tasya terahavA adhyayana prArabhabArahavA adhyayana kI vyAkhyA hocukI aba terahavAM adhyayana kahA jAtA hai |is adhyayana kA bArahaveM adhyayana ke sAtha sabaMdha isa prakAra hai, ghArahaveM adhyayana me jo yaha kahA gayA hai ki tapasyA karane meM AtmA ko vizeSa prayatna karanA cAhiye, so isa adhyayanameM aba yaha prakaTa kiyA jAyagA ki-'tapasyA karate hue tapasvI ko nidAna (niyANA) nahIM karanA cAhiye / isa sabaMdha ko lekara isa adhyayanameM citra aura sabhUta nAmake do munirAjoM kA varNana kiyA jAyagA / ataH unake sabadha se isa adhyayana kA nAma bhI 'citrasabhUta' aisA rakkhA gayA hai| isI bAta ko samajhAne ke liye citra aura sabhUta kA AkhyAna varNana kiyA jAtA hai| vaha isa prakAra se haisAketa-ayodhyA nAmakA nagara thA usakA zAsaka cadrAvatasana nAmakA tarabhA adhyayananA praarmbAramu adhyayana purU thaI cukayu, have teramA adhyayanane prArabha thAya che A adhyayanane bAramA adhyayana sAthe sa ba dha A prakAra che bAramAM adhyayanamAM ema kahevAmAM AvyuM che ke, tapasyA karavAmA AtmAe vizeSa prayatna kare joIe have A adhyayanamAM e kahevAmAM Ave che ke, tapasyA karanAra tapasvIe pitAnA tapanA phaLa mATe keI jAtanu nIyANunIdAna karavuM na joIe A saMbadhane laIne A adhyayanamAM citra ane sabhUta nAmanA be munirAjenuM varNana karavAmAM AvyuM cheAthI temanA sa ba dhane kAraNe A adhyayananuM nAma paNa "citra-bhUta evuM rAkhavAmAM Avela che. A vAtane sajAvavA mATe citra ane sabhUtanA AkhyAnanuM varNana karavAmA Ave che je A prakAranA che-- , sAketa nAmanuM nagara hatuM, e nagaranA zAsaka cadrAvata saka 2
Page #814
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinITIkA ma0 13 citra-saMbhUtacaritavarNanam 640 nirgataso daSTavAn / sarpaNa daSTaH sa mRtaH / sarpamanvipyan dvitIyo'pi tena daSTaH / so'pi mRtaH / tato dvApapi kAlakhare girAne kasthAmRgyAyugaliko zizU jaatii| tatrApi mAga saha sacarantI to kenApi vyAdhena vANena kena vidvau mRtau / tato mRdagAvIre eksyA hasyAgarbhAd hasayugaliko jaatii| tanApi mAnA sama sacarantA kenApi matsyayAtakena dhRtvA mAritI / tato vArANasyA bhUtadattanAmno mahadikasya cANDAlasya puratvena samutpannau / tara jyeSThazcina nAmnA, niSThaH sabhUtanAmnA prasidvo jAtaH / to hi paraspara paramaprItisapanau babhUvatuH / nikalA / usane eka bhAI ko Dasa liyA jahara kI tIvratA se usakA vahIM para dehAnta ho gyaa| sarpa kI talAza karate hue dUsarA bhAI bhI usI sarpa ke mArA DasA jAkara vahI para mara gayA / isa prakAra mara kara ye donoM kAlIMjara parvata ke Upara eka mRgI kI kuti se yugala putra ke rUpa meM avatarita hue| vahA bhI ye sugya se nahIM raha ske| jana ye donoM kisI eka samaya apanI mA ke sAtha kahIM cale jA rahe the to eka vyAdhane eka hI gANa dvArA ina donoM ko mAra diyaa| mara kara ye dono hI gagA ke tIra para eka ha~sI ke garbha se yugala putrarUpa meM jnme| vahAM bhI dhIvara ne inako sukha se nahI rahane diyaa| jaba ye donoM apamI haeNsanI mA ke sAdha kiloleM kara rahe the to kisI dhIvarane inako pakaDakara mAra ddaalaa| vahA se mara kara phira ye donoM hI vANArasI nagarI meM vanasapanna eka bhUtadatta nAmaka cANDAla ke yahAM putrarUpa se janme / jeTha putra kA nAma mAthI eka sarSa nI teNe sutelA bane bhAIomAnA ekane daza dIdhe sarpa ekadama jherIle hovAthI banemAthI jene karaDayo hato tenuM tyAM ja mRtyu nipajayuM A pachI sapanI tapAsa karavA nIkaLenA bIjA bhAIne paNa sarSa daza thatA tenuM paNa tyA ja mRtyu thayuM A rIte maraNa pAmelA e bane kAlI jara parvata upara eka haraNInA peTe avataryA tyAM paNa te sukhathI rahI na zakayA, eka samaye te bane pitAnI mA sAthe cAre caravA jaI rahyA hatA, e samaye koI zIkArInA bANathI bane mAryA gayA marIne e banne gagA nadIne kinAre eka hasalInA peTe sAthe avataryA tyA paNa te sukhathI rahI zakayA nahIM pitAnI hasa mAtA sAthe jyAre te banne killola karI rahyA hatAe samaye kei eka zIkArIe te bannene pakaDI lIdhA ane mArI nAkhyA tyAthI marIne e bane vANurasI (kAzI) nagarImA dhanasa panna evA bhUtadatta nAmanA cADAlane tyAM putra rUpe janamyA moTA putranuM nAma
Page #815
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAdhyayamaste kSutpipAsastebhyodharmadezanA dadau / te'pidharmadezanA zrutvA samutpannaurAgyA sasAramasAraM matvA tadantike prajitAH / teSu sayaminI dvau gopAladArako malaklinneSu svakIyapastreSu sajugupsau jAtau / catvAro'pi te parisamAptAyuSkA. kAla kaskhA devaloka gatAH / teSu jugupsAkArako nandadatta-nandabhiyanAmAnau dvau devalokacyutau dazapuranagare zANDilyabrAhmaNasya yazomatyA dAsyAH zauNDIra-zauNDadatta nAmAnI yugalarUpeNa putrA jaatii| ___ vAlabhASamatikramya krameNa to yauvana sammAptau / kadAcitkSetrarakSaNArtha tau aTavyA gatavantau / tara vaTavRkSasyAdhastAtsupto / saptayostayoreka dAraka baTakoTarakSudhA eva kRpA ke zAta hone se zarIra meM svasthatA prApta ki ye saparivAra municadrane una gopAladAsakoko dharmadezanA dii| dharmadezanA sunakara unakA citta sasAra se virakta ho gayA / sasAra ko sarvathA asAra jAnakara una cAroM ne hI munirAja municadra ke pAsa dIkSA dhAraNa krlii| ina meM se do gopAladAraka nanda-sunanda muniyoM ko apane pasIne se gIle hue vastroMmeM glAnibhAva jAgRta hotA rhaa| ye cAroM hI gopAladAraka munirAja apanI Ayuke atameM marakara devaloka gaye / iname se jinhoM ko pahile apane pasIne se tara hue vastro meM glAni bhAva jagatA thaa| ve donoM deva vahA se cavakara dazapura nAmake nagara ke zANDilya brAhmaNa kI yazomatI nAmaka dAsI ke zauNDIra zauNDadatta nAma se yugala putra hue| dhIre2 bAlabhAvakA atikramaNa kara ye donoM javAna hue, eka dina ye donoM kheta kI rakhavAlI karaneke liye vaname gaye hue the| vahA eka vaTavRkSa ke nIce ye donoM so gaye / itane meM usa vaTavRkSa ke kotara se eka sarpa pANI AdinI prAptithI bhUkha ane tarasa zAta thavAthI zarIramAM svasthatA maLatA pitAnA ziSyo sAthe municaDhe e gopALa bALakone dharmadezanA dIdhI dharmadezanA sAbhaLIne emanuM citta sa sArathI virakta banI gayu sasArane sarvathA asAra jANIne e cAre jaNAe munirAja municadranI pAsethI dIkSA dhAraNa karI emAnA be nepAla bALaka nada-sunanda munione pitAnA pasI nAthI bhInA thayelA vastromAM glAnI bhAva jAgRta thaye e cAre gopALa munirAjonA AyuSya pUrNa thatA marIne devaloka gayA AmAthI jemane pahelA, pitAnA pasInAthI bhiMjAyelA vastrothI rakSAnI bhAva rahetuM hatuM te bane deva tyAthI cyavIne dazapura nAmanA nagaramAM zADilya brAhmaNanI yazomatI nAmanI dAsInA zauDIra ane zauDadatta nAmanA joDIyA putra tarIke jamyA samaya jatA dhIre dhIre bAlyAvasthA vaTAvIne e bane juvAna banyA eka divasa e bane khetaranI rakhevALI karavA mATe vagaDAmAM gayA hatA, thAkayA pAkavA tyA eka vaDanA vRkSanI nIce e bane suI gayA eTalAmAM e
Page #816
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinITIkA 80 13 citra-saMbhUtacaritavarNanam nirgataso daSTavAn / sarpaNa daSTaH sa mRtaH / sarpamanviSyan dvitIyo'pi tena daSTaH / so'pi mRtaH / tato dvArapi kAlaJjare girAkasthAmRgyAyugaliko zizU jAtau / tatrApi mAnA saha sacarantI to kenApi vyAdhena gANene kena pichI mRtau / tato mRtagadAtIre eksyA isyAgarbhAd hasayugaliko jaatii| tatrApi mAnA sama sacaranto kenApi matmyaghAtakena vRtvA mArito / tato vArANasyA bhUtadattanAmno mahadikasya cANDAlasya puratvena samutpannau / tara jyeSThazcita nAmnA, maniSThaH sabhUtanAmnA prasiddho jAtaH / tI hi paraspara paramaprItisapano nabhUvanuH / niklaa| usane eka bhAI ko Dama liyA jahara kI tIvratA se usakA vahIM para dehAnta ho gyaa| sarpa kI talAza karate hue dUsarA bhAI bhI usI sarpa ke dvArA DasA jAphara vahI para mara gayA / isa prakAra mara kara ye donoM kAlIMjara parvata ke Upara eka mRgI kI kukSi se yugala putra ke rUpa meM avatarita hue| vahA bhI ye susa se nahIM rara mle| jara ye donoM kisI eka samaya apanI mA ke sAtha kahIM cale jA rahe the to eka vyAghane eka hI nANa dvArA ina donoM ko mAra diyaa| mara kara ye dono hI gagA ke tIra para eka ha~sI ke garbha se yugala putrarUpa meM jnme| vahAM bhI dhIvara ne inako sukha se nahIM rahane diyaa| jara ye donoM apamI haeNsanI mA ke sAtha kilola kara rahe the to kisI dhIvarane inako pakaDakara mAra ddaalaa| vahA se mara kara phira ye donoM hI vANArasI nagarI meM ghanasapanna eka bhUtadatta nAmaka cANDAla ke yahA putrarUpa se janme / jeTha putra kA nAma zremAthI eka sapa nIkaLe teNe sutelA ane bhAIomAnA ekane daza dIdhe sarpa ekadama jherIle hovAthI banemAthI jene karaDa hato tenuM tyAM ja mRtyu nipajyu A pachI sarSanI tapAsa karavA nIkaLenA bIjA bhAIne paNa sapa daza thatA tenuM paNa tyAM ja mRtyu thayuM A rIte maraNa pAmelA e bane kAlI jara parvata upara eka haraNInA peTe avataryA tyAM paNa te sukhathI rahI na zakayA, eka samaye te bane pitAnI mA sAthe cAre caravA jaI rahyA hatA, e samaye kaI zIkArInA bANathI bane mAryA gayA marIne e banne gagA nadIne kinAre eka hasalInA peTe sAthe avataryA tyA paNa te sukhathI rahI zakyA nahIM pitAnI hasa mAtA sAthe jyAre te bane kilela karI rahyA hatA e samaye ke eka zIkArIe te bannene pakaDI lIdhA ane mArI nAkhyA tyAthI marIne e bane vArasI (kAzI) nagarImAM dhanasa panna evA bhUtadatta nAmanA cAtAlane tyA putra rUpe janamyA moTA putranuM nAma
Page #817
--------------------------------------------------------------------------
________________ HARIES 640 ___ . cayana tatra pArAgasyA zanAmA rAnA''sIt / tasya durmatisacitro namUpi nAmakA sacira AsIt / ekadA katamahAparAdha. sa namucistena rAjA pAyAjata / bhUtadattacANDAlasta mArayitu zmazAnabhUmimanaipIt / tatra jAta''dayaH sa. tamuvAcabho manlin ! tiSThatu bhavAn madgRhe pracchanna / tara matputrau pAThayatu / jIvituphAmena tena tadvacanamagIkRtam / bhUmyantagRhe manunno bhUtvA namucizcitrasabhUtau pAThayati / citra aura kaniSTha putra kA nAma sabhUna raksA gayA / ina donoM ko para. spara me vizeSa prIti ho gaI thii| banArasa me usa samaya zaya nAma kA rAjA rAjya karatA thaa| isake matrIkA nAma namucithA / isakI buddhi ThIka nahIM thii| rAjA ko yaha khoTI hI salAha diyA karatA thaa| eka samaya kI bAta hai ki isa matrIse rAjya kA kucha amArjanIya-paDA mArI aparApa bana gyaa| usake daDa svarUpa meM rAjA ne usako prANaDa kI AjJA dI aura cANDAla se yaha kaha diyA ki isako vinA kisI bAta kA vicAra kiye mAra DAlo / cANDAla rAjA kI AjJApramANa kara usako mArane ke liye zmazAnabhUmi meM le gyaa| paratu cADAlakI isako mAranekI bhAvanA nahI jagI / sahasA vaha sadaya-dayAlu banakara matrIse bolA-he manvin / Apa mere gharameM pracchanna rIti se raho aura mere jo do putra haiM unako Apa paDhAo / cADAla kI isa bAta ko sunakara jIne kI abhilASA se usa matrI ne mAna liyaa| cADAla ke ghara pracchanna-gupta rItise rahakara cADAlake citra aura sabhUta citra ane nAnA putranuM nAma sa bhUta rAkhavAmAM AvyuM e banne bhAIomAM paraspara atyata prIti jAmI gaI hatI banArasamAM e samaye zakha nAmanA rAjA, rAjya karatA hatA emanA matrInuM nAma namuci hatu enI buddhi sArI na hatI. rAjAne te khoTI salAha ApyA karato hate eka samayanI vAta che ke e matrIthI rAjyane kAIka amAjanIya-ghaNe mATe aparAdha thaI gaye enA daDarUpe rAjAe tene prANudaDanI AjJA karI ane cADAlane kahI dIdhu ke Ane kaI paNa jAtane vicAra na karatA mArI nAkhe cADAla rAjAnI AjJA maLatA ene mAravA mATe smazAna bhUmimA laI gaye paratu cAtAlanA dilamA tene mAravAnI bhAvanA na jAgI AthI te dayALu hadayane banI matrIne kahevA lAge che malTina ! Apa mArA gharamAM chapAIne rahe, ane mArA be putre che tene Apa bhaNu cAlAlanI vAta sAbhaLIne jIvavAnI abhilASAthI matrIe tenI vAtano svIkAra karyo cAvAlane ghera guptapaNe rahIne citra ane sabhUta nAmanA tenA ane bALakone matrI tANAvavA
Page #818
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma0 13 citra-sabhUtacaritavarNanam citratabhUtamAtA tatparicayAM karoti / mantrI tasyAmAsakto'bhavat / ida jugupsita manvicarita vijJAya sa bhUtadatto mantrimAraNopAyamacintayat / pituradhyarasAya parijJAya kRtajJatA parayayau tA tatsunau mantriNa tato guptenopAyena niSkAsittavantI sa mantrI tato niHsatya krameNa hastinAgapure sanatkumAracakriNo mantritvamAptavAn / ekadA to cirasabhRtanAmako mAtagadArako rUpayauvanalAvaNyanRtyagItakalAbhiH vArANaseyAnA (pArANasInivAsinA) strIpurupANA manAsi pramoditapantau / anyadA nAmaka una donoM cAlakoM ko vaha paDhAne laga gyaa| cAlakoM kI mAtA isakI sevA karane lgii| namuci una bAlakoM kI mAtA para Asakta ho gayA / jara ye yAta bhUtadatta cADAla ke kAna meM par3I / to usane namuci ko mArane kA vicArakara upAya socaa| bAlakone jara apane pitAke isa nikRSTa-halakAvicArako jAnAto unhone kRtajJatA-upakArakake vaza hokara namuciko kisI upAyase bacAnekA prayatna kiyaa| ve usame saphala bhI ho gaye / unho ne matrI ko apane gharase kisI gupta upAya se bAhira nikAla diyA / matrI vahA se calA aura dhIre 2 calakara hastinApura sanatkumAra cakravartI ke pAsa pahu~ca gayA / vahA cakravartI ne usako apane yahAM matrIpada para sthApita kara liyaa| eka samaya kI bAta hai ki ye dAnoM cADAla ke putra ki jinakA nAma citra aura sabhUta thA, rUpayauvana, lAvaNya eva nRtya kalA Adi ke dvArA vArANasI nagara nivAsiyoM ke mana ko pramudita karate hue vahA ke vasa lAgyA bALakanI mAtA enI sevA karavA lAgI, namuci e bALakanI mAtA upara Asakta banI gayo jyAre A vAta bhUtadatta cADAlanA kAna sudhI pahoMcI tyAre teNe namucine mAravAno vicAra karI upAya zodhavA lAgyo bALa kee jyAre pitAnA pitAnA e vicArane jANyuM tyAre temaNe kRtajJatAne upakAra vaza banIne namucine koI upAyathI bacAvI levA nakkI karyuM ane tema karavAmAM temane saphaLatA paNa maLI temaNe matrIne potAnA gharamAMthI kaI gupta raste bahAra bhagADI dIdhe A rIte tyAthI gupta rIte bhAgI nIkaLela matrI dhIre dhIre cAlatA cAlatA hastinApura sanaskumAra cakavatInI pAse pahoMcyA cakravatIe tene potAnA rAjyamAM matrI pade sthApyA eka samayanI vAta che ke, cADAlanA e bane putre citra ane sabhUta rUpa, yauvana, lAvaNya ane nRtyakaLA vigerethI vArANasIna nagarajanenA manane
Page #819
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyacanamo tatra vArANasyA zahanAmA rAjA''sIt / tasya durmatisacitro namapi nAmakA sacira AsIt / ekadA katmadAparAdhaH sa namucistena rAjA vadhAyAipta / bhUtadattacANDAlasta mArayitu smazAnabhUmimanaipIt / tatra jAta''dayaH sa tamuvAcabho manlin ! tiSThatu bhavAn magRhe pracchanna / tatra matputrau pAThayatu / jIvitukAmena tena tadvacanamagIkRtam / bhUmyantahe macchanno bhUtvA namucicitrasabhRtau pAThayati / citra aura kaniSTha putra kA nAma sabhUta rakyA gyaa| ina donoM ko paraspara me vizeSa prIti ho gaI thii| banArasa me usa samaya zaya nAma kA rAjA rAjya karatA thaa| isake matrIkA nAma nmucithaa| isakI buddhi ThIka nahIM thii| rAjA ko yaha khoTI hI salAha diyA karatA thaa| eka samaya kI bAta hai ki isa matrIse rAjya kA kucha amArjanIya-baDA bhArI aparApa bana gyaa| usake daDa svarUpameM rAjA ne usako prANaDa kI AjJA dI aura cANDAla se yaha kaha diyA ki isako vinA kisI bAta kA vicAra kiye mAra DAlo / cANDAla rAjA kI AjJApramANa kara usako mArane ke liye zmazAnabhUmi meM le gyaa| paratu cADAlakI isako mArane kI bhAvanA nahIM jagI / sahasA vaha sadaya-dayAlu banakara matrIse bolA-he mantrin / Apa mere gharameM pracchanna rIti se raho aura mere jo do putra haiM unako Apa paDhAo / cADAla kI isa bAta ko sunakara jIne kI abhilASA se usa matrI ne mAna liyaa| cADAla ke ghara pracchanna-gupta rItise rahakara cADAlake citra aura sabhUta citra ane nAnA putranuM nAma sa bhUta rAkhavAmAM AvyuM e banne bhAIomAM paraspara atyata prIti jAmI gaI hatI banArasamAM e samaye zakha nAmanA rAjA rAjya karatA hatA emanA matrInuM nAma namuci hatu enI buddhi sArI na hatI. rAjAne te beTI salAha ApyA karate hate eka samayanI vAta che ke e matrIthI rAjyane kAIka amAjanIya-ghaNe mATe aparAdha thaIgaye. enA daDarUpe rAjAe tene prANudaDanI AjJA karI ane cAlAlane kahI dIdhu ke Ane kaI paNa jAtano vicAra na karatA mArI nAkhe caDAla rAjAnI AjJA maLatA ene mAravA mATe smazAna bhUmimA laI gaye paratu cAtAlanA dilamA tene mAravAnI bhAvanA na jAgI AthI te dayALu hadayane banI matrIne kahevA lAgyA he malTina ! Apa mArA gharamAM chupAIne raho, ane mArA be putre che tene Apa bhaNAve cADAlanI vAta sAbhaLIne jIvavAnI abhilASAthI matrIe tenI vAtane svIkAra karyo cADAne ghera guptapaNe rahIne citra ane sabhUta nAmanA tenA ane bALakone matrI
Page #820
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - miyadarzinI TokA . 13 citra-sabhUtacaritavaNanam nRtyantau sasparzavyavasthAmuccheditAntau / tadaIti bhAstayordaNDa vidhAtum / etannizamya tena rAjA to nagarAniHsAritau / anyadara pismRtarAjazAsanau tau tatra vArANasyA punarapi kaumudI mahotsave samAgatau / svacccalega samukhamAcchAgha vatrAvasthitayostayo rasapakarpodbhavena mukhAt sabhAgAdeva gIta nirgatam / zrutimadhura hRdayahAri tadgIta nizamya kaumudImahotsavasamAgatAH sarve janA vitivantaH hokara gAte nAcate hue idhara udhara phirate rahate haiN| unakI isa taraha kI svecchAcAra pravRtti se sparzAsparzI ko yadhI dai vyavasthA vinaSTa ho rahI hai| ataH ApakA kartavya hai ki Apa isa vyavasthA ko yathAvat kAyama rakhane ke liye usake lopaka ina donoM bhAIyoM ko daNDita kre| gAyakamaMDala kI isa bAta ko sunakara rAjAne unako apane nagara se nikAla diyaa| kucha kAla ke bAda nagara meM kaumudImahotsava ko manAne kA Ayojana prArabha hone lgaa| jara kaumudImahotsava ke hone kA samAcAra citra aura sabhUta ina donoM bhAione sunA to ye apane ko isameM samilita hone ke lobha kA savaraNa na kara ske| rAjAkI AjJA rukAvaTa ko vismRta kara ve usa utsava kA lAbha lene ke liye punarapi vArANasI nagarI meM A phuNce| Akara hI inhoM ne apane 2 mukha ko eka sapheda vastra se Dhaka liyA aura eka tarapha khaDe hokara utsava ko dekhane lge| usa samaya vahA baDe jAro se sagIta cala rahA thA / usako sunate hI rasa kI prakarpatA se apane Apa svabhAvataH-hI inake mukha se gAnA ane saghaLAnI sAthe spezyAspRzyano vicAra karyA vinA ektAnamA gAtA nAcatA ahI tahIM pharI rahyA che emanI A prakAranI svacchada pravRttithI varNAzramanI vyavarathA naSTaprAya thaI rahI che AthI Apanu e kartavya che ke, Apa vyavasthAne yathAvata kAyama rAkhavA mATe ene lepa karanAra e baMne bhAIone zikSA kare gAyakama DaLInI A vAta sAMbhaLIne rAjAe te baMne bhAIone pitAnA nagaramAthI kADhI mUkyA keTalAka samaya pachI nagaramAM mudimahotsa hevAnA samAcAra citra ane sabhUtane maLyA A samAcAra sAbhaLIne teo e utsava mANavAnA lAbhane rokI na zakayA ane rAjAnI AjJA bhUlI jaIne e utsavamAM bhAga levA mATe teo vArANasI nagarImAM AvyA nagarImAM AvIne temaNe pitAnA moDhA sapheda vastrathI DhAkIne eka tarapha ubhA rahIne utsavane jevA lAgyA e vakhate tyAM zAnadAra rIte sagIta cAlI rahyA hatA e sAbhaLatAnI sAthe ja rasanI prakarSatAthI svabhAvatA temane meDhAmAthI A Aya sagIta
Page #821
--------------------------------------------------------------------------
________________ 650 uttarAjyapAla pArANasyA vasantamahotsavaH bhrtH| tatra nRtyagItavAdinAdi vividhavinodamasAnAM puravAsinA puratastau mAtagadArako svakalA pradarzitapantau / tatkalA samAvaSTa cetaso vArANaseyAH strIpurupAstau pariveSTitAntaH / tadgItamamAphaSTamanamaste tayoraspRzyatyAdika vismRtavantaH / ima vRttAntamupalabhya taratyA anye gAyakA ivizAdAzaH samIpe samAgatya nyaveditAta:-rAjan ! etau bhUtadattacANDAla. punau cinasabhUtau nagaryA antaH pravizya khakalayA sarmAn vimodha sarvaH saha gAyantI ntotsava me samilita hue| logoke manako inhoMne apanI zreSTha klaaoN| ke pradarzana -dikhAnese usa utsava meM AzAtIta-atyata Anadita kiyA jahApara bhI ye apanI kalAoMkA pradarzana karate vAjanamedanI-janasamUha ekatrita ho jAtI aura inako ghera letii| gheraneke samaya janatA isa bAtako bhUla jAtIpI ke ye donoM aspRzya jAtI ke bAlaka hai| kyoM ki ina donoM ne apane sagIta eva kalAguNa se saba nagaranivAsiyoM ke citta apanI ora AkRSTa kara liyA thaa| saba ke saba una dono ke Upara khUba lubhA gaye the| usa utsava meM aura bhI anya gAyakoke maDala Aye hue the| ve saba ina dono kI isa abhyudayazrI ko dekhakara unase IrSA karaneke liye utAru ho gaye / aura rAjA kI pAsa jAkara kahane lage ki he rAjan ! bhUtadatta cADAla ke putra citra aura sabhUta ye dono nagarI ke bhItara praviSTa hokara apanI prazasta kalA se samasta nagarani vAsI janatA ke mana ko vimohita kara rahe hai aura saba ke sAtha ekameka rajana karatA hatA eka veLA tyA vasatabhava hato A bane kalAkAra badhuoe pitAnI zreSTha kaLAethI lekanA manane khUba Ana dita banAvyA jyA jyA te pitAnI kaLAnuM pradarzana karatA, tyA tyAM janamedanI ekatra thaI jatI ane emane gherI letI te vakhate janatA e paNa bhUlI jatI ke A bane kalAkAre aspRzya jAtinA bALake che A bannee pitAnI kaLA ane sa gItathI nagaravAsIone gADAtUra banAvyA hatA sArIe AmajanatA e banane upara khUbaja mamatva dharAvatI hatI e utsavamAM saMgItakAronI bIjI bhaDaLIo paNa bhAga levA Avela hatI te saghaLA A banne bhAIo pratyenI A prakAranI lekacAhanA temaja anyudaya joIne temanI sAme Ibdha karavA lAgyA chevaTe rAjAnI pAse jaIne kahevA lAgyA ke he rAjana ! bhatadatta cAMDALanA putra citra ane sabhUta e bannee nagarInI aMdara praveza karIne pitAnI prazasta kaLAthI samasta nagaranI Ama janatAne bahekAvI dIdhI che
Page #822
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TokA a. 13 citra-sabhUtacaritavarNanam nRtyanto ssprshvyvsthaamuccheditaanto| tadarhati bhAstayordaNDa vidhAtum / etannizamya tena rAjJA to nagarAniHsAritau / anyadA vismRtarAjazAsanau tau tara vArANasyA punarapi kaumudI mahotsave samAgatA / svacchanakhega svamukhamAcchAdya vatrArasthitayostayo ramamArpodbhavena mukhAt sabhAgAdeva gIta nirgatam / zrutimadhura hRdayahAri tadgIta nizamya kaumudImahotsanasamAgatAH sarve janA vitarphitavantaH hokara gAte nAcate hue idhara udhara phirate rahate haiN| unakI isa taraha kI svecchAcAra pravRtti se sparzAsparzI ko badhI dai vyavasthA vinaSTa ho rahI hai| ataH ApakA kartavya hai ki Apa isa vyavasthA ko yathAvat kAyama rakhane ke liye usake lopaka ina donoM bhAIyoM ko daNDita kre| gAyakamaMDala kI isa bAta ko sunakara rAjAne unako apane nagara se nikAla diyaa| kucha kAla ke yAda nagara meM kaumudImahotsava ko manAne kA Ayojana prArabha hone lgaa| jara kaumudImahotsava ke hone kA samAcAra citra aura sabhUta ina donoM bhAione sunA to ye apaneko isameM samilita hone ke lobha kA savaraNa na kara ske| rAjAkI AjJA rukAvaTa ko vismRta kara ve usa utsava kA lAbha lene ke liye punarapi vArANasI nagarI meM A pahu~ce / Aphara hI inhoM ne apane 2 mukha ko eka sapheda vastra se Dhaka liyA aura eka tarapha khaDe hokara utsava ko dekhane lge| usa samaya vahA baDe jAroM se saMgIta cala rahA thA / usako sunate hI rasa kI prakarpatA se apane Apa svabhAvataH hI inake mukha se gAnA ane saghaLAnI sAthe spRsyAspRzyane vicAra karyA vInA ekatAnamAM gAtA nAcatA ahI tahIM pharI rahyA che emanI A prakAranI svacchada pravRttithI varNAzramanI vyavasthA naSTaprAya thaI rahI che AthI Apanu e kartavya che ke, Apa vyavasthAne yathAvat kAyama rAkhavA mATe ene lepa karanAra e baMne bhAIone zikSA karo gAyakama DaLInI A vAta sAMbhaLIne rAjAe te bane bhAIone potAnA nagaramAthI kADhI mUkyA keTalAka samaya pachI nagaramAM mudimahotsa hovAnA samAcAra citra ane na bhUtane maLyA A samAcAra sAbhaLIne teo e utsava mANavAnA lebhane rekI na zakayA ane rAjAnI AjJA bhUlI jaIne e utsavamAM bhAga levA mATe teo vArANasI nagarImAM AvyA nagarImAM AvIne temaNe pitAnA maDhA sapheda vastrathI DhAkIne eka tarapha ubhA rahIne utsavane jevA lAgyA e vakhate tyA zAnadAra rIte sagIta cAlI rahyA hatA e sAbhaLatAnI sAthe ja rasanI prakarSatAthI svabhAvatA temanA moDhAmAthI Apa Apa sagIta
Page #823
--------------------------------------------------------------------------
________________ 655 - - - uttarAdhyayanasse aho ! keneda zrutirasAyana sarvendriyavyApAranirodhana gAna gItam / kiM kimareNa, kiMvA gandharveNa, utA'sarobhirida gIvam ? itya vitarkayantaste vanAcchAdita mukhau tau mAtagakumArako vilokitavantaH / to vilokya te vayormukhAcchAdana vastramapanIya dRSTanvataH / dRSTvA tI te sarve sahRdayatAmapahAya dormanasya samAsyAya 'rAjazAsanabhaJjakAvetau ' iti cintayanto yaSTimuSTayAghAghAtenagarAd bahinikAnikala pddaa| zrutimadhura eva hRdayAhAdaka gItako sunakara usa utsavameM samilita samasta janatA Azcarya cakita banakara tarka vitarka pUrvaka vicArane lagI ki aho ! zrutirasAyanasvarUpa eva samasta indriyo ke vyApAra kA nirodhaka yaha gAnA phisane gAyA hai| kyA isakA gAyaka koI kinnara hai gAndharva hai ? / yA kisI apsarAne isako gAyA hai| isa prakAra ke tarka vitarpha karate hue logone vastrase AcchAdita mukhavAle una dono mAtagakumAro cADAlako dekhaa| dekhakara logoMne unake mukhase usa Dhake hue vasna ko haTA diyaa| usake haTane para logoM ne unako pahicAna liyA aura pahicAnane para unake prati jo logoM meM sahRdayatAkA bhAvarilore le rahA thA usake sthAna meM aba daurmanasya-vaipake bhAva sahasA ekAeka jaga uThA / isake jaganepara logone unako yaSTi muSTi Adike prahAroM se jarjarita kara diyA / sahRdayatAkA sthAna daurmanasyane isaliye le liyA thA ki logoMne yaha samajhA ki inhone rAjAjJAkA lopa kiyA hai| ye raajshaavahevA madhu zratimadhura ane hadayadrAvaka emanA gItane sAbhaLIne e utsavamAM Avela saghaLI janatA Azcaryacakita banIne tarkavitarka pUrvaka vicAravA lAgI ke, ahe! kRtirasAyana svarUpa ane samasta IndriyonA vyApArane rokanAra A gAyana keNa gAI rahela che ? zu A gAnAra koI kinnara che ke ga dharva che ? ke koI asarA gAI rahI che? sUranI dizAmAM kheLa karatA ke e vastrathI moDhAne DhAkIne ubhelA e bane mAta ga kumArane joyA jetAja lokoe temanA mukha upara DhAkelA vastrane khecIne phagAvI dIdhA meDhA uparanuM vastra dUra thatA lokoe temane oLakhI lIdhA oLakhatAveta je sagIta temanA haiyAne hIleLe caDhAvatu hatu tyA rAganuM sthAna haiSe jamAvyuM, premanuM sthAna IrSAe lIdhuM Ama ekAeka lokamAnasamAM parivartana thanA lokoe temanA upara AkramaNa karyuM keI muThI vaDe te kaI lAtothI, temane mAra mAravA lAgyA mAra eTalI hade paDaye ke bannenA zarIra taddana zabavanijIva jevA thaI gayA ane dharaNI upara DhaLI paDayA sahRdayatAne sthAne daumanasyano bhAva jAgI uThayuM hatuM like e ema mAnyuM ke temaNe rAjyaAjJAno lepa karyo che temaja rAjyazAsanatA
Page #824
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma0 13 citra-sabhUtacaritavarNanam zitavantaH / yahiSkRtau to nitarA kheda gatau pahirudyAne cintitavantau dhigasmAn / asmAnupAzritya saphalajanamAnyA kalA'pi parAbhava prAptA / jasmanmAvagamAtirasmAka rUpayauvanalAvaNyanRtyagItAdinAdikalApa sakalalokatApamAnAspada kRtavantaH / ata aAmyAmAtmadhAtaH kartavya evaM picArya paramaduHkhito vo spAndhavAnanA pRcchayaiva dasigA diza prati, gantu pravRtto / gacchatostayo reko girivaro dRSTipasanake bhajaka toDanevAlA hai| mArapITa kara janatAne ina donoMko nagarase vAhira nikAla diyaa| jaba ina donoM ne apanI isa prakAra kI sthiti dekhI to inake cittameM baDI bhArI AtmaglAni huii| dhikAra hai isa janma ko ki jisame guNokI bhI koI kadara nahIM hai isa prakAra khedakhina hokara ye calate2 nagara ke bAhara eka udyAna me Aye aura vicAra ne lage phi-hama logoM ko dhikAra hai ki jina kI vajaha se sakala janamAnyaphalAoM kA bhI nirAdara hotA hai / kalAoM ke nirAdara kA kAraNa hama hI loga hue haiM / kalAe~ na hamame AtI aura na inakA nirAdara hotaa| hamalogo kI isa mAtaga-cADAlajAtine hI hamAre rUpa, yauvana, lAvaNya, nRtya, gIta, eva vAdina Adi kI kalA ke kalApa ko samasta janatA dvArA kiye gaye apamAnakA sthAna banAyA hai / isaliye isa nirAdarakI apekSA to AtmaghAta karanA hI zreyaskara hai / isa prakAra vicAro me otaprota hokara ye dono vahA se apane vandhuo se vinA pUche hI dakSiNa dizAko ora cala nikale / calate2 ina logoMne eka bane droha karanArA che ema samajIne te baMne bhAIone janatAe mUDhamAra mArI Akhare nagaranI bahAra hAkI kADhayA e banne jaNAe potAnI A prakAranI dazA joine temanA cittamAM bhAre evI nAnI vyApI gaI dhikkara che A samayane ! ke jemAM guNonI jarA sarakhI paNa kadara nathI A prakAre khedakhinna banIne cAlatA cAlatA teo nagaranI bahAranA eka udyAnamAM AvyA ane vicAravA lAgyA ke, dhikkAra che ane ke, kevaLa amArI jAtInA kAraNe mAnavajAtie mAnya rAkheva kaLAone paNa tiraskAra thAya che kaLAnA tiraskAranuM kAraNa ame ja chIe kaLAo na te amArAmAM AvatI ke na te tene anAdara thate amArI mAta ga jAtie ja amArU rUpa, lAvaNya, yauvana, nRtya, gIta ane saMgIta AdinI kaLAnA kalApane samasta janatA taraphathI apamAnIta banAvela che A kAraNe e tiraskAranI apekSAe te ApaghAta karavoja zreyaskara che A prakAranA vicArothI otaprota banI te bane tyAthI potAnA badhujanene pUchyA vagara dakSiNa dizA tarapha cAlI nIkaLyA
Page #825
--------------------------------------------------------------------------
________________ myam uttarAbhyayanasUtre aho ! keneda zrutirasAyana sarvendriyavyApAranirodhana gAna gItam / kiM kimareNa, kiM vA gandharveNa, utA'sarobhirida gItam ? itya pitarphayavaste vanAcchAdita mukhau tau mAvanakumArako vilokitavantaH / tau vilokya te. tayormukhAcchAdana vastramapanIya dRSTanvataH / dRSTvA tI te saH sahRdayatAmapahAya dormanasya samAsyAya 'rAjazAsanabhaJjakAvetI' iti cintayanto yaSTimuSTayAyApArnagarAd bahiniSkAnikala pddaa| zrutimadhura eva hRdayAhlAdaka gItako sunakara usa utsavameM samilita samasta janatA Azcarya cakita banakara tarka vitarka pUrvaka vicArane lagI ki aho! zrutirasAyanasvarUpa eva samasta indriyo ke vyApAra kA nirodhaka yaha gAnA kisane gAyA hai ? kyA isakA gAyaka koI kinnara hai gAndharva hai ? / yA kisI apsarAne isako gAyA hai| isa prakAra ke tarka vitarka karate hue logoMne vanase AcchAdita mukhavAle una dono mAtagakumAro cADAlako dekhA / dekhakara logoMne unake mukhase usa Dhake hue vastra ko haTA diyaa| usake haTane para logoM ne unako pahicAna liyA aura pahicAnane para unake prati jo logoMmeM sahRdayatAkA bhAva hilore le rahA thA usake sthAna meM aba daumanasya-dvapake bhAva sahasA ekAeka jaga utthaa| isake jaganepara logone unako yaSTi muSTi Adike prahAroM se jarjerita kara diyA / sahRdayatAkA sthAna daurmanasyane isaliye le liyA thA ki logone yaha samajhA ki inhone rAjAjJAkA lopa kiyA hai| ye raajshaavahevA mahayu kRtimadhura ane hRdayadrAvaka emanA gItane sAMbhaLIne e utsavamAM Avela saghaLI janatA Azcaryacakita banIne tarkavitarka pUrvaka vicAravA lAgI ke, ahe! atirasAyana svarUpa ane samasta IndriyonA vyApArane rekanAra A gAyana keNa gAI rahela che? zu A gAnAra kaI kinnara che ke garva che ? ke keI apsarA gAI rahI che? sUranI dizAmAM kheLa karatA ke e vastrathI meDhAne DhAkIne ubhelA e bane mAtA kumArene joyA jetAja lekee temanA mukha upara DhAkelA vastrane be cIne phagAvI dIdhA moDhA uparanuM vastra dUra thatA lokee temane oLakhI lIdhA oLakhatAveta je sagIta temanA haiyAne hIloLe caDhAvatu hatu tyA rAganuM sthAna TheSe jamAvyuM, premanuM sthAna IryAe lIdhu Ama ekAeka lekamAnasamAM parivartana thanA lokee temanA upara AkramaNa karyuM keI muThI vaDe te kaI lAtothI, temane mAra mAravA lAgyA bAra eTalI hade paDe ke bannenA zarIra taddana zabavatanijIva jevA thaI gayA ane dharaNI upara DhaLI paDayA sahadayatAne sthAne daumanasyano bhAva jAgI uThe hate lokee ema mAnyuM ke temaNe rAjyaAjJAno lepa karyo che temaja rAjyazAsananA *
Page #826
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 13 cina-sabhUtacaritavarNanam 653 zitavantaH / vahiSkRtau to nitarA kheda gatau rahirudyAne cintitavantau dhigasmAn / asmAnupAzritya sakalajanamAnyA kalApiparAbhara mAtA / asmanmAtaganAvirasmAka rUpovanalAvaNyanRtyagItAdinAdikalApa sAlalokatApamAnAspadaM kRtavantaH / ava AbhyAmAtmadhAtaH kartavya / / e picArya paramaduHgvito to sasAndhAnanA pRcchayaiva dakSiNA diza mati, gantu pravRtto / gacchatostayo reko girivaro dRSTipa. sanake bhanaka toDanevAlA hai / mArapITa kara janatAne ina donoMko nagarase vAhira nikAla diyaa| jaba ina donoM ne apanI isa prakAra kI sthiti dekhI to inake cittama ghaDI bhArI AtmaglAni huii| dhikkAra hai isa janma ko ki jisame guNokI bhI koI kadara nahIM hai isa prakAra khedakhinna hokara ye calate2 nagara ke bAhara eka udyAna me Aye aura vicAra ne lage ki-hama logoM ko dhikAra hai ki jina kI vajaha se sakala janamAnyaphalAoM kA bhI nirAdara hotA hai / kalAoM ke nirAdara kA kAraNa hama hI loga hue hai / kalAeM na hamame AtI aura na inakA nirAdara hotaa| hamalogoM kI isa mAtaga-cAMDAlajAtine hI hamAre rUpa, yauvana, lAvaNya, nRtya, gIta, eva vAditra Adi kI kalA ke kalApa ko / samasta janatA dvArA kiye gaye apamAnakA sthAna banAyA hai / isaliye isa nirAdarakI apekSA to AtmaghAta karanA hI zreyaskara hai| isa prakAra vicAro me otaprota hokara ye dono vahA se apane badhuoM se vinA pUche hI dakSiNa dizAko ora cala nikale / carate2 ina logoMne eka banane droha karanArA che ema samajIne te baMne bhAIone janatAe mUDha mAra mArI Akhare nagaranI bahAra hAkI kADhayA e banne jaNAe pitAnI A prakAranI dazA joine temanA cittamAM bhAre evI vAnI vyApI gaI dhikkAra che A samayane ! ke jemAM guNonI jarA sarakhI paNa kadara nathI A prakAre khedakhinna banIne cAlatA cAlatA teo nagaranI bahAranA eka udyAnamAM AvyA ane vicAravA lAgyA ke, dhikkAra che ane ke, kevaLa amArI jAtInA kAraNe mAnavajAtie mAnya rakheva kaLAone paNa tiraskAra thAya che kaLAnA tiraskAranuM kAraNa ame ja chIe kaLAo na te amArAmAM AvatI ke na te tene anAdara thate amArI mAta ga jAtie ja amArU rUpa, lAvaNya, yauvana, nRtya, gIta ane saMgIta AdinI kaLAnA kalApane samasta janatA taraphathI apamAnIta banAvela cheA kAraNe e tiraskAranI apekSAe te ApaghAta karaja zreyaskara che A prakAranA vicArothI otaprota banI te banane tyAthI pitAnA badhujanene pUchyA vagara dakSiNa dizA tarapha cAlI nIkaLyA
Page #827
--------------------------------------------------------------------------
________________ TUMka uttarAdhyayana sUtre thamArUDhaH / tau bhRgupAtakaraNArthaM tatra samArUdau / tAbhyAM tatra zilAtalopaviSTastapazopitasarvAGgo mukhoparibaddhasadorakamukhanakhikaH zubhanyAnopagata AtapanA kurvan, ekaH zramaNo dRSTaH / taddarzanA''zvastahRdayau sAzrulocanA tatsamIpe gatavantau / bhakti vilahRdayo to sahumAna purassara tamRSiM vanditavantau / so'Si RSiH 'dayAM pAlaye ' ti kathanapUrvaka tayorAgamanakAraNamapRcchat / tAvapi svavRttAntanivedanapUrvaka parvatArohaNAbhiprAyaM niveditAntoM / taca tvA munirAha na yukta vividhavidyAva 7 - girivara-zreSTha parADa dekhaa| dekhakara inake maname AyA ki isa para caDhakara hI bhRgupAta - pahADa uparase paDakara marana karanA acchA hai| isa vicArase ve donoM jyoM hI usake Upara caDhe / ki sahasA ekAeka eka zilAtalapara virAjamAna munirAja ke Upara inakI dRSTi pdd'ii| munirAja kA sarvAga tapasyA kI utkRSya se zuSka ho rahA thA / mukhapara sadorakamukhavatrikA badhI thI / usa samaya ye zubhadhyAna me tallIna bane hue AtApanA le rahe the / munirAja ke darzano se inake azAnta hRdayameM kucha dhairya baMdhA / vizvastahRdaya hokara ye donoM munirAja ke pAsa phueNce| pahu~cane para inakI AkheM ( pAnIvAlI ) unaDanA AI | bhakti se vihvala bana kara' dono ne munirAja ke caraNoM meM bahumAna purassara mastakanamAyA / munirAjane bhI " dayApAlo " aisA karate hue unase Ane kA kAraNa puuchaa| munirAja ke sAmane unho ne apanA samasta AdyopAnta yathAvat vRttAnta kahate hue parvata para car3hane kI bhI bAta sunA dii| suna cAlatA cAlatA temaNe eka uMcA pahADa joyA te joI temanA manamA vicAra Avye ke AnA upara caDIne tyAthI paDatu mUkavu eja ceAgya che A pramANe nizcaya karI khanne jaNA e pahADa upara caDayA e vakhate ekAeka temanI najara eka zilA nIce beThelA munirAjanA upara paDI munirAjanA sava agA tapasyAnI vikaTatAthI zuSka khanI gayA hatA. meDhA upara saTTeArakamukhavastrikA khAdhI hatI e vakhate te munirAja dhyAnamagna dazAmA tapa karI rahyA hatA A samaye munirAjanA acAnaka dazanathI temanA azAta haiyAmA dhaiyanI rekhA pragaTI makkama dIle te anne jaNAe munirAjanI pAse javA paga upADayA tyA paheAcatAja temanI AkhAmAthI cedhAra Asu vahevA lAgyA bhaktithI vijJaLa banIne khannee munirAjanA caraNAmA mastakanamAnyA munirAje pazu 66 yA pALA" evu kahIne temane AvavAnu kAraNa pUchyu munirAja samakSa temaNe potAnu AdIthI ata sudhInu yathAvata vRttAta kahI putapara caDhIne jIvana samApta karavAnI vAta paNa kahI dIdhI aMtamA dIdhu e "
Page #828
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma 13 citra-sabhUtavaritavarNanam dAubuddhayo yugyogiripatanamaraNam stui mokSamArgAzrayaNameva yuktamiti / tato munivacana nizamya to pravanitI / gRhItadIkSI to kAlakrameNa gItAau~ sampannau / erorAnayA paSThATamadazamahAdazArdhamAsa mAsakSapaNAditapobhirAtmAna bhArayantau grAmAjugrAma viharantau kAlAntareNa imtinApura prAptI, pahiruyAne ca sthitau| ___ kadAcinmAsakSapaNapAraNAyA sabhUtimuninagarama ye praviSTa / gRhAnugRI kara munirAja ne kahA-isa puNyodayase pAI huI manuSyaparyAya ko isa nikRSTa vicArase nigAune meM-tumhArI kuzalatA nahIM hai| phirato tuma vividhavidyAo ke adhyayanase nirmala uddhizAlI hoN| ataH giri upara se patana karake mRtyuko bulAnA isame kaunasI buddhimAnI hai ? tuma jaise buddhimAnoMko, aisA kAma karanA zobhAprada nahIM hai / isakI apekSA yahI sarvottamamArga hai ki tuma muktimArgakA AzrayaNa karate hue apane manu pya janmako saphala kro|muniraajkii isa divyavANIko sunakara una donone usI samaya dIkSA dhAraNa kara lii| dIkSA dhAraNa karake unhone AgamoMkA acchI taraha a yayana kiyA aura isa tarahase ve donogItArtha bana gye| guru mahArAja kI AjJA se aba unhoMne paSTha, aSThama, dazama, dvAdaza, ardhamAsa, mAsakSapaNa Adi tapasyAoMkA ArAdhana karanA prArabha kara diyaa| isa taraha vividha tapasyAoM kI ArAdhanAtathA grAmAnugrAma vihAra karate hue hastinApura Aye aura vahA ke bAhara ke ghagIce me utre| ____ eka samaya mAsakSapaNa ke pAraNA ke dina sabhUtamuni nagara meM munirAje kahyuM ke puNyanA udayathI maLeva A manuSyabhavane AvA nabaLA vicArathI bagADavAmAM tamArU zreya nathI tame vividhavidyAonA adhyayanathI nirmaLa buddhizALI cheAthI parvata uparathI paDIne tane bheTavuM temAM kaI jAtanI buddhimattA che? tamArA jevA buddhimAnee evuM kAma karavuM bhAspada nathI tenA karatA te sarvottamabhAga eja che ke, tame mukti mAgane Azraya laI tamArA manuSyajanmane saphaLa kare munirAjInI AvI divya vANI sAMbhaLIne e banee eja samaye dIkSA aMgIkAra karI dIkSA dhAraNa karIne te bannee Agamanu sArI rIte adhyayana karyuM A rIte e banne gItA banI gayA gurUmahArAjanI AjJAthI teoe chaGga, aThThama, dazama, dvAdaza, ardhamAsa, mAsakhamaNa Adi tapasyAo ArAdhana karavA mADI A rIte vividha tapasyAonI ArAdhanA karatA temaja grAmAnugrAma vihAra karatA karatA hastinApura AvyA, ane tyA bahAranA bagIcAmAM utaryA eka samaya mAsa khamaNunA pAraNAnA divase saMbhUtamuni nagaramAM gayA
Page #829
--------------------------------------------------------------------------
________________ 654 sarApyayanale thamArUDhaH / tau bhRgupAtakaraNArtha tA samArUdau / tAbhyAM tatra zilAtalopaviSTastapa - zopitasarvAGgo mukhoparibaddhasadorakamukhAstrikA zubhanyAnopagata AtapanA kurvan , eka. zramaNo dRssttH| taddarzanA''zvastahRdayau sAzrulocanau tatsamope gatavantau / bhaktivihvalahRdayo to sarahumAnapurassara tamapi vanditavantau / so'pi RSiH ' dayA pAlaye' ti kathanapUrvaka tayorAgamanakAraNamapRcchat / tAvapi svavRttAntanivedanapUrvaka parvatArohaNAbhimAyaM niveditavanto / tara tyA munirAha-na yukta vividhavidhAvagirivara-zreSTha pahADa dekhaa|dekhkr inake maname AyA ki isa para caDhakara hI bhRgupAta-pahADa uparase paDakara marana karanA acchA hai| isa vicArase ve donoMjyoM hI usake Upara caDhe / ki sahasA-ephAekaeka zilAtalapara virAjamAna munirAja ke Upara inakI dRSTi pddii| munirAja kA sarvAga tapasyA kI utkRSya se zuSka ho rahA thA / mukhapara sadorakamukhavatrikA badhI thii| usa samaya ye zubhadhyAna meM tallIna bane hue AtApanA le rahe the| munirAja ke darzano se inake azAnta hRdayameM kucha dhairya baMdhA / vizvastahRdya hokara ye dono munirAja ke pAsa pahu~ce / pahu~cane para inakI AkheM (pAnIvAlI) DaraDayA AI / bhakti se vihvala bana kara dono ne munirAja ke caraNoM meM bahumAna purassara mastakanamAyA / munirAjane bhI " dayApAlo " aisA kahate hue unase Ane kA kAraNa pUchA / munirAja ke sAmane unho ne apanA samasta AdyopAnta yathAvat vRttAnta karate hue parvata para car3hane kI bhI yAta sunA dii| suna cAlatA cAlatA temaNe eka uce pahADa joyo te joI temanA manamAM vicAra AvyuM ke AnA upara caDIne tyAMthI paDatuM mUkavuM eja yogya che A pramANe nizcaya karI banne jaNA e pahADa upara caDyA e vakhate ekAeka temanI najara eka zilA nIce beThelA munirAjanA upara paDI munirAjanA sarva ago tapasyAnI vikaTatAthI zuSka banI gayA hatA meDhA upara sadarakamukhavastrikA bAdhI hatI e vakhate te munirAja dhyAnamagna dazAmA tapa karI rahyA hatA A samaye munirAjanA acAnaka darzanathI temanA azAta haiyAmAM vairyanI rekhA pragaTI makkama dIle te banne jaNAe munirAjanI pAse javA paga upADayA tyA pahocatAja temanI AkhomAthI codhAra AMsu vahevA lAgyA bhaktithI vihaLa banIne bane e munirAjanA caraNomAM mastakanamAvyA munirAje paNa "dayA pALo" evuM kahIne temane AvavAnuM kAraNa pUchyuM munirAja samakSa temaNe potAnu AdIthI ata sudhInuM yathAvata vRttAta kahI dIdhu A tamA parvatapara caDhIne jIvana samApta karavAnI vAta paNa kahI dIdhI e
Page #830
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 13 citra-sabhUtacaritavarNanam prANAntikasTamanubhavanto bhayAkrAntahdayA. sarne nAgarikajanAsta muni mAsAda-: yitu mahattAH / sanatkumAgcakrapayapi tanAyAtaH, so'pi muni mAsAdayitu pAhabhagavan ! asmakatAparAdho bhAhi kSantavyaH / yata kSamAmArA hi sAdhayo bhavanti / / kopAnaladahyamAnAn paurajanAn rakSantu bhavantaH / eva cakriNA prasAdyamAno'pi yAtsa na pramIdati, tAsacinamuni. sAntvayanida proktavAn-bho mune ! zAnto bhava, caraNapanadAhaka kopa nivAraya / ukta ca-~degonapUrvakoTayA, yadarjita bharati milacAritram / / tadapi hi kapAyaklupo, hArayati munimuhartena // 1 // vyApta bana gayA / janatA ko aba to prANAntika kaSTa hone lagA / saba ke sara bhayase vihala banakara munirAja ko prasanna karane kI ceSToM meM tallIna ho gaye / sanatkumAracakravartI bhI udyAna meM munirAja ke pAsa A phuNc|| usane bhI munirAja se zAMta hone ke liye khUba anunaya vinaya kiyA / aura kahA ki-bhagavan ! hamAre samasta aparAdhoM ko ApakSamA kre| kSamAbhUpaNa hI sAdhu huA karate haiM / dekho Apake kopAnala seM. isa samaya samasta puravAsI jana jala rahe hai, ataH Apa inake UparaM. dayA bhAva dhAraNa kara inakI rakSA kare inake samasta aparAdhoM kI.kSamA de / isa prakAra cakravartI ke vinantI karane para bhIjava sabhUtamuni prasanna nahIM hue tara citra munirAja ne sabhUtamuni se kahA ki he mune ! yaha kyA kara rahe ho-Apako patA nahIM ki yaha kopa cAritrarUpI vana ko bhasma kara detA hai| ataH cAritrarUpI vana ko bhasma karanevAle isa kopa kA, parityAga karo, isa viSaya me nirgranyAcArya kyA kahate haiNbhAre bhaya vyApyo saghaLA bhayathI vihvaLa banIne munirAjane prasanna karavAnI ceSTAmAM tallIna banI gayA sanakumAra cAvatI paNa udyAnamA munirajanI pAse AvI pahocyA teNe paNa munirAjane zAMta karavA pUba anunaya vinaya karyo ane kahyuM ke, bhagavAna ! amArA saghaLA aparAdhane kSamA kare sAdhu jana hamezA kSamAbhUSaNa hoya che juo ApanA pAnalathI saghaLA puravAsIo dAjhI rahyA che AthI Apa temanA upara,dayAbhAva lAvI emanI rakSA kare emanA samasta aparAdhanI kSamA Apa A prakAre cakravatIe vinati karavA chatA paNa jyAre sa bhUtamuni prasanna na thayA tyAre cittamunirAje sa bhUtamunine kahyuM ke, he muni! A zuM karI rahyA che? Apane khabara nathI ke, A kepa cAritrarUpI vane bhasma karI denAra cheAthI e cAritrarUpI vanane bALI nAkhanAra pinA parityA 2' viSayamA ninyAyAya , . , .. SE.. .!-170
Page #831
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAdhyayanasse bhraman rAjamArgAnugato gavAkSasthena namucimantriNA dRSTaH pratyabhijJAnaya / namucinA cintitam-aho ! epa madadhyApito mAtaGgadArakomadIyamazepamapi cAritra jAnAti / kadAcicAya lokAnA purato vadet , tadA madIyapratiSThAhAniH syAt, iti ricArya sa sasta muni yaSTimuSTayAdibhistADayitA nagarAd vahipkRtamAn sa ca muninaMgarAd vahirudhAne samAgataH / tasya muneH koparazAnmukhAd ghUmastomo nirgataH, tena sakala nagara dhUmasakula nAtam / tadanu tejolezyAghAlApaTalaigagana vyAptam / praviSTa hue aura eka gharase dUsare gharame bhikSAcaryA ke nimitta bhramaNa kara rahe the| jaba ye ghUmate ghUmate rAjamArga para Aye to usa samaya makAna kI khiDakI me baiThe hue namuci matrI ne dekhate hI inako pahicAna liyaa| pahicAna kara usane vicAra kiyA ki aho ! ima ko to maiMne par3hAyA hai| yaha vahI mAtaga-caDAla jAtikA vyakti hai-jisake gharameM maiM chipa kara rahA huA thaa| yaha sara mere pUrva caritra ko jAnatA hai yadi kadA. cit yaha merI pUrvanAto ko yahA kI janatA ke sAmane prakAzita kara degA to merI pratiSThA me baDI bhArI hAni A jaavegii| isa prakAra vicAra kara usa namuci manI ne apane dUto dArA sabhUta muni ko yaSTi muSTi Adi dvArA maravA kara nagara se bAhara nikalavA diyA mAra khAkara munirAja udyAnameM cale gaye / vahA jAne para muni ko krodha adhika jAgRta huvA / usa samaya unake mukhase dhUmake goTa ke goTa nikala kara nagara bharameM chA gyaa| pazcAt tejolezyA kI jvAlA ke paTala-samUhase AkAza ane eka gherathI bIja ghera bhikSAcaryA mATe bhramaNa karI rahyA hatA jyAre te pharatA pharatA rAjamArga upara AvyA te samaye makAnanI khaDakImAM beThelA namuzcima triIe jotA ja temane oLakhI lIdhA oLakhatA temaNe vicAra karyo ke, ahA ! Ane te me bhaNAvela che A eja mAta ga jAtinI vyakti che ke jenA gharamA hu chupAIne rahyA hate A mArA pUrvacaritrane sArI rIte jANe che je kadAca te mArI agAunI vAtane ahInI janatA samakSa kahI che te mArI pratiSThAmAM bhAre hAnI pahece A prakArane vicAra karIne e namuzcima triIe pitAnA dUto mAraphate sabhUtamunine gaDadA pATu vagerene mAra marAvane nagarathI bahAra kADhI mukAbA mArakhAIne munirAja udyAnamAM cAlyA gayA tyA gayA pachI munine adhika pramANamAM krodha thAye e vakhate emanA moDhAmAthI dhumADAnA goTe goTA nikaLIne nagarabharamAM chavAI gayA pachI te vezyAnI javALAnA prakAzathI vyApta banI gayuM janatAmAM 1
Page #832
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 13 citra sabhUtacaritavarNanam 6573 prANAntikASTamanubhananto bhayAkrAnvahadayA. sarve nAgarikajanAsta muniM prAsAdayitu pravRttAH / sanatkumAracakApi tatrAyAta, so'pi muniM prAsAdayitu prAhabhagavan ! asmatkRtAparAdho bhavadbhiH kSantavyaH / yata kSamAmArA hi sAdhano bhavanti / - kopAnaladahyamAnAn paurajanAn rakSantu bhavantaH / evaM cakriNA prasAdyamAno'pi yA na pramaditi, vAcinamuniH sAntvayannida proktavAn- bho mune / zAnto bhava, caraNavadAhaka ko nivAraya / ukta ca-- dezona pUrva koTayA, yadarjita bhAti milacAritram / F tadapi hi rupAyaklupo, hArayati munirmuhUrtena // 1 // C vyApta vana gayA / janatA ko ana to prANAntika kaSTa hone lagA / saba kesana bhayase bila banakara munirAja ko prasanna karane kI ceSTA meM tallIna ho gaye / sanatkumAracakravartI bhI udyAna me munirAja ke pAsa A pahu~cA / usane bhI munirAja se zAMta hone ke liye khUpa anunaya vinaya kiyA / aura kahA ki- bhagavan ! hamAre samasta aparAdhoM ko ApakSamA kare / kSamAbhUSaNa hI sAdhu huA karate haiN| dekho Apake kopAnala se isa samaya samasta puravAsI jana jala rahe haiM, ataH Apa inake Upara, yA bhAva dhAraNa kara inakI rakSA kare inake samasta aparAdhoM kI kSamA de / isa prakAra cakravartI ke vinatI karane para bhI jaba sabhUtamuni prasanna nahI hue tara citra munirAja ne sabhUtamuni se kahA ki he mune ! yaha kyA kara rahe ho - Apako patA nahI ki yaha kopa cAritrarUpI vana ko bhasma kara detA hai / ataH cAritrarUpI vana ko bhasma karanevAle isa kopa kA parityAga karo, isa viSaya meM nirgranyAcArya kyA kahate haiM bhAre bhaya vyApyA saghaLA bhayathI vihvaLa banIne munirAjane prasanna karavAnI ceSTAmA tallIna banI gayA. sanatkumAra cakravatI paNa udyAnamA munirAjanI pAse AvI pahAcyA teNe paNa munirAjane zAta karavA khUba anunaya vinaya karyo ane kahyu ke, bhagavan ! amArA saghaLA aparAdhane kSamA karaza sAdhu. jana haMmezA kSamAbhUSaNa hAya che jIe ApanA keAAnalathI saghaLA puravAsIe dAjhI rahyA che AthI Apa temanA upara dayAbhAva lAvI emanI rakSA karo emanA samasta aparAdhAnI kSamA Ape| A prakAre cakravatI e vinarti karavA chatA paNu jyAre sa bhUtamuni prasanna na thayA tyAre cittamunirAje sa bhUtamunine kahyuM ke, he muni A zu karI rahyA che? Apane khakhara nathI ke, A kaipa cAritrarUpI vane bhasma karI denAra che. AthI e cAritrarUpI vanane bALI nAkhanArA kApano parityAga karo A viSayamAM nithAcAya zuM kahe che. 1 RJ-2 t
Page #833
--------------------------------------------------------------------------
________________ 658 uttarAdhyayanasUtre apara ca-yayA panadavo vana zIghra, majvAlya kSaNena nirdahati / era kapAyapariNato, jIvastapaH sayama dahati // 1 // anya pa-koho pIi paNAsei, koho duggai paDhaNo / paritArakaro phoho, appaNo ya parassa ya // 1 // chAyA-krodhaH prIti maNAzayati, krodho durgativarddhanaH / paritApakaraH krodhaH, Atmanazca parasya ca // 1 // eva citramuninopadiSTasya sabhUtasya krodhaH prazAntaH , tena tejolezyA shtaa| "dezona pUrvakoTayAH, yadarjita bhavati vimalucAritram / tadapi hi kapAya kalupo, hArayati munirmuhartana // " yathA-" vanadevo vana zIgha, prajvAlya kSaNena nirdahati / eva kapAya pariNato, jIvastapaH sayama dahati // " muni dezonapUrvakoTI-kucha kama ekakaroDa pUrvatakameM jitanA cAritra upArjita karatA hai usa samasta cAritra ko vaha muni krodhayukta bana kara eka muhUrta mAname naSTa kara detA hai| jisa prakAra davAgni jagala ko dekhate 2 jalA kara khAkameM milA detI hai| usI prakAra kaSAyapariNata jIva tapa Nva sayamako jalA kara naSTa kara detA hai / yaha krodha zreyaskara nahIM hotA hai-kahA bhI hai-krodha prIti kA nAzaka, durgati kA vardhaka, eva apane me aura parameM satApakA vardhaka hotA hai / ata isa aniSTakAraka kopakA Apa sarvathA parityAga kara do| munirAja citramuni ke isa prakAra hitavidhAyaka upadeza se sabhUta muni kA kopa zAta ho gyaa| tejolezyA kA unhoM ne saharaNa kara "dezona koTayA, yadarjAta bhavati vimalacAritram / tadapi hi kaSAyakalupo hArayati munimuhatena // " yathA-vanadavo vana zIghra, prajvAlaya kSaNena nidehati / ___eva kapAyapariNato, jIvastapa sayama dahati // " muni dezanapUrva koTI-ka ka ochuM eka kareDa pUrva sudhImAM jeTaluM cAritra upAjIta kare che e samasta cAritrane te muni krodhanA AvezamAM AvIne eka muhUrta mAtramAM - nAza karI bese che je rIte dAvAnaLa jota jotAmA saghaLA ja galane bALIne khAkha karI nAkhe che e ja rIte kaSAya pariNata jIva tapa ane sAyamane bALIne khAkha karI de che A koi zreyaskara thatuM nathI kahyuM paNa che--dha prItino nAza karanAra, durgatine vadhAranAra, ane pitAnAmAM temaja bIjAnAmA satApane vadhAranAra bane che AthI evA aniSTanA karanAra krodhano Apa sava thI parityAga karI de | munirAja citramunino A prakAranA hitakAraka upadeza sAMbhaLIne sa bhUta munine kepa zAta thaI gayA telazyAnuM temaNe saharaNa karI lIdhu
Page #834
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadazinI TIkA ma0 13 citra-sabhUtacaritavarNanam sanatkumAracakravartyapi pusAsibhiH saha nagara praviSTaH / tadA citrasabhUtAbhyA munibhyA cintita yadApAbhyAM salekhanA pihitA / idAnImanazana kurtumucitam , iti vicArya tAbhyAmanazana prArabdham / / ____ sanatkumAracakriNA 'namucimantrigatatsarva samAcaritam' iti vijJAya rajjuviniyantritasakalAhopAla. sa deta saha munimamIpe prApitaH / sahajakarugArUlitahRdayAnyA tA-yA sa mantri mocita / sanatkumAro'pi sAntaH puraH saparijanastayocandanAya tara samAgatAH tana bhaktibhArasabhRtAntaHkaraNa. sa cakravartI tayozcaraNayugale ptitH| tatpatnI sunandAkhyA zrIdevI prabalabhaktibhAnamamudrekAd vismRtya liyaa| sanatkumAra cakravartI bhI puravAmiyoM ke sAtha nagarame cale gye| itane meM citra aura sabhUta munirAjoM ne vicAra kiyA ki hama donoM ne salegvanA pAraNa kI hai to anazana karanA bhI ucita hai| isa prakAra vicAra kara una donoM ne anazana karanA prArabha kara diyaa| __ "namuci mantrI ne hI yaha saba kucha karavAyA hai " aisA vicAra kara ke sanatkumAracakravartI ne, rassIdvArA usake sakala aga eva upAgoM ko yadhavA kara duto ke sAtha munirAjo ke pAsa bhijavA diyA munirAjoMne jaba usakI yaha dayanIya dazA dekhI to unhone bandhanamukta karavA diyaa| kyo ki munirAja svabhAvata: karuNA dayAla hRdaya sampanna huA karate haiM, jaba sanatkumAracakravartIne yaha bAta sunI to ve bhI munirAjoko vadanA karaneke liye apane antaHpurako sAtha le kara vahA Aye aura bhaktibhAvase otaprota antaHkaraNa ho kara una munirAjoMke caraNoMme unhoMne apanA sira cakavartI paNa puravAsIonI sAthe nagaramAM cAlyA gayA A samaye citra ane sabhUta munirAjoe vicAra karyo ke ame baMnee salekhanA dhAraNa karI che te anazana karavu paNa ucita che A prakArano vicAra karI e bane e anazana karavAne prAraMbha karyo "namucitrieja A saghaLuM karAvela che" evu jANIne sanakumAra cakravatIe deraDAthI tenA aga upAMgone badhAvIne tenI sAthe muni mahA rAjenI pAse mokalAvI dIdho munirAjoe janAre tenI AvI dayAmaya dazA joI tyAre temaNe tene baMdhanathI mukta karAvyuM kemake munirAja svabhAvata karUNA hRdayavALA hoya che jyAre sanakumAra cakravartIe A vAta sAMbhaLI te te paNa munirAjone vadanA karavA mATe pitAnA ata purane sAthe laI tyA AvyA ane bhaktibhAvathI otapreta Ata karaNavALA banIne e munirAjonA caraNomAM temaNe pitAnu zIra jhukAvyu cakravartInI patnI ke jenuM nAma sunadA
Page #835
--------------------------------------------------------------------------
________________ 658 uttarAbhyayanasve apara ca-yathA panadayo vana zIghra, prajvAlya kSaNena nirdahati / era kapAyapariNato, jIvastapa* sayama dahati // 1 // anya zva-koho pIi paNAsei, koho duggai baDhaNo / paritAvakaro koho, appaNo ya parassa ya // 1 // chAyA-krodhaH mIti praNAzayati, krodho durgativarddhanaH / paritApakaraH krodhaH, Atmanazca parasya ca // 1 // eva citramuninopadiSTasya sabhUtasya krodhaH prazAntaH , tena tejolezyA shtaa| " dezona pUrvakoTyAH, yadarjita bhavati vimalucAritram / tadapi hi kapAya kalupo, hArayati munirmuhrten||" yathA-" vanadevo vana zIgha, prajvAlya kSaNena nirdarati / eca kapAya pariNato, jIvastapaH sayama dahati // " muni dezonapUrvakoTI-kucha kama ekakaroDa pUrvatakameM jitanA cAritra upArjita karatA hai usa samasta cAritra ko vaha muni krodhayukta bana kara eka muhUrta mAtra me naSTa kara detA hai| jisa prakAra davAgni jagala ko dekhate 2 jalA kara khAkameM milA detI hai| usI prakAra kaSAyapariNata jIva tapa eva sayamako jalA kara naSTa kara detA hai| yaha krodha zreyaskara nahIM hotA hai-kahA bhI hai-phrodha prIti kA nAzaka, durgati kA vardhaka, eva apane me aura parameM satApakA vardhaka hotA hai| ata isa aniSTakAraka kopakA Apa sarvathA parityAga kara do| munirAja citramuni ke isa prakAra hitavidhAyaka upadeza se sabhUta muni kA kopa zAta ho gyaa| tejolezyA kA unhoM ne saharaNa kara "dezonapUrva koTyA, yadarjIta bhavati vimalacAritram / .. tadapi hi kapAyakalupo hArayati munimuhatena // " yathA-vanavo vana zIghra, prajvAlaya kSaNena nidehati / ___ pava kaSAyapariNato, jIvastapa sayama dahati // " muni dezanA pUrva koTI-ka ka ochuM eka karoDa pUrva sudhImAM jeTaluM caritra upAchA kare che e samasta cAritrane te muni krodhanA AvezamAM AvIne eka muhUrtamAtramAM nAza karI bese che je rIte dAvAnaLa jota jotAmAM saghaLA ja galane bALIne khAkha karI nAkhe che eja rIte kaSAya pariNuta jIva tapa ane sa yamane bALIne khAkha karI de che A krodha zreyaskara thatuM nathI kahyuM paNa che--kA prItino nAza karanAra, durgatine vadhAranAra, ane pitAnAmAM temaja bIjAnAmA satApane vadhAranAra bane che AthI evA aniSTanA karanAra krodhane Apa sava thI parityAga karI de | munirAja citramunino A prakAranA hitakAraka upadeza sAMbhaLIne sa bhUta munino kepa zAta thaI gaye tejalezyAnuM temaNe saharaNa karI lIdhu
Page #836
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI' TIkA a0 13 citra-sabhUtavaritavarNanam 661 santi / etepu nidAna mA kuru nidAnAttara ghorAnuSThAna naiva tATaraphalasapAdaka bhaviSyati / eva cinamuninA bahuza. pratiyodhito'pi sa sabhUtamunirnidAna tyaktu samartho na jAtaH / ma di 'yadyasti tapamaH vala tadA''gAmini bhave'ha cakravartI bhUyAsam ' iti nidAna tAn / tato mRtvA saudharmaloke dvArapi devau jAtI / tataHcyutathijInaH purimatAlapure dhanasAranAmna imya zreSTinaH putratvenotpannaH / sabhUtajIyo'pi tatazcyutaH kAmpilyapure brahmanAmno rAjJo dRSTacaturdazasvapnAyA culanInAmabhAryAH kukSAvutpannaH / brahmapaNa tasya 'brahmadatta' iti nAma kRtam / duHkhI bananeke liye agresara ho rahe ho-sarvathA niHsAra haiM, pariNAma meM dAruNa haiM, kiMpAUphalakI taraha bAharase hI ramgha haiM tathA isa anata sasAra me paribhramaNake mUla kAraNa hai / ata bhUla kara bhI unakA nidAna (niyANA) 'mata karo / nidAna se tumhAre dvArA Acarita ghorAtiyora anuSThAna bhI apanA vaisA phaladAyaka nahIM ho skegaa| isa taraha citramunirAjane sabhUtamuniko rahata samajhAyA to bhI ve chor3ane meM samartha nahIM hue| sabhUtamunine vicAra kiyA ki-"yadi tapasyA kA kucha phala hai to isa ke prabhAva se meM AgAmI bhavame cakravartI hoU" isa prakAra nikAcita nidAna kara ke vara sabhUta muni mare aura mara kara saudharma svarga meM devhue| citra munirAja bhI mara kara vahI para devhue| vahA se cava kara citra kA jIva purimatAla meM dhanasAra nAmake ibhya zreSThI ke yahAguga sAra nAmaka TA adhyavasAyathI, ApanI rakSA kare ! rakSA kare ! e bhega ke jenI cAha 'nAma tamo tamArA kartavyapathane bhUlI jaI dukhI banavAmAM AgaLa vadhI rahayA che te sarvathA ni mAra che, pariNAmamAM bhaya kare che, kiMpAkaphaLanI mAphaka bahArathI ja raLiyAmaNuM che tathA A ana tama sAramAM paribhramaNanuM mULa kAraNa che , AthI bhUlecuke paNa evu niyANu na karaze A prakAranA niyANAthI tame karI rahelA ati ghora evuM anuSThAna paNa tamane evu phaLadAyaka nahI banI zake enAthI te atyaMta dukhAgninI bheTa ja maLavAnI che A rIte cittamunirAje sabhUtamunine khUba samajAvyA chatA paNa teo e rAhathI pAchA na haTayA sa bhUtamunie vicAra karyo ke, "je tapasyAnuM kAI phaLa hoya te huM enA prabhAvathI havenA bhAvamAM cakravatI banuM" A prakAranuM nikAcita niyANu karIne te sa bhUtamuni samaya jatA kALadharma pAmyA marIne saudharma svamA deva thayA. cittamunirAja paNa marIne tyA deva thayA svargamAthI e vIne cittamunirAjano jIva purimatAlapuramAM dhanasAranAmanA ISa zeThane tyAM guNasAgara nAme putrarUpe jamyA jyAre sabhUtamunine jIva kAmpityapuramAM
Page #837
--------------------------------------------------------------------------
________________ 660 .! . ' / / / / uttarAyamace samudAcAra municaraNayonipatitA / tasyA sukomalakezasparzananitamukhamanubhavam sabhUtamunirnidAna krtumudytH| tadA tadabhiprAyamagamya cinamuninA samanucintitam aho ! durjayatA mohasya ! aho durdAntatendriyANAm ! yo'ya samAcaritavikRSTataponikaro'pi vidivajinamacano'pi yAtimAlAgrasparzana nidAna kartumicchati / tatasta pratigodhayitukAmacitramunistamuktAn-bhAva' ! nigarna nirvasvaitada -yavasAyAt / etehi bhogA nissArA. pariNAmadArugA. sasAraparibhramaNakAraNabhUtA. jhukaayaa| cakravartIkI patnIne bhI ki jisakA nAma sunadA yA ati bhaktibhAvake ullAsase ucita AcArako vismRta karake munirAjo ke caraNoM meM mastaka jhukAkara dono hAthoM se muni caraNoMke sparza kiyaa| munadA kI sukomala kezarAzike sparzase janita susakA anubhava karane hue sabhUtamunine nidAna karanA prArabha hI kiyA thA ki itane meM unake isa hArdika abhiprAya ko jAnakara citramunirAjane vicAra kiyA ki aho ! dekho moharAMjakI durjayatA-indriyoMkI durdAntantA-ki jinakI prabalatAse, sadA vikRSTa tapasyAo kA samArAdhana karanevAle bhI ye sambhUtamuni ki jo jinavacano ke rahasya ke jJAtA bhI hai isa yuvati ke bAlAgrake sparza mAtra se hI nidAna karane kI ora jhukanekI taiyArI kara rahe haiN| ataH inako avazya hI saMcena karanA cAhiye / isa prakAra vicAra kara citramunirAjane saMbhUtamuni ko pratiyodhita karanekI kAmanAse unase isa prakAra kahIM bhAI isa duAnase-khoTe ayavasAyase-apanI rakSA kro| ye bhoga ki jinakI cAhanA meM tuma apane kartavya patha ko bhUlakara hatuM teNe paNa ati bhaktibhAvanA utahAsane kAraNe, ucita AcArane paNa bhUlI jaI muni mahArAjanAM caraNomAM mastaka namAvI bane hAthethI munirAjanA caraNene sparza karyo suna dAnI sukamaLa kezarAzinA sparzathI thatA sukhano anubhava karatA saMbhUtamunieniyANuM karavA mADayu. emanA e hRdayanA bhAvenI jANIne cittamunirAje vicAra karyo ke, ahAhA ! juo te. kharA mihirAjanI durjayatA indriyonI nibaLatA ke jenI prabaLatAthI sadA vikRi tapasyAonuM ArAdhana karavAvALA evA A 'sa bhUtamuni ke jeo jIna vaca vinA rahasyanA jJAtA che teo A yuvatinA vALanA sparza mAtrathI ja nidAna karavA tarapha jhukavAnI taiyArI karI rahyA che AthI temane tAtkAlika cetavavA joIe ? A prakArano vicAra karI cittamunirAjesa bhUtamunine tibaMdha keravAnI bhAvanAthI emane A prakAre kahyuM ' bhAI che AvA prakAranA **
Page #838
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TAkA a0 13 citra-sabhUtacaritavarNanam suhRtsu samarpya kathayati - yadadhi mamAya putro rAjyadhurAvahanasamarthau bhavet, tadavadhi mama rAjyadhurA bharadbhivedavyA, iti sadizannena brahmannRpo mRtaH / minaistasyAntyeSTiH kRtA / mRtakRtyAnantara nanRpomuhRdbhireva mannitam - yAnadaya kumAro rAjyadhurAjadanasamartho bhavettAvadasmAbhiretadrAjya rakSaNIyam iti te sarvasammata kAsalAni dIrgha tatra saMsthApya svasvasthAna gatavantaH / sa dIrgho rAjA senA sImA ca satata nirIkSate, isase yaha anumAna kara liyA ki aba merA mRtyu samaya najadIka A - gayA hai, ataH usane apane putra ko apane ina cAra mitroM ko samarpita karate hue unase kahA ki dekho jabataka merA yaha putra rAjadhurA ko vahana karaneke yogya nahIM ho jAya tabataka isako rAjyakA manana Apa loga hI karate raheM / kucha kAla ke bAda brahmarAjA kAlakavalita ho gaye, ( mara gaye) mitroMne milakara usakI antyeSTi kiyA kI / antyeSTi kriyA karane ke bAda aura bhI jo kArya mRtaka ke kiye jAte hai ve sana kiye gaye / jaba saba mRtaka sabadhI kAma samApta ho cuke tara ina logo ne eka dina milakara aisA vicAra kiyA kI brahmarAjA ne jo apane logoM se isa rAjya ke bhAra ko sacAlita karane ke liye kahA thA vaha apana ko milakara sacAlita karate rahanA cAhiye tanataka rAjakumAra bhI rAjyasacAlana ke yogya bana jAvegA / apane kartavya pAlanase rAjya harataraha surakSita banA rahegA / aisA vicAra kara una logoMne kosala dezake svAmI dIrghako usa rAjyakA, usa samaya sacAlaka banA diyaa| aura sAtha sabake sana apane 2 sthAna para cale gaye / z 663 - te paNa temanI vedanA echI na thaI rAjAe AthI evuM anumAna karI lIdhu ke, have mArA mRtyuneA samaya najIka AvI gayA che. AthI teNe pAtAnA putrane peAtAnA e cAre mitrAne sepIne temane kahyuM ke, nue ! jyA sudhI mAre A putra rAjyarAne vahana karavA ceAgya na ane tyA sudhI A rAjyanA prAdha enA vatI Apa leAkaja karatA raheze| A pachI gheADA vakhate brahma rAjAnA dehAta thayA mitrAe maLIne temanI atyeSTi kriyA karI. atyeSTi kriyA patAvyA pachI mRta AtmAnI zAti arthe je kAryAM karavAmA Ave che te saghaLA kAryAM paNa purA karyAM. mRta AtmA samadhI uttara kriyA patAvyA pachI e cAre jaNAe eka divasa maLIne evA vicAra karyo ke, brahmarAjAe A pazune A rAjyane bhAra upADavAnuM sApela che te ApaNe badhAe sAthe maLIne vahana karavA joie rAjakumArane rAjyasacAlananIceAgya zikSA paNa e samaya daramyAna maLI jAya. ApaNA kartavya pAlanathI rAjyane haraprakAre surakSita banAvI rAkhavuM joIe. A prakAraA vicAra karI temaNe kAsalAdhipati dInA hAthamA rAjyanuM zAsana sevyu ane pachI badhA pAtapAtAnA sthAne cAyA gayA
Page #839
--------------------------------------------------------------------------
________________ tasya brahmanRpasya samAnazIlAH sadazamamanAbhatvAraH suhRda Asan, taghayAkAzirAjaH kaTakaH 1, gajapurezaH kaNeradara 2, kozalAdhozo dIdhaH 3, campA. patiH puppacUlatha 4 / aite pazcApi rAmAno'tIvasauhadyazAd dirahamanicchanta. paryAyeNekaikasmin rAjye vividhamukhamanubhayanto varSa se yApayanti / kadAcite calAro'pi rAjAno namarAjye samuditA Asan / tadA daivavazAd bramatapasya ziroroga. samAtaH / mannatantropavAdibhirmadudhA ciphirasyamAno'pi sa rogo nopazAnti prAtaH / tato nAmanpo nijamRtyukAla samIpamAgata vilokya svaputra putra hu aura sabhUta kA jIva kApilyapura meM brahma nAmaka rAjAkI rAnI culanI kokukSise putra rUpa meM avatarita huaa|jy yaha culanI rAnI kI kukSime AyA thA usa samaya rAnI ne caudaha nvapna dekhe the| brahmarAjAne isakA nAma brahmadatta rakhA / brahmarAjA ke 4cAra mitra the| jo kulina the| uname eka kAzirAja kaTakara, gajapurakA rAjA kaNeradatta, kosaladezakA rAjA dIrgha3 aura campApati campAnagarIkA rAjA puSpacUla4 thaa| inakA paraspara meM adhika prema thaa| eka ke vinA dUsare prAyaH alaga rahanA pasada bhI nahIM karate the| bArI bArI se eka eka ke yahA prativarSa ye saba ekaTe hokara rahA karate the aura vahA vividha sukhoM kA anubhava kiyA karate the / brahmadatta ke yahA bhI jaba ina saba kI rahane kI bArI AI to saba ekatrita ho kara usake yahA rahane ke liye Aye / bhAgyavazAt usa samaya brahmarAjA ko zirakIvedanA utpanna ho gaI thii| matra, tatra eca auSadhi Adi dvArA rAjA ko yathocita ci- / kitsA bhI kI gaI to bhI usakI vaha vedanA zAta nahI huii| rAjA ne brahArAjAnI rANI culanInI kUkhe putrarUpe avataryA jyAre te culanI rANanA udaramAM hatA e samaye rANue cauda svapna joyA brahmarAjAe putranuM nAma brahmadatta rAkhyuM brahmarAjAne cAra mitra hatA, jeo kulIna hatA jemanA nAma eka kAzIrAja kaTaka, bIjA gajapureza kaNeradatta, trIjA kausalAdhIza dIrgha, ane cothA ca pApati puSpagula hatA, A sarvane eka bIjA mATe khUba sneha hate eka bIjA ghaDIbhara paNa chuTA rahI zakatA nahI ekAda ghaDIne viyAga paNa temane bhAre dukhadAyaka thaI paDate eka bIjA eka bIjAne tyAM vArA karatI eka eka varSa rahetA ane vividha prakAranA sukhone anubhava karatA brahmadattane nA emane rahevAne samaya Avye saghaLA bhegA thaI rahevA lAgyA bhAgyavazAt e vakhate brahmarAjAne mAthAmAM ekadama darda thaI AvyuM matra, tatra ane auSadhi Adi dvArA rAjAnI yathocita cikitsA karavAmA
Page #840
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzizI TIkA a* 13 citra-sabhUtacaritavarNanam vicArya varadhAnAmAna putramA vadati-putra ! kumAramAtA dIrghaape samAsaktA / pazya, indriyANA dunigrahatyam yadiya satIdharmaratI rAjapatnI vyabhicAriNI jAtA / tvayA gamaya nirIkSya mamAcAro'ya rAjakumArAya nivedniiyH| so'pi ta TattAnta rAnakumArAkAnte nivedayati / mAnuvarita vijJAya tadasahamAno kI sthiti me vadhe hue ina donoM kA samaya kramazaH nyatIta hote2 yaha samAcAra eka dina dhanunAma ke matrI ko jJAta ho gyaa| jAnakara usane vicAra kiyA ki jo pumapa isa prakArake anAcAra karatA hai, vaha bhaviSya meM rAjakumAra kA ritavidhAyaka hogA yaha nAna vizvAsa karane meM nahIM AtI hai / ata umane isa samAcAra ko vizeSa na baDhAkara apane putra se jo ki rAjakumAra ke sAtha raratA thA kaha diyA, aura sAtha meM usako yaha bhI samajhA diyA ki beTA tuma jara yogya avasara pAo tabhI rAjaputra ke kAna me yaha yAta DAla denA / dekho indriyo kI dunigrahatA, jo satI yaha rAjapatnI dharma kI jAnakAra hotI huI bhI vyabhicAra meM rata bana gaI hai| isa kAmavRtti ke liye dhikAra hai / aphasosa hai, isase avA banA huA prANI apane viveka paNa kSaNa me bhUla jAtA hai / isa prakAra putra se dhanumatrI ne rAjamAtA kI isa anAcAra kI bAta ko pilakula spaSTa rUpa me prakaTa kara diyaa| usa matrIputra varadhanu ne bhI rAjamAtA kA yaha vRttAnta ekAnta me mamA pAkara rAjakumAra se kaha diyaa| rAjakumAra ne mAtA ko duzcaritrA jAnakara usako pratiyodhita samaya vitato jAte hate A hakikata eka vakhata dhanu nAmanA matrInA jANavAmAM AvI e jANIne teNe vicAra karyo ke, je A prakArane anAcAra Acare che te bhaviSyamAM rAjakumAranA hitane nukazAna pahoMcADanAra paNa cokakasa banaze Ama vicArI teNe e hakikatane gupta rAkhI pitAne putra ke je rAjakumAranI sAthe rahetuM hatuM tene ADakatarI rIte samajAvI sAthe sAthe tene e paNa samajAvyuM ke, beTA! yogya avasara prApta thatA A gupta vAta tame rAjakumAranA kAne nAkhaze juo IndriyonI dunigrahatA ke, je satI temaja rAjarANuM ke je dhamane jANanAra hovA chatA paNa vyabhicAramAM rata banI gayela che e kAmavRttine dhIkkAra che aphasosa che ke, kAmAMdha banela prANI pitAnA viveka ane sadavicArane eka kSaNa mAtramAM bhUlI jAya che A prakAre putrane dhanumatrIe rAjamAtAnA anAcAranI vAtane spaSTa svarUpathI samajAvI dIdhI dhanuma triInA putra varadhanue samaya maLatA samagra vRttAta ekAtamAM rAja kumArane saMbhaLAvI dIdhe rAjakumAre mAtAnA duzcaritrane jANIne tene baMdha
Page #841
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - * * / / uttarAjyavAhI prajAjanAn vidhivatpAlayati, bhANDAgAra pilokayati, sarvatra niyojitaguptacaramA kumArasya minAmitrayoH pravRtti jAnAti / minepu mAsAda karoti abhipreSu daNa, karoti, antaH puraM pravizati, rAjakumAramAnAculanIdevyA saha rAjpavipaye mantraNA karoti / epamasau samyagrAjyakArya kurvan kAmAnyatayA culanIdevyAmAsako babhUva IF era gacchatikAle kadAcid dhanurnAmnA mantriNA tayozceSTitamavagatam / cintita ca tena, ya eva vidhamanAcAra vidadhAti, sa ki kumArasya hitAvaho bhaviSyavoti- dIrgha ne bhI rAjya kA saMcAlana bar3I yogyatA ke sAtha karanA prAraMbha kiyaa| senAaura sImAmA nirantara nirIkSaNa karanA isakI dainika coM meM zAmila thaa| prajAjanoM eva bhaDArakA vidhivat pAlana karanA aura dekharekha rakhanA yaha kAma isane svaya apane hAthameM le liyaa| usane guptacaroM, ko isaliye niyukta kiyA ki ve kumArake mitra aura amitroMke samAcAra jJAta karate raheM aura hama se karate rheN| mitroM ko saMtuSTa karanA aura amitroM ko daDita karanA rAjya sacAlana kI eka nIti huA karatI hai: isI taraha isI nIti kA isane bhI anusaraNa kiyaa| antaHpura kI sabhAla karanA aura rAjamAtA culanI ke sAtha rAjya sacAlana ke viSaya meM mantraNA karanA yaha kabhI nahIM bhUlatA thaa| vidhavA rAjamAtA para dIrgha kI kudRSTi ho gaI / samagra rAjakAja ko karate hue dIrgha kA hRdaya kAma, ke vega se andhA bana gyaa| vaha usa para Asakta ho gyaa| isa prakAra de dI rAjyanuM sacAlana ghaNuM cagyatAnI sAthe karavA mADayu senA ane sImAnuM niratara nirIkSaNa karavuM e tenI rojanI kAmagIrImAM sAmela hatuM ? prajAjanenuM ane rAjA bhaDAranuM yathAvidhi pAlana ane dekharekhanuM kAma tera teNe pitAnA hAthamAM ja rAkhyuM hatu kumAranI dekharekhanI paNa suyogya vyavasthA karavAmA AvI hatI vaLA'khAsa guptacara paNa teNe niyukta karyA hatA kejeza kumAranA mitra ane amitranA samAcAra jaNavatA rahe mitrone sate, thavA temaja, atrine zikSA karavI e rAjya sa cAlananI eka nIti hoya che, A prakAranI nItine dIrthe purI rIte upayoga karavAnuM rAkhyuM ata* puranI saMbhALa rAkhavAnuM ane rAjamAtA culanInI sAthe rAjya sacAlananA viSayamADama traNA karavAnu te kadI cukta na hote vidhavA rAjamAtA sAthe dIdhanA rAjanA sahavAsane kAraNe tenA dilamAkuvRtti jAgI samagra rAjakAja, karatA karatA dIghanuM huMya kAmagathI AdhaLuM banI gayuM. te rAjamAtA culanI 752 bhAsata manye 20 452nI sthitimA 14aa - manAnA,
Page #842
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadazizI TIkA sa. 13 citra-sabhUta caritavarNanam vicArya varadhAnAmAna putramA badati-putra ! kumAramAtA dIrdhanRpe smaaskaa| pazya, indriyANA dunigrahatvam yadiya satIdharmaratI rAjapatnI vyabhicAriNI jAtA / tvayA mapraya nirIkSya mamAcAro'ya rAjakumArAya nivedniiyH| so'pi ta vRttAnta rAnakumArAkAnte nivedayati / mAturduvarita vijJAya tadasahamAno kI sthiti meM vaye hue ina donoM kA samaya kramazaH vyatIta hote2 yaha samAcAra eka dina dhanunAma ke matrI ko jJAta ho gyaa| jAnakara usane vicAra kiyA ki jo purupa isa prakAra ke anAcAra karatA hai, vaha bhaviSya meM rAjakumAra kA ritavidhAyaka hogA yaha pAta vizvAsa karane meM nahIM AtI hai| ata usane isa samAcAra ko vizepa na baDhAkara apane putra se jo ki rAjakumAra ke mAtha rahatA thA kaha diyA, aura sAtha meM usako yaha bhI samajhA diyA ki beTA! tuma jana yogya avasara pAo tabhI rAjaputra ke kAna me yaha pAta DAla denA / dekho indriyoM kI dunigrastA, jo satI yaha rAjapatnI dharma kI jAnakAra hotI huI bhI vyabhicAra meM rata bana gaI hai / isa kAmavRtti ke liye dhikAra hai| aphasosa hai, isase adhA banA huA prANI apane viveka paNa kSaNa me bhUla jAtA hai / isa prakAra putra se dhanumatrI ne rAjamAtA kI isa anAcAra kI bAta ko rilakula spaSTa rUpa meM prakaTa kara diyaa| usa matrIputra varadhanu ne bhI rAjamAtA kA yaha vRttAnta ekAnta me mamA pAkara rAjakumAra se kaha diyaa| rAjakumAra ne mAtA ko duzcaritrA jAnakara usako pratiyodhita samaya vitate jatA hate A hakikta eka vakhata dhanu nAmanA matrInA jANavAmAM AvI e jANIne teNe vicAra karyo ke, je A prakArane anAcAra Acare che te bhaviSyamAM rAjakumAranA hitane nukazAna pahoMcADanAra paNa cANasa banaze Ama vicArI teNe e hakikatane gupta rAkhI potAne putra ke je rAjakumAranI sAthe rahetA hatA tene ADakatarI rIte samajAvI sAthe sAthe tene e paNa samajAvyuM ke, beTA gya avasara prApta thatA A gupta vAta tame rAjakumAranA kAne nAkhaze juo IndrionI duniMgrahatA ke, je satI temaja rAjarANuM ke je dhamane jANanAra levA chatA paNa vyabhicAramAM rata banI gayela che e kAmavRttine dhIkkAra che aphasesa che ke, kAmA banela prANI potAnA viveka ane sadavicArone eka kSaNa mAtramA bhUlI jAya che A prakAre putrane dhanumatrIe rAjamAtAnA anAcAranI vAtane spaSTa svarUpathI samajAvI dIdhI dhanuma triInA putra varadhanue samaya maLatA samagra vRttAta ekAtamAM rAja kumArane saMbhaLAvI dIdhe rAjakumAre mAtAnA ducaritrane jANIne tene baMdha
Page #843
--------------------------------------------------------------------------
________________ 656 uttarAdhyayanasUce grahmadattakumAro mRttikAyA kAphahamI yugala, tavA-pamanAginI gonasamarpayugalaM va nirmAya zUle bhota katyA 'yuSmadIya duvarita mayA jJAtam' iti vijJApanArtha tadRSTipathe sthApayitvA evamamocana-ya IzamanAcAra kariSyati sa mayA dagDayo bhaviSyati, ityuktvA sa phirgtH| para dvidipasAvadhi sa kumAra evaM kRtvA vahirgachati / rAjakumArasyeda kRtya vilokya dIrdhana peNa zaGkitam-anenAsmAka carita vijJAtam / tataH sa rAjakumAramAvara mAha-devi ! svatputreNAsmAka carita vijJAtam / ata evAya kAma hamI ca mUle protayitvA'smAn darzayati, vadati cakarane ke liye jo upAya kiyA vaha isa prakAra hai-usane kAka aura hasanI kA tA padmanAginI aura gonasasarpa kA alagara joDA banavAyA / pazcAt unako eka zUla meM poyaa| pirokara "tuma donoM kA duzvaritra maine jAna liyA hai| isa bAta ko sUcita karane ke liye mAtA aura dIrgharAjA ke samakSa usa yugala ko sthApita kara phira isa prakAra kahanA mArabha kiyA-jo isa prakAra kA anAcAra sevana karegA vaha mere daNDa kA pAtra hogA" aisA kara kara phira vaha pAhara nikala gyaa| isa prakAra usane do tIna dinataka kiyaa| rAjakumAra ke isa kRtya ko dekhakara dIrghanRpa ke citta me zakA sthApita kara liyaa| usane vicAra kiyA mAlUma paDatA hai ki rAjakumAra ko hamArA duzcaritra jJAta ho cukA hai| isa prakAra tarka tirka karane ke cAra dIrghajAne rAnI se karA he devi ! tamhAre putra ne hamalogoM ke kRtya ko jAna liyA hai, isI bahAne se isane kAka aura ha~sanI ina donoM ko zUla me pirokara hame dikhalAyA hai / ApavA mATe je upAya karyo te A pramANe che rAjakumAre kAgaDo ane hasalI temaja padmanAgaNI ane gonama sarSa AvA be joDa taiyAra karAvyA ane pachI tene eka soya parovIne "tamArA banenA duzcaritrane me jANI lIvela che" A vAta samajAvavA mATe mAtA ane dIrgha rAjA samakSa A banne yuga lone rAkhIne A prakAre kahevA mADayuM, "je A prakArano anAcAra sevaze tene ha sakhta e daDa ApIza" evuM kahIne pachI te bahAra nIkaLI gaye A rIte te uparAuparI be traNa divasa sudhI ADakatarI rIte samajAvavAno prayatna karyo rAjakumAranA A prakAranA vartanane jANuM dIrghanA divamA za kA jAgI teNe vicAra karyo ke, rAjakumArane amArA A duSkRtyanI jANa thaI lAge che A pramANe tarkavitarka karatA dIrgharAjAe rANIne kahyuM, "devI ! ApaNe A mIThe sa ba dha tamArA putranI jANamAM Avyo che mATe ja teNe kAgaDo ane hasalI A bannene soyamAM parovIne ApaNane dekhADayA che vaLa te kahe che /
Page #844
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma0 13 citra-sabhUtacaritavarNanam 667 ya eSamanAcAra kariSyati sa mayA daNDayo bhaviSyati / avazyamevAya mA kAka gonasa ca, vA hamI padmanAginI ca nirdigati, asmArumida kRtyamasahamAna. zIghramevAya kimapi pratividhAtukAma. samupalakSyate, ata. kaSTakarUpo'ya kumAro dUrI kartavyaH / culanyA moktam-aya pAlo yattadRllapati, nAna vayA kimapi zaGkanIyam / tenoktam-rAjJI ! tsayA pugatsalyenaivamucyate / na va sahita veli| asmAkamida kRtyamasahamAno'yamAzyame tAza kimapi vidhAsyati, yenAsmAka aura isIliye usane aisA kahA hai ki jo isa prakAra ke anAcAra kA sevana karegA vara mere dvArA daNDa kA pAtra hogA / avazya hI yaha mujhe kAka aura gonama ke sthAnApanna tathA tumheM isI Nva padmanAginI ke sthAnApana mAna kara isa tarahakA yA dRzya tIna dInase dikhalA rahA hai / hama ko to isase yahI jAta hotA hai ki yaha hama donoM kI isa prIti ko sahana nahIM karatA hai aura isI vajaha se yaha isake pratikAra karanekA bhAvanAzAlI pratIta hotA hai| ata. jabataka yA kucha nahI kara pAtA hai tabataka kaTakarUpa isa kumAra ko yahA se dUra hI kara denA cAhiye / dIrgharAjA kI isa yAta ko sunakara culanI ne kahA-Apa bhI khUna hai jo eka bAlaka ke bahakAve me A rahe haiN| yaha abhI pAlaka hai isaliye jo mana me AtA hai vaha yakatA hai| isameM Apa ko kucha bhI zakA nahIM karanA caahiye| dIrgharAjA ne rAnI kI isa prakAra bAta sunakara kahA rAnI / tumane jo aisA kahA hai so vaha mava putra ke vAtsalya se hI kahA hai, vAstavame isakA pariNAma bhaviSyame kyA hogA yaha tuma nahI jAnatI ho| ke je A prakAranA anAcAranu sevana karaze tene hudaDa ApIza te zuM rAja kumAra ane kAgaDA ane gesa naryuM je mAnIne temaja tamane hasalI ane padmanAgaNIrUpa mAnIne A jAtanuM dukhya traNa divasathI ApaNane batAve che mane te AthI cakkama khAtarI thAya che ke, ApaNA banenI prItine e sahana karI na zakatA hovAthIja e caDhAve che ane ApaNe sa ba dha teDAvavA te tatpara thayA che e Avu kaI paNa pagaluM bhare te pahelA kaTakarUpa evA A rAjakumArane dUra karI devuM joIe dIrgharAjAnI A vAtane sAbhaLI culanIe kahyuM Apa bhAre kAzIla lAge che e haju bALaka che ethI je manamAM Ave tema bake che enAmAM hajI bALaka buddhi che emA Ape ke prakAre zakA rAkhavAnI jarUra nathI dIrgharAjAe rANInI A prakAranI vAta sAMbhaLIne kahyuM rANI! tame je kaho cho te putra tarafanA vAtsalyabhAvanuM kAraNa che vAstavamAM AnuM pariNAma bhaviSyamAM kevuM Avaze te tame jANI zakatA nathI e AgaLa
Page #845
--------------------------------------------------------------------------
________________ 668 uttarAdhyayana sUtre prANAnA saukhyAnAM ca nAzo bhaviSyati / jatogya yena kenApi prakAraNa mAraNIya eva / mRte hyasmin sAdhane ca mayi tanAnye havaH putrA bhaviSyanti / ato'yamasmAkaM saukhyarighAtako'vazyaMmaMtra mAraNIya, nAtra kA'pi nivAraNa kartavyA / sukhamIdamAnayA pApayA tayA dIrghapana namI kRtam / culanyA maNitam - kathamepa mAraNIyaH ? katha ca lokApanAdo na bhavet ? dIrghanRpeNoktam - etasyArtha gUDhanirgamapravezadvAra anumayameka gRha nirmApayAmi / tata yaha Age calakara avazya hI hamAra isa kRtya ko nahI sahana karake kucha aisA prayatna karegA, ki jisa hama logo ke saurana eva prANa saba naSTa ho jAyeMge / ataH vighnabhUta isa kATe ko apane mArga se ukhAr3a kara avazya 2 vinaSTa kara denA cAhiye / isImeM apanI bhalAI hai| isake marate hI maiM svAdhIna ho jAUgA, taba tumhAre aise aneka putra ho jaayeNge| ata' saukhya vighAtaka isa Taka ko abhI se dUra karane meM koI vizeSa vicAra nahI karanA cAhiye / dIrgharAjA ke isa prakAra vacana sunakara usa pApinI culanI ne apane lugba kI kAmanA ke vazagata hokara usa pApI rAjA kI salAha ko mAna liyA / dIrgharAjA se culanI ne puna' aisA kahA ki yaha to ThIka bAta hai isako mAra denA cAhiye / parantu yaha kaise mArA jAya ki jisase apanA lokApavAda na ho sake yaha bhI vicAra karane jaisI bAta hai / rAnI kI yAna sunakara dIrgharAjA ne usase kahA suno - mai isakA upAya batAtA hai| isakA vivAha samArabha racA jAya jatA ApaNA A kRtyane sahana na karatA kAI evA prayatna karaze ke, jenAtha ApaNu sukha ane prANa badhAnA nAza thaI jaze AthI vighnakAraka evA A phATAne ApappA mArgamAthI ukheDIne tarata ja phekI devA joIe emA ja ApaNuM zreya che enA mRtyuthI huM svataMtra banI jaIza tyAre tamane evA aneka putra thaze AthI ApaNA sukhamA ADe AvatA A kAmane atyArathIja nirmULa karavAmAM kaI paNa prakAranA vicAra na karavA joIe dIgha rAjAnu A prakAranu kahevu mAbhaLIne te pApiNI culanIe peAtAnA sukhanI kAmanAne vaza khanIne te yApI rAjAnI salAhane mAnI lIdhI dI rAjAnI salAha pachI culanIe dIdha rAjAne kahyuM ke, ene mArI nAkhavA joie e vAta tAThIka paratu ene mAravA kaI rIte ? ene mArI nAkhatA leAkeAmA zakA AzakA na jAge e paNa vicAravA jevu che, rANInI vAta sAbhaLIne dIrAjAe kahyu, jIe! huM tenA upAya batAvuM chu, enA vivAhane samAna bha racavAmAM Ave, ane varavadhU mATe aeka svata tra "
Page #846
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma0 13 citra-saMbhUtaparitavarNanam etasya vivAha kArayiSyAmi / tara jatumaye gRhe mukhamasuptayodhUvarayoragninA bhAgAn hari pAmi, udopayiSyAmi ca-akasmAd gRhe lagnenAgninA vadhUvarau prjvnitii| naho ! mahadanayaM jAtam, iti / evamuktvA sa kAryAntaravagAna bhirgtH| kiyatikAle vyatIte dIrghA nRpo rAjakumArasya vivAha puSpacUlarAjJa puSpavatyA pucyA saha bhaviSyatIti sanovuTapAn / tanivAsArthamanegavastambhasanniviSTa __ gUDhanirgamapravezadvAra jatubhAnamapi nirmApitavAn / aura vadhUpara ke liye eka svatatra prAsAda banavAyA jaay| vaha prAsAda lAkSA se nirmita ho / usame Ane jAne kA dora gUDha rasA jAya / jaya varavadhU usame soye hA ho to usa samaya meM usame Aga lagA dUgA aura janatA ko dikhAne ke liye aisI ghoSaNA karacA dUgA ki akasmAt agni ke laga jAne se varacava usI me jalakara mara gaye hai / hAya yara yaDAmArI anartha huaa| aisA kahakara dIrgharAjA kisI dUsare kAma ko karane ke liye bAhara calA gyaa| pazcAt usane kuchakAla bAda nagara bhara meM aisI bAta phailA dI kI rAjakumArakA vivAha puSpacUla rAjA kI puSpa. vatI putrI ke sAtha honA nizcita ho cukA hai / isa bAta kI jaba pUrI jAnakArI prajAjanako nizcitarUpa meM ho cukI taba dIrgharAjAne varavadhU ke nivAsa yogya eka lAkSA bhavana taiyAra krvaayaa| jiname saikaDo khabhe lage hue ye tayA Ane jAne kA daravAjA jisakA gUr3ha thaa| mahela taiyAra karAvIe e mahavanu lAkhathI nirmANa karavAmAM Ave, emAM AvavA javAnA chupA dvAra rAkhavAmA Ave tyAre varavadhU ema sUtevA hoya e samaye huM temAM Aga lagADI daIza ane janatAne batAvavA mATe evI jAherAta karAvIza ke, akasmAt avina lAgavAthI varavadhU e mahelamAM baLIne khAkha thaI gayA aphasa! A ghaNuM ja dukhakAraka anartha ghaTanA banI Ama kahIne dIrdharAjA ke bIjA kAma mATe bahAra cAlyo gaye A pachI DA samayane atare evI vAta vahetI karI ke rAjakumArano vivAha puSpacUla rAjAnI putrI puSpavatI sAthe nakkI karavAmAM Avyo che prajAjanomAM jyAre A vAta jAhera thaI tyAre varavadhU mATe na mahela banAvavAnI te mArIo paNa thavA mADI ane bhAre jhaDapathI AkarSaka e mahela teyAra karavAmAM Avyo jemAM sekaDo thAbhalAo ane kaLAkArIgarIthI bhareluM nakazIkAma karavAmAM Avyu hatu bahArathI bhAre kaLAkArIgarIvALA dekhAtA A mahelane a-rathI lAkha yukta ene jemAM gupta evA chupa avara javaravALA sthAne rAkhavAmAM AvyA hatA
Page #847
--------------------------------------------------------------------------
________________ 670 uttarAbhyayana ____ itaca dhanurmantriNA dIrghapAyara nidinam-rAjana ! mamaputro rAjyakAye ktuM samarthoM jAtaH / ai ca vArdhakAya samanugApta / ata sakAryabhAra putra nyasya pAralauphika kimapi kartumicchAmi / dIrghapo manasyacintayat-pathayamanyatra gami pyati tadA mama caritra prarayApayiSyati / atonAya rakSaNIyaH / iti vicintya proktamAn-mannin tara puno varadharmanikAyaM karotu / para yamatra sthityeva dAnAdika kurvan paraloka sAdhaya / rAtamabhihita. ma parayanunAmni svaputre kAryabhAra idhara-dhanumatrI ne dIrgharAjA se nivedana kiyA ki rAjan / merA putra rAjyakArya ke karane meM samartha ho cukA hai-aura meM ana vRddha ro cukA hUisa liye rAjakArya aba mujhase TIkara nahI ho sakatA hai, isaliye merI bhAvanA hai ki maiM apane kAryamAra ko putra para rasakara kucha paraloka hita vidhAyaka dhArmika kartavyo kA ArAdhana karU / matrI kI isa yAta ko sunakara dIrgharAjA ne manameM vicAra kiyA-ki yadi yaha avakAza pAkara kI dUsarI jagaha calA jAyagA to vahApara merA apavAda karegA isaliye avakAza dekara bhI isako yahI para rakavA jAya tAki anyatra apavAda na ho sake / isa prakAra soca vicAra kara prakaTa rUpa me dIrgharAjA ne matrI se kahA hai manlin ! tumhArA putra varadhanu tumhAre pada ko sabhAla le isa meM hamako kucha bhI asuvidhA nahIM hai, bhale vara tumhArA kAma karatA rahe paratu tuma yahAse dUsarI jagaha mata jAo aura yahI para rahakara dAnAdika matkAryo kA ArAdhana karate rho| jisase tumhArA paraloka sudhre| dIrgharAjA kI isa ghAtako matrI ne mAna liyA aura apane putra para A tarapha dhanumatrIe dIrgharAjA samakSa e prakAranI vinaMtI karI ke, have ha vRddha thaI gayo chu rAjananuM kAma mArAthI barAbara thaI zakatuM nathI AthI mArI bhAvanA evI che ke, mArA upara A bhAra huM mArA putrane sopI dau ane paraloka mATe hita vidhAyaka evA dhArmika katavyonuM hu ArAdhana karU mA vInI A vAtane sAbhaLIne rAjAe vicAra karyo ke nivRtta thaIne e anya sthaLe jaze te tyA te mArI burAIo jAhera karaze jethI ene ahIM ja rokI rAkhavo joIe ke jethI bahAra mArI burAI o jAhera na thAya A prakAre vicArIne pachI teNe matrIne kahyuM ke, matrI 1 tamAro putra varadhanuM tamArA padane sabhALe te emA mane koI vAdhe nathI bhale te tamArU kAma sabhALe paraMtu tame ahIMthI anya jagyAe na jAva ane ahI rahIne ja dAnAdika sakAryonuM ArAdhana karatA raho ke jethI tamAre parabhava sudhare dIrgharAjAnI A vAtane matrIe svIkAra karyo ane pitAnA putrane matrIpade
Page #848
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyavazinI TokA a 13 vidha-sabhUtacaritavarNanam nyasya gagAtIre nivasati / tatra tena mahatI prapA kAritA vizAlA bhojanazAlA ca nirmApitA / AgantukAnA hInadInAdInA kRte sa sa pandha kRtAn / tatra sthita sa mantrI papikempo yayemitamannAdika dadAti / annAdiparituSTaiH pathikaiH sa gagAtIrAt jatugRhAradhi guptarItyA dvikozA nizAlA suragA kAritavAn / suraGgadvAropari zilA nikSepitA ! ida sa tena saputrAya niveditam |pusspcuulbhuuptye'pi sarva samAcAra pracchanna niveditavAn / anantara dIrdhanRpeNa kumArasya vivAha kaaritH| pUSpacUlastu svadAsI pucyA saha vivAha kAritavAn / kumAro vivAha kRtvA rAja rAjya ke manitva kA bhAra rapa kara gagAtIra para rahane lgaa| varAM usane eka baDI bhArI pyAu lagAI aura eka vizAla bhojanazAlA taiyAra karavAI / jo bhI koI AgantukahIna dIna vyakti hotA usake bhojanAdika kA vahA usane prapadha bhI kara diyaa| manI svaya aba vahI para rahane lagA aura pathikoM ke liye icchita annAdika dene lgaa| annAdikoMkI mApti se parituSTa hue pathikoM ne matrI ke kahane se usa lAkSAgRha se lekara gagAtIra taka do koza paryanta eka vizAla suraga tayAra karadI / usameM eka dAra bhI banA diyA, jisako eka zilA se unhoM ne Dhaka diyaa| matrI ne yaha sana muraga ke nirmANa kA samAcAra apane putra ko bhI jJAta kara diyA / tayA sAya me puSpacUla rAjA ko bhI isa bAta kI khapara guptarUpa se bheja dii| idhara dI rAjA ne kumAra kA vivAha puSpacala rAjA kI dAsI putrI ke sAtha kara diyaa| kumAraM vivAha karake apanI rAjadhAnI meM vApisa sthApita karIne ga gAnA kinAre temaNe raheThANa karyuM tyAM temaNe sura pANInI paraba baMdhAvI vizALa bhojanazALA taiyAra karAvI anAtha, apaga, abhyAgatane tyA bhejana ApavAno praba dha karyo, ane pachIthI matrI piote paNa eja sthaLe rahevA lAgyA ane AdinI prAptithI saMtuSTa evA mANase mAraphate gagAnadInA e taTa sthAnethI mADIne te lAkSAgRha sudhInI be gAu lAbI evI suraga temaNe taiyAra karAvI jemAM eka dvAra paNa mUkAvI dIdhuM ane tene eka pattharathI DhAkI dIdhuM mAnIe A sura ganA nirmANanI ane te pUrNa thaI tyA sudhInI dareka vAtathI potAnA putrane vakhato vakhata vAkephagAra rAkhyo hane mAthebhAtha pukhacUla rAjAne paNa gupta rIte A vAtanI khabara pahocADI hatI A tarapha dIgharAjAe kumArane vivAha pasUla rAjAnI dAsI putrI sAthe karI dIdhe vivAha karI kumAra pitAnI navavadhU sAthe potAnI rAjadhAnImA
Page #849
--------------------------------------------------------------------------
________________ 672 uttarAdhyayanas dhAnyAM samAgata' / rAjJA cunyA mahatA''DampareNa vadhUsahitaH kumArastatra pravezita' / paradhanurapi kumArapArthe tiSThati / madhyarAne sajAte rAjakumAramAtrA svahastenaiva bharane'gniH prakSisaH / gRha sarvataH pradIptam / paradhanustadvilokya brahmaca rAjakumAra nidrAtaH pranodhitavAn uktanAtha-jasmina kumAra ! jatubhavane tatra mAtrA hirnikSitaH, vo nissAma nirdiSTamArgeNa / ityuklA rAjaputreNa saha muramArgeNa niHsRtya gaGgAtIre samAyAtaH / brahmadatta bhAryA'pi tato niHsRtya piturgRha " A gyaa| sAtha meM vadhu ko bhI le AyA / culanI ne De hI ADambara ke sAtha varavadhU kA praveza krvaayaa| DA utsava manAyA gayA / varadhanu kumAra ke sAtha hI rahatA thA / jA madhyarAtri kA samaya huA-tatra rAjakumAra kI mAtA ne rupaya apane hI hAthoMse usa lAkSAgRha meM Aga lagA dii| Aga lagate hI lAkSAgRha cAroM ora se jalane lagA / varaghanune jaba isa sthiti ko degvA to usane apane mitra nahmadatta rAjakumAra ko nidrA se prabodhita kiyA aura kahA kumAra / isa lAkSAgRha me ApakI mAtAne Aga lagA dI hai / ataH aba Apako yahA ThaharanA ucita nahIM hai| maiM Apako eka mArga batAtA hu Apa usase zIghra yahA se bAhara ho jaayeN| maMtrIputra ke isa kathana ko pramAga mAnakara rAjakumAra zIghra hI vahAMse bAhara nikala gayA aura sAtha meM mantrIputra bhI vahA se bAhara ho gayA / aura gaMgAtIra para ve donoM ThikAne se jA phuce| jahmadatta kI patnI dAsI Avyo culanIe bhAre ADakhara mAthe varavadhUnA nagara praveza karAvye naga ramA bhAre utsava manAye temane mATe bAdhavAmA AvelA mahelamA raheThANunI vyavasthA karAvI ApI maMtrI vadhatu ke je kumArano mitra hatA ane tenI ja sAthe rahetA hatA e khUma sAvaceta hatA . madhyarAtrIno samaya thaye e samaye culanIe pAtAnA hAthathI ja e lakSAgRhamAM Aga cApI Aga lAgatA veta ja lakSAgRhamAM cAre khAju phelAI gaI ane saghaLA mahela bhaDabhaDa khaLavA lAgyA bhAga lAgI tyAre varadhanu sarcana hatA teNe potAnA mitra kumAra brahmadattane nidrAmAMthI jagADIne kahyu, kumAra A lAkhAgRhamAM tamArI mAtAe Aga lagADI che, AthI have Apanu mahI eka kSaNa paNa rahevuM okhama bharelu che, huM Apane mArga batAvuM chu e mArgathI Apa jaladIthI bahAra nIkaLI jAva A pramANe kahI zItrA khaseDIne suragano rasto khatAnye ane pote pazu temanI sAthe cAlI nIkaLye, suraganA rastethI anne jaNA gagAnA kinArA upara bahAra nIkaLyA brahmadattanI patnI dAsI putrI paNa eja rastethI mahAra
Page #850
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 13 citra-sabhUtacaritavarNanam 673 gtaa| tatra gaGgAtIre dhanurmaniNA pUrvata padvI turaGgamau sthApitau / tayorekaika mAruhya tI kumArI tata. pracalito dezAtara ganau / mArgakhedena tagoravI mRtau / tata pAdacAreNa ganuntI to koharanAmaka grAma mamAptau / tara kumAreNa varadhanuruktA-panyo ! mA subhA pAdhate / ataH kuru kamapyupAyam / tadvacana nizamya sa rAjakumAra grAmasya pahirdege mamupavezya saya grAme paniSTaH / tato nApita samAhUya rAjakumArAntike samAgana / nApitena ubhayormuNDana kRtam / tataH parivRtakapAyavau tau bhikSArya pure praviSTau / mArge dvijo militaH / tena to svagRha nItau / putrI bhI usI suragamArga se nikalakara apane pitA ke ghara eca gii| dhanumanI ne pahile se hI gagAtIra para do poDe tayAra kara ragva choDe the| ye donoM Akara donoM geDo para savAra hokara vahA se dezAntara ko cala diye calate 2 inake donoM ghoDe mArga kI thakAvaTa se vIca hI meM mara gye| aba ye paidala calate 2 eka koha nAma ke gAva me aaye| kumArane varadhanuse kahA banyo ! mujhe isa samaya bhUgna satA rahI hai| isaliye isakI nivRtti kA koI upAya karo / rAjakumAra ke isa prakAra vacana suna kara varadhanu rAjakumAra ko gAra ke pAhira baiThAkara svaya usa gAva meM gyaa| yahA se eka nAI ko sAtha lekara vaha vApisa rAjakumAra ke pAsa loTa aayaa| nApita ne una donoM kA muDana kiyaa| muDana hone ke bAda una donoM ne sAdhu kA vepa panAyA aura rage vastro ko pahira kara phira ve mikSA ke nimitta nagara me gaye / calate 2 unako pIca me hI eka brAhmaNa milA-brAhmaNa una dono ko apane ghara para le gyaa| le jAkara nIkaLI gaI ane pitAnA pitAne tyAM pahocI gaI dhanumatrIe gagAnA kinAre pahelethI ja be ghaDA tayAra rAkhela hatA jethI banne jaNA e ghoDA upara savAra thaI bIjA deza tarapha cAlI nIkaLyA cAlatA cAlatA bhAre thAkane kAraNe bane cheDAo rastAmAM marI gayA AthI bane ja pagapALA cAlatA cAlatA eka keTTa nAmanA gAmamAM AvI pahocyA kumAre varadhanune kahyuM bhAI mane khUba ja kakaDIne bhUkha lAgI che AthI bhUkhanI tRptino kAIka praba dha karo rAjakumAranuM kahevuM sAbhaLIne kumArane gAma bahAra besADIne varadhanu gAmamAM gayo. tyAthI eka vALadane sAthe laI te rAjakumAra pAse AvyuM vALa de baMne jaNAnA mAthA uparanA vALa utArI muDana karyuM muMDana karAvyA pachI e baMnee sAdhuno veza dhAraNa karyo 2gelA vastro paherIne pachI teo bhikSA mATe nagaramA gayA cAlatA cAlatA rastAmAM temane eka brAhmaNa
Page #851
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAdhyayamasUtra sAdara bhojitau / bhojanAnte ca rAjakumArasya mastake ekA pravaramahilAvandhumatI nAmnI dvijakanyAmuddizyAsAn matipati, bhaNati ca 'epo'syA ro'stu' iti / etad dRSTvA paradhanunA proktam-subhage / kimarthamasmai murkhAya sAnyA padIyate ? tato dvijenoktam-mahAbhAga ! iya mama sutA'sti / kenacinnamittikenoktam asyAparacakrapatI bhaviSyatIti tastadvacanAdeva kriyate / tasminneva dine tasyAH kanyApA piAhaH kumAreNa saha jaatH| tadAtrI kumArastatraiva sthitH| dvitIya divase gharadhanunA moktam -kumAra | ita jAvAmyA zIghrameva gantavyam / yato'tra samAgatA diirghnRpguptcraaH| kumAro'pi bandhumatyai sarve nivedya varadhanunA saha usane una donoM ko paDe Adara ke sAtha bhojana krvaayaa| bhojana karane ke bAda vahA eka mahilA ne rAjakumAra ke mastaka para kandhumatI brAhmaNa kanyA ko lakSita karake akSata prakSipta kiye aura kahA-yaha isakA vara hoo| isa paristhiti ko dekhakara varadhanune kahA subhage ! isa mUrkhako tuma apanI kanyA kisa liye detI ho? matrIputra kI bAta sunakara vIca hI meM brAhmaNa ne jabAva diyA ki mahAbhAga! yaha merI putrI hai, kisI naimittikane mujhase isake bAremeM aisA kahA thA, ki yaha cakravartI kI patnI hogii| isa vicAra se yaha aisA kara rahI hai| usI dina rAjakumAra ke sAya ka yAkA vivAha kara diyA gayA / usa rAna rAjakumAra vahIM para apanI sasurAla me rahA / dUsare dina varadhanune rAjakumArase kahA calo kumAra / yahA se apana donoM zIghra cale / kyoM ki yahA para dIrgharAjA ke gusacara A pahace haiN| varadhanu kI yaha bAta sunakara kumAra ne vandhumatI se saba apanA hAla kaha diyA aura phira vahA se varadhanu ke sAtha claa| maLe je e banene pitAne ghera laI gayo ane khUba ja Adara bhAvathI satkAra karI bhojana karAvyuM bhejana karyA bAda tyAM eka mahilAe rAjakumAranA mastake cAdale karyo ane pitAnI madhumati nAmanI kanyA tene suprata karyAnuM jAhera karyuM A paristhitine joI varadhanue kahyuM ke, subhage! A mUrkhane tame potAnI kanyA zA mATe Ape che ? matrIputranI vAta sAMbhaLIne vacamAM ja brAhmaNe javAba Apyo ke, mahAbhAga A mArI putrI che keI nimi riAe evI AgAhI karI hatI ke "tArI putrI A cakravartAnI patnI thaze" e vicArathI me Ama karyuM che e ja divase rAjakumAra sAthe tene vivAha karI devAmA Avyo, e rAta rAjakumAra tyAM potAnA sAsarAne tyAM rahyo bIje divase varadhanu e rAjakumArane cAlavAnuM kahyuM, ane ema jaNAvyuM ke, dIva rAjAnA gucare ahIM ApaNI pAchaLa pAchaLa AvI lAgyA che, varadhanunI vAta mALIne rAjakumAre potAnI patnI baMdhamatAne sa bInA jaNAvI dIdhI
Page #852
--------------------------------------------------------------------------
________________ 675 priyadarzinI TIkA bha0 13 citra-sabhUtacaritavarNanam nipphrAnta / nirantara gacchantI to kasmiMzcid grAme samAgato / tRpita kumAra vahirupavezya paradhanugrAmamadhye jamAnena praviSTa / saritameva parAdatya kumArameva muktavAn-kumAra' dIrghanRpeNa AvayormArga sasanyai. sarvatra mamavAda', ata' javAbhyA zInamepotpadhena gantavyam iti / to dvAvapi unmArgeNa vAntA mahAnI prApto / takasya mahatI paTavRkSasyAdhastAda kumAra samupavezya yaradhanurnalamAnetumitastato bhramati / jalArya bhraman varadhanudIrghanRpabharavalokito nigRhItatha / ta yaSTi muSTayAdibhistADayitvA te bhoktarantaH-darzaya; svAste madattakumAra ? no cetyA iniSyAmi, iti unantaste ta vADayantastadAgamana mArgega ta karpayantazcalitAH / nirantara calate 2 ve donoM kisI eka grAma me aaye| tRpita rAjakumAra ke liye pAnI lAne ko varadhanu grAma meM gayA, aura rAjakumAra ko vahI gAva ke vAhira baiThA diyaa| varadhanu zIghra lauTa kara AyA aura kumAra se aisA kahA kumAra ! dIrvarAjAne apana donoM kA mArga apanI senA ke dvArA sarvana avaruddha kara liyA hai / ata aba apana logoM kA kartavya hai ki hama yahA se kumArga hokara cale / isa prakAra unmArga se hokara calate hue ve donoM eka bhayakara aTavI me jA phuNce| vahA eka vaTavRkSa ke nIce kumAra ko paiThA kara varadhanu jala kI talAza meM idhara udhara cakkara kATane lgaa| itane meM usako dIrgharAjA ke subhaToM ne dekhaliyA aura pakaDa kara vAva liyaa| pazcAt unhoMne yaSTimuSTi Adi se mArapITa-kara umase pUga ki batA brahmadattakumAra kahAM hai| nahIM to tujhe hama jAna se mAra ddaalege| isa prakAra karate hue una yoddhAo ne usako khUba tADita kiyA aura usake Aye hue mArga para hI usako khecate hue ve le cle| isa ane pachI tyAMthI varadhanunI sAthe cAlI nIkaLe dara majala karatA karatA teo eka gAmamAM pahepa tRSAtura banelA rAjakumAra mATe pANI levA varadhanu gAmamAM gaye ane rAjakumAra gAma bahAra beThe varadhanuM tarata ja pAcho pharyo ane kumArane kahyuM ke, kumAra' dIrgharAjAe rAjyani senA dvArA ApaNe mArga rokI lIdhe che AthI ApaNe ahI thI ADA mAge jaladIthI nIkaLI jaIe Ama karatA bane jaNA ADe mArge cAlatA cAlatA eka ghADA ja galamAM jaI caDayA tyA eka vaDalAnI nIce rAjakumArane besADIne varadhanuM pANInI tapAsamAM nIkaLe, A rIte pANInI tapAsamAM pharatA varadhanune dIgha rAjAnA sainike e joI lIdhuM ane tene pakaDIne bAdhI lIdhe khUba mArakUTa karI, brahmadattakumAra kayA che te pUchayuM ane je nahI batAve te tane mArI nAkhavAmAM Avaze tevI dhamakI paNa ApI ane je tethI te AvyuM hatuM m
Page #853
--------------------------------------------------------------------------
________________ 171 uttarAdhyayamasUtra sAdara bhojito / bhojanAnte ca rAjakumArasya mastake ekA prAramahilAkanyumatI nAmnI dvijakanyAmudidayAkSavAn matipati, bhaNati ca 'epo'syA paro'stu' iti / etad dRSTvA paradhanunA proktam-subhage ! kimarthamasmai murkhAya svakanyA pradIyate ? tato dvijenoktam-mahAbhAga ! iya mama mutA'sti / kenacinnaimittikenoktam asyAparacakrI bhaviSyatIti atastadvacanAdeva kriyate / tasminneva dine tasyAH kanyAyA vivAhaH kumAreNa rAha jaatH| tadAtrI kumArastava sthitH| dvitIya divase gharadhanunA moktam-kumAra ! ita AvAmyA zIghrameva gantavyam / yato'tra ___ samAgatA diirghnpguptcraaH| kumAro'pi bandhumatyai sabai nivedya varadhanunA saha usane una donoM ko paDe Adara ke sAtha bhojana krvaayaa| bhojana karane ke bAda vahAM eka mahilA ne rAjakumAra ke mastaka para bandhumatI brAhmaNa kanyA ko lakSita karake akSata prakSipta kiye aura kahA-yaha isakA vara hoo| isa paristhiti ko dekhakara varadhanune kahA subhage ! isa mRrkhako tuma apanI kanyA kisa liye detI ho? matrIputra kI bAta sunakara vIca hI meM brAhmaNa ne jabAva diyA ki mahAbhAga! yaha merI putrI hai, kisI naimittikane mujhase isake bAremeM aisA kahA thA, ki yaha cakravartI kI patnI hogii| isa vicAra se yaha aisA kara rahI hai| usI dina rAjakumAra ke sAya kayAkA vivAha kara diyA gyaa| usa rAna rAjakumAra vahI para apanI sasurAla me rahA / dUsare dina varadhanune rAjakumArase kahA calo kumAra / yahA se apana donoM zIghra cale / kyoM ki yahA para dIrgharAjA ke gusacara A pahace haiN| gharadhanu kI yaha bAta sunakara kumAra ne vandhumatI se saba apanA hAla kaha diyA aura phira vahA se varadhanu ke sAtha claa| mane je e bannene pitAne ghera laI gaye ane khUba ja Adara bhAvathI satkAra karI jojana karAyu bhejana karyA bAda tyAM eka mahilAe rAjakumAranA mastake cAdale karyo ane potAnI badhumati nAmanI kanyA tene suprata karyAnuM jAhera karyuM A paristhitine joI varadhanue kahyuM ke, subhage A mUrkhane tame pitAnI kanyA zA mATe Ape che ? matrIputranI vAta sAMbhaLIne vacamAM ja brAhmaNe javAba Apyo ke, mahAbhAga ! A mArI putrI che keI nimi riAe evI AgAhI karI hatI ke "tArI putrI A cakavartInI patnI thaze e vicArathI me Ama karyuM che e ja divase rAjakumAra sAthe tene vivAha karI devAmAM AvyuM, e rAta rAjakumAra tyA pitAnA sAsarAne tyAM rahyA bIje divase varadhanue rAjakumArane cAlavAnuM kahyuM, ane ema jaNAvyuM ke, dIvra rAjAnA guptacare ardhI ApaNI pAchaLa pAchaLa AvI lAgyA che, varadhanunI pAta sAgaNIne sumAre pAtAnI ..........12 r at avenii hIdhI
Page #854
--------------------------------------------------------------------------
________________ 675 priyadarzinI TIkA 10 13 citra-sabhUtacaritavarNanam nipphrAnta / nirantara gacchantI to kasmiMzcid grAme samAgato / tRpita kumAra vahirUpavezya paradhanumimadhye jalamAneta praviSTa / saritameva parAdatya kumArameva muktavAn-kumAra dIrghanapeNa AvayormArga. svasenyaiH sarvatra mamavaruddhaH, ana* avAbhyA zIyamenopapena gantavyam iti / to dvAvapi unmArgeNa vAntA mahATI prAptau / vaukasya mahatI paTavRkSasyAdhasvAda kumAra samupavaizya paradhanulamAnetumitastato bhramati / jalArya bhraman varadhanudIrghanRpabhaTerapalokito nigRhItaya / ta yaSTi muSTayAdibhistADayitvA te bhoktAntaH-darzaya, sAste brahmadattakumAra ? no cettvA iniSyAmi, iti nuvantaste ta tADayantastadAgamana mArgega ta krpyntshvlitaaH| nirantara calate 2 ve donoM kisI eka grAma me aaye| tRpita rAjakumAra ke liye pAnI lAne ko varadhanu grAma meM gayA, aura rAjakumAra ko vahI gAva ke vAhira baiThA diyaa| gharadhanu zIgha lauTa kara AyA aura kumAra se ainA kahA kumAra ! dIrvarAjAne apana donoM kA mArga apanI senA ke dArA sarvana avaruddha kara liyA hai / ata. ana apana logoM kA kartavya hai ki hama yahA se kumArga hokara cale / isa prakAra unmArga se hokara calate hue ve donoM eka bhayakara aTavI me jA prce| vahA eka vaTavRkSa ke nIce kumAra ko baiThA kara varadhana jala kI talAza meM idhara udhara cakkara kATane lgaa| itane meM usako dIrgharAjA ke subhaTI ne dekhaliyA aura pakaDa kara nAva liyaa| pazcAt unhoMne yaSTimuSTi Adi se mArapITa kara umase pUchA ki yatA brahmadattakumAra kahA hai| nahIM to tujhe hama jAna se mAra ddaalege| isa prakAra kahate hue una yoddhAo ne usako khUba tADita kiyA aura usake Aye hue mArga para hI usako khecate hue ve le cle| isa ane pachI tyAMthI varadhanunI sAthe cAlI nIkaLe dara majala karatA karatA teo eka gAmamAM pahepa tRSAtura banelA rAjakumAra mATe pANI levA vagdhanuM gAmamAM gayo ane rAjakumAra gAma bahAra beThe varadhanu tarata ja pAcho pharyo ane kumArane kahyuM ke, kumAra! dIdharAjAe rAjyani senA dvArA ApaNe mAga rekI lIdhe che AthI ApaNe ahI thI ADA mArge jaladIthI nIkaLI jaI e Ama karatA ane jaNa ADe mArge cAlatA cAlatA eka ghADA ja galamAM jaI caDavyA tyA eka vaDalAnI nIce rAjakumArane besADIne varadhanuM pANInI tapAsamAM nIkaLyo, A rIte pANInI tapAsamAM pharatA varadhanune dIrgha rAjAnA sainike e joI lIdhuM ane tene pakaDIne bAMdhI lIdhe khUba mArakUTa karI, bahAdattakumAra kayA che te pUchayuM ane je nahI batAve te tane mArI nAkhavAmAM Avaze tevI dhamakI paNa ApI ane je rastethI te AvyuM hatuM
Page #855
--------------------------------------------------------------------------
________________ 676 uttarAdhyayanasUtre taistADayamAnaH kRSyamANaca sa kumArAntikamadazamupanItaH / tatra sa kumArAya palAyanArtha tairalakSita saketa dattavAn / tena kRtamataH sa kumArastato bhaTairahaSTa eva palAyitavAn ' tataH palAyitaH kumAra paphamyA mahATavyA praviSTaH / budhA tRpA''taH kumArasvatIya divaseSTavyAmaTanneka tApasa dRSTavAn / dRSTe ca tasmin kumArasya jIvitAzA jaataa| kumAreNa sa tApasaH pRSTaH / bhagavana ! kara matadAzramaH? sabhAsanna evAsmadAnamaH' ityuktvA kulapatisamIpa ta nItavAn / kumAreNa praNataH kulapatiH / kulapatinA moktam-kuta Agato'si ? kumAraNa saphalo'pi vRttAnta taraha mArate khecate hue ve usako kumAra ke pAma taka ke rAste para le aaye| usane kumAra ko una subhaToM kI ajJAta avasthA meM vahI se bhagane kA saketa kiyA / sakena pAkara kumAra vA se zIghra bhgaa| kumAra kA bhaganA bhaToM ko mAlUma nahIM paTA / bhagate 2 kumAra eka mahATavI meM A pahucA / kSudhA eva tRpA se pIDita hokara kumAra uma aTavI meM TIka tIna dina taka idhara udhara ghUmatA rahA, para gAne pInekA kahI bhI ThikAnA nahIM pddaa| ghUmate 2 ghUmatera tIsare dina kumAra ne eka tApasako dekhaa| tApasako dekhakara kumArakA jI me jI AyA, usake dekhate hI usako apane jIne kI AzA badha gaI / tApasa ke samIpa jAkara kumAra ne usase pUchA bhagavan / ApakA Azrama kahA hai tApasa bolA-"hamArA Azrama pAsa hI hai" aisA kaha kara vaha tApama kumArako apane kulapati ke samIpa le gyaa| kulapatiko dekha kara kumAra ne namaskAra kiyaa| kulapatine Aye hue kumAra ko dekhakara pUchA-tuma kahA se Aye ho ' kulapati kI te raste ghasaDatA laI cAlyA kumAra jayA be hatA te sthAna najIka AvatA teNe sa ketathI kumArane bhAgI chuTavAne saketa karyo A saketa sainikonI jANamAM Avyo nahI saketa maLatA kumAra vAthI bhAgavA mAMDyA ane mahA bhayakara ja gavamAM jaI caDaye bhUkha ane tarasathI pIDAtA traNa divasa sudhI kumAra te ja galamA athaDAye paratu kayAya khAvApIvAnuM na maLyuM trIjA divase kumAre eka tapasvIne joyA, tapasvIne joIne tenA jIvamAM dharapata vaLI ane pitAnA jIvananI AzA baMdhAI tapasvInI pAse jaIne kumAre tene pUchyuM bhagavana Apano Azrama kayA che? tapasvIe kahyuM ke, "amArA Azrama ahiM najIkamAM ja che " Ama kahI te kumArane laI pitAnA kulapati pAse AvyA kulapatine joI kumAre namaskAra karyA kulapatie AvelA kumArane joIne tene pUchayuM tame kayAthI Ave che? kulapatinA pUchavAthI
Page #856
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIphA a 13 citra-sabhUtacaritavarNanam kathitaH kulapatinoktam-vatsa! jaha taba janakasya laghu bhrAtA / tvahi ninAvAmamena prApto'si / yathecchamA visstth| kumAro'pi tApasasyAbhiprAya jJAtvA mukhena sthitaH kramega vakAla. samAyAta / tadA kumAreNa saphalA dhanurvedavidyA tApasAda dhitaa| tApasAH gagtAle kandamUlAdinimittaM gatA, kumAro'pi tai. saha gata / vana vana zobhA pazyanA kumAraNako mahAhastI -e| kumArastadabhimugva calitaH / kumAraM dRSTvA hastinA mahArataH kRtH| kumAreNa tasya puro ninamuttarIyAstra makSiptam / vAtakA uttarameM kumArane apanA sakala vRttAnta unase nivedita kara diyaa| kumAra kI bAta ko sunakara kulapati ne kahA ki vatsa! mai tumhAre pitA kA ghaDA bhAI hu / aya tuma kisI bhI prakAra kI cintA na karo aura yahI samajho ki meM apane ghara para hI A gayA huuN| Anada se icchAnusAra raho pAo pio aura Ananda se rho| kumAra bhI tApasa ke ina AvAsana pUrNa vacano se vizvasta hokara pava usake abhinAya ko jAnakara sukhapUrvaka vahI para rahane lgaa| rahate 2 vahI para kumAra ko varSAkAla laga gayA / itane viziSTa samaya ke bhItara kumAra ne tApasoM se sakala dhanurvedavidyA sIkhalI / zaratkAla Ane para tApasa loga kandamUla Adi ke liye vahA se nikale kumAra bhI unake sAtha meM ho gayA / vana kI zobhA ko degvate samaya kumAra kI dRSTi eka mahA hAthI para pdd'ii| usako dekhakara kumAra usake sAmhane gyaa| hattIne kumArako dekha kara paDe jora se cItkAra kiyaa| cItkAra zabda ko sunakara kumAra ne usake sAmane apanA uttarIyavastra utAra kara pheka diyaa| hAthI ne usI samaya usa kumAre pitAno saghaLo pUrva vRttAta temane kahI saMbhaLAvya kumAranI vAta sAMbhaLIne kuvapatie kahyuM ke, vatsa ! hu tamArA pitAne mATe bhAI chu have tame kaI prakAranI ciMtA na kare ane ema ja samaje ke huM mArA pitAne ghera ja Avyo che ema mAnI Ana dathI IcchA pramANe rahe, khUba khAo, pa ane AnaMda kara kumAra tapasvInA AvA AzvAsana bharelA vacanane sAbhaLI vizvAsa mUkIne temaja temanA abhiprAyane jANIne sukhapUrvaka tyAM rahevA lAge tapasvInA AzramamAM rahetA rahetA eka varSa vItI gayu A samaya daramyAna kumAre tapasvIo pAsethI dhanurvedavivA zIkhI lIdhI zaradukALa AvavAthI tapasvIo kadamULa AdinA mATe tyAthI nIka- kumAra paNa temanI sAthe cAlyA vananI zebhAne tenA jena kumAranI dRSTi eka hAthI upara paDI ene joIne kumAra tenI sAme gaye pitAnI sAme AvelA kumArane joIne hAthIe ghaNA jorathI cIkAra karyo cItakAra zabdane sAMbhaLIne kumAre pitAnuM uttarIya vastra (uparaNu)
Page #857
--------------------------------------------------------------------------
________________ 678 uttarAdhyayanasUtre karigA'pi nina zuNDAdaNDena tatkSaNAdana taduttarIyAstra gRdIta kSipta nAkAze / yAvatsa karI krodhAndho bhUlA kumArAntikamAga uvi tApakumA'pi kauzalenasvottarIyamapradIt / puna kariNA saha vividha kIDA kartumAra dhayAna / tadA'sA karI zrAnto bhUlA tanaH pracalitaH kumAro'pi tena sahaiva vatpRSThata pracalitaH / kiyaddUra gataH kumAro didamUDhaH pUrvAparadigvibhAge girinadIsanniviSTa jIrNa bhavanabhittimAnopalakSitameru jIrNanagara dRSTavAn / kutUralAkrAntacitto nagaramadhye | praviSTaH caturdikSu dRSTiM paribhrAmayan vilokitavAna vikaTa rAjAnam / yatsamIpe kheTaka. (DhAla iti prasiddha. ) samaya sthApita AsIt / kumAra* uttarIya vastra ko guDAdaNDa se pakar3akara usako AkAza meM uchAla diyA / aura kumAra tarpha jhpttaa| apanI tarpha krodha se andha hokara Ate hue hAthI ko dekhakara kumArane usa apane uchAle gaye uttarIyavastra ko naDI kuzalatA se girate hue ko pakaDa liyA / pazcAt usane usa hAthI ke sAtha aneka prakArakI krIDAe kii| isa taraha jaba vaha hAthI dhakacukA tara vaha vahAse cala diyA / kumAra bhI usa hAthI ke pIche 2 calane lagA / kucha thor3I dUra gayA hI hogA ki kumAra ne digmUDha banakara pUrvApara digvibhAga meM eka jIrNa nagara dekhA / yaha jIrNa nagara giri nadI ke taTa para basA huA thA, aura isakI jIrNa bhittiyA mAtra hI avaziSTa - zeSa thI / kumArane dekhakara Azcaryacakita hokara usa nagara me praveza kiyA / vahA usane apanI dRSTi cAroM ora phailAI to eka cikaTavazajAla usako dikhalAI paDA / usa vikaTacazajAla ke pAsa utArIne tenA taraph kayu, hAthIe pAtAnI suDhathI te vaane pakaDIne tene U ce AkAzamAM uDADayu ane kumAra sAme dera mUkI, kodhathI AdhaLA khanIne petA tarapha doDI rahela hAthIne joI temaja hAthIe uchaLelA peAtAnA uttarIya vajrane nIce paDatA bhAre kuzaLatAthI pakaDI laI pachI teNe e hAthI sAme satAluka DInI ramata zarU karI. pachI jyAre hAthI zAta banI gayA tyAre te tyAthI cAlata thayA kumAra paNa tenI pAchaLa pAchaLa maMda gatie cAlavA lAgyA thADe dUra cAlyA bAda kumAre pUrva dizAnA eka bhAgamA eka jINu nagara joyu A jINu nagara pahADamAMthI AvatI eka nadInA taTa para vaselu hatu, A nagara ujjaDa hatuM tenI jINu bhItA ja mAtra ubhI hatI, kumAre Azcacakita banIne che nagaramA praveza karyAM, tyA teNe potAnI dRSTi cAre tarapha pheravI te tene vikaTa va zA| tevAmA AvI e vikaTavAjALa pAse eka mANu ane talavA
Page #858
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinITIkA a0 13 cina-sabhUtaparitavarNanam khaDgamAdAya mAhara nikaTavazanAle / khaDgamahAracchinnavarAjAlena saha tatpurataH sphura doSTho manoharAkRtika eko muNDo nipatita / ta dRSTvA sasabhrAntena kumAreNa cintitam-"dhigastu mA durvyavasAyavyasaninam , dhiimama pAhubalam / yenAvicAraparAyaNena mayA dukatyamida kRtam hato'ya niraparAvo vidhAmAdhako mayA" ityeva sa kumAro nahudhA pazcAtApa kRtAn / pazcAttApa kurvatA kumAreNa vazajAlamadhyapattI pAnAdisAmagrI samalitahastaH kAndho'valoktiH / taddarzanena punarapi kheTaka-yANa aura talavAra, ye do vastue~ rakhI huI thii| kumAra ne talapAra ko uThAkara vazajAla ke Upara jyoM hI prahAra kiyaa| ki usake phaTate hI vahAse eka muDa nIce girA, vaha AkRtime vaDA manohara yAtayA jisake oSTha kapa rahe the| usa muDa ke girate hI kumAra ko bar3A Azcarya huaa| Azcarya cakita hokara pazcAt kumAra ne vicAra kiyA ki avicArI kAma karane vAle muja avicArI ko dhikAra hai| mere ina pAduoM ke bala ko bhI dhikAra hai| rAya maine vinA vicAre hI isa duSkRtya ko kiyA hai| dekho isa kRtya ke karane se mere dvArA eka niraparAdhI vidyAsAdhaka vidyAdhara kA yaha mAthA kaTa kara girA hai| mere dvArA yaha amArjanIya aparAdha banA aba kyA karU / isa prakAra kumAra ne apane isa avicArita kRtya para baDA bhArI pazcAttApa kiyaa| kumAra jaba vividha rUpa se isa prakAra kA pazcAttApa kara rahA thA ki usI samaya usane dekhA ki vazajAla ke madhyavartI yaha karadha ki jisakA mastaka pahile se hI vasatuo paDI hatI, kumAre tavarane e vazALa upara upADIne phekI, talavAranA ghAthI vazajALa phATI ane eka muDakInI AkRtI ke je khUba ja suMdara caherAvALI hatI ane jenA heTha kApatA hatA te nIce paDI A muDakI nIce paDanA kumArane khUba ja Azcarya thayuM, Azcarya cakita banyA pachI kumAre vicAra karyo ke, avyavasAyamAM vyavasAya karanAra mane avicArIne dhikkAra che, mArA A hAthanA baLane dhikkAra che, me vagara vicAryuM ja AvuM duSkRtya karyuM che, AvuM avicArI adhamAdhama kRtya mArA hAthathI thavAnA kAraNe eka niraparAdhI vidyAsAdhaka vivAgharanuM mAthu vinAkAraNe mArA hAthathI kapAI javA pAmyu che mArAthI A prakArano ghora aparAdha thayo che. have zuM karU? A rIte kumAre potAnA avicArI kRtya para bhAre pazcAttApa karyo kumAra jyAre vividha rUpathI pazcAttApa karI rahyo hate e vakhate teNe joyuM to vazajALanI vacamAnuM dhaDa ke jenuM mAthu pahelA tenA hAthe kapAI javA pAmyuM hatuM te
Page #859
--------------------------------------------------------------------------
________________ __ __uttarAbhyayanasya so'tIva durmanA jAtaH / puna:- bhavitavyatApazAdida nAnam ' iti picintayan kimapi samAcata itastato vinyasta pTireka vizAlaguyAnamaralokitAna tadarzanA saktacitaH kumArastAviSTaH / tara paribhaman azoka tAlayIkRtameka saptabhUmamAvAsaM dRSTavAn / tanmadhye praviSTaH kumAra' krameNa saptamabhUmamArUDhaH / tatrotphulla kamalapadanAM nIlakamalanayanA saGgimudarI kAcana samprAptayaupanA kAmapi kanyAma. valokitavAn / paramavismayApanaH kumArastAmuvAna-bhadre kA tvam kathamezAkinI usake dvArA dhar3a se alaga kara diyA gayA hai pAnAdi sAmagrI ko apane hAtho meM liye hue par3A hai, usake Tepane se ghara kumAra aya parile kI apekSA Ara adhika sacinta pana gyaa| pazcAt " bhavitavyatA ke vaza se yaha huA hai" isa prakAra socakara kumAra svastha hokara idharaudhara phirane lgaa| phirate 2 usane eka vizAla udyAna denA / usake dekhane para usakA citta usame praveza karane ke liye lAlAyita ho gyaa| vaha vahA gayA aura bhramaNa karate 2 eka sAta khaDa kA makAna degvA / vaha azoka vRkSoM se cAroM tarapha se veTita thA / kumAra usake bhItara pahucakara kramaza. sAtave gvar3a para car3ha gyaa| vahA usane eka kanyA dekhii| kanyA kA mukha phUle hue kamala ke samAna sundara thaa| nIlakamala ke samAna isake donoM netra the| samasta aga isake vizeSa saundarya sapanna the| yauvana isake samasta aga aura upAgoM meM vyAsa ho rahA thaa| isa sarvAGga sundarI kanyA ko dekhakara kumAra ke Azcarya kA ThikAnA nahIM rhaa| pAna AdI sAmagrI pitAnA hAthamAM laI ubhe che A pramANe jevAthI kumAra pahelA karatA vadhu sAvaceta banI gaye pachI "bhAvInI prabaLatAthI A banela che " A prakAre vicArIne svastha thaIne kumAra Amatema pharavA lAgyA pharatA pharatA teNe eka suMdara moTA bAga je jotA ja tenu mana emAM javA lalacAyu teNe temAM praveza karyo, ane pharavA lAge pharatA pharatA tenI daSTie sAta mALanu eka bhavya makAna dekhAyu e makAna azokavRkSanI vacce Avela hatu kumAra e makAnamAM dAkhala thaye, eka pachI eka majalA caDatA caDatA te TheTha sAtamA mALa upara pahocI gayo tyAM teNe eka kamaLanA samAna sudara mukhavALI eka divya kanyAne joI nIlakamaLa jevA enA netro hatA ane jenu deha saudarya khUba ja uttaLa evuM hatuM yauvana tenA aga upAgamA vyAta banyu hatu e sarvAga sudara surIne joIne kumArane Azcaryane pAra na rahyo bhAre viramayatA sAthe te kanyA sAme joIne teNe
Page #860
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - priyadarzinI TIkA ga 13 cina-sabhUtacaritavarNanam 681 vizAle'sminbhAne tiSThasi / yadi yukta manyase tadA nivedaya mAmapyAtmIyaTattAntam / kumAramya vacana zulA mamAzvastahRdayA sA moktavAn-kumAra / mama kathA bahuvarakAlasamApanIyA, ato bhAneva pUrva kathayatu, ko bhAn ? kutaH samAyAtaH ? kimAgamana kAragam / epa tayA pRTaH sa kumAraH kyitvaan-deshi| pAJcAlAdhipati brahmanRpatiputro namadattanAmA'smi / iti zrutvaira sA kumArI caraNayornipatya harSajanitamApAkulitekSaNA magadgadamidamuvAca-kumAra! yaha tama mAtulaputrI, pitrA garye saGkalpitA, ityuktvA kumArasya caragayonipatya sA bhRza vismita hokara usane kanyAse kahA-bhadre ! tuma kauna ho? aura akelI hI isa vizAla vaname rahatI ho ? yadi kahane meM koI hAni na ho to kRpA kara apanA samasta vRttAnta mujhe spaSTa yatalAo / kumAra ke isa prakAra vacana sunakara svastha hRdaya sapanna hokara kanyA ne kahA kumaar| merI kathA bahuta vistRta hai-usake sunane sunAne meM bahuta samaya vyatIta hogA, isa liye pahile ApahI batalAyeM ki Apa kauna hai? kahA se A rahe haiM? aura yahA Ane kA kAraNa kyA hai ? isa prakAra kanyAne jaya kumAra se pUchA to kumAra ne kahA-devi! muno maiM apanA ThikAnA tumako batAtA hU, vaha isa prakAra hai-pAJcAla deza kA brama nAmakA rAjA hai mai usakA brahmadatta nAmakA putra hU / kumAra ke isa paricaya ko pAkara vaha kanyA harSaprakase-pAyuse vyApta nA hokara kumAra ke caraNoM meM par3a gaI aura gadgad svara se isa prakAra bolI-kumAra meM tumhAre mAmA kI putrI h| pitAne Apake nimitta mujhe sakalpita kiyA hai| isa prakAra kaha kara vaha puna tame keNa che? A vizALa vanamAM zuM tame ekalA rahe che? kAI harakata na heya te tamArI saghaLI hakIkta mane kahI saMbhaLAva, kumAranA A prakAranA vacana sAMbhaLIne svastha banIne kanyAe kahyuM kumAra ! mArI jIvanakathA khUba ja lAbI che, ene sAbhaLavAmAM ghaNe samaya lAgaze AthI pahelA A ja batAvo ke tame koNa che ? kayAthI AvI rahyA che? ane ahIM AvavAnuM kAraNa zuM che? A rIte kanyAe jyAre rAjakumArane pUchayuM tyAre kumAre kahyuM ke, devI sAbhaLa hu mArI saghaLI hakIkata tamane sa bhaLavu chu te A pramANe che, pAcAla dezane brahma nAmanA rAjA che, hu temano brahmadatta nAmano putra chuM kumAranA A paricayane sAbhaLI te kanyA khUba ja Anada pAmI ane harSanA Asu tenA netramAthI ubharAvA lAgyA ane tarata ja te kumAranA caraNemAM paDI ane gadagadda ka ke kahevA lAgI ke he kumAra! hu tamArA mAmAnI putrI che pitAe ApanI sAthe mAre lagna karavAno nirdhAra karyo che A pramANe
Page #861
--------------------------------------------------------------------------
________________ 682 uttarAdhyayanale roditavatI / kumAro'ya caraNapatitAM tAM mamutthApya sAnukUlaracanesvasyA dhRti janayan svakareNa tadabhugarimArjayannidamunAca-gAle ! kathaya kena vamodazImaya sthAmAnItA? sA kumArI kumAradarzanena manAtadhairyA kathayitumArabdhA-maha kA mAtulaputrI, pitA tvadarthe saGkalpitA, iti jJAtame bhavatA / ataH para kathayAmiyadA mayA sAta layA saha mama vivAho bhaviSyati / tadArabhya tara sagamA''kAriNI svakIyamudvigna manaH marastaTepu vanepUpAnepu vinodayantI kathacitAla yApayitu pravRttA / esdA'i samudvignatA ninagRhodyAne tvAmera cintayantI tvadvAkhilakumAra ke donoM caraNoM ko chUkara ekadama rone lagI / kumArane usako apane caraNoM para se uThAkara sAnukala vacanoM dvArA dhairya badhAyA aura apane karakamala se usake AsuoMko poDA pazcAt kahA-pAle / kaho tumako kisane isa avasthA para pahuMcAyA hai| kumArA ne kumAra ke darzana se dhairya sapanna banakara apanI kathA usako isa prakAra munAI-vaha bolIkumAra ! mai tumhAre mAmA kI putrI hu / pitA ne tumako dene ke liye mujhe sakalpita kiyA hai / yaha bAta to maiM abhI Apa se nivedita kara hI cukI hai| aba isake bAda kA vRttAnta isa prakAra hai-jaba mujhe yaha pUrNa rUpa se nizcaya ho cukA ki merA vaivAhika sayadha Apa ke sAtha honA hai to mujhe usI dina se Apake sagama kI abhilASA ne udvignacitta banA diyaa| udvigna nana ko rone tAlAra, vana eva upavanoM ge nAnAvidha krIDAo ke karane se ramAyA aura isa taraha se kathAcit samaya ko piitaayaa| parantu cittako jaisI cAhiye vaiso zAti nahIM milii| eka kahIne te kumAranA banane caraNene pakaDIne revA lAgI, kumAre tene beThI karI sAnukuLa vacanothI AzvAsana ApI pitAnA hAthathI tenI AkhanA AsuM luchatA luchatA pUchyuM ke bALA! mana mUkIne kahe ke tamArI A dazA ke karI 1 kumAranA vacanothI himata lAvI te kumArIe potAnI vitaka kathA kahevA mADI kumAra ! huM tamArA mAmAnI putrI chu pitAe tamArI sAthe mane para chAvavAno saMkalpa karyo e vAtane hu Apane kahI cUkI chu e pachInuM vRttAta A prakAranuM che jyAre mArA jANavAmAM AvyuM ke, mAre vaivAhika sabaMdha ApanI sAthe nizcita banI cUkyA che tyAre e ja divasathI ApanA milana mATe mArA dilamAM aramAna jAgyA hatA mArU mana Apane maLavA talapI rahyuM hatuM samaya vItato hatuM ane mArA manamAM bhAre akaLAmaNuM jAgatI hatI e akaLAmaNane dUra karavA hu taLAva, vana, upavanamAM nAnA vadha phIDAe karavA nIkaLI paDatI ane e rIte samaya vitAvatI hatI paraMtu ? A zAntI
Page #862
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA 10 13 vidha-sabhUta paritaNanam bhASA vismRta saparabhAvabhedA sakalpAdhyamitatvatmagamA hRdayegena tvayA maha krIDA parAyaNA satI duSTavidyAdharaNAhamanAnItA / sa vidyAdharo mA nItimArgAt / prAcAlayitu yatate / maha bhavadAzayA kavacitmANAn dhArayAmi / ahamatra vanyujana viraha dApAnala prataptA mudhAvRSTayA bhavadIyadRSTyA pramuditA jAtA'smi / kumAregoktam-tvadapahArako mama zatruradhunA kyAste ' ahamapi taddala draSTumicchAmi / dina kI bAta hai ki jaba merA cita vizeSa rUpa se udvigna bana rahA thA tara meM apane gharake udyAna meM jAkara usameM Apako baThAne kA prayatna karane lagI / sakalpa se ApakI AkRti khIMcakara cittaghara meM mene Apako bitthaayaa| meM usa samaya yaha bilakula vismRta ho gaI thI ki sva aura para kA, bheda kasA hotA hai| samasta sakalpa aura vipharapoM ke lakSya ekamAtra usa samaya mere ApahI bane hue the / mene Apake sAtha mana hI mana krIDA karanA prArama kiyaa| isa prakAra Apame ekatAna banI huI mujhe kisI duSTa vidyAdhara ne dekhA aura usane merA haraNa kara liyaa| isa tarara usake dvArA harI jAkara ma yahA lAI gaI hai / vaha vidyAdhara mujhe nIti mAge se calAyamAna karane ke liye vizeSa prayatna kara rarA hai, parantu maiM Apake milane kI AzA se hI kisI taraha abhItaka prANoM ko surakSita kiye hU / yadyapi me yahA bandhujanoM ke virahAgni se jala hI rahI ha taubhI Aja Apake darzana rUpI amRtavRSTi ne mujhe pramudita banA diyA hai| - isa prakAra usa kanyA ke kathana ko sunakara kumAra ne kahA bhAgye / nahatI maLatI eka divasanI vAta che ke, jayAre mArU citta khUba ja vya banI rahyuM hatuM tyAre huM udyAnamAM gaI ane Apane mArA dilamAM sthira karavAno prayatna karavA lAgI, e samaye huM bilakula bebhAna jevI banI gaI hatI mArA saMkalpa vikalpa ApanAmAM ja ekatrita banI gayA hatA, me manamAM ne manamAM ApanI sAthe krIDA karavAnA ravanA sevavA mADyA A rIte ApanAmAM ekatAna banelI evI mane koI duSTa vivAre joI ane teNe mArU haraNa karyuM mArU haraNa karIne te vidyAdhara mane ahI laI AvyA che A pachI te vidyAre nIti mArgathI mane calAyamAna karavA khUba prayatno karyo paraMtu Apane maLavAnI AzAthI mahAkai pUrvaka hu prANane surakSita rAkhI zakI chu hu ahI mArAba pujanothI vikhuTI viraharUpI agnithI baLatI dIvase kApI rahI hatI tyAM ja Aje ApanA darzananI amRta vRSTie mane praphullita banAvI che e kanyAnA A prakAranA vacanone sAMbhaLIne kumAre kahyuM, subhage ! kahe -
Page #863
--------------------------------------------------------------------------
________________ 64 umarAdhyayamasUtra kumAryA bhaNitam-svAmina anena duSTavidyApareNa madya zADUrI vidhA danA, davA ca tenoktam-iya vidyAtvayA paritamAtrA dAsIdAmapapIparivAra ruupegaanirmvissyti| tvadukta sarva kArya kariSyati / tava ripuM nivArayiSyati / dUrasthasyApi mama maI vRttAnta pRSTA satI mAM kathayiSyati, atastA vidyA smRtA sA kathayAmAsyuktvA vidyAdharayattAnta rAjakumArAya kathayati-zIlAvaNadharmamabhApA-mama tejo'sadamAno'tra bhavane mAM muktyA sa unmattanAmA vidyAdharo vidyA sArayitu ujAla praviSTaH / patAvara terA apahAraka merA zatru vidyAdhara isa samaya kahA hai ? meM dekhanA cAhatA hu ki vara kaisA balavAn hai, kumAra kI bAta sunakara kumArI ne kahA svAmin ! isa duSTa vidyAdharane mujhe zADUrI vidyA denI vicArI hai, aura isakA prabhAva isa prakAra batalAyA ki jaba tU isa vidyA ko yAda karegI taya vaha vidyA dAsI-dAsa-sakhI eva parivAra rUpase svaya prakaTa ro jAvegI / aura jaisA tuma kahogI vaimA hI yaha saba kAma karegI / tumhArA yadi koI zatru bhI rogA to usakA bhI yaha nivAraNa kara degii| tumase dUra rahe hue bhI merA sara pRtAnta pUchane para tumako yatalA degii| isa liye maiM usa vidyA ko yAda karake tumase kaTagA isa prakAra kaha kara vaha vidyAdhara usa vidyA ko siddha karane ke liye vaza ke jAla meM praviSTa huA hai| yadyapi usane mere zIla ko khaDita karane ke liye khUba hI prayatna kiyA parantu vaha mere zIla rakSaNa janya paramadharma ke prabhAva se parAsta hI rhaa| mere teja ko vaha sahana nahIM kara sakA / isaliye vaha mujhe isa bhavana meM tArU apaharaNa nagnAra mAre zatru e vidyAdhara A samaye kayA che? huM jevA mAgu chu ke, te keTale baLavAna che? kumAranI vAtane sAbhaLI kumArIe kahyuM svAmina! e dui vidyAdhare mane zAkarI vidyA ApavAnuM nakkI karyuM che ane e vidyAne prabhAva A rItano hevAnuM kahyuM che jyAre tu A vidyAne yAda karaze tyAre te vidyA dAsa-dAsIo sAthe temaja sakhI ane parivAra sAthe svayaM pragaTa thaze ane tene tu kahIza te pramANe tArA dareka kAma te karI Apaze tAre je kaI zatru paNa haze te teno paNa te vinArA karI nAkhaze tArAthI dUra rahevA chatA paNa mAre saghaLe vRttAta pUchavAthI e tane batAvI A kAraNe e vidyAne sAdhavA huM jAuM chuM ema kahIne te vidyAdhara eka vazanA 'jALamA beThe che e vidyAre mane pitAne svAdhIna karavA Aja sudhI ghaNA 'prayatna karyA che paraMtu temAM tene saphaLatA maLI nathI huM mArA zIlane akha 3 rAkhI zakI chuM, mArA tejane te sahana na karI zakavAthI mane A bhuvanamAM ekalI rAkhIne te vivAhara cAlyA gayA che kumArInI
Page #864
--------------------------------------------------------------------------
________________ 685 priyadarzinI TIkA a 13 vipra-saMbhUtacaritavarNanam kumAryA etadvapana zrutvA rAjakumAreNoktam-bAle ! muJca bhayam / yo'so vidyAdharo vidyA sApayitu vazanAla maviSTo mayA tamya ziracchinnam / iti zrutvA harSaprApama dhigatA rAjaputrI kathitavatI-Aryaputra ! tvayA zobhana kRtam , ya epa durAtmA vidyA dharo itaH / sampratyahamAzvastA'smi / tata. kumAro gAndharvanidhinA tA pariNIya, tayA saha kiyatkAla tara sthita / / . anyadA kumAreNa divyavaThayAnAM panirupazrutaH / va zrutvA kumAra provAcako'ya zabda. zrUyate ?-Aryaputra / tasyaira duSTavidyAdharasya bhaginI khaNDazAkhA nAmnI vidyAdharakumArIbhiH pariztA piAhopapharaNamAdAyAna samAgatA / tAsA vidyAakelI ko loDa gayA hai| kumArI ke isa kathana ko sunakara rAjakumArane kAphi he paale| aba tuma naya mata kro| kyoMki joyaha vidyAvara zAGkarI vidyA ko siddha karane ke liye vazanAla me gayA huA thA, usako to maiMne mAra DAlA hai| arthAt usakA ziraccheda kara diyA hai| kumAra kI isa bAta ko sunakara aya dUra hojAne se kumArI ko vaDA rarpa huaa| aura kahA aba mujhe kisI prakAra kA bhaya nahIM rhaa| kumArI ke vacanoM ko sunakara kumAra ne usI samaya umake sAtha gAndharvavidhi ke anusAra apanA vivAha kara liyaa| yoDe hI dinoM taka vaha usIke sAtha vahA rahA, aura sugvAnubhava karatA rhaa| eka dina kI bAta hai ki kamAra ke kAnoM meM divya valayo kakaNa kI dhvani sunAI pdd'ii| sunakara kumAra ne kahA priye yaha zabda kaisA sunane meM A rahA hai| kumAri ne uttara diyA Aryaputra ! usI duSTa vidyAdhara kI pahina ki jisakA nAma zaNDazAkhA hai vidyAdhara kumArikAoM se parivRta hokara vivAda kA sAja sAmAna lekara yahA AI hui hai| kumAre kahyuM ke, he bAle! have tamAre bhaya rAkhavAnuM koI prayajana nathI kemake, zAkarI vidyA siddha karavA mATe vaza jALamAM gayelA e vidyAvara mArA hAthI haNAI gaye che athata mArA hAthe teno ziraccheda tha che vidyAdharano kumArane hAthe gira cheda thayAnI vAta sAMbhaLIne kumArI khUba ja harSita banI ane kahevA lAgI, he Aryaputra! tamArA hAthe je kAma banyu che te ghaNuM ja sArU thayu e duSTAtmA vidyAdharane nAza thaye ethI mane khUba harSa vaye have mane koI prakArano bhaya nathI A 5rI kumAre gAdharSa vIdhI anusAra te rAjakanyA sAthe lagna karyA ane keTalAka divasa sudhI e sthaLe tenI sAthe AnadavI rahyA eka divasanA vAta che ke, divya evA Abharano raNakAra kumA - 2nA kAne paDo e divya raNakAra sAbhaLIne kumAre pUchyuM, priye! A zAno raNakAra saMbhaLAya che rAjakanyAe kahyuM, aya putra ! e duSTa vidyAdharanI bahena ke na nAma ziDazAkhA che te vidyAdhara kumArIkAone sAthe laI
Page #865
--------------------------------------------------------------------------
________________ 604 utarAdhyayana sUtre kumAryA bhaNitam - svAmin anena duSTavidyA vareNa maya zAhUrI vidyA dattA, cA ca tenoktam - iya vidyAlayA paThitamAnA dAsIdAmI parivAra ruupennaanivissyti| svadukta sarva kArya kariSyati / taba ripu nivArayiSyati / dUrasthasyApi mama sarve vRttAnta pRSTA matI yA kathayiSyati, atastA vidyA smRlA sA kathayAmItyuktatvA vidyAvRttAnta rAjakumArAya kathayati - zIlarakSaNadharmamabhAvAnmama tejo'sahamAno'tra bhavane mAM muktanAma unmattanAmA vidyAdharoniyAM sAdhayitu jAla paviSTaH / catA vaha terA apahAraka merA zatru vidyAdhara isa samaya kahA hai ? maiM dekhanA cAhatA hU ki vaha kaisA nalavAn hai, kumAra kI nagarne sunakara kumArI ne kahA svAmin! isa duSTa vidyAdharane mujhe zAhUrI vidyA denI vicArI hai, aura isakA prabhAva isa prakAra batalAyA ki jana tR isa viyA ko yAda karegI taba vaha vidyA dAsI - dAsa - sagvI eva parivAra rUpase svayaM prakaTa ho jAvegI / aura jaisA tuma kahogI vaisA hI yaha saba kAma kreNgii| tumhArA yadi koI zatru bhI hogA to usakA bhI yaha nivAraNa kara degI / tumase dUra rahe hue bhI merA saba dattAnta pUchane para tumako batalA degI / isaliye maiM usa vidyA ko yAda karake tumase kahagA isa prakAra kaha kara vaha vidyAdhara usa viyAko siddha karane ke liye vaza ke jAla meM praviSTa huA hai / yadyapi usane mere zIla ko gvaDita karane ke liye khUba hI prayatna kiyA parantu vaha mere zIla rakSaNa janya paramadharma ke prabhAva se parAsta hI rhaa| mere teja ko vaha sahana nahI kara sakA / isaliye vaha mujhe isa bhavana meM tArU apaharaNa karanAra mArA zatru e vidyAdhara A samaye kayA che ? huM jovA mAgu chu ke, te keTaleA baLavAna che? kumAranI vAtane sAbhaLI kumArIe kahyu svAmin! e duSTa vidyAdhare mane zAkarI vidyA ApavAnu nakkI karyuM che ane e vidyAno prabhAva A rItano hAvAnu kahyu che jyAre tu A vidyAne yAda 'karaze tyAre te vidyA dAsa-dAsIo sAthe temaja sakhI ane parivAra sAthe svaya pragaTa thaze mane tene tu hIza te pramANe tArA dareka kAma te karI Apaze tArA je koI zatru paNa haze te teno paNa te vinArA karI nAkhaze tAzathI dUra rahevA chatA paNa mArA saghaLA vRttAta pUchavAthI e tane khatAvaze ( A kAraNe e vidyAne sAdhavA huM jAu chu ema kahIne te vidyAdhara eka varAnA jALamA beThA che 'e vidyAdhare mane peAtAne svAdhIna karavA Aja sudhI ghaNA 'prayatno karyA che paraMtu temA tene saphaLatA maLI nathI hu mArA zIlane akha rAkhI zakI chu, mArA tejane te sahana na karI zakavAthI mane A bhuvanamAM ekalI rAkhIne te viSAdhara cAlyA gayA kumArInI 7
Page #866
--------------------------------------------------------------------------
________________ 687 priyadarzinI TI a0 13 citra sabhUtacaritavarNanam pazcimatIre gataH kumAra ekA rUpayauvanalAvaNyavatI kanyA dadarza / aAntare tAsthito rAjamantrI ta kumAra rilokya sabhavanamAgatya kumAramAnetu dAsI preSayati ! dAsyA pacana zrutvA kumArastayA saha mahAmantriNo gRhe gatavAn / mantriNA'pi sa kumArI thAnatsatkArita / dvitIyadipase kumAro mantriNA saha rAjasamAyA gataH / rAjJA kumArasya vRttAntamavagatya sa kumAroparAsane upavezita / sabhAkArya samApte rAjakumAreNa saha sabhavanamAgata tA vividhabhojanasAmagryA kumAro bhojitaH / anantara rAjA savinayamidamAha-kumAra! bhavanta satkartu nAsti meM snAna kiyaa| snAna karake phira vara umatAlAba ke pazcima tIra para gyaa| rahA usane rUpa yauvana eva lAvaNya se yukta eka kanyA dekhI / vahA rahe Tae rAjamanI ne bhI kumAra ko desA, dekhakara dAsI ko bhejii| dAsIne pahuca kara kumAra se kahA ki Apa mere sAtha mahAmatrI ke ghara cale / dAsI ke ima kayana ko sunakara kumAra usa dAsI ke sAtha mahAmatrI ke ghara para gyaa| matrI ne kumAra ko apane ghara para khUba Anada ke sAtha rakkhA aura acchI taraha se usakA satkAra bhI kiyaa| dUsare dina jara matrI rAjasabhA meM jA rahe the tara ve kumAra ko bhI sAtha meM lete gaye / rAjAne kumAra ko paricaya pAkara Nva umakA samasta vRttAnta jAnakara eka sundara Asana para baitthaayaa| sabhA kA kArya jaba samApta ho cuphA to rAjA kumArako sAtha lekara apane mahala meM AyA aura aneka prakAra kI bhojana sAmagrI dvArA kumAra kA khUna satkAra kiyA-ThATa se bhojana krvaayaa| bhojana ho cukane para rAjAne vinaya ke sAtha kumAra se kahA-kumAra / Apake satkAra karane kI zakti yadyapi mujhame nahI hai to bhI mai Apako pazcima kAThA tarapha gaye tyAM teNe rUpalAvaNyathI yukta evI eka kanyA joI eja pramANe tyAM rahelA matrIe kumArane joyA kumArane jotA ja teNe kumA rane bolAvavA dAgIne mokalI dAsIe AvIne kumArane matrIno saMdeza pahecADaze te sAbhaLIne kumAra te dAmI sAthe matrInA nivAsa sthAne gaye matrIe kumAranuM suMdara svAgata karyuM bIje divase rAjasabhAmA jatI veLAe kumArane paNa sAthe letA gayA rAjAe kumArano paricaya meLavIne temaja teno saghaLo. pUrva vRttAta jANIne eka sura Asana upara besADaye sabhAnuM kAma pUruM thayu eTale rAjA kumArane potAnI sAthe rAjamahelamAM laI gaye ane aneka prakAranI bhajana sAmagrIthI kumAranuM sanmAna karyuM bhejana vadhI pUrNa thayA pachI rAjAe khUba vinaya sAthe tamArane kara kumAra ! huM tamArU sa pUrNapaNe svAgata karI zakavAmAM zaktimAna
Page #867
--------------------------------------------------------------------------
________________ 686 uttarAdhyayana sUtre dharINAM yAnAmeva manoharaH zanda: / samitasvaritamapakramya prAsAdahirbhAge dattadRSTistiSTha / amupari gacchAmi, vAsAM vyapaye kI zobhAno bhavati, tamapi vijAnAmi / yadi tAmAM tvadvipaye'nurAgo bhaviSyati, tadA raktAM patAkA darzayivyAmi anyathA tu tAn / kumAro'pi tatkathanAnusAreNa prAsAdAd vahigelA pracchannastiSThati / tAvatpazyati kumArIkaracAlitAM zvetapatAkAm / tA dRSTrA " etA vidyArthI dvirudvAH" iti vicintya kumArastataH zanaiH zanairakAnvo giriniku madhye samAgata / tatra bhramatA kumAreNaikaH sarovaro dRSTaH / vatra snAtvA tatsarasa so una vidyAdhariyo ke karavalayoM-hAthakI cUDiyA kA yaha manohara zabda sunAI de rahA hai | ana tuma yahA se zIghra hI nikalakara bAhara cale jAo, vahA baiThe 2 isakI nigAha rakhanA, maiM bhI Upara jAtI huuN| isa vidyAdhariyoM kA tumhAra viSaya meM kaisA abhiprAya hotA hai yaha meM jAnane kI ceSTA karU~gI, yadi inakA anurAga Apa me dekhUMgI to maiM vahI se Apake liye eka lAla patAkA dikhalA dugI-nahI to saphede | usakA isa prakAra kavana sunakara rAjakumAra makAna se bAhara ho gayA / aura chipakara eka jagaha baiTha gayA / kumArI ne vidyAdhariyoM kA bhAva kumAra ke viSaya meM ThIka na jAnakara yahIM se sapheda patAkA kumAra ko dikhlaaii| kumAra ne isako dekhakara yaha samajha liyA ki ye vidyAdhara kanyAe~ mujhase viruddha haiM / ataH vaha vahA se cala diyA / aura dhIre ra calakara vaha eka parvata ke nikuna= parvatoM kA jhuMDa ke bIca meM jA phuNcaa| vahA jAkara usane vahA~ rahe hue sarovara vivAhanA sAja sAmAna sAthe ahiM AvI che A avAja e vidyAdhara kumArIkAoe paherelA kakaNono che. have tame ahI thI jaladI bahAra nIka thI jAe ane dUra beThA bena enI pravRtti upara najara nAkhatA rahA hu paNu upara jAu chu ane e vidyAdharaNIono tamArA viSe kevA abhiprAya che e jANavAnI keziza karU chu tamArA pratye jo temano sadbhAva jaNAro te hu tyAthI eka lAla kapaDu atAvIza ane sadbhAva nahIM hoya teA sapheda batAvIza tenI e prakAranI vAta sAbhaLIne rAjakumAra te makAnamAthI bahAra nIkaLI gaye ane eka sthaLe chupAIne besI gayA rAjakumArIne vAtacItamAM vidyAdharaNI eno kumAra pratyenA bhAva ThIka na jaNAtA tyAthI sapheda kapaDu batAvyu mAM joI kumAre vicAra karyAM ke, vidyAdhara kumArIe mArI virUddha ArthI te tyathI cAlI nIkaLyA cAlatA cAlatA te eka paryaMtanu jhuDasamUha upara jaI paheAA tyA jaI teNe sarovaramAM snAna uMcu snAna karIne te e
Page #868
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 13 mitra-sabhUtacaritavarNanam 689 nirudvAstavA'pi nA yogya pati gavepayAmIti mama bhAgyAta mahAmantriNo dRSTipathamArUDhaH / ekadA sa nRpatiH svasainya sajjIkRtya brahmadattakumAreNa saha mvazatrubhi saha sagrAma stuM gtH| zvasuramatipakSabhUtAn rAjJaH parAjitya pratiniTattaH kumAro paradhanumapazyat / kumArastamAhUya sa uttAntamapanchan / sa kumAra dRSTvA bhRza ruroda / rudanta ta sAsanapacanaH sAntvayitvA kumAro paradhanu svattAnta kathayitu preritavAn / tataH sa nivedayati-" kumAra ! bhavanta tara paTAdhodeze samupavezya jalayauvanavatI mujhe dekhakara unhoM ne mujhase kahA ki yeTI-devo hama manaya sapa rAjA mujhase viruddha ho rahe hai to bhI mai tere yogya pati kA anveSaNa kantA h| itane me mere bhAgyavazase matrIjI ko Apake darzana ho gaye isa prakAra kumArako usa navoDhA ne apanA vRttAnta sunA kara prasannacitta kiyaa| eka samaya kI yAta hai ki isa kanyA kA pitA senA ko sajita pharake vratmadattakumAra ke sAtha zatruoMse sagrAma karane ke liye niklaa| kumArane apane zvazura ke pratipakSI jitane bhI rAjA the sabako parAsta kara diyaa| jana kumAra vahA se lauTane lagA to usane lauTate samaya varadhanu ko dekhaa| varadhanu ko pAsa bulAkara kumAra ne jyoM hI usase saba vRttAnta pUchanA cAhA ki itane meM kumAra ko dekhate hI vaha khUba galA phADa 2 kara rone lgaa| atizaya madana karate hue gharadhanu ko kumAra ne samajhA ghujhAkara zAMta kiyA / varadhanu ke zAnta hone para kumAra ne usako apanA vRttAnta kahane ke liye prerita kiyaa| taba gharadhanu ne kumAra se isa prakAra khaa| ghaNe sneha hovAthI ane mane yauvanavatI joIne emaNe mane kahyuM ke, beTA! najara kara, Aje saghaLA rAjAo mA duzmana banI gayA che chatA huM tArA gya evA varanI zodhamAM chu eTalAmAM mArA bhAgyavazAta matrIjIne ApanA darzana thayA A rIte potAne samasta vRttAnta teNe kumArane ma bhaLavIne prasannacitta karyo eka samayanI vAta che ke, prAdattakumAranA A navA sasarA banelA rAjA pitAnI senAne susajaja karI brahAdattakumArane sAthe laI zatruo sAthe sagrAma karavA nIkaLyA kumAre pitAnA sasarAnA je rAjAe zatru hatA temane laDAImAM harAvI dIdhA jyAre te vijaya meLavIne tyAthI pAcho pharato hato tevAmAM teNe pitAnA mitra varadhanune je jotA ja tene harSa thaze ane tene pitAnI pAse bolAvIne saghaLe vRttAta pUchavA lAgyA A bAju varadhanue paNa kumArane jotA harSAvezathI Dusake Dusake raDavA mAthu Akhare kumAre tene chAtI garase cApI sAvana Apyu bAda tena vRttAnta jANavA prayAsa karyo varadhanue kumArathI pati zI rIte chUTe paDaze pachI zuM thayuM te vRttAnta kahevA mADayu
Page #869
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAdhyayanasatra mama zaktiH / ato bhavAn kamapi mahattamupahAra sIkartumarhati / icchAmi kanpAmirmA bhavate dAtum / rAjJaH sabhakti bahumAna vacana nizamya kumArasvatsvIkanAn / samA gate zubhe muhUrte kumArasya rAjakanyayA maha misAho nAtaH / ekadA sumAraH sva. miyAmapurat-zubhe! kAya, tara pitA svamekAphina mahA lA dattagAn / rAjaputrI mAha-sAmiA! mama pitA zatrubhimpadrunonirmitarAjya imo pipamapalliM smaashritH| aha rAjyA zrImatyA garbhajAtA caturNA mAtRNAmanujAtA zrIkAntA nAmnI pinuH paramasnehabhAjana bhUtA'smi / prAsayaupanA mA pitA prAha-puti! mamate rAjano najarAne meM eka bheTa denA cAratA hu Apa usako svIkAra kre| aisA kahakara rAjAne apanI kanyA rAjakumAra ko samarpita kara dI / kumAra ne bhI rAjA ke bhakti eva yahumAna paripUrNa vacana sunakara usa kanyA ko lenA agIkAra kara liyA pazcAt zubhamuharta Ane para usakA vivAha bhI kara diyaa| eka dina kI bAta hai ki kumAra ne apanI isa navoDhA patnI se pUchA ki priye ! kaho to sahI tumhAre pitAne mujha akele ke sAtha tumhArA vivAha kaise kara diyaa| rAjaputrI ne kahA svAmin ! mere pitA ke pIche za, bahuta par3e the| samaya 2 para ve inako adhika kaSTa diyA karate the| aisA bhI samaya A gayA thA ki mere pitA kA rAjya bhI una logoM ne chIna liyA / aura pitA ko vahA se bhagA diyaa| bhagakara pitAne isa viSamapallI kA Azraya liyaa| mere cAra bhAI aura haiM / saya bhAiyoM ke bAda hI merA janma huA hai| merI mAtA kA nAma zrImatI aura merA nAma zrI kAntA hai| mere Upara pitA kA adhika sneha thA ataH nathI, te paNa huM Apane najarANAmAM eka bheTa ApavA IcchuM chuM Apa teno sAbhAra svIkAra karo A pramANe kahIne rAjAe potAnI kanyA kumArane arpaNa karI kumAre paNa rAjAno temabhAva jANIne tenI kanyAno svIkAra karyo pachI zubha muhUrte temanA lagna thayA eka divasanI vAta che ke kumAre pitAnI navoDhA patnIne pUchayuM ke, priye ! tamArA pitAe mArA jevI rakhaDatI vyakti sAthe tamArU lagna kema karyuM? rAjapunIe kahyu, svAmina! mArA pitAnI pAchaLa ghaNu zatruo paDayA hatA ane vakhate vakhata teo bhAre kaSTa pahocADatA hatA eka samaya evo AvI gayo ke, mArA pitAnuM rAjya paNa e lokee kabaje karI lIdheluM ane pitAne bhAgavu paDeluM bhAgIne temaNe A viSama sthaLano Azraya lIdhe mAre cAra bhAI che huM e cAre bhAIothI nAnI chu. mArI mAtAnuM nAma zrImatI ane mAruM nAma zrIkAntA che mArA upara pitAne
Page #870
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 13 citra - sabhUtacaritavarNanam 691 nAjakattA guTikA mukhe prakSiptavAn / tadvazAdaha niveSTo jAta / mA mRta jJAtvA sarve dIrgha sainikAH pratinivRttA / teSu pratinitteSu cirakAlAnantara mayA mukhAd guTikA nisAritA / tava sacetano bhUlAda tvA gavepayitu mattaH / tvadanveSaNaparAyaNo'da vicarannekasmin grAme gataH / tatra mayaika parivAjako dRSTaH / tena saha paricaya jAtaH / sa mAmuvAca-tana pitulaghubhrAtA subhaganAmA'hamasmi / dIrghanRpavAsAcA pitA palAyita / mAtA ca tara dIrghanRpeNa nigRhya mAtana nAmaka cANDAlagRhe nikSiptA / yanDulA'tIva duHkhito'ha kApAlirupa parivRtya mAtasamahattara parijanya tato mAtaramAdAya piturmitrasya devazarmanAmno brAhmaNasya rahe nikSiptavAn / tatastvAmanvepayannitastataH paribhraman vayA saha sagataH / 1 " to phira mene parivrAjaka dvArA dIgaI golIko mukhameM DAla diyaa| isase mai usa samaya bilakula nizreSTa ho gayA / unhoMne jyo hI mujhe isa avasthA meM dekhA to jAnA ki yaha mara gayA hai / | ata. vesana sainika vahA se lauTa gaye / unake lauTa jAne para bahuta samaya ke bAda maine usa golI ko apane mukha se bAhira nikaalaa| usake nikAlate hI meM jyoM kA tyoM ho gayA aura phira Apa kI khoja karanemeM laga gyaa| khoja karate 2 maiM eka gAva me pahu~cA vahA mujhe eka tApasa milaa| usake sAtha merA paricaya ho gyaa| usane mujha se kahA- maiM tumhAre pitA kA choTA bhAI subhaga cha / dIrgharAjA ke grAsa se tumhArA pitA to bhaga gayA hai aura tumhArI mAtA ko usane nigrahIta kara ke mAtaGga nAmaka cANDAla ke ghara me DAla diyA hai| isa prakAra ke samAcAra sunakara mujhe bahuta adhika dukha huaa| para usa samaya karatA kyA ? vicAra kiyA ki kApA IMDe tyAre me parinAjake Apela gALIne meADhAmA mUkI AthI huM e samaye taddana niSTa banI gaye emaNe mane bAvA nizceSTa joyA eTale mAnI lIdhu ke, hu marI gayA chu. AthI e saghaLA sainikA mane tyA ja paDatA mUkIne cAlyA gayA, emanA cAhyA javA pachI keTalAka samaya pachI e gALIne seDhAmAMthI bahAra kADhI ane hu pUrvavat cetanavata banI gayA tyAra bAda Apane zodhavA bhaTakavA lAgyA zodha karatA karatA huM eka gAmamA pahAcce. tyA mane eka tapasvI maLyA emanI sAthe mArA paricaya thaye teNe mane kahyu hu tamArA pitAno nAnobhAI subhaga chu dIdharAjAnA trAsathI tamArA pItA bhAgI chuTela che ane tamArI mAtAne puka DIne teNe mAtaga nAmanA cADAlanA ghera mUkela che A prakAranI hakIkata sAbhaLI ane khUba dukha thayu paraMtu e samaye huM lAcAra hatA vicAra karyuM ke,
Page #871
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAdhyayanastre mAnetumahamagaccham / yAvahiMkaciddUraM gatastA nadIrgha upabhaTera dRSTA dhRtava / te mAM yA tADayitu praSTattAH kathitAntatha - kathaya, kyAste brahmadattakumAraH ? darzaya, no cecA paya haniSyAmaH | testAyamAno'da vadantikamupAgatastaralakSita saketa tubhya dattavAna / sa ca tato'pamRtaH / tato'ka tAnakathayam - anAsIdupaniSTa-brahmadattaH / manye vyAghreNa bhakSita. 1 madIya vacanamazraddhAya te mA tADayitu pravRttAH / mayA vicAritam - ete mAM tADayitvA madIyaprANAnapariSyanti / iti vicAryA pari 190 kumAra | Apako usa vaTavRkSa ke nIce baiThAkara meM jala lene ke liye jaise hI gayA ki itane meM dIrgharAjA ke naToM ne mujhe dekhate hI pakar3a liyA | pakar3a kara unhone mujhe khUpa pITA-jaba ve pITa cuke taya kahane lage ki patA brahmadattakumAra kahAM hai / yadi nahI batAtA hai to hama tujhe jAna se mAra DAlege / isa prakAra kaha kara ve mujhe mArate 2 Apake pAsa lekara vahA se cale | maiMne dekhA ki merI durdazA ke sAtha 2 ye ApakI bhI durdazA karege -3 -ataH maiMne inako patA nahI paDe isa rIti se Apa ko vahA se bhAga jAne kA saketa kiyaa| Apa usase vahAM se bhAga gaye / jaya maine yaha acchI taraha jAna liyA ki Apa yahA nahIM hai yahAM se bhAga gaye haiM-taba maine unase kahA- nAdatta pahile yahIM para baiThA thaa| jaba vaha yahA nahIM hai to mAlUma paDatA hai ki usako kisI vyAghrane makSita kara liyA hai| mere ina vacanoM para unako vizvAsa nahI huA ora punaH ve mujhe pITane lage / jaya mene yaha dekhA ki ye mujhe jindA nahI choDege kumAra ! Apane e vavRkSa nIce besADIne pANInI odhamAM bhaTakatA hatA tyAre dIrgharAjAnA kAe mane pakaDI lIdhe ane khUba mAra mA pachI mane tamArA pattA batAvavA kahyu je huM na khatAvuM te mane jIvathI mArI nAkhavAnu paNa jaNAvyu. Ama karIne huM je rastethI pANI mATe nIkaLye hatA te tarapha mAratA mAratA lai cAlyA me joyu ke mArI duda zAnI sAthe e leka ApanI' paNa dazA karaze ' AthI me e leAkAnI najara cukavI tyAMthI Apane satvare bhAgI javA mATe sa pheta karyo e uparathI Apa tyAMthI bhAgI chUkhyA jyAre mane khAtrI thaI ke Apa tyAthI kuzaLa rIte bhAgI chUTayA che tyAre huM temane Apa je sthaLe beThA hatA tyA laI gayA ane jaNAvyu ke prajJAdattakumAra pahelA ahI ja beThela hatA paNa atyAre te te ahI dekhAtA nathI mATe lAge che ke keAI hiMsaka pazu tenuM bhakSaNa karI gayu haze mArAM e vacanA upara temane vizvAsa na beThA eTale pharIthI te mane mAravA lAgyA jyAre me e jANyu, ke e leAkA mane jIvatA nahI 1
Page #872
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI DhAkA a0 13 citra sabhUtacaritavarNanam 693 1 kukuTena sAgaradattakukkuTo jarjarIkRta / sAgaradattena preryamANo'pi sa kukuTo buddhikukuTena saha yodhdhu notsahate / dharita lakSa sAgaradattana / atrAnvare varadhanunA proktam- bho sAgaradatta ! sRjAtirapi bhavataH kukuTaH sya parAjitaH ? ana me mahAn vismayaH / yadi ko'pi kopa na kuryAt, tadAha buddhikukuTa pazyAmi / sAgaradattenoktam- mahArAja ! vilokayatu bhavAn, na ko'pi kopa kariSyati / nAna melobhaH kintu praviSThA lobho'sti / jato nirIkSatA bhavAn ityukto varadhanurbuddhilakukkuTa vilokayitu pravRttaH / buddhilaH svakukkuTa cilokayitu ttarayuddha krIDA ho rahI thI / usako dekhaneke liye ye donoM vahA khaDe ho gaye, buddhilake murgene sAgaradattake murge ko Ahata (ghAyala) kara diyA, jaba yaha paristhiti apane murgekI sAgaradattane dekhI to usane apane murgako buddhila ke murge ke sAtha laDane kI bahuta kucha preraNA kI para usakA sAhasa buddhilake murgese laDanekA nahIM huaa| isa taraha sAgaradatta eka lAkha rupayA zarta meM hAra gayA / isa vAna ko lakSita kara varadhana ne sAgaradatta se kahA - he sAgaradatta ' ApakA yaha murgA sujAti sapanna hai phira bhI vuddila ke murge ke sAtha laDAI meM kaise hAra gayA ? mujhe to isa bAta meM baDA bhArI Azcarya ho rahA hai| yadi koI krodha na kare to maiM yaha dekhanA cAhatA hai ki buddhila kA murgA kaisA hai / varadhanu kI bAta sunakara sAgaradatta ne usase kahA mahArAja / dikhiye khuzI se dekhiye- isakA Apake liye kauna niSedha kara sakatA hai| murge ko dekhane meM krodhita hone kI jarUrata kyA hai ? maiM eka lAkha rupaye hAra gayA isakI mujhe cintA nahIM hai / pratiSThA gaI isa bAta kI hI dhyAna hai / isaliye Apa buddhila ke murge ko avazya tyA ubhA rahyA buddhilanA kukaDAe sAgaradattanA kukaDAne hurAvyA pAtAnA kukaDAnI smA sthiti sAgaradatte joI ane pAtAnA kukaDAne buddhilanA TukaDA sAthe laDavA ghaNI ghaNI preraNA karI paratu enA kukaDA laDakAmAM tapura na anya. A rIte sAgaradatta zaratamA hArI gaye| A vAtanu lakSya karIne varadhanue sAgaradattane kahyu ke, huM sAgaradatta1 ApanA A kukaDA sArI tatanA che chatA paNa buddhilanA kukaDA sAthe laDavAmA kesa hArI gaye? manete A vAtanuM bhAre Azcaya thayela jo koI krodha na ka te hu e jANuvA mAgu chu ke, buddhilanA kukaDA kevA che varadhanunI vAta sAbhaLIne sAgaradatte kahyu mahArAja! juo khuzIthI tue ene Apane mATe kANu vidhi karI zake tema che! kukaDAne levAmA kodha karavAnuM kAraNa zuM che ? eka lAkha rUpIyA hArI gayA tenI mane ciMtA nathI paraMtu pratiSThA gaI enu ja mane huM kha che. A kAraNe buddhilanA kukaDAne jarUrathI jue jyAre
Page #873
--------------------------------------------------------------------------
________________ 192 uttarAdhyayanasare ittha varadhanunA kathite sati tayoH savire samAgatya puruSa eko'bravIdakumAro ! yuvAmita sAvadhAnatayA palAyethAm / yuSmadanveSaNatatparA dIrghanRpabhaTA ana samAyAtAH santi, iti tadvacana nizamya to tataH palAyamAnau bhramantI gauzAmnyA bhapipTo / tara pahirughAne dvayoH zreSThimutayoH sAgaradattabuddhila nAmnoH kukkuTa yugala lakSapaNapUrvaka yodhdhu pravRtta dRSTvA kotukavazAtAvapi tatra sthitau / buddhilalika kA vepa liyA jAya aura apanA kAma yanAyA jaay| aisArI maine kiyaa| kApAlika kA vepa lekara maiM varA se calA aura mAtagamahattara ke pAsa pahu~cA / usako jisa kisI taraha se pratArita karake usase mAtA ko chuDAyA aura pitAjI ke mitra devazarmA brAhmaNa ke ghara para usako rakha diyaa| pacAt mane phira ApakI gaveSaNA zurU kI aura idhara udhara dRDhate 2 maiM yahA taka A phuNcaa| Aja Apako pAkara merA parizrama saphala ho gyaa| isa prakAra jara varadhanu ne apanI potI kathA kumAra ko sunAI hI thI ki itane me usI samaya vahA para eka puruSa AyA Akara usane una donoM se kahA ki Apa loga yahA se zIghra hI sAvadhAna hokara cale jAye kyA ki ApakI khoja karate hue dIrgharAjA ke bhaTa yahA A pahuce haiN| isa taraha usake vacana sunakara ve donoM vahAse cala diye, aura kauzAmbI nagarI me A gye| isa nagarI ke vAhira udyAna meM sAgaradatta aura buddhila ina do zreNThiputro ke do murgo me eka lAgya rupayoM kI zarta se paraspara kApAlikAne veza lau ane mAruM kAma karate raha me evuM ja karyuM kApA likane veza laIne huM tyAMthI cAlyA ane mAta ga mahetaranI pAse pahoMcyo ene dareka rIte samajAvIne mArI mAtAne tyAthI cheDAvIne mArA pitAnA mitra dezavamAM brAhmaNane tyA rAkhI e pachI huM ApanI zodhamAM nIkaLI paDayo ane ahI tahI tapAsa karatA karatA ahI AvI paho Aje Apane maLatA mAro parizrama saphaLa thayo che A rIte varadhanue pitAnI vitaka kathA kumArane kahI e ja vakhate tyA eka mANasa Avyo ane teNe temane kahyuM ke, Apa bane tAtkAlika ahI thI bhAgI jAo kema ke, ApanI tapAsa karatA karatA dIrdharAjAnA sainike ahIM AvI pahocyA cheA prakAranA tenA vacana sAbhaLIne e baMne jaNA tyAthI cAlI nIkaLyA ane kauzAbI nagarImAM pahocyA A nagaranI bahAranA bagI cAmAM sAgaradana ane buddhila nAmanA be vepArI putranA be kukaDAnuM eka lAkha rUpIyAnI zaratathI yuddha cAlI rahyu hatu ene jovA mATe e bane
Page #874
--------------------------------------------------------------------------
________________ miyadarzinI TIkA a0 13 mitra sabhUtavaritavarNanam 695 kukkuTena buddhilakukkuTaH parAniu / dvilena hArita lakSam / tuSTaH sAgaradatta ekamAha-Arya ! latmasAdAdeva mama kuphuTo vijayI jAva , akSuNNA ca mama pratiSThA, ato mama gRhe samAgantavyam , iti savinaya pinivedya tau svaraye saMsthApya sagRhe samAnItavAn / tatra paramamItyA tayoH sakalavyavasthA kRtavAn / tArapi sAgaradattasnehaniyantritau tadgRha eva susena nivAsa kRtavantau / phiyatyapi kAle samatIte tayoH sannidhAveko dAsaH samAyAtaH te naikAnte varadhanaye hAro dattaH / ukta ca-muTacaraNavaddhamcIgopanAya suddhilena tva prArthita, murgo kA yuddha Thana gyaa| abakI bAra sAgaradatta ke murgene buddhila ke murga ko parAsta kara diyaa| isa prakAra budila bhI eka lAkha rupayA hAra gyaa| isa samaya sAgadatta vaDA prasanna thaa| usane kahA Arya ! ApakI kRpA se hI merA murgA isa samaya jotA hai-merI pratiSThA bhI jyoM kI tyoM bana gaha hai isaliye dayA hogI yadi Apa mere ghara padhAre to| isa prakAra savinaya nivedana kara ke sAgaradatta una dono ko apane ratha me baiThAkara ghara le gyaa| unake pahacane para vahA unakI baDe prema se usane samucita vyavasthA kii| sAgaradatta kA parama sneha dekhakara ve donoM usake ghara hI sukhapUrvaka rahane lge| rahate 2 jara kucha kAla vyatIta ho gyaa| tara una dono ke pAsa eka dAsa aayaa| usane gharadhanu ko ekAnta meM eka hAra pradAna kiyA aura yaha kahA ki murge ke paira me padhe hue sUcIkalApa ko gopana karane ke liye jo vuddhila ne Apa se prArthanA kI thI evaM usake upalakSameM jo paNa eka lAkha rUpIyAhArI gaye A vakhate sagaradatta khUNeja prasanna bane eNe varadhanune kahyuM Arya! ApanI kRpAthIja mAre A kukaDe A vakhate jItyA che, mArI pratiSThA paNa jaLavAI gaI che AthI A5 mAre ghera padhAro te khUba ja dayA thaze A prakAre kahIne sAgaradatta e bane jaNane pitAnA rathamAM besADIne pitAne ghera laI gaye pitAnA makAna upara pahoMcIne teNe e bane jaNAnI khUba AgatAsvAgatA karI, sAgaradattane parama saneha joIne e bane jaNe tene tyAM rahevA lAgyA rahetAM rahetA e baneno keTaleka samaya vItatA e banne pAse eka dAsa tyA Ave teNe ekAntamA varadhanune eka hAra Ape ane kahyuM ke, kuka DAnA pagamA badheya nI racanAne gupta rAkhavA mATe buddhi Apane vinati
Page #875
--------------------------------------------------------------------------
________________ 694 dhanu zanarupAca-bhavAn kathayatu na kimapyasti / paJcAzatsahasrANi bhavate dAsyAmi / caradhanustamAvAsya tatkukkuTa nirIkSitavAn , sRSTavAMtha ta kukuTa caraNabadamUcIka lApam / zastrabhUtena sUcIphalApena vyadhitaH sAgaradattamuTaH parAnita uti jhAtvA varadhanu sUcIkalApa zananiHsAya kathitamAna-rilokita kuchuTaH, na kimapyatra pazyAmi / ityuktvA sa tato'pamRtya yathA buddhilo na jAnIyAttathA buddhilakRta sarva vRtta sAgaradattAya niveditavAn / sAgaradattaH punaH svakukuTa yuddha garnu prerita vAn / sAgaradattakukuTo buddhilaku phuTena saha yodhdhu pravRtta / tadA sAgaradata. dekhiye / jana sAgaradatta ne aisA kahA taya varadhanu buddhila ke murge ko desane lgaa| vuddhila ne jaba yaha dekhA ki paradhanu mere murge ko dekha rahA hai to usane dhIrese varadhanu se kahA ki mahArAja ! Apa kara dijiye ki kucha bhI nahI hai| Apako me pacAsarajAra rupaye dgaa| varadhanune buddhila ko dhairyavadhAkara usake murge kA nirIkSaNa kiyA-TegvA usameM usane dekhA ki murge ke pairoM meM suiyA badhI huI hai / unase vyathita hokara hI sAgaradatta phA murgA parAjita huA hai| varadhanu ne usa mUcIkalApa ko usake paira se dhIre 2 nikAla kara kahA ki maine buddhila kA murgA dekha liyA hai. isa meM kucha bhI nahIM hai| aisA kaha kara varadhanu vahA se alaga ho gayA aura sAgaradatta se isa bAtako usane isa rUpase kahI ki jisase buddhila ko isa bAta kI khabara hI na paDa skii| ava sAgaradatta ne apane murge ko puna budvila ke murge ke sAtha yuddha karane ke liye taiyAra kiyaa| donoM sAgaraste A pramANe kahyuM eTale varadhanu buddhilanA kukaDAne jovA lAgyo buddhize jANyuM ke 'varadhanu mArA kukaDAne jaI rahela che tyAre teNe varadhanune dhIrethI khAnagI rIte kahyuM ke, mahArAja Apa kahI ghoke, kAI paNa nathI Apane ha pacAsa hajAra rUpiyA ApIza varadhanue buddhine zAMta rahevA kahI tenA kukaDAne tapAsyA temAM teNe joyu ke, kukaDAnA 5 mA jhINI seya bAdhI hatI tene kAraNe trAsa pAmIne sAgaradattane kukaDe hArI gayuM hatuM varadhanue dhIre dhIre e seyane tenA pagamAMthI kADhI laIne kahyuM ke, me buddhilane kukaDo joI lIdhuM che temAM koi paNa nathI evuM kahIne varadhanu tyAthI eka bAju khasI gayuM ane e vAta sAgaradattane evI rIte kahI che, jenI buddhine khabara paNa na paDI A pachI sAgaradatta pharIthI pitAnA kukaDAne buddhilanA kukaDA sAthe laDAI karavA taiyAra karyo ane kukaDA pharIthI laDavA lAgyA A vakhate sagaradattanA kukaDAe buddhilanA kukaDAne harAvI dIdhe A rIte buddhila
Page #876
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 13 citra-sabhUtayaritavarNanam 690 sUkSmajuddhayA dhyAyatA varadhanunA gAyAyA aryo jJAtaH / dvitIyadine paripAjikaikA tatra samAyAtA / sA brAhmadattakumArasya zirasi dadhyakSatAn prakSiptapatI kavitavAMzca-kumAra ! zatasahasrAyubhava / ityevamAzipA kumAra sayojya varadhanumekAnte samAhRya midhaH kicinmanvayitvA sA pratigatA / kumAreNa varadhanurukta.kayaya, mitra paritrAjimaya kitsA kathitavAn / paradhanunoktam-sA mAmeva kavitAna-buddhilena karaNDe sasthApya yo hAra. prepitaH, tena sama yo lekhaH samAgato'sti, tasya matyuttara lekha samarpaya / mayoktam --epa lekho brahmadattanAmAGkito'sti, tad bahi-ko'sau nagadatta, ? tayoktam-bhUyatAm, para na kasyApi purato vktvym| "prAdhyate yadyapi jano, janena sayoga jnitytnen| tathApi tvAmeva ramaNa, ratnavatI manyate manasA // " varadhanune jaba isa gAyAkA artha sUkSmadhuddhise vicAra kiyA to usako isakA artha jJAta ho gyaa| dUsare dina vahA eka parivrAjikA aaii| Akara usane kumArake mastakapara dadhiyukta akSato-dahIMse milA cAvalakA nikSepa kiyA aura AzIrvAda diyA ki kumAra ! tuma eka lAkha varSa kI Ayu ke bhoktA hoo / isa prakAra kumAra ko AzIrvAda dekara ekAnta me usane varadhanu ko bulAyA aura usase kucha gupta matraNA karake phira vaha vahA se calI gii| kumAra ne varadhanu se kahA mitra kaho isa paritrAjikA ne tumase kyA kahA hai ? varadhanune kahA-muno usane yaha kahA hai ki jo puddhila ne tumhe karaNDameM rakhakara hAra bhejA hai so usake sAtha jo lekha AyA hai vaha Apa mujhe nakala karake de deve / maiMne isake uttara meM usase kaha "prArthyate yadyapi jano, janena sayogajanita yatnena / tathApitvAmeva ramaNa, ratnavatI manyate manasA // " varadhanue A gAthAnA arthane sUma buddhithI vicAra karyo te ene artha samajAye bIje divase tyA eka parivrAjaka AvI, AvIne teNe kumArane dahIMvALA akSata - cokhAthI vadhAvyo ane AzIrvAda Ape che, kumAra ! tame eka lAkha varSanA AyuSyanA bhogavanAra bane, A pramANe AzIvA~da daIne teNe varadhanane ekAtamAM bolAvI ane tenI sAthe kAIka gupta matraNa karIne te cAlI gaI kumAre varadhanune kahyuM, mitra! kahe e paritrA kAe tamane zuM kahyuMvaradhanue kahyuM ke, sAbhaLe teNe ema kahyuM ke, buddhi DabAmAM rAkhIne tamane je hAra mokalela che, ane emAM je lekha che tenI mane nakala karavA de enA uttaramA me ene kahI dIdhuM ke, e lekha te brahmadattanA
Page #877
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - pratijJAta ca tena paJcAzatsahasrANi dAtam / sa buddhio bhavate hAramima sama pitavAn / varadhanurapi hArapharaNDa samAdAya kumArasyAntike samAgataH dAsokta sabai kathayitvA hArakaraNDAt hAra niSkAsya darzitavAn / kumAro hi hAra nirIkSamANo hArekdeze svanAmAr3ita legya dRSTAn / sa hi gharadhanu proktavAn-pazya mamAmAhita lekha, kasyAya lekhaH ? kena cAya lekho likhitaH / varadhanuruktavAn-brahmadatta nAmAno yahaH puruSAH santi, na jAne kasyAya lekhaH / ityuktvA sa dUre gatvA ta lekhamutkIrya tamAM gAyA dRSTavAn___ "mAdhyate yadyapi jano, janena sayogajanitayatnena / hayApi tyAmera ramaNa, ratlastI manyate manasA " // 1 // iti / pacAsa hajAra rupayA Apako dene ke liye kahA thA so usa nimitta usane yaha hAra Apako samarpita kiyA hai| varadhanu bhI usa hAra ke inve ko lekara kumAra ke pAsa AyA aura buddhila ne jo dAsa dvArA samAcAra bhejA thA vaha saba kaha sunaayaa| tathA hAra ke karaNDa se hAra nikAla kara bhI dikhA diyaa| kumAra ne hAra kA nirIkSaNa karate samaya usake ekadeza meM svanAmAGkina eka lekha dekhaa| dekhakara kumArane varadhanu se khaa| dekho mere nAma se akita isameM yaha lekha bhI hai| yaha kisane likhA hogaa| kumAra kI bAta sunakara samAdhana nimitta varadhanu ne kahA-brahmadatta nAmake to aneka vyakti haiN| na mAlUma yaha kisa brahmadatta ke nAma se yahA akita huaahai| isa prakAra varadhanu kaha kara kumAra ke pAsa se calA AyA aura usa legva ko kholA to usameM usane isa gAthA ko dekhaakarI hatI ane tene badalAmAM Apane pacAsa hajAra rUpIyA ApavAnuM kahyuM hatuM te te nimitte teNe A hAra Apane mokalela che varadhanuM e hArane DabAne laIne kumAranI pAse AvyA ane buddhi dAsa mAraphata je samAcAra mokalela hatA te kahI saMbhaLAvyA ane hArane DabAmAthI bahAra kADhIne tene batAvya kumAre te hAranuM nirIkSaNa karavA mADayuM jotA jotA tenA eka bhAgamA svanAma ati eka lekha je te joIne kumAre varadhanune kahyuM, juo mArA nAmathI akita eka lekha A hAramAM che e keNe lakhela haze? kumAranI vAta sAMbhaLIne samAdhAna khAtara varadhanue kahyuM, bahAdatta nAmanI te aneka vyaktio che keNa jANe kayA brahmadattanA nAmane ahIM akita karavAmAM AvyuM haze A pramANe kahIne varadhanuM kumAranI pAsethI cAlyA gaye ane e lekhane che te temAM A pramANenI lakhela gAthA joI
Page #878
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma0 13 citra-sabhUtacaritavarNanam . 699 kariSye'ham / ityevamucyamAnA'pi sA na kimapyuktAtI paramadhodRSTiH sAzrunayanA''vegAnandakaNTho sutaptazvAsocchvAsa. kusumAbharaNAni pramlAnAni kurvanto zUnyamAnasaira sthitavatI / anantara tatsakhI miyaDgulatikA proktavatI-bhagavati / tavAne epA rajjApazAna kimapi vaktumutsahate, aha tArakathayAmi-iya ratnavatI apanI rAlata mujhe na yatAogI to veTI aura kauna tumhArA aisA vizvAsa pAra hai ki jisako apane duHkhakI bAta tuma sunA sko| mujhase jo kucha tumhAre duHkha ko dUra karane meM prayatna ho sakegA-use meM kruugii| isa prakAra jaba maiMne usase yaha kahA to usane sunakara bhI isakA kucha bhI javAna nahI diyA-pratyuta nIce nADa aura nayana karake baiThI rhii| isa samaya maiMne isakI jo sthiti dekhI vara vizepa mujhe kaSTaprada huii| isake netra AsuoMse bhare hue the, raDe jora2 se zvAsocchvAsa le rahI thI, duHkhake Avega se isakA kaNTa rukA huA thA, kahanA cAhatI thI para kara nahIM sakatI thI, isake zarIra para jitane bhI puSpoMke AbharaNa the ve saba mlAna bane hue the| isako isa samaya tana vadanakI bhI sudhabudha nahI thI isa ke pAsameM isakI eka priya sakhI bhI baiThI huI thii| jisakA nAma priyagula tikA thaa| usane mujhase kahA he mAtA ! Apa nahI jAnatI hai ki yaha isa paristhiti me kyoM baha rahI hai| yaha to lajA kI vajahase Apase kucha kahegI nahI, isakI vAtako mujhase suniye-maiM batAtI ha / kala bIju evu ke tArU vizvAsapAtra che ke jenI AgaLa tu tArU du kha kahIza? tArA du khane dUra karavAne banI zakaze teTale prayatna huM karIza A pramANe tyAre meM tene kahyuM che e sAbhaLIne teNe tene kAI paNa javAba na Ape paraMtu te pitAnuM mastaka nIce namAvIne beThI rahI, A vakhate me tenI evI sthiti joI ke te joI mane khUbaja dukha thayu enA nayane AsuthI bharapUra hatA, dukhanA hAyakArA sAthe te ghaNuM jorathI svAsaNUvAsa laI rahI hatI, dukhanA AvegathI tene kaTha sukAI rahyo hato, te kAIka kahevA IcchatI hatI paratu kahI zakatI na hatI enA zarIra upara puSanA jeTalA AbharaNa hatA te saghaLA cImaLAI gayA hatA A samaye tene pitAnA dehanuM lezamAtra paNa bhAna na hatuM enI pAse enI eka priya sakhI paNa beThavI hatI jenuM nAma priya gulatikA hatu eNe mane kahyuM, mAtA ! Apa e jANatA nathI ke AvI paristhitimAM te kema mUkAI che ? e lajajAnA kAraNe Apane kAI me - enI vAta huM tamane kahI batAvu chu kAle janAre udyAnamAM
Page #879
--------------------------------------------------------------------------
________________ 698 uttarAdhyayanasUne ____ iha nagayo ratnanatI nAma dhanamAraSThipunI buddhilazreSThino bhaginI vartate / sA bAlyAdeva maNyanuraktA / sA samAstuyoranA sakalakalApAravA lalanAkala lalAmA mayA kiMcid dhyAyantIva dRSTA, pRTA ca-puni! taveTa mukhAmala kaya amlAnam ? kiM te mAnasa kaSTam ? mayi vizvAsabhUmau sau nivedaya, tatmatikAra diyA hai ki yaha lepa to brAhmadatta ke nAma se akita huA hai-ataH pahile tuma yaha batalAo ki yaha brahmadatta kauna hai| usane kahA suno maiM kahatI hU para usako dUsaroM se gupta rasanA, kisI se bhI mata khnaa| yAta isa prakAra hai ratnavatI usI nagara ke seTha kI eka putrI hai| yaha ghuddhila kI bahina hai| bAlyakAla se hI mere Upara usakA premabhAva banA huA hai| jaba yaha yauvanavatI huI to haraeka bAta samajhane lagI, pitAne isako mamasta zAstro ke adhyayana se vizeSa kuzala bhI vanA dI hai| isa samaya to yaha hamAre bIca samasta striyoM meM eka strIratna mAnI jAtI hai| eka dina kI bAta hai ki yaha na mAlUma kisa vicAra meM par3a gaI usa vicAra meM yaha itanI tanmaya bana gaI ki isako sva para kA kucha bhI dhyAna nahIM rhaa| maiMne jaise hI isakI yaha sthiti dekhI to mujha se rahA nahIM gyaa| maiMne jAkara usase pUchA ki ceTI ! yaha terA sadA praphullita rahanevAlA mukha kamala Aja mlAna kyoM ho rahA hai ? kaho kyA mAnasika kaSTa hai yadi nAmathI akita thayela che AthI tame pahelA e batAve ke e brahmadatta koNa che? eNe kahyuM ke, sAbhaLa huM kahuM chuM paraMtu ene bIjAthI gupta rAkhaje keIne paNa kaheze nahIM vAta A pramANe che - ranavatI nAmanI A nagaranA zeThanI eka putrI che je buddhilanI bahena thAya che. bAlyakALathI tene mArA upara premabhAva che jyAre te yauvanavatI thaI ane dareka vAte samajavA lAgI, tyAre tenA pitAe tene saghaLA zAstranA adhyanathI vizeSa kuzaLa banAvI A samaye te ene samasta strIomAM eka strIratna mAnavAmAM Ave che eka divasanI vAta che ke na mAluma te kayA vicAramA gu thAI gaI e vicAramAM e eTalI tanmaya banI gaI hatI ke tene svaparanu kAI paNa dhyAna rahetuM na hatuM ke jyAre tenI AvI sthiti joI te mArAthI rahevAyuM nahI me jaIne tene pUchyuM ke, beTI sAthe kamaLanI mAphaka praphullita rahetu-tArU vadana kamaLa Aje plAna kema dekhAya che kahe! tane evuM te zuM mAnasika du kha che ? tuM tArI hAlata mane nahIM kahe te
Page #880
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma0 13 cina sabhUtacaritavarNanam 699 kariSye'ham / ityevamucyamAnA'pi sA na kimapyuktavatI paramadhodRSTi, sAzrunayanAssvegAnakaNTho sutapta zvAsocchvAsaH kumumAbharaNAni pramlAnAni kurvanto zUnyamAnasena sthitavatI / janantara tatsakhI priyaGgulatikA proktI - bhagavati / nAgre epA lajjAvAna kimapi vaktumutsahate, aha tAvatkathayAmi iya ratnavatI apanI hAlata mujhe na batAogI to veTI aura kauna tumhArA aisA vizvAma pAna hai ki jisako apane dukhakI bAta tuma sunA bhko| mujhase jo kucha tumhAre duHkha ko dUra karane meM prayatna ho sakegA - use maiM kruuNgii| isa prakAra jana maine usase yaha kahA to usane sunakara bhI isakA kucha bhI jAna nahI diyA - pratyuta nIce nADa aura nayana karake baiThI rahI / isa samaya maiMne isakI jo sthiti dekhI vaha vizeSa mujhe kaSTaprada huI | isake netra Asuose bhare hue the, baDe jora se zvAsocchAsa le rahI thI, duHkhake Avega se isakA kaNTha rukA huA thA, kahanA cAhatI thI para kaha nahIM sakatI thI, isake zarIra para jitane bhI puSpoke AbharaNa the ve saba mlAna bane hue the / isako isa samaya tana vadanakI bhI sudhabudha nahI thI isa ke pAsa isakI eka priya sakhI bhI baiThI huI thii| jisakA nAma priyagula tikA thA / usane mujhase kahA he mAtA ' Apa nahIM jAnatI hai ki yaha isa paristhiti me kyoM vaha rahI hai / yaha to lajjA kI vajahase Apase kucha kahegI nahIM, isakI bAtako mujhase suniye - mai batAtI hU / kala bIjI evu kANu tArU vizvAsapAtra che ke jenI mAgaLa tutArU 6 kha kahIza ? tArA duHkhane dUra karavAnA banI zakaze te-leA prayatna huM karIza A pramANeM jyAre me tene kahyu te e sAbhaLIne teNe tenA kAi paNa javAba na ApyA paraMtu te peAtAnu mastaka nIce namAvIne beThI rahI, A vakhate me tenI evI sthiti joI ke te joI mane khUbaja dukha thayu enA nayanA AsuthI bharapUra hatA, dukhanA hAyakArA sAthe te ghaNA jorathI svAse zrvAsa laI rahI hatI, 6 khanA AvegathI tenA kaDha sukAI rahyo hatA, te kAika kahevA IcchatI hatI paraMtu kahI zakatI na hatI enA zarIra upara puSpanA jeTalA AbharaNu hatA te saghaLA cImaLAI gayA hatA A samaye tene potAnA dehanu lezamAtra paNa bhAna na hatu enI pAse enI eka priya sakhI paNa beThelI hatI jenu nAma priya gulatikA hatu eNe mane kahyu, mAtA ! Apa e jANatA nathI-ke mAvI paristhitimA te kema mUkAI che ? e lajjAnA kAraNe Apane kAI kaheze-nahIM enI vAta hu tamAne hI matAvu chu. kAle nAre te udyAnamA
Page #881
--------------------------------------------------------------------------
________________ 700 uttarAbhyayanasUtre gatadine krIDArthamudyAne gatA / tatrAnayA sabhrAturbuddhila zreSThina. kukuTayuddha kArayataH samIpe eko varakumAro dRSTaH ta iSTrA ranaratIIdarzI dazAmupagatA / priya GgulatikAyA ida vacanamAkarNya mayA ratnanatI prati kathitam - putri / kathaya sartram, mA gopaya svakIya bhAvam / mayA punaH punarayamuktA satI mA kazciduktavatI - bhagavati / tva mama jananI tulyA'si na kicittavAkathanIyam / anayA priyaGgula tikrayA kathito yo brahmadattakumAraH sa yadi me patirbhaviSyati, tadA'ha jIviSyAmi, jaba yaha krIDA ke liye udyAnameM gaI taba isane varza apane bhAI buddhila ke murge kA yuddha sAgaradatta ke murge ke sAtha hotA huA dekhA vahI para usane eka kumAra ko khar3A huA dekhA, jo ki bahuta hI sudara thaa| usako dekhate hI na mAlUma isake Upara aisI kyA mohana dhUli par3a gaI hai ki jisakI vajaha se vahI se isakI aisI dazA ho gaI hai / priyagulatikA dvArA ratnavato kI vAstavika sthiti jAnakara maiMne ratnavatI se kahA putri ! tuma apane mana kA bhAva mujha se kyo dipA rahI ho, jo kucha bAta hai vaha sana spaSTa kyA nahI karatI ho? isame lajAkI kauna sI hai| jaba maine isa prakAra vAra 2 ratnavatI se kahA- to usane jo kucha kahA vaha isa prakAra hai - vaha bolI he mAtA / tuma merI dRSTi meM mAtR sthAnApanna ho / ataH tumase gopanIya kyA ho sakatA hai, vasa priyagulatikAne jo kucha kahA hai vahI merI isa sthiti kA kAraNa hai / ataH aba yadi Apa merA jIvana cAhatI hoM to usa kumAra ko merA pati banAo, tabhI merA jIvana rakSita ho sakatA hai anyathA nahI / isa prakAra pharavA mATe gaI hatI tyAre tyA enA bhAI buddhila ane sAgaradattanA kuka DAo vacce thatu yuddha joI rahI hatI e samaye teolR tyA e kumArane joyA je khUba sudara hatA, ene jotA ja e enA upara meAhita banI gaI jenA kAraNe tenI AvI dazA thai che priyagulatikA pAsethI ratnAvatInI sAcI pira sthiti jANIne me ratnAvatIne pUchyuM, 'putri| tu tArA mananA bhAva mArAthI zA mATe chupAvI rahI che! je kAi vAta haiAya te mane spaSTa rIte kema kahetI nathI? AmA lAnI kaI vAta che ? jarAre A prakAre me tene khUba AzvA sana ApyuM tyAre teNe A pramANe kahyu, te eTalI hai mAtA / tame mArI najaramAM mAtAnA sthAne che| A kAraNe ApanAthI mAre kAI chupAvavAnu hAI zake nahA priya gulatikAe Apane je kAI kahyu che teja . mArI A sthitinu kAraNa che AthI Apa je mane jIvIta rAkhavA cAhatA hai| te e e siva kumArane mArA pati banAvA te ja huM jIvI zakuM tema chu 1
Page #882
--------------------------------------------------------------------------
________________ 701 priyadarzinI TIkA pa. 13 cina-sabhUta paritavarNanam janpadhA tu mama mRtyureva / iti tadvacana zrutA mayA nigaditam-vatse ! dhIrA mana ! jaha tathA kariSye yathA tavepsita bhaviSyati / tataH sA kiMcitsvasthA jaataa| gata divase mayA tasyA vizeSata. samAzvasanArtha proktam -vatse ! sa brahmadattakumAro mayA dRSTaH, tayA'pi samucchyasitaromakUpayA bhaNitam-bhagavati ! tara prasAdena sarva bhavya bhaviSyati, kintu tasya vizvAsanimitta buddhilavyapadezena hAraratnamida / namadattanAmAGkita kRtvA karaNDake nikSipya kasyApi iste kRtvA prepaya / tato mayA gatadinase tathA vihitam / sarve'pi vRttAntastubhya niveditaH / sAmprata tale. usa ratnavatIkI bAta sunakara maiMne usase kahA-vatse / isake liye dherya pAraNa karanA cAhiye / maiM isa viSaya meM aisA prayatna karUgI ki jisase zIghra hI terA manoraya maphala rogaa| mere isa taraha ke vacana sunakara usako kucha dhairya yathA / maiMne usako puna' samajhAyA-kahA vatse / brahmadattakumArako mai anlI taraha jAnatI i-maine bhI usako dekhA hai| maiM saba kAma ThIka kara dUgI isame itanI adhika cintA karane kI koI bAta nahIM hai| isa prakAra mere ina vacano se usako dhairya rakhA aisA mujhe dhyAna isa liye huA ki usake zarIra bharake samasta romakUpa phUla gaye the| pazcAt usane mujhe kahA ki he mAtA / yaha mujhe pUrNa vizvAsa hai ki tumhArI kRpA se saba ThIka ho jAyagA parantu unako apanI tarpha se vizvAsa ho jAya, isa nimitta buddhila bhAI ke bahAne se yaha rAra baladatta ke nAma se akita karake aura usako ekAraNDaka meM vada karake kisI bhI vyakti ke sAtha unake pAsa avazya bhijavA do| isI liye maine gata divasa Apake A prakAranI e ranavatInI vAta sAMbhaLIne tene kahyuM, putrI ! Ane mATe jarA dhIraja rAkha sau sArA vAnA thaze, tArA sarve mane ratha pUrNa thAya e mATe mArA banatA prayatna karI chUTIza mArA A prakAranA vacana sAMbhaLIne teNe zAtine zvAsa lIdhe meM ene pharIthI samajAvatA kahyuM ke putrI ! brahmadatta kumArane hu sArI rIte jANu chu me paNa tene je che hu tArI IcchA pUrNa karavA badhu karI chUTIza AmA ATalI ciMtA karavAnuM keI kAraNa nathI mArA A vacanothI tene saMpUrNa vizvAsa beThe che evuM tenA kArIranA pheraphArathI huM jANuM zakI pachI teNe mane kahyuM ke, mAtA ! mane saMpUrNa vizvAsa che ke, tamArI kRpAthI saghaLu ThIka thaze paraMtu temane ApaNA tarapha vizvAsa bese A nimitta buddhilabhAInA bahAnA heThaLa A hAra brahmadattanA nAmathI akita karIne tene eka DabAmAM rAkhI koI eka mANasa sAthe emanI pAse mokalAve A mATe me te gaI kAle hAra Apane mokalAvela che. A pramANe
Page #883
--------------------------------------------------------------------------
________________ 700 uttarAdhyayanasye gatadine krIDArthamudyAne gatA / tatrAnayA sabhrAtu diloSThinakRSaTayuddha kArayataH samIpe eko varakumAro dRSTaH, ta dRSTvaiSA rasnAtIIzI dazAmupagatA | priyakulatikAyA ida vacanamAkaye mayA ratnapatI prati kathitam-puni / kathaya marvam, mA gopaya svakIya bhAvam / mayA punaH punarapamuktA satI sA kayazciduktavatobhagavati ! tva mama jananI tulpAsi na kiMcittavAsthanIyam / anayA priyAla tiphayA kadhito yo brahmadattakumAraH sa yadi meM pavibharipyati, tadA'ha jIviSyAmi, jaba yaha krIDA ke liye udyAname gaI tara isane vahAM apane bhAI buddhilake murge kA yuddha sAgaradatta ke murge ke sAtha rotA A dekhA vahIM para usane eka kumAra ko khar3A huA dekhA, jo ki paTuta rI sudara thaa| usako dekhate hI na mAlUma isake Upara aisI kyA morana dhUli par3a gaI hai ki jisakI vajaha se vahIM se isakI aisI dazA ho gaI hai| priyagulatikA dvArA ratnavato kI vAstavika sthiti jAnakara maiMne ratnavatI se kahA puni ! tuma apane mana kA bhAva mujha se kyo lipA rahI ho, jo kucha vAta hai vaha sara spaSTa kyA nahIM karatI ho? isameM lajAkI kauna sI bAta hai| jaba maine isa prakAra vAra 2 ratnavatI se kahA to usane jo kucha kahA vaha isa prakAra hai-vaha bolI he mAtA / tuma merI dRSTi meM mAtR sthAnApanna ho / ataH tumase gopanIya kyA ho sakatA hai, basa priyagulatikAne jo kucha kahA hai vahI merI isa sthiti kA kAraNa hai| ata: aba yadi Apa merA jIvana cAhatI hoM to usa kumAra ko merA pati vanAo, tabhI merA jIvana rakSita ho sakatA hai anyathA nahI / isa prakAra pharavA mATe gaI hatI tyAre tyA enA bhAI buddhi ane sAgaradattanA kuka DAo vacce thatu yuddha joI rahI hatI e samaye teNe tyAM eka kumArane joyA je khUba suMdara hatA, ene jotA ja e enA upara mAhita banI gaI jenA kAraNe tenI AvI dazA thaI che priya gulatikA pAsethI nAvatInI sAcI pari sthiti jANIne me ratnAvatIne pUchayuM, putri! tuM tArA manane bhAva mArAthI zA mATe chupAvI rahI che! je kAI vAta hoya te mane spaSTa rIte kema kahetI nathI? AmA lajajAnI kaI vAta che? jayAre A prakAre me tene khUba AzvA sana ApyuM tyAre teNe A pramANe kahyuM, te bolI ke mAtA ! tame mArI najaramAM mAtAnA sthAne che. A kAraNe ApanAthI mAre kAI chupAvavAnuM hoI zake nahIM priya gulatikAe Apane je kAI kahyuM che te ja mArI A sthitinuM kAraNa che AthI Apa je mane jIvIta rAkhavA cAhatA he te e kumArane mArA pati banAve te ja huM jIvI zaku tema chu e siva ",
Page #884
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA pa. 13 ciya-samUtaparitavarNanam 701 anyathA tu mama mRtyureva / iti tadvacana zruttA mayA nigaditam-vatse ! dhIrA bhara ! maha tathA kariSye yayA tavepsita bhaviSyati / tataH sA kiMcitsvasthA jaataa| gata divase mayA tasyA vizeSata. samAzvasanAthai proktam-vatse ! sa brahmadattakumAro mayA dRSTaH, tayA'pi samunyasitaromakUpayA bhaNitam-bhagavati ! tara prasAdena sarna bhavya bhaviSyati, phintu tasya vizvAsanimitta puddhilavyapadezena hAraratnamida nAmadattanAmAr3ita kRtvA karaNDake nikSipya kasyApi haste kRtvA prepaya / tato mayA gatadivase tathA pihitam / sarve'pi vRttAntastubhya nireditaH / sAmmata talle. usa ratnavatIkI nAte sunakara maiMne usase kahA-vatse ! isake liye dhairya dhAraNa karanA cAhiye / maiM isa viSaya meM aisA prayatna karUgI ki jisase zIghra hI terA manoratha saphala rogaa| mere isa taraha ke vacana sunakara usako kucha dhairya yA / maiMne usako puna samajhAyA kahA vatse / brahmadattakumArako meM acchI taraha jAnatI hU-maine bhI usako dekhA hai| bhai saba kAma ThIka kara dUgI-isame itanI adhika cintA karane kI koI bAta nahI hai / isa prakAra mere ina vacano se usako dhairya dhA aisA mujhe dhyAna isa liye huA ki usake zarIra bharake samasta romakapa phUla gaye the / pazcAt usane mujhe kahA ki he mAtA / yaha mujhe pUrNa vizvAsa hai ki tumhArI kRpA se saba ThIka ho jAyagA parantu unako apanI tarpha se vizvAsa ho jAya, isa nimitta buddhila mArDa ke nahAne se yaha hAra nanadatta ke nAma se akita karake aura usako ephakaraNDaka me bada karake kisI bhI vyakti ke sAtha unake pAsa avazya bhijavA do| isI liye mai ne gata divasa Apake A prakAranI e ratnAvatInI vAta sAMbhaLIne meM tene kahyuM, putrI ! Ane mATe jarA dhIraja rAkha sau sArA vAnA thaze, tArA sarva manoratha pUrNa thAya e mATe mArA banatA prayatna karI chUTIza mArA A prakAranA vacana sAbhaLIne teNe zAtino zvAsa lIdhe me ene pharIthI samajAvatA kahyuM ke putrI ! brahmadatta kumArane hu sArI rIte jANuM me paNa tene je che huM tArI IcchA pUrNa karavA badhu karI chUTIza AmA ATalI ciMtA karavAnuM keI kAraNa nathI mArA A vacanothI tene saMpUrNa vizvAsa beThe che evuM tene rIranA pheraphArothI huM jANuM zakI pachI teNe mane kahyuM ke, mAtA ! mane pUrNa vizvAsa che ke, tamArI kRpAthI saghaLuM ThIka thaze paraMtu temane ApaNuM tarapha vizvAsa bese A nimitta buddhilabhAInA bahAnA heThaLa A hAra brahmadattanA nAmathI ati karIne tene eka DabAmAM rAkhI koI eka mANasa sAthe emanI pAse mokalAvo A mATe me te gaI kAle hAra Apane mokalAvela cheA pramANe
Page #885
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAla 02 . ...... uttarappayanasUna khasyottara dehi / tato mayA'pi tasyai pratilekho dttH| tanmadhye pezI gAthA likhitA " ucitatvAd varadhanunA, suhRdokto brahmanAmApi / strIratna ratnAtI-micchati, gopinda isa kamalAm / / 1 / / iti / / ida varadhanunokta samAkarNya brahmadatto'dRSTAyAmapi ratnavatyA paramAnurAgajitAntaHkaraNo'bhUt / anyadA nagara vAdyadezAtsamAgato vamanurevamayovat-he kumAra! etanagarasvAmino'numatyA dIrghapakiGkarA asmAn gaveSayanti / nagarasvAminA cAsmada pAsa vaha hAra bhejA hai| isa prakAra samasta vRttAnta kahakara usane antameM yaha bhI kahA ki jo gAthA hAra ke sAtha Apake pAsa AI hai usakA pratyuttara Apako denA caahiye| ata. maine bhI usake pratyuttara rUpameM samAcAra dekara usame yaha gAthA aphita kara dI hai--- "ucitatvAvaradhanunA, suhRdokto brahmanAmApi / strIratna ratnavatI, micchati govinda iva kamalAm / / " mitra varadhanu dvArA ucitarUpa se kahA gayA brahmadattakumAra ralavatI strIratna ko viSNu jaise lakSmIjI ko cArate he vaise cAhatA hai / isa prakAra varadhanu dvArA kathita isa samasta vRttAnta ko sunakara brahmadattakumAra aSTa bhI ratnavatI me anuraktacitta ho gyaa| eka samaya kI bAta hai jaba ki varadhanu nagara se bAhira jAkara vApisa AyA taba usane kahA kumAra isa nagara ke rAjA kI anumati se diighsaghaLu vRtAta kahIne eNe batamAM e paNa kahyuM ke, je gAthA hAranI sAthe ApanI pAse Avela che ane pratyuttara Ape Apavo joIe AthI meM paNa enA pratyuttararUpamAM samAcAra rUpe temA A gAthA akita karela che- "ucitatvAdvaradhanunA, suhayokto brahmanAmapi / khI ratna ratnavatI-micchati goviMda iva kamalAm // " mitra varadhanu dvArA ucita 35mAM kahevAmAM AvyuM ke brahmadattakumAra rAvatI strIratnane jevI rIte vizagu lakSamIne cAhe che eja rIte cAhe che A pramANe varadhanue kahelA saghaLa vRttAtane sAbhaLI jene pote jela paNa nathI evI rastavatImAM brAdattakumAra anurakta banI gayo eka samayanI vAta che ke jyAre vadhatu nagaranI bahAra karIne pAcho Avye tyAre teNe AvIne kumArane kahyuM ke kumAra ! A nagaranA
Page #886
--------------------------------------------------------------------------
________________ 703 priyadarzinI TIkA a 13 citra-sabhUtacaritavarNanam grahaNopAya kAritaH / etAdRzI janavArtA sarvatra prasRtA / ato nAna stheyamasmAbhiH, sAgaradatta ima vRttAntamA tau kumArI bhumigRhe gopitavAn / rAnirAgatA kumAreNa sAgaradatto bhaNitaH zreSThin ! mA~ varavanu ceta' sthAnAdanyatra naya etadA sAgaradattastau nagarAdahirnIlA pratinivRttaH / tatastau kiyad dUra gamanAnantara yajJAyatanaghRtAdhAparttinI samaharaNarathasamipa sthitA kumArImekA dRSTavantau / sA'pi kumAro dRSTvA / sAdara samutthAya kathitavatI - cirakAlamatikramya bhavantau rAjA ke guptacara apana logoM kI gavepaNA kara rahe hai| tathA yaha bhI sunane meM AyA hai ki rAjA ne apana logo ko pakar3avAne kA upAya bhI karavAyA hai| isaliye aba yahA ThaharanA apana logo ke liye ucita pratIta nahI hotA hai| jaba yaha samAcAra sAgaradatta ke kAno me AyA taba usane ina donoM ko bhUmigRha ke andara chipA diyaa| rAtri meM kumAra ne sAgara datta se kahA-zreSThin / acchA ho yadi Aja hama donoM ko yahA se kisI anya sthAna meM pahucAde to / sAgaradatta ne kumAra kI bAta mAnakara una donoM ko surakSita avasthA meM nagara se bAhara pahucA diyA, aura pahu~cAkara svayaM ghara vApisa lauTa AyA / ye loga jyoM hI kucha dUra Age cale the ki inakI dRSTi me eka yakSAyatana dikhalAI paDA / usake pAsa eka vRkSa thaa| usake adhobhAgameM eka kanyA baiThI huI unako najara aaii| vahIM para eka ratha rakhA huA thA, jo aneka astra zastroM se susajita thA / kumArIne jyoM hI ina donoM kumAroM ko dekhA to vaha uTha kara khar3I ho gaI aura baDe Adara se unase karane lgii| Apa logo ko yahA taka samati laIne dIdha rAjAnA guptacara ahiM ApaNI zeSakhALa karI rahela che vaLI evuM paNa jANavA maLyu che ke, rAjAe ApaNane pakaDavAnI taiyArI paNa karI ApI che. AthI ahIM rokAvuM te ApaNA mATe hitAvaDa nAM A samAcAra jyAre sAgaradattane maLyA tyAre teNe e baMnene bhUmigRhanI adara chupAvI dIdhA rAtrInA samaye kumAre sAgaradattane kahyuM grejI ! ame bundene kAI khIjA sthaLe paheAcADI de te ghaNu sArUM che sAgaradatte kumAranI vAta mAnIne e bannene sukharUpa nagaranI bahAra paheAcADIne te peAtAne ghera pA karyAM kumAra ane varadhanu bannee nagara bahAra nIkaLIne cAlavA mADyu teo ceADe dUra cAvA ke emanI dRSTie eka yakSAlaya dekhAyu enI pAse eka vRkSa hatuM e yakSAlanA AgaLanA bhAgamA eka kanyA beThelI temanI dRSTie paDI tyA eka ratha paNa hateA je aneka astrazastrothI susajjata hatA kumArIe A banene joyA eTale uThIne dubhI thaI gaI ane khUba ja Ada -
Page #887
--------------------------------------------------------------------------
________________ 702 uttarAdhyayana khasyottara dehi / tato mayA'pi tasyai pravilekho dattaH / tanmadhye pezI gAthA likhitA-- "ucivatvAdu paradhanunA, suhRdokto brhmnaamaapi|| strIratna ratnAtI-micchati govinda isa kamalAm / / 1 / / iti / / ida varadhanunokta samApharNya brahmadatto'dRSTAyAmapi ratnavatyA paramAnurAgarajitAntaHkaraNo'bhUt / anyadA nagara vAdyadezAtsamAgato parasanureSamavocat-he kumAra! etanagarasvAmino'numatyA dIpapakikarA asmAn gapayanti / nagarasvAminA cAsmada pAsa vaha hAra bhejA hai| isa prakAra samasta vRttAnta kahakara usane antameM yaha bhI kahA ki jo gAthA hAra ke sAtha Apake pAsa AI hai usakA pratyuttara Apako denA cAhiye / ata maine bhI usake pratyuttara rUpameM samAcAra dekara usame yaha gAyA amita kara dI hai-~ "ucitatvAvaradhanunA, suhRdokto brahmanAmApi / strIratna ratnavatI, micchati govinda iva kamalAm // " mitra varadhanu dvArA ucitarUpa se kahA gayA brahmadattakumAra ratnavatI strIratna ko viSNu jaise lakSmIjI ko cAhate haiM vaise cAhatA hai / isa prakAra varadhanu dvArA kathita isa samasta vRttAnta ko sunakara brahmadattakumAra adRSTa bhI ratnavatI meM anuraktacitta ho gyaa| eka samaya kI bAta hai jaba ki varadhanu nagara se bAhira jAkara vApisa AyA taba usane kahA kumAra isa nagara ke rAjA kI anumati se diirghsaghaLuM vRttAta kahIne eNe batamAM e paNa kahyuM ke, je gAthA hAranI sAthe ApanI pAse Avela che ane pratyuttara Ape Apa joIe AthI me paNa ene pratyuttararUpamAM samAcAra rUpe temA A gAthA akita karela che- "ucitatvAdvaradhanunA, suhazeko brahmanAmapi / khI ratna ratnavatI-micchati goviMda iva kamalAm // " mitra varadhanuM dvArA ucita rUpamAM kahevAmA Avyu ke brahAdattakumAra rAvatI strIne jevI rIte viSNu lakSamIne cAhe che eja rIte cAhe che A pramANe varadhanue kahelA saghaLa vRttAtane sAbhaLI jene pite joyela paNa nathI evI raktavatImA brAdanakumAra anurakta banI gayo eka samayanI vAta che ke jyAre varadhanu nagaranI bahAra pharIne pAchA AvyuM tyAre teNe AvIne kumArane kahyu ke kumAra ! A nagaranA ra
Page #888
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TokA a0 13 citra-sabhUta caritavarNanam 705 vadA'ha jIvanaparyanta nAmacarya pAlayiSyAmIti / ekadA mama mAtA mA kathitavatI-puni! AjIpa kaumAryamAmyAya sthAtu tara picAro nitarAmazobhanA, ato vigyAtAnAM zreSThino putreSu kamapyeka parayitvA kuru pinArAnandam / mAturida vacana mayA na sIkatam / tato mAtA mA~ kathitavatI-yakSamArAdhaya, sa tavAbhila pita setsyati / mAtuH kathanAnusArega yakSArApanatatparA niyamatratAdikamAcarantI yakSa topitavatI / santuSTo yakSo mA kathitavAn-vatse / bhaviSyacakravartI brahmadattastava patirbhaviSyati / sa paradhanu nAmnA svamiga sahAgamiSyati / sa vA samukaumAra vrata hI-macaryavrata kA hI pAlana kyo na karU / mAtA ko jaba merI isa sthiti kA patA lagA to usane bulAkara mujha se kahA putri ! jIvana paryanta kaumAravrata ko lekara rahane kA yaha terA vicAra merI dRSTi meM sundara pratIta nahIM hotA hai / ataH prasiddha seTha sAhakAroM ke kisI eka kumAra kA apane yogya vara kA anveSaNa karake pitA ko AnaMdita karo isI meM terI malAI hai / mAtA ke isa prakAra vacana sunakara bhI maiMne unako mAnane meM apanI samati nahIM dii| mAtAne jara yaha dekhA to usane punaH mujhase kahA ki yadi abhilapita vara kI prApti hI karanA hai to isa nimitta beTI! tU aba yakSa kI ArAdhanA kr| terA parizrama avazya hI saphala hogaa| ataH maine phira mAtA ke kahe anusAra yakSakI ArA dhanA karanA prArabha kara diyaa| niyama, vRta, Adi kA khUpa AcaraNa kiyaa| isase yakSa mere Upara tuSTa hokara usane mujha se kahA vtse| bhaviSya cakravartI brahmadattakumAra hI terA pati hogA, vaha apane mitra gharadhanu komAryavratanu-brahmacaryavratanuM pAlana kema na karU ? mAtAne mArI A sthitinI khabara paDI tyAre teNe mane bolAvIne kahya, putrI jIvana paryata kaumAryavatane dhAraNa karIne rahevAne tAre vicAra mArI daSTie babara nathI AthI prasiddha zeTha zAhukAronA keI eka kumArane tArA pati tarIke svIkArIne pitAnI citA ochI kara emAM ja tArI bhalAI che mAtAnA A prakAranA vacana sAbhaLIne huM tenI sAthe sahamata na thaI mAtAe jyAre e jANyuM tyAre teNe mane kahyuM ke, je IcchA pramANe varanI prANI karavI hoya te tu yakSanI ArAdhanA kara tAro parizrama avazya saphaLa thaze, AthI me mAtAnA kahevA anusAra yakSanI ArAdhanA karavA mADI niyama, vrata vagerenuM AcaraNa karyuM AthI yakSa mArA upara prasanna thayA ane temaNe mane kahyuM vatsa ! bhaviSyanA cakravartI kumAra brahmadetta tArA pati thaze te pitAnA mitra varadhanukumAra sAthe
Page #889
--------------------------------------------------------------------------
________________ 704 uttarAdhyayanasye samAgatau / tasyA itya vacaH zrutvA kumAraH sAyaM pAha-bhadre ko AvAm ! sA pAha-bhavAn mama svAmI brahmadattaH, aya hi paradhanustamamitram / kumAreNoktamkutastvayA'smatparicayaH samupalabdhaH / sA mAha-kumAra ! iha nagaryA masti dhanaparo nAma pThi, tasya ca bhAryA dhanasacayA naam| aha ca tayomtanujA'STabhrAvaNAmanujA rasnavatI nAmnI pinoH paramapamodadAyinI krameNa yonimArUDhA yaunAvasthA prAptA mA dRSTvA pitaro mama sihA parAnvepaNAya prayatna kRtAnto, parantu ko'pi naro mamAnukUlo na militaH / mayA nirdhAritam-yadi mamAnukala patinai mili yati __ Ane meM bahuta dera lgii| meM to kabhI kI ApakI pratIkSA meM baiThI huI hu / kumArI ke isa prakAra vacana sunakara kumAra ke Azcarya kA ThikAnA nahI rahA vaha sahasA yolA-jAnatI bhI ho ki hama loga kauna hai ? kanyAne kahA ki hA jAnatI hU eka Apato brahmadattakumAra haiM, aura dUsare ye Apake sAthI varadhanukumAra hai| kumAra ne punaH kahA bhadre! tujhe hama logoM kA yaha paricaya kaise prApta huaa| kumArI ne kahA-suno isa nagarI meM dhanapravara nAmakA eka seTha rahatA hai| usakI patnIkA nAma dhanasacayA hai| unakI maiM putrI ha / merA nAma ratnavatI hai| mere ATha bhAI haiM / jaba mAtA pitA ko sukhadAyinI meM bAlyAvasthose yauvana avasthA meM pahucI to unako mere vivAha kI cintA hone se varakI khoja hone lgii| parantu mere yogya vara unako nahI milA / maine tava nizcaya kiyA-ki prayatna karane para bhI yadi mere yogya vara prApta nahIM hotA hai to mai AjIvana rathI temane kahevA lAgI ke, Apa lekene ahI sudhI AvavAmAM khUba samaya lAyo huM te kayAranIe ApanI rAha joine beThI chu kumArIne AvA vacana sAMbhaLIne kumAranA Azcarya pAra na rahyo te sahasA bolI uThe jANe che ke, ame koNa chIe? kanyAe kahyuM ke, hA ! jANuM chuM eka Apa bAdattakumAra che ane bIjA A ApanA sAthIdAra varadhanukumAra che, kumAre pharI kahyuM, bhadde tamane amAre paricaya kaI rIte maLI zake? kumArIe kahyuM, sAbhaLo ! A gAmamAM dhanapravara nAme eka zeTha rahe che enI patnInuM nAma dhanasa cayA che, tenI hu putrI chuM, mArU nAma ratnAvatI che, mAre ATha bhAI che mAtApitAne sukha ApanAra evI huM bAlyAvasthA vaTAvIne yauvana avasthAmAM pahecI tyAre temane mArA vivAhanI cintA thavAthI varanI zodha karavA lAgyA paratu mArA yogya vara temane na maLe AthI me nizcaya karyo ke, prayatna karavA chatA paNa je mArA lAyaka vara maLatuM nathI te ha
Page #890
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma0 13 cina sabhUta caritavarNanam 705 dase jIvanaparyantamacarye pAlayiSyAmIti / ekadA mama mAtA mA kathitavatI - puni ! AjIva kaumAryamAsthAya svAtu tara vicAro nitarAmazobhanaH, ato vikhyAtAnAM zreSThino putreSu kamapyeka varathilA kuru pitrorAnandam / mAturida vacana mayA na svIkRtam / tato mAtA mA~ kathitavatI-yakSamArAdhaya, sa tatrAbhila piva setsyati / mAtuH kanAnusAreNa yakSArApanatatparA niyamanAdikamAcarantI yakSa topitavatI / santuSTo yakSo mA kathitavAn vatse / bhaviSyacakArtI brahmadatta - stava patirbhaviSyati / sa paradhanu nAmnA svamitrega sadAgamiSyati / sa tvayA samu kaumAra vrata hI nahmacaryavrata kA hI pAlana kyoM na karU / mAtA ko jaba merI isa sthiti kA patA lagA to usane bulAkara mujha se kahA putri ! jIvana paryanta kaumAravrata ko lekara rahane kA yaha terA vicAra merI dRSTi meM sundara pratIta nahI hotA hai / ataH prasiddha seTha sAhUkAroM ke kisI eka kumAra kA apane yogya vara kA anveSaNa karake pitA ko AnaMdita karo isI meM terI malAI hai / mAtA ke isa prakAra vacana sunakara bhI maiMne unako mAnane meM apanI samati nahI dI / mAtAne jana yaha dekhA to usane punaH mujhase kahA ki yadi abhilapita vara kI prApti hI karanA hai to isa nimitta beTI ' tU aba yakSa kI ArAdhanA kara / terA parizrama avazya hI saphala hogA / ataH maiMne phira mAtA ke kahe anusAra yakSakI ArA dhanA karanA prAraMbha kara diyA / niyama, vRta, Adi kA khUna AcaraNa kiyA / isase yakSa mere Upara tuSTa hokara usane mujha se kahA vatse / bhaviSya cakravartI brahmadattakumAra hI terA pati hogA, vaha apane mitra varadhanu komArya vratanu --brahmacarya vratanu pAlana kema na karU ? mAtAne mArI A sthitinI khabara paDI tyAre teNe mane khelAvIne kahyu, putrI! jIvana paryaMta kaumAryuMvratane dhAraNa karIne rahevAnA tArA vicAra mArI daSTie kharAbara nathI AthI prasiddha zeTha cAhukAranA koI eka kumArane tArA pati tarIke svIkArIne pitAnI ciMtA ochI kara emA ja tArI bhalAI che mAtAnA A prakAranA vacana sAbhaLIne huM tenI sAthe sahamata na thaI mAtAe jyAre e jANyu tyAre teNe mane kahyu ke, je IcchA pramANe varanI prAptI karavI heAya te tuyakSanI ArAdhanA kara tArI parizrama avazya saphaLa thaze, AthI me mAtAnA kahevA anusAra yakSanI ArAdhanA karavA mADI niyama, nata vagerenu AcaraNa karyuM AthI yakSa mArA upara prasanna thayA ane temaNe mane kahyu vatse| bhaviSyanA cakravartI kumAra brahmadatta tArA pati thaze te peAtAnA mitra varadhanukumAra sAthe
Page #891
--------------------------------------------------------------------------
________________ 706 - - - --- uttarAdhyayanasUye palakSyaH / tataH para mayA hArapaNAdika kRtam, vatsa tu bhAdAgatameva / tadvAkyamAkarNya kumAro'tyanvAnuraktacittaH mumadhurapacasA vAmAcAmya tayA saha samitro rathamArUDhaH / kumArastA moktanAn-bhadre ! itaH kya gantavyamasmAmiH / sA mAhaasti magadhadeze zivapurI nagayA mama piturladhubhrAtA dhanasArthavAho nAma shresstthii| sa jJAtasaphalaTattAnto yupayo mama ca svasavidhe samAgamana zreyaskara masyate / atA mama mate tatraiva gantumucitam / pacAyayA yupayoricchA | tasyA vacanamAkaNye kumAra ke sAtha aavegaa| isakA tuma dhyAna rkhnaa| isa prakAra kahakara ratnavatI ne punaH yaha kahA-ki maine phira yakSa ke kahane ke bAda kyA kiyA sosava Apako vidita hI hai-arthAt usake bAda phira maine Apake pAsa hAra Adi bhejAso yaha bAta saba Apako mAlUma hI hai| ratnavatIke isa prakAra vacana sunakara kumAra ke citta me adhika prasannatA huI / 'ratna vatI kA mujha para niSkapaTa sneha hai ' aisA jAnakara kumArane usa para atyanta vimugdha hokara usako vadhura vacanoM dvArA dhairya dhAyA pazcAt mitra ko sAthame lekara usIke sAtha ratha para baiTha gyaa| kumAra ne ratnavatI se kahA bhadre! yaha to batAo aba yahAM se kahAM calanA hai| ratnavatI ne kahA suno, magadha dezAntargata eka zivapurI nAmakI nagarI hai vahA mere pitA ke laghubhrAtA jinakA nAma dhanasArthavAha hai rahate haiN| jaba unako yaha mAlUma paDegA ki ratnavatI brahmadatta mina sahita yahA~ A rahe haiM, to unako isa khabara se baDA Anada hogaa| isaliye saba se pahile apanako vahIM para calanA cAhiye / phira Apa kI jaisI icchAho so ThIka / ratnavatI ahI Avaze e vAta tu lakSamAM rAkhaje Ama kahIne ratnAvatIe pharI kahyuM, yakSanA kahevA pachI me zuM zuM karyuM te saghaLuM ApanI jANamA ja che arthAta pachI me ApanI pAse hAra vagere mekalela e saghaLI vAta Ape jANI ja che ratnAvatInI A prakAranI vAta sAbhaLIne kumAranA cittamAM khUba prasannatA thaI "ratnAvatIne mArA upara niSkapaTa neha che " evuM jANIne kumAra tenA tarapha nehathI AkarSAyo ane madhura vacanethI tene sAtvana Apyu pachI mitrane sAthe laI tenI sAthe ratha upara besI gayo ane ratnAvatIne kahyuM, bhadra! e to batAve ke have ahI thI kayA javuM che ? ratnAvatIe kahyuM sAbhaLe! magadha dezamAM zivapurI nAmanI nagarI che tyAM mArA pitAnA nAnAbhAI jemanuM nAma dhanasArthavAha che, te rahe che jyAre tene e khabara paDaze ke ranavatI, bahAdatta ane temanA mitra sAthe ahI AvI rahI che tyAre temane khUba Anada thaze AthI sahuthI pahelA ApaNe tyAM jaIe pachI jevI ApanI IcchA ratnAvatInA
Page #892
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 13 cina sabhUta caritavarNanam 707 kumAro magadhAbhimukha gantumicchritanAn / naradhanuH sArathibhUtvA'zvAna preritavAn / grAmAnugrAma gacchantaste vatsadezAnnirgatAH / anyadA te giriguhATavyA samAgatAH / tana kaNTaka kaSTakAbhidhAnau dvo corasenApatI puruSadvaya rakSitasyastha strIratna saprekSya tadapahartumanasau svAnucaraiH saha samAyAtA / kumAro'pi svahastalAghava pradarzayan zaraithorAn jarjarivAna kRtavAn / kumArapANajarjaritagAnAthorA itastataH palAyitAH / varadhanunoktamke aise vacana sunakara kumAra ne magadha kI ora jAnA hI ucita samajhA / ataH vaha usI orucala diyA / sAradhikA kAma varadhanune kiyaa| ratha apanI teja gati se calane lagA / kramazaH calate 2 ye loga vatsadeza kI sImA se bahuta dUrataka nikala gaye / isa prakAra calate 2 rAste meM inakA giriguhA nAmakI eka aTavI milI ! usameM kaNTaka aura sukaNTaka nAma ke do cora senApati rahate the| unhoMne jyoM hI do puruSo se surakSita strIratna ratnavatIko ratha meM baiThI huI dekhI to unhoMne vicAra kiyA ki isa strIratna ke lUTane se hamako bahuta dhana prApta hogA / ataH ve donoM apane 2 anucaroke sAtha rathakI ora baDhane lage / kumArane jyoM hI isa paristhiti ko dekhA to usane zIghra hI apane hAthokI kuzalatA pradarzita karate hue bANo se coroM ko jarjarita kara diyA / kumAra ke choDe gaye bANoM dvArA jarjarIta hokara ve cora na mAlUma vahAse kahA cale gaye patA hI nahI paMDA / varadhanune vacana sAbhaLIne kumAre magadha tarapha javAnu ucina mAnyuM AthI tee e tarapha cAlyA sArathInu kAma varadhanue kayu ratha teja gatithI cAlavA lAgyA cAlatA cAlatA e leAkeA vatsadezanI sImA eLagIne AgaLa nIkaLI gayA A rIte cAlatA cAlatA te girizuddhA nAmanI eka aTavImA AvI paheAcyA, e aTavImA 7 TakA ane sukaTaka nAmanA e cAra senApati rahetA hatA temaNe jyAre e puruSathI surakSita srIratna ratnavatIne rathamA beThelI joi, tA emaNe vicAra karyoM ke, A strIne lUTavAthI mane ghaNu dhana prApta thaze, AthI te banne pati peAtAnA mANasA sAthe rathanI tarapha AvavA lAgyA kumAre paristhitine samajI jai teNe eja vakhate potAnA hAthanI kuzaLatA batAvatA mAtheAthI cArAne jajarIta anAvI dIdhA kumAraNA khANeAthI jarjarIta anelA e cArA tyAthI nAsI chUTayA te kayA adRzya khanI gayA te samajAyu nahI vadhanue jyAre mAsa pUrNa paNe nirbhaya joce tyAre kumArane kahyuM ke, Apa
Page #893
--------------------------------------------------------------------------
________________ 708 uttarAbhyayana kumAra ! yuvA zrAntau / ataH phiyatkAlAvadhi rape vizrAma kurutam / gharadhanoSacana nizamya kumAro radhe prasuptaH / mArga pAtIya nadI samAyAtA | turahamAH zramalinA agre na calanti / pratibuddhaH kumAro'dhAna amakhinnAn pazyati, rayAne ca varadhanu na pazyati / jalamAnetu paradhanurgato bhaviSyatIti vicintya ta pratIkSamANaH kiyA kAlAvadhi kumArastara sthitaH / para varadhanurnAgataH / kumAracintayati-nAgato varadhanu radhunA'pi, na jAne ka gataH ? eva cintayan kumAra itastato vilokayati, tAvatpazyati sthAprabhAga rudhirApaliptam / vyApAdito varadhanuriti manvAnA, jayamArga bilakula nirvighna-vinarahita dekhA taya kumArase kahA Apaloga thaka gaye hoge ataH kucha samayataka isI ratha me vizrAma kre| gharadhanuke vacana ko sunakara kumAra ratha meM hI so gyaa| calate 2 mArga meM eka pahAr3I nadI milI / ghoDe calate 2 thaka cuke the ataH usa nadIko pAra karane meM ve asamartha ho cuke the| itane meM kumAra bhI jaga paDe to unhoM ne sirpha rathameM thake hue ghoDoM ko hI dekhA varadhanuko nahIM dekhaa| gharadhanu ko nahIM dekhakara kumArane vicAra kiyA ki zAyada yaha pAnI lenake liye gayA hogA, ataH usakI pratIkSA meM unhoMne kucha samaya .. taka rathako vahI para roka rkhaa| jaba yaha dekhA ki varadhanu abhItaka bhI pIchA nahI lauTA hai, taya kumAra ne vicAra kiyA varadhanu abhItaka vApisa nahI AyA hai isakA kyA kAraNa hai| vaha kahI gayA hogaa| isa prakAra aniSTakI AzakA se Akulita hokara kumArane idhara udhara jyoM hI dRSTiphaiilAI to ratha ke agrabhAga unakI dRSTi meM rudhira se bharA huA dikhalAI diyA, rUdhirase bhare hue ratha ke agra bhAga ko dekhate hI kumAra ne thAkI gayA haze AthI cheDe vakhata A rathamA vizrAma kare varadhanunA vacana sAbhaLI kumAra rathamAM suI gayA cAlatA cAlatA mArgamAM eka pahADI nadI AvI ghoDAo paNa cAlatA thAkI gayA hatA AthI e nadIne pAra karavAnI temanAmAM zakti na hatI A vakhate kumAra jAgI gayA tyAre teNe phakta rathanA thAkelA ghoDAone joyA varadhanu na dekhA varadhanune na jotA kumAre vicAra karyo ke kadAca te pANI levA gayA haze AthI temaNe tenI rAha joIne cheDe vakhata rathane tyAM rokI rAkhyo jyAre varadhana na Avyo tyAre kumAre vicAra karyo ke, varadhanu haju sudhI pAche kema na A ? enuM zuM kAraNa haze? te kayA ga haze ? A prakAre aniDanI AzakAthI AkuLa vyAkuLa banIne kumAre AjubAju dRSTi pheravI te rathanA agrabhAgane lohIthI bharele je rUdhIrathI bharelA rathanA AgalA bhAgane jotA ja kumAre vicAra karyo ke, ni * *
Page #894
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 13 citra-sabhUtacaritavarNanam "hA priya muhada ! mA parityajya-patra gataH ' pariSvajasa mA malayazItalena bAhuyugalena ! he vipaddhandho ! tvatsadRza suhRdaM kyopalapsye ? are re ! nighaNa! cantaka ! mama hRdaya chindatA tvayA kapa na mama prANA aphtaaH| eva vilapan kumAro mUlchI gtH| kumAryA upacAraNa labhacaitanyaH kumAraH punarapi vilapan bhRza roditi / kumArasyemA dazAmavalokya ratnavatI sAntvacane. kumAramAzcAsitavatI / kumArastAmuvAca-ratnavati ! na jJAyate varadhanumato jovan vA'svIti / ato'ha tamavicAra kiyA ki nizcaya se kisI duSTane varadhanu ko mAra diyA hai / vasa ava kyA thA-lage ve ikadama rone hA priyamitra ! tuma mujhe akelA isa vana meM chor3akara kahA cale gaye ho| are kucha to khapara do candana jaise zItala bAhu yugalase Akara mujha se milo| he vipata meM sahAya karane vAle / tere jaisA sakhA aba mujhe kahAM milegA ! are o karAlakAla ! nirdaya hokara jaya tUne mere isa hRdaya ko haraNa kiyA to usake pahile tUne mujhe hI kyoM nahI mAra DAlA / isa prakAra vilApa karate 2 kumArako mUrjA A gii| patiko mUrchita dekhakara kumArI ne aneka upacAroM se kumAra kI mUrjA dU kii| jyoM hI kumAra svastha huA to vaha phira se vilApa karane lgaa| vilApa karate 2 vaha khUva royA bhii| kumAra kI isa taraha dayanIya dazA dekhakara kumArIne usakA sAntvanAprada vacanoM dvArA dhaye bNdhaayaa| kumArane ratnavatIse kahA-ratnavati ! jaya patA hI nahI paDatA hai ki duSTa varadhanune mArI nAkhyo che A vicAre tenuM hadaya bharAI AvyuM ane te rovA lAgyo priya mitra! tu mane A vanamAM eka choDIne kayA cAlyo gayo kAIka te khabara Apo cadana jevA zItaLa bAha yugalathI AvIne mane maLo vipattamAM sahAya karavAvALA he mitra ! tArA jevo mitra have mane kayAthI maLaze ? are o karAlakALa ? nirdaya banIne jyAre te mArA A hRdayanuM haraNa karyuM te enA pahelA te mane ja kema na mArI nAkhe ? A prakArane vilApa karatA karatA kumArane mUcha AvI gaI kumArane beheza thayela jAne ranavatIe aneka upacArathI tenI mUcha vara karI jyAre kumAra svastha banyo te te pharIthI vilApa karavA lAgyo vilApa karatA karatA te dhruske dhrusake rovA lAgyo kumAranI A prakAranI dayAjanaka sthiti joIne ranavatIe tene sAMtvana ApatA zabdothI dhIraja ApI kumAre na vatIne kahyuM, navatI ! jyAre khabara ja nathI paDatI ke varadhanuM jIvita che ke, marI
Page #895
--------------------------------------------------------------------------
________________ 708 uttarAdhyayanaste kumAra ! yuvA zrAntau / jataH phiyatkAlAvadhi rathe vizrAma kurutam / varaghanocana nizamya kumAro rakhe prasuptaH / mArge parvatIya nadI samAyAvA / turaGgamAH zramakhilA agre na calanti / pratiyuddhaH kumAro'zvAna amakhinnAn pazyati, rayAgre ca varadhanuM na pazyati / jalamAnetuM paradhanurgato bhaviSyatIti vicintya ta pratIkSamANaH kiyakAlAvadhi kumArastana sthitaH / para varadhanurnAgataH / kumAracintayati-nAgato varadhanu radhunA'pi, na jAne ka gataH eva cintayan kumAra itastato vilokayati, tAvatpazyati sthAgrabhAga rudhirAliptam / vyApAdito varadhanuriti manvAnaH, java mArgavilakula nirvighna-vinarahita dekhA taya kumArase kahAApa loga thaka gaye hoge ata. kucha samayataka isI ratha meM vizrAma kre| varadhanuke vacana ko sunakara kumAra ratha meM hI so gyaa| calate 2 mArga meM eka pahAr3I nadI milii| ghoDe calate 2 yaka cuke the ataH usa nadIko pAra karane meM ve asamartha ho cuke the| itane meM kumAra bhI jaga paDe to unhoM ne sirpha rathameM yake hue ghoDoM ko hI desA varadhanuko nahIM dekhA / varadhanu ko nahIM dekhakara kumArane vicAra kiyA ki zAyada ghara pAnI lenake liye gayA hogA, ataH usakI pratIkSA meM unhoMne kucha samaya . taka rathako vahI para roka rkhaa| java yaha dekhA ki varadhanu abhItaka bhI pIchA nahI lauTA hai, taba kumAra ne vicAra kiyA varadhanu abhItaka vApisa nahI AyA hai isakA kyA kAraNa hai| vaha kahI gayA hogaa| isa prakAra aniSTakI AzakA se Akulita hokara kumArane ighara udhara jyoM hI dRSTiphailAI to ratha ke agrabhAga unakI dRSTi meM rudhira se bharA huA dikhalAI diyA, rUdhirase bhare hue ratha ke agra bhAga ko dekhate hI kumAra ne thAkI gayA haze AthI zeDo vakhata A rathamA vizrAma kare varadhanunA vacana sAbhaLI kumAra rathamAM suI gayA cAlatA cAlatA mArgamA eka pahADI nadI AvI ghaDAo paNa cAlatA thAkI gayA hatA AthI e nadIne pAra karavAnI temanAmAM zakti na hatI A vakhate kumAra jAgI gayA tyAre teNe phakta rathanA thAkelA ghaDAone joyA varadhanu na dekhA varadhanune na jotA kumAre vicAra karyo ke kadAca te pANI levA gayA haze AthI temaNe tenI rAha joIne cheDe vakhata rathane tyA rekI rAkhyo jyAre varadhana na Avyo tyAre kumAre vicAra karyo ke, varadhanu haju sudhI pAche kema na Avyo? enuM zuM kAraNa haze? te kyA gaye haze ? A prakAre aniDanI AzakAthI AkuLa vyAkuLa banIne kumAre AjubAju daSTi pheravI te rathanA agrabhAgane lehIthI bharele je rUdhIrathI bharelA ravanA AgalA bhAgane jotA ja kumAre vicAra karyo ke, .
Page #896
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma 13 citra-sabhUtacaritavarNanam valguvacanaiH kumAra sammAnya sasatkRti sagRhamAnItavAn / tatkRte ca sA suvyavasthA kRtavAn kumAra khinnamAnasa dRSTvA grAmAdhipatirvadati-kumAra ! tvaM khinna iva lakSyase, tatkAraNa vaktavya ced bhavet , tadA mahyamapi nivedyatAm ? kumAraH mAhamama bhrAtA cauraiH saha kalaha kurvan na jAne kva gataH ? kAmavasthA prAptaH ? taccintayA'ha samAkulito'smi ' to vicAraye tamanveSTum / grAmAdhipenoktam-ala vyakti honA caahiye| aise acche viziSTa vyakti isa grAma meM Ave yaha grAma kA saubhAgya hai, ataH grAmAdhipatike nAte merA kartavya hai ki ma isakA ucita satkAra karU / aisA soca samajha kara usane usI samaya sanmAna-sUcaka zandoM dvArA kumArakA vahIM para satkAra kiyA pazcAt vaha usako apane ghara para le gyaa| dhara para kumAra kI saba prakAra kI usane yogya vyavasthA kara dii| jana usane kumAra ko cintita citta dekhA to colA kumAra ! tuma hamako khedakhinna kyoM pratIta hote ho-yadi prakaTa karane yogya kAraNa ho to Apa avazya btlaaveN| kumArane grAmAdhipatike vacana sunakara kahA ki merA bhAI cauro kA sAmhanA karatA huA na malAma kahAM calA gayA hai / ramako usakI abhI taka koI khabara nahI milI hai| patA nahI kyA usakI avasthA ho rahI hogI, basa isI ciMtA kI vajaha se maiM Akulita ho rahA hU / vicAra hai ki usakA patA lagAU |kumaarke isa dAruNa kathana ko sunakara grAmAdhipati ne kahA ki e kahI Ape che ke, e koI asAdhAraNa vyakti hevI joIe AvI asAdhAraNa vyakti ahiM Ave e gAmanu saubhAgya che AthI grAmAdhipati tarIke mA e kartavya che ke, huM temanuM sanmAna karU AvuM vicArIne teNe e vakhate AdarapUrvaka sanmAna sUcaka zabdathI teNe eja sthaLe kumAranuM svAgata karyuM pachI te tene potAne tyA laI gaye pitAne tyAM laI jaI teNe kumAranI yogya vyavasthA karI ApI jyAre teNe kumAranA caherA uparanI ciMtA joI tyAre te be ke, kumAra! tame ciMtAtura kema dekhAo che? je kahI zakAya tevuM hoya te tenuM kAraNa Apa mane jarUra batA kumAre grAmAdhipatinu vacana sAMbhaLI kahyuM ke, mAre bhAI cerone sAmane karatA karatA na mAluma kayA gayo tene haju sudhI koI patto maLe nathI khabara nathI ke, tenI tyA zuM sthiti banI haze? Aja eka mAtra mArI ciMtAnuM kAraNa che mArI IcchA tenI zodhakhoLa mATe javAnI che kumAranA A 6 khajanaka vacana sAMbhaLIne prAmAdhipatie kahyuM, Apa A
Page #897
--------------------------------------------------------------------------
________________ 710 ____uttarAdhyayanale nvepayitu gacchAmi / sAnavIt - Aryaputra ! nAyamasaro varapanoranveSaNasya, yato'hamekAkinI, caurazcApadAdi saphalita cedamaraNyam / parimlAnakuzakaNTakeranu mIyate yanikaTa epa grAmo'sti / atastatra mA naya / anantara varapanumanyepaya / ratnavatyA yuktimadvacanamAkaNyaM kumArasvAmAdAya magadhadezasImAsasthite sitipure grAme samAgataH / tasmin grAme pravizan kumAraH sabhAmadhyasthitena kSitipati nAmnA grAmAdhipatinA dRSTaH / kumAra dRSTvA sa cintayati-nAya sAdhAraNo manuSyaH / etadAkRtirevAsyA'sAdhAraNatva prakaTayati, ato mayA satkAryo'yam / iti vicArya varadhanu jIvita hai athavA mara gayA hai| tara to maiM usakI khoja karU aisA merA kartavya mujhe prerita karatA hai / ataH maiM usakI gaveSaNA karane ke liye jAtA ha / kumAra kI bAta sunakara rasnavatI ne kahA Aryaputra ! yaha avasara paradhanukI khoja karane kA nahIM hai, kyoM ki maiM akelI hU tathA yaha vana bhI caura eva zvApadAdi hiMsaka prANIyoMse bharA huA hai| parimlAna kuzakaTaka Adise yaha anumAna hotA hai ki grAma aya pAsa hI hai| isaliye mujhe grAmame surakSita sthAna para rakhakara phira Apa varadhanukI khoja kareM to ThIka hai / ratnavatI ke isa prakAra yuktiyukta vacana sunakara kumAra sava se pahile usako lekara kSitipura grAma me AyA / yaha grAma magadha deza kI sImAtaTa para basA huA thaa| kumAra jaba usa grAma meM praveza kara rahA thA taba aneka manuSyoMke bIca sthita grAmAdhipatine jisakA nAma kSitipati thA, usa kumAra ko praveza karate hue dekha liyaa| ataH dekhakara usane vicAra kiyA ki yaha koI sAdhAraNa puruSa jJAta nahI hotA hai / AkRti hI isa bAta ko kaha rahI hai ki yaha koI asAdhAraNa gayela che, tyAre mane mAruM kartavya e kahe che ke huM tenI zodhamAM nIkaLI paDu AthI huM tenI zodha karavA mATe jAu chu kumAranI vAta sAMbhaLI ratnavatIe kahyuM, Aryaputra! A avasara varadhanunI zodha karavAnuM nathI, kAraNa ke huM ekalI chuM ane A vana paNa cera temaja hiMsaka prANIothI bharelu che pagalAo ane ghAsa, kATA vagerethI evuM anumAna badhAya che ke najIkamAM kaI gAma hovuM joIe AthI mane surakSitapaNe gAmamAM rAkhIne pachI A5 varadhanunI zodha kare e ThIka che. rastavatInuM A pramANe vacana sAMbhaLIne kumAra tene laIne kSitipura gAmamAM paheo kumAra jyAre te gAmamAM praveza karI rahyo hato tyAre aneka manuSyanI vacce ubhelA kSitapati nAmanA gAmanA adhipatie kumArane je AthI teNe vicAra karyo ke, A AvanAra keI sAdhAraNa para nathI AkRti ja
Page #898
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a 13 citra - sabhUtacaritavarNanam 711 valguvacanaiH kumAra sammAnya sasatkRti svagRhamAnItavAn / tatkRte ca sanI suvya vasthA kRtavAn kumAra khinnamAnasa dRSTvA grAmAdhipatirvadati - kumAra ! tvaM khinna iva lakSyase, tatkAraNa vaktavya ced bhavet, tadA mahAmapi nivedyatAm ? kumAraH mAhamama bhrAtA cauraiH saha kalaha kurvan na jAne va gataH ? kAmavasthA prAptaH ? tacci - ntayAss samAkulito'smi ? ato vicAraye tamanveSTum / grAmAdhipenoktam- ala vyakti honA caahiye| aise acche viziSTa vyakti isa grAma meM Ave yaha grAma kA saubhAgya hai, ataH grAmAdhipatike nAte merA kartavya hai ki ma isakA ucita satkAra karU / aisA soca samajha kara usane usI samaya sanmAna - sUcaka zabdoM dvArA kumArakA vahIM para satkAra kiyA pazcAt vaha usako apane ghara para le gyaa| ghara para kumAra kI saba prakAra kI usane yogya vyavasthA kara dii| jana usane kumAra ko cintita citta dekhA to bolA kumAra ! tuma hamako khedakhinna kyoM pratIta hote ho - yadi prakaTa karane yogya kAraNa ho to Apa avazya batalAveM / kumArane grAmAdhipati ke vacana sunakara kahA ki merA bhAI cauro kA sAmhanA karatA huA na malAma kahA~ calA gayA hai| hamako usakI abhI taka koI khabara nahI milI hai / patA nahI kyA usakI avasthA ho rahI hogI, basa isI citA kI vajaha se maiM Akulita ho rahA hU / vicAra hai ki usakA patA lagAU | kumArake isa dAruNa kathana ko sunakara grAmAdhipati ne kahA ki e kahI Ape che ke, e kAi asAdhAraNa vyakti hAvI joie AvI asAdhAraNa vyakti ahiM Ave e gAmanu saubhAgya che AthI gAmAdhipati tarIkenu mArU e kartavya che ke, huM temanu sanmAna karU Avu vicArIne teNe e vakhate AdarapUrvaka sanmAna sUcaka zabdothI tene eja sthaLe kumAranu svAgata karyuM pachI te tene peAtAne tyA laI gayA. pAtAne tyA laI jaI teNe kumAranI ceAgya vyavasthA karI ApI jyAre teNe kumAranA caherA uparanI ciMtA joI tyArete AtyA ke, kumAra ! tame ciMtAtura kema dekhAo che ? jo kahI zakAya tevuM hoya teA tenu kAraNa Apa mane jarUra batAvA kumAre grAmAdhipatinu vacana sAbhaLI kahyu ke, mArA bhAI cArAnA sAmanA karatA karatA na mAluma kayA gayA tenA hajI sudhI kAI patto maLyeA nathI khakhara nathI ke, tenI tyA zuM sthiti manI haze? Aja eka mAtra mArI ciMtAnu kAraNa che . mArI IcchA tenI zeAdhakhALa mATe javAnI che kumAranA bahu khajanaka vacana sAbhaLIne zrAmAdhipatie kahyu, Apa A
Page #899
--------------------------------------------------------------------------
________________ - uttarAbhyasana khedena, madIyAnucarA anvepayiSyanti / yadyaraNye kyApi bhaviSyati tadA miliSyatyeva ityuktvA grAmAdhipatiH sAnucarAn jaraNye varadhanumanvepayitu prepitavAn / te samAgatya vadanti-araNya sarvamanvepitam , na ko'pi puruSo dRSTaH / parantu mahA rApatita epa pANaH samupalabdhaH / tataH kumAro 'varadhanurpataH' iti cirakAla santApa kRtavAn / Apa isa viSayakI cintA na kare / mai apane sevakoM dvArA Aja se hI usakI khoja karAtA ha / yadi vaha jagala meM kahI para hogA to avazya mila jaaygaa| isa prakArase kumArako dhairya badhAkara usane zIghra hI naukaroM ko Adeza diyA ki ve vana meM jAkara jahAM para bhI varadhanu ho usakI talAza kare / mAlikakI AjJA pAte hI sevakajana varadhanu kI talAza meM gharase nikale jagalameM pahuMca kara unhoMne usako ekara pradezameM dadA-parantu varadhanu kA unako kahI bhI patA nahIM paDA / hatAza hokara ve lauTa Aye aura apane mAlika se bole svAmin / hamane jagala kA konA 2 dekhaDAlA parantu hamako vahAM koI bhI puruSa dikhalAI nahIM diyaa| hAM prahAra se girA jaisA yaha eka vANa hamako avazya milA hai| bANako hAtha meM lekara kumAra ne dekhA to usako vizvAsa rogayA ki varadhanu mArA gayA hai| ataH jaba taka kumAra usa grAmAdhipatike yahA rahe tabataka unakA varadhanu ke maraNa kA zoka kama nahIM huaa| viSayamA citA na kare huM mArA sevake mAraphate tenI zodhakhoLa karAvuM chuM je te jagalamAM kyAya paNa haze te avazya maLI jaze A prakAre kumArane sAvana ApIne teNe turata ja pitAnA mANasane Adeza Ape ke, teo vanamAM jaIne jyA varadhanu hoya tyAM tenI tapAsa kare pitAnA mAlikanI AjJA maLatA ja sevanane varadhanunI zodhamAM gherathI nIkaLI paDayA jagalamAM dareke dareka bhAgamAM zodhakheLa karI para tu varadhanune kayAya patto lAge nahI hatAza banIne teo pAchA pharyA ane pitAnA mAlikane kahevA lAgyA ke, svAmina! amoe ja galanA khUNe khUNe pharI vatrA paratu amane tyAM koI paNa mANasa jevA na maLe phakta prahArathI paDela evu eka bANa amane maLela che bANane hAthamAM laI jatA kumArane khAtrI thaI ke, varadhanuM mAryo gayo che AthI te jyA sudhI e prAmAdhipatine tyAM rahyo tyA sudhI tene varadhanunA maraNane zoka che na thaye
Page #900
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI kA a0 13 citra-sabhUtacaritavarNanam ekadA tasmin grAme caurA, janAn luNTayitu samAgatAH / brahmadattakumArastadabhitAya svazaraivArAn jarjarIkRtya nivAritAn / kumArasya zaurya vilokya grAmAdhipatinitarA hRpTaH / kumAro'pi grAmApipatimApRcchya ratnavatyA saha tataH pracalita krameNa magadhe zivapurI nagarI smaagtH| tato nagaryA rahiH paritrAjakAzrame ratnapatI sasthApya svaya varadhanoranvepaNArtha nagarAbhyantare prvissttH| tara bahupu sthaleSu yaradhanumanvepayannaso kumAramadRSTvA khinnamAnasaH san ratnAtI _____eka samaya kI bAta hai ki usa grAma ko lUTane ke liye yatta se caura aaye| kumArane 'ye vehI jagalI caura hai jo hamako mile the' isa prakAra unako pahicAna liyaa| unake Upara vAgoM kI khUba varSA kI aura unako tahasa nahasa kara diyaa| caura sabake sara vahA se pIche bhaga gaye, gAvavAloM kI kucha bhI hAni nahIM huii| kumArake zauryakA avalokana kara grAmAdhipati ko apAra harpa huaa| jaya vahA rahate 2 kumArako adhika samaya vyatIta ho gayA, to usane eka dina grAmAdhipati ko apane jAne kI sUcanA dii| grAmAdhipati ne ziSTAcArIpUrvaka kumArako vidA kiyaa| vahAse vidA lekara kumAra ratnavatI ke sAya claa| calate 2 vaha zivapurI ke pAsa A pahucA / vahA eka Azrama thA. jisame tApasa rahA karate the, usameM kumArane ratnavatIko ThaharA diyA aura svaya varadhanu kI talAza karane ke liye niklaa| nagara me praviSTa hokara usane gharadhanu kI haraeka sthAna para talAza kI, parantu varadhanu kA kahIM para bhI patA nahI lgaa| khedakhinna hokara vaha vApisa AzramameM eka samayanI vAta che ke, e gAmane laTavA mATe ghaNA evA cora AvyA kumAre mAnyuM ke A eja jagavI cora che je amane agAu maLyA hatA Ama jANIne tenA upara bANenI khUba vRSTi karI ane tene trAhItrAhI pikA ratA karI dIdhA e saghaLA tyAMthI bhAgI chuTayA gAmavALAone kAI paNa nukazAna na thayu kumAranA zauryane joIne prAmAdhipatine ghaNaja harSa thayo kumArane tyAM rahetA rahetA ghaNo samaya vItyo tyAre teNe eka divasa grAmAdhipati pAsethI javAnI rajA mAgI grAmAdhipatie ziSTAcArapUrvaka kumArane vidAya ApI tyAthI nIkaLI ratnAvatI sAthe cAlatA cAlatA te zivapurI pAse pahecyA tyA eka Azrama hato, jemAM tapasvIo rahetA hatA kumAre ratnAvatIne tyA rAkhI ane pite varadhanunI tapAsa karavA mATe nIkaLI paDaye nagaramAM jaIne dareka sthAna upara teNe varadhanunI tapAsa karI para tu tene koI paNa sthaLethI varadhanune pattA na maLe khUba akaLAmaNa anubhavatA te AzramamAM -090
Page #901
--------------------------------------------------------------------------
________________ HAMIRame. uttarAbhyayanara khedena, madIyAnucarA avepayiSyanti / yadyaraNye kyApi bhaviSyati tadA milipyatyeva ityuktvA grAmAdhipatiH sAnucarAn araNye varadhanumanvepayitu preSitavAn / te samAgatya vadanti-araNya sanamanvepitam , na ko'pi purapo dRSTaH / parantu mahA rApatita epa pANaH samupalabdhaH / tataH kumAro 'varadhanurmataH / iti cirakAla santApa kRtavAn / Apa isa viSayakI cintA na kare / mai apane sevakoM dvArA Aja se hI usakI khoja karAtA hU / yadi vaha jagala meM kahI para hogAto avazya mila jaaygaa| isa prakArase kumArako dhairya yadhAkara usane zIghra hI naukaroM ko Adeza diyA ki ve vana meM jAkara jahAM para bhI varadhanu ho usakI talAza kare / mAlikakI AjJA pAte hI sevakajana varadhanu kI talAza meM gharase nikale jagalameM pahuMca kara unhoMne usako ekara pradezameM dRDhA-parantu varadhanu kA unako kahI bhI patA nahIM paDA / hatAza hokara ve lauTa Aye aura apane mAlika se vole svAmin / hamane jagala kA konA 2 dekhaDAlA parantu hamako vahA koI bhI puruSa dikhalAI nahIM diyaa| hAM prahAra se girA jaisA yaha eka vANa hamako avazya milA hai| bANako hAtha meM lekara kumAra ne dekhA to usako vizvAsa ho gayA ki varadhanu mArA gayA hai| ataH jaba taka kumAra usa grAmAdhipatike yahA rahe tabataka unakA varadhanu ke maraNa kA zoka kama nahIM huaa| viSayamAM ciMtA na karo huM mArA sevaka mAraphate tenI zodhakhoLa karAvuM chuM je te jagalamAM kayAya paNa haze te avazya maLI jaze A prakAre kumArane sAvana ApIne teNe turata ja pitAnA mANasane Adeza Ape ke, teo vanamAM jaIne jyA varadhanu hoya tyAM tenI tapAsa kare pitAnA mAlikanI AjJA maLatA ja sevanajane varadhanunI zodhamAM gherathI nIkaLI paDayA jagalamAM dareke dareka bhAgamAM kheLa karI paraMtu varadhanune kayAya patto lAge nahI hatAza banIne teo pAchA pharyA ane potAnA mAlikane kahevA lAgyA ke, svAmina! amee ja galanA khUNekhUNe pharI vaLyA paraMtu amane tyA keIpaNa mANasa jovA na maLe phakta prahArathI paDela evu eka bANa amane maLela che bANane hAthamAM laI jetA kumArane khAtrI thaI ke, varadhanuM mAryo gayo che AthI te jayAM sudhI e prAmAdhipatine tyAM rahyo tyAM sudhI tene varadhanunA maraNane zAka ocho na thayo
Page #902
--------------------------------------------------------------------------
________________ 715 priyadarzinI TIkA ma0 13 citra-sabhUtacaritavarNanam sakSepeNa sarva svakIyadRttAnta niveditapatI / mayokta-puni ! tva tu mama dauhitrI bhavasi / ityuktvA'ha tAmAdAya ihaira zivapurInagaryA tasyAH piLavyasya dhanasArthavAhasya samIpe gatavAn / so'pi tAmupalakSya vizepAdareNa svagRhe sasthApitavAn / so'pi vAmupalakSya dizepAdareNa sagRhe sasthApitavAn / mayA ca bhavAn sarvatra gavepitaH, para bhavadarzana na jAtam / sAmprata saubhAgyAd bhavAn dRSTipathamArUDhaH / ida zobhana jAtam / evamuktvA'so purupaH kumAreNa saha ratnarato pitRvyasya gRhe samAgata / anyadA mahotsave pahavo janA AmantritastanAgatAH / varadhanupi brAhmaNavepeNa tpaagtH| ta dRSTvA brahmadattakumArasta pratyabhijJAya, pratyAgatajIvanamina aura phira usane apanA samasta vRttAnta sakSepa meM kaha sunaayaa| vRttAnta sunakara maiMne usase kahA ki putri ! tuma to savadha meM merI dauhitrI hotI ho| aisA kahakara meM phira use isI zivapurI nagarI meM usake cAcA dhana sArthavAhake pAsa le gyaa| dhanasArthavAhane bhI usako pahicAna kara apane ghara para paDe Adarase rakhA hai / aba vaha vahI para hai| mai ApakA patA hI lagA rahA thA ki itane meM Apa mujhe dikha paDe baDA acchA huaa| isa prakAra kaha kara vaha purupa kumAra ke sAtha 2 vaha ratnavatI ke kAkA ke ghara para A pahu~cA / vahA para kumAra aura ratnavatI sukhapUrvaka rahane lge| eka samaya kI bAta hai ki usa nagarame eka bar3A bhArI mahotsava huaa| cAharase dUra dUrake manuSya usa utsavame sammilita he| para dhanu bhI brAhmaNake vepameM isa utsavakI zobhA dekhane ke liye kahI pAhara se sammilita ho gyaa| brAhmaNake vepa me chipe hue varavanuko thaI ane pachI teNe pitAne saghaLe vRttAta sakSepamAM mane kahI saMbhaLAvyo vRttAta sAbhaLIne meM tene kahyuM ke, putrI! tuM e hisAbe mArI dohitrI thAya che, ema kahIne pachI huM tene A zivapurI nagarIma tenA kAkA dhanasArthavAhanI pAse laI gaye dhanasArthavAhe tene oLakhIne ghaNA Adara sAthe potAne ghera rAkhI che ane te tyA ja che hu ApanI zodhakhoLamA ja hatuM ke, eTalAmA Apa mane maLI gayA cAle ghaNu sArU thayu A pramANe kahIne te puruSa kumArane sAthe laIne ratnAvatInA kAkAne ghera pahecyA tyA kumAra ane ratnavatI sukhathI rahevA lAgyA eka samayanI vAta che ke, e nagaramAM eka ghaNe moTe mahatsava thayo bahArathI dUra dUrathI ghaNe manuSya e utsavamAM Avela hatA varadhanuM paNa brAhmaNanA vezamAM e utsavanI zobhA jevA mATe bahArathI Avela hatuM brAhmaNanA vezamAM chupAyelA varadhanune kumAre oLakhI lIdhuM ane tene ekadama
Page #903
--------------------------------------------------------------------------
________________ 75 samope samAgantu tApasAzrama mavicalitaH / na ca tatra tena rasnavatI raSTA, na cApyanyaH kacijanaH / tataH kumAro vicintayati-ratnavatI kutra gatA, tApasA api na dRzyante, kutastadudantopalabibhaviSyati / eSa cintayatA itastato rari nikSipatA kumAreNaiko bhadrAkRtiH puruSo dRSTaH / kumArasta prAha-bho ! gatapAsare'dya vA evidharUpanepalpA kA'pi stro bhasA dRSTA / sa vadati-ki bhavAn ratnavatIM pRcchati ? sA bhAd bhAryA kim ?, brahmadattenoktam-evameva / sa prAi-vyatIte'ti aparAhakAle mayA sA rudatI ipTA, pRSTA ca-putri ! kA tvam ? kutazca samAyAvA ? kva ca gantumicchasi ? / madvacana asA samAzvastahadayA sA lauTa AyA / vahA Akara kumArane dekhA ki yahA ratnavatI nahIM hai, aura 2 koI anyajana bhI haiM / kumArane isa sthiti se asantuSTa hokara vicAra kiyA ki yaha kyA bAta hai yahAM na ratnavatI hai aura na koI tApasajana hI haiN| pUchu to kisase pUchu kaise ava usakA patA lagAU / isa prakAra sacinta hokara jaya kumAra idhara udhara dekha rahA thA to usakI dRSTi sahasA eka bhadrAkRti viziSTa vyakti para pdd'ii| usako dekhakara kumArane usase kahA-bhAI kaho-kyA kala vA Aja Apane isa prakArake vepavAlI koI strI dekhI hai ? / kumAra kI bAta sunakara usa bhadrAkRti puruSane kahA ki kyA Apa ratnavatIke viSaya meM pUcha rahe haiM? kyA vaha ApakI patnI hai ? sunakara brahmadattane kahA hA pazcAt usane kahA ki kala yahA para aparAhna kA (dopaharake bAda) kAlake samaya maiMne usako rotI huI dekhI thii| aura usase yaha bhI pUchA ki-he putri 'tuma kauna ho, yahA kahA se AI ho ? aba kahAM jAnA cAhatI ho ? mere isa prakAra vacana sunakara usako dhairya vadhA Ave tyA AvatA ratnapatIne na joI tema bIjA mANase paNa na dekhAyA, kumAre A sthitithI vyAkuLa banI vicAra karyo ke, ahI na te koI tapasvI che ke na te ratnavatI pUchuM te kene pUchuM ? have Ane patto kevI rIte meLava? A rIte vyagracitta banIne te ahI tahI joI rahyo hate tyA teno daSTi bhadra evI eka viziSTa vyakti upara paDI tene joI kumAre tene pUchyuM ke, bhAI! kAle athavA Aje Ape A prakAranA vezavALI keI strIne joI che kamAranI vAta sAMbhaLIne te bhadra puruSe kahyuM ke, zuM Apa ratnAvatInA viSa yamAM pUchI rahyA che? zuM te ApanI patnI che? e sAbhaLIne brahmade kahyu, hA ! pachI teNe kahyuM ke, kAle tene me ahI trIjA prahAranA samaye ratI joI hatI ane tene e paNa pUchayuM ke, he putrI ! tame keNa che? ahI kayAthI AvI che ? have kayA javAnI IcchA che? mArA A prakAranA vacana - * zAMta
Page #904
--------------------------------------------------------------------------
________________ - priyadarzinI TIkA 2013 citra-sabhUtacaritavarNanam 717 aha tu zanai zanaiH patitarakSAntarAle calan yA sitipure grAme ratnavatyA saha bhavatA nivAsaH kRtastA samAgataH, tatra titipatinAmnA grAmAdhipatinA satkRtaH samu. palabdhayupmatsamAcAro vraNavyavApagamanAnantara tataH pracalitaH krameNAha bhavanta gavepayaniha samAgato'smi / " sobhAgyAcadarzana jAtam / ekadA madhumAsaH samA gataH / tadA janasantotsaraH maarbdhH| paurajanA krIDA nagarAbahiH smaagtaaH| kumAroparadhanuthobho mahotsava draSTakAmA nagarAd bahirgato / nirmarakrIDArasanimagne uThA aura dhIre 2 vRkSokI oTa lekara calate bnaa| aura vahAhI pahu~cA jahAM pahile kSitipura gAva me Apane ratnavatI ke sAtha nivAsa kiyA thaa| usa kSitipura patine sUna sevA zuzrUpA kI / dhIre 2 ghAva bhI ThIka hone lgaa| Apake samAcAra bhI yadA kadA mila jAte rahe / ataH jaba ghAva vilakula ThIka ho gayA, aura Apake bhI pUre samAcAra mile taya meM vahAM se cala diyaa| kramaza. calate2 aba Aja yahA AyA huuN| bhAgya ko dhanya. vAda hai ki jisane Apake darzana karA diye| isa prakAra varadhanu ne apane vRttAnta se kumAra ko vAkipha kara diyaa| aura kumArake sAtha vahIM para rahane laga gyaa| eka samaya kI bAta hai ki jara vasantakA samaya AyA taba vahAM ke nAgarikone khUna ThATavATa se vamantotsava manAnekA Ayojana kiyaa| utsava manAne ke liye puravAsI nagarase bAhira jAne lge| kumAra tathA varadhana bhI isa utsavako dekhane kI abhilApAse nagarase vAhira tyAthI uTha ane dhIre dhIre vRkSane AdhAra laIne cAlato thayo ane e sthaLe paheo ke je kSitipura gAmamAM Ape ratnAvatInI sAthe nivAsa karyo hata e kSitipurapatie mArI ghaNuM ja sevA zuzruSA karI dhIre dhIre ghA rUjhAvA lAgyA ApanA samAcAra paNa mane avAranavAra maLatA hatA AthI ghA tyAre ekadama rUjhAI gayo ane ApanA paNa samAcAra pUrA maLyA tyAre huM tyAMthI nIkaLI paDaye cAlatA cAlatA Aje ahI AvI pahoce chuM daivane dhanyavAda che ke, jeNe mane ApanA darzana karAvyA A rIte vara dhanue pitAnA vRttAtathI kumArane vAkepha karyo ane kumAranI sAthe e tyAja rahevA lAgyo eka samayanI vAta che ke, jyAre vasatane samaya Avyo tyAre tyAnA nAgarIkee khUba ThAThamAThathI vasatetsava manAvavAnuM nakkI karyuM utsava manAvavA mATe nagaravAsIo nagarathI bahAra javA lAgyA kumAra tathA varadhanuM paNa A utsavane jovAnI abhilASAthI nagaranI bahAra gayA janatA jyAre e ramata
Page #905
--------------------------------------------------------------------------
________________ 716 uttarAdhyayanasUtre sva matvA harSabharita hRdayaH maphulalocanaH prakRSTaharSavazaviMgaladanu jAya gADhamAliGgitanAn / tataH kRta sakalakRtya sukhopaviSTa paradhanu kuraH pRSTavAnbhovaradhano / tyakva gataH ? kA caivAnatkAlaparyanta sthitaH ? sarva nivedaya / varadhanurvedati 2 - tasyA rAtro nidrAmupAgatayoryugyoH zajAlAnanta ritagAtreNa caureNaikena vANaprahAreNa mama pAdoniddhaH / vedanAdhikatayA'ha sthAnnipatitaH / mama dazAM vilokya yuvA cintAmApsyatha iti vicAryAha yuvA notthApitavAn / rathastvagre calita / pahicAna kara kumArane ekadama usako donoM bAhuoMse bhara liyA / isakI prAptise kumAra ne apane Apako gaye hue prANoMkA phira se AnA jaisA mAnA / harSake prakarSase usa samaya kumArake donoM netra sAvana bhAdoM kI jhar3Iko bhI lajjita sA kara rahe the| arthAt kumArake netroM harpake AsU khUba bahane lage jaya ki vaha varadhanu apane samasta kRtya kara cukA aura svastha hokara baiTha cukA taba usase kumAra ne pUchA ki dharadhanu ! kaho tuma kahA cale gaye the, aura itane samaya taka kahA para rhe| kumArake isa prazna ko sunakara varadhanu ne kahA- suno meM kahatA hU jaba rathame ratnavatI aura Apa nidrAvazathe, taba vazajAla ke bhItara chipe hue kisI caurane eka hI bANake prahArase merA paira jarjarita kara diyA / usase mujhe bar3I bhArI vedanA huI / maiM usI samaya ratha se nIce gira paDA / Apa logoko merI isa sthitiko dekhakara cintA na ho, isa vicAra se maiMne Apa ko nahI jagAyA / ratha itane me Age nikala gyaa| mai vahA se ' peAtAnA ane bhujAe vaDe jakaDI chAtI saraseA cApyA varadhanunA meLApathI kumAranA jIvamAM jIva AvyA, jANe ke tenA khAvAI gayela prANa tene pharIthI prApta thaye| evu mAnIne harponmatta banelA kumAranA ane netrAmAMthI zrAvaNa ane bhAdaravAnI jhaDI varasavA lAgI rAjakumAra A rIte ghaNuMA samaya raDI rahyo pachI svastha thatA teNe varadhanune pUchyu, ka! tame kayA cAlI gayA hatA ? ane ATalA samaya kayA vitAnyA ? kumAranA A praznane sAbhaLI varadhanue kahyu, sAbhaLe!! rathamA ratnavatI ane tame nidrAdhIna hatA tyAre vazajALanI A dara chupAyelA koI cAre eka khANunA prahArathI mArA paga jarjarIta karI dIdhA enAthI mane khUba ja vedanA thavA lAgI ane huM e vakhate rathanI nIce paDI gaye| Apa leAkeAne mArI AvI sthiti nei ciMtA na vicArathI me Apane jagADela nahI eTalAmA ratha AgaLa nIkaLI thAya e
Page #906
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 13 mitra-saMbhUtaparitavarNanam 'rakSavAlikA rasa vAlikAm ' ityuccaiH zabdAyante / bhayabhrAnto gAlikA nirIkSya brahmadattakumArastadagresaro bhUtvA hastina nirbhasitavAn / istI nirbhartsanazabda zrutvA pAlikA parityajya kumArAbhisukha pracalitaH / brahmadattakumAro ropanazavistAritalocana prasArita zuNDAdaNDa hastina svAbhimukhamAgacchantu dRSTvA svottarIya vana tadamimukha matimAn / gajo'pi tadvastra zuNDayA gRhItvA gaganavale pratiptavAn / gaganAca tad vastra bhUmau nipatitam / punastadAdAtu parI yAratsvaziro namayati, tAvad namadattakumAra utplutya tatkandharAmAruhya, dRDhamuSTinA karikumbhasthaLe mahAra kRtavAn / madhuravacanaizca ta paritopitavAn / eva madonmattapharI tadvazago jAta / kI ora bar3hatA huA desaphara jorase cillA rahe the, ki koI isa pAlikA kI rakSA karo rakSA kro| brahmadattakumAra bhI vahI para khaDA huA thA, jaya usane bhayatrasta bAlikAko dekhA, to zIghra hI hAthI ke sanmukha Akara usane usako llkaaraa| kumAra kI lalakAra sunakara hAthIne kanyA ko choDakara ekadama kumArako ora jhpttaa| kumAra ne jaba dekhA ki hAthI merI ora lapaka rahA hai to usane zIta hI ropa ke vaza se vistArita netravAle aura prasArita zuNDAdaDa vAle usa hAthIke sAmane apanA uttarIya vastra utAra kara pheMka diyaa| rAdhIne bhI usa uttarIya vastrako __ apanI zuDase pakaDakara Upara uchAla diyaa| uDAlA gayA vaha vastra nIce gira pddaa| hAthI ne jyoM hI isako punaH uchAlane ke liye apanI zUDa ko nIce kiyA ki itane meM hI kumAra uchala kara usake gaDasthala para savAra ho gayA aura savAra hote hI usane dRDhamuSThi ke prahAroM se kubhasthala ko Ahata kara diyA / pazcAt kucha 2 uddhatatA kA jaya gajarAja jate joIne jorathI rADa pADavA lAgyA ke, koI A kanyAnI rakSA kare, rakSA karI brahmadattakumAra paNa tyA ubhela hatA jyAre teNe bhayagrasta bAlikAne joI eTale tarata ja hAthInI sAme AvIne teNe tene paDakAryo kumAranA paDakArane sAbhaLIne hAthI kanyAne choDIne kumAra upara trATaka, kumAre jANyuM ke hAthI mArI sAme dhasI rahyo che, ethI teNe tarata ja repanA AvezathI jenA netra phATI rahyA che ane jenI sUDha uchaLI rahI che tevA hAthInI sAme potAnuM utta rIya vastra utArIne phekayu hAthIe paNa e uttarIya vastrane pitAnI sUDhathI pakaDIne upara uchALI dIdhu hAthIe uchaLela e vA nIce paDayu hAthIe tene pharI uchALavA mATe pitAnI sUDhane nIcI karI ke eTalAmA kumAra uchaLIne tenA gaThasthaLa upara svAra thaI gayo ane savAra thatA ja teNe pitAnA hAthanI maThIeAnA prahArathI tenA ku bhathaLane DhIlu pADI dIdhu pachI jyAre hAthInuM gADapaNa
Page #907
--------------------------------------------------------------------------
________________ y loke'kasmAt tatra zivapurI nagarAdhIzaspa ripumardananRpasyapAtita hasvipako niraGkuzo madonmato istI samAgataH / tadAgamanananitamayena hAhAvaM prakurvanto lokAH palAyitA / bhagno mahotsaH / vinaSTo mahotsavaraH / palAyitAH sarve strI puruSAH / vana palAyanapare stronikare satha upAkhdayovanA kAcid pAlikA palAyitumapArayantI hastino dRSTipaye samArUDhA / sa hastI pAlikAbhimukha tvarita gatyA madhAvati / taM madonmanahastina svAbhimukhamAgacchanta dRSTA zaraNa kamapyanve. payantI sA vAlikA itastato dhAvatI / isvI samIpamAgataH / vAlikA parijanAH gye| jaba janatA krIDA rasame atyata nimagna bana cukI taba acAnaka hI zivapura nagara ke adhipati rAjA ripumardana kA hAthI apane mahAvata ko pheMka kara vilakula niraGkuza bana upadrava macAtA huA usa tarapha aayaa| logoM ne jyoM hI hAdhIko apanI tarapha Ate hue dekhA, ki bhayAnvita bana saba ke saba hAhAkAra karane lage aura idhara udhara bhAgane lge| utsava isase vilakula phIkA par3a gyaa| rAgaraga kA vahA nAma bhI nahIM rhaa| janatA jaba bhAga rahI thI taba eka kumArI kanyA jo bhAgane meM asamartha ho gaI thI, usa hAthI kI dRSTi kA lakSya vanI / usako dekhakara hAthI usakI ora bhaagaa| hAthI ko apanI ora AtA hujA dekha kara kanyA ne bhayase kAtara apanI dRSTi "koI merI rakSA karo" isa abhiprAyase idhara udhara phailAi para jara isakI AzA nirAzArUpa meM pariNata huI to usane bhI idhara udhara bhAgane kI ceSTA kI itane me hAthI usake pAsa A pahU~cA / vAlikAke jo abhibhAvuka jana the ve hAthI ko kanyA gamatamAM atyata mazagula hatI tyAre acAnaka ja zivapura nagaranA adhipati rAjA ripumanane hAthI pitAnA mAvatane phakane bilakuva nira kuza banI upa drava macAvate e tarapha A lokee jyAre hAthIne pitAnI tarapha Avate je te bhayabhIta banIne saghaLA hAhAkAra karavA lAgyA ane ahI tahIM nAsabhAga karavA lAgyA AthI utsava taddana phiko banI gaye raMgarAganuM nAme nizAna paNa na rahyuM, janatA jyAre nAsabhAga karI rahI hatI tyAre eka kumArI kanyA je bhAgavAmAM asamartha hatI tenA upara hAthInI najara paDI tene joIne hAthI tenA tarapha deDo hAthIne pitAnI tarapha deDatA Avate joIne te kanyAe bhayabhIta evI pitAnI najara "keI mArI rakSA kare " A abhilASAthI cAre tarapha pheravI ane jyAre tenI e AzA nirAzAmA pheravAI tyAre teNe paNa ahItahI bhAgavAnuM zarU karyuM eTalAmAM hAthI tenI pAse AvI pahoMcyo. kanyAnA kuTuMbIjane hatA te hAthIne kanyAnI taka
Page #908
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadazinI TIkA ma0 13 mitra-sabhUtacaritavarNanam 'ratAlikA rasa pAlikAm ' ityuccaiH zamAyante / bhayabhrAnto mAlikA nirIkSya brahmadattakumArastadagresaro bhUlA istina nirbhasitavAn / hastI nirbharsanazabda zrutvA vAlikA parityajya kumArAbhisukha pracalitaH / brahmadattakumAro roparazavisvAritalocana prasAritazuNDAdaNDa hastina svAbhimukhamAgacchanta dRSTvA svottarIya vastra tadabhimukha prakSiptavAn / gajo'pi tadvastra zuNDayA gRhItvA gaganatale prakSiptagan / gaganAca tad vastra bhUmo nipatitam / punastadAdAtu karI yAnatsvaziro namayati, tAvad brahmadattakumAra utplutya tavandharAmArA, dRhamuSTinA karikumbhasthaLe prahAra kRtavAn / madhuravacaneca ta paritopitavAn / eva madonmattakarI tadvazago jAta / kI ora bar3hatA huA desakara jorase cillA rahe the, ki koI isa vAlikA kI rakSA karo rakSA kro| brahmadattakumAra bhI vahIM para khaDA huA thA, jaya usane bhayatrasta bAlikAko dekhA, to zIghra hI hAthI ke sanmukha Akara usane usako llkaaraa| kumAra kI lalakAra sunakara hAthIne kanyA ko choDakara ekadama kumArakI ora jhpttaa| kumAra ne jaba dekhA ki hAthI merI ora lapaka rahA hai to usane zIta hI ropa ke vaza se vistArita netravAle aura prasArita zuNDAdaDa vAle usa hAthIke sAmane apanA uttarIya vastra utAra kara pheMka diyaa| hAthIne bhI usa uttarIya vastrako apanI zuDase pakaDakara Upara uchAla diyaa| uchAlA gayA vaha vastra nIce gira pdd'aa| hAthI ne jyoM hI isako punaH uchAlaneke liye apanI zUDa ko nIce kiyA ki itane meM hI kumAra uchala kara usake gaDasthala para savAra ho gayA aura savAra hote hI usane dRDhamuSThi ke prahAroM se kubhasthala ko Ahata kara diyA / pazcAt kucha 2 uddhatatA kA jaba gajarAja jate joIne jorathI rADa pADavA lAgyA ke, keI A kanyAnI rakSA karo. rakSA karA brahmadattakumAra paNa tyA ubhela hatuM jyAre teNe bhayagrasta bAlikAne joI eTale tarata ja hAthInI sAme AvIne teNe tene paDakA kumAranA paDakArane sAbhaLIne hAthI kanyAne choDIne kumAra upara trATaka, kumAre jANyuM ke hAthI mArI sAme dhasI rahyo che, ethI teNe tarata ja reSanA AvezathI jenA netra phATI rahyA che ane jenI sUDha uchaLI rahI che tevA hAthInI sAme potAnu utta rIya vastra utArIne phekayu hAthIe paNa e uttarIya vastrane pitAnI sUDhathI pakaDIne upara uchALI dIdhu hAthIe uchaLela e vastra nIce paDayu hAthIe tene pharI uchALavA mATe pitAnI sUDhane nIcI karI ke eTalAmAM kumAra uchaLIne tenA gaDasthaLa upara svAra thaI gaye ane savAra thatA ja teNe pitAnA hAthanI makIonA nathI tenA ku bhathaLane DhIlu pADI dIdhu pachI jyAre hAthInuM gADapaNa
Page #909
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAjyavAda iti dRSTvA sarvejanA nahmadattakumArAya dhanyavAda dadAti / brahmakumAro'pi bandijanairupagIyamAno hastinamAlAnastambhe navAn / ripumardana narapatirapi kumArasya zaurya pratyupannamatiya ca dRSTrA paramavismito mantrigamapRcchat-koDama kumAra ? kumAravazAbhijJena mantriNoktam - sAmin ! paJcAlAdhipaterbrahmarAjasya putro brahma dattanAmAsau kumAra / tataH santuSTahRdayo rAjA ripumardanaH sukumAra brahmadattakumAra svabhavanamAnItavAn-tatra sa kumAro rAjJA satkRtaH sammAnitaH / rAjA'pi zubhe lagne'STasakhyAbhiH saputrIbhiH saha kumArasya pANigrahaNa kAritavAn / varadhanurapi kumAreNa sadaiva sasthitaH / ne parihAra kara diyA to kumArane usako madhura vacanoMse tuSTa kiyA aura khUba 2 pucakArA / isa prakAra madonmatrA vaha gajarAja dekhate 2 kumArake vaza meM ho gyaa| isa paristhiti ko dekhakara upasthita janatA Azcaryacakita bana gaI aura kumAra ko dhanyavAda dene lagI / pazcAt kumAra ne usa gajarAja ko le jAkara AlAnastabhameM bAgha diyA / bandijanoMne isa kRtya se prasanna hokara kumAra kI khUba 2 muktakaTha se stuti kii| ripu mardana rAjA ne jaba isa taraha kI kumAra kI zUravIratA eva kalA kuzalatA kA nirIkSaNa kiyA to vaha baDA AnaMda magna ho gayA / aura Azcaryayukta hokara usane matrI se pUchA- yaha kumAra kona hai ? kumAra ke veSa se paricita hue maMtrI ne kahA mahArAja / pAcAla rAjA brahmarAja kA putra yaha brahmadatta kumAra hai / bhatrI dvArA kumAra kA paricaya pAkara rAjA bahuta khuza huA aura kumAra ko apane ghara le gyaa| vahA le jAkara rAjA ne usakA khUba satkAra aura sanmAna kiyA / rAjAkI ATha kumArI kanyAe~ thIM dhIre dhIre ochu thavA lAgyuM, tyAre kumAre tene madhura vacanothI 5 pALyo ane ghaNeAja premabhAva matAnye A rIte madematta te gajarAja jotajotAmA kumAranA vazamA AvI gaye| A paristhitine joI tyA ekaThI thayelI janatA Azcaryacakita banI gaI ane kumArane dhanyavAda ApavA lAgI pachI kumAre e gajarAjane laI jaIne AlAnastala sAthe mAdhI dIdhA kumAranA A prakAranA sAhasane joI adhIjanoe tenI khUba khUba stuti karI ripumana rAjAe jyAre kumAranI A prakAranI kuzaLatA ane zu vIratA jANI tyAre te ghaNA khuzI thayA ane Azcaryamagna khanIne teNe matrIne pUchyuM, A kumAra kANu che ? kumAranA vezathI paricita matrIe kahyu, mahArAja! pAMcAla rAjA brahmarAjAnA putra A brahmadattakumAra che kumAranA paricaya jANutA rAjA khUba khuzI thayA ane kumArane pAtAne tyA AlAvyA ghera pahecatA teNe kumAranu khUba satkAra ane sanmAna karyuM. rAjAne ATha kuvArI kanyAo hatI je rUpa
Page #910
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 13 citra-sabhUtacaritarNanam 721 ekadA kAcityo samAgatya vratmadattakumAra proktAtI-kumAra / asti kimapi vijJApanIya bharate ' kumAregotAm-kathaya ! sA mAha-asti nagaryAmasyA zramaNo nAma sArthavAhaH / tasya saphalaphaLA'bhijJA zrImatI nAma kanyA'sti / sA mayA mAlyA. deva pAlitA lAlitA ca / vasanta mahotsava divase tvayA istiparAbhavAdakSitA sA tadAnI jItidAyaka tyA pAuti / ato bhAnanugRhAtu dArikAmenAm / kumAreNa tadvaco'GgIkRtam / prazastadirase kumArastayA saha pANigrahaNa kRtavAn / gharadhanurapi subuddhi nAmnaH sacivasya pucyA nandanayA saha vivAha kRtapAn / tara brahmadatta jo rUpamAdhurI meM eka se eka car3haraha kara thii| unake sAtha rAjAne kumAra kA vivAha kara diyA / varadhanu bhI kumAra ke hI sAya 2 rhaa| . eka samaya kI bAta hai ki kisI strI ne Akara brahmadatta kumAra se __ kahA-kumAra ! Apa se kucha kahanA hai / kumArane kahA-kaho kyA bAta hai| kahanI hai ? usane kahA ki isa nagarI meM vaizramaNa nAmakA eka sArthavAha isakI eka saphala kalAoM meM nipuNa putrI hai| nAma usakA zrImatI hai| usa dina jaya ki samasta janatA vasanta ke utsava ko manAne meM 'salagna yI Apane isakA hastike dvArA hone vAle parAbhava se rakSaNa kiyA thaa| yaha to Apa ko jJAta hI hai| ataH vaha kanyA aba jIvanadAtA Apake sivAya kisI dUsare ko nahIM cAhatI hai| isaliye Apa isako grahaNa kara anugRhIta kreN| kumArane usa strI ke vacanoM ko sammAnita kara usa kanyA kesAya kimI prazasta dina meM vivAha karanA svIkAra kara liyaa| kumAra ke vivAhita hone ke bAda varadhanu kA bhI suvuddhi nAmaka matrI kI putrI nandanA ke sAtha vivAha ho gyaa| kumAra aura vrmAdhuryamA ekaekathI caDIyAtI hatI emanI sAthe rAjAe kumArane vivAha karI dIdhI varadhanuM paNa kumAranI sAthe rahyA eka samayanI vAta che ke, koI strIe AvIne brAdattakumArane kahyuM, kumAra' Apane kAIka kahevuM che ? kumAre kahyuM, ho ! vAta kahevI che ? teNe kahyuM, A nagarImAM vezamaNuM nAmanA eka sArthavAha che tene sakala kalA emAM nipuNa evI putrI che, jenuM nAma zrImatI che e divase jyAre saghaLI janatA vasatinA utsavane manAvavAmAM mazagula hatI tyAre Ape tenuM mAmA hathiIthI rakSaNa karela hatuM e te Apa jANe che Ape jene jIvatadAna Apela che te kanyA potAnA jIvatadAtA ApanA sIvAya keI bIjAne varavA cAhatI nathI e khAtara Apa tene grahaNa karo kumAre e strInA vacanono svIkAra karyo ane yogya divane te kanyAnI sAthe vivAha karavAnuM nakakI karyuM kamAranA vivAhita thayA pachI varadhanune paNa subuddhi matrInI nandanA nAmanI
Page #911
--------------------------------------------------------------------------
________________ 722 uttarApatha kumAro paradhanurubhAvapi tatra pahukAla mukhena sthitI / tayoH marvatra prsiddhiaaNtaa| ___ anyadA brahmadattamAro paradhanudha vArANasI gatau / radhanuH kumAra bahiH sthA. payitvA kaTakanAmnastanagarasvAminaH samIpe gavanAn / bhAnmitra brahmabhUpasya putra: kumAra-vasmadatto bhAnagarasahiHmadeze mamupariSTo'stI "ti samAcAra rAje nive ditavAn / rAjA'pi harSAnvitaH sAlapAinaH kumArasya samIpe samAgatya brahmarAjamina satkRtya kumAra hastiskandhe samAropya sabhAne samAnItavAn / anantara zume muhUrte strapucyA kanakavatyA saha kumArasya vivAha kAritavAn / aneka iyaganastha kozAdika yautuke dattavAn / kumArasta kanakAtyA saha nirasati / tasminnavasare brahmadattasya cakrAdIniratnAni praadurbhuutaani| tato vArANasInagarAdhipatiH kaTakarAjaH dhanu ye donoM bahuta samaya taka sukhapUrvaka apanI 2 sasurAla meM rhe| rahate hue inakI yahA prasiddhi ho gaI thii| ___eka samaya kumAra aura varadhanu ye donoM hI vANArasI gaye / vara dhanu kumArako nagarI ke bAhara ThaharAkara kaTaka nAmaka rAjAke pAsa gayA / jAkara usane kahA ki brahmadattakumAra Apake nagara ke bAhira-ThaharA huA hai| isa samAcAra ko sunakara rAjA bhI harpita huaa| tathA sakala vAhanoM se susajjita hokara ve unako lene ke liye kumAra ke pAsa phuNce| inhoMne brahmarAja ke samAna kumAra kA satkAra kiyaa|or hAthI para baiThA kara unako vaha apane ghara para le aaye| inakI eka putrI thii| jisakA nAma knkvtiiyaa|so rAjA ne isa apanI putrI ke sAtha kumArako pANigrahaNa saskAra yathAvidhi kara diyaa| dahejame rAjAne aneka hAthI ghoDe diye| putrI sAthe vivAha thaye kumAra ane varadhanu ghaNA samaya sudhI sukhapUrvaka pitAnA sAsarAmAM rahyAA rIte rahetA temanI prasiddhi thaI cUkI eka samaya kumAra ane varadhanu bane vArANasI gayA varadhanu kumArane nagaranI bahAra rAkhIne kaTaka nAmanA rAjAnI pAse gaye jaIne kahyuM ke, brahmadattakumAra ApanA nagaranI bahAra phekAyela che A samAcAra sAbhaLI rAjA khUba harSita thaye ane rAjakumArane nagaramAM lAvavA mATe ThAThamAThathI svAgatanI taiyArI karI saghaLA vAhanone taiyAra karavAmAM AvyA ane savArI rAjakumAranI pAse gAmanI bahAra AvI pahocI emaNe brahmarAjAnI mAphaka kumAranu svAgata karyuM ane tene hAthI upara besADI zaheramAM praveza karAvyo rAjamahAlayanI pAse savArI AvI pahoMcatA bhAre mAnapUrvaka mahAlayamAM laI javAmAM Avyo A rAjAne eka guNavatI putrI hatI jenuM nAma kanakAvatI hatuM rAjAe pitAnI e putrInuM brahmadattakumAra sAthe pANigrahaNa karAvyu dahejamAM rAjAe
Page #912
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a 13 citra-sabhUtacaritavarNanam 723 svadUtAn puSpacUlarAjJaH dhanumantriNaH kaNeradattanupasya, janyepA ca nRpANA samIpe preSitAn / te sarve salAhanA samAgatAH / tai rAjakumAra kAmpilyarAjye'bhipikta / varadhanuH senApatiH kRta / nammadattaH saphala sainyasamanvito dIrghanRpeNa saha yodhdhu pracalitaH / satataprayANeH kAmpilyapurasamIpe samAgataH / dIrghanRpeNApi kaTakAdi bhUSAnA samIpe dUtaH preSitaH / parantu sa dUtaH kaTakabhUpAdibhirnirbhatsitaH / sarve samAcAra tasmai niveditavAn / brahmadattasya jananI culanI brahmadattasyAkramaNa vijJAya gutamArgeNa nirgatya sAdhdhInA samIpe dIkSA gRhIlA tIna tapastaplA sadgati khajAnA bhI khUna diyaa| kumAra vahIM para kanakavatI ke sAtha rahane lge| isI avasara para kumAra yahA cakravartipadake dyotaka cakAdiratna pragaTa hue / kaTaka rAjA ne apane dUtoko puSpacUla, kaNeradatta Adi rAjAoM ke pAsa bhejA / ve saba apane 2 bala aura nAhano se sajjita hokara vANArasI nagarImeM A pahu~ce / sabane milakara kumAra kA rAjyAbhiSeka kiyaa| varadhanu ko senApati kA pada diyA / brahmadatta cakravartI aba sakala sainyoM se 'yukta hokara dIrgharAjAke sAtha sagrAma karaneke liye claa| calate 2 kumAra kAmpilya nagara ke pAsa A pahu~cA / khabara pAte hI dIrgharAjA ne apane dUtoMko kAzI nareza kaTaka rAjA Adike pAsa bhejA / inhoM ne dUta ko apamAnitakara nikAla diyA / eka bhI bAta usakI nahI sunii| dUtone jAkara saba samAcAra dIrgharAjA ko sunA diye / brahmadatta kI mAtA culanIne brahmadattake AkramaNako jAnakara guptamArgase nikalakara ghaNA hAthI, gheADA, jara, javerAta vagere Apyu. kumAra kanakAvatI sAthe tyA rahevA lAgyA. A samaye kumArane tyA cakravatInA dyotaka cakAdiratna pragaTa thayA kaTakarAjAe potAnA tene puSpazUla, gheradatta, Adi rAjAnI pAse peAtapeAtAnI sanya sAmagrI lai vANuArasI AvavA mATenu Ama traNa ApavA meAkalyA ethI e saghaLA rAjAe peAtapeAtAnA sanya sAmagrIthI susajja thaine vArANumI AvyA sahue maLIne kumArano rAjyAbhiSeka karyAM, varadhanune senApatinu pada ApavAmA Avyu, brahmadatta cakravatI. A pachI saghaLA sainyanI sAthe dIrgharAjA sAthe sagrAma karavA mATe nIkaLI paDayA cAlatA cAlatA kumAra phAlthi nagaranI pAse AvI pahoMcyA. dIrgharAne khabara maLatA teNe peAtAnA tAne kAzInareza, kaTaka rAjA vagere pAse melyA emaNe tene apamAnita karIne kADhI mUkyA koIe temanI eka paNa vAta sAbhaLI nahI phtee apamAnita banI pAchA pharIne saghaLA samAcAra dIdharAjane kahI salajaanaa brahmadattanA AphamaNunA samAcAra sAbhaLIne tenI mAtA culanI gupta
Page #913
--------------------------------------------------------------------------
________________ 724 uttarAdhyayanasace gtaa| dIrghanRpo'nanyagatiko nAmadattasainyapariveSTita nagara vilokya cintita vAn-kiyatkAlamasmAbhiniLapraviSTeriva sthAtavyam ? ataH zauryamavalamnya yuddha svabhAgyaparIkSA kartavyA / pa vicArya svasanyapariTato nagarAd bahiniSkramya yuddha kartuM samAgataH / ubhayasainikAnA bhayakaraH sagrAmo jAtaH / brahmadatta dIrghaTapAvapi paraspara prahaDhe mahatto / brahmadattasainirdIrghanRpasainikA vinAzitAH, avaziSTAH zatramutsRjya palAyitAH / dIrghanRpo'pi nahmadattena saha yuddha kurvan vividhazavaistaduparimahAra kRtavAn / brahmadattakumArastadakha zastrANi piphalI kRtavAn / evamanyo'nya sAdhviyoM ke pAsa dIkSA dhAraNa kara lI / aura tIna tapasyA ke prabhAvase usane sadgati kA lAbha bhI kara liyaa| brahmadatta kI senA dvArA cAroM taraka se veSTita apanA nagara jAnakara dIrgharAjAne vicAra kiyA ki aba hama loga isa taraha kavataka chipakara baiThe rheNge| ataH aba to hamArA yahI kartavya hai ki hama zaurya kA avalambana kara yuddha me apane bhAgya kI parIkSA hI kare / isa prakAra vicAra nizcita kara dIrgharAjA sainya se parivRta hokara nagara se bAhira nikalA aura yuddha karane ke liye yuddha bhUmi meM A gyaa| donoM senAo me bhayakara satrAma chir3a gyaa|brhmdtt aura dIrgharAjA bhI Apasa meM jujhane lge| brahmadattake sainiko ne dIrgharAjake sainikoMko pachADa diyA-jo aura vAkI bace raheM ve apane jIvana ko lekara aura zastroM kA parityAga kara yuddhabhUmise bhAga gye| idhara dIrgharAjAne bhI bahAdatta ke sAtha yuddha karate hue vividha zastroM dvArA usake Upara prahAra kiye parantu brahmadattakumAra ne usake samasta zastroko viphala kara diyaa| mArgethI nIkaLI gaI ane sAdhvIonI pAse jaIne dIkSA dhAraNa karI lIdhI ane tIvra tapasyA karavA lAgI jene prabhAvathI teNe sagatine mArga meLavI lIdhA brahmadattanI senAe nagarane cAre taraphathI gherI lIdhu cAre bAjuthI gherAI javAnA samAcAra jyAre dIrgharAjAne maLyA tyAre teNe vicAra karyo ke, A rIte gherAyelI sthitimAM TakI zakAya tema nathI AthI mArU have kartavya che ke, zauryanI parIkSA yuddhanA medAnamAM karI levI A prakArane nizcaya karIne dIgharAjA potAnA saiinya sAthe nagaranI bahAra nIkaLyo ane yuddha karavA mATe yuddhabhUmi upara paho bane senAo vacce bhayakara evo sa grAma zarU thayo brahmadattanA sinya dIrdharAjAnA sinyane pachADI dIdhuM je sainike bacyA hatA te pitAne jIva bacAvavA zastrone paDatA mUkI yuddhabhUmithI nAsI chUTavA lAgyA A tarapha brahmadara ane dIrgharAjA vacce paNa ghora yuddha macI gayuM hatu, ekabIjA potapotAnA zastraaane chUTathI upayoga karI rahyA hatA, brahmadattakumAre bhAre kauzalyathI dIgharAjAnA saghaLA zane nAkAmI
Page #914
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TI a0 13 citra-sabhUtacaritavarNanam .. maharatostayoH sagrAmavizAradayoH sagrAmo na pUrNatAmagAt / tadA brahmadattena cakra makSiptam / tena cakreNa dIrghanupasya ziraddhinam / tato jayatvepa cakravartIti ghoSaH sakalajanAnA mukhAnissata. / deH puSpaSTiH satA, ukta ca-" utpanno'yaM dvaadshckrvrtiiti| tato janapadalo sastUyamAno nArIndakRtamumaGgalo brAmadattakumAro mantri mabhRtibhiranugamyamAnaH samAne praviSTaH / paurajanai saralasAmantaizca tasya cakravartya - isa prakAra ina donoM sagrAma vizAradokA bahuta samaya taka parasparameM yuddha calatA rahA-parantu donoM meM se parAsta koI bhI nahIM huaa| brahmadatta ne jara yaha dekhA ki dIrgharAjA sAmAnya zastroMse parAjita nahI ho sakatA hai tara usane usake Upara cakra calAyA usa cakase dIrgharAjAkA mastaka kaTakara jamIna para gira par3A, isI samaya "brahmadatta cakravartI jaya. catA vartA" isa prakArakA jayaghopa saphala janatA ke mukhase svataH nikala pdd'aa| devoM ne bhI AkAzamArgase usake Upara puSpavRSTi kI aura sAtha me sava ko yaha sUcanA bhI dI ki yaha brahmadatta nArahaveM cakravartI utpanna hue haiN| usI samaya devoM kI vANI sunakara samasta janapada loko ne brahmadattacakravartI kI khUna manamAnI stuti kii| tathA nAriyoM ne usakI magala AratI utArI aura aura bhI khUna maGgalAcAra kiye| isa prakAra brahmadatta cakravartI sakala nara nAriyoM dvArA sastUyamAna hotA huA matrImaDala Adi ke sAtha 2 apane bhavana meM praviSTa huaa| vahA puravAsiyoM ne eca devA chatA pa bane vacce khUba samaya sudhI yuddha cAlatuM rahyuM ane mAthI kaI kaIne harAvI na zakayuM brahmadatta jyAre A paristhiti joI tyAre teNe vicAra karyo ke, dIrgharAja sAmAnya zothI parAjIta thaI zake tema nathI, tyAre teNe tenA upara cai cheDayuM ca pitAnu kAma AbAda bajAvyuM dIrgharAjAnu mastaka cakranA prahArathI kapAIne jamIna upara paTakAyu A samaye cAre taraphathI "brahmadatta cakavatI jaya thAo nI jayapaNu sakala janatAnA mukhamAMthI nIkaLI paDI devoe paNa AkAzamAthI tenA upara puSpavRSTI karI sAthosAtha sahune sUcanA paNa dIdhI ke, A brahmAdara bAramA cakravartI utpanna thayela che e samaye devenI vANI sAMbhaLIne saghaLA janapada-lokee brahmadatta cakravatInI khUba ja stuti karI strIoe tenI ma gaLa AratI utArI ane khUba utsAhabhera utsava manAvya, A pramANe brahmadattacakravatI saghaLA strI puruthI stuti pAmIne matrImaDaLa vagerenI sAthe pitAnA rAjabhavanamAM gaye vacA saghaLA puravAsIoe ane saghaLA sAmatoe maLIne tene cakavatI paddha
Page #915
--------------------------------------------------------------------------
________________ 726 uttarAbhyayanale bhiSekaH kRtaH / cakravartitva pAlayan nAmadattaH mukhena kAla yApayati / ekadA tasya purato naTena nATayamArabdham / tasmin samaye dAsyA cakravartihastepUrvaH kusumastako dattaH / ta kusumastaska jighrato nATaya prekSamANamya gIta ca bhUpataSaka vartina eva vimarzo jAtaH-yadevavidhaH kusumastarako mayA kA'pyAghrAtaH, evavidha nATaya prekSitam , gIta cApi zrutam , parantu vA kadA ca zrutam' iti na smRti pathamAyAti / eva cintayazcakravartI mUcchitaH / tadanu tasya jAtismaraNa jAtam / dRSTAstena paJca pUrvamamAH / tatra saudharma padmagulmavimAne'bhUta nATayadarzanasakala sAmantoMne milakara usakA cakravartipada para abhiSeka kiyaa| isa taraha cakravartI ke padase alakRta hokara brahmadattakumAra ne apane jIvana ke samaya ko sukhapUrvaka vyatIta karate rhe| __eka samaya kI yAta hai ki cakravartI ke sAmane kisI naTane nATaka kA Ayojana kiyA / nATaka ko dekhane ke liye nATakazAlA meM virAjamAna una cakravartI ke pAsa AyA ki itane meM hI kisI eka dAsone apUrva kusumakA staraka-gucchA bhI cakravartI ko pradAna kiyaa| nATaka ko dekhate gAne ko sunate Nva usa kusumastavakako sUghate hue cakravartI ke mana meM aisA vicAra badhA ki maine aisA kusumastaraka kahI sUghA hai, tathA isa prakAra kA nATaka bhI kahI dekhA hai aura isa prakAra kA gAnA bhI kahIM sunA hai| parantu mere dvArA yaha saba kArya kahA hue hai isa bAta kI yAda nahI hai| aisA vicAra karate 2 cakravartI ko mULa A gaI aura bAdame unako jAtismaraNa jJAna bhI utpanna ho gyaa| usake prabhAvase cakravartIne upara abhiSeka karyo A rIte cakravatI padathI ala kRta banIne brahmadattakumAra pitAnA jIvanane samaya sukhamAM vitAvavA mADa , eka samayanI vAta che ke, cakavatInI samakSa keI naTe nATakanuM AyeAjana karyuM nATakane jevA mATe cakravatI jyAre nATakazALAmAM pahecyA tyAre koI eka dAsIe apUrva kusumane guche paNa cakravatIne pradAna karyo nATakane jotA ane gAyanane sAbhaLatA ane e puSpagucchane sUghatA cakravatInA manamAM evo vicAra jA ke, me agAu Avu kusumastabaka nyAya sughela che temaja A prakAranuM nATaka paNa kayAya joyela che tema AvuM gAyana paNa sAbhaLela che paraMtu A badhu me kayA anubhava che enI yAda AvatI nathI evo vicAra karatA karatA cakravatIne mUra AvI gaI ane emA tene jAtismaraNa jJAna utpanna thayA enA prabhAvathI cakravatIe potAnA pAchalA pAca bhavane
Page #916
--------------------------------------------------------------------------
________________ 727 priyadarzinI TIkA ma 13 citra-sabhUtacaritavarNanam divyapuppAghrANAdika sA tena dRpTam / tadanu tatsevakaiH zItalopacAreNa tasya mI'panItA / jAtismaraNajJAnena cakravartI pUrvabhanasampandhina sabhrAtaramapi dRSTavAn / cakravartI cintitavAn paJcapUrvabhAparyanta yo mama saharI bhrAtA''sIda so'dhunA kA''ste, iti vicitya tad ziodhanArya sa 'AsvadAsau mRgauhasau mAtaGgAvamaro tathA' iti zlokAI piracitavAn / ida zlokAdha viracagya cakravartinA senApatira vanurukta:-ida zlokAdha sarvatra nirdhopaya / ya kazcidaparAdha pUrayiSyati, tasmai rAnA rAjyAdha dAsyati / nirghApita sarvatra tena zlokArdham / apane pahileke pAcabhava jAna liye| isase unako yaha nizcita ho gayA ki meM jaba saudharmasvarga meM padmagulmavimAnameM yA tabhI maine aisA nATaka dekhAthA, tabhI aisA kusumastaraka mUghAyA aura tabhI aisA gAnA bhI sunaayaa| ___ cakravartIko mUcchita avasthAme paDe hue dekhakara unake sevakoMne zItalopacAra kriyAo dvArA unakI mULa drkii| cakravartI isa taraha svastha ho gaye / jAtismaraNa jJAnake prabhAvase cakravartIne apane pUrvabhava savadhI bhAIko bhI jAna liyaa| aura phira yaha vicAra kiyA ki mere sAtha jo pAca bhavo taka saya rahA hai vaha aba isa samaya kahA hai| aisA vicAra kara unhoMne usakI khoja karane ke nimitta "Asva dAsau mRgau hasau mAtaGgAvamarau tathA" isa prakArake Adhe zlokakI racanA kI aura apane senApati varadhanuko usako dekara kahA ki isa Adhe zloka kI sarvatra ghopaNA karavAo aura kaho ki jo koI bhI vyakti isake uttarAvaM kI pUrti kare usako rAjA AdhA rAjya pradAna kregaa| cakravartI jANI lIdhA AthI tene e nizcaya thaI gaye ke, jyAre huM saudharmasvargamAM padmaguma vimAnamAM hato tyAre me evuM nATaka joyu hatu, Avu kusuma stabaka chaDI sughela hatI ane AvuM gAyana paNa sAbhaLela hatu cakravatIne machita avasthAmAM paDelA joIne tenA sevakoe zItalapa cAra kriyAothI emanI mUcha dUra karI cakravartI zItaLa upacArothI svastha banyA jAtismaraNa jJAnanA prabhAvathI cakavatIe potAnA pUrvabhava sa ba dhI bhAIne jANI lIdhA ane pachI e vicAra karyo ke, pAca bhale sudhI je mArI sAthe rahela che te A samaye kayA che? A vicAra karIne temaNe tenI zodha 42pAnI nimitta "AsvadAsau mRgau hasau mAtaGgAumarI tathA " 240 mare mI kanI racanA karI tenI sarvatra ghoSaNA karavAnuM senApati varadhanune kahyuM sAthosAtha e paNa kahyuM ke, je kaI vyakti AnA utarArdhanI pUrti karaze tene rAjA adhuM rAjya Apaze tevuM jAhera karavAnuM paNa jaNAvyuM cakavartanI
Page #917
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0ra8 -- - uttarAyapamare zrutaM ca janaiH / para na kenApi puritam / jasminnapasare cakrAtipUrvabhavabhrAtA citrajI pusmitAlanagare, dhanasArAbhidhasyemya aSTinA puno bhUtvA samutpamA, tasya nAma 'guNasAraH' iti / sanAtajAtismaraNo gRhItadItaH kAmpilya nagarasya manoramAbhidhAna udyAne samAgata / tana mAmuke bhUbhAge pAnopakaraNAni sasyApya kAyotsargamAsthAya dharmadhyAna kurvan sthitaH / tatodyAne Araghahikena pAThayamAna zlokA zucA jJAnopayogena sabhrAtaH so vRttaantstenaadhigtH| anantara tena muninA'parAdham-'papA no paSThikA jAtiranyonyAbhyA piyuktayo' ityeva pUritam ke Adezako pAkara senApatine aisA hI kiyA, sarvatra vara AmA zloka ghopita kiyaa| saba logoM ne milakara usako khUna sunA bhI parantu kisI meM bhI aisI ghuddhi utpanna nahIM huI ki jo usake uttarArdha kI pUrti kara ske| isI avasarameM cakravartI kA pUrva bhavabhrAtA ki jisakA nAma citra thA vaha purimatAla nagarame kisI zreSThI ke yarA utpanna hoyA huA thaa| aura jAtismaraNa jJAnase apane pUrvabhava jAnakara sasArase virakta hokara usane dIkSA bhI dhAraNa karalI thii| muniavasthA meM carcA karate 2 ve vahAM kAmpilya nagara ke manorama nAmaka udyAna me Aye hI the ki itane meM usane prAsuka bhUbhAga para pAtra upakaraNoko rakhakara dharmabhyAna karate samaya vahIM kisI Ara ghahika (arahaTa calAne vAle) ke dvArA bolA jAtA usa Adhe zloka ko sunaa| sunate hI unhoMne jJAnopayogako jor3akara apane bhAI kA samasta vRttAnta jAna liyaa| jAnakara phira usa Adhe zloka kI pUrti unho ne isa taraha se kI-"epA nau SaSThikA jAtiranyonyAbhyA AjJAne senApati varadhanue eja rIte amala karyo saghaLA sthaLe e ardhA zlokanI ghepaNa karAvI saghaLA lokee maLIne vicArapUrvaka sAbha paratu koInAmAM evI buddhi utpanna na thaI ke, je enA uttarAdhanI pUrti karI zake A vakhate cakavatInA pUrvabhavanA bhAI ke jenuM nAma citra hatu te parimatAla nagaramAM eka zeThane tyA utpanna thayA hatA ane jAti smaraNa jJAnathI pitAnA pUrvabhavane jANIne saMsArathI virakta thaIne jemaNe dIkSA dhAraNa karI hatI ane muni avasthAmAM vicaraNa karatA karatA jeo kAlyi nagaranA manerama nAmanA udyAnamAM Avela hatA ane prAsuka bhUbhAga upara pAtra ane upakaraNane rAkhIne dharmadhyAna karatA hatA e vakhate tyAM koI arahaTa calAvanAranA mukhethI belAyelA e ardhA kalAkane sAbhaLyo sAbhaLatA ja temaNe jJAnapagane joDIne pitAnA bhAInu samasta vRttAta jANI lIdhu jANIne pachI tebhara me mA cash pati mA prabhArI za" eSA nau SaSThikA jAtira
Page #918
--------------------------------------------------------------------------
________________ cinI TIkA ma 13 citra-sabhUtakharitavarNanam 729 sacArapaTTikastat zlokAdvai likhitvA'tIva prasannavadano rAjabhavana gataH / paThitatha tena pUrNaH zlokaH / tataH pUrvabhavabhrAtRsnehena samAnAntahRdayaH sa cakra bartI mUcchI gava / cakravartina mUrcchita vilokya sabhA vannapatanamitra kSobha prAptA / rAjapuruSAsta puruSa yaSTi muSTi prahAreNa tADitAntaH / taiInyamAnaH sa mAha-AryAH / na mayaipa zlokaH pUritaH, kintu unasthitena muninaipa zlokaH pUritaH / aha tu pAThamAnakArI / ato mA muJcata / tad vacana zravA rAjapuruSAsta paritya viyuktAH " | arahaTa calAne vAlA usa Adhezloka ko lekara atIva prasannavadana hotA huA rAjA se bhavana para pahu~cA / vahAM pahu~cakara usane pUrNa bane hue usa zlokako paDhA / zlokako sunate hI cakravartI pUrvabhavIya bhrAtA ke snehase samAnAntahRdaya hokara mUcchita ho gayA / mUcchita avasthA meM paDhe hue cakravartIko dekhakara sabake saba sadasya jana vajra ke patana kI taraha kSubdha ho uThe / rAjapuruSoMne usa Aye hue puruSako hI ahani isa sthitimeM kAraNa jAnakara yaSTimuSTi Adi dvArA khUba piittaa| pITA jAneke bAda vaha bolA- AryavRnda mujhe Apa logoM ne vyartha pITA hai- merA isameM thoDAsA bhI aparAdha nahI hai / isa zlokakI pUrti maiMne nahIM kI hai / vanameM eka munirAja Aye hue haiM, unhoMne hI mere mukha se uccarita hote samaya isa kakI pUrti kI hai| maineto sirpha pUrNa hue isa zlokako yahAM Akara sunAyA mAtra hai / atra Apa loga mujhe apa choDa dIjiye / usa puruSake vacana sunakara rAjapuruSoMne usako choDa nyonyAbhyA viyuktayo arahaTa calAvanAra e ardho zlAkane laIne atyaMta prasannacitta banIne rAjabhavana upara pahAcyA ane tyA paheAcIne pUNa banelA e zlAka sa bhaLAvye aAkane sAbhaLatAja pUrvabhavanA bhAInA snehathI gardegati thaIne cakravatI mULa pAmyA cakravatI'ne mUti avasthAmA paDelA joIne saghaLA sadasyanA jANe va pathu hoya tema stabdha khanI gayA rAjapuruSA e AvelA mANasaneja cakravatInI A sthitaeNinu kAraNa mAnIne tene TIpavA mADayA peAtAnA upara mAra paDatA joine te mANase kahyu ke, bAyavRnda ! mane Apa lekAe vagara kAraNe nAra mArela che. AmA mA jarA sarakhAe aparAdha nathI. A zlAkanI pUrti me karela nathI paraMtu udyAnamA eka munirAja AvelA che temaNe karela che. mArA meDhethI khelAyelA ardhA zlokanI pUti temaNe karI che meM te pUrNa thayele e AAka ahI 'vIne ja sa bhaLAvyo che AthI Apa mane vadhu duHkhI na karatA gheADI DhA "
Page #919
--------------------------------------------------------------------------
________________ kavantaH / cakravartI candanarasaH paripitA sacetano bhUlA gRhItamunivataspa svanA turAgamana vijJAya va jana bahubhirdhanaiH satopya visanitamAn / tadanu cakravartI antaHpura pariyAreNa sahitaH sotkaNThastadarzanArtha tadyAne samAgataH / pUrvasnehAdhiphatarasneho hAzupUrita netrazvakapI va muniAra vaditvA tatpurataH savinayamapaviSTaH muninA dharmadezanA prArabdhA, "amAraH sasAraH kSaNabhAre zarIra, zaradamropama jIvana, vidhucala yauvana, kiMpAkaphalopamA bhogAH, sa pArAgasama viSayasukhaM, jalabuddA diyaa| itanemeM cakravartI bhI candanarasoMse sIMce jAne para svastha bana gye| jaba unhone yara munA ki merA pUrva bharakA bhrAtA yahA muni avasthA meM AyA huA hai, taba unhone usa arahaTa calAne vAle ko bahuta sA dravya dekara santuSTa kiyA aura rAjI 2 se usako vidA kiyaa| pazcAt antaHpurase parivRtta hokara cakravartI vaDI bhArI utkaThAke sAtha munirAjake darzanake liye usa udyAnameM gye| vahA jAkara unakA premasAgara athAha ho gayA pahilekI apekSAse sneha ara aura adhika udvelita ho utthaa| AnandAzruoMse unake netra atizaya DabaDamA gye| cakravartIne munirAja ko bhaktibhAvase vandana kiyA aura savinaya unake sAmane jAkara baiTha gye| munirAjane dharmadezanA denA prArabha kiyA, kahA-yaha-sasAra asAra hai| zarIra kSaNabhagura hai / zaradakAlIna meghoMke samAna yaha jIvana hai| bijalI ke samAna,cacala yaha yauvana hai / kiMpAruphalake samAna bhoga haiN| madhyArAgake tulya viSayasukha hai / jalake yudabudeke samAna yaha lakSmI hai| e mANasanA vacana sAbhaLIne rAjapuruSee tene choDI dIdhuM eTalAmAM caDha nAdi zItaLa upacArathI cakravatI paNa svastha banI gayA tyAre temaNe e jAyuM ke, mArA pUrvabhavanA bhAI aho muni avasthAmAM Avela che tyAre tema e ahiTa calAvanAra mANasane ghaNu dravya ApIne teNe tathA khUba rAjIrAjI karIne vidAya karyo pachI , ata purathI parivRtta thaIne cakravartI ghaNI utkaMThA sAthe munirAjanA darzana mATe e udyAnamAM gayA udyAnamAM pahecatA temanA manane prema ubharo khUba ja vegavAna banyA pahelAthI paNa tene ane adhika svarUpamAM uchaLavA lAgyo harSanA AsuthI enA netra ubharAvA lAgyA, cakravartIe munirAjane bhaktibhAvathI vadana karyuM ane savinaya emanI sAme jaIne besI gayo munirAje dharmadezanA ApavA mAMDI ane kahyuM ke, sa sAra asAra che, zarIra kSaNabhaMgura che, zarada kALanA meghanA jevuM A jIvana che, vijaLInA samAna ca caLa A yauvana che, kipAkanA kuLanA jevA joga che, sa dhyAkALanA AkAzanA raMga samAna viSayasukha che, pANInA parapoTA jevI
Page #920
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - priyadazinI TIkA a0 13 citra-sabhUtacaritarNanam yamAnA lakSmIH, anivAryoM mRtyuH" ityeva saMsArasyAsAratA darzitA / tathAvarNitA karmabandha hetavaH / * prazasito mokSamArgaH / marUpitaH zivasAMcyAtizayaH / munerimA dezanA zrutvA sabhA vairAgyabhAvanA bhAritA jAtA / parantu viSaya-jaTAjaTile brahmadattahadaye muni dezanA sthAna na mAptavatI / sa moktAn-bhagavan ! yayA svamilanasukhena manAnasmAn AhAdayati, tathaira rAjyAdhasvIkAreNA'pyAhAdayatu / pazcAd bhukta-bhogA: vAga tapaH kariSyAvaH / 'rAjyasukhabhoga eva tapasa phalam ' iti vijJAya bhavAn rAjyAdhaiM svIkRtya tapasaH phala bhunaktu / iti brahmadatta vacana zrutvA munirAhamRtyuH anivArya hai / isa prakAra sAsArikapadArtho kI eva sasArakI asAratA varNita karate hue una munirAjane yaha bhI batalAyA ki-karmoka padhake hetu kyA hai| mokSamArga kyA hai aura vaha jIvako kaise prApta hotA hai / mukti sukha kaipsA hai| munirAjakI isa dharmadezanAko sunakara sabhAke samasta jana vairAgya bhAvanAse bhAvina bana gaye / parantu viSaya. jaTAse jaTila bane huve brahmadattake hRdayameM muni dezanAkA kucha bhI prabhAva nahIM jmaa| cakravartI ne munirAjase kahA ki mahArAja ! jisa prakAra Apane mujhe apane milApase AlhAdita kiyA hai usI prakAra isase adhika Anada mujhe taba hogA ki jana Apa AdhA rAjya svIkAra krleNge| abhI to hamAre aura Apake AnadAnubhava karaneke ye dina haiN| pazcAt hama tuma donoM mila kara tapa Acarita kreNge| tapakA phala bhI to rAjyasukhoMkA bhoganA hI hai| ataH Apa Adhe rAjyako svIkRta lakSamI che, mRtyu anivArya cheA pramANe sa sArika padArthonI ane saMsAranI anityatAnuM varNana karIne e munirAje e paNa batAvyuM ke, karmonA baMdhane hetu zu che? mokSamArga zuM che ? ane te jIvane kaI rIte prApta thAya che muktisukha kevuM che ? munirAjanI A dhamadezanAne sAbhaLIne saghaLA jane vairAgyabhAvanAthI bhAvita banyA, paraMtu viSaya jALamA mugdha banelA brahmadattanI hRdayamAM muninA upadezane jarAM sarakhee prabhAva na jAmyo- cakravartIe muni "rAjane kahyuM, ke mahArAja je rIte Ape mane ApanA meLApathI ane dita banAvyo che e je rIte enAthI Anada temane tyAre je thAya ke, Apa jyAre 'ardhI rAjyano svIkAra kare haju te mArA ane ApanA Anadane anubha vakaravAnA "divasa pachIthI ApaNe bane maLIne temanuM ArAdhana karIzu tapanuM phaLa paNa rAsuone bhegavavAnuM ja che AthI Apa ardhA rAjyane ravIkAra karI tapane
Page #921
--------------------------------------------------------------------------
________________ UR rAjan ! idaM manuSyajanma sudubham , kuzAgrajalabinduvatpatanazIlamAyuH, kati caJcalA lakSmIH, kaTupariNAmA viSayAsaktAnAM ca dhruvo narakapAtA, mulemai puna viratirUpa mokSavIjam , vairAgyamacyutirnarakapAtakAraNam, nato'tpapadivasasyAyinI rAjyalakSmIvidupo manA samAkrapTu nAIti / tataH parityajya icchAzaka kara tapake phalako bhogo| isa prakAra brahmadattake vacana sunakara munirAja ne unase kahA rAjan ! kyo bhUla rahe ho kyA tuma nahIM jAnate ho ki yaha manuSyajanma yahuta hI durlabha hai| AyukA koI bharosA nahIM, yaha to kuzAgrasthita jalavindukI taraha patanazIla hai| lakSmIkA koI vizvAsa nahIM kyo ki yaha prakRtise cacala hai| jaisI dharmabudvi Aja hai vaisI hI sadA sthira banI rahegI yaha nahIM kahA jA sktaa| viSayasevanakA phala acchA hotA hai yaha kevala durAzAmAtra hai| kyoM ki inakA pariNAma kA hI hotA hai| viSayoMmeM Asakta citta vAlokA narakomeM patana ava mAvI hai| virati rUpa mokSakA bIja atyaMta durlabha hai| vairAgyakA abhAva niyamataH jIvako narakame le jAnekA kAraNa hai| isaliye he rAjan ! alpadivasataka hI rahanevAlI isa rAjyalakSmIkI cAloMmeM tuma kyo phase hue ho| buddhimAna to isake vyAmohameM nahIM phasate hai| vicArI rAjyalakSmImeM itanI zakti hI kahA hai jo buddhimAna vyaktiyoM antaHkaraNako apanI ora AkRSTa kara ske| isaliye he rAjan ! phaLane bhagavo brahmadaranA A prakAranA vacana sAMbhaLIne munirAje tene kahyuM, rAjana! kema bhUlI rahyA cho? zu tame jANutA nathI ke, A manuSya janma khubaja labha che, jIdagIne keI bharoso nathI e te vAsanA agra bhAge ceTelA jaLabiMdu samAna kSaNabhaMgura che lakSmIne paNa kaI vizvAsa nathI kemake, e prakRtithI ja cacaLa che jevI dharmabuddhi, Aje sthira che tevI sadA sthira banI raheze e kahI zakAya tevuM nathI viSaya sevananuM phaLa sArU hoya che e te kevaLa durAzA mAtra che kemake, enuM pariNAma khUbaja kaDavuM hoya che vika yomAM Asakta cittavALAnu patana avazya narakema thAya che viratirUpa mokSanuM bI atyata durlabha che vairAgyano abhAva jIvane jarUrathI narakamAM laI janAra bane che A mATe he rAjana ! theDA divasa ja rahenAra evI A rAjyalakSamInI cAlamAM tame kema phasAI paDayA che ? buddhimAna te enA lebhamA phasAtA nathI, bicArI rAjyalakSamImAM eTalI zakti ja kayA che ke, te buddhimAne khyani enA atakaraNane potAnI tarapha AkarSi zakeA mATe chejA ne
Page #922
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadazinI TIkA ma 13 citra-sabhUtacaritavarNanam mArabhAnubhUta-duHkhajAlAni smara, jinavacanAmRtarasa pina, taduktamArgeNa gaccha, tathA saphalaya mAnupa jnm| etadvacana zrutvA cakrapatI mAha-bhadanta ! samprApta sukha parityajya apTamukhagavepaNamajJAnaar lakSaNam ? tasmAdeva mA dizatu, svIkarotu mama kayanam ? isa vicArakA parityAga kara tuma pUrvabhavAnubhUta duHkha paramparAoMko yAda kro| yaha avasara paDe saubhAgyase tumako milA hai isakA saphala karane kI ceSTA kro| jinavacana rUpI amRtakA pAna karake jinapratipAdita mArgakA anukaraNa karane hue apane durlabha manuSya bhavako, tuma saphala panAne kI ceSTA kro| ina kSaNika viSayabhogoM meM mt,phulo,| vikarAla vyAlase use hue vyaktikI, jaise aupadhi nahIM hotI hai, usI prakAra ina bhogoMse daSTa hue vyakti kI isa sasArameM koi auSadhi nahIM hai| ataH aya bhI samaya hai ki tuma rAjyalakSmIko tyAgakara AtmakalyANa ke mArgameM zIghra utara jaao| / munirAjake isa prakAra amRtopama vacanoMkA pAna karake bhI cakravartI ne unase kahA bhadanta ! Apane khUna samajhAyA kyA Apa hame mUrkha samajhate hai jo aisI bAte kahate hai, ye bAte to ApakI hamako bAlako jaisI hI pratIta hotI haiN| sapUrNa sukhakA tyAga kara adRSTa sukhakI gavepaNA karanA kyA yaha mUrkhatAkA lakSaNa nahIM hai ! maiM to svaya Apase bhI yahI nivedana karatA hUki mahArAja kyA dharA hai isa dIkSA me, chor3o vicArano parityAga karIne tame pUrvabhavAnubhUta dukhapara parAone yAda kare A avasara ghaNA saubhAgyathI tamane maLela che ane saphaLa karavAnI ceSTA kare laNika viSaya bhAgomAM na phulAva, vikarALa vAghe jene phADI khAdhela heya tene mATe kaI auSadhI kAmayAba banatI nathI e rIte A bhAgee jene Dasa dIdhA hoya evI vyakti mATe A saMsAramAM koI auSadhI nathI AthI haju paNa samaya che ke, tame rAjyalakamInA mahane tyAga karIne AtmakalyANanA mAge jaladIthI vaLI jAva - munirAjanA A prakAranA amRtatulya vacananuM pAna karIne cakavatIe munirAjane kahyu, bhadanta! Apa khUba kahyuM, zuM Apa mane mUkha samaje cho? ethI ja AvI vAta kahI rahyA che? ApanI A vAta te mane bALakanA jevI lAge che saMpUrNa sukhano tyAga karIne je pratyakSa dekhAtuM nathI evA sukhanI AzA karavI e zuM mUrkhatAnuM lakSaNa nathI? hu te Apane paNa e nivedana karuM chuM ke, mahArAja A dIkSAmAM zuM banyuM che? Apa ene choDI
Page #923
--------------------------------------------------------------------------
________________ 74 - - . .--' ' . sabhyayanale munitAmAha-sasAramukha, mukta parabhare, anubhUta tatphalam / taddhi. duHkhAyeva bhavati / atastasparityAga era samucitaH / eva pahuza upadiSTo'pi cakarI yadA na matibudayate, "tadA muninA upayoga, dayA jJAtam-nA..! aya sabhUtabhave sanakumAra cakravarti strIratlakezasparzena sajAtabhogAbhilApo mayA bahuzo nivAryamANo'Di cakravartI padavI prAptita nidAna kRtavAn / ato nAstyasya bhAgye jinamacanaratiH / Apa isako aura merA kahanA mAnalo, AdhA rAjya lekara Apa bhI mere hA jaisA AnadakA jIvana vyatIta kro| cakravartIke vacana sunakara munirAjane kahA-rAjan ! maiMne to saMsArake sukha khUpa moge, aura para bhavameM unake phalakA bhI anubhava kara liyaa| hamako to aba yaha nizcaya ho cukA hai ki yesapa sAsArika sukha kevala duHkha ke liye hI hai| isaliye maiM to aba yahI samajhasakA hai ki inakA parityAga' karanA hI samucita hai| isa prakAra vAra yAra samajhAne para bhI cakravartI jaba pratibuddha nahIM huA, taba munirAjane upayogalagAkara yaha dekhA ki ora! sabhUta ke bhava meM isane to sanatkumAra cakravartI ke strIratna ke kezasparzase bhogAbhilApI banakara cakravartI "parduko prApta karanekA nidAna kiyA thA yadyapi usa samaya isako maiMne bahuta kucha samajhAyA bhI yaa| parantu isane merI eka bhI bAta nahIM mAnI thI, ata:-jara yaha usa samaya nahI samajhA to aba kyA samajhegA, isase jAnA jAtA hai ki isake bhAgyameM jina che ane mArU kahevu mAnIne adhuM rAjya svIkArIne Apa paNa mArI mAphaka Ana dathI jIvana vyatita karo cakravatInA vacana sAMbhaLIne munirAje kahyuM, rAjana! me te sasAranA sukha, khUba jogavyA ane parabhavamAM enA phaLane paNa anubhava karI lIdhuM che ane te have nizcaya thaI cUkI che ke A saghaLA sAsArika sukha kevaLa dukhanA mATe ja che AthI me to samajI lIdhuM che ke, A saghaLA sAsArikasukha parityAga karavAmAM ja zrema che A pramANe vAra vAra samajAvavA chatA paNa jyAre cakravatI pratibaddha na thayA tyAre suni 5yoga-bIna, nayu saTo. tebhane samAya, yA! satanA "vamA eNe salphara cakravatInI strInA vALane sparza thatA bhoga - abhilASI banIne cakravatI padane prApta karavAnuM nidAna karela hatu e samaye paNa e ene pUma, samAvela paraMtu teNe mArI eka paNa vAtane mAnela na hatuM hayAre, e samaye te samajela, hatuM te Aje kayAthI samajavA hatA? thI e samajAya che ke enA bhAnumA jIna vacananA tarapha anurAvA
Page #924
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TI ma0 13 citra-saMbhUtacaritavarNanam 735 iti vicArya munirupadezadAnAd virato'bhUt / tadanu munivihAra kRtavAn / krimeNa mokSa gataH / vipavasukhAnyanubhAtavAnatino'pi kiyAna kAlo vyatItaH / / anyadA pUrvaparicitena kenApi dvijena sa cakravartI mokta -bho mahArAjAdhirAja! cakrAtino yad bhojyamanna tadbhoktumicchAmi, nato'hati bhvaan| mamAmilApa purayitum / cakriNoktam-bho dvija ! mAmaka bhojyAnna bhoktu nAIsi / yato mA vihAya vadanyasya na pariNamati / tato dvijenoktam-aye / bhojanamAtradAne'pi vacanoMke prati rati-anurAga honA nahIM likhA hai / isa prakAra vicAra kara muni upadezase virata ho gye| aura kucha samaya bAda vahA se vihAra bhI kara gaye / tayA kAlAntame ve karmakSaya,karake mokSapadhAra gaye / idhara cakravartI bhI vipaka sugvoM kA anubhava karatA huA apane 'kAlako 'vyatIta karane lgaa| / FF , - eka samaya kI bAta hai ki pUrvaparicita brAhmaNa ne cakravatIse Akara 'kahA ki he mahArAjAdhirAja maiM yaha cahatA hai ki cakravartIkA jo bhojyAna hai vaha mujhe khAneko mile| merI isa abhilApA kI pUrti Apake sivAya aura koI nahIM kara sakatA hai| ataH Apase prArthanA hai ki Apa merI isa abhilApAko pUrti kre| dvija kI prArthanA sunakara cakravartIne kahA hai dija! tuma mere bhogyAnnako nahIM gvA sakate ho, kyoM ki jo bhojana meM karatA hU vaha aura kisI dUsareko khAne para nahIM paca sakatA hai| cakravartI ke isa kadhanako sunakara brAhmaNane kahA mahArAja! cakravartI bhI Apa bhojana [,lakhAyela nathI A prakArane vicAra karI muni upadezathI virata, banI gayA ane cheDe samaya rahIne tyAthI vihAra karI gayA, samaya puro thatA kamano kSaya karIne teo mokSadhAmamA sIdhAvyA A tarapha cakravatI paNa viSaya sukhano anubhava karatA karatA pitAno samaya vitAvavA lAgyA. 9 " eka samayanI vAta che ke, pUrvI paricita brAhmaNe cakravatIne AvIne kahyuM ke, he mahArAjAdhirAja ! huM e cAhu chu ke, cakravatIne je bhejana maLe che evuM bhejana mane khAvA maLe. mArI A abhilASA ApanA sivAya kaI purI karI zake tema nathI AthI Apane prArthanA karuM chuM ke, Apa mArI A abhilASAne pUrNa kare brAhANanI prArthanA sAbhaLIne cakravartIe kahyuM ke, huM dvija hu je prakAranuM bhajana karU chu tevu bhojana tame na khAI zake kemake, je bhejana huM karU chu tene bIjo koI mANasa khAya te te, pacAvI zake nahI. cakravatInuM A prakAranuM kahevuM sAMbhaLIne brAhmaNe kahyuM ke, hAMrAja !
Page #925
--------------------------------------------------------------------------
________________ 74 muniH| mAha-sasArasukha, bhukta parabhare, anubhUta tatphalam / vaddhi duHkhApatra mavati / atastasparityAga eva samucitaH / eva pahuza upadiSTo'pi cakravartI yadA na patibudayate, tadA muninA upyog| davA jJAtam-A. aya sabhUtabhare sanatkumAra cakravatti strIratnakezasparzena sajAtabhogAbhilApo mayA bahuzo nivAryamANo'pi cakravartI padavI prAptita nidAna kRtavAn / ato nAstyasya bhAgye jinavacanaraviH / Apa isako aura merA kahanA mAnalo, AdhA rAjya lekara Apa bhI mere hA jaisA oNnadakA jIvana vyatIta kro|' cakravartIke vacana sunakara munirAjane kahA-rAjan ! maine to saMsArake sukha khUpa moge, aura para bhavameM unake phalakA bhI anubhava kara liyaa| hamako to aba yaha nizcaya ho cukA hai ki ye sapa sAsArika sukha kevala duHkha ke liye hI hai| isaliye maiM to aba yahI samajhasakA hai ki inakA parityAga karanA hI samucita hai| isa prakAra cAra cAra samajhAne para bhI cakravartI jaba pratibuddha nahIM huA,tAmunirAjane upayogalagAkara yaha dekhA ki oha ! sabhUta ke bhaSa meM isane to sanatkumAra cakravartI ke strIratna ke kezasparzase bhogAbhilApI banakara cakravartI' padako prApta karanekA nidAna kiyA thA yadyapi usa samaya isako maiMne bahuta kucha samajhAyA bhI thaa| parantu isane merI eka bhI bAta nahIM mAnI thI, ataH jara yaha usa samaya nahIM samajhA to aba kyA samajhegA, isase jAnA jAtA hai ki isake bhAgyameM jina che. ane mArU kahevu mAnIne adhuM rAjya svIkArIne Apa paNa mArI mApha Ana dathI jIvana vyatita kare cakravatInA vacana sAMbhaLIne munirAje kahyuM, rAja! me te, sasAranA sukha khUba bhagavyA ane parabhavamAM enA phaLane paNa anubhava karI lIdhuM che ane te , have nizcaya thaI cUkaye che ke A saghaLA sAsArika sukha kevaLa dukhanA mATe ja che AthI me te samajI lIdhu che ke, A saghaLA sAsArikasukha parityAga karavAmAM ja zrema che A pramANe vAra vAra samajAvavA chatA paNa jyAre cakravatI pratibuddha na thayA tyAre muni payoga-vaDIna yu.Tatabhane samAna hai, yaha ! satanA bhavamA eNe sanakumAra cakavRtInI strIne vALane sparza thatA bhaMga abhilASI banIne cakavatIydane prApta karavAnuM nidAna karela hatu e samaye paNa e ene khUba ja samajAvela paraMtu teNe mArI eka paNa vAtane mAnela na hae jyAre e samaye te samajela na hatuM te Aje kyAyI samajavA, phate mAthI e samajAya che ke, enA bhAgyamAM ane vacanonAvaraNa anurAI
Page #926
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA 13 cina-sabhUtacaritavarNanam rayarayan nirgato nagarAt / cintita ca tena-niphAraNaripuNA cakravartinA'haM mahA jaghanyakatye samApAtitaH / nAsmi yogyaH kuvA'pi samukha darzayitum / ato vairaniryAtanamavazyameva mayA karaNIyam / iti vicArayannaso vane itastato bhramati / bhramavA ca tena dvijena eko'jApAlako gulikAbhira catyakSapatrANi kANI kurvan dRSTaH / taM dRSTvA cintita dvijena yadayamajApAlako lakSyavedhI vartate / banena svAbhilapita saMpAdayAmi / iti ricArya dAnamAnAdibhista samAnya rahasi svAbhimAya yaha badalA mujhase liyA jo khilA pilA kara isa prakArake jaghanya kukRtya meM mujhe phasAyA / aya to meM kahIM para bhI apanA mukha dikhAne ke yogya nahIM rahA hai| isaliye sabase acchI bAta yahI hai ki isa vairakA badalA usase liyA jAya / aisA vicAra karatA huA vaha vana meM pahuMcA aura vahA idharase udhara bhaTakane lagA / bhaTakate 2 usane eka ajApAlakagaDariyeko dekhA / jo gulela para goliyoM ko caDhA 2 kara pIpala ke patto meM cheda kara rahA thA / usako dekhate ke sAtha hI brAhmaNa ne vicAra kiyA ki yaha ajApAlaka isa kriyA karanese aisA jJAta hotA hai ki jaise lakSyavedhI ho / ata. yadi yaha lakSyavedhI vAstavika hai to isakI sahAyatAse maiM apane kartavya--abhilapita-kI pUrti avazya krluuNgaa| aisA vicAra kara vaha cupakese usako apane ghara para dona sanmAna pUrvaka zako A rIte lajAvAna banela e te brAhANa nagara choDIne cAlI nikaLe teNe e vicAra karyo ke, A cakavartI sAthe mAre evuM te kayu vera hatuM? ke teNe kayA bhavanA pApane mArI pAsethI badale lIdhe ke, khavarAvI pIvarAvIne mArAthI AvA prakAranuM kukRtya karAvyu mArAthI banavA pAmelA A kukRtyathI huM koIne mArU moDhuM batAvI zakuM te na rahyo AthI mArA mATe ekaja mArga rahyo ke, huM cakavartIthI A verane badale lau A vicAra karatA karatA te eka vanamAM jaI caDe ane ahIM- tahIM bhaTakavA lAgyo tenu mana eTaluM badhu vyagra banI gayuM hatuM ke, te kayAya sthira thaI besI zakato na hato bhaTakatA bhaTakatA teNe eka bakarAne cAranAra bharavADane che ke je gIlolamA kAkarA caDAvIne pIpaLAnA pAnanu chedana karI rahyo hate ene joIne te brAhaaNe vicAra karyo ke, A bharavADa kharekhara lakSya vedhI hoya tevuM jaNAya che je te kharekhara lakSyavedhI hoya te huM tenI sahAyatAthI mArA dhArelA kAmane avazya pAra pADI zakIza Ave vicAra karI te bharavADane bhAre sanmAna sAthe pitAne ghera laI gayo ane u0 93
Page #927
--------------------------------------------------------------------------
________________ - svamevamAlocayasi, vyartha tana cakravartilam / tatakriNA vadampardhanAzocna / saparivAra ke nimanya cakravartI bhojitavAn / bhukvA sa dvija. saparivAra sarva gataH / rAtrI bhojanamabhAveNA'tIvonmatto madAmadanavedanAvavinaSTacico maryAdAmatikramya mAdudivasnupApautrodauDinyAdibhiH sahAkAryamAnarita mahattaH / ritI padivase samupazAntamadaH sa dvino nijaparijanebhyaH svamukhamapi dayitumapA. mAtra pradAna karaneme jo aisA viyAra karate ho usase Apake isa padakI zobhA nahIM hai / jaba brAhmaNa kI isa pAtako sunA to cakravartIne usake mantavyako svIkAra kara liyaa| eka dina cakravartIne sakuTumba isako apane yahA bhojana karane kA nimantraNa bhejA, aura isake Ane para usako khUba jimAyA / jaba yaha saparivAra jIma cukA to vApisa apane ghara para 'calA gyaa| rAtrimeM bhojana ke prabhAvase isako, madanajvarake Avega se atyata pIDA huI usase yaha pAgala kI taraha svapara ke viveka se rahita ho gyaa| maryAdAko ullaghana kara mAtA putrI, vahU, pautrI eva dauhitrI Adike sAtha bhI akArya karane ke liye yaha tatpara bana gyaa| usako unakA bhI sagama karanA aruci kara pratIta nahIM huaa| japa dUsarA dina huA aura bhojana kA prabhAva zAta ho gayA taba usako isa apane anA cAra sevanase vaDI lajjA AI / yahA taka ki usane apane parijanoM taka ko bhI muha dikhalAnA acchA nahIM samajhA, aura cupake cupake vaha nagarase bAhara nikala gayA / usako vicAra AyA ki dekho to sahI isa niSkAraNa vairI cakravartI ne na mAluma kisa bhavake apane pApa kA 'cavatI banavA chatA Apa brAhmaNane jamavAnuM ApavA InkAra kare che ema ApanA A padanI zebhA nathI brAhmaNane A Agraha , tyAre cakravatIe tenI mAgaNane svIkAra karyo ane eka divasa cakravartIe e brAhmaNane sahakuTuMba pitAne tyA bhajana levA mATenuM nimaMtraNa Apyu brAhmaNane sahakuTuMba jamADa khAI pIne te saparivAra pitAne ghera gaye. rAtrInA bhojananA prabhAvathI tene madanajavaranA AvegathI atyaMta pIDA thaI ane te pAgala jevo banI gaye sArAsArane viveka 5Na te bhUlI gaya maryAdAnuM paNa tene bhAna na hu mAtA, putrI, vahu, pautrI, ane bhANeje AdimI sAthe te akArya karavAmAM tatpara banyo tene emanI sAthe sagama karavAmAM paNa kaI maryAdA na jaNAI jyAre bIjo divasa ane bhojanane prabhAva zAMta thaI gayo tyAre pite karelA anAcAra sevananI tene bhAre lajajA utpanna thaI, te tyAsudhI ke, te pitAnA kuTuMbIjanene pitAnuM mota paNa avAja
Page #928
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma. 13 cina-sabhUtacaritavaNanam yataH kutacidapi brAhmaNAnAmatINi samAkapya sthAle nikSipya mama purasthAla saMsthApaya / yato'ha tAni svahastena sammagha savaira niryAtayan sukhmnubhripyaami| mantrI ta cakravartana liSTakarmodayavazIbhUta jJAtvA zAkhoTataruphalAni sthAle nilipya tadane sthApayati / so'pi rodAdhyavasAyastAni phalAnyatibuddhayA mardayitvA sukhamanubhapati / eva sa pratyaha karoti / tataH saptazatAni poDazottarANi varSANyAyusnupAlya mavaImAnaraudrAdhyavasAyaH saptamanaraka pRyivyA trayastriMzatsAgaropamAyu nArako jAtaH // iti brahmadattacakrAtikathA // ki jahAse bhI ho sake brAhmaNoMke netroMko kADhakara aura unako eka dhAlameM rakha kara mere sAmane vaha rasA jAya tAki meM una netroMko samardita kara apane vaira kA badalA le lU / isa taraha karanese hI mere hRdaya ko zAti mila sakegI anyathA nahIM / cakravatIko isa Adezake dene se kliSTa karmodayavazavI jAnakara matrIne zAkhodavRkSa ke phaloMko thAlameM rakhakara usa yAlako unake satopake nimitta unake sAmane lAkara rakha diyaa| cakravartIne jyoM hI yaha jAnA ki brAhmaNoke netra yAlame ragvakara mere pAsa A cuke haiM, tara usane usI samaya una phalo ko hI Akhe samajhakara khUna burI taraha masalA aura isa tarahase usake jI meM zAti A gii| pratidina vaha isI tarahase aya karane lgaa| isa taraha karate 2 unhoMne sAtasau solaha 716 varpa pramANa apanI Ayu samAsa kara ddaalii| pravarddhamAna raudra pariNAmI honese antame marakara vaha saptama narakakA nArakI huaa| isa prakAra brahmadattacakravartIkI yaha kayA samApta huii| tene eka thALamAM bharI mArI sAme rAkhavAmAM Ave ke jethI hu e Akhene chU dIne mArA verane badale lau A pramANe karavAthI ja mArA hRdayane zAti maLI zakaze e zivAya mArU mana zAMta thaI zakavAnu nathI cakravatInA A prakAranA Adezane sAbhaLIne matrIe sudara evI cakti zodhI kADhI zAkhoTa vRkSanA phaLane thALamAM rAkhI e thALa enA sateSa khAtara enI sAme lAvIne rAkhI dIdho cakavatIe jANyuM ke, brAhmaNanI AkhothI bharapUra thALa bharAIne mArI pAse AvI gayA che tyAre te e phaLane ja Akhe samajIne potAnA pagathI khUba khUba kacaravA mADayo A pramANe karavAthI tenA manamAM zAMti vaLI ane roja te A pramANe karavA lAgyo Ama kaztA karatA sAta seLa 716 vaSa pramANa pitAnuM AyuSya purU karyuM praviddhamAna raudra pariNAmI hAvAthI ane te marIne sAtamAM nara ne nArakI banyo A pramANe brahmadatta cakravartInI " havA samApta thaI
Page #929
--------------------------------------------------------------------------
________________ 738 uttarApyayana niveditavAn / svIkatA ca tena dvijaprArthanA / anyadA kuDayAntaritatanunAmoSa lakSyavedhinA tenAjApAlena nikSiptayA gulikayA gRhAnirgacchato pramadattasva samaphAlamevobhelocane samutpATite / salocanospATana kAraNamaminAya pratipanakopena cakrAtinA sapunapAnyAH sa dvijo ghaavit|| tAratA na vasya kopa upazAma / sa hi dvijajAtivinAzane kRtanidhayo'bhUt / tatastena svanagaravAsinaH sarve'pi brAhmaNA ghAvitAH / tAratA'pi tasya kopo nopazAnta / sa svamantriNamAjJApayat le aayaa| aura ekAntame apanA jo abhiprAya dhA usako kaha sunaayaa| usane bhI brAhmaNakI prArthanA svIkRta karalI / ____eka samaya kI bAta hai ki nAmadatta cakravatI jyoM hI apane gharase bAhara jAne ke liye nikale ki itanemeM hI kisI bhIMta kA mahArA lekara chipe hue usa ajApAlakane ki jisakA lakSyavedha amogha thA usake donoM netra golI calAkara phoDa DAle / isase cakravartIko parata rI adhika kopa AyA, aura usI samaya usane apane locanoMko phoDane vAlekA ThIka 2 patA ThikAnA lagavAkara usa bAmaNako putra bAndhava sahita maravA diyaa| cakravartI kA kopa jara itane se bhI zAta nahIM haa| taba usane yaha nizcaya karaliyA ki rAjyameM jitane bhI brAhmaNa haiM una sabakA vinAza karavA diyA jaay| aisA vicAra kara usane apane samasta rAjyake nivAsI brAhmaNoMko maravA ddaalaa| itane para bhI jaba usake hRdaya meM zAti nahIM AI taba usane matrIko bulAkara aisI AjJA dI ekAntamAM pitAnI je abhilASA hatI te tene kahI saMbhaLAvI brAhmaNanuM kahevu sAbhaLIne e bharavADe tenI vAtane svIkAra karyo eka divasanI vAta che ke, jyAre brahmadatta cakavatI potAnA ati puramAthI bahAra javA nIkaLe e vakhate bhI tane Azraya laIne ubhelA kaI eka bhara vADe ke je lakSyavedhanI kaLAmAM nipuNa hato teNe gIlelamAM goLI caDAvIne tenI bane Akhe cheDI nAkhI AthI cakavatIne bhAre krodha caDayo ane eja vakhate teNe pitAnI A pheDanArane patto lagADI te brAhmaNane tenA bhAI sAthe mArI nakhA cakavatIne kepa AthI paNa zAta na thaye tyAre teNe e nizcaya karI lIdhuM ke, rAjyamAM jeTalA paNa brAhmaNa hoya tene nAza karavAmAM Ave A vicAra karI pitAnA rAjyamAM jeTalA brAhmaNe hatA te saghaLAne mArI marAvI nAkhyA chatA paNa tenA hRdayane zati na maLI tyAre teNe matrIne belAvIne AjJA karI ke, jyAthI paNa bane tyAthI brA nI Akhe kADhI
Page #930
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma. 13 cina-sabhUtacaritavarNanam yataH kutazcidapi brAhmaNAnAmakSINi samAkRpya sthAle nikSipya mama puraHsthAla sasthApaya / yato'ha tAni svahastena sammarya savaira niryAtayan sukhamanubhaviSyAmi / mantrI ta cakravartinaM liSTakarmodayapazIbhUta jJAtvA zAkhoTataruphalAni sthAle nikSipya tadane sthApayati / so'pi rodrA yAsAyastAni phalAnyakSibuddhayA mardayitvA sukhamanubhavati / eva sa pratyaha karoti / tataH saptazatAni poDazottarANi varSANyAyusnupAlya pravarddhamAnaraudrAdhyavasAyaH saptamanaraka pRthivyAM trayastriMzatsAgaropamAyu nArako jAtaH // iti brahmadattacakravartikathA // ki jahAse bhI ho sake tAhmaNoMke nenauko kADhakara aura unako eka thAlameM rakha kara mere sAmane vaha rakhA jAya tAki maiM una netroMko samardita kara apane vaira kA badalA le lU / isa taraha karanese hI mere hRdaya ko zAti mila sakegI anyathA nhii| cakravatIko isa Adezake dene se kliSTa karmodayavazavatIM jAnakara matrIne zAkhoTavRkSa ke phaloMko thAlameM rakhakara usa yAlako unake satopake nimitta unake sAmane lAkara rakha diyA / cakravartIne jyoM hI yaha jAnA ki brAhmaNoke netra thAlame ragbakara mere pAsa A cuke haiM, tara usane usI samaya una phalo ko hI Akhe samajhakara khUna burI taraha masalA aura isa tarahase usake jI meM zAti A gaI / pratidina vaha isI tarahase ava karane lgaa| isa taraha karate 2 unhone sAtasau solaha 716 varpa pramANa apanI Ayu samApta kara ddaalii|prvrddhmaan raudra pariNAmI honese antame marakara vaha saptama narakakA nArakI huaa| isa prakAra brahmadattacakravartIkI yaha kathA samApta huii| tene eka zALAmAM bharI mArI sAme rAkhavAmAM Ave ke jethI hu e Ane chuMdIne mArA verane badale lau A pramANe karavAthI ja mArA hRdayane zAti maLI zakaze e zivAya mArU mana zAMta thaI zakavAnuM nathI cakravatInA A prakAranA Adezane sAbhaLIne matrIe sudara evI yukti zodhI kADhI zAkhaTa vRkSanA phaLane thALamAM rAkhI e thALa enA sa teSa khAtara enI sAme lAvIne rAkhI dIpe cakravatIe jANyuM ke, brAhmaNanI AkhothI bharapUra thALa bharAIne mArI pAse AvI game che tyAre te e phaLane ja Akhe samajIne pitAnA pagathI khUba khUba caravA mADaye A pramANe karavAthI tenA manamAM zAMti vaLI ane reja te A pramANe karavA lAgyuM Ama karatA karatA sAtaso saLa 716 varSa pramANa pitAnuM AyuSya purU karyuM praviddhamAna raudra pariNamI hovAthI ane te marIne sAtamAM nara ne nArakI baje A pramANe brahmadatta cakravartInI A dazA mAsa thaI
Page #931
--------------------------------------------------------------------------
________________ ly rAyanasUtre sAmmata sunamAramyate - 'jAnuparAjio khalu ' ityAdi / mUlam - jAiparIjio khalu, kAMsi niyANaM tu hatthirNapurammi / culaNII vabhadatto, uvanno paramagummAo // 1 // 1 chAyA - jAti parAjitaH khalu, jakArSInnidAna tu istinApure / culanyA brahmadatta upapannaH padmagulmAt // 1 // TIkA - ' jAiparAjio' ityAdi jAtiparAjitaH - jAtyA prakramAcANDAlAkhyajAtyA parAjitaH pUrvabhave parAbhUtaH sabhUtanAmA muniH khalu hastinApure candanakALe cakrAvitrIratna ke zasasparzAcakravartipadamArthanArUpa nidAnamakArSIt / tata sapadmagulmAt = padmagulmarimAne samutpadya tatacyuto brahmarAjasya bhAryAyA culayAM brahmadatta iti nAmnA upapannaH = utpannaH // 1 // aba isI kathA ke sArabhUta sUtra kA prAraMbha hotA hai vaha isa prakAra hai--' jAiparAjio' ityAdi / anvayArtha - ( jAiparAjio-jAtiparAjitaH ) cADAla jAti se pUrvabhavameM - sabhUta ke bhavameM - parAjita hue una sabhUtamunine (hatthi - purammi - niyANam kAsi - hastinApure nidAnam akArSIt ) hastinApura meM vandanA ke samayame cakravartIkI strIke kezoMke sasparzajanya sukhako anubhava karaneke kAraNa " maiM parabhava me cakravartI hoU " isa prakArakA nidAna vadha kiyA thA / pazcAt marakara ve sabhUta muni padmagulma vimAna me devakI paryAyase utpanna hue, so usa ( pauma gummAjo - padmagulmAt ) padmagulmavimAnase cava kara ve ( culaNIha babhadatto uvavanno- culanyA have A kathAnA sArabhUta sUtranA prArabhathAya che te A prakAre che " jAiparAjio " - tyAhi anvayArtha --- jAiparAjio-jAtiparAjita thADAdA bhatithI pUrva lavabhAsabhU tanA lavabhA parAbhUta manesA me sabhUtabhunio hatthipurammi niyANam - hastinA pure nidAnam akArSIt hastinApuramA pahanAnA samaye yavatIMnI khInA rAjanA sparzajanya sukhane anubhava karavAnA kAraNe mArA tapanu phaLa hAya te " AvatA bhavamA cakravatI thAuM " AvA prakAranu nidAna khAdhIne pachIthI maraNu na maraNu karIne pachIthI te sa bhUtamuni padmagula vimAnamA daivanI paryAyamA utyanna thayA me pachI te paramagummAo - padmagulmAt padmazumbha vimAnathI nyavIne k //
Page #932
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadazinI TIkA a0 13 citra-sabhUtacaritavarNanam ___ 41 brahmadattaH utpannaH ) namarAjakI patnI culanI rAnI kI kukSi se 'brahmadatta' isa nAmase putrarUpameM avatarita hue| bhAvArtha-pahile kayAse yaha spaSTa ho cukA hai ki citra aura sabhUta ye donoM bhAI cADAla jAtime utpanna gaye / isaliye zudra hone kI vajahase ye svaya dukhita rahA karate the| kisI nimittako pAkara ina donoM bhAiyoMne dIkSA dhAraNa kara lI, aura tapasyAke prabhAvase aneka labdhi ke dhAraka bana gaye / namuci matrIne jara inako vividha prakArase tADita karake hastinApurase bAhara nikalavA diyaa| tara ve apamAnita hophara tejolezyAse nagarameM agni aura dhUA phailAyA jisase nagarako dukhita dekhakara unako khamAneke liye svaya sanatkumAra cakravartI apanI zrI devI rAnIke sAtha vahA Aye / cakravartIne bar3I muzkilase sabhRta muniko prasanna kiyA / rAnIne bhI bhaktike Avezase unake donoM caraNoM para apanA mastaka rakha diyaa| rAnI ke kezakalApakA sparza muni ko bar3A hI suhAvanA lagA aura sabhUtane svaya "dharma ke prabhAvase meM para bhavameM cakravartI hoU" aisA nidAna kara liyaa| pazcAt marakara ve dono saudharmasvargake padmagulma vimAna meM devarUpase utpanna hue aura ghulaNI i nabhadatto uvavanno-culanyA brahmadatta utpanna prasananI patnI yutanI rANInI kUkhe "brahmadatta" nAme putrarUpe avataryA bhAvArtha-pahelA kathAthI e spaSTa thayuM che ke, citra ane sabhUta e bane bhAI cADAla jAtimAM utpanna thayA hatA zuddha hovAne kAraNe te svaya huM khI rahyA karatA hatA keI nimitta maLatA e bane bhAIoe dIkSA agIkAra karI ane tapasyAnA prabhAvathI aneka labdhinA dhAraka banyA namuci maMtrIe jyAre temane vividha prakArathI mAra marAvIne hastinApurathI bahAra kaDhAvI mUkyA tyAre temaNe apamAnita thavAne kAraNe tejalezyAthI nagaramAM agni ane dhumADe phelA AyI nagaramAM phelAyelA trAsane jANIne emane khamAvavA mATe khuda sanakumAra cakavatI potAnI zrIdevI rANInI sAthe tyAM AvyA cakavatIe ghaNI AjIjI ane vinatI karI sabhUtamunine prasanna karyo rANIe paNa e samaye bhaktinA AvezathI temanA bane caraNa upara pitAnuM mastaka namAvyu cakravatInI strIratna" rANInA vALane alhAdaka sparza munine sukhadAyaka lAgyo AthI sAbhUtamunie vaya " tapanA prabhAvathI huM AvatA bhavamAM cakravatI thaI jAu " evuM nidAna karyuM pachI tyAthI marIne te saudharma padmagumavimAnamA deva tarIke utpanna thayA. ane tyAthI
Page #933
--------------------------------------------------------------------------
________________ mUlamkaMpille saMbhUo, citto puNa jAo purimatAlaMmmi / siTikulaeNmmi visAle, dhamma soNa pavaIo // 2 // chAyA-kAmpilye sabhUtacitraH punarjAtaH purimatAle / pThile vizAle, dharma zrutvA manajitaH // 2 // TIkA-kapille' ityAdi kAmpilyanAmake nagare brahmarAnaculanyoH putratvena bramadatteti nAmnA sabhUta: =sabhUtajIvaH samutpannA, citra-citra jIva purimatAle nagare vizAle-bahudhana bahuparivArayutte dhanasArapThiphule guNasAra iti nAmnA jAtAsamutpamaH / punajinamArgAnusAriNaH subhadrAcAryasya savidhe dharma-zrutracAritalakSaNa zrutvA praNajitaH bhavanyAmagrahIt // 2 // vahAse cava kara brahmarAja kI rAnI culanI kI kukSise brahmadatta nAmaka putra utpanna hue // 1 // yahI kathAkA sAra isa sUtra meM sUtrakAra prakaTa karate hai 'kpille'ityaadi| anvayArtha (kapille-kAmpilye) kAmpilya nAmake nagarameM (sabhUosabhUtaH) sabhUta kA jIva brahmarAja aura culanI ke sabase brahmadatta isa nAma se prasiddha puna utpanna huA tathA (citto-citraH) citra kA jIva prathama devaloka nalinIgulma ke vimAnase cava kara (purima tAlAnima-purimatAlanagare) parimatAla nAmaka nagara meM (visAle siDikulammi-vizAle zreSThikule) bahudhana eva parivAra sapanna hone se vizAla aise dhanasAra zreSThi ke kula me guNasAra nAmaka putrarUpa se (jAojAtaH) utpanna huA aura (dhasma souNa-dharma zrutvA) jinamArgAnusArI cyavIne brahmarAjAnI rANI culanInI kUkhe brAdata nAmanA putrarUpe utpanna thayA nA mA 4thAna sA2 mA sUramA sUtradhAra pragaTa 42 cha- kapille "-yA bha-payA:-kApille-kApilye pisya nAmanA nagaramA sabhUo-sabhUta sabhUtane jIva brahmarAjA ane rANI cunInA sabaMdhathI brahmadatta nAme prasiddha sa pa thayemana citto-citra milanA 73 purimatAlammi-purimatAlanagare paribha nAramA visAle sidvikulammi-vizAle zreNThikule. madhana mana parivAra saMpanna hovAthI vizALa evA dhanasAra zeThanA kuLamAM guNasAra nAme putrarUpe jJAo-jAta pani thye| mane dhamma souNa-dharma zrutvA mAnAnusArI zumAra
Page #934
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TokA a0 13 citra- sabhUta caritavarNanam tato yadabhUttadAha 743 mUlam - kaMpillumma ya Nayare, samAgayA do vi cittasaMrbhUyA / suhadukkha phalavivAga, kaihati te ikkamikassa // 3 // chAyA -kAmpilye ca nagare, samAgato dvAvapi citrasabhUtau / mukhadu* saphalavipAka, kathayatastA vekaikasya // 3 // TIkA- 'kAmpillammi ya' ityAdi - - kAmpilye ca nagare citrasaMbhUto dvAvapi samAgato = sammilitau pUrnabhana nAma zubhacanda AcArya ke pAsa zratacAritra rUpa dharmakA upadeza sunakara ( pavva io - pravajitaH ) muni dIkSA se dIkSita ho gaye / bhAvArtha- - " kAmpilye sabhUtaH " ina padoM kA savadha pahalI gAthA ke sAtha hai| yaha batalA hI diyA gayA hai ki sabhUta jo citrake choTe bhAI the, unakA janma kAmpilyanagarameM nArAjake ghara huaa| apajo paDe bhAI citra the ve purimatAlanagara meM kisI dhanasAra nAmake seTha ke yahA~ 'guNasAra' nAmaka putra rUpa se janme / inhoMne zubhacadra nAmaka jainAcArya ke pAsa dharmakA zravaNa kara dIkSA dhAraNa kI // 2 // phira kyA huvA so kahate haiM - ' kapilalammi ' ityAdi / anvayArtha - (kapillammi ya Nayare cittasabhUyA do vi sabhAgayAkApilye ca nagare citrasabhUtau dvau api samAgatau ) kAmpilyanagarame citra ke jIva munirAja aura sabhUta ke jIva brahmadatta cakravartI ye donoM mile manyAryAMnI pAse zrutayastri 35 dharmanI upadeza sAlajIne pavvaio - pravrajita muni dIkSArthI dIkSIta thayA bhAvArtha - " kAmpilye sabhUta "bhA honA samadha pahelI gAdhAnI sAthai che e khatAvavAmA Avela che haiM, sabhUta ke je citranA nAnA bhAi hatA tenA janma tAlTi nagaramA brahmarAjAne ghera thayA hatA ane je mATAbhAI citra hatA te purimatAla nagaramA dhanasAra nAmanA eka zeThane tyA guNusAra nAmanA putrarUpe janamyA ane tyA temaNe zubhacadra nAmanA jainAcAyanI pAsethI dharmanu zravaNu karIne dIkSA agIkAra karI prazA pachI zubhate he che-" kapillamma "chatyAhi anvayArtha - kapilammi ya Nayare cittasabhUyA do visamAgayA- kAMpilye ca nagare citrasabhUtau dvau api samAgato asthiya nagarabhA citrA va bhunirAja ane sabhUtano jIva brahmadatta cakravartI e banne maLyA ane tenA~ temaNe
Page #935
--------------------------------------------------------------------------
________________ 744 mUlam uttarAyapanara samAdAya 'citrasabhUtau' iti nidshH| tI ekaikasya parasparasya mukhaduHkhaphalavipAka mukavaduSphataphalavipAka kathayataH / jana parvamAnanirdezastakAlApekSayA / / 3 / / tatra sabhUtanIpacakrapartI vratmadattaudhinIya muni yadAda, taducyate gAvA catuSTayena cakavaTTI mahiDIo, vaMbhadatto mhaajso| bhAyara vahumANeNaM, ima vayarNamavvI // 4 // chAyA-cakravartI mahardiko, brahmadatto mhaayshaaH| bhrAtaraM bahumAnena, ida pacanamanIm // 4 // TIkA-'capharahI' ityAdi mahardikaH = sarvotkRpTasaddhisampannaH paTkhaNDAdhipatirityarthaH, mahAyazAH mahad yazo yasya sa tathA, bhupanatrayavyAptayazAcakravartI brahmadatto vahumAnena-asyA aura (te-tau) inhoMne (ikamikarasa-ekaikasya) paraspara meM (suhadukkha phalavivAga kahati- sukhadu khaphalavipAka kathayataH) puNyapApake phala ke vipAphakI kathA kii| yahAM gAyA meM citra-sabhUtake nAmase jo kahA gayA hai vaha pUrvabhavake nAmakI apekSAse jAnanA cAhiye // 3 // __isa viSaya me sasAra ke jIva cakravartI brahmadattane citrake jIva munirAjako kyA kahA yaha yAta cAra gAthAoM dvArA sUtrakAra prakaTa karate haiM 'cakavaTTI' ityaadi| ___ anvayArtha-(maDDiIo-maddhikaH) sarvotkRSTa Rddhi sapanna-paTkhaDake adhipati (mahAjaso-mahAyazAH) bhuvanatraya meM vyApta yaza sapanna aise (cakkavaTTI vabhadatto-cakravartIbrahmadatta)cakravartI brahmadattane (bahumANeNa bahumAnena) ikkamikarasa-ekaikasya 52252mA sudukkhaphalavivAga kahati-sukhadu kha phalavipAka cata punya tathA pApanA vipAkanI kathA kahI ahI gAthAmA citra-sabhUtanA nAmathI je kahevAmAM Avela che te pUrvabhavanA nAmathI apekSAe kahevAyela che taima jANavuM joIe che 3 * A viSayamAM sasAranA jIva brahmadatta cakavartIe citranA jIva munirAjane zurU se vAtAra gAthAya dvArA sUtradhAra pragaTa 43 cha "cakavaTTI"-VtyA sa-payArtha:-mahiDDIo-maharddhika savAiTa ziddha sapana-pama unA sAtha pati mahAjaso-mahAyazA trae sunamAnI mosamAtI vA yaza pAmA cakavaTTI babhadatto-cakravatI brahmadatta prAtta yatA bahumANeNa-bahumAnena
Page #936
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TokA ma 13 citra-saMbhUtacaritavarNanam dareNa saha bhrAtara janmAntarasahodara gRhItamuniniyama zreSThipuram ida vakSyamANa vacanam janavIt // 4 // kimanavIt ? ityAha mUlamAsimo bhAyarA dI vi, annmnnvsaannugaa| annamannamaNurattA, annamainnahiesiNo // 5 // chAyA-Asva prAtarau dvApapi, anyonyvshaanugau| ___ anyonyAnuraktau, anyonyahinaipiNI // 5 // atizaya Adara ke sAtha (bhAyara-bhrAtaram ) apane bar3e bhAI jo zreNThikula meM utpanna huethe tathA dIkSAse alakRtaye unase (ima vayaNamanavI-ida vacanam anavIt ) isa prakAra kahA bhAvArtha-kathA se hame yaha jJAta ho cukA hai ki jara arahaTa vAlene Adhe loka kI kIgaI pUrti ko brahmadata cakravartI se pAsa Akarake sunAyA aura usase samvRttAnta spaSTa kara diyA tara cakravartIne usakA par3A hI sanmAna kiyaa| tayA dAnAdika dekara usako vidA bhI kara diyA thaa| pazcAt ve apane bhAIke jAba munirAjako vadanA karaneke liye gye| aura vahA unase yaha prArthanA kI ki mahArAja ! jisa prakAra Apane hamako apane pavitra darzanoMse satuSTa kiyA hai usI prakAra AdhArAjya bhI svIkAra kara hamako satuSTa kro| yahI pUrvacAta isa gAthA dvArA pradarzita kI gaI hai // 4 // atizaya AdaranI sAthe madhara-tan pitAnA moTAbhAI ke je zeThanA kuLamAM apana thayA to sAkSAthI masata to abhane ima vayaNamavyavI-ida vacanam abravIt yA re yu bhAvArtha-kathAthI ApaNe e jANI zakayA chIe ke, jyAre ahaTa (Ta) hAkanAranA meDhethI bolAelA ardhA zlokanI pUrtine te ahaTa hAkanAre brahmadaranI pAse AvIne sabhaLAvI ane tene spaSTarUpe saghaLe vRttAta sa bhaLA tyAre cakravatIe tenuM bhAre sanmAna karyuM tathA sArU evu dhana ApI vidAya ke A pachI te pitAnA bhAInA jIva munirAjane vadanA karavA mATe gayo ane tyAM temane A prArthanA karI ke, mahArAja ! je rIte Ape mane ApanA pavitra darzanathI satuSTa karela che, eja rIte ardhI rAjayano svIkAra karIne mane satuSTa kare eja AgalI vAta A gAthAdvArA kahevAmA Avela che jA' u0 94
Page #937
--------------------------------------------------------------------------
________________ ___TIkA-'Asimo' ityAdi he mune ! anyonyAzAnugau-parasparasya vazAvinI, anyonyAnuraktau paraspara prItisapanau, anyonyahinaipiNoM parasparasya hitamAnDako mAtrA dvAvapi pUjanmani bhrAtarau Asva-abhUva // 5 // 'AvA kuna kuna sahodaratvena samutpanI' ityAha dAsA desapaNe AsI, miyAM kAliMjare nege| hasAM mayagatIre ya, sovAgI kAsibhUmIya // 6 // devA ye devalogammi, AsI amhe mahir3iyo / ImA po chaThiyA joI, annemannaNa jo viNA // 7 // chAyA-dAso dazANe Ata, mRgI kAlikhare nage! - hasau mRtagalAtIre, vapAko kAzibhUmau // 6 // kyA bole so kahate haiM-'Asimo' ityaadi| anvayArtha-cakravartIne pahamAna purassara unase yaha kahA ki-he mune ! (annamannavasANugA-anyonyavazAnugau) hama tuma (do vi-yo api) donoM hI pahile bhavameM paraspara vazavI tathA ( anamanamaNurasA-anyonyAnuraktau) ApasameM atula prema sapanna eva ( anamannahiesiNo-anyonyahitaipiNI) eka dUsareke sadA hitecchu (bhAyarA Asimo-bhrAtarI Asva) bhAI bhAI the| bhAvArtha-AdhArAjya lekara Apa sukhI ho| yaha bAta hama isaliye kaha rahe haiM ki hama aura Apa pUrvabhavameM sahodara bhrAtA the| ataH hamako Apa kI aisI dazA dekhakara duHkha ho rahA hai // 5 // ty| zumAyA ta nAyanI mAyAdvArA apAmA Avacha "Asimo"-StyAle anvayArtha--cakravatIe bahumAna ane Adara sAthe temane kahyuM ke, huM bhni| annamannavasANugA-anyonyavazAnugau I mana tame do vi-dvau api manna sabhA me mIna HIS l annamannamaNurattA-anyonyAnuraktau mA5 sabhA matusa sevA prema sapanna bhane annamannahiesiNo-anyonyahitaiSiNo se bhI sahA hitagchu bhAyarA Asimo-nAtarau Asva mAmA utA bhAvArtha-adhuM rAjya laI Apa sukhI thAva e vAta hu eTalA mATe kahI rahyo chuM ke, huM ane Apa pUrva bhavamA sahodara bhAI hatA, AthI mane ApanI AvI dazA joIne ghaNuM dukha thAya che . pa .
Page #938
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinITIkA ma0 13 citra-sabhUtacaritavarNanam / devau ca devaloke, Assa Aga mhrttiko| epA no paSThikA jAtiH, anyonyena yA vinA // 7 // TIkA-'dAsA' ityAdi AvA dazANe-dazArNadeze dAsau-zANDilya brAhmaNasya yazomatyA dAsyA yugalaputrau Assa-abhUva, kAlicare nage-kAlinara nAmake parvate mRgau Astra, mRtagagAtIre hasau, kAzibhUmI-kAzyA dhapAko cANDAlo caabhUva // 6 // 'devA ya' ityAdi-ca-puna: devaloke saudharme prathamaphalpe padmagulmavimAne AvAM maharddhiko devau Asva / epA nau AvayoH paSThikA jAti:=paSTha janma, yA anyonyena vinA nartate / ayaM bhAraH-paJcam pUrnabhavepu AnA sahodarApAsva, parasminbhave viyuktAvAvAm iti // 6 // 7 // ____ hama Apa donoM sahodarapanese kahA 2 utpanna hue isI bAta ko canAvartI prakaTa karate haM-'dAsA' ityAdi / . ___anvayArtha-apana donoM pahile (dasaNNe-dazANe) dazArNadezameM (dAsA-dAsau) zANDilyabrAhmaNa kI yazomatI dAsI ke putra hue vahA se mara kara(kAliMjare-kAliJjare)kAlijara parvata para miyA-mRgau) mRga hue| usa paryAyase nikalakara (mayagatIre hasA-mRtagagAtIre hasau) mRtagagA ke tIra para ha~sa hue| phira usa paryAyako choDakara (kAsi bhUmIya-kAzibhUmau) phAzI nagarI meM (sovAgA-zvapAkI) cADAla (AsI-Asva) hue| usa paryAyako bhI choDakara phira (devalogammI mahiTiyA devA pa AsI-devaloke mahardiko devau ca Assa) saudharma svarga meM padmagulmavimAname mahardika deva hue phira vahAMse cave (No-no) apanI (sA-epA) yaha (chaviyA jAi ApaNe bane sahodarapaNathI kayA kayA utpanna thayA A vAtane cakraptii pragaTa 42 che..--" dosA"-tyAha smanvayArtha --mApa mana pasA dasaNNe-dazANa : dezamA dAsA-dAsau zAyi prAthunI yazomatI hasInA puna yayA tyAthI bharIra kAliMjare-kAliM are li012 parpata 52 miyA-mRgau 725 32 mata se pAyathA nI4 jI mayagatIre hasA - mRtagagAtIre hasau bhRtAna jinAre sa cyA se paryAya chorA kAsibhUmIya-kAzibhUmau 12 nagarImA sovAgA-zvapAko yAtana tyA putra 3 AsI-Asva apataryA paryAyane 55 choDIna pachI devalogammI mahiDhiyA devA ya AsI-devaloke maharddhikau devau ca Asva saudharmapAmA zubha vimAnamA mahA deva yayA ana tyAthI 2yavAna mA emA-eSA ma
Page #939
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1 48 r itthacakracinaM zrutvA munirAha uttarAdhyayanasve mUlam - kammA niyANa pagaDA, tume rAya / vicitiyA / tesiM phala vivAgeNa, viyogamuvAgayAM // 8 // chAyA - karmANi nidAna prakRtAni tvayA rAjan ! vicintitAni / teSAM phalavipAkena, vimayogamupAgatau // 8 // TIkA- 'kammA' ityAdi he rAjan ! nidAnamakRtAni = nidAnena = sAbhipyadgamArcanArUpeNa, prakRtAni - prakarSeNa kRtAni, nidAnanAni nAnItyarthaH / karmANi jJAnAvaraNIyAdIni, strayA vicinvitAni= samupArjitAni, dhAtUnAmanekArthatvAt / tepA karmaNA phalavipAkena AvA viyoga viyogam, upAgatau prAptau / aya bhAvaH - mayA niSiddho'pi sva nidAna karaNAdvirato nAbhU, ata Anayorasmin janmani viyogo jAta iti // 8 // paSThikA jAtiH) chaThavIM paryAya hai / jisa paryAyameM apanadonoM (annamaNNeNa jA vinA-anyonyena binA) eka dUsare se viyukta hue haiM // 6 // 7 // cakravartI ke cacana sunakara munirAja kahate haiM 'kammA' ityAdi anvayArtha -- (rAya - rAjan) he rAjan / sabhRtake bhava meM (tume tvayA) tumane ( niyANappagaDA - nidAna prakRtAni) sAMsArika padArthoMko bhogane ke abhilApArUpa nidAnavadha se sapAdita (kammA vicitiyA - karmANi vicintitAni) nidAnarUpa karmAko upArjita kiyA / ataH (tesiM phala vivAgeNa - teSA phalavipAkena) una karmoM ke phalarUpa vipAka se (vippayogamuvAgayAviprayogam upAgatau ) hama tuma dono isa janma me viyukta hue haiM / chaThiyA jAi paSThikA jAti chaThThI paryAya che A paryAyamAM ApaNe ane annamaNNeNa jA vinA-anyonyena vinA me bhImathI vijuTA ghar3I gayAchI // ||j yavartInA vathana sAlajIne bhunirAna Ahe che - " kammA "tyAhi ! manvayArtha-rAya-rAjan he za4n ! sabhUtanA bhavabhA tume tvayA tabheobhe 'niyANaSpagaDA - nidAna prakRtAni yahAthIne logavavAnI malidASA3ya nihAna madhathI sAhana raisa kammAvicitiyA - karmANi vicintitAni nihAna3ya mene upA "ryA, mAthI tesiM phalavivAgeNa tepA phalavipAkena bhanAi svaya vidyAthI vippayogamuvAgayA- viprayogam upAgatau hu bhane tame jante yA khIjAthI vikhuTA paDI gayA chIe nansamA 4 1
Page #940
--------------------------------------------------------------------------
________________ 49 priyadarzinI TIkA a0 13 citra-saMbhUtacarinavarNatam evaM piyogahetu jJAtvA cakravartI punaH pRcchati mUlamsaccasoyappagaDA, kammA maeM purA keddaa| 'te anja paribhujAmo, kina citte vi" se" tehA // 9 // chAyA-satyazaucaprakaTAni,karmANi mayA purA kRtAni / tAnyadya paribhuje, kiM nu cino'pi vAni tathA // 9 // TIkA-'saccasoya ' ityAdi he, mune ! satyazocaprakaTAni satya mRpAbhApAtyAgarUpam , zauca-mAyArahitamanuSThAnam , tAbhyA prakaTAni khyAtAni karmANi-makramAclubhakarmANi purA=pUrvabhave mayAmatAni-upArjitAni / tAni karmANi adya pribhuje| cakravartisukha' bhAvArtha-hamako isa kathAse yaha yAta nizcita ho cukI hai ki sabhUtamunine cakravartI hone kA nidAna vadha kiyA thA ata citramunikA jIva unako samajhA rahe haiM ki maine yadyapi usa samaya tuma ko bahuta kucha aisA na karane kI abhilApAse nipiddha bhI kiyA thA parantu tumane merI eka bAta bhI nahIM maanii| usIkA yaha kAraNa huA ki hama tuma donoM isa bhaya me viyukta hue hai // 8 // isa prakAra piyogake kAraNako jAnakara cakravartIne punaH pUchA'sacca0' ityaadi| anvayArtha-he mune! (maga-mayA) maine (purA) sabhUtakI paryAyameM jo (saccasoyappagaDA kammA kaDA-satyazAcaprakaTAni karmANi kRtAni) mRpAmApA tyAgarUpa tathA mAyAcArIke varjana rUpase prasiddha zubha karma bhAvArtha...A kathAthI ApaNane e vAta nizcita thaI gaI che ke, sabUta munie caDavatI thavAnuM niyANa karela hatu AthI cittamunIne jIva ene samajAve che ke, me e samaye tamane Avu niyANa na karavA khUba samajAvela hatA paraMtu tame e mArI eka paNa vAta mAnela na hatI enuM phaLa e maLyuM ke A bhavamAM ApaNe ane eka bIjAthI vikhuTA paDI gayA che A pramANe viyoganuM kAraNa jANI lIdhA pachI cakravartIe pharIthI pUchayu'scc"-tyaa! bha-kyAtha-De bhunimae-mayA meM purA-purA sa bhUtanI paryAyamA saccaso ___yApagaDA kammA phadA-satyazaucaprakaTAni bhUSAmAyAnA tyaa| mana bhAyAyArInA pAna
Page #941
--------------------------------------------------------------------------
________________ y -- --- - - itya cakrAtiIcanaM zrutvA munirAha-- kammA niyANappagaDA, tume rAya | viciNtiyaa| tesiM phalavivAgaNa, vipayogamuvAgayAM // 8 // chAyA-karmANi nidAna makRtAni, tvayA rAjan ! picintitAni / tepAM phalaripAkena, vimayogamupAgatI // 8 // TIkA-'kammA' ityAdi he rAjan ! nidAnamachatAni-nidAnena sAmipvadgamArthanArUpeNa, prakRtAniprANa kavAni, nidaanvshnidaaniityrthH| karmANi jJAnAvaraNIyAdIni, strayA vicintivAni-samupArjitAni, dhAtUnAmanekAryavAda / tepA karmaNA phalavipAkena AyA vimayoga viyogam , upAgatI praaptau| aya bhAnaH-mayA nipido'pi tva nidAnakaraNAdvirato nAbhU., ava Apayorasmin janmani viyogo jAta iti // 8 // paSThikA jAtiH) chaThavI paryAya hai / jisa paryAyameM apanadonoM (annamaNNeNa jA vinA-anyonyena vinA) eka dUsare se viyukta hue haiM // 6 // 7 // cakravartI ke vacana sunakara munirAja kahate hai 'kammA' ityAdi anvayArtha (rAya-rAjan) he rAjan ! sabhUtake bhavameM (tume-tvayA) tumane (niyANappagaDA-nidAnaprakRtAni) sAMsArika padArthoMko bhoganeke abhilApArUpa nidAnavadhase sapAdita (kammA viciMtiyA-karmANi vicintitAni) nidAnarUpa karmAko upArjita kiyaa| ataH (tesiM phalavivAgeNa -teSA phalavipAkena) una koMke phalarUpa vipAkase (vipayogamuvAgayAviprayogam upAgatau) hama tuma dono isa janma me viyukta hue haiN| chaThiyA jAi-paSThikA jAti chaThI paryAya cha / mA paryAyamA pare bhanne annamaNNeNa jAvinA-anyonyena vinAme bhIgathA vibhuTara pI gayAchAye // 6 // 7 // yavatI nA kyana sAsaNIna munirA04 4 cha - "kammA"-tyAhI anvayArtha-rAya-rAjan 201n ! sa bhUtanA // tume--tvayA tamAme niyANappagaDA-nidAna prakRtAni pahAyAna bAgavAnI misASA35 nihAna thI sapAhana 42 kammAviciMtiyA-karmANi vicintitAni nihAna35 bhani hAta "yo, mAthI tesiM phalavivAgeNa-tepA phalavipAkena ye nA 50 135 vidhAya 'vippayogamuvAgayA-viprayogam upAgatau hu sanAtama manne ma mA 4 bIjAthI vikhuTA paDI gayA chIe
Page #942
--------------------------------------------------------------------------
________________ 749 priyadazizI TIkA a0 13 cina-sabhUtacarinavarNatam / evaM viyogahetu jJAtvA cakanI punaH pRcchati mUlamsaccasoyappagaDA, kammA maeM purA kaiNddaa| te aja paribhujAmo, ki citte vi." se" tehA // 9 // chAyA-satyazocaprakaTAni,karmANi mayA purA katAni / tAnyadya paribhuje, kiM nu cino'pi tAni tathA // 9 // TIkA-'saccasoya' ityAdi he mune ! satyazAcaprakaTAni-satya mRpAbhApAtyAgarUpam , zauca-mAyArahitamanuSThAnam , vAmyA maphaTAni khyAtAni karmANikramAcnubhakarmANi purA=pUrvabhave mayAkRtAni-upArjitAni / tAni pANi adya pribhuje| cakrarartisukha bhAvArtha-hamako isa kathAse yaha yAta nizcita ho cukI hai ki sabhUtamunine cakravartI hone kA nidAna vadha kiyA thA ata citramunikA jIva unako samajhA rahe hai ki maine yadyapi usa samaya tuma ko bahuta kucha aisA na karane kI abhilApAse nipiddha bhI kiyA thA parantu tumane merI eka bAta bhI nahIM maanii| usIkA yaha kAraNa huA ki hama tuma donoM isa bhava meM viyukta hue haiM // 8 // isa prakAra piyogake kAraNako jAnakara cakravartIne punaH pUchA'sacca0' ityaadi| anvayArtha he mune ! (maga-nayA) maine (purA) sabhUtakI paryAyameM jo (saccasoyappagaDA kammA kaDA-satyazaucaprakaTAni karmANi kRtAni) mRpAbhApA tyAgarUpa tayA mAyAcArIke varjana rUpase prasiddha zubha karma bhAvArtha...A kathAthI ApaNane e vAta nizcita thaI gaI che ke, sabUta munie cakravatI thavAnu niyANa karela hatu AthI cittanunIne jIva ene samajAve che ke, me e namaye tamane Avu niyANu na karavA khUba samajAvela hatA paraMtu tamoe mArI eka paNa vAta mAnela na hatI enu phaLa e maLyuM ke A bhavamAM ApaNe baMne eka bIjAthI vikhuTA paDI gayA che A pramANe viyoganuM kAraNa jANI lIdhA pachI cakravartI e pharIthI pUchayu' sacca"-tyAdi ! sa-yArtha:- muni ! mae-mayA meM purA-purA sa bhUtanI paryAyamA saccaso yappagaDA kammA kadA-satyazaucaprakaTAni bhRpAnApAnA tyAga mana bhAyAyArIna pAna
Page #943
--------------------------------------------------------------------------
________________ 750 rUpANi tatphalAnyanubhavAmi / he mune ! vinAvitranAmadhArako mavAnapi tAnicakrAtisukhAni tathA mahamiAphi nuparirakte? apamAna bhavAna mithakohamiva naiva pUrvakatamajhataphalabhUtAni paribhuzyate / ato parthameva bhavasma kAmiti // 9 // , cakravartivacana zrutvA munirAha saciNaM saphala Ayo mama pu mokSo'sti / savvaM suciNNaM saphala narANa, kaDANa kammANa na mokkha asthi / atthehi kaoNmehi ye uttamehi, Ayo mama pugNaphalovavee // 10 // chAyA-sA mucIrNa saphala narANA, katebhya karmabhyo na moso'sti / - arthaH kAmaizca uttamaiH, AtmA mama puNyaphalopapetaH // 10 // TIkA-'sanca' ityAdi he rAjan ! narANAM sarva sucIrNa-zobhanamanupThita tapaH prabhRtika saphala bhavati, yataH kRtebhyaH samAcaritebhyaH, karmabhyo mokSo nAsti / 'kahANa kammANa' iti paJcamyarthe psstthii| aya bhAvaH-narANA kRtakarmaphalopabhogo'trazya bhaagiiti| kiye haiM (tAni kammA ajja paribhujAmo-tAni karmANi adhaparibhuje) una karmo ke phalako mai isa cakravartI kI paryAyarUpameM bhoga rahA huu| so (citte ci-citra api) citra ke jIva rUpa Apa bhI (se-tAni) una cakravartI ke sukhoM ko (tayA) merI taraha ( kiMnu paribhUje-kinu paribhukte) kyoM nahIM bhogate hai| bhAvArtha-cakravartikA isa gAthAse yaha abhiprAya nikalatA hai ki Apane to tapasyA karake bhI sukRta upArjita nahI kiyA hai| nahIM to mere samAna Apa bhI cakravatike pad kI vibhUtike sukhoMkA anubhava karate / ataH Apa kA tapasyAcaraNa ThIka nahI hai // 9 // 15thI prasiddha zubha meM reta cha tAni kammA ajja paribhujAmo-nAni karmANi sA muine e karmonA phaLane hu A cakravatInI paryAyamA bhogavI rahyo chu mAthI citte vi-citra yina api 7135 mA5 55 se-tAni se patAnA samAna bhArI mA54 kinu paribhujAmo-kinu paribhukte bhagavatA nathI ? - bhAvArtha-A gAthAthI cakavatIne e abhiprAya nIkaLe che ke, Ape te tapasyA karIne paNa kAI upArjIta karela nathI je ema hota to tame paNa mArI mAphaka cakravatI padanI vibhUtinA subene bhegavanAra banyA hatA. AthI ApanI tapasyAnuM AcaraNa barAbara nathI ke &
Page #944
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA 20 13 citra-samUtacaritavarNanam - uktacApi " kRtakarmakSayo nAsti, klpkottishvairpi| - apazyameva bhoktavyaM kRta karma zubhAzubham // 1 // " iti|| . ato he cakravartin / mamApi AtmA uttamaiH utkRpTaiH andravyaiH kAma gandAdibhiva, athavA-'atyahi ' ityasya 'ayaH' iti cchAyA, navyA-janamA isa prakAra cakravartIke kathanako sunakara munine isa prakAra kahA'satva' ityaadi| anvayArtharAjan / (narANa-narANAm ) manuSyoMkA (sanca suciNNa saphala bhai-sarca sucIrNa saphala bhavati) samasta mundara rIti se Acarita tapa Adi kama saphala hote haiM (kaDANa kammANa mokkho na atthikRtebhyaH karmabhyaH mokSaH nAsti) Acarita karmo se manuSyoMkA chuTakArA nahIM hotA hai / arthAt kRtakoM kA phala unako avazya milatA hai ve viphala nahIM hote haiN| laukikajanoM kA bhI isa viSaya meM aisA hI mantavya hai "kRtakarmakSayo nAsti kalpakoTizatairapi / ___ avazyameva bhoktavya, kRtaM karma zubhAzubham // " kRtakarma kabhI bhI-koTizatakalpakAlomeM bhI-kSarpita nahIM hotA hai| cAhe vaha zubha ho cAhe azubha-usakA phala to avazya hI bhoganA paDatA hai / isaliye he cakravartin ! (mama AtmA-mama AtmA) merA mI AtmA (uttamehiM atyehiM kAmehi-uttamai ? artha:-kAmaizca) uttama cakavatI nuM AvA prakAranuM kahevuM sAbhaLIne munie A pramANe kahyuM" savya "-tyA! sanvayArtha:-san ! narANa-narANAm manuSyanA savya suciNNa saphala bhavaisarva sucIrNa saphala bhavati samasta suha2 zatathI mAyarAyela ta5 mAha meM saghajI za sa mana cha kaDANa kammANa mokha na asthi-kRtebhya karmabhya mokSa nAstipAta mAyaresA uthI manuSyAnA ghutttaa| yatA nayI mayAt karelA karmonuM phaLa tene avazya maLe che e aphaLa navI banatA janapadanuM paNa A viSayamAM Avu ja matavya che "kRtakarmakSayo nAsti, klpkottishvairpi| ___avazyameva bhoktavya, kRta karma zubhAzubham // " A karelA karma kadI paNa, koDe zatakalpa kALamAM paNa lapita thatA nathI. cAhe te zubha hoya ke azubha Anu phaLa te avazaya bhogavavuM paDe che A bhATe yatI ! mama AtmA bhArI mAtmA 55 uttamehiM atyehiM kAmehi
Page #945
--------------------------------------------------------------------------
________________ 752 rthanIyaiH phAmaiH zandAdibhiH katyA puNyaphalopapato'sti / jaya bhAvaH he rAman ! - mayA'pi samutkRSTA arthakAmA samupabhuktAH / atastvayA ne mantavyam-yadevasya bhikSoH pUrvajhavasamata niSphalamiti / / 10 / / mUlamjANAsi sabhUya ! mahoNubhAga, mahiTTIya punnnnphailovvey| cittaMpijANAhi taheva rIya, iMDDi juI tassa vi' yeppbhuuyaa||11|| chAyA-jAnAsi samUta ! mahAnubhAga mahardika punnyphloppetm| citramapi jAnIda tapaira rAjan ! RddhidyutistasyApi ca prabhUtA // 11 // - TIkA-'jANAsi ' ityAdi he sabhUta ! janmAntarIya nAmneda samodhanam , yayA-lamAtmAna mahAnubhAgaM vRhanmAhAtmyasaMyukta mahardika cakArtipadamAptyA sAtizayanibhUtimantam , ataH eSa dravya kAmarUpa athavA jana prArthanAyarUpa zabdAdikoMko bhogane bArA (puNNa phalovavee-puNyaphalopapetaH) puNyaphala se yukta hai| bhAvArtha-cakravartIko samajhAneke abhiprAyase munirAjane unase kahA-ki jaba yaha aTala sidvAnta hai-vikRta karmAkA phala jIvoMko avazya milatA hai to isa niyamake anusAra maine bhI utkRSTa arthakAma upayukta kiye hai / ata tuma apane cittame aisA vicAra mata karo ki isa bhikSuke pUrva sukRta niSphala haiN| kyo ki uttama dravya kAmarUpa viSayoM kI prApti vinA puNyake jIvoMko nahIM milatI hai // 10 // tathA-'jANAsi' ityaadi| anvayArtha-janmAntarake nAmase sabodhita karate hue munirAja uttamai arthai kAmai ca uttama 05735 athavA nAtha nAya 35 zaEl dinA all | puNNaphalovaveNa-puNyaphalopapeta puSya nAthI yuta cha bhAvArtha- cakavatIne samajAvavAnA AzayathI munirAje emane kahyuM ke, jayAre A aTala siddhAta che ke, karenA karmonuM phaLa ane avazya maLe che te A niyama anusAra me paNa utkRSTa arthakAmane upAjIta karela che AthI tame tamArA manamAM e kaI vicAra na kare ke, A bhikSue pUrve karelA sukRtya niSphaLa che kemake, uttama dravya kAmarU5 viSayonI prApti jIvene puya vagara maLI zakatI nathI ke 10 | tathA-" jANAsi "-yA anvayArtha-janmAtaranA nAmathI saMbaMdhita karatA munirAja kahe che ke,
Page #946
--------------------------------------------------------------------------
________________ 753 priyadazinI TIkA a0 13 citra-sabhUtacaritavarNanam puNyaphalopapeta jAnAsi / tathaiva he rAjan ! mAM citramapi jAnIhi / 'citram' iti janmAntarIya nAmnA vypdeshH| tasyApi cinAbhidhAnasya mamApi prabhUtAatyadhikA RdviA-dAsIdAsahastyazvamaNimupadi dhanadhAnyasaMpada, ghutiH teja: pratAparUpA cAsIt / aya bhASA-sanidAnaH sabhUtanAmadhArako bhAn devalokAcyuto brahmanAmno rAjJa cyulanI nAmnyA bhAryAyA brahmadatteti nAmnA samutpannazcakravatitva prAptaH / nidAnarahitacitranAmadhArako mamAtmA devalokAccyutaH susamRddhasya dhanasAranAmaka kahate haiM ki (sabhUya-sabhUta) he sabhUta / jaise tuma apane Apako (mahANu bhAga-mahAnubhAgam) atizayamAhAtmyase sapanna eva (mahiDiya-maharTikam) cakravatI padakI prAptise atizaya vibhUti viziSTa mAnakara (puNyaphalo vaveya jANAsi-puNyaphalopapetam jAnAsi) mukRtake phalakA bhoktA jAna rahe ho ( taheva-tathaika) usI taraha (rAya-rAjan) he rAjan ! (cittapi jANAhi-citramapijAnihi) mujha citra ke jIvako bhI isI taraha samajho (tassa vi iTTIjuI ya ppabhUyA-tasyApi RddhiH dhutiH ca prabhUtAH) isa citra ke jIva ke bhI Rddhi-dAsI, dAsa, hasti, aba, maNi, suvarNa Adi dhana dhAnya sapat-eva dyuti tejapratAparUpa dhuti atyadhika thii| ___ isakA tAtparya yaha hai ki jisa prakAra tuma nidAnake prabhAvase devalokase cavakara brahmarAjanAmakA rAjA aura culanI rAnIke yahA brahmadatta isa nAmakaputrarUpase avatarita hokara cakravartI padako bhoga rahe ho usI taraha meM tumhArA bhAI citra bhI nidAna rahita tapake prabhAvase devalokase cava sabhUya-sabhUta he sa bhUta / tame bha pAtAnI nata mahANubhAga-mahAnubhAgam atizaya mahAtmyathA sapanna ma. mahidiya-maharcikam yastA pahanI prAptithI bhatizaya vibhUti viziSTa mAnAne puNNaphalovaveya jANAsi - puNyaphalopapetam jAnAsi suityanA jAnA sAgavAnAra mAnI 2dyA ch| taheva-tathaiva se zata rAya-rAjan 2012 / cittapi jANAhi-citramapi jAnAhi bhaa2| yina apane 5 me bhAno tassa vi iDhIjuI ya ppabhUyA-tasyApi zRddhi dyuti ca prabhUtA mA bhitranA apane 55 Rddhi, sI, hAsa, hAthI, ghoDA, bhae, suvarSa, Adi dhana dhAnya saMpanna ane zuti teja pratAparUpa ti vipula pramANamAM hatI Anu tAtparya e che ke, je prakAre tame nidAnanA prabhAvathI devakathI cavIne brahmarAja ane culanI rANIne tyAM brahmadatta nAmanA putrarUpe avatarIne cakravatI padane jogavI rahyA che evI rIte huM tamArA bhAI citra paNa nidAna u0 95
Page #947
--------------------------------------------------------------------------
________________ 754 theSThinaH putratvena smutpnnH| cakAtigatasyApi mamAtmana smRddhiraasiid| saba mamAtmA pratidina yAcakebhyaH suvarNadInArakoTi dadAti sm| tathA paDatususa - dAyakepu manoharepUccaistaramAsAdeSu samamAn bhogAnupabhuttAno bahuvidharapaturaga gajAdi samRddhisampanno'nekAne kasurumArakAminImi parisato dAvinie nATaka pazyan mukhaparamparA parIto'nekavidhAn bhogAna pratidina sunAnA pUrvakata mukataprabhAveNa paramamamodamanubhamannAsIditi // 11 // yadi mameva tarApi sapadAsocadA tvaM katha prAjitaH ? ityAzasyAha mUlam - mahattharUvA vayaNappabhUyA, gAhANaMgIyA narasadhaiMmajjhe / jaM bhikkhuNosIlaguNovaveyA, ihajjayate sameNomhijAo // 12 // chAyA-mahAdharUpA pacanAlpabhUtA, gAvA'nugItA nrsddhmdhye| ___ yA bhikSanaH zIlaguNopapetA, iha yatante amaNo'smi jAtaH // 12 // kara susamRddha dhanasAra seThake yahAM putra rUpase avatarita huA hai| jisa taraha tumhArA vaibhava hai ThIka isI taraha kA merA bhI vaibhava thaa| meM bhI usa avasthAmeM yAcakoMke liye eka karor3a suvarNakI dInAre pratidina prAtaH kAla diyA karatA thaa|smst RtuoMke anukUla, sukhadAyaka, manohara eva unnata prAsAdo meM nivAsa karatA huA samagra bhogoMkA upabhoga karatA thaa| aneka prakArake rathoMkI, ghor3oMkI tathA hAdhiyoMkI mere yahAM kamI nahI thii| mere aneka sukumAra kAminiyA~ thiiN| battIsa prakArake nATako ko dekhatA huA maiM viziSTa sukha paramparAko bhogatA thaa| kisI bhI vastukA abhAva mere yahA nahI thaa|puurvkRt sukratakA prabhAva mujhe hara tarahase pratidina Anadita karatA thA // 11 // rahIta tapanA prabhAvathI devalokathI yuvIne susamRddha dhanasAgara zeThane tyA putra rUpe avatarela chu je prakArane tamAre vibhava che eja prakArane bhAre vaibhava hate huM paNa e avasthAmAM yAcakane mATe eka karoDa mudrAe ApyA karate hato dareka Rtuone anukULa, sukhadAyaka, maneha ane sukhadAyaka bhavya prAsAdamAM nivAsa karIne saghaLA bhAgane upabhoga karatA hatA aneka prakA 2nA rAnI gheDAnI tathA hAthIonI mAre tyA kamInA na hatI mAre aneka sakamArI patnIe hatI batrIsa prakAranA nATakane jotA jotA hu vizeSa sukha para parAne bhagavate have mAre tyAM koI paNa vastune abhAva na hatuM. pUrva karelA sukRtyone prabhAva mane dareka prakAre reja baroja AnaMdita banAvate hate 12
Page #948
--------------------------------------------------------------------------
________________ 755 priyadarzinI TIkA a0 13 citra-saMbhUta caritavarNanam TIkA-'mahatyabhUyA' ityAdi mahArtharUpA = anantadravyaparyAyAtmakatayA yahatharUpA, tathA-vacanAlpabhUtAsvalpAkSarA, etAdRzI gAyA gIyate tIrthakaragaNavarAdibhiriti gAthA, mokSArthAbhidhAyinI sUtrapaddhatiH, narasaGghamadhye vipulajanasamudAyamadhye, anugItA-anu= anuloma-zroturanukUla gItA-sthaviraiH kathitA / yA gAyA zrutvA bhikSanaH sAdhava zIlaguNopapetA:-zIla cAritra, guNo-jJAna tAbhyAmupapetA=yuktAH santaH, ihajainazAsane mokSArtha yatante yatnapanto bhananti / tAmena gAthA zrutvA'ha zramaNo jAto'smi na tu daridratvAt / aya bhAva.-sarvabhogopabhogasapannaH mahardiyuto'neka__ isa prakAra munirAjakA kayana sunakara cakravartIne kahA ki jaba Apake pAsa merI jaisI vibhUti thI to phira muni hone kA kyA kAraNa huA? isakA uttara aba isa gAthA dvArA diyA jAtA haM-'mahattharUvA' ityAdi ___anvayArtha (mahatyarUvA vayaNappabhUyA-mahAryarUpo vacanAlpabhUtA) ananta dravyaparyAyAtmaka vastuko vipaya karane vAlI honese vistRta arthavAlI tathA svalpa atara vAlI aisI gAvA-sUnapaddhati (narasaghamajjhenarasahamadhye) sthaviroMne vipulajanasamudAyake bIcame (aNugAMyA-anu. gItA) gAI-(yA soccA-yA zrutvA) jisa gAthA ko sunakara (bhikkhuNobhikSava) bhikSujana (sIlaguNovaveyA-zIlaguNopapetAH) cAritra eva jJAna guNase yukta vanakara (iha) isa jainazAsanameM (jjayate yatante) mokSaprApti ke liye prayatnazIla banate hai so maiM bhI " tAmeva gAyA zrutvA" (samaNomhi jAo-zramaNo jAto'smi) usI gAthA ko sunakara sasAra zarIra eva bhogAse virakta banakara muni ho gayA huu|dridrii honese muni nahIM huA hai| munirAjanuM A prakAranuM kathana sAbhaLIne cakavIe kahyuM ke, jyAre ApanI mArA jevI vibhUti hatI te pachI muni thavAnuM zuM kAraNa banyuM? zmanA uttara yA gAthA dvArA mApAmA bhAveza cha-" mahattharUvA "-tyAha! ___ma-kyAtha--mahattharUvA vayaNappabhayA-mahArtharUpA vacanAlpabhUtA manatadravya paryAyAtmaka vastune viSaya karanAra hovAthI vistRta arthavALI evI gAthA sUtra paddhati narasaghamajje-narasaghamadhye sthavIzana vidhura bana samudAyanI kyamA aNugAyA-anugItA pATha yA soccA-yA zrutvA 2 thAna sAmagIna bhikkhuNobhikSava mina sIlaguNovaveyA-zIlaguNopapeta yAstri bhane jJAnaguyathA yuta manAra iha-iha mAnana zAsanamA jjayate-yatante bhAkSAta mATe prayatnazIla mana cha to 55 samaNomhijAo-zramaNo jAtosmi se gAyAne sAmAna sa sAra, zarIra ane bhegothI virakta thaIne muni banI gayuM chuM paNa daridrI hevAthI muni thaela nathI
Page #949
--------------------------------------------------------------------------
________________ 754 theSThinaH putratvena smutpnH| cAvartimanasyApi mamAtmana samRddhigasIt / saba mamAtmA matidina yAcakebhyaH suparNadInArakoTiM dadAti sm| tathA pAsuna dAyake' manoharepUccaistaramAmAdegu samagrAn bhogAnupamubAno bahuvivaraNaturaga gajAdi samRddhisampanno'nekAne muThamArakAminImi pariTato dAnizakSiSa nATaka pazyan sukhaparamparA parIto'ne karidhAn bhogAna pratidina sunAnaH pUrvakata mukataprabhAveNa paramapramodamanumapannAsIditi // 11 // ___ yadi mameva tacApi sapadAsottadA tvaM kaya mAnitaH ? ityAzarasyAha mahattharUvA vayaNappabhUyA, gAhANugIyA narasarghamajjhe / ja bhikkhuNosIlaguNaviveyA, ihajayate sameNomhijAo // 12 // chAyA-mahAdharUpA pacanAlpabhUtA, gAyA'nugItA narasaddhamadhye / / yA bhikSanaH zIlaguNopapetA, ii yatante zramaNo'smi jAtaH // 12 // kara susamRddha dhanasAra seThake yahA putra rUpase avatarita A huu| jisa taraha tumhArA vaibhava hai ThIka isI tarahakA merA bhI vebhava thaa| meM bhI usa avasthAmeM yAcakoMke liye eka karor3a suvarNakI dInAre pratidina prAtaH kAla diyA krtaathaa|smst nAtuoMke anukUla, sukhadAyaka, manohara eva unnata prAsAdo meM nivAsa karatA huA samagra bhogoMkA upabhoga karatA thaa| aneka prakArake rathokI, ghor3oMkI tathA hAthiyoMkI mere yahA kamI nahI thii| mere aneka sukumAra kAminiyA thiiN| battIsa prakArake nATakA ko dekhatA huA maiM viziSTa sukha paramparAko bhogatA thaa| kisI bhI vastukA abhAva mere yahA nahI thaa|puurvkRt sukRtakA prabhAva mujhe hara tarahase pratidina Anadita karatA thA // 11 // rahIta tapanA prabhAvathI devakathI thavIne susamRddha dhanasAgara zeThane tyAM putra rUpe avatarela chu je prakArane tamAre vibhava che eja prakArane mAre vaibhava hate huM paNa e avasthAmA yAcakene mATe eka karoDa mudrAo AkhyA karate hato dareka Rtuone anukULa, sukhadAyaka, manohara ane sukhadAyaka bhavya prAsAdamAM nivAsa karIne saghaLA bhegene upabhoga karato hato aneka prakA 2nA rathanI ghoDAnI tathA hAthIonI mAre tyA kamInA na hatI mAre aneka sakamArI patnIo hatI batrIsa prakAranAM nATakane jotA jotA hu vizeSa sukha para parAne bhagavate hato mAre tyAM kaI paNa vastune abhAva na hate pUrve karelA sukRtyone prabhAva mane dareka prakAre roja baroja Ana dita banAvate hate 14
Page #950
--------------------------------------------------------------------------
________________ 755 priyadarzinI TIkA a0 13 citra-saMbhUta caritavarNanam nam TIkA-'mahatyabhUyA' ityAdi mahArtharUpA = anantadravyaparyAyAtmakatayA pahvatharUpA, tathA-vacanAlpabhUtA svalpAkSarA, etAdRzI gAthA gIyate tIrthakaragaNadharAdibhiriti gAthA, mokSArthAbhidhAyinI sUnapaddhatiH, narasaGghamadhye vipulajanasamudAyamadhye, anugItA-anu= anuloma-zroturanukUla gItA sthapiraiH kathitA / yA gAthA zrutvA bhikSavaH sAdhava zIlaguNopapetAH-zIla cAritra, guNo jJAna tAbhyAmupapetA=yuktAH santaH, ihajainazAsane mokSArtha yatante yatnapanto bhAnti / tAmena gAthA zrutvA'ha amaNo jAto'smi na tu daridratvAt / jaya bhASaH-sarvabhogopabhogasapannaH mahardiyuto'neka isa prakAra munirAjakA kayana sunakara cakravartIne kahA ki jaya Apake pAsa merI jaisI vibhUti thI to phira muni hone kA kyA kAraNa huA? isakA uttara aba isa gAvA dvArA diyA jAtA hai-'mahatyarUvA' ityAdi anvayArtha (mahatyarUvA vayaNappabhUyA-mahArtharUpo vacanAlpabhUtA) ananta dravyaparyAyAtmaka vastuko vipaya karane vAlI honese vistRta arthavAlI tathA svalpa akSara vAlI aisI gAthA-sUtrapaddhati (narasaghamajjhenarasaDamadhye) sthavirone cipulajanasamudAyake vIcame (aNugAyA-anugItA) gAI-(yA soccA-yA zrutvA) jisa gAthA ko sunakara (bhikkhuNobhikSaya) bhikSujana (sIlaguNovaveyA-zIlaguNopapetAH) cAritra eva jJAna guNase yukta vanakara (iha) isa jainazAsanameM (jayate-yatante) mokSaprApti ke liye prayatnazIla banate ha so mai bhI " tAmeva gAthA zrutvA" (samaNomhi jAo-zramaNo jAto'smi) usI gAthA ko sunakara sasAra zarIra evaM bhogoMse virakta banakara muni ho gayA hU / daridrI honese muni nahIM huA hai| munirAjanuM A prakAranuM kathana sAbhaLIne cakavartIe kahyuM ke, jyAre ApanI mArA jevI vibhUti hatI te pachI muni thavAnuM zuM kAraNa banyuM? menA uttara mA gAthA dvA! mAyAmA mAvesa cha-" mahattharUvA "-tyA ! manvayArtha-mahtyakhvA vayaNappabhUyA-mahArtharUpA vacanAlpabhUtA mAnata dravya paryAyAtmaka vastune viSaya karanAra hovAthI vistRta arthavALI evI gAthA sUtra pati narasaghamajje-narasaghamadhye sthAna vidhura ra samudAyanI kyamA aNugAyA-anugItA 5 yA soccA-yA zrutvA 2 thAna sAmajAna bhikkhuNobhikSava bhikSuta sIlaguNokveyA-zIlaguNopapeta yAstri bhane jJAnaguthI yuta manIna iha-iha mAnana zAsanamA jjayate-yatante bhAkSaprApti bhATe prayatnazIla mata cha ta 55 samaNomhijAo-zramaNo jAtosmi se gAyAne sAmajAne sasAra, zarIra ane gothI virakta thaIne muni banI gaye chuM paNa daridrI hevAthI muni thaela nathI
Page #951
--------------------------------------------------------------------------
________________ dAsIdAsagomahipahastyacahiraNyamuparNamaNi-maNiAyAdhIdhA pratidivasa koTisu. varNadInArAn dadAno narasayamadhye sthapirenugIvA tIrthakaragaNadharoktA gApA bhuskhA sarva parityajya prananito'smi / na tu yathA mA pazyasi, vathaivAhamAsam / bhato na mamApi pUchatamukata viphalam / phitu tvattulya saphalameveti / / 12 / / e munervacana zrutvA cakravartI svasapadA ta nimantrayabhAha mRlamuccodae mahu keke yaM babhe, parvaIyA ArvasahA ye rmmaa| ima giha cittaM dhaNappabhUya, pasAhi pacAlaMguNovaveya // 13 // chAyA-uccodayo madhuH pharkaca brahmA, praveditA AvasathA ramyAH / - ida gRha citra ! dhanamabhUta, prazAdhi pazcAlaguNopapetam // 13 // __ tAtparya isakA yaha hai ki-samasta bhoga aura upamogoMkI sAmagrI sapA maiM mahARddhivAlA thaa| mere pAsa aneka dAsI, dAsa, go mahipa, hasti, azva, hiraNya suvarNa mANikya maNi Adi sara puNya ke ThATa the| kisI bhI vastu kI kamI nahI thii| pratidina meM eka karor3a suvarNa dInAroMkA dAna diyA karatA thaa| eka samaya kI bAta hai ki zramaNajanone-narasamu. dAya ke bIca eka aisI gAthA gAI ki jisako sunakara bhikSujana zIla eva guNoMse viziSTarUpameM sapanna ho jAte haiM aura jo vistRta artha ko lI hui thI tathA akSara jisame bahuta kama the usako sunakara mai muni ho gyaa| jisa rUpameM Apa mujhe dekha rahe haiM aisA merArUpa nahIM thaa| isaliye Apa merA sukRta niSphala nahI samajhe-kintu apane tulya hI samajhe // 12 // tAtparya Anu e che ke, samasta bhega ane upabhoganI sAmagrI sa panna e huM mahAna riddhivALo hato mArI pAse aneka dAsa, dAsI, gAya, bhesa, hAthI, gha, 2, supae, bhA, bhI mA saghA puyanA pramA13 hatA, kaI paNa vastunI kamInA na hatI prati divasa huM eka karoDa suvarNamudrAonuM dAna karate hate eka samayanI vAta che ke, zamaNujanoe janasamudAyanI vacamAM eka evI gAthA gAI saMbhaLAvI ke, jene sAMbhaLIne bhikSujana zIla ane guNethI vizeSarUpa saMpanna banI jAya che ane temA ghaNo ja arthe bharelA hate tathA akSara temAM khUba ja ochA hatA jene sAbhaLIne hu muni banI gayA, je rUpamA Apa mane joI rahyA che evu mArU rUpa na hatuMA mATe Apa mArU sukRtya niSphaLa na samaje paraMtu tamArA tulya ja samaje che 12.
Page #952
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 13 citra-sabhUtacaritavarNanam 57 TIphA--' uccodae' ityAdi uccodayo madhuH kaH, ca zandAnma yo brahmA ceti paJcapradhAnaprasAdAH prave. ditA: paddhakipurassaraiH surairupanItA matkRte / tavA-ita-itare'pi AvasathAH bhavanAni ca ramyAH santi / avamanuzrUyate-yatraiva cakAttine rocate tatraivaite prAsAdAH mAdurbhavantIti / he citra / dhanapabhUta-prabhUta-pracura dhana = maNimANikyAdirUpa yasmistattayA, athavA cinadhanapabhUta-prabhUtAni cinANi=bahumUlyacitraphalakAni dhanAni ca yasmi stattayA, vividhamaNimANikyarUpayanAni yasmiMstatyAbhUta, pAJcAlaguNopapeta paJcAlo nAma dezastara bhavA ye guNA indriyopakAriNorUpAdayastairUpetaM= samanvitam ida-dRzyamAna, gRha paJcasakhyakapAsAdarUpa vAsasthAna, prazAdhimAlayaupabhuGvetyartha / jaya bhASaH-paJcAle bharatakSene ca yAni viziSTa vastUni tAni sarvANyatra gRhe santi / etAni bharanAni gRhNAtu bhavAniti / ___ isa prakAra munirAjake vacana sunakara cakravartI apanI sapadAse nimantrita karate hue kahate haiM-'uccodaN' ityaadi| anvayA (uccodae mahukaphetha vabhe-uccodayaH madhu karkaH brahmA) uccodaya, madhu, karka, madhya eca brahmA ye pAca pradhAna prAsAda jo mere liye devakArIgaro ne banAye he so inako tayA dUsare (rammA AvasahA ramyAH AvasathAH) aura bhI jo sundara 2 bhavana haiM unako eva (dhaNappa bhUya-prabhUta dhanam ) pracura maNi mANikya Adi rUpa dhana se ThasAThasa bharA huA aisA (ima giha-ida gRham ) yaha jo merA bhavana hai usako ki jo (pacAla guNovaveya-pAcAlaguNopapetam ) pacAladezake viziSTa saudaryAdi guNoM se sapanna hai (citta-citra) he citra ! Apa (pasaha-prazAdhi) svI kAra kro| tAtparya isakA yaha hai ki cakravartI citrake jIva munirAjase A prakAranA munirAjanA vacanene sAbhaLIne cakravatI pitAnI sapa hAthI mAutA he che-" uccodae "-tyA! manpayAtha-uccodae mahurukkeya bama-uccodaya madhukarka brahmA, azyAhaya, madhu, karka, madhya ane brahmA e pAca mukhya mahela je mAre mATe deva kArIgreme manAvesa cha ta mana tathA mIla para rammA AvasahA-ramyA AvasathA 2 su2 sapana cha bhane ma dhaNappabhUya-prabhUta-dhana prayura bhaNI bhA4 mA 35 dhanayI sAsa sasa mere ima giha-idam gRham bhA3 sapana che the, re pAcAlaguNovaveyam-pAcAlaguNopapetam pAyAsa uzanA viziSTa sevA sau dhya Adi gupothI sapanna che citta-cina yi! A5 / pasAhiprazAdhi svIxi ai.'nu me che , yatA yinA 71 bhani
Page #953
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - - - - -- - - 758 iha paJcAlagrahaNa pazcAladezastasmin samaye viziSTa samRdimAnAsoditi sUca yati / anyathA hi bharatakSetre'pi yadviziSTa vastu vada vadA brahmadattagRhe AsIt // 1 // kiMca mUlamNadehiM gIehiM ye vAIehi, nArIjaNAi parivArayato / bhujAhi bhogAi ImAi bhikkhU, maima royeI pavajA hu~ dukkhaM // 14 // chAyA-nATayI vaizca yAdi nArI janAn parivArayan / bhuDsa bhogAnimAna bhikSo! mI rocate prajyA duHkham // 14 // TIkA-'Nede'hiM ' ityAdi'he bhikSo ! nATayaiHdvAtriMzabhedopalakSitai nATayaH, vividhAhArAdi svarUpa yaha kaha rahe hai ki pAcAla meM eva bharata kSetrameM jitanI bhI viziSTa vastue~ haiM ve saba ina mere bhavanoM meM haiM ataH Apa ina bhavanoMko agIkAra kro|"paacaal" padase yaha jJAta hotA hai ki usa samaya vahA kI samRddhi viziSTa thI, nahIM to bharatakSetrake kahanese hI usakA grahaNa ho jAtA hai / phira " pAcAla guNopapetam " aisA kahanA vyartha par3atA hai| sunate hai ki uccodaya madhu Adi prAsAda jahAM cakravartI kI ruci hotI hai vahIM bana jAte hai / "gRha " pada vartamAna meM cakravartI jahA rahatA hai usakA bodhaka hai // 13 // phira cakravartI munirAjase kahate haiM-'gahiM' ityaadi|| anvayArtha-(bhikkhU-bhikSo) he bhikSo ! (gaddehi-gIehiM ya vAiehi nATayaiH gItaiH vAditraiH) battIsa prakArake nATakoMse vividhaprakArake rAjane evuM kahI rahela che ke, pAcAlamA ane bharatakSetramAM jeTalI paNa viziSTa vastuo che e saghaLI vastuo mArA bhavanamA che, AthI Apa A bhavananA svI42 42 / "pAcAla" pahathI senAzI zAya cha, ye sabhaye tyAnA samRddhi viziSTa hatI nahI te bharatakSetranA kahevAthI ja temAM tene samAveza thacha taya che pachI " pAcAlaguNopapetam " a he vyartha mana cha sAbhaLIe chIe ke, ucchedaya madhu Adi bhavana ke jyA cakravatInI rUcA thAya cha tyA manI laya che "gRha" 54 patabhAnamA yatI nya. 27 , enuM bedhaka che ke 13 che zrI yatI munirA cha 'NahiM"-tyAdi / manvayArtha-bhikkhU-bhikSo bhikSu ! NaTrehiM gIehi ya vAiehi-nATaya gIte vAdinai bhatrIsa nA nAnA vividha prAranA atthI tathA mana:
Page #954
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinITIkA a0 13 citra-sabhUtacaritayarNanam 759 natya, gItaiH grAmasvaramUchanAlakSaNaiH, ca=puna vAdinaH mRdagamurajAdibhi nArI: janAn parivArayan parivArI kurvan , imAn bhogAn-zabdAdIn bhuim| yataH mavrajyA hu-nizcayena mama dukha-duHkhamUla rAcate-pratibhAti // 14 // ___ itya cakravarticana zrutvA muniryatkRtavAn , vat kathayati mUlamta' puvanehaNa kayANurAgaM narAhivaM kAmaguNesu giddhaM / dhammAsiotassa hiyANupehI,citto imaM vaiyaNa mudAharitthA // 15 // chAyA-ta pUrvasnehena kRtAnurAga, narAdhipa kAmaguNeSu gRddham / dharmAzritastasya hitAnuprekSI, citra ida vacanamudAharat / / 15 // TIkA-'tu puvaneheNa' ityAdi pUrvasnehena-janmAntaraprarUDhamaNayena, kRtAnurAga-muni pratyanurAgavanta, kAmagugItoMse tathA aneka prakArake vAdinoMse (nArIjaNAi parivArayatonArIjanAn parivArayan ) nArIjanoMke sAtha baiThakara Apa (imAi bhogAi bhujAhi-imAn bhogAn bhukSva ) ina zabdAdika vipayabhogoM ko AnaMda ke sAtha bhogo| kyoM ki (mama royaha pancajjA hu dukkha-madya pravrajyA duHkha rocate) mujhe yaha ApakI dIkSA duHkhamUla hI pratIta hotI hai| bhAvArtha-cakravartI ne punaH munirAja se kahA ki mahArAja / kyA dharA hai isa kAyakleza svarUpa pravrajyAmeM-Apa to nArIjanoMke bIca peThakara gIta, nRtya, vAdivoMke sAtha apane manako bhlaavo| isa jIvana ko vyartha kyoM gavA rahe ho / isa zuSka tapasyAmeM duHkha ke sivAya aura kyA rakhA hai // 14 // ___ cakravartIke isa prakAra vacana sunakara munine kyA kiyA? yaha isa pAthI nArIjaNAi parivArayato-nArIjanAn parivArayan nArImanAnI sAye mesIna mA5 imAi bhogAi bhujAhi-imAn bhogAn bhukSva me zAhA viSayalAgAne AnadanI sAthe bhego kema ke, mane ApanI A dIkSA du khakAraka ja jaNAya che bhAvArtha-cakravatIe pharIthI muni mahArAjane kahyuM ke, mahArAja ! zu rAkhyuM che A kAyAne kalezarUpa pravajayAmA ? Apa nArIjanenI vacamAM besIne gIta, nRtya, vAjItranI sAthe ApanA manane bahelA A jIvanane vyartha zAmATe gumAvI rahyA cho ? A zuSka tapasyAmAM dukhanA sivAya bIju zu che ? 14 cakravartInA A prakArane vacanene sAbhaLIne munie zuM karyuM ? e A
Page #955
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - 758 iha paJcAlagrahaNa pazcAladezastasmin samaye viziSTa samRdimAnAsIditi sUba yati / anyathA hi bharatakSene'pi yadviziSTa vastu tat tadA vAmadattagRhe AsIt // 13 // kiMca mUlamaTehiM gIpahiM ye vAIehi, nArIjaNAi parivArayato / bhujAhibhogAI imAi bhikkhU, maima royeI pavajA hukkhaM // 1 // chAyA-nATathargI vaizva vAdita nArI janAn parivArayan / . bhuDsa bhogAnimAna mido! mahyaM rocate managyA duHkham // 14 // TIkA-'Ne hiM ' ityAdi'he bhikSo! nATayaiHdvAtriMzabhedopalakSitai nATayaH, vividhAGgahArAdi svarUpa yaha kaha rahe hai ki pAcAla meM eva bharata kSetrameM jitanI bhI viziSTa vastue~ haiM ve saba ina mere bhavanoM meM hai ataH Apa ina bhavanoMko agIkAra kro| "pAcAla" padase yaha jJAta hotA hai ki usa samaya vahA kI samRddhi viziSTa thI, nahI to bharatakSetrake kahane se hI usakA grahaNa ho jAtA hai| phira "pAcAla guNopapetam" aisA kahanA vyartha par3atA hai| sunate hai ki uccodaya madhu Adi prAsAda jahAM cakravartI kI ruci hotI hai vahI bana jAte hai| "gRha" pada vartamAna me cakravartI jahA rahatA hai usakA bodhaka hai // 13 // phira cakravartI munirAjase kahate haiM--Na hiM' ityaadi| anvayArtha-(bhikkhU-bhikSo) he bhikSo / (gaDehi-gIehi ya vAiehi nATayaiH gItaiH vAditrai.) battIsa prakArake nATakoMse vividhaprakArake rAjane evuM kahI rahela che ke, pAcAlamA ane bharatakSetramA jeTalI paNa viziSTa vastuo che e saghaLI vastuo mArA bhavanamA che, AthI A5 A bhavanane svI12 42 / " pAcAla" 54thI ye nayI 4Aya hai, samaye tyAnI samRddhi viziSTa hatI nahIM te bharatakSetranA kahevAthI ja temAM tene samAveza ya naya cha pachI " pAcAlaguNopapetam // he vyartha mana cha sAbhaLIe chIe ke, udaya madhu Adi bhavana ke jyA cakravatI nI rUcI thAya che tyA manI jaya cha "gRha" 54 pabhAnamA yatI' yA 27 cha enuM bodhaka che ! 13 che za patI' munizanane cha 'Nadehi-tyAdi sa-payArtha:-bhikkhU-bhikSo bhikSu ! NaTehiM gIehiM ya vAiehi-nATayai gIta rAtri batrIsa prakAranA nATakanA vividha prakAranA gItothI tathA aneka prakAranA
Page #956
--------------------------------------------------------------------------
________________ 76. priyadarzinI TIkA a 13 citra-sabhUtacaritavarNanam dInA patismaraNarUpa gIta bhAti, tadvat / tathA-sarva nATaya viDamvitam viDammanAmAya-yakSAriSTapItamadyonmattAdhaDgavikSepapat / tathA-sarvANyAbharaNAni-mukUTake yUrAdIni bhArAmtacato bhArarUpatvAttepAm / gIta merI dRSTi meM (cilavIya-vilapitam) vilApa tulya hai tathA (savva naha-sava nATaya) samasta nATaka viDambanA prAya hai / aura (savye AbharaNA bhArA-sarvANi AbharaNAni bhArAH) samasta AbharaNa bhAratulya hai| jyAdA kyA kaheM (savve kAmA duhAvahA-sA kAmAH duHkhAvahAH) samasta indriyoM ke viSaya mujhe to duHkhadAyI hI pratIta hote hai| jisa prakAra unmatta eva pAlaka Adike gIta hita zikSA vihIna hone se vilApa jaise hI pratIta hote haiM tathA jisa prakAra vidhavA strIkA apane mRta pati ke guNoMkA smaraNa rUpa gIta, vilApatulya hotA hai usI prakAra mokSAbhilApI munikI dRSTi meM gIta bhI eka prakAra ke vilApa hI jaise mAlUma par3ate haiN| yakSase AviSTamUta lage hue manuSyake tathA madyapAyI vyakti ke agoMkA vikSepa jisa prakAra eka tarahakI viDambanAse pUrNa mAnA jAtA hai, usI prakAra nATaka bhI muniyoMkI dRSTi me vaise hI mAlUma paDate haiN| AbharaNoMko bhale hI vahirAtmA jIva AbhUpaNarUpa mAne para jo antarAtmA jIva haiM unako to ve bhArarUpa pratIta hote haiN| tathA zabdAdika vipaya tRSNAke parivardhaka honese eka prakArake duHkha hI haiN| ataH dRSTimA vilapiya-vilapitam visA tukSya cha tathA savva naTTa-sarvama nATaya sapA nATa viTamA 35 cha bhane savve AbharaNAbhArA-sarvANi AbharaNAni bhArA sapA mAra mAra tukSya cha vadhu zu 11 savve kAmo duhAvahA-sarve kAmA phulAvA saghaLA IndriyonA viSaya mane te du khadAyaka ja dekhAya che je pramANe unmatta ane bALaka vagerene gIta zikSA vihIna hovAne kAraNe vilApa jevA lAge che tathA je prakAre vidhavA strIne pitAnA mRtyu pAmelA patinA guNenuM maraNarUpa gIta vilApa tulya hoya che eja rIte mekSanA abhilASI muninI dRSTimA gIta paNa eka prakAranA vilApa jevA ja mAluma paDe che yakSathI aviSyabhUta thayela manuSyane tathA madyapAna karela vyaktine agene vikSepa je pramANe eka prakAranI viTaMbaNuthI pUrNa mAnavAmAM Ave che e ja rIte nATaka paNa munionI daSTimAM evA ja mAluma paDe che AmaraNone bhale bahirAtmA jIva AbhUSaNa rUpa mAne paratu je antarAtmA jIva che ene te e bhArarUpa ja jaNAya che tathA zabdAdika viSaya tRSNAne vadhAranAra hovAthI eka prakAre du kharUpa ja che AthI citranA jIva munirAje cakravartIne sama 1096
Page #957
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - - - - - - Nepu-manona zabdAdipu, gRha-lolupa, ta narAdhipAdanakrAtina, dharmAbhitA dharmamArgamArUDhaH, tasya namadattasya hitAnumelIbrahmadattahitAnucintanapara: citra:citranIyamunirida yakSyamANa vacanam, udAhara-uktavAn // 15 // muni yaduktavAn tadAha mUlam-- savvaM vilaviyaM gIya, saba naha viDambiyaM / savve ArbharaNA bhArA, saMvve komA duhAvahA // 16 // chAyA-sarva vilapita gIta, sarva nATaya viddmpitm| sarvANyAbharaNAni bhArAH, sarva kAmA dAkhAnahAH // 16 // / TIkA-sanya' ityAdi sarva gIta. pilapita-rilApatulyam, AtmahitArjitatvAda , yathA-mattasya cAlakAdeva gItam / tathA-ruditakAraNatvAdapi vilApatulyam / yathA-mRtamakAgAthA dvArA sUtrakAra prakaTa karate hai-'ta puvaneheNa ' ityaadi| ____ anvayArtha--(pujyaneheNa-pUrvasnehena) pUrvabhavake snehase (kayANurAgaM kRtAnurAgam ) anurAgake AdhIna bane hue tathA (kAmaguNesu giddhakAmaguNeSu gRddham ) manojJa zabdAdika vipayoMme lolupa hue aise (ta narAhiva-ta narAdhipam ) usa cakravartI brahmadattase (dhammassio-dharmA- / zritaH) dharmamArga para ArUDha hue tathA (tassahiyANupehI-tasya hitAnuprekSI) cakravartIke hitake abhilApA (citto-citraH) citrake jIva munirAjane (ima vayaNa mudAharityA-ida vacanamudAharat) isa prakAra kahA // 15 // munirAja ne cakravartIse jo kahA so kahate haiM-'savva' ityAdi / anvayArtha-he cakravartI ! suno (sanva-sarvam) samasta (gIya-gItam) mAyA // sUtra2 prATa 4re cha -" ta puThabaneheNa tyA ____ manvayArtha---puvvaneheNa-pUrvasnehena pU sapanA nenA kayANurAga-kRtAnu rAgam manurAgane AdhIna mane mana kAmaguNesu gidva-kAmaguNeSu gRddham manAza Awa viSayAmA yu5 mana me ta narAhiva-ta narAdhipam yatI prazatane dhammassio-dharmAzrita dharma bhAga 652 mA38 maneA mata tassa hiyANupehi-tasya hitAnuprekSi yatInA tina manitASI sevA citto-citra: citranA jIva munirAje A prakAre kahyuM che 15 munirAle yI 2 4dhu te 47 cha-" savva "-tyA ! anvayArtha-3 yaqal ! savva-sarvam saasnne| gIya-gItamU bhAta bhArI
Page #958
--------------------------------------------------------------------------
________________ 763 miyadarzinI TokA ma 13 citra-sabhUtacaritavarNanam dharteya zarIrazramo mA bhavatvityalIkamuttara dadAti / bhUyo yathaiva na kuryAt, taya mayA shikssgoyaa| eva vicArya pareAsta ziThApuraka saNena veSTayitvA kaNThAbharaNarUpa kArayitvA patnIsamIpe samAgatya sasnehamidamatrapIt-priye ! svarNamayamida kaNThAbharaNa tvadarthe mayA''nItam / ida tavakaNTha bhUpayatu / palyapi kaNThAbharaNamA. lokya saharpa tadgRhItvA kaNThe badhnAti sma / rAtridiva sarNapanAcchAditazilApatrakANThAbharaNa kaNThe paridadhAnA sA'tIva pramodamanubabhUva / ekadA sudarzanastAmausako jJAta nahIM ho skaa| patine patnIke kathana sunate hI vicAra kiyA-mAlUma paDatA hai ki cadrakalA dhUrta hai, yaha aisA jo kaha rahI hai so usakA kAraNa kevala yaha hai ki isako zarIra kA parizrama sahya nahIM hai| ataH vahAnA banAkara yahA usake uThAnese bacanA cAhatI hai| ataH Age aba yaha aisA na kare isaliye mujhe isako zikSA denA cAhiye isa vicArase usane eka yukti kii| dUsare dina hI usa zilAputrakako usane suparNake parase AveSTita karavA diyaa| aura usakI AkRti bhI usane kaNThAbharaNake rUpame parivartita karavAdI / pazcAt vaha usako apanI patnIke pAsa le jAkara kahane lagA-priye ! yaha kaNThA. bharaNa maiMne tere liye bAharase magavAyA hai, ataH tuma isako apane kaTha me phirlo| sudarzanako yaha gata sunakara cadrakalA bahuta hI khuza huI aura usane usI samaya usako dekhate hI dekhate paDe harpa ke sAtha apane kaNTha meM pahira liyA / aba to usane usako kaThase utAranekA nAmatapha bhI nahIM liyaa| rAta dina vaha usako apane kaThame hI dhAraNa kare rahI aura AvI paho jenuM AvavAnuM tenI jANa na hatu patie patnInA vacana sAbhaLatAja vicAra karyo ke, mAluma paDe che ke, cadrakalA beTI che ethI ja te Avu kahI rahI che kAraNa mAtra eTaluM ja che ke, ene zarIrane parizrama karavuM gamatuM nathI AthI bahAnuM batAvIne e tene na uThAvavA mATe bacAva karI rahI che AthI AgaLa te evuM na kare e mATe mAre tene zikSA ApavI joIe AvA vicArathI teNe eka yukita kari bIje divase ja e zilAputrakane teNe suvarNanA patrAthI maDhAvI ane enI AkRti paNa teNe kaTha AbharaNunA ghATanI karAvI pachI te tene pitAnI patnInI pAse laI jaIne kahevA lAgyA, priye ! A kaTha AbharaNa me tArA mATe bahArathI magAvela che AthI tame tene gaLAmAM paherI patinI A vAta sAMbhaLIne cadrakaLA ghaNI ja khuzI thaI ane teNe eja vakhate ene jotA jotA ghaNAja harSanI sAthe pitAnA gaLAmAM paherI lIdhu A pachI teNe tene potAnA gaLAmAthI utArI nAkhavAnuM nAma paNa na lIdhu rAta divasa tene te potAnA gaLAmAM paherI
Page #959
--------------------------------------------------------------------------
________________ 762 ___ atrAstyeva kathAnakam-bhAsIvAdeze maNipure pracuradhanAnyAdisapa. cito'tivinItaH sudarzananAmamA asstthimuvH| tasyAmIn pANavampiyA mAlaka lAcaturA'navayasadriyuktA cadrakalAnAmnI mAryA / tAmekadA kAryAntarasalAnAtha moha stupe ! saudhamadhyAt zilA puAmAnaya / pacanamAkaye sA prAra-mAtA! mahAbhAro'ya zilApunamaH, nAha ta samAnetu zakkA / asminne samaye ito'pi samAgataH paranyAnupalakSitaH apThimunaH palyAcanamAkarNya samacintayat-aho! citrake jIva munirAjane cakraratIMko samajhAyA ki tuma inako kisa rUpameM acchA samajhakara mujhe grahaNa karane ke liye kaha rahe ro| isa para eka kathAnaka isa prakAra hai aMgadeza meM maNipura nagarameM dhanadhAnyAdise samanvita tathA atyaMta ati vinIta sudarzana nAmakA eka aSThiputra rahatA thaa| sudarzanakI patnIkA nAma cadrakalA thA, yaha jaisA nAma thA vaisI hI guNa sapannA thii| sudarzanako yaha apane prANoMse bhI adhika pyArI thii| cadrakalA bhI sakalakalAoMme baDI catura thii| isakA pratyeka zArIrika avayava saundarya eva lAvaNyase bharapUra thaa| eka samaya kI bAta hai ki cadrakalAse usakI sAsane jo ki usa samaya kisI dUsare kAma karane meM lagI huI thI kahA bahU ! makAnake bhItarase zilAputrakako le aa| cadrakalAne sAsake bacana sunakara kahA-mAtAjI! zilApatrakakA vajana to bahuta hai isaliye vaha akelI mujhase nahI uTha sakatA hai| jaba candrakalA isa prakAra kaha rahI thI ki isI samaya kahIMse usakA pati bhI A gayA jisakA AnA jAvyuM ke, tame ene kaI rIte sArA samajIne mane agIkAra karavAnuM kahI rahyA che? AnA upara eka kathA A pramANe che agadezamA maNIpura nagaramAM dhanadhAnyAdikathI paripUrNa tathA khUbaja vinIta evA sudarzana nAme zeThane eka putra rahetuM hatuM sudarzananI patnInuM nAma cadrakalA hatu e jevuM nAma hatu tevI ja guNasa panna hatI kaLAomAM khUbaja catura hatI enA zarIranA pratyeka avayava saudarya ane lAvaNyathI bharapUra hatA eka samayanI vAta che ke, cadrakalAne tenI sAsue ke je e vakhate bIjA keIkAmamAM guthAyela hatI teNe kahyuM, vahu makAnanI aMdarathI zilApatrakane laI Avo cadrakaLAe sAsunA vacana sAMbhaLIne kahyuM ke, mAtAjI! zilApatrakanuM vajana te ghaNu che AthI te mArA ekalAthI upaDI zake tema nathI jayAre cakakaLA A pramANe kahI rahI hatI ke, eja samaye tene pati kayAkathI cA
Page #960
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TokA a 13 citra-sabhUtacaritavarNanam 763 dhUrteya zarIrazramo mA bhavalityalIkamuttara dadAti / bhUyo yathaiva na kuryAt, tatheya mayA zikSagayA / evaM vicArya paredyusta ziLApunaka svarNena veSTayitvA kaNThAbharaNarUpa kArayitvA patnIsamIpe samAgatya sasnehamidamananIt priye ! svarNamayamida kaNThAbharaNa tvadarthe mayA''nItam / ida tanakaNTha bhUpayatu / palyapi kaNThAbharaNamAlokya saharSaM tadgRhItvA kaNThe vaghnAti sma / rAtriMdiva svarNapatrAcchAditazilApatrakakaNThAbharaNa kaNThe paridadhAnA sA'tIva pramodamanubhUva / ekadA sudarzanastAmausako jJAta nahI ho sakA / patine patnIke kathana sunate hI vicAra kiyA- mAlUma paDatA hai ki cadrakalA dhUrta hai, yaha aisA jo kaha rahI hai so usakA kAraNa kevala yaha hai ki isako zarIra kA parizrama sahya nahIM hai / ataH vahAnA banAkara yahAM usake uThAnese bacanA cAhatI hai | ataH Age aba yaha aisA na kare isaliye mujhe isako zikSA denA cAhiye isa vicAra se usane eka yukti kI / dUsare dina hI usa zilAputrakako usake pAse AveSTita karavA diyaa| aura usakI AkRti bhI usane kaNThAbharaNa ke rUpameM parivartita karavAdI | pazcAt vaha usako apanI patnI ke pAsa le jAkara kahane lagA-priye ! yaha kaNThAbharaNa maiMne tere liye bAhara se magavAyA hai, ataH tuma isako apane kaTha me pahiralo / sudarzanako yaha bAta sunakara cadrakalA bahuta hI khuza huI aura usane usI samaya usako dekhate hI dekhate baDe harSa ke sAtha apane kaNTha me pahira liyA / ana to usane usako kaThase utAranekA nAmataka bhI nahI liyA | rAta dina vaha usako apane kaThame hI dhAraNa kare rahI ora * nmAvI paheAcce jenu AvavAnu tenI jANamA na hatu patie patnInA vacana sAbhaLatAja vicAra karyo ke, mAluma paDache ke, cakalA khetI che ethIja te mAtru kahI rahI che kAraNa mAtra eTalu ja che ke, ene zarIrane parizrama karavA gamatA nathI AthI mahAnu khatAvIne e tene na uThAvavA mATe macAva karI rahI che AthI AgaLa te evu na kare e mATe mAre tene zikSA ApavI joie AvA vicArathI teNe eka yukti kari khIje divase ja e zilAputrakane teNe suvarNanA patrAthI maDhAvI ane enI AkRti paNa teNe kaTha AbharaNunA ghATanI karAvI pachI te tene peAtAnI patnInI pAse lai jaIne kahevA lAgyA, priye ! A OM / AbharaNu me tArA mATe bahArathI magAvela che AthI tame tene gaLAmA paherIaA patinI A vAta sAbhaLIne cadrakaLA ghaNIja khuzI thaI ane teNe eja vakhate ene jotA jotA ghaNAja harSoMnI sAthe peAtAnA gaLAmA paherI lIdhu A pachI teNe tene peAtAnA gaLAmAthI utArI nAkhavAnuM nAma paNa na lIdhu rAta divasa tene te peAtAnA gaLAmA paherI
Page #961
--------------------------------------------------------------------------
________________ 762 ___ atrAstyeva kathAnakam-AsIdanadeze maNipure prazudhanadhAnyAdisapa. vito'tivinItaH sudarzananAmakA ptthimutH| tasyAmIna mANapriyA sakalaka lAcaturA'navasaniyuktA candrakAnAmnI mAryA / tAmekadA kAryAntarasammanAyA proDa snupe ! saudhamadhyAt zilA punarUmAnaya / vadhAvanamArya sA prAra-mAtA! mahAbhAro'ya zilApurA, nAhana samAnenu zakA / asminne samaye kRto'pi samAgataH palyAnupalasitaH apThisunaH panyAcanamAkarNya samacintayat-aho! citrake jIva munirAjane cakravartIko samajhAyA ki tuma inako kisa rUpameM acchA samajhakara mujhe grahaNa karane ke liye kaha rahe ro| isa para eka kathAnaka isa prakAra hai aMgadeza meM maNipura nagarame dhanadhAnyAdise samanvita tathA atyaMta ati vinIta sudarzana nAmakA eka aSTiputra rahatA thaa| mudarzanakI patnIkA nAma cadrakalA thA, yaha jaisA nAma thA vaisI hI guNa sapannA thii| sudarzanako yaha apane prANoMse bhI adhika pyArI thii| cadrakalA bhI sakalakalAoMme baDI catura thii| isakA pratyeka zArIrika avayava saundarya gva lAvaNyase bharapUra thaa| eka samaya kI bAta hai ki ghadrakalAse usakI sAsane jo ki usa samaya kisI dUsare kAma karane meM lagI huI thI kahA baha! makAnake bhItarase zilAputrakako le aa| cadrakalAne sAsake vacana sunakara kahA-sAtAjI ! zilAputrakakA vajana to bahuta hai isaliye vaha akelI mujhase nahI uTha sakatA hai| java candrakalA isa prakAra kaha rahI thI ki isI samaya kahIse usakA pati bhI A gayA jisakA AnA jAvyuM ke, tame ene kaI rIte sArA samajIne mane agIkAra karavAnuM kahI rahyA che? AnA upara eka kathA A pramANe che - agadezamAM maNIpura nagaramAM dhanadhAnyAdikathI paripUrNa tathA khUbaja vinIta evA sudarzana nAme zeThane eka putra rahetuM hatuM sudarzananI patnInuM nAma cadrakalA hatu e jevuM nAma hatuM tevI ja guNasa panna hatI kaLAomAM khUbaja catura hatI enA zarIranA pratyeka avayava saudarya ane lAvaNayathI bharapUra hatA eka samayanI vAta che ke, cadrakalAne tenI sAsue ke je e vakhate bIjA keI kAmamAM guthAyela hatI teNe kahyuM, vahu mananI aMdarathI zilApatrakane laI A cadrakaLAe sAsunA vacana sAMbhaLIne kahyuM ke, mAtAjI! zilApatrakanuM vajana te ghaNu che AthI te mArA ekalAthI upaDI zake tema nathI jayAre cadrakaLA A pramANe kahI rahI hatI ke, eja samaye tene pati kayAkathI tyA
Page #962
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a 13 citra-sabhUtacaritavarNanam 763 dhUrtteya zarIrazramo mA bhavatvityalIkamuttara dadAti / bhUyo yathaiva na kuryAt, tatheya mayA zikSaNIyA / ena vicArya paredyusta zilApunaka svarNena veSTayitvA kaNThAbharaNarUpa kArayitvA patnIsamIpe samAgatya sasnehamidamatravIt priye ! svarNamayamida kaNThAbharaNa tvadarthe mayA''nItam / ida takaNTha bhUSayatu / palyapi kaNThAbharaNamAlokya saharSaM tadgRhItvA kaNThe padhnAti sma / rAtriMdiva sapanAcchAditazilApatra kaNThAbharaNa kaNThe paridadhAnA sA'tIva pramodamanubhUva / ekadA sudarzanastAmausako jJAta nahI ho sakA / patine patnI ke kathana sunate hI vicAra kiyA- mAlUma paDatA hai ki cadrakalA dhUrta hai, yaha aisA jo kaha rahI hai so usakA kAraNa kevala yaha hai ki isako zarIra kA parizrama sahya nahI hai| ataH vahAnA banAkara yahAM usake uThAne se bacanA cAhatI hai / ataH Age ava yaha aisA na kare isaliye mujhe isako zikSA denA cAhiye isa vicAra se usane eka yukti kii| dUsare dina hI usa zilAputrakako usane suvarNake pAse AveSTita karavA diyA / aura usakI AkRti bhI usane kaNThAbharaNake rUpame parivartita karavAdI / pazcAt vaha usako apanI patnIke pAsa le jAkara kahane lagA- priye ! yaha kaNThAbharaNa bhane tere liye bAharase magavAyA hai, ataH tuma isako apane kaTha me pahilo | sudarzanako yaha bAta sunakara cadrakalA bahuta hI khuza huI aura usane usI samaya usako dekhate hI dekhate baDe harSa ke sAtha apane kaNTha meM pahira liyA / aba to usane usako kaThase utAranekA nAmataka bhI nahIM liyA | rAta dina vaha usako apane kalame hI dhAraNa kare rahI aura AvI pahAcyA jenu AvavAnu tenI jANamA na hatu patie patnInA vacana sAbhaLatAja vicAra karyo ke, mAluma paDeche ke, cadrakalA kheATI che ethIja te Avu kahI rahI che. kAraNa mAtra eTalu ja che ke, ene zarIrane parizrama karavA gamatA nathI. AthI mahAnu khatAvIne e tene na uThAvavA mATe macAva karI rahI che AthI AgaLa te evu na kare e mATe mAre tene zikSA ApavI joie AvA vicArathI teNe eka yukti kari khIje divase ja e zilAputrakane teNe suvarNanA patrAthI maDhAvI ane enI AkRti paNa teNe kaTha AbharaNanA ghATanI karAvI pachI te tene pAtAnI patnInI pAse lai jaIne kahevA lAgyA, priye ! A OM / AbharaNu me tArA mATe mahArathI magAvela che AthI tame tene gaLAmA paherIye| patinI A vAta sAbhaLIne caMdrakaLA ghaNIja khuzI thaI ane teNe eja vakhate ene jotA jotA ghaNAja harSoMnI sAthe pAtAnA gaLAmA paherI lIdhu A pachI teNe tene peAtAnA gaLAmAthI utArI nAkhavAnu nAma paNa na lIdhu rAta divasa tene te potAnA gaLAmA paherI
Page #963
--------------------------------------------------------------------------
________________ 762 uttarAbhyavada anAstyeva kathAnakam - AsIdaGgadeze maNipure manurapanapAnyAdisamatrivo'tivinItaH sudarzananAmakaH zreSThiyutaH / tasyAmIn prANapriyA sakalaka lAcaturA'navadyaGgayuktA cadraka ThAnAmnI mAryA / tAmekadA kAryAntarasalagnAzvabhUH prAha stupe ! saudhamadhyAt zilA punakamAnaya / vacanamAkarNya sA prAha-mAtaH ! mahAbhArogya zilApunakaH, nAda va samAnetu zaktA / asmin samaye kuto'pi samAgataH patnyAnupalakSitaH zreSThitaH payAAcanamA samacintayat - aho ! citrake jIva munirAjane cakravartIko samajhAyA ki tuma inako kisa rUpameM acchA samajhakara mujhe grahaNa karane ke liye kaha rahe ho ? | isa para eka kathAnaka isa prakAra hai aMgadeza meM maNipura nagarame dhanadhAnyAdise samanvita tathA atyaMta ati vinIta sudarzana nAmakA eka zreSThiputra rahatA thA / sudarzanakI patnIkA nAma catrakalA thA, yaha jaisA nAma thA vaisI hI guNa sapannA thI / sudarzanako yaha apane prANoMse bhI adhika pyArI dhI / catrakalA bhI sakalakalAoM baDI catura thii| isakA pratyeka zArIrika avayava saundarya eva lAvaNya se bharapUra thaa| eka samaya kI bAta hai ki cadrakalAse usakI sAsane jo ki usa samaya kisI dUsare kAma karanemeM lagI huI thI kahA bahU ! sakAna ke bhItara se zilAputrakako che A / cadrakalAne sAsake vacana sunakara kahA- mAtAjI ! zilAputrakakA vajana to bahuta hai isaliye vaha akelI mujhase nahI uTha sakatA hai / jaba candrakalA isa prakAra kaha rahI thI ki isI samaya kahIse usakA pati bhI A gayA jisakA AnA jAgyu ke, tamA ene kaI rIte sArA samajIne mane a gIkAra karavAnu kahI rahyA che ? AnA upara eka kathA A pramANe che-- A gadezamA maNIpura nagaramAM dhanadhAnyAdikathI paripUrNa tathA khUbaja vinIta evA sudana nAme zeThaneA eka putra rahetA hatA sunanI patnInu nAma caMdrakalA hatu. e jevu nAma hatu tevI ja guNusa panna hatI kaLAomA khUbaja catura hatI enA zarIranA pratyeka avayava saudaya ane lAvaNyathI bharapUra hatA. eka samayanI vAta che ke, cadrakalAne tenI sAsue ke je e vakhate bIjA kAI kAmamA zu thAyela hatI teNe kahyu, vahu / maqananI adarathI zilAputrakane laI AvA cadrakaLAe sAsunA vacana sAbhaLIne kahyu ke, mAtAjI ! cilAputrakanu vajana te ghaNu che AthI te mArA ekalAthI upaDI zake tema nathI jayAre caMdraphaLA A pramANe kahI rahI hatI ke, eja samaye tenA pati kayAphathI tyA 1
Page #964
--------------------------------------------------------------------------
________________ 765 miyadarzinI TIkA a0 13 citra-sabhUtacaritavarNanam vAtsalyAnmAtA purasya bhAra na jAnAti, tathaiva tvamapi lobhAtsvarNAcchAdita zilAputrakasya bhAra na jAnAsi / yaH purA girivadgururAsI tsa eva svarNAvRtastUlavallaghurjAtaH / aho vINA svabhAvaH ! iti patyurvacanamAkarNya sA svazAThyamanusmarantI nitarA lajjitA'bhUt / lajjAvazAd viSAdAcca kSamasva ' ityapi vaktumazaktA sA ptyuvrnnyoniptitaa| parityaktastayA sadurbhAvaH // yathA sA zreSThisutabhAryA bhArarUpamapyamAna mohAtkaNThe'dhArayat , tathaiva sarve lokA mohAd ahA ! dekho suvarNakI kitanI mahattA hai / mAtA jisa prakAra vAtsalya guNake kAraNa purake bhArako nahIM jAnatI hai usI prakAra tuma bhI lobha se AkRSTa honekI vajahase svarNAcchAdita isa zilAputrakake bhAra ko nahIM gina rahI ho| jo pahile tumhArI dRSTi meM pahAr3a jaisA bhArI pratIta ho rahA thA vahI suvarNase pariveSTita hokara aya tumako tUla-ruI kI taraha halkA pratIta ho rahA hai| isa prakAra apane patike vacana sunakara cadrakalA apanI mUrkhatA para bar3I adhika lajita huii| lajjAvaza eva vipAvaza vaha usa samaya yaha bhI kahanA bhUla gaI ki he nAtha ? mujhe isa ajJAnatA para Apa kSamA pradAna kre| apane kapaTa ko yAda karatI huI vaha ekadama pati ke caraNoM para gira par3I aura apane isa durbhAva para pazcAttApa karane laga gii| pazcAt usane apane durbhAva kA bhI parityAga kara diyaa| isa kathA ke likhanekA bhAva kevala itanA hI hai ki jisa prakAra cadrakalA ne apanI ajJAnatAvaza bhArarUpa bhI usa zilAputrakako apane samartha chu ahA ! juo suvarNane kevo prabhAva che? mAtA je rIte vAtsalya guNanA kAraNathI putranA bhArane jANatI nathI eja rIte tuM paNa lebhathI AkarSAine suvarNathI maDhavA A zilApatranA bhArane gaNatrImAM gaNatI nathI je tArI draSTi mAM pahelA pahADa je bhAre lAgato hatuM te ja sonAthI maDhAtA Aje tane rUnA jevo halako jaNAya che A prakAranA potAnA patinA vacana sAMbhaLIne cadrakaLA potAnI mUrkhatA mATe khUbaja lA anubhavavA mADI lajajAvaza temaja viSAdavaza te e samaye e paNa kahevAnuM bhUlI gaI ke, he nAtha ! mArI A ajJAnatAnI Apa kSamA karo. pitAnA kapaTane yAda karatA karatA te ekadama patinA caraNa upara paDI gaI ane potAnA e durbhAva upara pazcAttApa karavA lAgI A pachI teNe pitAnA AvA durbhAvane paNa tyAga karI dIdhA A kathAne lakhavAno bhAva kevaLa eTaleja che ke, je prakAre cadrakaLAe pitAnI ajJAnatAthI bhArarUpa evA e zilApatrakane pitAnA gaLAmAM dhAraNa
Page #965
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 765 vocat-miye ! jasya kaNThAbharaNasya bhAro na jAtu mAtI vAdhate ? sA sAsaravAca-Aryapuna ! kiyanmAnamida kaNThAbharaNam ? yadi ito'pi caturguNaM bhavevApi na me bhArAya bhavet / pallyAvacanamArNya zreSTimuta sasmitamidamocana-tasmin divase zilApunakamAnetu mAnA moktAva karAbhyAmapi tadudahane samaryA nAsI, sAmmata svarNapatraH pariveSTita kaNThAbharaNatA mApta tameva zilAputraka kaNThena vAsi! ito'pi caturguNa bhAra smudrodumutshse| aho ! suparNassa mAhAtmyam / yayA atIva pramudita mana yanI rahI / eka dina sudarzana ne usako ekAnta meM pAkara kahA ki priye! kaho to sahI isa kaThAbharaNakA bhAra kyA tumha ko duHkhita nahIM karatA hai ? pati kI isa yAtase cadrakalAko bar3I haMsI AI aura hasate 2 usane pratyuttara rUpa meM kahA ki Aryaputra!isa kaThA bharaNa kA mAra kitanA sA hai isase bhI cAraguNA adhika bhAra ho to mujhe vaha nahIM sAla sastA hai| cadrakalA kI isa bAta se sudarzanako bhI ha~sI AgaI aura usane bhI ha~sate 2 usase kahA ki yaha kyA bAta thI ki jisa dina mAtA ne tumako zilAputraka lAne ke liye kahA thA, usa dina to tuma usako hAthoMse bhI lAneme asamartha bana gaI thIM, aura Aja isa zilAputrakako suvarNake patrase veSTita karavA kara kaThAbharaNa ke rUpameM jaya tumako diyA gayA to tuma usako apane kaThameM dhAraNa karatI huI bhI nahI yaka rahI ho, aura yaha kahatI ho ki isakA kitanA bhAra hai isase bhI caturguNa bhArako maiM sahana karane ke liye mamartha hu| rAkhatI, ane khUba utsAha batAvatI eka divasa ekAntamAM sudarzane tene kahyuM ke, priyA ! kahe to kharI ke A gaLAnA dAgInAne bhAra zu tamane dukha nathI pahocADate? patinI A vAtathI cadrakaLAne ghaNu hasavuM AvyuM ane hasatA hasatA teNe pratyuttara rUpamAM kahyuM ke, Ayaputra A gaLAne dAgInA e te kayo vajanadAra che, AnAthI cAra gaNo adhika bhAra hoya te paNa mane du kha kAraka na lAge cadrakaLAnI A vAtathI sudarzanane paNa hasavuM AvyuM ane teNe paNa hasatA hasatA tene kahyuM ke, e zu vAta hatI ke, eka divasa mAtAe tene zilAputraka lAvavA mATe kahyuM, te e divase tu ene hAtha paNa lagADavAmAM asamartha banI gaI hatI ane Aje A zilApatrakane sonAnA patrAmAM jaDIne kaTha AbharaNa rUpathI jyAre tane ApavAmAM AvyuM to tu ene potAnA kaThamAM dhAraNa karavAthI paNa thAkatI nathI ane ema che che ke Ano keTalo khAra che AnAthI cAragaNo bhAra sahana karavAmA
Page #966
--------------------------------------------------------------------------
________________ 767 priyadarzinI TIkA a0 13 citra-sabhUtacarinavarNatam tathA ca mRlamvAlAbhirAmesu duhAvehesu, ne ta suhaM kaoNmaguNesu royaM / viratakAmANa tavodhaNANaM, 'ja bhikkhuNa solaMguNerayANaM // 17 // chAyA-cAlAbhirAmeSu duHkhAnaheSu, na vatsukha kAmaguNeSu rAjan !! viraktakAmAnA tapodhAnAnA, yad bhiSaNA zIlaguNe ravAnAm // 17 // TIkA-cAlAbhirAmem' ityAdi he rAjan ! vAlAbhirAmepu-mAlA ajJAnino'bhiramante salagnA bhavanti yeSu tepu, nathavA-cAlAnAmajJAninAmeva abhirAmAzcittAlhAdakA ye tathA tepu, duHkhA vahepu pariNAmaduHkhepu kAmaguNeSu manojJazabdAdipu na tatsugvamasti, yatsugva zILaguNe ratAnA-cAritraniratAnAm , viraktakAmAnA-kAmepu viraktA viraktakAmAstepA, parityaktakAmasukhAnAmityarthaH, tapodhanAnAM tapasminA bhikSUNAmasti / ukta cApi phira bhI munirAja kahate haiM-'yAlAbhirAmesu' ityaadi| anvayArtha (rAya-rAjan ) he cakravartin / (bAlAbhirAmesu-bolAbhi rAmeSu) ajJAnIjanoMko hI AnadkA AbhAsa karAne vAle AtmajJAna vihIna prANiyoMko hI suhAvane lagane vAle tathA (duhAvahesu-duHkhAvahepu) pariNAma meM duHkha denevAle aise (kAmaguNesu-kAmaguNeSu) manojJa zabdAdika vipayoM meM (ta muina-tam mukham na) vaha sukha nahIM hai (ja-yatU ) jo sukha (sIlaguNe rayANam-zIlaguNe ratAnAm ) cAritrameM nirata tathA (viratta kAmANa-viraktakAmAnAm ) kAmamukhauke parityAgI aura (tavodhaNANatapodhanAnAm) tapa hI hai dhana jinake aise (bhikkhuNa-bhikSuNAma) bhikSuoM ko hai / kahA bhI hai zathI munirA 4 cha-"vAlAbhirAmesu "-tyA! sanvayArtha-rAya-rAjan vA ! bAlAbhirAmesu-bAlAbhirAmepu ajJAnI janene ja Anadane AbhAsa karAvanAra AtmajJAna vagaranA prANIone ja madhu2 dAganA2 tathA duhAvahesu-duHkhAvahepu pariNAmamA hune mApanA2 mevA kAmaguNesu-kAmaguNeSu bhanAza hA viSayamA ta sui na-tam susa na ye suma nathI , 2 95 sIlaguNe rayANam-zIlaguNe ratAnAm zAstrimA nirata tathA virattakAmANa-viraka kAmAnAm ma subhAnA parityAgI mane tavodhaNANatapodhanAnAm -ta5 / bhanu dhana che mevA nizumAna DAya cha /
Page #967
--------------------------------------------------------------------------
________________ 766 haMsarAmyapanaye viveka rahitA bhArabhUtAnyAbharaNAni nahanti / vastutastu AbharaNAni bhArA eva / tathA sarve kAmAH zabdAdayo duHkhADA:-duHkhadAyakAH, 'mRgAdInAmitra pariNAme duHkhadAyakatvAt, IrSyAvipAdAdibhibhittavyA phulatotpAda svAnarakahetutvAcca // 16 // (1) uktaca - phuraGga-mAtAGga-patana-bhuGga-mInA hatA paJcabhireva ca / paka pramAdI sa katha na hanyate, ya sevate paJcabhireva || 2 || iti / kaThame dhAraNa kiyA aura pathAt jJAta hone para usako mArarUpa mAnA, isI prakAra samasta sasArI jIva mohakI vajahase vivekavikala banakara bhArabhUta bhI ina AbharaNoMko dhAraNa karate rahate haiN| vAstava meM vicAra kiyA jAya to ye bhI eka prakArake bhAra svarUpa hI haiN| isI prakAra samasta indriyoM ke zabdAdi viSaya isa jIvako sukhaprada nahIM haiM, kintu dukhadAyaka hI hai| zrotra - catu prANa- rasanA aura sparza ina pAca indriyoMke viSaya bhinna 2 rUpame mRga, - pataGga - bhramara, - matsya, eva hastI Adiko duHkhadAyaka hI sAbita hue hai| ataH inako sukhadAyaka mAnanA yahI manuSya kI eka bar3I bhArI ajJAnatA hai / mohakI lIlA hI inako sukhadAyaka pratIta karavAtI hai / IrSyA viSAda Adi ke dvArA cicameM ye zabdAdika viSaya vyAkulatA ke utpAdaka hote haiM isase AtmA apane svarUpase bhraSTa hokara pararUpame magna honeke kAraNa naraka nigodAdika ke duHkho ko bhoganekA pAtra banatA hai // 16 // 1 1 karyo ane pachIthI khabara paDatA ene bhArarUpa mAnce A rIte sa sasArI jIva mAhanA kAraNe viveka vikaLa banIne bhArabhUta evA A AbharaNone dhAraNa karyA kare che. kharI rIte vicAravAmA Ave te e eka prakAranA bhAra rUpaja che AvI rIte saghaLI IndriyAnA zabdadika viSaye A jIvane sukhaprada nathI paraMtu huM khadAyaka ja che. zretra, cakSu, ghrANu, rasanA ane sparza A pAca IndriyAnA viSaya judA judA rUpamA mRga, pataMga, bhramara, matsya ane hAthI Adine du khadAyak ja sAkhIta thayA che AthI ene sukhadAyaka mAnavA e manuSyanI eka bhAre evI ajJAnatA ja che mAhunI lIlAja ene sukhadAyaka batAve che IrSA, viSAda, AdinA taraphathI cittamA e zabdAdika viSaya vyA kuLatAnA utpAdaka bane che enAthI AtmA potAnA svarUpathI bhraSTa banIne pararUpamA magnathavAne kAraNe naraka nigehArdikanA du khAne legavanAra ane che115
Page #968
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 13 citra- sabhUtacaritavarNanam chAyA --- narendra ! jAtiradhamA narANA, dhapAru jAtirdvayorgatayoH / yannAvA sarvajanasya dveSyA, vavasAva zvapAkanivezaneSu // 18 // TIkA- ' nariMda ' ityAdi he narendra-he cakravartin / narANA madhye adhamA yA jAtiH sA zvapAkajAtiH = cANDAlajAti rasti, tA zvapAkajAtiM gatayo prAptayordvayorapyAvayoH kimabhUt varasmarasi ? yatra zvapAkajAtau sarvajanasya dvepyau santau jAvA zvapAkanivezanepu = cANDAlagRheSu avasAna = nivAsa kRtavanto // 18 // 769 ava dharma sevana karanekA kyA phala hotA hai- isa bAtako munirAja dikhalAte haiM-' nariMda ' ityAdi / anvayArtha --- (nariMda- narendra) he cakravartin / ( narANa ahamA jAI sevAga jAI - narANA madhye adhamA jAtiH zvapAkajAtiH ) sasAra me manuSyajAtimeM yadi koI adhama- nikRSTa jAti hai to vaha cADAla jAti hai / ( jahi yatra gatayAH dvayoH kiM abhUt iti smarasi ) usame rahane vAle apana logoM kI kyA dazA thI yaha bAta Apa ko mAlUma nahI hai / vahAM apana dono (savvajaNassa vesA - sarvajanaSya deNyau ) sarvajanoM ke liye usa samaya chepya bane rahate the / aura isI sthiti meM (sovAgaNivesaNesu vasIyazvavapAka nivezaneSu avasAva ) cAMDAla ke ghara meM rahate the / bhAvArtha - cakravartIko munirAja 'dharmakA kyA phala hotA hai ' yaha samajhAnA cAhate haiM / ataH ve unako pahile kI sthitise paricita karate haiM - kahate haiM - haiM cakravartin kyA Apako yaha bAta nahI mAlUma hai ki sabase dhanu sevana karavAthI zu phaLa maLe che? A vAtane have munirAja tAve che-- " nariMda "tyAhi anvayArtha - nariMda-narendra he thavatI / narANa ahamAjAI sevAgajAi - narArNA madhye adhamA jAti zvapAkajAti sasAramA manuSya bhatimA le dha paNa adhama-nikRSTa jAti hAya tA te cADAla jAti che emA rahevAvALA ApaNA mannenI zu dazA hatI e vAtanI zu Apane khabara nathI ? tyA ApaNe nne savva jaNassa veskhA - sarvajanasya dveSyau sarva none bhATe me samaya dveSya janesa hutA bhane yo sthitibhA sovAgaNIvesaNesu vasrIya-zvapAkanivezanepu ava sAva nyADAsane ghera rahetA hutA bhAvAya --" dharma thI zu phaLa maLe che" ane munirAja cakravartI ne samajAvavA Icche che. AthI teo tene pahelAnI sthitithI paricita kare che ane kahe che ke, he cakravartI zu Apane e vAtanI khakhara nathI ke, sahuthI u0 97
Page #969
--------------------------------------------------------------------------
________________ E DIOEERE 768 "yacca kAmamukha loke yacca divya mahasagugyam / tRSNAkSayamupasyaite nAItaH poDazI klAm // 1 // iti // 17 // sammati dharmaphalamupadarzayannupadizati - - nariMdai ! jAI ahamA narANa, sovAgejAI duhao geyaannN| jahiM vaya sambarjaNassa vesI, vasIya sovogaNivesaNesu // 18 // " yacca kAmasusa loke, yacca divya mahatsukham / tRSNAkSayasusasyaite, nAIta podazI kalAm // " jo sukha kAma janita hotA hai eca jo devI kA mahAn mukha mAnA jAtA hai / ve donoM rI sukha kRSNAkSayase janita mukhake sAmane solahavIM kalAke yarAyara bhI nahIM hai| bhAvArtha-munirAja cakravartI ke kathanakA uttara dete hue kaha rahe haiM ki mahAnubhAva / zandAdika manojJa cipa unhI vyaktiyoMko muhAvane pratIta hote haiM jo AtmajJAna vihIna hai| hamAre sayamadhanavAle munijanauko to ye sarvadhA virasa hI hai / ataH jJAnacakSu se inake svarUpakA avalokana karo to Apako svaya bhI hamArA yaha satya pratIta hone lgegaa| tRSNA kSaya janita sukhake sAmane to inakI koI kImata hI nahIM hai| ataH sasArake ina prapacoMko chor3akara dharma kI zaraNa meM AjAo-isImeM AtmA kI bhalAI hai // 17 // - "yacca kAmasukha loke, yacca divya mahatsukham / tRSNAyakSasukhasyaite, nAheta: poDazI kalAm // " je sukha kAma gajanita hoya che ane je devalokanA mahAna divya sukha tarIke mAnavAmA Ave che te bane sukha tRSNA kSayathI thanArA sukhanI sAme soLamI kaLA barAbara paNa nathI bhAvArtha-munirAja cakravatInA kathanane uttara ApatA kahe che ke, mahAnubhAva! zabdAdika maneNa viSaya evI vyaktione priyakara lAge che ke, je AtmajJAnathI ajANa che amArA sa yama dhanavALA munijanene te te sarvathA nirasa ja che AthI jJAnacakSuthI enA svarUpanuM avalokana kare te Apane pitAne ja amArU e satya sAcA svarUpathI jANavA maLaze tRSNAne kSaya karanAra sukha sAme te enI keDInI paNa kiMmata nathI AthI sa sAranA A apacane cheDI daIne dharmanA zaraNamAM AvI jAva emAja AtmAnI bhalAI chAzA
Page #970
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma 13 citra-sabhUtacaritavarNanam kRtAni pUrvajanmopArjitAni, viziSTajAtyAdi kAraNAni karmANi bhubhAnuSThAnAni AvayoH prATitAnIti zeSaH / aya bhAvaH-pUrvajanmanyArA cANDAlajAtI samutpannau / tatra saphalajanakRtatiraskAra vivipaduHkha cAnubhUtI / tatra yAni viziSTa jAtyAni kAraNAni zubhakarmANi kRtAni, vAnyena zubhakarmANIha bhave Akyorudaya jAtAnIti // 19 // tasmAt mUlamso dANisi rAya | mahANurbhAgo, mahiDio punnnnphlovveo| caIttu bhogAiM asAsayAi, AyANaheU abhiniksamAhi // 20 // chAyA-sa idAnImasi rAjan ! mahAnubhAgo maharddhika puNyaphalopapetaH / tyamA bhogAn azAzvatAn , AdAnahetorabhiniSkAma // 20 // TIkA-'so dANi' ityAdi / he rAjan ! yastva tadAnI sabhUtanAmA munirAsIH, sa eva tvamidAnI mahApurAkRtAni karmANi uditAni) pUrvajanmoM me upArjita viziSTa jAtyAdika ke kAraNabhUta karma-zubhAnuSThAna-apana logo ke udayame Ae hue haiN| bhAvArtha-pUrvajanma meM apana loga cADAla jAti meM janme hue the| vahA apanI sthiti baDI dayanIya thii| vahAM apana loga sabake tiraskArake pAna bane hue the| isako apana vahA rahate hue zAtike sAtha sahana kiyA, tathA vividha duHkhoMkA anubhava bhI kiyA / samatA bhAvase tira skAra eva duHkhoMko sahana karane rUpa isa zubhAnuSThAna se apana logoko viziSTa jAtyAdikake kAraNabhUta zubhakarmo kA badha paDA, so ve hI zubha pharma ava hamAre isa bhava meM udaya hue haiN||| 19 // puDe kaDAi kammAi-purAkRtAni karmANi uditAni pU sabhA SIM vaziSTa AdikanA kAraNabhUta karma-zubha anuSThAna ApaNuM lokenA udaya thayela che , bhAvArtha-pUrva janmamA ApaNA banene cADAla jAtimAM janma thayo hate tyA ApaNI sthitI khUba ja dayAjanaka hatI tyA ApaNe banne lekanA tiraskArane pAtra banela hatA ApaNe tyAM rahIne e sthitine zAtipUrvaka sahana karela che tathA vividha Tu ene anubhava paNa karela che samatA bhAvathI tiraskAra ane du ne sahana karavA rU5 e zubha anuSThAnathI ApaNu lekenA viziSTa jAti AdikanA kAraNabhUta zubha karmone badha thaye, AthI te zubha karmone Aje amene A bhavamAM udaya thayA che ke 19 che
Page #971
--------------------------------------------------------------------------
________________ oso vA yadbhattadAha mUlamtIse ye jAIye u pAviyAe, vucchAMmu sovaagnnivesnnesu| savvasta logaissa dugurchaNijjA, iha tu kamAi purekaiDAI // 19 // chAyA-tasyA ca jAtyA tu pApikAyo, mupitArAnA zvapAvinivezaneSu / - sarvasya lokasya jugupsanIyo, ihatu karmANi purAtAni // 19 // TIkA-'tIse ya' ityaadi| ca=punaH pApikAyA nindanIyAyAM, tasyA jAtyA-cANDAlajAtyA tu sarvasya lokasya jugupsanIyo hIlanIyau, AnA zvapApanivezanepu-yANDAlagRheSu, upito nivAsa kRtavanto / tu' zabdo'dhAraNArthaka. / iha-asmin janmani tu purA. adhama jAti isa lokameM cADAla jAti mAnI jAtI hai| hama tuma donoM pahile isI jAti ke the| vahAM apanase koI bAta bhI nahIM karanA cAhatA thaa| usa samaya apanI yaha dazA thI ki loga apanI chAyA taka par3a jAne se bhI ghRNA karate the| isa sthitimeM rahate hue hamane aura tumane apanA samaya nikAlA hai // 18 // vahA para kyA huvA so kahate haiM-'tIse ya' ityaadi| anvayArtha (ya-ca) punaH (pAviyAe tIse jAI ya savvassa logassa duguNijjA sovAgaNivesaNesu vucchAmu-pApikAyA tasyA jAtyA sarvasya lokasya jugupsanIyau AcA zvapAkanivezaneSu uSitau) nindanIya usI cAMDAla jAtimeM sarvaloko kI ghRNAke pAtra bane hue apana donoM cADAla ke gharameM rhe| (tu) parantu (iha-iha) aba isa janma me (purekaDAi kammAi adhama jAti A lekamAM cAMDAla jAti manAya che huM ane tame bane pahelA e jAtinA hatA tyA ApaNI sAthe vAta paNa karavA keI IcchatA na hatAM e vakhate ApaNe evI dazA hatI ke, loko ApaNA paDachAyA sudhInI paNa ghaNA karatA hatA. AvI sthitimAM rahIne ApaNe samaya kADhela che ke 18 che 'tyA' zubhanyu tu te 4 cha-"tIse ya"-tyAdi / anvayArtha -ya-ca mane pAviyAe tIse jAI ya savvassa logassa duguchaNijjA sovAgaNivesaNesu bucchAmu-pApikAyA tasyA~ jAtyA~ sarvasya lokasya jugupsanIyau-AvA zvapAka niveSaneSu upitau nihanIya sevA yAta natibhA sarva bAnI lAnA pAtra banela ApaNe bane cAhAlanA gharamAM rahyA tu parata - have A janmamAM
Page #972
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a 13 citra-saMbhUtacaritavarNanam 771 kRtAni pUrvajanmopArjitAni, miziSTanAtyAdi kAraNAni karmANi-bhAnuSThAnAni AvayoH prakaTitAnIti zeSaH / jaya bhAvaH-pUrvajanmanyAvA cANDAlajAtI samutpannau / tara saphalajanakatatiraskAra vivipaduHkha cAnubhUtI / tatra yAni viziSTa jAtyAni kAraNAni zubhakarmANi kRtAni, vAnyera zubhakarmANIha bhave Avayorudaya jAtAnIti // 19 // vasmAtso dANisi rAya | mahANurbhAgo, mahiDio punnnnphlovveo| caIttu bhogAiM asAMsayAi, AyANaheU abhinikhamAhi // 20 // chAyA-sa, idAnImasi rAjan ! mahAnubhAgo mahardika puNyaphalopapetaH / tyayA bhogAn azAzvatAn , bhAdAnahetorabhiniSkAma // 20 // TIkA-'so dANiM' ityAdi / he rAjan ! yastva tahAnI sabhUtanAmA munirAsIH, sa eva tvamidAnI mahApurAkRtAni karmANi uditAni) pUrvajanmoM meM upArjita viziSTa jAtyAdika ke kAraNabhUta karma-zubhAnuSThAna-apana logo ke udayameM Ae hue haiN| bhAvArtha-pUrvajanma meM apana loga cADAla jAti meM janme hue the| vahA apanI sthiti baDI dayanIya thii| vahAM apana loga sabake tiraskArake pAna bane hue the| isako apana vahA rahate hue zAtike sAtha sahana kiyA, tathA vividha duHkhoMkA anubhava bhI kiyaa| samatA bhAvase tira skAra eva duHkhoMko sahana karane rUpa isa zubhAnupThAna se apana logoko viziSTa jAtyAdikake kAraNabhUta zubhakarmo kA vadha paDA, so ve hI zubha pharma aba hamAre isa bhava me udaya hue haiM / / 19 // puDhe kaDAi kammAi-purAkRtAni karmANi uditAni pU sapamA pAta viziSTa AdikanA kAraNabhUta maM-zubha anuSThAna ApaNA lekenA udaya thayela che bhAvArtha-pUrva janmamAM ApaNA banene cADAla jAtimAM janma thaye hato tyA ApaNI sthitI khUba ja dayAjanaka hatI tyAM ApaNe ane lokonA tiraskArane pAtra banela hatA ApaNe tyAM rahIne e sthitine zAtipUrvaka sahana karela che tathA vividha du bane anubhava paNa karela che samatA bhAvathI tiraskAra ane du khene sahana karavA rUpa e zubha anuSThAnathI ApaNa lekenA viziSTa jAti AdikanA kAraNabhUta zubha karmonA ba dha thaye, AthI te zubha karmone Aje ane A bhadya udaya thayA che ke 19 |
Page #973
--------------------------------------------------------------------------
________________ 772 tarAbhyabanaso nubhAgo-mahAprabhAgo mahardika:-paTasaNDAdhipatiH, ata epapuNyaphalopapetaH pUrvakata sukRta phalayukto'si / tasmAca azAzvatAn-kSaNamagurAn, bhogAn manojazabdAdi rUpAn, tyaktvA AdAnahetoH-jAdIyate gRhyate sadasaddhikena yaH sa AdAnabAritra dharmastasya hevodhArinadharmapAlanArthamityartha , abhiniSkAma = pravajyAM gRhANa / cAritra vinA''tmakalyANa naiva bharatIti bhaavH| 'siM' iti sAnusvAranirdeza mAkravatvAt // 20 // isaliye-'sodANisiM' ityAdi / anvayArtha (rAya-rAjana) he cakravatI ! jo Apa usa samaya sabhUta nAma ke muni the vahI Apa (dAgi siM-idAnIm ) isa samaya (mahANu. bhAgo mahiDio puNNaphalovaveo mahAnubhAvaH maharddhikaH puNyaphalopapetaH) mahAprabhAvazAlI paTkhaDa ke adhipati cakravartI ra ho, yahI pUrva mukRta kA phala hai / jisako Apa isa samaya bhoga rahe ho / aba ApakA kartavya hai ki Apa (asAsayAi-azAzvatAna) azAzvata-kSaNabhagura (bhogAibhogAn ) ina manojJa zabdAdika bhogo kA (caittu-tyakvA) parityAga kara (AyANaheU-AdAnahetoH) cAritra dharma ko pAlana karane ke nimitta (abhinikkhamAhi-abhiniSkrAma) dIkSA dhAraNa kro| - bhAvArtha-munirAjane cakravatIko samajhAyA ki Apa jo 'dharmasevana karanekA kyA phala hotA hai' yaha pUcha rahe ho so usakA yahI phala hai ki cADAla jAti se Apa kA uddhAra hote 2Aja Apa isa cakravartIrUpa sthiti me A pahu~ce ho| usa sthiti se isa sthiti meM lAne vAlA ApakA zubha An bhATe-" sodANisiM "-tyAha manvayArtha-rAya-rAjan hai yatA 1 se sabhaye sabhUta nAmanA / ani ta ta mA5 dANisiM-idAnIm mA samaye mahANubhAgo mahiDDhio puNNa phalovaveo - mahAnubhAga maharddhika puNyaphalopapeta. maDA sApANI SaTUma unA adhipati cakravartI thayA che e pUrvanA sutyanuM phaLa che jene Apa A samaya sogavA 2hA ch| huve mApanu 4tavya cha, mA5 asAsayAi-azozva tAn mAzAta kSayma guru sevA bhogAi-bhogAn / bhanAza All gAnA caittu-tyaktvA parityAga 2 AyANaheU AdAnaheto yAstri yamana pAna 421 // bhATe abhiNikkhamAhi-abhiniSkAma dIkSA pA25 4, bhAvArtha-munirAje cakavatIne samajAvyuM ke, Apa mane "dhamasevana karavAnuM zu phaLa che" te che pUcho enuM A phaLa che ke, cAlAla jAtithI Apano uddhAra thatA thatA Aje Apa A sthiti para pahecela che e sthitimAthI A sthitie lAvanAra Apane zubha karmarUpI dharma ja Apana
Page #974
--------------------------------------------------------------------------
________________ f priyadarzinI TIkA a 13 citra-saMbhUtacaritavarNanam yadyahamena na kuryAM tadA me kiM syAditi ceccakravartIbrUyAttadAha mUlam - ihai jIvie rAya / asAsaMyammi, dhaNiyaM tu puNNAi akurvvamANo / so soyeI maccumuhobaNIe, dhammaM akoUNa pairammiloeN // 21 // chAyA - iha jIvite rAjan ! azAzvate, adhika tu puNyAni akurvANaH / sa zocati mRtyumukhopanIto, dharmamakRtvA parasmilloke // 21 // TIkA--' iha ' ityAdi / he rAjan ! jazAzvate = anitye iha = asmin jIvite - manuSyajanmani tu adhika = nirantara yathA syAttathA puNyAni zubhAnuSThAnAni akurvANo yo bhavati sa mRtyumukhopanItaH = mRtyumukhe maraNAvasthAyAmupanItaH prApto'smilloke zocavi= karmarUpa dharma hI Apako sahAyaka huA hai / ataH isa dharma kI zItala chatracchAyA me jaba Apa pUrNarUpa se baiTha jAoge to yara nizcita hai ki isase bhI adhika Apa apanI unnati kara skoge| ina zabdAdika bhogoM kI prApti ko hI Apa sanakucha na smjho| ye to azAzvata hai / ata isa paryAya se yadi zAzvata vastu kA lAbha karanA cAhate ho to Apa ina bhogoM kA parityAga kara cAritra dharma ko agIkAra karane ke liye dIkSA dhAraNa karo / kyoM ki cAritra ke vinA AtmakatyANa nahI hotA hai ||20|| 773 'iha jIvie ' ityAdi / anvayArtha ( rAya - rAjan ) he rAjan ! ( asAsyammi iha jIvieazAzvate iha jIvite) kSaNa bhagura isa jIvana me jo manuSya ( ghaNiyaadhikam ) nirantara (puNNAi akuvyamANo - puNyAni akurvANaH ) puNya karmo ko nahI karatA hai (so- saH) vaha manuSya ( muccu mukhopanIto - mRtyu sahAyaka anela che AthI A dharmanI zItaLa chatra chAyAmA jyAre Apa pUrNarUpathI besI jazeA te! e nizcita che ke, AnAthI paNa adhika Apa unnati rI zakaze. A zabdAdika bhegeAnI prAptine ja Apa sa pUrNa rUpamA na mAneA te e azAzvata che. AthI A paryAyathI jo tame zAzvata vastunA lAbha meLavavAnuM cAhatA haiA te Apa A bhegAne parityAga karI cAritra dharmanA agikAra karavA mATe dIkSA dhAraNa karI kema ke, cAritranA vagara AtmakalyANa thatuM nathI ! 205 anvayArtha-rAya-rAjan he zan / asAsayammi iha jIvie- azAzvate iha jIvite kSazubha gura bhI vanabhA ne manuSya ghaNiya- adhikam (nera tara puNNAi akuvvamANe- puNyAni akurvANa puSyambhenei urato nayI so-sa te bhanuSya muccumusopa
Page #975
--------------------------------------------------------------------------
________________ 774 - sarAdhyayanasUna zokabhAgbhAti / tayA dharma-zubhAnuSThAnam , akatyA parasmiMzca loke zocavi zophabhAgbhAti / ukta cAnyatrApi iha zocati pretya zocati, pApakArI ubhayana zocati / pApa mayA kRtamiti zocati, bhUyaH zocati durgatiM gataH // iti / aya bhASaH-durlabhamida mAnupa janma samAsAtha yo nairantaryeNa na dharmamA carati, sa mRtyu mukhe nipatitaH san nitarAM sidyate, mRtvA ca nArakAdiyoni prApto dazavidhA sadyAsAtAvedanayA duHkhitaH san-'mayA kaya na dena puNya kRtam' ityeva manuzocana khiyate |atshcaaritr gRhANa / anene ni zreyasasiddhirbhaviSyatIti // 21 // mukhopanItaH) mRtyu ke mukha me jaya pahu~catA hai tana (ammiloga soyAasmin loke zocati)isa loka meM to zoka karatAhI hai parantu (parammiloe-parasmin loke api) jara paraloka meM bhojAtAhai taba bhI (dharma akAUNa-dharma akRtvA)maiMne dharma nahIM kiyA hai aisA vicAra karake rAtadina cahA dukhI hotA rahatA hai / anyatra bhI isI bAta kI puSTi kI gaI hai " iha zocati pretya zocati, pApakArI ubhayatra zocati / pApa mayA kRtamiti zocati, bhUyaH zocati durgatiM gataH // tAtparya isakA yaha hai ki durlabha isa manuSya bhava ko prApta karake bhI j'o| nirantara dharmakA AcaraNa nahIM karatA hai, vaha jara mRtyu ke mukha me patita ho jAtA hai taba atyata khedakhinna hotA hai aura marakara nairayika Adi kI yoni meM prApta hokara daza prakAra kI asahya asAtAjanya kSetravedanA ko bhogatA huA duHkhita hotA rahatA hai| vicAratA hai ki hAya maiMne usa nIto-mRtyumusopanIta mRtyunA bhupamA yAre pAye cha tyAre ammiloe soyaIasminloke zocati mAmA 42 cha 52 parammi loe-parasmin loke apilyAre parakhAmA tanaya cha tyAre 565 dhamma akAuNA-dharma akRtvA me koI dharma karela nathI evA vicAramAM rAta ane divasa tyA te mA, rahyA kare che anyatra paNa A vAtane puSTI apAyela che, " iha zocati pretya zocati, pApakArI ubhayatra zocati / pApa mayAkRtamiti zocati, bhUyaH zocati durgatiM gtH||" tAtparya enuM e che ke, durlabha evA A manuSyabhavane prApta karIne parNa je niratara dharmanuM AcaraNa nathI karatA te jyAre mRtyunA mukhamAM paDe che tyAre atyata du kha anubhave che ane marIne naraka AdinI nine prApta karI ne daza prakAranI asahya asAta janya kSetravedane bhegavatA bhogavatA du khIta thatuM rahe che tyAre te vicAratA hoya che ke hAya me e samaya ke jyAre huM
Page #976
--------------------------------------------------------------------------
________________ -775 miyadarzinI TIkA a0 13 cina-saMbhUtacaritavarNanam ___mRtyumukhe patitaM parana ca duHkhAbhihata jIva svajanAdayo na nAtu samarthA iti sa dRSTAntamazaraNabhAranAmAi-- mRlamjahe hai sIho va miya gahAya, maccU kara NeI hu aMtakAle / Natassa mauyA piyA va bhauyA, kAlaMmmi tamma saMharAbhavati // 22 // chAyA-yaha siMho vA mRga gRhItvA, mRtyunara nayati hu pntkaale| __na tasya mAtA vA pitA vA bhrAtA, kAle tasminnaza harA bhavanti // 22 // TIkA-'jahe ha' ityAdi yathA ihaloke siMho mRga gRhItvA'nta nayatIti zeSaH, tathA mRtyurantakAle samaya jaba ki manuSya paryAya meM thA, taba dharma kyoM nahI kiyaa| isa liye he cakravartI meM Apa se kahatA hai ki pIche pazcAttApa karane kA avasara na Ave isaliye Apa cAritra dharmako dhAraNa kro| isIse Apako muktikI prApti hogI // 21 // yaha jIva jisa samaya mRtyuke mukha meM paDa jAtA hai tathA paraloka meM jaya duHkhI hotA hai taba isakI rakSA karane vAlA vahAM koI bhI svajana samartha nahIM hotA hai-yaha vAta munirAja dRSTAnta dekara samajhAte hai 'jaheha' ityaadi| ___anvayArtha (jahA-yayA) jaise (iha) isa sasAra meM (sIho-siMhaH) siMha (miya gahAya i-mRga gRhItvA nayati) mRgako pakaDakara le jAtA hai aura usako mAra DAlatA hai-vahA usakI rakSA karanevAlA koI nahIM hotA hai usI taraha (atakAle-antakAle) mRtyuke avasara meM (mccuumanuSya paryAyamAM hatA tyA dharma kema na karyo. A mATe cakavatI ! huM Apane kahu chu ke, pachIthI pazcAttApa karavAno avasara na Ave A mATe Apa cAritra dharmane dhAraNa karo enAthI Apane muktinI prApti thaze mArA A jIva jyAre mRtyunA mukhamAM jhaDapAya che tathA paralekamAM jyAre dukhI thAya che tyAre enI rakSA karanAra tyA koI paNa svajana samartha banI zaste nathI A vAta munirAja draSTAMta daIne samajAve che. "jheh"-tyaadi| manvayArtha-jahA-yathA rebha iha mA saMsAramA sIho-siMha si miya gahAya Nei-mRga gRhItvA nayati bhRgamA 50 as olaya che mana bhArI nAye cha tyAre tyA tanI 21 // 42nAra khAtunathI merA zate atakAle-antakAle
Page #977
--------------------------------------------------------------------------
________________ tarAmpayana zokabhAgbhavati / tathA dharmazumAnuSThAnam , akayA parasmina loke zocati zokabhAgbhAti / ukta cAnyatrApi iI zocati pretya zocati, pApaphArI ubhayatra zocati / pApa mayA kRtamiti zocati, bhUyaH zocati durgatiM gataH // iti / aya bhAga:-durlabhamida mAnupa janma samAsAdya yo nerantaryeNa na dharmamA carati, sa mRtyu mukhe nipatitaH san nitarAM sidyate, mRtvA ca nArakAdiyoni prApto dazavidhA sadyAsAtAvedanayA duHkhitaH san-'mayA katha na dena puNya kRtam' ityeva manuzocan khiyte|atshcaaritrgRhaann / anenaipani zreyasasiddhirbhaviSyatIti // 21 // mukhopanItaH) mRtyu ke mukha meM jaya pahu~catA hai tara (ammiloe soyAasmin loke zocati)isa loka meM to zoka karatAhI hai parantu (parammiloe-parasmin loke api) java paraloka meM bhI jAtAhai taba bhI (dharma akAUNa-dharma akRtvA) maiMne dharma nahI kiyA hai aisA vicAra karake rAtadina vadA dukhI hotA rahatA hai| anyatra bhI isI bAta kI puSTi kI gaI hai " iha zocati pretya zocati, pApakArI ubhayatra zocati / pApa mayA kRtamiti zocati, bhUyaH zocati durgatiM gataH // tAtparya isakA yaha hai ki durlabha isa manuSya bhava ko prApta karake bhI jonirantara dharmakA AcaraNa nahIM karatA hai, vaha jaya mRtyu ke mukha meM patita ho jAtA hai taba atyata khedakhinna hotA hai aura marakara nairayika Adi kI yoni meM prApta hokara daza prakAra kI asahya asAtAjanya kSetravedanA ko bhogatA huA duHkhita hotA rahatA hai| vicAratA hai ki hAya maiMne usa nIto-mRtyumukhopanIta bhRtyunA bhumamA nyAre pAye cha tyAre ammiloe soyaIasminloke zocati mA umAtA 42 cha 52tu parammi loe-parasmin loke api nyAre pasabhA te jaya che tyAre 59 dhamma akAuNA-dharma akRtvA e kAI dharma karela nathI evA vicAramAM rAta ane divasa tyA te dukhI rahyA kare che anyatra paNa A vAtane puSTI apAyela che, " iha zocati pretya zocati, pApakArI ubhayatra zocati / / pApa mayAkRtamiti zocati, bhUyaH zocati durgatiM gtH||" tAtparya enuM e che ke, durlabha evA A manuSyabhavane prApta karIne paNa je niratara dharmanuM AcaraNa nathI karatA te jyAre mRtyunA mukhamAM paDe che tyAre atyaMta dukha anubhave che ane marIne naraka AdinI yonine prApta karI ne daza prakAranI asahya asAtA janya kSetravedanA bhogavatA bhogavatA du khIta thato rahe che tyAre te vicArato hoya che ke hAya me e samaya ke jyAre huM
Page #978
--------------------------------------------------------------------------
________________ 717 priyadarzinI TIkA a0 13 citra-sabhUta caritavarNanam tiSThatu tAvajjIvanarakSaNam , duHkhamapi vibhajya tanUkartuM strajanA na zaktA bhavantItyAha na tassa dukkha virbhayati nAio, namittavagaMgAnaM suyA ne baaNdhvaa| iMko seMya paMcaNu hoidukkhaM, kattArameva aNujAi kammaM // 23 // chAyA-na tasya du kha vibhajanti jJAtayo, na mitravargA, na mutA na gandhavAH / / __ekaH svaya matyanubhAti duHkha, kartAramenAnuyAti kama // 23 // TIkA-na tassa' ityaadi| tasya-mriyamANasya tatkAla prApta duHkha-zArIra mAnasa ca kleza jJAtayaH-- svajanA na vibhananti, minavargA na vibhananti, sutA na bhijanti, kyA nAndhamA bhrAtaro na bhijanti / kintu eko'sahAyaH san pApakarmakArako jIno duHkha jIvanakI rakSA karanA to dUra rahA-duHkha bhI bATane me athavA usako kama karane meM bhI svajana samartha nahIM haiM-yaha pAta munirAja isa gAthA dArA samajhAte hai-'na tassa' ityAdi / anvayArtha (tassa-tasya) niyamANa vyaktike tatkAla prApta (dukkhaduHkham ) dukhako zArIrika eva mAnasika klezako (nAio navibhayantijJAtayaH na vibhajanti) na apanejana vibhakta karate haiM (na mittabaggA na suyA na vAdhavA-na mitravargAH na sutAH na vAndhavAH) na mitravarga na satAna aura na padhujana vibhakta karate haiM kintu (iko saya dukkha paccaNu hoieka: sthaya duHkha pratyanubhavati) akelA vahI eka jIva-pApakarma karanevAlA pANI hI-svaya duHkhako-karma vipAka janita klezako-bhogatA hai| jIvananI rakSA karavI te dUra rahIndu ane vahecavAnuM ke ene kamI karavAnuM svajanomAM paNa sAmarthya nathI A vAta munirAja A gAthA dvArA sabhanave ---" na tassa"-tyAha bhapayArtha-tasa-tasya bhriyabhAra yatina destum prApta bhayera dukkhadu sampa ne zarI24 mane mAnasi zata nAio na vibhayanti-jJAtayaH na vibhajanti pAtAnA bhagata yatA sevA muTubhImanA 5 62 urIza pAmA samartha manatA nathI na mittaragAna suyA na vAdhavA-na mitravarga na suto khevAM na mitravarga na satAna ane na te badhujana ochuM karI za? che iko saya duksa paccANu hoi-eka svaya dusa pratyAnubhavati bhane te ekale ja jIva pApakarma karavAvALe prANa svaya karmane vipAka janaka kale
Page #979
--------------------------------------------------------------------------
________________ 776 uttarApapaNa AyupaH kSayAvasare hu-nizyena nara nayati apaharati / pA zandaH pUraNe / tasmikAle mAtA vA pitA vA bhrAtA yA tasya mriyamANasya zaharAH aMzasya-dulAzasya harAH nivArakA na bharanti / mAvA yA pitA nA bhrAtA vA tasya niyamANasya mRtyubhayAd rakSituM samarthA na mAnti / uktaJca na sati puttA tANANa, na piyA nAvi thaa| atage gAhi pannassa, natyi NA isu tANayA // 1 // chAyA-na santi putrAstrANAya na pitA nApi vaayaa| __antakenAdhiprAptasya, nAsti jJAtipu trANatA // 1 // iti / samAyAte mRtyau na ko'pi rakSitu samAH , iti bhAvaH // 22 // mRtyuH) kAla (Nara-naram ) isa purupako (Nei-nayati) paraloka meM le jAtA hai| (tamma kAlammi-tasmin kAle) usa samatra (mAyA va piyAva bhAyA-mAtA vA pitA vA bhrAtA vA) mAtA pitA eva bhAI (tassa-tasya) usa mriyamANa jIvake (asaharAbhavati-azaharAH na bhavanti) duHkhako dUra karanevAle nahIM hote hai-mRtyubhayase rakSita karaneme samartha nahIM hote haiN| kahA bhI hai "na saMti puttA tANAe na piyA navi vadhavAH / (mRtyunA gRhItasya) / atageNAhi pannassa natthi NAisu tANayA // " tAtparya kahane kA kevala yahI hai ki mRtyuke Ane para isa jIvakA rakSaka koI bhI nahIM hai| ___ "mura asura khagAdhipa jete, mRga jyo hari, kAla jlete| maNi matra tatra bahu hoI marate jo na bacAvai koI // " // 22 // bhRtyunA avasaramA maccu-mRtyu Na Nara-naram mAnaNei-nayati pasabhA as onya cha tamma kAlammi-tasmin kAle ye mate mAyA va piyA va bhAyA vamAtA vA pitA vA bhrAtA vA bhAtA, pitA manasA mAmAthI yA tassa-tasya se bharanAranA asaharA bhavati-azaharA bhavanti bhane 62 72nAramanI zatAnathA mRtyunA bhayathI rakSA karavAmAM kaI samartha banI zakatA nathI kahyuM paNa che - "na sati puttA tANAe, na piyA na vi bdhvaaH| (mRtyunA gRhItasya) ate geNAhi pannassa natthiNA isu taannyaa"| tAtparya kahevAnuM phakta eTalu ja che ke, mRtyunA AvavAthI A jIvane rakSaNa ApanAra koI paNa nathI " sura asura khagAdhipa je te, mRga jyo hari, kAla jalete maNi matra tatra bahu hoi, marate jo na bacAve koI // 22 //
Page #980
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - - - - priyadazinI TIkA a0 13 cina-sabhUtacaritavarNanam 77 geha-dhavalagRhAdikaM, dhanadhAnya, tatra-dhana-suvarNarajatAdika, dhAnya zAligodhUmAdika ca sarvaM tyaktvA navazaH = parAdhInaH svakarmadvitIya svatasukRtaduSkRta karmasahAyaH svakarmAnusAreNa suMdara-zobhana devasambandhika pApakam azobhanam nArakAdisambandhi vA para bhava-janmAntara prayAvinAcchati maapnotiityrthH||24|| tathA ca mUlamte ika tuccha sarIragaM se, ciIgaiyaM dahiye u pavigeNaM / bhajjA ye puttA viyaNAyao ya, dA~yA raimaNNa annusNmti||25|| azaraNa bhAvanAkA svarUpa kahate haiM-'ciccA' ityAdi / anvayArtha (dupaya-dvipadam ) bhAryA Adikako (cauppaya ca-catupyadam ) hastI azva Adiko (kSetra geha dhaNadhanna saba ca ciccA-kSetra geha dhanadhAnya sarvaca tyaktvA ) kSetrako, gharako, suvarNarajata Adi dhanako, zAligodhUma Adi dhAnyako ina sabako choDakara (avaso-avazaH) parAdhIna vaha jIna (sakamma vivao-svakama dvitIyaH) apane dvArA kRta zubha azubha karmake anusAra (sudara-sundaram) deva savadhI tathA (pAvaga vA pApaka pA) nArakAdi savadhI (parabhava payAi-parabhava prayAti ) parabhavako prApta karatA hai| bhAvArtha-apane dvArA upArjita yA yaDhAye huve samasta sAMsArika vastuoM kA parityAga kara yaha zubhAzubha karmake anusAra acchI va burI gatiko prApta karatA hai / sAya me yadi kucha jAtA hai to vaha usakA zubha aura azubha kartavya hI jAtA hai / / 24 // AzaraNa bhAvanAnuM svarUpa kahIne have ekatva bhAvanAnuM svarUpa kahe che "ciccA-tyAha! * manpayArtha-dupaya-dvipada strI mAni cauppaya ca-catuSpadam DAthI, ghoDa mAdina khetta gei dhaNadhanna ca saya ciccA-kSetra geha dhanadhAnya sarva ca tyaktvA kSetrane, gharane, suvarNa rajata Adi dhanane, DAgara ghau Adi dhAnyane A saghajaa choDIna avaso-avaza 52mAdhina // 01 sakamma vidao-svakarma dvitIya pAtAnAtha rAya zubha azubha meM anusAra sudara-sudaram deva sapA tathA pAvaga vA-pApaka vA na24 samadhI 52sayana prApta 42 cha bhAvArtha-pite upAjIta karela ane vadhArela saghaLI sasArIka vastuone parityAga karI, zubhAzubha karma anusAra sArI athavA kharAba gatIne prApta kare che tenI sAthe janAra je kaI leya te te tenAM zubha ane azubha karmo ja che pArakA
Page #981
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - uttarAmyayanarata pharmavipAkajanita kleza sayam bhAtmanera matyanubhapani / yata karmakAramena anuyAtianugacchati // 23 // ityamazaraNabhAvanAmuktyA sampatyekatvamAranAmAha ciMccA dupayaM ca cauppaya ca, khetaM geha dharNa-dhanna ca savvaM / sakamma viio aveso peyAi, 'paira bhaiva sudera pauvagavA // 24 // chAyA-tyaktvA dvipada ca catuSpada ca, kSetra geha dhanadhAnya ca sarvam / svaruma dvitIyo'zaH prayAti, para bhara sundara pApaka vA // 24 // TIkA-'ciccA' ityAdi dvipada-bhAryAdika ca catuppada hastyazcAdika, ca kSetram = ikSu kSetrAdika, kyoM ki (kamma-karma) karma (ka rameva aNujAi-kAramevAnugacchati) kartA ke sAtha hI jAtA hai, aisA niyama hai| bhAvArtha-jIvake zubhAzubha bhAvoM dvArA upArjita karma jayataka jIva sasAra meM rahatA hai tabataka vahI unake phalakA bhoktA hotA hai / use bhogane vAlA usa jIvake atirikta na vadhujana hote haiN| na mAtA hotI hai aura na pitA hotA hai, yaha eka aTala siddhAnta hai / karmasasArI jIvoM ke sAtha 2 hI jAtA hai / vaha jaisA kiyA jAtA hai vaisA hI udayakAla meM usakA phala bhoganA paDatA hai / isa prakAra ke munirAjakA yaha upadeza azaraNa bhAvanAkA sUcaka hai / kahA bhI hai "zubha azubha karamaphala jete, bhoge jiya ekahi tete / suta dArA hoya na sIrI saba svArathake haiM ve bhIrI // // 23 // zana lAgava cha bha, kamma-karma bha karimeva aNujAi-katAramevAnugacchati kartAnI sAthe ja jAya che e niyama che bhAvArtha-jIvana zubhAzubha bhAve dvArA upAjIta karma jyAM sudhI jIva saMsAramAM rahe che tyA sudhI te tene bhegavanAra bane che tene bheLavavAmAM tenA badhujana vagere kAI sahAyaka banI zakatA nathI na mAtA hoya che, na pitA hoya che, A eka aTala siddhAta che ka sa sArI jInI sAthe ja jAya che te jevuM karma kare che tevuja teNe karmanA udaya kALamAM bhogavavuM paDe che A pramANe munirAjane A upadeza azaraNa bhAvanAnuM sUcaka che kahyuM paNa che "zubha azubha karama phala je te, bhoge jIya eka hi te te / suta dArA hoya na sIrI, saba svAratha ke haiM ve bhIrI // 23 // "
Page #982
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 13 cina-sabhUtacaritavarNanam phica uvaNijai jIviyamapyamAyaM, vannaM jarA harai parassa royaM / pNcaalraayaa| vayaNaM suNAhi, mI kAsi kammAiM mahAlayAI // 26 // chAyA-upanIyate jIvitamapramAda, varNa jarA irati narasya rAjan ! / paJcAlarAja ! pacana zRNupva, mA kAI karmANi mahAlayAni // 26 // TIkA-upaNijjai' ityaadi| he rAjan ! karmabhirida mAnupa jIvitam japamAdambhamAdarahita yathA syAttathA pramAdarAdityena samaya samayamaraNarUpeNA''nIcimaraNena mRtyorantike upanIyateprApyate / jIvitAsthAyAmapi jarA-vRddhatA narasya varNa = zarIralAvaNyaM harativinAzayati / ato he paJcAlarAja ! mama hitakara pacana zRNupa / kiM vacchotavya yaha bAta hai ki usake zarIra para yadi koI AbhUpaNa vagairaha hotA hai to vaha bhI utAra kara rakha lete hai / tathA anya kisI janakA sahArA lekara usako yAda karanA bhI bhUla jAte hai // 25 // phira bhI- uvaNijai' ityaadi| ____ anvayArtha (rAyaM-rAjan ) he rAjan / (jIthiyam-jIvitam ) yaha manuSyajIvana (appamAya apramAdam) vinA kisI AnAkAnIrUpa pramAdake samaya 2 maraNarUpa apIcimaraNa (kSaNakSaName AyuSya kA kama honA) dvArA (uvaNijjai-upanIyate) mRtyuke sammukha le jAyA jAtA hai| tathA jIvita avasthAme bhI (jarA-jarA) vRddhAvasthA (garassa dhana darai-narasya varNaharati) isa manupyake zArIrika lAvaNyako nAza karatI rahatI hai| isaliye (pacAlarAyA-paMcAlarAja) he pacAla dezake rAjA / mere (vayaNa-vacanam ) hitakara rAkhIne bALI nAkhe che. AnAthI vadhAre AzcaryanI te e vAta che ke, tenA zarIra upara je kAI AbhUSaNa vagera haya te tene utArIne rAkhI le che ane pachIthI bIjA keI Aptajanane Azraya laIne pachIthI tene bhUlI paNa jAya che rapA jhI 5---"uvaNijjaI-tyA! sanyAya-rAya-rAjan 3 rAn ! jIviyA--jIvitam mA manuSya apana appamAya--apramAdam jAnI mAnAnI para prabhAvanA samaya samaye bha25535 . savIyibhara vArA aNijjai-upanIyate mRtyunI pAse sapA mAve cha chIta sasthAmA 54 jarA vRddhAvasthA parassa vanna harai-narasya varNa harati bhanu yanAza yo nAkA yA ameram
Page #983
--------------------------------------------------------------------------
________________ 780 uttarAbhyana chAyA - tade+ka tuccha zarIra tasya, citigata dagdhA tu pAvakena / bhAryA ca punA api ca jJAtayaca, dAvAramanyamanusakrAmanti // 25 // TIkA-' ta iphaka ' ityAdi / bhAryA ca punA api ca tathA jJAtayatrApi tasya mRtapuruSasya tatpurA tenAmallibhamAsIt - ekaka ekAkina tuccha zarIrakam = jIritApagamanena nissAra zarIra citigata citAstha kRtvA tu punaH pAvakena agninA dagdhvA katicid diva sAdhi tatkRte rudiyA punaranya dAtAra = svAbhilApapUra kamanya janamupasakrAmanti = Azrayanti / na tu kadAcittadvipaye vArttAmapi kurvanti // 25 // aura bhI kahate hai - ' ta iphaka ' ityAdi / anvayArtha - jo pahile atizaya priya vA (tassa-tasya) mRtaka ke usa (ikka - ekakam ) akele (tuccha sarIraMga-tuccha zarIra kam) nirjIva zarI rako ( ciIgaya - citigatam) citAme rasakara eva (pAvageNa dahiya-pAvakena dagdhvA ) phira agni se jalAkara (bhajAya puttA vi ya NAyao yabhAryAM ca putro'pi ca jJAtayazca ) bhAryA putra evaM svajana (aNNa dAyAram aNusakamanti-anya dAtAra anusakAmanti) apane kAma AnevAle anyajanakA sahArA le lete hai / bhAvArtha-isa gAthA dvArA sUtrakAra sasArakI dazAkA yaha romAJcakArI varNana kara rahe haiM - ve kahate hai ki yaha kitanI svArthabharI bAta hai jo isa jIvake zarIrase prANa pakheruoke uDate hI usake sage sabadhI jana jo usa vyaktike kSaNabharake birahako bhI nahIM saha sakate haiM tathA jisake zarIrako hara taraha se sAra saMbhAla rakhate hai usI zarIrako apane hI hAtho se citAme rakhakara dUgdha kara dete hai / isase adhika acarajakI to vadhumA kahe che. ta ikka " - ityAhi anvayArtha - helA bhUma priya hato, tarasa-tasya te iphka-ekakam ThulA tucchasarIraMgam- tuccha zarIrakama niva zarIrane cigayacitigatam nyitAbhA rAjIne ane pAvageNa dahiya- pApakena dagdhvA pachI bhanithI mAjIne bhannAya puttAvi ya NAyaoya-bhAyI ca putro'pi ca jJAtayazca strI ane maranAranA putra 04 aNNa dAyAram aNusakamanti - anya dAtAram anusakrAmanti potAnA abhabhA AvI zake tevA bIjA mANasAnA Azraya lai tye che bhAvArtha- --mA gAthA dvArA sUtrakAra sasAranI dazAnu rAmAcakArI varSoMna karI rahyA che. teo kahe che ke, A keTalI svAtha bharI vAta che ke, je A jIvanA zarIrathI prANapa kherUnA uDatAja tenA sagA sabadhIja jee te vyakitanA virahane ghaDIbhara paNa sahana karI zakatA na hatA tathA jenA zarIranI dareka prakAre sAra sabhALa rAkhatA hatA tenA zarIrane peAtAnA hAthathIja cittAmA
Page #984
--------------------------------------------------------------------------
________________ dA - - - - - priyadarzinI TIkA a0 13 cina-sabhUtacaritavarNanam kica mUlamuvaNijai jIviyaMmappamaurya, vana jarA harai Narassa rAya / pacAlarAyA / vayaNaM suNAhi, mA~ kaoNsi kammAi mhiilyaai||26|| chAyA-upanIyave jIvitamapramAda, varNa jarA harati narasya rAjan ! | paJcAlarAja ! pacana zRNuppa, mA kAIH karmANi mahAlayAni // 26 // TIkA--' ucaNijjai' ityaadi| he rAjan ! karmabhiridaM mAnupa jIvitam apramAda-pramAdarahita yathA syAttathA pramAdarAdityena=samaya samayamaraNarUpeNA''nIcimaraNena mRtyorantike upanIyate prApyate / jIvitAsthAyAmapi jarAddhatA narasya varNa = zarIralAvaNyaM harativinAzayati / jato he paJcAlarAja ! mama hitakara pacana zRNuppa / kiM tacchrotavya yaha bAta hai ki usake zarIra para yadi koI AbhUpaNa vagairaha hotA hai to vaha bhI utAra kara rakha lete hai / tathA anya kisI janakA sahArA lekara usako yAda karanA bhI bhUla jAte hai // 25 // phira bhI-'ucaNijaDa' ityaadi| anvayArtha ( rAya-rAjan ) he rAjan / (jIviyam-jIvitam ) yaha manuSyajIvana (appamAya apramAdam) vinA kisI AnAkAnIrUpa pramAdake samaya 2 maraNarUpa avIcimaraNa (kSaNakSaNameM AyuSya kA kama honA) dvArA (ucaNijjai-upanIyate) mRtyuke sammukha le jAyA jAtA hai / tathA jIvita avasthAme bhI (jarA-jarA) vRddhAvasthA (Narassa vanna harai-narasya varNa harati) isa manuSyake zArIrika lAvaNyako nAza karatI rahatI hai| isaliye (pacAlarAyA-pacAlarAja) he pacAla dezake rAjA ! mere (vayaNa-vacanam ) hitakara rAkhIne bALI nAkhe che. AnAthI vadhAre AzcaryanI e vAta che ke, tenA zarIra upara je kAI AbhUSaNa vagere hoya te tene utArIne rAkhI le che ane pachIthI bIjA keI Aptajanane Azraya laIne pachIthI tene bhUlI paNa jAya che mArA zrI pazu-"uvaNijjaI-tyAhi / manvayArtha:-rAya-rAjan . san ! jIviyA-jIvitam mA bhanuSya bana appamAya-apramAdama mAranI sAnAjAnI ra pramAna samaya samaye bhara535 . mavIthibha255 vaa| ubaNijjai-upanIyate bhRtyunI pAse dAmamAve cha old avasthAmA 5 jarA vRddhAvasthA parassa vanna harai-narasya varNa harati bhanu bhyatA zArIri sAyanA nAza 43 me 2 // bhATe pacAlarAyA-pacAlarAja ke
Page #985
--------------------------------------------------------------------------
________________ u82 uttarAyapaNe vacanam 1 tadAha-'mA kAsI' ityAdi / he cakrAtin ! mahAvyAni karmANi paJcendriyapadhAdIni gurukarmANi mA kArpomA kuru // 26 // eva munarvacanamArNya cakravartI mAha mUlamahaM pi" jANAmijaha ha sAha, 'ja me tuma sAhasi vake mey| bhogA ime sagarA haivati, je dujayA ajo| amhArisehiM // 27 // chAyA-ahamapi jAnAmi yaha sAdho, yanme va sAdhayasi vAsyamevat / bhogA ime saGgakarA bhAnti, ye durjayA Arya ! asmAdRzaiH // 27 // vacana (suNAhi-zRNuSva) suno-ve vacana ye hai ki Apa kamase kama (mahAlayAi kammAi mA kAsi-mahALayAni karmANi mAkArSIH) pacendriyavadhAdika bure karmo ko to mata karo, jo ki narakanigodAdimeM pahucAnevAle hote hai| bhAvArthamanuSyaparyAyakA anta ekadama nahIM hotA hai| avIcima raNa dvArA samaya 2 para Ayuke avibhAgI azokA kSaya hotA rahatA hai| isIkA nAma bhAvamaraNa hai| eka tarapha yaha bhAvamaraNa prati samaya jIvana ke ata karane meM juTA huA hai to dUsarI ora jarA isa zarIrake lAvaNya ko nAza karane meM juTI huI hai| ataH isakI rakSAkA upAya to hai hI nahI / isa liye isako sArthaka banAnekA yadi koI upAya hai to vaha eka yahI hai ki manuSya paryAya pAkara jIvana me azubha karmoM kA Aca raNa na kiyA jAya / yahI bAta munirAjane cakravartIko samajhAI hai // 26 // pAyAta zana2! bhaa| vayaNa-vacanam hita 2 payana suNAhi-zrRNuzva sAmanA te mA kyana me cha 3, mA5 mAchAmA maach| mahAlAi kammAi mAkAsimahAlayAni karmANi mAkarSi paye driya vA izu3 mana tana / bha3, te naraka nidAdikamAM pahoMcADanAra hoya che bhAvArtha-manuSya paryAyane ata ekadama nathI thato AyunA avi bhAgI ane samaya samaya upara kSaya thatuM rahe cheAnuM nAma bhAva maraNa che eka tarapha A bhAva maraNa pratisamaya jIvanane ata karavAmAM lAgela che te bIjI tarapha vRddhAvasthA zarIranA lAvaNyane nAza karavAmAM lAgI paDela che AthI enI rakSAne upAya te che ja-nahI A mATe ene sArthaka banAvavAne je kaMI upAya heya te te e che ke, manuSya jIvanamAM AvIne azubha kamaunuM AcaraNa karavAmAM na Ave A vAta munirAje cakravatIne samajAvela che rada
Page #986
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinITIkA ma0 13 citra-saMbhUtavaritavarNanam 783 TIkA-'aha pi' ityaadi| he sAdho he mune ! iha-sAsArika padAryAnityatvavipaye yadetatpUrvokta vAkya yathA yena prakAreNa va me mama sodhayasi kathayasi, tathaivAhamapi tatsarva jAnAmi / yadi jAnAsi tadA kathamAsakto'si ? iti ceccinamuniyAdata Aha-'bhogA ime' ityAdi-ime zabdAdayo bhogAH saGkakarA:-dharmakriyA pratipandhakA bhavanti / he Arya! ye bhogA jasmAdRzegurukarmabhirdurjayAH jetumazakyAH bhavanti / ato'hametatparityAge'samartho'smIti // 27 // isa prakAra munirAjake vacana sunakara cakravartI kahate haiN-'api'ityaadi| anvayArtha (sAhU-sAmo) munirAja ! (jahA iha tuma me sAdhayasiyayA iha bame sAdhayasi) jisa taraha Apa sAsArika padArthoM kI anitya tAke viSaya me mujhe samajhA rahe haiM usa taraha (api jANAmi-ahamapi jAnAmi) meM bhI jAnatA hU~ ki (ime-ime) ye (bhogA-bhogA) zabdAdika bhoga(sagakarA vati-saGgakarA bhavanti) dharmakriyAke prativandhaka hai| parantu (ajjo-Arya) he aary| (ye bhogAH) jo bhoga hote hai ve ( amhAsi seTiM-dujjayA-asmAdRzaiH durjayAH) hamAre jaisoMse durjaya huA karate hai, ataH maiM unake choDaneme asamartha hai| _ . bhAvArtha-cakravartIne isa gAthA dvArA apanI vAstavika paristhiti munirAjake sAmane spaSTa kara rakha dI hai, usase yaha jJAta ho jAtA hai ki vaha jaisA kaha rahA hai ki maiM bhI ina bhogoMko dharmakriyAke prativadhaka jAna rahA hU-parantu cAritramohanIyake udayame ye hamAre jaise jIvoM dvArA A prakAranA munirAjanA vacana sAMbhaLIne cakravatI kahe che- "ahapityAdi manyAtha-sAhU-sAdho bhunina! jahA iha tuma me sAdhayasi-yathA iha tva me sAdhayasi ma mA sAri pahAyAnI manityatAnA viSayamA bhane samatavA 2 ch| 24 zata ahapi jANAmi-ahamapi jAnAmi hu paY MY chu hai, ime-ime mA Awell bhogA-bhogA maga sagakarA havati-saGgakarA bhavanti dhamaDiyAmA aparAdha 42nAra cha 52tu ajjA-Arya ! he mAya ! bhogA re sosAya cha te amhAsisehiM duccayA-asmAdraze dustyajA smaa| pAthI cheDAvA azakaya hoya che AthI huM tene choDavAmAM asamartha chu. bhAvArtha-cakavartIe A gAthA dvArA pitAnI vAstavika paristhIti munirAjanI sAme spaSTa karIne rAkhI dIdhI cakravartI evuM kahI rahela che ke, hu A bhegone dharma kiyAnA pratiba dhaka jANuM chuM paraMtu cAritra mohanIyanA
Page #987
--------------------------------------------------------------------------
________________ ra bhogaparityAgA'zakyatve kAraNamAha- mULam - hatthiNapuMrammi cittI / da naravaI mahiDiya / kAmabhogesu giddheNa, niyANa maMsuha keDa // 28 // taissa " me apeDitassa, Ima aiMyArisa phaila | jANamANe vi" ja" dhamma, kAmebhogesu mucchiMo // 29 // chAyA - hastinApure cina / dRSTvA narapatiM mahadvikam / kAmabhogeSu gRddhena, nidAnamazubha kRtam // 28 // tasya pratikAntasya idametAdRza phalam / jAnannapi yadvarma, kAmabhogeSu mUrcchitaH // 29 // TIkA' hatthiNapurammi ' ityAdi / he citra = he citramune ! janmAntarIyasa kAreNeda sodhanam, hastinApure maharddhika narapatiM = sanatkumAra nAmAna dRSTvA, kAmabhogeSu gRdvena = lolupena mayA tadAnImazubham = azubhAnivandhi-nidAna kRtam // 28 // ' tassa me ' ityAdi / jitanA sarvathA azakya hai // 27 // bhogoM kA jitanA azakya kyo hai isakA vaha cakravartI kAraNa batalAte hai - 'hasthiNa purammi' ityAdi / anvayArtha (cittA - citra) he citramune / (hatyiNapurammi mahiDiya naravai daTThUNa - hastinApure maharddhika narapatiM dRSTvA ) maiMne sabhUtamunike bhavameM sanatkumAra cakravartikA mahAmuddhisa pana dekhakara ( kAmabhoge gidhdheNaM kAmabhogeSu gRdhdhena ) kAmabhoga me gRddha banate hue usa samaya (asuha niyANam-azubha nidAnam ) azubha nidAna (kaDa - kRtam ) kiyA - yadyapi udayamA e amArA jevA jIve dvArA cheDAvA sarvathA azakya ja che. raNA bhAganA parityAga azakaya kema che enu cakravartI kAraNa batAve che-- " hatthiNa purambhi " - ityAhi ! anvayArtha - cittA-citra he tribhuni ! itthiNa purammi mahiDhiya naravai daTThUNa- hastinApure maharddhika narapatiM dRSTavA me sabhUta bhuninA lavamA sanatkubhAra zRGgevavartIne bhaDAriddhisa panna ledhane kAmabhogesu gidhyeNa - kAmabhogeSu gRdhvena bha logabhA zRddha manIne me vamate asuha niyANam-azubha nidAnam azubha nihAna kaDa - Da- kRtam 4 zevate Aye bhane the prabhAve 42 tamAre bhATe ucita
Page #988
--------------------------------------------------------------------------
________________ 785, priyadarzinI TI 10 13 citra sabhUtacaritavarNanam ___ tato nidAnAdaprati-kAntasya vatkRtanidhAraNayA'pyapratiniTattasya tasya= kRtanidAnasya me=mamedametAdRza phalamabhUt / yat-yasmAlAraNAdaha vanta cAritradharma jAnanapi kAmabhogeSu mUcchito'smi / dharma jAnanapi nidAnaprabhAveNa ta kartuM na zaknomIti bhAvaH // 29 // tara Apane mujhe aisA karanA tumako ucita nahIM hai| isa prakAra samajhAyA bhI thA parantu (appaDitassa tassa me-apratikrAntasya tasya me) maiMne usa nidAna se apane Apako pratinivRtta nahIM kiyA thaa| (ima NyArisa phala-idam etAdRzam phalam) yaha usakA mujhe aisA phala milA hai (yat) jo (dhamma jANamANe vi-dharmam jAnan api) zrutacAritrarUpa dharmako jAnatA huA bhI (kAma bhogemu mucchio-kAmabhogepu mUcchitaH) meM kAma bhogoM meM mUcchita banA huA hai| bhAvArya-cAritramohanIya karmakI tIvratA mujha me kyoM hai isakA bhIkAraNa munirAjase cakravartIne spaSTa kaha diyaa| usame usane kahA ki mhaaraaj| sabhUtamunike bhavameM sanatkumAra cakavartI ko RddhisaMpanna dekhakara maine "isI tarahase bhogoMkA bhoganevAlA meM bhI hoU" aisA jo. nidAnavadha kiyA thA-ora jApake samajhAne bujhAne para bhI maiMne usakA parityAga nahIM kiyA thaa| vahI kAraNa hai ki mai dharmakoM jAnatA huA bhI abhItaka viSayoM me gRddha banA huA ha // 28 // 29 // nathI mArIta samA0yu 5 tu 52tu appaDikatassa tassa me-apratikrAntasya , tasya me se nihAnathI bhane ghotAne 27 za'ye na to mA ima eyArisa phala-idam etAdRzam phalam // menu bhane 3 // bhaNeya che dhamma jANamANe vi-dharmam jAnan api zrutatyAritra35 dharmane tatA ch| 5 komabhogasu mucchio-kAmabhogepu mUcchita hu ma sAgamA bhUchita mana chu bhAvArtha-cArimehanIya karmanI tInatA mArAmAM kema che, enuM paNa kAraNa munirAjane cakravartIe spaSTa rUpamAM kahI dIdhu emA teNe batAvyuM ke, mahArAja sa bhUtamuninA bhavamAM sanaskumAra cakravartIne strIratna sahita riddhisapanA joIne me "Aja prakAranA bhegone bhogavanAra hu banuM." evo je nidAna baMdha karela hato ane ApanA samAvavA chatA paNa me teno. parityAga. karela na hato eja kAraNake, dhamane jANatA hovA chatA paNa vizvamAM mRddha banI gayela chu 28 29 u099
Page #989
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhogaparityAgA'zasyatve phAraNamAda hatthiNapurammi cittA ! daguNa nairavai mahiiDhiya / kAmabhogesu giddheNa, niyANa maMsuha keDa / / 28 // taissa "me apeDikatassa, ima aiyArisa phela / jANamoNe vi"ja" dhamma, kAmabhogesu mucchio // 29 // chAyA-hastinApure citra ! dRSTvA narapati mahardikam / kAmabhogepu gRddhena, nidAnamazubha kRvam // 28 // tasya me'pratimAntasya, idametAza phalam / jAnanapi yadarma, kAmabhogepu mUtiH // 29 // TIkA-'hatyiNapurammi' ityaadi| he citra he cinamune ! janmAntarIyasamkAreNeda sodhanam , hastinApure mahardika narapati-sanatkumAra nAmAna dRSTvA, kAmabhogepu gRDhena lolupena mayA tadAnImazubham azubhAnivandhi-nidAna kRtam // 28 // ' tassa me' ityaadi| jitanA sarvathA azakya hai // 27 // bhogoMkA jitanA azakya kyA hai isakA vaha cakravartI kAraNa batalAte hai-'hatyiNa purammi' ityaadi| anvayArtha (cittA-citra) he citramune ! (hatyiNapurammi mahiDiya naravaha daTTaNa-hastinApure mardika narapatiM dRSTvA) maiMne sabhUtamunike bhavameM sanatkumAra cakravartiko mahARddhisa pana dekhakara (kAmabhogesu gidhdheNe kAmabhogeSu gRdhdhena) kAmabhoga meM gRddha banate hue usa samaya (asuha niyANam-azubha nidAnam ) azubha nidAna (kaDa-kRtam) kiyA-yadyapi udayamA e amArA jevA ja dvArA cheDAvA sarvathA azakya ja che parA bhogeno parityAga azakya kema che enuM cakravartI kAraNa batAve che - " hatthiNa purambhi" tyAta! __-kyArtha-cittA-citra , trimuni ! itthiNa purammi mahiDhiya naravai daLUNa-hastinApure maharddhika narapatiM dRSTavA meM sabhUta muninA sabhA sanatbhAra yati mAriddhisa panna dhana kAmabhogesu gidhdheNa-kAmabhogeSu gRdhdhena ma mosamA gRddha manIna me mata asuha niyANam-azubha nidAnam azubha nidhAna kaDa-kRtam 4yu me mate sAye bhane me pramANe 427 tAre bhATe yata
Page #990
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a 13 cina-sabhUtacaritavarNanam adha kAmabhogAnAmanityatA pradarzayitu munirAha mUlamacceI kAlotarati rAIo, na yAvi bhogA purisANa niccaa| uveca bhogA purisacayati, ma hA khIgaphailaM va pNkkhii||3|| chAyA-atyeti kAlasvarante rAtrayo, na cApi bhogAH puruSANA nityaaH| ___ upetya bhogAH purupa tyajanti, bruma yayA kSINaphala vA pakSiNaH // 31 // TIkA-'accei ' ityAdi / he rAjan ! kAlA AyuSyakAlo'tyeti-atigacchati, rArayaH, upalakSaNakhAd dinAni ca varante zItayA gacchanti / etenAyupo'sthiratvamuktam / uktaca - kSaNa-yAma-divasamAsa-ulena, gacchanti jIvitadalAni / vidvAnapi khalu kathamida, gacchati nidrAvaza rAnau // 1 // iti // dharmako jAnate hue bhI kAmabhogoMme Asakta honekI vajahase sAdhuke mArgakA anusaraNa nahI kara sakate hai // 30 // __ ara muni kAmabhogoMkI anityatAkA svarUpa dikhalAte hai'acceI' ityAdi / ___ anvayArtha-rAjan ! dekho yaha (kAlo accei-kAlA atyeti) AyukA samaya nikalatA jA rahA hai-(rAIo tarati-rAtrayAtvarante) ye rAteM aura dinabhI vaDe vegase vyatIta ho rahe hai / dina aura rAzikA vyatIta honAhI Ayuke dalikoMkA kSINa honA hai yaha pAta anyatra bhI isI taraha kahI gaI hai, jaise "kSaNa-yAma-divasamAsa -cchalena, gacchanti jIvitadlAni / vidvAnapi khalu kayamida, gacchasi nidrAvaza rAtrau // 1 // " dhanane jANavA chatA paNa kAmamAM Asakata hevAnA kAraNe sAdhanA mArganuM anusaraNa karI zakatuM nathI 30 ve bhuni bhinagA manityatAnu 2135 matAve -"accei"- tyAta sankyA:---! nusAmA kAlo accei-kAla atyeti mAyunA samaya pItaya che rAIo tarati-rAtraya tvarante sht| sa hima 55 yA gathI 1 rahela che divasa ane rAtrInuM vyatIta thavuja AyunA daLiyAnuM kSINa thavuM che anyatra paNa A pramANe kahevAmAM Avela che jema "kSaNa-yAma-divasa mAsacchalena, gacchanti jIvita dalAni / vidvAnapi khalu kathamiha, gacchasi nidrAvaza rAtrau // 1 // "
Page #991
--------------------------------------------------------------------------
________________ 786 punarapi cakravartI nidAnaphaLamudAharaNena mAha mUlam - nAgo jahA paMkajalAvasaNNo, daheM thala nAbhisameI tIraM / eMva vayaM kAmaguNesu giddhI, na bhikSaNo mggmnnuvvyomo||30|| chAyA-nAgo yathA paDUjalAnasannI, dRSTyA sthala nAmisameti tIram / era paya kAmaguNeSu gRdvA, na bhikSArmArgamanunanAmaH // 30 // TIkA-'nAgo' ityaadi| yathA paGkajalAyasannaH-pakA kardamastatmAya yajjala tayAvasano nimagnaH, nAgaH =hastI sthala dRSTvApi tana gantu vIra nAbhisamevigatu na zaknotItyarthaH, evameva he mune! vayamapi kAmaguNeSu gRddhA dharma jAnanto'pi milosAdho mArga-pratrajyA nAnunajAmaH-na sIkurma ityarthaH // 30 // phira cakravartI nidAnakA phala udAharaNase kahate hai-'nAgojarA'ityAdi anvayArtha-(jahA-yathA) jaise (pakajalAyasanno-paGkajalAvasannaH) jalasahita kIcaDame phasA huA (nAgo-gajaH) hastI (thala-sthalam) sthala dekhakara bhI (tIra nAbhisamei-tIra nAbhisameti) tIra para Ane meM asa- . martha hotA hai (eva) usI prakAra (kAmaguNesu gidvA-kAmaguNeSu gRddhAH) zabdAdika vipayoM me gRddha bane hue (vaya-vayam ) hama loga dharmako jAnate hue bhI (bhikkhuNo maggam na aNuvvayAmo-bhikSoH mArga na anuvrajAmaH) sAdhuke mArgakA anusaraNa nahIM kara sakate hai| bhAvArtha-hAthI jaba kIcaDame phaMsa jAtA hai, taba vaha tIrako dekhatA huA bhI jaise tIra para nahIM AsakatA usI prakAra he mune| hama loga 52yatI nidAnanu 5 hArathI 4 cha-"nAgo jahA"-tyAha manvayArtha:-jahA-yathA rebha pakajalAvasanno - paGkajalAvasanna thI marelA yimA sAsa nAgo-gaja hAthI thala-sthalam syA cht| 5 tIra nAbhisamei-tIra nAbhisameti DinAre bhASAmA asama khAya che eva-evam 4 pramANe kAmabhogesu giddhA-kAmabhogeSu gRddha zahA viSayAmA zuddha mana vaya-yayam humane tagan chata 5 bhikkhuNo magga na aNuvvayAmo-bhikSo , mArga na anuvrajAma sAdhunA bhAnu anusaraNa za zata nathI bhAvArtha-hAthI jyAre kAdavamAM phasAI jAya che tyAre te kinArAne jovA chatA paNa tyAM pahoMcI zakatA nathI Aja pramANe he muni ! huM paNa
Page #992
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a 13 citra - sabhUtacaritavarNanam atha kAmabhogAnAmanityatA pradarzayitu munirAha - mUlam acceI kAlo tarati rAIo, na yAvi bhogA purisANa niccA / ucca bhogA 'purisa caiyaMti, duma jaihA khINaphailaM vai peMkkhI // 31 // chAyA - atyeti kAlaslarante rAtrayo, na cApi bhogAH puruSANA nityAH / upetya bhogAH puruSa tyajanti, druma yathA kSINaphala vA pakSiNaH ||31|| TIkA -' acce ' ityAdi / wrh he rAjan ! kAlaH = AyuSya kAlo'syeti-jatigacchati, rAtrayaH, upalakSaNatvAd dinAni ca sarante=zInatayA gacchanti / etenAyupo'sthiratvamuktam / uktaJca kSaNa - yAma- dinasamAsa- cchalena gacchanti jIvitadalAni / vidvAnapi khalu kathamida, gacchati nidrAvaza rAtrau // 1 // iti // dharmako jAnate hue bhI kAmabhogoMme Asakta hone kI vajahase sAdhuke mArgakA anusaraNa nahIM kara sakate hai // 30 // ana muni kAmabhogoM kI anityatAkA svarUpa dikhalAte hai 'acceha' ityAdi / anvayArtha - rAjan ! dekho yaha (kAlo accei-kAlaH atyeti) AyukA samaya nikalatA jA rahA hai- (rAIo tarati - rAtrayaH tvarante) ye rAteM aura dinabhI vaDe vegase vyatIta ho rahe hai / dina aura rAtrikA vyatIta honAhI Ayu dalikoMkA kSINa honA hai yaha bAta anyatra bhI isI taraha kahI gaI hai, jaise "kSaNa - yAma divasamAsa -cchalena, gacchanti jIvitadlAni vidvAnapi khalu kathamiha, gacchasi nidrAvaza rAtrau // 1 // " dharmane jANavA chatA paNa kAmalegeAmA Asakata hAvAnA kAraNe sAdhunA mArganuM anusaraNu karI zakatA nathI 53nA Dave bhuni abhaloganI manityatAnu sva3ya matAve che - "accei" - dhatyAhi anvayArtha ---- za4n ! luo mA kAlo accei-kAla atyeti Ayuno samaya bItatA laya che rAIo tarati rAtrya tvarate rAta mane vibha pa lA vegathI rahela che divasa ane rAtrInu vyatIta thavuja AyunA daLiyAnu kSINa thavu che anyatra paNa A pramANe kahevAmA Avela che jema-- " kSaNa - yAma - divasa mAsacchalena, gacchanti jIvita dalAni / vidvAnapi khalu kathamiha, gacchasi nidrAvaza rAtrau // 1 // "
Page #993
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - uttarAyana 'vyatyetvAyuH kAlaH, ganchantu rAnayohAni ca / asmAka tu bhogeH prayojanam / bhogAtha santi madAyattAH' iti manyase cet tadapyayuktameva / yata puru 'pANA bhogA api nityA na santi / yathA pakSiNaH kSINaphalamkalarahita mumakSa tyajanti / tathA-bhogAH puruSam upetya samAgatya kSINapuNyaM ta puruSa tyajanti / puNyAnurodhena purupa prApya tatkSaye sati samavRtyA ta muJcanti, na tu puruSAmiprAyeNeti bhAvaH / mogA asthirA iti nisskrssH|| 31 / / jaya kSaNa, yAma, divasa eva mAsa ke yahAne se Ayu hI vyatIta hotI rahatI hai to ghaDe acaraja kI bAta hai ki vidvAnoM ko apanI isa aisI paristhitimeM nidrA bhI kaise AtI hai| lAbhameM to sayako Anada hotA hai para hrAsameM Anada kaisA? cintA honI cAhiye ki hamArA eka bhI Ayu kA dalika vyartha vyatIta na ho jAve / yadi tumhArA isa para aisA kahanA ho ki bhale Ayu nyatIta hotI rahe-rAtri eva divasabhI yoMhI nikalate jAyeM to hamako inase kyA prayojana, jinase hamako prayojana hai aise ve bhoga to hamAre AdhIna hai so rAjan ! tumhArI yaha mAnyatA yila___ kula galata hai kyoM ki ye bhogabhI to nitya nahIM hai / (khINaphala duma - jahA pakkhI cayati tahA bhogA uvecca purisa cayati-kSINaphala druma- yathA pakSiNaH tyajanti tathA bhogAH upetya purupa tyajanti ) jisa prakAra kSINa phalavAle vRkSakA pakSI tyAga kara dete hai usI prakAra kSINa puNyavAle puruSakA ye moga bhI prApta hokara parityAga kara dete hai| bhAvArtha-bhogoMkI prApti honA zubhakarmo ke AdhIna hai| jabataka che jyAre kSaNa yAma, divasa ane mahInAnI gaNatrIthI AyuSya vyatIta thatuM rahe che tyAre ghaNu acarajanI e vAta che ke, vidvAnene pitAnI AvI paristhi -timA paNa nidrA kema Ave che? lAbhamAnate badhAne Anada thAya che. paraMtu hAsamAM Anada ke? ciMtA thavI joIe ke, mArA AyuSyanI eka paNa paLa vyartha na vItI jAya je tamArU AmAM ema kahevAnuM hoya ke bhale AyuSya vItI jAya, rAtrI ane divasa paNa emaja nikaLatA jAya mA amane prajana che ? jenAthI amAre, prajane che evA kAmaga te amAre AdhIna che te he rAjana !, tamArI evI mAnyatA bIlakula bhUla bharelI che kema ke, bhagapaNe nityato nathI ja je pramANe phaLa vagaranA vRkSane pakSIo tyAga karI de che eja pramANe kSINa puSyavALAM puruSane A bhega'paNa prApta thaIne 'parItyAga karI de che ? bhavAI. bhegonI prApti thavI te zubhakanA ApI che jyA sudhI
Page #994
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a 13 citra-sabhUtacaritavarNanam 789 eva satyapi bhogAnparityajya prAjitu na zakto'si tadA tatra yatkartavya taducyate mUlam jaIsi bhoge caiuM asatto, ajAI kaimmAI kairehi rAyaM / dhamme Thio savvarpayANukapI, to hohisi devo" Io viu~bbI // 3 // chAyA - yadyasi bhogAstyaktumazaktaH, AryANi karmANi kuruna rAjan / dharme sthitaH sarvaprajAnukampI, tato bhaviSyasi deva ito vaikriyI // 32 // 'TIkA -' jai si' ityAdi / he rAjan ! yadi bhogAn = manojJazabdAdirUpAn tyaktumazakto'si tadA dharme =samyagdRSTyAdiziSTAnucaritAcAralakSaNe gRhasthadharme sthitaH san sarvaprajAnukampI puNyakarma kI sattA rahatI hai tabataka sAsArika bhogoMkI jIvako prApti 'hotI rahatI hai| pApake udayame bhogoM kI prApti nahI hotI / ataH rAjan ! aisA vicAra svapname bhI mata karo ki ye bhoga hamAre AdhIna hai / isa liye iname apane jIvanake dinarAtoMko vyartha niSphala mata karo / samhala jAo aura inako saphala karanekA puruSArtha jAgRta karo ||31|| yadi mAna liyA jAya ki Apa bhogokA parityAga karanemeM apaneko asamartha samajha raheho | parantu ApakA aura bhI kyA kartavya hai yaha bhI Apako vicAranA cAhiyeM, usako suno mai kahatA hai - 'jaisi' ityAdi / anvayArtha - ( rAya - rAjan ) he rAjan ! ( jai bhoge ca asattosi - yadi bhogAn tyaktu azaktaH asi ) yadi Apa zabdAdika viSayoMko * pUNya karmonI sattA rahe che tyA sudhI sAsArika jIvane bhegAnI prApti thayA kare che. pApanA udayamA legeyanI prApti thatI nathI AthI rAjan ! evA vicAra svapnAmA paNa na kare ke, A lega amAre AdhIna che A mATe emA ApanA jIvananA divasa rAtAne vyartha niSphaLa na kare! samajI jAe ane A manuSyabhavane saphaLa karavAnA puruSAtha jAgRta karI 531aa jo mAnI levAmA Ave ke, bhAgonA parityAga karavAmAM Ava peAtAne asamartha samajI rahyA che tema chatA paNu Apanu bIju paNa zu kartavya che, enA paNa Ape vicAra karavA joie ane te huM kahu chu sAbhaLeA "jaisi " - tyAhi ! - anvayArtha-rAya-rAjan De 204n / jaibhoge caiuM asatto si-yadi bhogAn tyaktu azakta asi le Apa zabdAhi viSayAne chouvAmA potAnI latane
Page #995
--------------------------------------------------------------------------
________________ catarAdhyayana sarvamajAnukampitu zIla yasya sa tathA samastamANidayAparo bhUkhA AryANi ziSTa janocitAni karmANi dayAdIni kuru / tataH = bhArya karma karaNAnantaram itaH asmAt bhavAdanuvaikayI-riyAzaktiviziSTo vaimAniko dano bhaviSyasi // 32 // , choDane meM apane Apako azakta mAnate ho to (dhamme Tio- dharme sthitaH) samyagdRSTi Adi ziSTa janoM dvArA Acarita AcArarUpa gRhasvadharmameM sthita hote hue tathA (savyapayANukapI - sarvaprajAnurUpI) sarva prANiyoM para dayAbhAva rakhate hue (ajjAi kammAi karehi-AryANi karmANi kuruthva) ziSTa janocita dayA Adi satkamoM ko karate rho| (tao-tata) isase Apa (vaikiyI) cikriyAzakti viziSTa (dezo devaH) deya (io - itaH) isa paryAya ko chor3akara (bhavissara - bhaviSyasi ) ho jAoge / - isa sUtra dvArA sUtrakAra cakravartIko yaha bAta samajhA raheM hai| ki yadi Apa cakravartI padameM rahate hue zabdAdika viSaya bhogoMkA parityAga nahI kara sakate ho to itanA to kara sakate ho ki jo mArga samyagdRSTi jaise ziSTa puruSoM dvArA sevita kiyA jAtA hai usakA Apa sevana karate rho| isa mArga meM sarva prathama dayAko pradhAnatA dI gaI hai / sAthameM prazama, savega bhI sevita kiye jAte hai / Astikya bhAvake Ane se hI ina bhAvokI pratiSThA hotI hai / ataH prazama, savega, anukapA aura Astikya samyagdRSTi dvArA sevita ina mArgo kA anusaraNa karate hue Apa sadA .. Arya karmo ko karate rho| isase Apako yaha lAbha hogA ki Apa isa 790 mazasta mAnatA hai| to dhamme Thibho - dharme sthita sabhyaguhATI yAhi ziSTa dvArA AcaravAmAM AvatA AcArarUpa gRhasthadhamamAM sthita anIne tathA savva payA kapI - sarvaprajAnukampI sarpa Ao para sabhalAva rAbhIne ajjAI kammAi karehi - AryANi karmANi kuruSva ziSTa bhanI bhATe ucita hayA Adi bhambhane ratA * rahe! AthI Apa A paryAyane cheDIne vikriyAzakti viziSTa deva thaI zakaze lAvArtha -- ---- sUtradvArA sUtrakAra cakravatIne e vAta samajAve che ke, Apa cakravatI pada upara rahevAne kAraNe je zabdAdika viSaya bhAgAne cheADI zakatA nathI teA paNa ATaluM to jarUrathI karI zako tema che ke je mAga samyag draSTi jevA ziSTa puruSA dvArA pALavAmA AvI rahela che enu Apa sevana karatA rahe A mAmA sarva prathama krayAne pradhAnatA ApavAmA Avela che AthI prazama, Astikaya bhAva AvavAthI ja A bhAvAnI pratiSThA thAya savega, anukapA ane Astikaya 'samyagdraSTi dvArA sevAtA A mArganuM anusaraNa karatA pharatA Apa sadA Aya karmone karatA raheA AnAthI Apane
Page #996
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 13 citra-sabhUtacaritarNanam 711 eka muninA proktacakanartI yadA munivacana na svIkaroti, tadA munirAha - mUlam - ne tujha bhoge caiUNa buddhI, giddhorsi AraMbha pariggahesu / 'mohakaio ittio vippalAvo, gacchAmi raoNya aumati 'ausi // 33 // chAyA - na tatra bhogAstyaktu buddhiH, gRdvo'si jArambhaparigraheSu / mogha kRta etAvAn vimalApo, gacchAmi rAjannAmantrito'si // 33 // TIkA- ' na tujjha ' ityAdi / he nRpa / bhogAstyastu vana buddhirnAsti, tvaM hi ArambhaparigraheSu - ArambhAH = sAvadhavyApArAH parigrahAH = sacittAcicayastusvI karaNAni teSu gRddho'si / etAvAn vimalApo=nidhiH prakRSTAlA po=nividhadharmavacanopanyAso mogha nirarthaka yathA sAttathA tvayA sahakRtaH / ato he rAjan ! sampratyaha gacchAmi, tva mayA Amantrito'si = pRSTo'si / tyA pRSTvA gacchAmIti bhAvaH // 33 // paryAya na parityAga kara doge to Apako devaparyAya-vaimAnika devoM meM utpatti - prApta ho jAyagI // 32 // isa prakAra samajhAne para bhI cakravartI ne jaba munirAjake vacanoM ko svIkAra nahIM kiyA tatra ve kahate hai -' na tujjha ' ityAdi / anvayArtha - (rAya - rAjan) he rAjan ! (tujjha buddhI bhoge caiUNa na - tava buddhiH bhogAn tyaktu na ) ApakI buddhi bhogoMko chor3anekI nahIM hai| Apa to (Arabha pariggahesu giddhosi - ArambhaparigraheSu gRdvo'si ) Arambha sAvadya - vyApAroMmeM eva sacitta acitta tathA sacittAcitta vastuoM ko saMgraha karane rUpa parigraha me hI lolupa bane hue ho (ittio vippalAvo mohakao - etAvAn vipralApaH moghakRtaH) abhItaka jo Apako itanA sme lAla thaze ke, Apa A manuSyabhavane jyAre parityAga karI deze tyAre Apane dhruva paryAya vaimAnika devAmA deva bhava prApta thaze. 3rA A pramANe samajAvavA chatA paNa cakravatIe jyAre munirAjanA vaca nAnA svIkAra na karyAM tyAre te kahe che- " na tujjha "tyAdi / * anvayArtha --rAya-rAjan De za4n / tujha buddhI bhoge caiUNa na-tavabuddhi bhogAn tyaktu na yApanI zuddhi logone chor3avAnI nathI Ayato Arabha pariggaddesu giddhosiArambha paripraheSu gRddho'si Arabha- bhAvadha vyApAromA bhane sathita anyitta tathA macitAcitta vastuonA sa graha karavArUpa parigrahamA ja lelupa banI rahyA che. ittio pilAo moha kao - etAvAn vipralApa mogha kRta atyAra sudhI Apane ?
Page #997
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 792, ityamumustvA. munau gate sati nAmadattasya yadabhUgadAha mUlampaMcAla royA'vi' ya va datto, sAhussa- tassa vayaNa akaauN|. aNuttare bhujiye kaoNmabhoge, aNuttare so nairae 'paviho // 34 // chAyA-paJcAlarAjo'pi ca nAmadattaH, sAstasya vcnmntaa| ___ anuttarAn bhustyA, kAmabhogAnanuttare sa narake praviSTaH // 34 // TIkA-'pacAlarAyA' ityAdi / paJcAlarAjaH paJcAladezAdhipati padaco'pi ca tasya-citramuneH, vacana prAjyAgrahaNagRhasthadharmasamArAdhanarUpam , akRtyA anuttarAnsa rvotkRSTAna kAmazAyA gayA hai vaha saba vyartha hI siddha huA hai| ata. he rAjan / (gacchAmi) maiM aba yahAse jAtA hU! (Amatiosi-Amanitosi).maiM isake liye Apase puuchtaa| bhAvArtha-he rAjan / abhItaka Apako jaise bhI ho sakA vaise maiMne,, samajhAyA-parantu isakA niSkarSa kucha bhI nahIM nikalA saba vyartha gyaa| ata: maiM aba yahAse-jAtA h|| 33 // _aise kahakara munike jAne para cakravartIkA kyA huvA so karate hai'pacAlarAyA' ityaadi| ___ anvayArtha-(pacAlarAyA'viya vabhadatto-pacAlarAjA.,sa brahmadatta api) pacAla dezakA adhipati vaha brahmadatta cakravartI bhI, (sAhussa tassa vayaNA akAu-sAdhoH tasya vacana akRtvA) bhavAntarake bhrAtA citramunike pravajyAgrahaNa karanerUpa tathA gRhasya dharmako ArAdhanA karanerUpa vacanake je samajAvavAmAM AvyuM e saghaLuM thaI gayela che AthI he rAjana! huM, DamaDIyo 16 chu Amatiosi-AmanitosimA bhATa mApana 54., bhAvArtha-he, rAjana! atyAra sudhI me. Apane jema banI zake te pramANe samajAvela che para tu tenuM phaLa kAI paNa Avela nathI. saghaLuM vyartha gayela che, AthI have huM ahI thI jAu chu, 33 A pramANe kahIne muti cAlyA gayA muninA gayA pachI cakravatInuM zu thayu.. che.-" pacAla rAyA"-tyAdi sankyAtha-pacAlarAyA'viya babhadatto-pacAlarAjA sa brahmadatta api 5nyAsa zanA adhipati meM, prahahata ya sapa pAtAnA sAhassa tassa vayaNa akAusAdho tasya vacana akRtvA..51 sapanA sA citra muninA ananyA 45 4211/
Page #998
--------------------------------------------------------------------------
________________ 793 priyadarzinI TIkA a0 13 citra-sabhUtacaritavarNanam bhogAn manojJazabdAdIn bhuktvA-samupabhujya sa brahmadattaH anuttare narake saphala narakamadhAne'pratiSThAnanAmake saptama pRthivI narakAse paviSTA saptamanArako jIvo jAta ityarthaH / anena nidAnasya narakahetukhAttadakaraNIyatA sacitA // 34 // samprati prasaGgaprAptA cina muni vaktavyatAmAha citto vi kAmahiM virattakAmo, udattacArittatavo tvstii| aNuttaraMsarjamapAlaIttA, aNuttara siddhigaii go|ttivemi||35|| chAyA-citro'pi kAmebhyo viraktakAma, udAttacAritra tpaasvpsvii| anuttara sayama pAlayitvA, anutarA siddhigati gata iti pravImi // 35 // TIkA-'citto'vi' ityAdi kAmebhyo manojazabdAdibhyo viraktakAmA=virakto nivRttaH kAmo'bhilApo yasya sa tathA, udAttacArinatapAH udAttam-atyutkRSTa cAritra=sarvaviratirUpa, pAlana karaneme asamartha apaneko jAhira karake eva (aNuttare kAma bhoge bhujiya-anuttarAn kAmamogAn bhuktvA) sarvotkRSTa zabdAdika viSaya bhogoko bhoga karake antama mara kara (aNuttare narae paviTTho-anuttare narake praviSTaH) sakala narakoMme pradhAna aisA sAtavI narakake apratiSThAna nAmake narakAvAsame jA phucaa| bhAvArtha-adhika Arabha ora parigrahake rakhanese usame phasA huA jIva bharakara narakame jAtA hai| brahmadatta cakravartIkI bhI yahI dazA huii| vaha bhI marakara saptama narakame phucaa| nidAnavadha narakakA hetu hai, isase vaha jIvako karane yogya nahIM hai| yaha sUcita isa kayatase hotA hai // 34 // aba prasaGga prApta citramunike viSayame kahate hai-'cittoci' ityaadi| rUpa tathA gRhasthadhamanuM ArAdhana karavArUpa vacananuM pAlana karavAmAM pitAne masama 2 ryA mane, aNuttare kAmabhoge bhujI ya-anuttarAn kAmabhogAn bhuttavA sarvotkRSTa zabdadika viSayabhogone bhogavIne atamA marIne anure naraNa paviTTho-anuttare narake praviSTha sa na23mA pradhAna savA sAtabhA na24nA ma. pratiSThAna nAmanA narakAvAsamAM utpanna thayA - bhAvArtha--adhika Arabha ane parigrahanA rAkhavAthI emA phasAyela jIva marIne narakamAM jAya che brahmadatta cakravatI paNa eja durdazAne pAmyo e mArIne sAtamAM narakamAM pahocyA nidAna ba dha e naraka hetu che mATe tapanA phaLanuM nidAna-niyANuM karavuM jIvamATe egya nathI ema A kathanathI samajAya che 34 have asa prAsa yi bhuninA viSayamA 43 cha-"cittovi"-tyAha u0 100
Page #999
--------------------------------------------------------------------------
________________ ityamumustyA. muno gate sati brAmadattasya yadabhUtadAha mUlam--- pacAla royA'pi ya vabhadatto, sAhassa tassa vaiyaNa akaauN|. aNuttare bhujiye kAmabhoge, aNuttare so nairae 'paviho // 34 // chAyA-pakSAlarAjo'pi ca brAhmadattaH, sAmostasya vcnmblaa| ___anunarAn suravA, kAmabhogAnanuttare sa narake paripTaH // 34 // TIkA-'pacAlarAyA' ityAdi / paJcAlarAjaH paJcAladezAdhipati padaco'pi ca tasya-citramuneH, vacana prAjyAgrahaNagRhasthadharmasamArAdhanarUpam , akRtyA anuttarAn sarvotkRSTAn kAma.. zAyA gayA hai vaha sana vyartha hI siddha aahai| ata: he rAjan / (gacchAmi) mI aba yahAse jAtA hai| (Amatiosi-Amatritosi), maiM isake liye Apase puuchtaa| bhAvArya he rAjan / abhItaka Apako jaise bhI ho sakA vaise maiMne. samajhAyA-parantu isakA niSkarSa kucha bhI nahIM nikalA saba vyartha gyaa| ataH maiM aba yahAsejAtA hUM // 33 // aise kahakara munike jAne para cakravartIkA kyA huvA so kahate hai-- 'pacAlarAyA' ityaadi| anvayArtha-(pacAlarAyA'viya vabhadatto-pacAlarAjAsa brahmadatta api) cAla dezakA adhipati caha brahmadatta cakravartI bhI,(sAhussa tassa cayaNa, akAu-sAdhoH tasya vacana akRtvA) bhavAntarake bhrAtA citramunike pravrajyAgrahaNa karanerUpa tathA gRhastha dharmako ArAdhanA karanerUpa vacanake je samajAvavAmAM AvyuM e saghaLu vyartha gayela che AthI he rAjan ! huM hu mahAthI 16 chu Amatiosi-Amatritosi hu / bhATa mApane 57, , bhAvArtha-he rAjana atyAra sudhI me Apane jema banI zake te pramANe samajAvela che paraMtu tenuM phaLa kAI paNa Avela nathI, saghaLuM vyartha gayela che, AthI have huM ahI thI jAu chu, 33 - A pramANe kahIne muni cAlyA gayA muninA gayA pachI cakravatInuM zu thayu ta cha-" pacAla rAyA"-tyA ___sa-kyAtha-pacAlarAyA'viya babhadatto-pacAlarAjA sa brahmadatta api 5 yAta zinA adhipati se, prahahatta nyAye 54 potAnAsAhussa tassa vayaNa akAusAdho tasya vacana, akRtvA..sapanA mA yi muninA Haril 84. 425 -
Page #1000
--------------------------------------------------------------------------
________________ // atha caturdazamadhyayanam // vyAvyAta citrasabhUtIyAkhya nAma trayodazamadhyayanam , sAmmatamipukArIya nAma caturdazamadhyayana mArabhyate / asya ca pUrNa yayanena sahAyamabhisambandhaH-pUrvAdhya. yane mukhyatayA nidAnadopAH moktAH, prasaGgato ninidAnaguNAzcApi / asminnadhyayane tvanidAnasya mukti kAraNatvAttadguNAH procyante, ityanena sambandhenAyAtamidamadhyayanam / asyA yayanasya prastAvanAmAha munivandramune savidhe govallabhanAmno gopasya nanda-sunanda-nandadatta-nandapriya nAmanazcatvAro dArakAH matrajitAH, tatra dvau bhrAtarau nandasunandI citrasabhUtapUbhitra caudahavAM adhyayana prArambhacitra sabhUtIya nAmaka terahavA adhyayanakA vyAkhyAna ho gyaa| aya yaha ipukAriya nAmakA codavA adhyayana prArabha hotA hai| isa adhyayanakA sadha terahaveM adhyayanake sAtha isa prakArase hai-pUrva adhyayana me nidAnabaMdha saradhI dopa mukhya rUpase prakaTa kiyA gayA hai sA me vinA nidAnase honevAlA guNa bhI pratagata. pratipAdita huA hai| isa adhyayanameM aba yaha kahA jAvegA ki muktikA kAraNa (niyA gA) nidAnakA abhAva hai tathA isa (niyANA) nidAnake abhAvame kauna 2 se guNa utpanna hote haiN| isI savayako lekara isa adhyayanakA prArabha kiyA gayA hai / isakI prastAvanA-isa prakAra haikisI eka samayakI bAta hai ki-municadra munirAjake pAsa govallabha cidamAM adhyayanane prArabha citrasa bhUta nAmanA teramA adhyayananuM vyAkhyAna purU thayu, have A dhukAriya nAmanA caudamAM adhyayanane prAraMbha thAya che A adhyayanane teramAM adhyayana sAthe saba dha A pramANe che teramA adhyayanamA nidAna (niyANA) kha dha saba dhI deSa mukhya rUpathI pragaTa karavAmAM Avela che taduparAta vagara _nidAnathI thanArA guNa paNa prasa gata pratipAdita karavAmAM Avela che A A dhyayanamAM have e kahevAmAM Avaze ke, muktinuM kAraNe nidAnane abhAva che. tathA e nidAnanA abhAvathI kayA kayA guNa utpanna thAya che e sa ba dhane laIne A adhyayanane prArabha karavAmAM Ave che jenI prastAvanA A prakAranI che koI eka samayanI vAta che ke, municadra munirAjanI pAse govalalabha
Page #1001
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAyapanako tapazca dvAdazanidha yasya sa tathA bhUtastapasvIbhito'pi anuttara-mautaSTamatimA ravarjita sayama sapiratirUpa pAlapittA-Ase ya, janutarA-gorakaSToM sarvalokAphAzoparivartinI siddhigati-sidirUpA gatiM gata prAptaH / iti pravImi-asyAH pUrvavad podhya // 35 // iti zrI vizvavikhyAta-jagaDhalabha-prasiddhapAcaka-paJcadAbhApA kalita-lali. takalApAlApapha pravizuddhagadhapadyanekagranthanirmApaka-pAdimAnamardaka-zrIzA hUpati-kolhApurarAjamadatta-"jainazAstrAcArya"-padabhUSitakolhApurarAjaguru-cAlanamacAri-jainAcArya-jainadharmadivAkara -pUjya-zrIghAsIlAlAtiviracitAyAm "uttarAdhyayanamUnasya" miyadarzinyAkhyAyA vyAkhyAyAm-' citrasabhUtIya ' nAma yodazamabhyayana-sampUrNam // 13 // __anvayArtha-( kAmehiM ciratakAmo-kAmebhyaH viraktakAma') manojJa zabdAdika vipayoM se virakta (udattacAritta tavo- udAracAritratapA) tathA sarvotkRSTa sarvaviratirUpa cAritra eva vArara prakArake tapovAle aise ve (tavassI-tapasvI) tapasvI citramunirAja (aNuttara sajama pAlaittAanuttara sayama pAlayitvA) aticAra rahita honese sarvotkRSTa sarvavirati rUpa sayamakI pAlanA karake (aNuttara sidigai gao-anuttarA siddhi gatiM gataH) sarvalokAkAzake upara vartamAna honese anuttara siddhirUpa gatiko prApta ho gaye / (ttivemi iti bravImi) sudharmA svAmI jambU svAmIse karate hai ki-he jabU ! maiMne jaisA bhagavAna mahAvIrase sunA hai paisA yaha maiMne tumase kahA hai / / 35 // // isa prakAraM terahaveM adhyayana kA hindI anuvAda samApta // 13 // __-qyArtha-kAmehiM virattakAmo-kAmebhya viraktakAma manojJa zA&is viSayothIvita udattacArittatavo-udAracAritra tapA tayA sariTa sarva pirati35 yAritra mana mAra prazna tapAnA datNa pAte tabassI-tapasvI ta52vI bhitra muni aNuttara sajama pAlaittA-anu rasayama pAlayitvA matiyAra bIta DApAthI savATa sarpavirati35 sayabhanu yAtanazana aNuttara siddhigai gaoanutarA siddhigatiM gata sa AzanI 52 patabhAna pAthI manuttara siddhi35 gatI pAbhya! tivemi-itibravImi supI svAmI bhyU svAbhAna kahe che ke, jambu! me jevuM bhagavAna mahAvIra pAsethI sAbhaLyuM che e ja pramANe meM tamane kahela che AmAM mArI buddhithI kAIpaNa karela nathI 35 A prakAre A zrI uttarAdhyayanasUtranI priyadazinI TIkAno citra-sa bhUta nAmanA teramA adhyayanane gujarAtI bhASAnuvAda sa pUrNa thayo 13.
Page #1002
--------------------------------------------------------------------------
________________ - priyadarzinI TIkA ma0 14 nandadatta-nandaniyAdipaijIvacaritam 797 prajitAH / pratrajya ca mucirakAla tapAsayamamanupAlya bhaktamatyAkhyAnena kAlamAse kAla kRtvA saudharme klpe padmagulme vimAne catuHpalyopamasthitikadevatvena smutpnnaa.| teSu nandadatta-nandapriya-nAmaphagopajIpavarjAzcatvAro'pi devAstatazcyutA kurudezAntargate ipukAranAmakanagare smutpnnaaH| teSu eko vasumitrajIvadevo bhRgupurohito nabhUva, dvitIyo bamudattajIradevo bhRgupurohitasya vaziSThagonA yazA nAmnI bhAryA'bhavat / tRtIyo pasumiyajIvo deva ipukArarAjA caturtho dhanadattajIvo devaH kamalAvatI nAma tadrAzI cA'bhavat / asau bhRgupurohitaH santAnArtha nirantara cintA kurvannAsIt / ekadA vo kAraNa inhoMne dIkSA dhAraNa krlii| tapa eva sajamakA bahuta kAlatapha ArA dhana karate hue inhoMne anta samayama bhakta pratyAkhyAna(sadhArA)karake apane zarIrakA parityAga kiyA aura sauparma svargameM padmagulma nAmake vimAnameM ye sabake saba-chahoM cAra palyakI sthitivAle devakI paryAyase utpanna hue| govallabha gopake nandadatta nandapriya nAmaka putra ke jIvoMko choDakara vasu mitra vasudatta vasupriya dhanadattake jIva cAra deva vahAMse cavakara kurU dezAntargata ipukAra nAmaka nagarameM janme / uname eka vasumitrakA jIva deva bhRgupurohita huaa| dvitIya deva vasudattakA jIva usa purohitakI vaziSTha gogotpannA yazA nAmakI bhAryA huaa| tIsarA deva vasupriyakA jIva ipukAra rAjA huaa| caturtha deva dhanadattakA jIva usa rAjAkI kamalAvatI nAmakI rAnI huaa| bhRgupurohitake koI satAna nahIM thI, ataH rAtadina vaha satAnakI hI bhogo upara vairAgya AvI gayo ane ene kAraNe A chae jaNAe dIkSA agIkAra karI tapa ane sa yamanuM ghaNu kALa sudhI ArAdhana karIne teoe ata samayamAM bhakta pratyAkhyAna karIne pitAnA zarIrane parityAga karyo ane saudharma svargamAM padmagurama nAmanA vimAnamAM te saghaLA e jaNAe cAra palyanI sthitivALA devanI paryAyamAM utpanna thayA temA govallabha gopanA nadadatta, napriya, nAmanA be putranA jIne cheDIne bAkInA vasumitra, vasu datta, vasupriya dhanadattanA ema cAra jIve devaloka mAthI cavIne karU dezamAM IpukAra nAmanA nagaramAM janmyA temAM eka deva vasumitrane jIva bhUgapurohita thayA bIjA deva vasudattano jIva e purahitanI viziSTa gotramAM utpanna thayelI thazA nAmanI patnI thaI, trIjA deva vasupriyane jIva ISakAra rAjA thaye cothA deva dhanadAna jIva te rAjAnI kamaLAvatI nAmanI rANI thaI _zuM purohitane kaI satAna na hatu AthI rAta divasa te satAnanI
Page #1003
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - uttarApathamane jIvau staH, tayorvagana trayodaze abhyayane gatam / dvau ca nandadatta-nandapriya nAmAnau gopadArako tapaHsayama samArAdhya kAla katlA devaloke devatvena sAtpanI / tasmAdevalokAttI Ayu kSayeNa bhavakSayeNa sthitisayeNa cyuttA sitimatiSThanagare ibhya-zreSThino jinadattasya gRhe sodarabhrAtarI bhUlA sagutpannau / vara tayoribhyasya vamudhara zreSThino vasumina-vasudatta-vasupriya-dhanadatta-nAmAnazcatvAraH putrAH suhRdo jAtAH / te parapi suhRdo vividhAn bhogAn paribhuJjAnAstathArUpANA sthanirANAmantike dharma zrutvA nAmaka gopake nanda sunanda nadadatta nadapriya nAmake cAra putroMne dIkSA lii| inameM nanda munanda nAmake do bhAI to citra aura sabhUtake pUrvabhavake jIva the, jinakA varNana terahaveM adhyayanameM kiyA gayA hai| tathA a. ziSTa do nandadatta nandapriya nAmake gopAla dArakoMne tapa eva sayamakI ArAdhanAke prabhArase marakara devaloka prApta kiyA phira ye donoM vahAse AyukSaya, bhavakSaya eva sthitikSaya honese cava kara kSitipratiSThita naga rameM jinadatta nAmaka inya-zreSThoke yahAM sodara(sage bhAI)bhrAtAke rUpameM utpanna hue / vahA inakI mitratA cAra anya vasudhara zreSThIke vasumitra, vasudatta, vasupriya aura dhanadatta nAmaka putroke sAtha huvA / isa prakAra ye chahoM mitrajana Anadase apanA samaya vividha bhogoMko bhogate hue vyatIta karane lge| eka dinakI bAta hai ki ina chaha hI mitrone tathArUpa-zrutacAritra rUpadharmake pAlana karanevAle sthaviroMke pAsa dharmakA vyAkhyAna sunaa| jisase inako sasAra, zarIra eca bhogose vairAgya ho gayA, aura isa nAmanA gepanA nada, sunada, nadadara ane nadapriya, nAmanA cAra bALakee dIkSA lIdhI temA nada ane sunada nAmanA be bhAI te citra ane sabhUtanA pUrva bhavanA jIva hatA jenuM varNana teramA adhyayanamAM karavAmAM Avela che bIjA be nadadara ane na dapriya nAmanA gopALa bALakee tapa ane sa yamanI ArAdhanAnA prabhAvathI marIne devaloka prApta karyuM tyAthI e mane jaNa AyukSaya, bhavakSaya ane sthitikSaya hovAthI cavIne kSitipratiSThita nagara 7 mA jInadatta nAmanA eka zeThane tyAM sahedara bhAInA rUpamAM utpanna thAya tyA emanI mitratA bIjA cAra vasudhara zeThane vasumitra, vasudatta, vasupriya, ane dhanadatta nAmanA putronI sAthe thaI A rIte e chae mitro vividha bhAgone bhAgavatA rahIne potAne samaya Ana dathI tyatIta karavA lAgyA eka divasanA vAta che ke, e chae mitroe mRtacAritrarUpa dharmanuM pAlana karavAvALA ravironI pAsethI dharmanuM vyAkhyAna sAbhaLyuM AnAthI temane sasAra, za ane
Page #1004
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 14 nandadatta-nandaniyAdipaijIvacaritam 797 prAjitAH / prAjya ca mucirakAla tapAsayamamanupAlya bhaktamatyAkhyAnena kAlamAse kAla kRtvA saudharme klpe padmagulme vimAne catuHpalyopamasthitikadevatvena smutpnnaaH| tepu nandadatta-nandamiya-nAmakagopajIvazcitvAro'pi devAstatazcyutA kurudezAntargate ipukAranAmasnagare smutpnnaaH| teSu eko vasumitrajIvadevo bhRgupurohito babhUva, dvitIyo mudattajIvadevo bhRgupurohitasya vaziSThagonA yazA nAmnI bhAryA'bhavat / tRtIyo pasumiyajIvo dera ipukArarAjA caturyoM dhanadattajIvo devaH kamalAnatI nAma tadrAjhI cA'bhavat / / ___ asau bhRgupurohitaH santAnArya nirantara cintA kurvannAsIt / ekadA to kAraNa inhoMne dIkSA dhAraNa krlii| tapa eva sajamakA bahuta kAlataka ArA dhana karate hue inhoMne anta samayameM bhakta pratyAkhyAna(sathArA)karake apane zarIrakA parityAga kiyA aura saudharma svarga meM padmagulma nAmake vimAnameM ye sabake sava-chaho cAra palyakI sthitivAle devakI paryAyase utpanna hue| govallabha gopake nandadatta nandapriya nAmaka putra ke jIvoMko choDakara vasu mitra vasudatta vasupriya dhanadattake jIva cAra deva vahAse cavakara kurU dezAntargata ipukAra nAmaka nagarame janme / uname eka vasumitrakA jIva deva bhRgupurohita huaa| dvitIya deva vasudattakA jIva usa purohitakI vaziSTha gogotpannA yazA nAmakI bhAryA huaa| tIsarA deva vasupriyakA jIva ipukAra rAjA huaa| caturya deva dhanadattakA jIva usa rAjAkI kamalAvatI nAmakI rAnI huaa| ___ bhRgupurohitake koI satAna nahIM thI, ataH rAtadina vaha satAnakI hI bhege upara vairAgya AvI gaye ane ene kAraNe A chae jaNAe dIkSA agIkAra karI tapa ane sayamanu ghaNA kALa sudhI ArAdhana karIne teoe ata samayamAM bhakta prayAkhyAna karIne pitAnA zarIrane parityAga karyo ane saudharma svargamA padmagulma nAmanA vimAnamAM te saghaLA chae jaNAe cAra patyanI sthitivALA devanI paryAyamA utpana thayA temA govAbha gopanA madadana, napriya, nAmanA be putranA jIne choDIne bAkInA vasumitra, vasu datta, vasupriya dhanadattanA ema cAra jIve devaloka mAthI avIne kurU dezamAM IpukAra nAmanA nagaramAM janmyA temAM eka deva vasumitrane jIva bhRgupurohita thayA bIja deva sudatano jIva e purohitanI viziSTa gotramAM utpanna thayelI thazA nAmanI patnI thaI, trIjA deva vasupriyane jIva pukAra rAjA thaye cethA deva dhanadattAno jIva te rAjAnI kamaLAvatI nAmanI rANI thaI = bhUga parahitane kaI saMtAna na hatu AthI rAta divasa te satAnanI
Page #1005
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAbhyayamasUtra jIvau staH, tayorvagana yodaze abhyayane gatam / dvau ca nandadatta-nandapriya nAmAnau gopadArako tapaHsayama samArAdhya kAla kalA devaloke devatvena samutpanau / tasmAdevalokAttI Ayu kSayeNa bhavakSayeNa sthitikSayeNa cyuttA sititiSThanagare ibhya-zreSTino jinadattasya gRhe sodarabhrAtarI bhUnA samutpannau / tatra tayoribhyasya vasapara zreSThino vasumitra-vasudatta-supriya-dhanadatta-nAmAnazcatvAraH putrAH muhRdo jaataaH| te parapi suhRdo vividhAn bhogAn paribhujAnAstavArUpANA svanirANAmantike dharma zruskhA nAmaka gopake nanda sunanda nadadatta nadapriya nAmake cAra putrone dIkSA lii| inameM nanda munanda nAmake do bhAI to citra aura sabhUtake pUrvabhavake jIva the, jinakA varNana terahaveM adhyayanameM kiyA gayA hai| tathA a. ziSTa do nandadatta nandapriya nAmake gopAla dArakoMne tapa eva sayamakI ArAdhanAke prabhArase marakara devaloka prApta kiyA phira ye donoM vahAse AyukSaya, bhavakSaya eca sthitikSaya honese cava kara kSitipratiSThita naga rameM jinadattanAmaka ibhya-zreSThoke yahAM sodara(sage bhAI)bhrAtAke rUpameM utpanna chue| vahA inakI mitratA cAra anya vasudhara zreSThIke vasumitra, vasudatta, vasupriya aura dhanadatta nAmaka putroke sAtha huvA / isa prakAra ye chahoM mitrajana Anadase apanA samaya vividha bhogoMko bhogate hue vyatIta karane lge| eka dinakI bAta hai ki ina chaha hI mitrone tathArUpa-zrutacAritra rUpadharmake pAlana karanevAle sthaviroMke pAsa dharmakA vyAkhyAna sunA / jisase inako sasAra, zarIra eva bhogose vairAgya ho gayA, aura isa nAmanA gopanA nada, sunada, nadatta ane nadapriya, nAmanA cAra bALakoe dIkSA lIdhI temA nada ane sunada nAmanA be bhAI te citra ane sabhUtanA pUrva bhavanA jIva hatA jenuM varNana teramA ampayanamAM karavAmAM Avela che bIjA be nadadatta ane na dapriya nAmanA gopALa bALakee tapa ane sa yamanI ArAdhanAnA prabhAvathI marIne devaloka prApta karyuM tyArathI e bane jaNa AyukSaya, bhavakSaya ane sthitikSaya hevAthI yuvIne kSitipratiSThita nagara mA jInadatta nAmanA eka zeThane tyA sahAdara bhAInA rUpamAM utpanna thaya tyAM emanI mitratA bIjA cAra vasudhara zeThane vasumitra, vasudatta, vasupriya, ane dhanadatta nAmanA putronI sAthe thaI A rIte e chae mitro vividha bhAgone jogavatA rahIne potAne samaya Ana dathI vyatIta karavA lAgyA eka divasanI vAta che ke, e chae mitroe mRtacAritrarUpa dharmanuM pAlana karavAvALA sthavijenI pAsethI dharmanuM vyAkhyAna sAbhaLyuM AnAthI temane sasAra, zarI ane
Page #1006
--------------------------------------------------------------------------
________________ 797 priyadarzinI TIkA a0 14 nandadatta-nandapriyAdipaijIvacaritam prjitaaH| pranajya ca mucirakAla tapAsayamamanupAlya bhaktamatyAkhyAnena kAlamAse kAla kalA saudharme klpe padmagulme vimAne catuHpalyopamasthitikadevatvena smutpnnaaH| tepu nandadatta-nandapriya-nAmakagopajIpavarjAzcatvAro'pi devAstatazcyutA kurudezAntargate ipukAranAmanagare smutpnnaaH| teSu eko vasumitrajIvadevo bhRgupurohito babhUma, dvitIyo vamudattajIvadevo bhRgupurohitasya paziSThagonA yazA nAmnI bhAryA'bhavat / tRtIyo vasumiyajIvo deva ipukArarAjA caturtho dhanadattajIvo devaH kamalAvatI nAma tadrAzI caa'bhvt|| asau bhRgupurohitaH santAnArtha nirantara cintA kurvannAsIt / ekadA to kAraNa inhoMne dIkSA dhAraNa krlii| tapa eva sajamakA bahuta kAlataka ArA dhana karate hue inhoMne anta samayameM bhakta pratyAkhyAna(sadhArA)karake apane zarIrakA parityAga kiyA aura saudharma svargame padmagulma nAmake vimAnameM ye sabake sava-chaho cAra patyakI sthitivAle devakI paryAyase utpanna hue| govallabha gopake nandadatta nandapriya nAmaka putra ke jIvoMko choDakara basu mitra vasudatta vasuniya dhanadattake jIva cAra deva vahAse cavakara kurU dezAntargata ipukAra nAmaka nagarameM janme / uname eka ghasumitrakA jIva deva bhRgupurohita huaa| dvitIya deva vasudattakA jIva usa purohitakI vaziSTha gotrotpannA yazA nAmakI bhAryA huaa| tIsarA deva vasupriyakA jIva ipukAra rAjA huaa| caturtha deva dhanadattakA jIva usa rAjAkI kamalAvatI nAmakI rAnI huaa| ___ bhRgupurohitake koI saMtAna nahI thI, ataH rAtadina vaha satAnakI hI bhego upara vairAgya AvI gayo ane ene kAraNe A chae jaNAe dIkSA agIkAra karI tapa ane sayamanu ghaNA kALa sudhI ArAdhanA karIne teoe ata samayamAM bhakta prayAkhyAna karIne pitAnA zarIrano parityAga karyo ane saudharma svargamAM padmagulma nAmanA vimAnamAM te saghaLA e jaNAe cAra palyanI sthitivALA devanI paryAyamAM utpanna thayA temA govAbha gopanA nadadatta, na dapriya, nAmanA be putranA jIne choDIne bAkInA vasumitra, vasu datta, vasupriya dhanadattanA ema cAra cho devaloka mAthI cyavIne kurU dezamAM IdhakAra nAmanA nagaramAM janmyA temAM eka deva vasumitrano jIva bhRgupurohita thayA bIjA deva vasudattano jIva e purohitanI viziSTa gotramAM utpanna thayelI yazA nAmanI patnI thaI, trIjA deva vasupriyane jIva pukAra rAjA thaye cothA deva dhanadattAno jIva te rAjAnI kamaLAvatI nAmanI rANI thaI bhagu purohitane keI saMtAna na hatu AthI rAta divasa te satAnanI
Page #1007
--------------------------------------------------------------------------
________________ 798 gnn nandadatta nandamiyAkhya gopadArakajIvadayau sva svAdhijJAnena sAtavantau-yadAvAmetasyaiva bhRgupurohitasya putratvenotpatsyArahe / puratvenotpannAnAgA yathA'yaM jainadharma vimukhau na kuryAtathA''yAbhyA piAtavyam / epa picArya tAyumArapi zramaNamA kRtvA bhRgupurAhitagRhe smaayaavaa| patnIsahito bhRgurapi tau vavanda / munivepa. dhAriNau tau devI sabhAryAya bhRgave dharmadezanA dattapantau kRtAJjalinA samAu~Na purohitena moktam-bhagavan ! ApayoH santati bhaviSyati narA devAmyAmuktamcintAse duHkhI hotA rahatA thaa| eka dina una nandadatta nandapriya nAmaka gopake jIva do devoMne svarga meM rahate hue avadhijJAnase jAnakara aisA vicAra kiyA ki hama donoMko isI bhRgupurohitake yA putrarUpase utpama honA hai, ataH yaha hama logoMko jainadharmakI ArAdhanA karanese vimukha na kara sake aisA prayatna karanA cAhiye / isa prakAra vicAra kara ve donoM munikA veSa dhAraNa kara zIghrahI usa bhRgupurohitake ghara para aaye| bhRA. purohitane jyohI ina do muniyAMko apane ghara para Ate hue dekhe to vaha zIghrahI uThakara inake sAmane gyaa| aura jAkara usane inako vadanA kI / muniyoMne bhAryA sahita usa purohitako dharmakI dezanA dI / dharmako dezanA sunakara purohitakA antaHkaraNa dharmapremase bhIja gayA, aura usane usI samaya una muniyoke pAsa Araphake vratoMko pAlana karanekA niyama le liyaa| jana muniyoM ke calanekA samaya AyA taba usa purohitane hAtha joDakara unase pUchA ki he bhadanta / yaha to kahiye ki hama logoMke yahA santAga hogI yA nahI / munirAjone kahA ki tuma cintA mata krocitAmAM dukhI thayA karatA hatAeka divasa e nadatta ane na dapriya nAmanA gopanA jIva bane devee savargamAM rahetA rahetA avadhijJAnathI jANyuM ane evo vicAra karyo ke, amAre bannee e bhRgupurahitane tyAM putrarUpe utpanna thavAnuM cheAthI te ame banene jainadharmanI ArAdhanA karavAthI vimukha na karI zake evo prayatna kare jaIe A pramANe vicAra karI te bannee munine veza dhAraNa karI turata ja e bhUgupurehitanA ghera paheAccA parahite A banane munione pitAne ghera AvatA jyAre joyA te te uThIne satvara temanI sAme gayA ane vadanA karI munioe bhRgupurahitane ane tenI patnIne dhamane upadeza Ape dharmadezanA sAbhaLIne purohitanuM ata karaNa dharma premathI bhI jAI gayuM ane teNe te ja samaye te munionI pAse zrAvakanA tenuM pAlana karavAno niyama laI lIdhe munio jyAre vidAya thavA lAgyA tyAre purohite hAtha joDIne temane pUchayuM, he bhadanta ! e te ke, batAve ke, amAre tyA satAnaprApti thaze ke nahI ? muni 1
Page #1008
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA meM 14 navadatta-na dariyAdipaijIpacaritam yuzyo dvau dArako bhaviSyataH / tau ca pAlyAvasthAyAmena zrAmaNyamaGgIkariSyataH / yubhyA tara vyAghAto na kartavyaH / to manajya rahUn lokAn dharma pratiyodhayipyataH / eva gopayitvA to devo sasthAna gtii| tataH kiyakAlAnantara to nandadattanandamiyajIvadenoM dezlokAcyutvA purohita bhAryAyA garbhavatIyA / tataH sabhAryaH sa purohitaH ipukAranagarasyAntimabhAge sthitaH / tatra purohitapatnI ramaNIyAkRtika dArakayugala mamUtA / mAtApitabhyA tayo ma ' devabhadra-yazobhadre 'ti kRtam / krameNa taudArako labdhasajJau jAtau / tumhAre yahA do putra utpanna hoNge| parantu ve tumhAre yA nahIM rheNge| thAlyakAlameM hI ve dIkSita ho jaayeNge| ataH ApakA usa samaya yaha kartavya hogA ki Apa unako dIkSA lene meM antarAya rUpa na bane / ye aise sAdhu hoge ki jinakI dezanAse hajAroM jIvokA kalyANa hogaa| isa prakAra purohitako samajhAkara ve donoM deva jase Aye the vahA para vApisa cale gye| kucha kAla ke bAda ye dono deva apane sthAnase cave aura usI purohitake yahA putrarUpase janme / jaba ye purohitakI bhAryAke garbhameM Aye the tava purohita apanI mAryA sahita ipukAra nagarake antima bhAgame ThaharA huA thaa| vahIM para usakI bhAryAne ina donoM putroMko janma diyA thaa| putroMkI utpattise purohita purohitAnIko bahunahI abhUtapUrva Anada huaa| janmake samayake samasta laukika AcAra ho cukaneke bAda purohitane ina navaprabhUta (navIna janme hue) bAlakoMkA nAma devabhadra aura yazobhadra tame ciMtA na karo tamAre tyA be putra utpanna thaze paraMtu teo tamAre tyAM raheze nahi bAlyakALamAM ja e bane dIkSA aMgIkAra karaze AthI ApanuM e vakhate e kartavya banaze ke, Apa emanA dIkSAnA kAmamA atarAyarUpa na bane e evA sAdhu thaze ke, jemanI dharmadenAthI hajAro nu kalyANa thaze A pramANe pure hitane samajAvIne e banne deva jyAthI AvyA hatA tyA pAchA cAlyA gayA thoDA samaya pachI e bane deva pitAnA sthAnathI cavIne e bhUgapurohitane tyAM putra rUpe jamyA jyAre e parahitanI strInA garbhamAM AvyA tyAre purohita pitAnI patnI sAthe pukAra nagaranA eka cheDA upara rahetA hatA tyA tenI patnIe A banne putrane janma Ape babe putronA janmathI purohita tathA tenI strIne ghaNe ja Anada thaye janma samayanA saghaLA laukika rIta rIvAja patAvyA pachI purohite A banne bALakanA nAma
Page #1009
--------------------------------------------------------------------------
________________ 800 uttarAbhyayanako tadA purohitena proktam utsa! ya ete raddha vetasadorakamukharastrikamukhAH parihita. zvetacolapaTTakAH paridhRtaztaratramAvaraNAH parigRhItamamArjikA rajoharaNamikSAdhAnIsamAstapAnahastAH anAratamastakA pAdanANarahivacaraNAH sAdhavo bhadrakA isa dRzyante / ete hi kapaTaparipUrNahRdayA bhAnti / upariSTAnmiSTa mApante, daye tu hAlAhalavipa dharante / 'jInahiMsA mAbhUt ' iti pradarzayitu bhUmi nirIkSamANAdha raNanyAsa kurvanti, parantu hadi rAkSasA dRtti popayanti / ete hi svapAtreSu sutIkSNAni rakkhA / ye dono bhAI dhIre2 dvitIyAko candrakalAke samAna vRddhiMgata hone lge| jaba ve thoDe rana samajhane lage tara purohitane yuktipUrvaka samajhAte hue inako kahA ki beTA! dekho ye jo sAdhu loga hote haiM ki jinake mukha para sadorakamukhavastrikA yadhI rahatI hai, zveta colapaTA jo pahire rahate hai tathA sapheda hI vastroko jo oDhA karate hai, rAthameM jo sadA rajoharaNa liye rahate haiM, jo jholIme kASTake pAna rasate hai, mastaka bhI jinakA sadA ughADA rahA karatA hai, ughADe paira hI jo ghUmA karate hai ve Uparase to ghaDe bhadra dikhate hai paratu hRdaya inakA padase paripUrNa rarA karatA hai| bolanemeM inake jitanI miThAsa rahatI hai vaha saya UparakI hI kriyA samajhoM bhItarase to halAhala vipase bhare hae rahA karate hai / jIvoMkA virAdhanA na ho jAya" isa bAtako logoMko dikhAneke liye hI ye dhIre2 dekhate hue jamIna para calate hai parantu hRdaya inakA malina hotA hai, ye rAkSasI vRtti vAle hote haiN| ye loga apane pAtro kebhItara sutIkSNa churI, devabhadra ane yazobhadra rAkhyA e bane bIjanA cadranI mAphaka vRddhi pAmavA lAgyA jyAre teo thoDu ghaNu samajavA lAgyA tyAre purohite temane samajAvatA kahyuM ke, beTA ! jenA moDhA upara sarakamukhavacikA bApelI hoya che, sapheda calapa jeo pahere che, tathA sapheja vastra jeo oDhatA hoya che ane hAthamAM teo sadA rajoharaNa rAkhe che, jeLImA pAtra rAkhe che, jemanuM mAthu sadA ughADu rahetu hoya che, ughADA page jeo cAlatA hoya che, A prakAranA je sAdhu munio hoya che teo uparathI to ghaNuM ja bhadra dekhAtA heya che paraMtu teonuM hRdaya kapaTathI bhareluM hoya che temanA bolavAmAM je mIThAza bharelI hoya che te uparanI kriyA mAtra samaje A darathI to teo haLA haLa viSathI bharelA hoya che jenI virAdhanA na thaI jAya" evuM lokone dekhADavA mATe ja e dhIre dhIre je joIne jamIna upara cAlatA hoya che paraMtu emanuM hRdaya malina hoya che teo rAkSasI vRtti vALA hoya che teo
Page #1010
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma 14 nandadatta-nandapriyAdipaijIvacaritam kSurikA tarikAsiputra prabhRtIni zavANi sthApayanti / bAlakAn gRhItvA'raNye nayanti / nasiputreNa nAsikA chindanti, karvariphayA ko katayanti, surakiyA udara pidArayanti / ato yuvAbhyAmetepA samIpe na gantavyam, nApyetepA saMgati kartavyA, na capA dRSTisamakSe sthAtavyam / iti piturvacana nizamya tau dArako sAdhubhyaH parAimukhau jaato| ekasmin dine to pAlako rathyAyA kIDantI mAmukamannapAnAdikamAdAya samuvamAgacchatastAn sAdhuna dRSTvA bhayoddhAntacittau tataH palAgya vana gatvA vizAlameka ghaTavRkSamAruhya saghanaparavatyA zAkhAyA nilIya saMsthitI sAdhayo'pi tenaiva mArgeNa tava samAyAtAH / tasyaipa kaiMcI va cAkU vagairaha zastroMko chipAkara rakhate hai / jana pAlakoMko pakaDakara ye jagalame le jAte hai to cAkUse-nAsikAko kATate hai phaicIse kAnoMko katarate hai aura churIse peTako cIra DAlate hai / isaliye veTA ! hama tumako samajhAte hai ki tuma bhUlakara bhI inakI sagatimeM mata AnA jaba ye loga tumako Ate dikhalAI paDe to inako mata dekhanA inase dUra bhAga jAnA / inake sAmhane kabhI AnA hI nhiiN| isa prakAra pitAke vacana sunakara ye dono hI pAlaka sAdhuoMse parAGgamukha bana gye| eka dinakI bAta hai ki jaba ye donoM hI bAlaka kisI galI meM khela rahe the tara inhoMne khelate 2 prAsuka annapAna Adiko lekara samukha Ate hue muniyoko dekhaa| dekhate hI ye donoM bhayobhrAntacitta hokara vahAse vana kI tarapha bhAga gaye, aura eka vizAla vaTavRkSa para caDhakara saghanapatra vAlI zAkhAke Upara jAkara chipa gye| AhAra Adi sAmagrI lekara munipitAnA pAtrone Adara tIkSaNa dhAravALI charI, kAtara cAku vagere zastrone chupAvIne rAkhatA hoya che teo bALakane pakaDIne jagalamAM laI jAya che ane tyA cAkuthI tenuM nAka kApe che, kAtarathI kAnane kAtare che ane charIthI peTane cIrI nAkhe cheA mATe huM tamane samajAvuM chuM ke, tame bhUlecUke paNa temanI sagata na karatA jayAre e sAdhuo AvatA tamArI daSTie dekhAya tyAre tenI sAme na jotA dUra bhAgI jaje emanI sAme kadI paNa na jatA A prakAranA pitAnA vacana sAMbhaLIne e bane bALaka sAdhuothI parAmukha banI gayA eka divasanI vAta che ke, e bane bALake kaI galImAM ramatA hatA tyAre temaNe ramatI vakhate prAsuka annapAna Adine laIne temanI sAme AvatA muniene joyA jotA ja e vAtane bhayabhIta banIne vananI tarapha bhAgI chUTyA tyA teo vizALa evA eka vaDalA upara caDI gayA ane pAdaDAthI bharapUra evI eka DALa upara jaIne chupAI gayA AhAra odi sAmagrI u0101
Page #1011
--------------------------------------------------------------------------
________________ 802 psarAmpavAsa vaTamasyAdhastale chAyAyA samupavizya grAmAdAnItamazanAdika bhoktu mahattAH / vaTArUDhauto vAlau bhujAnAstAna sAdhUna dRSTvA manasyevamacintagatAm-epA pAza kSurikAdika kimapi zastra na dRzyate ! tAtena asatyamera moktam / ete mahApuruSA dayAparAyaNAH yatanayA bhUmiM pramAjyaM sayatana bhuJjate / e picintayatostayormana syevamabhUta-pUrvamapi kAcidetAdRzA. sApo'smAbhi dRSTAH, parantu kaba dRSTA iti nAsmAbhiH smaryate / eSa vimRzatostayo vismaraNa samutpannam / tatastau vRkSAdavatIrya sAdhUn panditvA sagRha samAgatya pitarAtAm-tAta ! alIkameva jana bhI usI mArgase hokara vahIM para A pahuMce / aura usI vaTavRkSakI chAyAke nIce baiThakara lAye ra epaNIya usa AhAra Adi sAmagrIkA AhAra karane ke liye pravRtta ho gye| vaTavRkSakI chAyAmeM chipe hue una yAlakoMne bhojana karate hue jaba una muniyoMko desA tomanameM aisA vicAra kiyA ki vyarthameM hI pitAjIne hamako inake liye ulaTa samajhAyA hai-ina munivaroM ke pAtroM meM to na cAkU hai na keMcI hI hai aura na churI hai| ye to mahApuruSa haiM, dayAme parAyaNa hai tathA yatanAse bhUmikA pramArjana kara baDI hI sAvadhAnIkesAtha bhojana kara rahe hai / isa prakAra ina dono bAlakoMne vicAra kiyA hI thA ki inake manameM aisI bhI bAta yAda A gaI ki hamane aise muniyoMko pahale kahI dekhA bhI hai / parantu kA dekhA hai isa bAtakA dhyAna unako nahIM aayaa| isa prakAra sUba vicArapUrvaka UhApoha karate hue unako jAtismaraNa nAmakA jJAna utpanna ho gyaa| aba kyA yA ve donoM hI usa vRkSase nIce utara Aye-aura muniyoMko vadanA kara apane ghara pahu~ca laIne munijana paNa eja mArgathI tyAM AvI pahocyA ane eja vaDanA vRkSanI zItaLa chAyAmAM besIne pote lAvela AhAra Adi sAmagrIne AhAra karavAmAM pravRtta banI gayA vaDalAnI DALa upara pAdaDAmAM chupAyelA e bane bALakoe e munione jyAre bhajana karatA joyA te manamAM e vicAra karyo ke, pitAe Amane mATe ApaNane khoTu samajAvyuM che AmAnA pAtromAM na te cAku che, na chUrI che ke, na te kAtara che A te mahApuruSa che, dayAmA parAyaNa che, sa bhALa pUrvaka bhUmine sApha karIne ghaNI ja sAvadhAnIthI bhajana karI rahyA che A pramANe e banne bALakoe vicAra karyo tyAre temanA manamAM evI paNa vAta yAda AvI gaI ke, amoe AvA anione pahelA kathAka joyA che para tu kayA joyA che e vAtane khyAla temane na Avyo A pramANe manamAM gaDamathala anubhavatA temane jAtimaraNa jJAna utpanna thayu pachI zuM bAkI rahyuM ? e bane eja vakhate vRkSathI nIce utaryA ene munione va6nA karI
Page #1012
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TI a0 14 nandadatta-nandapriyAdipaijIvacaritam 803 bhapatA amaNasagati kartumArA matipiddhau / te tu sasArasamudramagnAn janAnudhRtya nirApada mokSasthAna prApayitu prayatante, ityevamuktvA'dhyayanoktairvAkyaiH pitaro pratiyodhya tAbhyA saha prAjitau / rAjhyA kamalAnatyA'pi purohitadhanalipsU rAjA pratiyodhitaH / tApapi pratrajitau / eSa gRhItamatrajyAH paDapi sayamamanupAlya kevalajJAnamAsAtha mokSa gatAH / etadera sUnakAraH svaya varNayatikara pitAse kahane lge-taat| Apane muniyoMke vipayame jo kucha hamako samajhAyA hai vaha sara ApakA kahanA sarvathA anucita hai / ye to baDe hI dayAke bhaDAra hote hai, aura sasArasamudrame pha~se hue sasArI jIvAMko usase pAra lagAneke liye sadA ceSTAzIla rahate hai / inakA yahI prayatna rahatA hai ki kisI bhI taraha sasArIjana mokSa prApta kare / kyoM ki vahI sthAna eka aisA hai ki jahA para kisI bhI prakArakI Apatti vipatti jIvako nahIM bhoganI par3atI hai / isa prakAra kahakara una donoMne isa adhyayaname ukta vAgyo bArA apane mAtApitAko samajhAyA aura apane mAtA pitAke sAtha ve dIkSita ho gaye tathA kamalAvatI rAnIne bhI apane pati rAjAko jo ki purohitake dhanako lene kA abhilApo bana raheM ye pratinodhita kiyA / ye dono rAjArAnI bhI pravrajita ho gaye / isa prakAra dIkSA lekara ye chaha hI janeM sayamakI paripAlanA karake kevalajJAnako prApta kara mukti pdhaare| isI pAtako sUtrakAra svaya prakaTa karate hai-'devA'ityAdi pitAne ghera jaIne pitAne kahevA lAgyA ke, he tAta! Ape munionA viSayamAM amane je kAI samajAvyuM hatuM te saghaLuM juThuM che e munio te ghaNA dayALu hoya che, sa sArasamudramAM phasAyelA sa sArIjIne enAthI kinAre pahocADavA mATe sadA prayatnazIla rahe che, emane eja prayatna hoya che ke, keI paNa rIte sa sArI jana mekSa prApta kare kema ke, e sthAna evuM che ke, tyA keI paNa prakAranI Apatti ne bhegavavI paDatI nathI A pramANe kahIne e bannee A adhyayanamAM kahevAmAM Avela vAkathI pitAnA mAtApitAne samajAvyA ane potAnA mAtApitA sahita teoe dikSA agI kAra karI kamalAvatI rANIe paNa pitAnA pati-rAjA ke, je purohitanuM dhana laI levAnI IcchA karI rahyA hatA tene pratibaMdhita karyA ane e pramANe rAjA ane rANIe paNa dIkSA aMgIkAra karI A pramANe dIkSA laIne e chae jaNA sayamanu paripAlana karIne kevaLajJAnane prApta karI muktine pAmyA pAtana sUtrA2 215 pragaTa 42 ch-"devaa"-tyaadi|
Page #1013
--------------------------------------------------------------------------
________________ 804 uttarAyaNasUtre mUlam -- devA bhavittoNa purebhavAmi, keIcyA egavimArNavAsI / "pure purANe isuyAranAme, khAe samiddhe suralo garamme // 1 // chAyA - devA bhRtvA purAbhave, keciccyutA ekavimAnavAsinaH / purA purANe ipukAra nAmni syAte samRddhe muraLIkaramye // 1 // TIkA- ' devA ' ityAdi / kecit jIvA' purAbhave = pUrvajanmani eka vimAnanAsinaH - ekasmin vimAne vastu zIlA ye te tathA, saudharma devalokAntargata padmagulmavimAnavAsina ityarthaH, devAbhUtvA tatratyabhogAn paribhujya, tatamcyutAH suratrokaramye devalokAnmanorame, samRddhe dhanadhAnyaparipUrNe purANe mAcIne jata ena rayAte jagatmasiddhe ipukAranAmnipure samutpannAH // 1 // tatrapure kasmin kule samutpannAH kiM kRtavantatha ? ityAha-mUlam-- sakammaiseseNa purAkaeNNa, kulesu daggesu ya te' pasUyA / nirvirSaNa saMsArabhayAja hAya, jiNimaMgga saraNaM pavaNNA // 2 // anvayArtha - ( pure bhavami - purAbhave) pUrvabhavame (gavimANavAsI- ekavimAna vAsinaH ) saudharmadevalokAtargata padmagulma nAmake eka vimAna meM (devAbhavittANa - devA bhUtvA ) devakI paryAya me the / vahAke bhogoko bhogakara phira vahAMse (keI - kepi) koI arthAt uha deva (cudhA - cyutAH) cave aura (suralo garamme-suralokaramthe) devaloka jaise manorama tathA (samidhdhe-samRddhe) dhanadhAnyase paripUrNa aise ( isudhAra nAme pure - ipukAra nAmni pure) iSukAra nAmake purame jo (purANe- purANe) purAnA eva (khAe - khyAte) prasiddha zahara thA vahA utpanna hue // 1 // anvayArtha -- chame vo purebhavami - purAbhave pUrva lavabhA ega vimANavAsIeka vimAnavAsina saudharma devayAnnI mahara padmazuma nAmanA se vimAnabhA devA bhavittANa - devA bhUtvA devanI paryAyabhA detA tyAnA logone logavIne samidhvesamRdhye zrI tyAthI keI - kevi me chame heSu cuyA - cyutA bhavIne devo nevA bhanorama tathA suralogaramme-suralokaramye dhanadhAnyathI paripUrya sevA isuyAra nAme pure - ipukAranAmni pure ghumAra nAmanA purANe- purANe purA temaja khAe- khyAte prasiddha evA zaheramA utpanna thayA // 1 //
Page #1014
--------------------------------------------------------------------------
________________ Cots priyadarzinI TIkA a0 14 nandadatta- nandapriyAdipaDjIvacaritam chAyA - samazeSeNa parAkRtena, kulepUdagreSu ca te prabhUtAH / nirviNNAH sasArabhayAt tyaktyA, jinendramArga zaraNa prapannAH // 2 // TIkA- ' sakamma se seNa - ityAdi--- " te = paDapijIvAH purAkRtena = ibhya - zreSThiputrabhavasamupArjitena sakarmazeSeNa= svam - AtmIya, karma = puNyaprakRtilakSaNa tasya zepo'vaziSTo bhAgastena, anirjarita puNyakarmeNetyarthaH, udagreSu = ucceSu kuTheSu prabhUtAH samutpannAH / ca punaste saMsArabhayAt nirviSNAH = udvignAH santaH, 'nivviNNa' iti luptavibhaktikam, ApasAt, jahAya' tyaktyA kAmabhogAn, jinendramArga - tIrthaGkaropadiSTa sampagdarzanajJAnacArinAtmaka mokSapatha zaraNam = apAyarakSAkSamarUpamAtraya prapannAH - prAptanantaH / aya " usa purameM ve kisa kisa kulameM utpanna hokara kyA kiyA ? so kahate haiM - ' sakammaseseNa ' ityAdi / anvayArtha -- (te te) ve chaha hI jIva (purAkaNNa sakammaseseNa purAkRtena svakarmazepeNa) imya-zreSThIke putroMke bhavameM samupArjita jo zubhakarma kiye usake bhogane se avaziSTa rahe hue karmAzake prabhAvase- anirjarita puNya karmase (udaggesu kulesu pasUyA - udagreSu kuleSu prasUtA') uccakuloMme utpanna hue / punaH ( sasArabhayA nivviNga-sasArabhayAt nirviNNAH) saMsArake bhayase udvigna hokara ( jahAya - tyaktvA ) kAmabhogoM kA parityAga karake (jirNidamagga saraNa pavaNNA - jinendramArga zaraNa prapannA ) tIrtha karopadiSTa samyagdarzana jJAnacAritrAtmaka mokSamArgakI zaraName Aye / bhAvArtha - ye chaha hI jIva baDe puNyazAlI the / so pUrvasukRta ke e IcchukAra nagaramA teo kayA kayA kuLamA utpanna thayA ane zuM zuM ayu ? te Ahe che-" sakammaseseNa "tyAhi ! manvayArtha --te-te me chame va purAkaraNa sakammaseseNa - purAkRtena svakarma zeSeNa dhanavAna zeThanelA putraunA lavamA rahane ne sArA urbha ucAlata ya ane bhogavavAmA bAkI rahelA kramanA prabhAvathI-anirjarIta kramanA prabhAvathI udaggesu kusu' pasUyA - udapu kuleSu prasUtA ubhyaNAbhA utyanna thayA bhane saMsArabhayA nirviNNa-samArabhayAt nirviNNA sasAranA bhayathI udvega pAbhIne jahAya tyaktvA abha logoneo pariyAga urI jiNidamagga saraNa pavaNNA - jinendra mArga zaraNa prapanA tIrthaM jarokhe upadeza uresA sevA samyagUDharzana, jJAna, yAi trAtmaka mAmAganA zaraNe AvyA bhAvA--e chae jItra ghaNA ja puNyazALI hatA te pUrvabhavanA
Page #1015
--------------------------------------------------------------------------
________________ 804 - - - devA bhavittauNa purebhavami, keIcuMyA egvimaannvaasii| pure purANe isuyAranAme, khApa samiddhe suralogaramme // 1 // chAyA--devA bhUtvA purAbhane, keciccyutA ephavimAnAsinaH / purA purANe ipukAra nAmni, syAte samRddha muralokarampe // 1 // TIkA-'devA' ityAdi / kecit jIvAH purAbhave-pUrvajanmani eka vimAnamAsina:-ekasmin vimAne vastu zIlA ye te tathA, saudharmadevalokAntargatapamagulmavimAnavAsina ityarthaH, devA bhUtvA tatratyabhogAn paribhujya, tatazcyutAH suralokaramye devalokAnmanorame, samRddha dhanadhAnyaparipUrNe purANe prAcIne ata era rayAte jagatmasiddha ipukAranAmni pure samutpannAH / / 1 // tatrapure kasmin kule samutpannAH kiM kRtarantazca ' ityAha sakammaseseNa purAkaeNa, kulesu daggesu ya te psuuyaa| niviNa sasArabhayAjahAMya, jiNidemagga sairaNaM pevaNNA // 2 // anvayArtha-(pure bhavami-purAbhave)pUrvabhavameM (egavimANavAsI-ekavimAna vAsinaH) saudharmadevalokAtargata padmagulma nAmake eka vimAna meM (devAbhavittANa-devA bhUtvA ) devakI paryAyame the / vahAke bhogoMko bhogakara phira vahA~se (keI-kepi) koI-arthAt chaha deva (cuyA-cyutAH) cave aura (suralogaramme-suralokaramye) devaloka jaise manorama tathA(samidhdhe-samRddha) dhanadhAnyase paripUrNa aise (isuyAra nAme pure-ipukAra nAmni pure) iSukAra nAmake purameM jo (purANe-purANe) purAnA eva (khAe-khyAte) prasiddha zahara thA vahA utpanna hue // 1 // manvayArtha- purebhavami-purAbhave pUlamA ega vimANavAsIeka vimAnavAsina saudharma pAnI ma42 pazubha nAmanA se vimAnamA devA bhavittANa-devA bhUtvA hevanI paryAyamA DA tyAnA lAgAnesogapIne samidhdhesamadheza tyAthI keI-kevi se chaye cuyA-cyutA yavAna Rat: 21 bhanArama tathA suralogaramme-suralokaramye dhanadhAnyathA pAra yA isuyAra nAme pure-ipukAranAmni pure 542 nAmanA purANe-purANe puraa| tabhara khAe-khyAte prasiddha evA zaheramAM utpanna thayA che 1
Page #1016
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma0 14 navadatta-na dapriyAdipaijIvacaritam 209 vasupriyanopadezo vizAlakIrtiH vizAlA vistRtA kIrtiryazo yasya sa tathA, ipukAro nAmarAjA bhUpa / 'ca' zabdaH pUraNe / ca-punaH paSTho dhanadattanIvo deva kamalAvatI nAma tasya rAjJo devI-paTarAjJI vabhUna // 3 // eSu paTsapi dvayoH kumArayo jainendrazAsane yayA pratipattirmAtA, tathA''ha jAIjarAmaccubhayAbhibhUyA, vahi vihArAbhiNividRcittA / saMsAra.kassa vimokkhaNahA, dahaNa te kAmaguNe virattA // 4 // chAyA-jAtijarAmRtyubhayAbhibhUto, pahirSihArAbhiniviSTacittau / sasAracakrasya vimokSaNArtha, dRSTvA tau kAmaguNe pirakto // 4 // TIkA--'jAIjarA'-ityAdi-- jAvijarAmRtyumayAbhibhUtI-jAtirjanma, jarA-bAIkam, mRtyuH maraNam ebhyo yadbhaya tena abhibhUtA vyAptI, ata eva-pahirSihArabhiniviSTacittau-pahiH-sasArApatnI) usa purohitakI yazA nAmakI patnIke rUpame utpanna huaa| (visAlakittI ya-vizAlakIrtizca) pAMcavA vasupriya jIvadeva vizAlakIrti sapanna (isuyAro rAya-ipukAraH rAjA) ipukAra nonakA rAjA huaa| aura chaThavA dhanadatta jIvadeva (kamalAvaI devI-kamalAvatI devI) usa rAjAkI kamalAvato nAmakI patnIke rUpame utpanna huA // 3 // ina chahoM se ina do kumAroMko jisa taraha se jainendra zAsanameM pratipatti huI vaha ghAta prakaTa kI jAtI hai-'jAIjarA0' ityAdi / anvayArtha-(jAIjarA maccubhayAbhibhUyA-jAtijarAmRtyubhayAbhi bhUtau) janma, jarA, maraNake bhayase Dare hue isIliye (cahi vihArA bhiNiciciTThattA-cahirvihArAbhiniviSTacittau) sasArase sarvathA bhinna jo yA nAmI pallInAthe atyanta yo visAlakittIya-vizAlakIrtizca yAyamA supriyA 71 va vizAhItisa panna isuyAro rAya-ipukAra rAjA 2 nAmanA 2ion yayA -mana ch| dhnhttn| 1 5 kamalAvaI devI-kamalAvatI devI se sanI mAtI nAmanI patnI3 atyanna 5 // 3 // e chae jagAmAnA be kumArone je rIte jenendra zAsanamA prIti G4-25 pAta pragaTa 42pAmA Ave che--" jAIjarA"-Jull ! anyAya--jAIjarAmaccubhayAbhibhUyA-jAtijarAmRtyubhayAbhibhUto ma, 12 // mana bharanA yathA 726 // mana se 28 bahivihArAbhiNiviTThacittA-bahirvihArA
Page #1017
--------------------------------------------------------------------------
________________ 206 uttarAyaNana bhA:-te paDapi puNpazAlinaH mANinaH pUrvamumatAzepeNa mahAkuleSu samutrapa saMsArAsAravA paritAya vItarAgadharmamaTTI kavamanta iti // 2 // kazca kena rUpeNa jinendramArga zaraNa prapannaH ? ityAha puttamAgemmakumAra doSi, purohio tassa jaso ye pettii| visaulakittI ya tehosuyAro, raoNya'stha"devI kamalAbaI y||3|| chAyA-pustvamAgampa kumArI dvArapi, purohitasvasya yazAcapasnI / vizAlakItiya tayepukAro, rAjA'tradevI kamalApatI ca // 3 // TIkA-'pumatta '-ityAdi___ atra-asmin bhave dvAvapi kumArau-nandadatta-nandamiyanAmaka gopadArakajIvoM pustva-purupatvam, Agamya yApya, purohitaputratvena samutpannau / mulabhatarapodhitvena mAdhAnyayodhanArtha tayoH pUrvamupAdAnam / tRtIyo vasumitrajIvadevaH purohito jAtaH / ca-punazcaturthoM vasudattajIvadevastasya purohitasya patnI yazAnAma babhUva / tathA paJcamo avazepase mahAkuloMmeM utpanna hue| phira bhI isakA antaHkaraNa vahA ke padArtho ke sevana karaneme sasakta nahIM huaa| sasArakI asAratA jAnakara ina logoMne zIghra hI votarAgake dharmako agIkAra kiyA // 2 // kauna jIva kisa rUpase cItarAga ke mArgako agIkAra kiyA? so kahate haiM--'pumatta mAgamma' ityaadi| anvayArtha (dovi-dau api) vedono gopapurake jIva (pumattamAgamma pustvamAgamya)puruSatvakoprApta kara(kumArau-kumAro)purohitake putrapane utpanna hue / (purohio-purohitaH) tRtIya vasumitra jIva devapane purohita rUpase utpanna huaa| cauthA vasudatta jIva deva (tassa jasAya pattI-tasya yazA' satyakA avazeSathI uccakuLomAM utpanna thayA paraMtu temanu ata karaNa tyAnA padArthona pharIthI sevana karavAmAM Asakta banyuM sa sAranI asAratA jANIne e lokee veLAsara vItarAganA dharmane agIkAra karyo che. 2 kayA jIve yA rUpathI vitarAganA mArgane agIkAra karyo? te kahe che"pumtt mAgamma"-tyA! anvayArtha-dovi-dvo api zApa mAnA se manne pumattamAgammapustvamAgamya puruSatavana prAta za kumArau-kumArau pulitane tyA putra3 panna cyA purohio-purohita zrI subhitrn| 75 15bhAthI purezahita32 G4 thayo yAthA sutala pa tassa jasAya-tasyayazA patnI se avanI
Page #1018
--------------------------------------------------------------------------
________________ 809. priyadarzinI TIkA a0 14 nandadatta-nandaniyapaijIvacaritam kathaM nivRttau ? ityAha-- piyaputtaMgA donni vi mAharNessa, sakamma sIlassa purohiyasta / saritu porANiya tattha jAI, tahA suciNaM tava saMjaima ca // 5 // chAyA-miyapurako dvAvapi brAhmaNasya, strakarmazIlasya purohitasya / smRtvA paurANikI tana jAti, tathA sucINa vapaH sayama ca // 5 // TIkA--'piyaputtagA'ityAdi tatra ipukArapure svakarmazIlasya-paThanapAThanayAjanadAnapatigraharUpapaTkarmanira upadravita ho rahA hai tathA jahA inakA bhaya nahIM hai aisA sthAna eka mokSa hI hai| usake mArgakA pathika yanATuA vyakti sasArake paribhramaNase mukti pA jAtA hai / "kAmaguNa meM jo kAmako gugakI upamA dI gaI hai vaha isaliye samajhanA cAhiye ki jisa prakAra guNa-rassI-badhanakA kAma karatI hai usI prakAra ye zabdAdika viSayarUpa kAma bhI jIvake sAtha karmoMkA vadhana karAte hai| adhavA ye zabdAdika viSaya kAmakI puSTi karane vAle hai isaliye bhI kAmaguNa hai / pacendriyoMko sukhapradAna karanevAle sadvastra (sparzana indriyakI apekSA) miSTAnna (rasanAkI apekSA) puSpa, candana ( ghrANako apekSA ) nATakakA avalokanacakSu indriya kI apekSA) gIta, tAla, veNu, vINAsapanna sundara kAkalI gItAdikakA zravaNa (karNa indriyakI apekSA) ye saba viSaya haiM / ata: inase kAmakI puSTi hotI hai| aisA vicAra kara ye donoM kumAra sasArase virakta hokara mokSamArgake anuyAyI baneM // 4 // lezamAtra paNa bhaya nathI evuM je koI paNa sthAna hoya to te eka mAtra makSa ja che AthI teo e mArganA pathika banyA, A mAgane grahaNa karanaa2 vyati sasAnA parizramapathI bhuta sanI laya che "kAmaguNa'mA bhane guNanI upamA ApavAmAM Avela che te e mATe samajavI joIe ke, je pramANe guNa-rassI ba dhananuM kAma kare che eja rIte zabdAdika viSaya kAmanI puSTi karavAvALA che A khAtara paNa kAma guNa che pacendriyAne sukhapradAna 42panA2 saa| , bhiTAna, 45, yana, nATa manAuna, bhAta, tAsa, veNu, vINuM sa panna su dara kAkalI gItAdikanuM zravaNa, A saghaLA viSaya che e kAraNe enAthI kAmane puSTi maLe che e vicAra karIne e bane kumAra sa sArathI virakta thaIne mokSamArganA anuyAyI banyA che 4
Page #1019
--------------------------------------------------------------------------
________________ 808 uttarANyamanas dUhi ya vihAraH, sAdyaparyavasAnarUpaH samyakarmAbhAvalakSaNa AtmanastAdAtmyAva sthAnarUpo mokSaH, tatrAbhiniviSTam - sthita citta yayostau tathAbhUtau tau kumArau dRSTvA = sAdhun vilokya, yadvA-' ime kAmaguNA anityA: ' iti dRSTvA paryAlocya sasAracakrasya, 'sasAraH = janmamaraNaparamparAcakamitra bhramaNa sAdharmyAt, sasAracakra tasya vimokSaNArthaM parityAganimitta kAmaguNe - kAmyate'bhipate rAgAture. prANibhiriti kAmaH zadAdinipayaH sacAtmandhanekahetutvAd guNaH = rajjurUpaH, ivi kAmaguNaH, yadvA-kAma enaguNaH lakSaNayA jJAnAdi guNopacAtaka ityarthaH yadvAkAmasya - madanasya guNaH sapAdakaH - puSTikara -kAmaguNaH, sa ca paJcendriya sukhada samiSTAnnapuSpacandananATaka-gItAlINA kalitakAkaLI gItAdikasvasmin viSaye rikta - nittau // 4 // 2 sAdi aparyavasAna rUpa mokSa hai usameM lage hue cittavAle aise (te-tau) ve donoM kumAra (-dRSTvA ) muniyoM ko dekhakara athavA 'ye kAmaguNa anitya haiM' isa prakAra vicAra kara (sasAracakassa vimagvaNadvA-sasAra cakrasya vimokSagArtham) sasArarUpa cakra ke parityAga karane nimitta (kAmaguNe viratA - kAmaguNe viraktau ) kAmaguNoM ke viSayame virakta bana gaye / bhAvArtha - yaha hama kathAbhAgase jAna hI cuke haiM ki devabhadra aura yazobhadra ye donoM kumAra kisa prakAra pratibodhita hue haiN| ataH jaba ye donoM kumAra avasthA meM hI the taba bhI indokA citta apanI khoI huI nidhiko khojaneme hI lagA huA thA / jyoM hI inase, muniyoMke darzana hue tyoM hI ye sasAra zarIra eva bhAgose nirviNNa banakara dIkSita ho gaye / inhoMne vicArA ki yaha samAra to janma, jarA, eva maraNake dukhoMse minitrivrutti sa sAthI sathA bhinna je sthira che avuM je apaya vajJAnarUpa bhAkSa che semA lAgejhA cittavANA mevA me te-tau bhanne kumAra daLUNa-khA munione joIne athavA " A kAmaguNu anitya che " A prakAranA vicAra rIne saMsAracakkAsa vimokkhaNaTThA sasAracakasya vimokSaNArtham sasAra35 yA parityAga karavA nimitta evA kAmazuSNeAnA viSayathI virakta banI gayA bhAvA----A kathAbhAgathI e jANI zakAcu ke, devabhadra ane zaiAbhadra e banne kumArI kaI rIte edhita thayA jyAre e banne kumAraavasthAmA ja hatA tyArathI ja temanu citta pAtAnI kheAvAyenI jarUrI cijane zeAdhavAnA kAmamA ghaNu ja ciMtita hatu jyAre emane munionA darzana thayA eTale sasAra, zarIra ane bhAgethI nivi Nu banIne dIkSita thayA emaNe vicAru ke, A sasAra te janma, jarA ane maraNanA dukhAthI bharapUra che. jyA enA
Page #1020
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma 14 nandadatta-nandapriyAdipaijIvacaritam 811 * TIkA-'te kAmabhogesu' ityAdi mAnuSyakepu mAnuSyalophasampandhiSu kAmabhogepu-manojazabdAdi , tathA ye cApi divyA devasanbandhinaH kAmabhogAstepu ca jasajnamAnau saMgatimakurvANI, mokSAbhikAkSiNI = mokSAbhilApiNI, abhijAtazraddhau-abhijAtA zraddhA yayostI tathA samutpanna sAtmakalyANAbhirucikAvityarthaH, tau dArako tAtaM pitaramupAgamya pitu samIpe samAgatya, ida vakSyamANa vacanam-udAharatAm uktavantau // 6 // , yaduktavantau, udAha-- asAsayaM dadRmima vihAra, pahu~atarAyaM naM dIha maauN| : tamhA"gihaMsI ne ilebhAmo,AmataiyAmocarisAmu"moNaM // 7 // chAyA-azAzvata dRSTvA ima vihAra, pahvantarAya na ca dIrghamAyuH / tasmAd gRhe na rati labhAvahe, AmanvayAvazcariSyAvo maunam / / 7 / / kAmaguNoMme virakta hue una donoMne phira kyA kiyA ? so kahate hai 'te kAmabhogesu' ityAdi anvayArtha--(mANussaesu-mAnupyakepu) manuSya bhava savadhI (kAmabhogelu kAmabhogeSu) manojJa zabdAdika viSayoMmeM tayA (je yAvi divvAye cApi divyA.) jo deva samadhI kAmamoga ha uname bhI (asajjamANAasajjamAnau) nahI phamanekI kAmanA vAle kintu (mokkhAbhiphakhImokSAbhikAkSiNI) muktikI hI abhilApAvAle isIliye ( abhijAya saTTA-abhijAtazraddhau) apane AtmakalyANakI dRDha rUcivAle veM donoM kumAra (tAya uvAgamma-tAtamupagamya) pitAke pAsa Akara (ima-idam) isa prakAra (udAhu-udAharatAm ) kahane lage // 6 // kAmagathI virakta banelA e bannee pachI zuM karyuM che te kahevAmAM yA cha-" te kAmabhogesu"-tyA ! manyA--mANussaesu-mAnugyakepu manuSyAnA sa samadhI kAmabhogesukAmabhogepu mA zAni viSayomA tathA jeyA vi divyA-ye cApi divyA 2 11 sapathI bhAga cha memA 5 asajjamANA-asajjamAnau na sA nA2 tabha04 va moksAbhikasI-mokSAbhikAkSiNI bhujitanI AMA mA 12ye abhijAyasaDDhA-abhijAtazraddho pAtAnA mAmAnI 48 3yiNA meM bhanne bhA2 tAya uvAgamma-tAtamupAgamya pitAnI pAse mAvAna pramA kahevA lAgyA che zuM che
Page #1021
--------------------------------------------------------------------------
________________ 80 ___ uttarAdhyayana tasya purohitasya-zAntikartu bhRgunAmno brAhmaNasya dvArapi priyaputrako paurANikI pUrvabhavasammandhinI jAti, tathA sucIrNa nidAnAghanupahatasyena samyaka sevita vapo'nazanAdika, sayama-paTakAyajIvarakSaNalakSaNa ca smRtvA ' kAmaguNe viraktau' ivi pUrveNa sambandhaH / kAmaguNaviraktirera jinendramArgapravipattiriti bhAvaH / mule'tava sanama' iti samAhAreNa nirdezaH / ca zabdaH nizcayArthakaH // 5 // tatasto kiM kRtavantau ? ityAha-- mUlam - te kAmabhogesu asajjamANA, mANussa esuM 'je yAvi divvA / mokkhAbhikaMkhI abhijAyasaDDA, tAyaM uvAgamma ima udAhu // 6 // ___ chAyA--cau kAmabhogeSu amajjamAno, mAnuSyakepu ye cApi divyaaH| mokSAmikAziNI abhijAta baddho, tAtamupAgamya idamudAharatAm // 6 // ye donoM kaise virakta dRe ? so kahate hai-'piyaputtagA' ityAdi / anvayArtha-(tatya-tatra) ipukAra purameM (sakammasIlassa-svakarmazIlasya) paThana, pAThana, yajana, dAna, pratigraha rUpa paTkarmameM nirata (puroriyassapurohitasya) purohita-zAti karma karAne vAlA-bhRgu nAmaka (mAraNassabrAhmaNasya) brAhmaNake (doyi piyaputtagA-dau api priyaputrako) ye donoM priyaputra (paurANiya jAi-paurANikIm jAtim) pUrvabhava sabadhI apanI jAtikI tathA (suciNNa tava sajama ca saritu-sucIrNa tapaH sapama ca stmRtvA) pUrvabhavameM acchI tarahase Acarita tapa-anazanAdika bAraha prakArake tapa eva SaTakAyake jIvokI rakSArUpa satraha prakArake sayama kI smRti karake (kAmaguNe viraktau) kAmaguNoMke viSayameM virakta bane // 5 // - e bane kaI rIte virakta banyA? te kahevAmA Ave che-- "piyaputtagA"-tyAhi / bha-kyAtha-tattha-tatra dhssu||252bhaa sakammasIlassa-svakarmazIlasya 54na, pAina, yana, hAna, pratiya35 16 mA nirata purohitassa-purohitasya purI khita sAtibhane 42sapanA2 zu nAmanA mAhaNassa-brAhmaNasya prAjha do vi piya puttagA-dvau api priyaputrako se manne priya putra porANiya jA -paurANikIm jAtim pUla samadhI pAnI tatane tathA suciNNa tavasajama ca sarittusucINa tapa sajama ca sarittu pUrva sapamA sArI zata mAyarekhA t5-mnshn| dika bAra prakAranA tapa ane SakAyanA jIvonI rakSArUpa sattara prakAranA sayamanI smRti karIne kAmaguNonA viSayathI virakata banyA che. 5
Page #1022
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma0 14 nandadatta-nandapriyAdiSaDjIvacaritam evaM tAbhyAmukta purohito yadAha, taducyate-- mUlamahe tAyao tatya muNINa tesi, tavassa vAghAyakara vyaasi|| imaM vaya vedaM vido vaiyati,jahA ne hoI aKANa "logo||8|| chAyA-atha tAtaphastana munyostayo , tapaso vyAghAtakaramavAdIt / idaM vaco vedavido vadanti, yathA na bhavati asatAnA lokaH // 8 // . TIkA-'aha'-ityAdi adhaanantara, munyoH pratipannamunibhAvayoH, tayo rakayostAtaka -tanotipAlanapopaNa ddhiM prApayatIti tAtaH sa eva tAtakaH pito, tara tasminivezane, hamane apane pUrvabhavako jAna liyA hai, sAtha meM yaha bhI hamako bhAna ho gayA hai ki yaha sasAra asAra hai / jisa prakArame hamalogavartamAna hai vaha zA-cata nahI hai tathA hamalogoko Ayu bhI dIrgha nahI hai| isa ghoDIsI paryAyame ki jo aneka vighnose vyApta banI huI hai hamako kyA zAti mila sakatI hai ' kucha bhI nahI isaliye gRhAvAsameM hama. logoMkA rahanA Anadaprada nahI mAnA jA sakatA hai| isaliye "Apa hameM sayama pAlana karanekI AjJA deM" yaha prArthanA karate he // 7 // . dono putroke isa prakAra kahane para purohitane kyA kahA so kahate haiM-'aha tAyao' ityAdi anvayArtha-(aha-aya) putroMkI isa prakAra bhAvanA prakaTa honeke vAda (tesi muNINa-tayo munyoH ) una bhAvamuniyoMke (tAyao-tAtaka:) - amArA pUrvabhavane jAye che sAthosAtha amane e vAtanuM paNa bhAna thayuM che ke, A sa sAra asAra che je pramANe ame vartamAnamAM chIe e zAzvata nathI, temaja amArU AyuSya paNa dIrgha nathI A ceDA ja paryAyamAM ane aneka vinothI gugaLAI rahyA chIe, AthI amane zAMti maLI zake tema nathI AthI amArU gRhAvAsamAM rahevu Anadama jaNAtuM nathIA kAraNe "Apa amane sayama pAlana karavAnI AjJA Apo" evI prArthanA karIe chIe kA bane pue A pramANe kahevAthI purehite zuM kahyuM e kahevAmAM Ave cha-" ahatAyao"-tyAhi ! __-yArtha-aha-atha putrIya mA prA2nI bhAvanA pragaTa 4aa pachI vesi muNiNa-tayormunyo se nAva bhuniyAnA tAyao-tAtaka pitA purohite
Page #1023
--------------------------------------------------------------------------
________________ 812 TIkA--' asAsaya'-ityAdi-- ima-pratyakSa, vihAra-manuSyabhabhAvasthAnarUpam , mazAzvatam anityaM pahanta. rAyabahavo'ntarAyA yasmista tayA, anurAdhivyAdhivinayuktaM ca dRSTA, pamna AyuH jIvitapramANamapi dIrghapalyopamAdi parimita na dRSTvA gRhe ravizvAsa na labhArahe-na mAnurahe / yata etasmAt he pitaH ! AvAM bhavantam nAmantrayAtra:=pRcchAH , AvA maunamyunibhAna sayama cariSyAva: AseviSyAvahe / aya. bhAvaH-he pitaH munidarzanasanAtanAvismaraNazAnavandI AvAm anitya pracuravighnasamalitamalpAyuSkamida manuSyabharasambandhijIvita dRSTvA gRhe'vasthAtuM necchaavH| tasmAd bhavantamApRcchaya sayama grahItumicchAva iti // 7 // - kyA karA ? so kahate haiM-'asAsaya' ityAdi / / anvayArtha he pitAjI! (ima-imam ) iha pratyakSakA viSayamUta (vihAra-vihAram) jo manuSyabhavameM avasthAna hai yara (asAsaya-azAzvatam ) azAzvata - anitya hai / tayA (bahuatarAya-yahantarAyam ) pradhura Adhi eva vyAdhi rUpa vighnose yukta hai eva (Au dIha na-AyuH na dIrgham ) jIvanakA pramANa bhI palpopama Adi rUpa nahI hai aisA (dahamdRSTvA) dekhakara he tAta! hamaloga (gihasI rai na labhAmo-gRhe ratiM na labhAvahe) gRhasthAzramameM zAti prApta nahI kara sakate haiM (tamhA-tasmAt) isaliye (AmatayAmo-AmantrayAmaH) Apase AjJA cAhate haiM ki (moNa carisAmu-mauna cariSyAvaH) hama sayamako agIkAra kare / bhAvArtha-donoM bhAIyone pitAke pAsa jAkara nivedana kiyA ki-he tAta! munirAjoMke dekhanese hamako jAtismaraNa jJAna ho gayA hai, usase tabhara zu udhu ? apAmA mAcha-" asAsaya"-tyA! anyAya-ima-imam pratyakSathA viSayabhUta vihAra-vihAram 2 bhanunya sabhA bhavasthAna cha / asAsaya-azAzvatam mAzvata-manitya che tathA bahuatarAya-bahvantarAyam prayu2 mAdhi bhane vyAdhi35 vinAtha rAya , jI Au dIha na-Ayu na dIrgham nanu pramA 5 pakSyA5ma mAhi35 nathI ye dada-dRSTvA na ta! mame gihasi rai na lAbhAmo-gRhe ratiM na labhAvahe gRhasthAzramamA ti mAsa 4za nathI tamhA-tasmAt mA mATe sabhA Ama tayAmo-AmantrayAma mAyanI mAjJA bhavAnI sannadhya chI mAyanI AjJA bhaNatA sabhI moNa cArisAmu-mauna cAriSyAva sayabhanI bhI2 42vAnA chIme bhAvArtha-bane bhAIoe pitAnI pAse jaIne nivedana karyuM ke he tAta! munirAjane jotA ja amene jAtisamaraNa jJAna thayu che AthI ame
Page #1024
--------------------------------------------------------------------------
________________ 815 miyadarzinI TI a0 14 nandadatta-nandapriyAdiSaDjIvacaritam __yata eva vedAjJA, tasmAda ahijja vee pairivista vippe, putte parijhuppa gihasi jaayaa| bhuccINa bhoeM seha itthiyAhi, AraNagA hoha muMNI paisatthA // 9 // chAyA-adhItya vedAn pariveSya vimAn , putrAn paripThApya gRhe jAtAn / ___ bhuktvA bhogAn saha strIbhiH, AraNyako bharata munI prazastau // 9 // TIkA--'ahijja'-ityAdi he putro yuvA ! vedAn RgvedAdIn adhItya, vimAn pariveSya bhojayitlA, jAtAn aurasAn pumAn gRhe pariSThApya kalAkalanagrahaNAdinA nivezya, na tu / "aputrasya gati sti, svargo naiva ca naiva c| tasmAtputramukha dRSTvA pazcAt dharma samAcaret // " hamAre jIvana meM vaha dhanya hai jo putrake putrakA mukha dekhatA hai| kyoMki "punasya putreNa vargaloke mahIyate" putrake puna (pAtra)se vyakti svargalokame bhI pUjA jAtA hai // 8 // isa prakArakI vedoMkI AjJA hai isa lipe yA karanA cAhiye so kahate haiM-'ahijjavee' ityAdi he putro ! tuma donoM (vee ahijja-vedAn adhItya ) RgvedAdikoMko pada karake tathA (vippe parivissa-vimAna parivepya) brAhmaNoMko bhojana karA karake eva (jAyA putte gihasi pariThThappa-jAtAn putrAn gRhe pariSThApya) apane putroMko gharameM sthApita karake-kalA sikhalAkara eva vivAhita kara " apunasya gati nAsti, sagoM naiva ca naiva ca / tasmAtpuna mukha dRSTvA, pazcAt dharma samAcaret // " amArA janmamA e dhanya che ke, je putranA putranuM moTuM joI zake cha bha, " putrasya putraNa svargaloke mahIyate" putranA putra-pautranu bhuma jaIne pachI maranAra vyakti svarga lokamAM paNa pUjAya che ke 8 A prakAranI vedonI AjJA che AthI zuM karavuM joIe te kahe che" ahijja vee-tyAhi ! bha-kyAtha--- putrI ! tame anna vee ahijja-vedAn adhItya va Adi hone sa tabha04 vippe parivitsa-viprAn pariveSya prAhAvana lona zavIna bhane jAyA putte gihasi paridRppa-jAtAn putrAn gRhe pariSThApya vAtAnA pune gharamAM sthApita karIne kaLAo zIkhavADIne temaja temane vivAha
Page #1025
--------------------------------------------------------------------------
________________ Tapa tasminnavasare vA, tapasa = anazanAdi dvAdazavidhasya, upalakSaNatvAtsayamasya ca vyAghAtakaram - upaghAtaka pakSyamANa vacanamavAdIt anIt / tadevocyate - he putrau ! vedavido vedajJA ida caconyAca vadanti, yathA- amutAnA putrarahitAnAM janAnAM lokaH = paraloko na bhavati / aya bhAgaH putrAbhAve piNDamadAnAdyabhAvAt paraloka mAptirna bharatIti vedajJA vadanti / uktaca - "anApatyastha lokA na santi" iti / athA ca--' putreNa jAyate lokaH' ityeSA vaidikI zruti / atha putrasya putreNa, svargakoke mahIyate // 1 // aputrasya gatirnAsti, sarvo naiva ca naiva ca / - tasmAtputramukha dRSTvA pacAd dharme samAcaret // 2 // " // 8 // pitA - purohitane ( tavassa vAghAyakara ima vaya vayAsi-tapaso vyAghAta 'kara ida vaca avAdIt ) unake tapa eva sayamako vyAghAta pahucAne vAle vacana isa prakAra se kahe ki he putro ! (vedavido vedavidaH) vedako jAnane vAle vidvAna (hama vaya vayati ida vacana vadanti ) aisA kahate haiM (jahAyathA) jaise ki ( asuANa logo na hoI asutAnAM lokaH na bhavati ) putra rahita jo vyakti haiM unakA paraloka nahI sudharatA hai / bhAvArtha - pitA purohitane putro ke vacana sunakara unase kahA ki beda jAnane vAle vidvAn " anapatyasya lokAH na santi putreNa jAyate 'lokaH" aisA kahate haiM ki aputra vyaktikI gati nahI hotI hai kyoM ki putrake abhAva me piNDa pradAna karane vAlA unako koI nahIM hotA hai, isaliye he putro / tuma vivAha karake pahale putrako utpanna kro| phira dharmakA AcaraNa karo / kyoM ki vedake jAnane vAloMne kahA hai ki 1 f Tare vAghAyakara-tapaso vyAghAtakara semanA taya ane sayamamA AdhA pdd'e| nyAunAra ima vaya vayAsi - ida vaca avAdIt vayana mA prabhA hyA jahA - yathA nema he putro ! vehane laghuvAvAjA vidvAno use che hai, asuANa logo na hoi - asutAnA loka na bhavati ne vyakti putraraDita che senA parate sudharato nathI, bhAvAtha--pitA purAhita putranA vacana sAbhaLIne temane kahyu ke, vedane yuvAvAjA vidvAna "anapatyasya lokA na santi putreNa jAyate loka " yevu 4 che krU, aputra vyaktinI gati thatI nathI kemake, putranA abhAvathI piDa pradAna karanAra bIju kAI manatu nathI A kAraNe haiM putra ! tame! vivAha karIne pahelA putrane uttpanna karI ane pachI dharmanuM AcaraNu karA kemake vedane jANavAzALAonu kahevu che ke 1
Page #1026
--------------------------------------------------------------------------
________________ 817 priyadarzinI TIkA a0 14 nandadaca-nandapriyAdipaijIvacaritam iva indhana dAhyatayA yasya sa tena tathA athavA-Atmano ye guNA janAdikAlasaha caritA rAgAdayo guNAsta era indhanamindhanaminamuddIpaka yasya sa tena tathA mohAnilAt-ajJAnapavanAt, prajvalanAdhikena-adhika mahAnagaradAhAdibhyo'pi atizaya majvalana pradAho yasya sa tena tathA, 'adhika' zabdasya paranipAtaH, prAkRtatvAt / aya bhAvaH-yathA-papanasahakAreNAgniradhika prajvalati, tathaiva-punamoharUpapavanasaha kArasabhAvyapuna viraharUpo'gniH purohitahRdaye prajvalita iti / etAdRzena zokAgninA zorurUpavahinA sataptabhAra-santaptaH-paritapto bhAvaH antaHkaraNa yasya tam, ata eva paritapyamAna-zophAvezavaH zarIre dAhasya prAdurbhAgAtsamantAdahyamAna ca%3D punaH bahu mabhUta yathA bhavati tathA, bahudhA-anekamakAreNa lAlapyamAna-mohavazAt hInadInavacanAni bhApamANam // 10 // pitAke ese kahane para phira kyA huvA ? so kahate haiM'soyariMgaNA' ityAdi anvayArya-(AyaguNidhaNeNa-AtmaguNendhanena) AtmAke karmakSayopama Adise samudbhUta jo samyagdarzana Adi guNa hai ve hI jisake liye jalAne yogya honese idhana svarUpa hai tathA (mohANilA pajjalaNAhieNa mohAnilAtprajvalanAdhikena) moharUpI pavanase hI jo adhika jvAlAyukta kI jAtI hai aisI (soyaggiNA-zokAgninA) zokarUpI agnise (sattattabhAvasataptabhAvam ) satapta huA hai antaHkaraNa jisakA aura isIliye (paritappamANa-paritappamAnam ) samasta zarIrameM zokake Avezase prAdubhUta dAhase saba orase dahyamAna tathA (bahu bahudhA lAlappamANa-bahu bahudhA lAlapyamAnam ) atyata aneka prakArase mohAdhIna panakara dInahIna vacana pitAnA A prakAranA kahevA pachI zu thayu ? te kahevAmA Ave che-" soyagiNA"-tyA! bhanvayArtha-AyaguNi dhaNeNa-AtmaguNendhanena mAtmAnA bhakSayApama mAthI samudbhUta je samyagadarzana Adi guNa che teja ene mATe bALavA yogya pAthI dhdhana 2135 che tathA mohANilA prajjalaNAhieNa-mohAnilAtprajvalanAdhikena mA 35 5panathI 2 vAjAne vadhu palita re che sevA soyariMgaNA-zokA minA 3 mazithI sattattabhAva-sataptabhAvam satata thayesa mata 4264 renu cha bhane paritappamANa-paritapyamAnam samasta zarIrabhA nA mAvezathI pAhata hAthI 2 sadhaNI mAnuthI hAmI 22 tathA bahu bahudhA lAlappamANa-bahu bahudhA lAlapyamAnam bhane prArathI mAhAdhina manAna dAnaDina yana mAsA
Page #1027
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1 dattakAdIn, tathA-bhogAn-mujyante ye te mogA manojJazandAdirUpAstAna - khImiH saha bhuvanA, vata AraNyako AraNyavratadhAriNI bhUtvA mastI lAghanIyau munI tapasvinauM 'bhavatam / iha ca ' ahijjavee ' ityanena brahmacaryAzramaH, ' AramNamA' ityanena vAnaprasthAzramaH ' muNI' ityAdinA sanyAmAzramaca uktaH // 9 // ittha tAvenokte kiM jAtam ? ityAha- mUlam - soyaeNggiNA AyeguNighaNeNaM, mohANilA pajalaNAhieNaM / saMtattabhAva paritapyamANa, lAlappaimANaM bahuhA bahu ca // 10 // purohiya ta karmaso'Nita, nimartayata meM suMe dhaNe / jahakkama kAmaguNehiM caitra, kumAraMgA te" pasamikkha baiMka // 11 // chAyA -- zokAgninA AtmaguNendhanena, mohAnilAtprajvalanAdhikena / sataptabhAna paritapyamAna, lAlapyamAna bahudhA bahu ca // 10 // purohita va kramazo'nunayanta nimantrayanta ca sutau dhanena / yathAkrama kAmaguNaicaiva kumArako tau prasamIkSya vAkyam // 11 // TIkA -' soyaggiNA ' ityAdi AtmaguNendhanena - AtmaguNAH karmakSayopazamAdi samudbhUtAH samyagdarzanAdayasta unake Upara apanA gRhasthAzramakA bhAra rakha karake ( isthiyA hiM saha bhAe bhuccANa - strIbhiH saha bhogAn bhuktvA ) striyoMke sAthamanojJa zabdAdika bhogoko bhogakara pazcAt ( AraNgagA pasatthA guNIhoi - AraNyako prazastau munI bhavatam ) AraNya vratadhArI hokara prazasanIya tapasvI bana jAnA | isa gAthA maiM " ahijja vee" isa pada dvArA brahmacaryA zrama AraNyagA " isa pada dvArA vAnaprasthAzrama eva " muNI " isa pada dvArA sanyAsAzrama kahA gayA hai // 9 // 44 zrIne temanA upara potAnA gRhasthAzramanA lAra nANIne itthiyAhi vaha bhopa bhuccA - stribhi saha bhogAn bhuttavA striyonI sAthai manojJa zabdAhiDe bhogAne logavIne pachIthI AraNNagA pasatthA muNI hoi-AraNyakau prazastau munI bhavati AraNya vratadhArI thaI prarA sanIya tapasvI thaI javu A gAthAmA ahijjavee " 2mA 56 dvArA vAnaprasthAzrama ane " muNI" yA yaha dvArA sanya stAzrama kahevAmA Avela che ! huM ! 66
Page #1028
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 14 nandadatta-nandapriyAdipaijIvacaritam itra indhana dAhyatayA yasya sa tena tathA jathavA Atmano ye guNA anAdikAlasaha caritA rAgAdayo guNAsta epa indhanamindhanaminamuddIpaka yasya sa tena tathA mohAnilAt-ajJAnapavanAt, prajanAdhikena-adhika mahAnagaradAhAdibhyo'pi atizaya majvalana pradAho yasya sa tena tayA, ' adhika' zabdasya paranipAtaH, prAkRtatvAt / aya bhAra:-yathA-pavanasahakAreNAgniradhika prajvalati, tathaiva-puramoharUpapavanasaha kArasabhAvyaputra niraharUpo'gniH purohitahRdaye majalita iti / etAdRzena zokAgninA zokarUpavahinA savatabhAva-santapta:-paritapto bhAvaH antaHkaraNa yasya tam, ata eva paritapyamAna-zokAvezataH zarIre dAhasya prAdurbhAgAtsamanvAdadyamAnaM ca%3 punaH bahu prabhUta yadhA bhavati tathA, bahudhA-anekaprakAreNa lAlapyamAnammohanazAt hInadInavacanAni bhApamANam // 10 // pitAke ese kahane para phira kyA huvA ? so kahate haiM'soyaggiNA' ityAdi anvayArtha-(AyaguNidhaNeNa-AtmaguNendhanena) AtmAke karmakSayopama Adise samudbhUta jo samyagdarzana Adi guNa hai ve hI jisake liye jalAne yogya honese idhana svarUpa hai tathA (mohANilA pajjalaNAhieNa mohAnilA. prajvalanAdhikena) moharUpI pavanase hI jo adhika jvAlAyukta kI jAtI hai aisI (soyariMgaNA-zokAgninA) zokarUpI agnise (sattattabhAvasataptabhAvam ) satapta huA hai antaHkaraNa jisakA aura isIliye (paritappamANa-paritappamAnam ) samasta zarIrameM zokake Avezase prAdurbhUta dAhase sara orase dahyamAna tayA (bahu bahudhA lAlappamANa-bahu bahudhA lAlapyamAnam ) atyata aneka prakArase mohAdhIna dhanakara dInahIna vacana pitAnA A prakAranA kahevA pachI zuM thayuM? te kahevAmAM Ave che-- "soyariMgaNA"-tyA ! manvayArtha-AyaguNiM dhaNeNa-AtmaguNendhanena mAtmAnA bhakSyApama mAhiyA samudbhUta je samyagudarzana Adi guNa che teja enA mATe bALavA yogya pAyI dhana 2135 cha tathA mohANilA pajjalaNAhieNaM-mohAjilAprajvalanAdhikena mADI papanayI 2 jAne vadhu palita 3re che yevA soyarigaNA-zokAminA 3yA mazithI sattattabhAva-sataptabhAvam satata thayesa mata 42 renu cha bhane paritappamANa-paritapyamAnam samasta zarIramA zanA AvazathI prArabhUta hAthI re sajI thI hAjI 22 tathA bahu bahudhA lAlappamANa-bahu bahudhA lAlapyamAnam bhane prAthI mAhAdhina manAna vAnahina vayana mAsAvA
Page #1029
--------------------------------------------------------------------------
________________ 818 E - m puna:-kramaza:=paripATayA, sutI-putrI anunayanta-putrau prati viSayamukhamAzaMkapacanaiH gRhAvAsarUpa svAbhiprAyaM prakAzayantam , ca-punaH dhanena to nimantrayantam-pakSIphartumicchantamityartha , tathA ca-yayAkrama-kAmabhogAvApi, ekAro'pyaryakA, to nimanvayantam, arthAt-vedAnadhotya, nAgmaNAn bhojayitvA, bhogAn zuklA, ityAdharasara darzayanta ta purohita prasamIkSya-dRSTvA to kumArako ida vakSyamANa mAsyam uktavantAviti shepH||11|| polanevAle eca (sue aNuNita-sutau anunayantam) putroko viSayamukha pradarzaka vacanoM dvArA "ghara meM hI raho" isa prakAra kahakara manAne vAle tathA (dhaNeNa nimatayata-dhanena nimanayantam ) unako dhanakA pralobhana dikhAkara apane vazameM karane kI bhAvanAnAle, tathA (jahama kAmaguNehi ceva-yathAkrama kAmaguNaizcaiva) yathAkrama kAmamogoM dvArA bhI-he putro ! vedoM ko par3ho, brAhmaNoko jimAvo, bhogoMko bhogoM' isa prakAra rijhAnevAle usa apane pitA (purohiya-purohitam ) purohitako (prasamikkha-prasa. mIkSya ) dekhakara (kumAragA-tau kumArako) una donoM kumAroMne isa prakAra (vaka-vAkyam ) vacanoMko karA___ bhAvArtha-purohitase dIkSA agIkAra karanekI AjJA jaba donoM putroMne mAgI to usako bar3A adhika duHkha huaa| purohitane unako harataraha samajhAyA aura samajhAte 2 jaba vaha eka tarahase hatAza jaisA ho gayA to usako bar3AhI zoka huaa| usase vaha satapta ho gyaa| vAstavameM jisa samaya prANI zokAdhIna vanakara Akula vyAkula hone lagatA hai mana sue aNuNita-sutau anunayantam putrAna viSaya suma pra pAyI gharamA / 23" mA prabhAre DIne manAva tayA dhaNena nimatayantamdhanena nimantrayantam ana dhananu prasAsana manApI ghAtAnA pazA 42pAnI sAnA mana jahakama kAmaguNehiM ceva-yathAkrama kAmaguNazvava yathAma ma bhege dvArA paNa he putre ! vedone bhaNe, brAhmaNone jamADe, bhogene bhega mA pramANe rimeza potAnA pitA purohiya-purohitam purohitane pasamikkha-prasamIkSa dhana te kumAragA-tau kumArako me bhanne sumArAsa mA 12nA vakta-vAkyam pyn| hA bhAvArtha-purohita pAse dIkSA agikAra karavAnI AjJA jayAre banne putro e mAgIto tene khUba ja dukha thayu purohite temane sava rIte samajAvyA ane samajAvatA samajAvatA jayAre tene hatAzA jevuM lAgyuM eTale tene khUbaja dukha thayu vAstavamAM je samaye prANI zokane AdhIna thaIne AkuLa
Page #1030
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - priyadarzinI TIkA a0 14 nandadatta-nandapriyAdipaijIyacaritam 819 kiM vAkyamuktamantau ? ityAha-- mUlam veyo ahIyA Ne havaMti tANa, bhuttA diyA Niti tamaM tNmennN| jAyA ye putAne havati toNa, 'ko nAma "te aNumennija aiy||12|| chAyA-vedA dhotA na bhavanti nANa, bhuktA dvijA nayanti tamastamAyA khlu| jAtAzca punA na bhAnti trANa, ko nAma te anumanyeta etat // 12 // TIkA-'veyA'-datyAdi he tAta ! aghItA vedAtANa prANAya na bhavanti / aya bhAvaH-zIlamanAsthAya paThanamAnAdurgatipAtarakSaNAsiddhe / tayA-bhojitA dvijA brAhmaNAstamastamAyA pRyinyA to vaha sabakucha bhUla jAtA hai / samyagdarzanAdika guNoMko bhI naSTa kara detA hai / jisa AtmAme mohakI adhika pracalatA rahatI hai vahA para yaha zoka adhikAdhika dhadhakatA rahatA hai| yahI kAraNa hai ki pUrohitane zokase satapta antakaraNa hokara apane dono pUtroMko haratarahase sama. shaayaa| una donoM ko dhanakA, bhogokA, savakA pralobhana bhI dikhAyA para ve pitAkI pAtoMmeM nahI phase aura apane vicAroM parahI DaTe rahe / 10 / 11 // unhoMne pitAse kyA kahA so nIcekI gAyAse spaSTa kiyAjAtA hai'ceyA' ityAdi anvayArtha-he tAta ! (ahIyA veyA tANa na habati-adhItA vedA: trANa na bhavanti) paDhegaye veda isa jIvakA rakSaNa nahIM kara sakate hai (bhuttAdiyA tama tameNa Niti-bhuktA dijAH tamastamAyA khalu nayanti) brAhmaNoM vyAkuLa thavA mAMDe che tyAre te sArAsArane paNa bhUlI jAya che samyaga darzanAdika guNene pay nAza karI bese che je AtmAmA mehanI adhika praba LatA rahe che tyA e zoka adhikAdhika bhabhUkate rahe che enuM kAraNa e che ke, purahita zekathI satapta ata karaNa pUrvaka pitAnA ane putrone hareka prakAre samajAba e bannene dhananA bhegenA, saghaLA pralobhane paNa batAvyA paraMtu teo pitAnI vAtomAM phasAyA nahI ane potAnA vicAramAM makkama rahyA101 temaNe pitAne zuM kahyuM te nIcenI gAthAthI spaSTa karavAmAM Ave che - " yA "tyaadi| sa-payArtha-De tAta! ahiyA veyA tANa na havati-adhitA vedA prANa na bhavanti napAmA mAta vaha mA chanu 2kSA 42 zata nathI bhuttA diyA tama tameNa Niti-bhukA dvijA tamastamaryA khalu nayanti prAyana lona
Page #1031
--------------------------------------------------------------------------
________________ khala nizcayena nayanti mApayanti bhojayitAram / 'bhuttA' iti padamantarbhavamparSakam / aya bhA-piDAlahattayo duHzIlA nAhmaNA bhojitAH kumArgamarUpaNapazuvAdAdeva pravartante / ataH tepo bhojana nararUheturera, iti nAsti teSAM nistArakatvamiti / ca-punaH mAtA-anajAtAH punA api trANa trANAya na bhavanti / narakAdau pavataH pitrAdIn punA na rakSantItyarthaH / ukta ca vedAnuyAyibhirapiko bhojana karAnese bhI isa jIvakI rakSA nahIM ho sakatI hai pratyuta isa kriyA meM adhika Arambha aura samArabha honese bhojana karAne vAle jIpa bharakara tamastamA nAmake narakameM jAtA hai| kyoM ki duHzIla bAmaNAbhAsa brAhmaNoMko bhojana karAnA bhI hamArI rakSAkA upAya nahIM hai| (jAyA pa puttA tANa na havati-jAtAH putrAH prANa na bhavanti) putra mI utpanna ho. gaye to kyA inase bhI pApake udayase narakameM par3ane vAle AtmAkA mAna ho sakatA hai ? nahIM ho sktaa| isaliye he tAta ! (ko nAma eya aNumanijja-ko nAma etat anumanyeta) Apake isa kathanako kauna aisA buddhimAna hai jo satyArtharUpameM agIkAra kara sakatA hai| bhAvArtha-pitAne jo bAteM karaneke liye putroMse kahA thA-unhIM vAtoMkA ve yahA samucita uttara de rahe haiM / pitAko unhoMne kahA ki he tAta ! kaho to sahI kyA vedoMkA par3hanA hamArI rakSA kara sakatA hai| kyA viDAla vRttivAle duHzIla sapanna brAhmaNoMko bhojana karAnese hamArA karAvavAthI paNa A jIvanI rakSA thaI zakatI nathI. vAstavamAM A kriyAmAM adhika Ara bha ane samAra bha hovAthI bhojana karAvanAra jIva marIne tama stamA nAmanI narakamAM jAya che kema ke, du zIla brAhmaNabhAsa brAhmaNane mozana 42 me mArI rakSAna pAya nathI jAyA ya puttA tANa na havatijAtA putrA prANa na bhavanti putra paY Spanna thAya / zu the putra 5 pApanA udayathI narakamAM paDavAvALA evA amArA AtmAnuM kalyANa karavAmAM samartha thazaza 1 na thaI za 2Ne tAta! ko nAma eya aNumanijjako nAma etan anumanyeta mAnA // 2 // 4thanane se muddhimAna cha , tanA satyArtha 35mA 2 2 421 bhAvArtha-pitAe putrone je zikhAmaNa AcaravA mATe kahI hatI eja vAtane tee ahiM pratyuttara Ape che pitAne temaNe kahyuM ke, tAta ! kahete kharA ke, vedanuM bhaNavuM e zuM amArI rakSA karI zake che ? pitAne bAhmaNa gaNAvatA chatAM paNa 6 zIlasa panna evA brAhmaNane bhojana karAvavAthI amAra
Page #1032
--------------------------------------------------------------------------
________________ Lak priyadarzinI TIkA a 14 naMndradatta - nandapriyAdipaijIvacaritam " yadi putrA bhavetsvargo' dAnadharmo na vidyate / muSitastatra loko'ya, dAnadharmo nirarthakaH // 1 // bahupunA DulI godhA, tAmracUDastathaiva ca / tepAca prathama svargaH, pacAlloko gamiSyati // 2 // " iti / yata eva tataH ko nAma vivekavAn te tatra etatpUrvokta vedAdhyayanAdikam, anumanyeta='zobhana mida' mityeva svIkuryAt // 12 // sarakSaNa ho sakatA hai ? putroMko bhI utpanna karanese kyA hamArI zubha gati ho sakatI hai ? yadi aisA hotA to phira dAnAdika karanA saba vyartha hI ho jaataa| jo aisA kahate haiM ki putrotpatti narakame par3anevAle pitA AdikoMkI rakSA karatI hai ve kumArga para haiM 'svaya vedAnuyAyiyoMne bhI aisA hI kahA hai " yadi putrAt bhavetsvargo, dAnadharmo na vidyate / muSitastatra loko'ya, dAnadharmo nirarthakaH // bahuputrA DulI godhA, tAmracUDastathaiva ca / tepA ca prathama svarga, pazcAt loko gamiSyati // " yadi yahI bAta ekAntata mAnalI jAve to puruSokI apekSA DulI arthAt kachuI, godhA tathA tAmracUDa - mUrgeko svarga meM sabase pahile jAnA caahiye| kyoMki inake yahAM manuSyoM kI apekSA adhika satAna huA karatI hai / brAhmaNoM ko bhojana karAnese jo yahA tamastamA narakame jAnA prakaTa zuM sarakSaNa thaI zake che ? putrAne utpanna karavAthI paNa amArI zu zubha gati thaI zake che ? ne tevu hota te pachI dAna Adittu karavu e saghaLu vyaMja banI jAya ema kahe che ke, putrotpatti e narakamA paDavAvALA pitA vagerene macAve che teA te kumArga upara che . " svayaM vedanA anuyAyIee paNa evuja kahyu che---- " yadi putrAt bhavetsvargo, dAnaparmo na vidyate / muSitastatra loko'ya, dAnadharmo nirarthakaH // vahuputrA DulI godhA, tAmracUDastathaiva ca / tepA ca prathama svargaH, paJthAt loko gamiSyati || " jo e vAtane khUba ja zAtithI vicAravAmA Ave te puruSAnI ape kSAe kAmA, ghA, ane kukaDAone svargamA sahu prathama sthAna maLe kema ke, temane tyA manuSyanI apekSAe ghaNA ja satAna pedA thAya che vaLI brAhmaNAne bhAjana karAvavAthI je ahiM tamastamA narakamA javAnu khatAvela che. enu
Page #1033
--------------------------------------------------------------------------
________________ 822 'vedAnadhItya' ityAditrayasyottara dasyA samprati kyA bhogAn' ityasyottaramAha mUlamkhaNamittasukkhA bahurkoladukkhA, pagAmaduskhA anigaamsukkhaa| sasAramokkhassa vipakkhaMbhUyA, khANI aNayANa ukombhogaa||13|| chAyA-kSaNamAtrasokhyA pahukAladuHkhA, prakAmaduHkhA anikaamsaukhyaaH| ' sasAramokSasya vipakSabhUtAH, khaniranarthAnA tu kAmabhogA // 13 // TIkA-'khaNamittanuskhA' ityAdi ete kAmabhogAstu kSaNamAtrasaukhyA=gamAtra saukhya-sukha yebhyaste tathA, sevanakAla eva svalpamukhamanakAH ityarthaH, tathA vakAladuHkhA:-bahukAla-parapo. kiyA gayA hai usakA prayojana kevala itanA hI hai ki-viDAla vRttivAle duHzIla brAhmaNoM dvArA sanmArgakI prarUpaNA na hokara pratyuta kumArgakI hI prarUpaNA hotA hai| pazuvadhakI puSTi hotI hai // 12 // isa gAthA dvArA putroMne pitAkI "vedroko paDho, brAhmaNoMko jimAo eva putroMko utpanna karo" ina tIna rAtoMkA uttara diyA hai| aba ve 'bhogoMko bhogo" isa vAtakA uttara dete haiM ' 'khaNamitta sukkhA' ityaadi| ' anvayArtha he tAta ! (kAmabhogA-kAma bhogAH) kAmabhoga (khaNamitta sukkhA-kSaNamAtra saukhyA.) jinase jIvoMko kSaNamAtra sukha prApta hotA. hai aise haiM-sevana karaneke samayameM bhI inase svalpasukha milatA hai, bAdameM to (bahukAla duskhA-bahukAla duHkhA) inase palyopama eva sAgaropama prayojana phakta eTalu ja che ke, pitAne brAhmaNamAM khapAvatI chatA du zIla evA brAhmaNothI sanmArganI prarUpaNuM na banatA ulaTI kumArganI prarUpaNa thAya che pazu vadhane puSTi maLe che 12 A gAthAthI putrAe pitAnI vedone bhaNavAnI, brAhmaNone jamADavAnI, ane putrane utpanna kare" A traNa vAta ne pratyuttara Apela che have te "sAgauna logavA" - pAta uttara mAce cha "khaNamitta sukkhA" tyAha! / anyAya-3 tAta ! kAmabhogA-kAmabhogA amaloga, khaNamittasukkhAaNamAtrasaukhya nAthI 7vAna kSaera mAtra subha prAnta thAya cha 4jI rena sevana karavAnA samayamAM paNa tenAthI svatya sukha maLe che, paraMtu pariNAme bahukAladukkhA-bahukAladu khA tenAthI 58ye|5m bhane sAmarIyama // supI
Page #1034
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadazinI TokA a0 14 nandadatta-nandapriyAdipaijIpacaritam 823 pamasAgaropamAdi-kAlavyApi dukha nArakAdika yebhyaste tyaa| bhavatu kSaNamAnasaukhyam , parantu taccet prakRSTa bhavet , tadA rAjyArthivad dhAnyArthigacca prakaSTasukhArthinA pahukAlavyApi duHkhamapi grAhya syAditi tannirAkartumAha-'aNikAmasukkhA' ityAdi-te kAmabhogA hi anikAmasaukhyA:-anijhAmam-apakRpTatuccha saukhya-sukha yebhyaste tathA, punazca-bhakAmadu khA-pakAma pracura duHkha yebhyaste tathA / prAmaduHsa-asAtavedanIyaduHkhajanita dazavidha-vedanArUpa nAraka duHkham, tathainAsAtavedanIyananitamananta-janmamaraNacchedanabhedanavedanArUpa narakanaigodika duHkha c| tathA-sasAramokSasya vipakSabhUtAH sasAra:-caturgatikabhanabhramaNa tasmAd mokSaH pRthagbhanana tasya vipakSabhUtAH-zatrubhUtAH, samAraparibhramaNapadakA ityarthaH / punazcakhaniHAkaraH anaryAnAm aihalaukikapAralaukikaduHkhAnAm // aya bhAvaH-ete kAlataka jIvako naraka nigodAdikake duHkha hI bhogane par3ate haiN| yadi koI yahA aisI AzakA kare ki rAjyArthIkI taraha athavA dhAnyArthIkI taraha pra. kRSTa sukhArthIke liye yaha kAla vyApI duHkha bhI grAhya ho jAtA hai jabaki vaha kSaNamAtra sukha bhI prakRSTa-atyadhika ho to| aisI AzakAke samAdhAna nimitta kahate haiM ki ye kAmabhoga (anigAmasukkhA-anikAmasaukhyA) tuccha sukha denevAle haiM kintu nikAma-atyata sukhaprada nahIM hai, tayA (pagAmadukkhA-prakAmaduHkhAH ) atyanta duHkha dene vAle haiM narakake daza prakArakI kSetra vedanA rUpa atyata duHkhoMko tathA nigodake janmamaraNa chedana bhedanake ananta duHkhoko denevAle haiM, (sasAramokkhassa vipakkhabhUyAsasAramokSasya vipakSabhUtA.) isIliye ye kAmabhoga sasArase mukta honeme antarAyarUpa hai / tayA (aNatthANakhANI-anarthAnA khaniH) aihalaukika anoM kI ye khAna hai / tAtparya isakA yaha hai ki ye kAmabhoga kAla eva jIvane naraka nidAdikanA hu ene bhogavavA paDe che, je koI ahI evI AzakA kare ke, rAjyArthInI mAphaka athavA dhAnyAthanI mAphaka prakRNa sukhArthIne mATe bahukALa vyApi du kha paNa svIkArya hoya che jyAre ke, kSaNa mAtra sukha paNa atyadhika hoya te AvI AzakAnA samAdhAna nimitta kahe che ke, me mata anikAmasukkhA-anikAmasaurathA tu27 supa mApanA2 cha 524 satyata sumana nathI, pragAmaduskhA-prakAmadu khA satyatama mApanA2 che narakanI daza prakAranI kSetra vedanArUpa atyata dubene tathA nigadanA janma, bharaNa, chena, nanA manatabhAne mApanAra ke sasAramoksAsa vipakva bhUyA-sasAramokSasya vipakSabhUto mAthI 1 me zata mata sasArathI bhuta yAmA mt2|5 35 cha aNatthANa sANI-anarthAnA khani tathA mA at
Page #1035
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAmabhogAH kAlata parimANatavAlapamukhajanakA pracura manantadvavakAsa snti| tathA caite sasAraparibhramaNakArakA pahalA krikapAralaukikaduHkhAnA khanika rUpAca santi // 13 // kAmabhogAnAmanakhanityameva darzayati parivyayaMte aNiyaMttakAme, aho ya roo paritappamANe / annappamatte dhaNamesamoNe, paippoti maccuM purise jara ce // 14 // chAyA-parinanan bhanittamAmaH, advi ca rAnI paritapyamAnaH / anyamamatto dhanameSayan, prApnAti mRtyu puruSo jarI ca // 14 // TIkA-'parinvayate' ityAdi purupaH paritrajana-viSayasukhalAbhArthamitastataH paribhraman , anivRttakAmA-na nivRttaH kAmAmapiyopabhogatRSNA yasya sa tayA, viSayopabhogatRSNAsahitaH san advi-dine, rAnau ca paritapyamAnaH paritaH samantAt tapyamAnaH cintAgninA samantAd parimANakI apekSA alpasukhajanaka era ananta duHkhavardhaka haiM / saMsAra paribhramaName ye hI pradhAnarUpase kAraNa hai tathA isaloka sabadhI eva paraloka sabadhI samasta anartho kI ekamAtra khAnarUpa haiM // 13 // phira isI vAtako kahate haiM-'parizvayate' ityaadi| anvayArtha-(aNiyattakAme-anivRttakAmaH) jisakI viSayopabhoga tRSNA nivRtta nahIM hotI hai aisA (purise-puruSaH) puruSa (aho ya rAo paritappamANe-advi ca rAtrau paritapyamAnaH) rAtadina usakI pUrtikI cintAse satapta hotA rahatA hai / aura (parivvayate-parivrajan ) idhara udhara 'viSayasukhake lAbhake liye ghUmatA huA vaha (dhaNamesamANe-dhanameSayan) ane paraloka mATe anarthonI khANa samAna che enuM tAtparya e che ke, e kAmaga kALa ane parimANanI apekSAe alpa sukhajanaka ane anata dukhavardhaka che saMsAra paribhramaNanuM pradhAna rUpathI eja kAraNa che tathA A loka sa ba dhI ane paraloka sa ba dhI saghaLA anarthonI eka mAtra khANarUpa che 13 za se pAtane 4 cha-"parivvayate" tyA ! anvayArtha:-aNiyattakAme-anivRttakAma nA viSaya sozavAnI / nivRtta thatI nayI sevA puripe-puruSa 535 aho ya rAo paritappamANe-bahi ca rAtrau paritapyamAna sanI pUtinI ciNtaa|| satata 2a! 42 cha bhane parizvayate-pariprajan mahI tI viSaya sumana sAmane bhATa 184n| 202
Page #1036
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 14 nandadatta - nandamiyAdipaijIvacaritam 825 dahyamAnaH, janyapramattaH anye sasmAditare ye svajanAdayastadarthaM pramattaH tadbharaNapo paNA''saktacittatayA samAra nistaraNarUpAtmakArye pramAdayuktaH, ata eva dhanam epayan = vividhopAyairhiraNyamuvarNAdinAdhiparigrahamupArjayan mRtyu = maraNa jarA vRddhAvasthA ca prApnoti / 'aho ' iti saptamyarthe prathamA, ArpatvAt // 14 // dhanakI cAhanA kiyA karatA hai tathA (annapamatte - anyamamattaH ) anya apase bhinna janoMme unake bharaNapoSaNakI cintAme paDakara sasArase pAra hone rUpa AtmakAryame pramAdI vana jAtA hai / isa taraha pramAdI banA huA yaha manuSya (jarAM maccu ca pappoti-jarA mRtyu ca prApnoti ) jarAvasthAko eva mRtyuko prApta kara letA hai / bhAvArtha- kAmabhoga anarthakI khAna hai yaha nAta isa gAthA dvArA puSTa kI gaI hai| isa me sUtrakAra yaha kaha rahe haiM ki jisakI viSayabhoga tRSNA zAta nahI hotI hai vaha vyakti kabhI AtmakalyANake mArga meM Age nahI AtA hai / kyoM ki usako to rAta dina yahI cintArUpa rAkSasa satAyA karatA hai ki merI vipayopabhoga tRSNA kisa prakAra zAta ho / kahA jAU - kise pakaDU, kaise dhana kamAu ? ityAdi bAtoMse hI usako avakAza nahI milatA hai to phira AtmAkI nAteM karanekA usako avasara kaise hAtha laga sakatA hai / rAtadina isI cintAme magna huA vaha vicArA apane se sarvathA bhinna rahane vAle vyaktiyoMkI kuTumna parivArakI sevA zuzrUSAme phasA rahatA hai / isa taraha pramAdI hue isa manuSyako dhIrete ghaNamemANe- dhanamepayan dhananI nyAhunA yo ure tathA annappamatte - anya pramatta peAtAnAthI bhinna janAmA enA bharaNapeANunI ciMtAmA paDIne sa sArathI pAra thavAmAM AtmAmA pramAdI banI jAya che. A rIte pramAdI banela e manuSya nA maccu ca pappoti-jarA mRtyu ca prApnoti vRddhAvasthAne temana sAre bhUtyune pAne che bhAvAtha----kAmalega ananI khANu che, A vAtane A gAthA dvArA pUSTa karavAmA Avela che temA sUtrakAra e khatAve che ke, jenI viSayabhAgathI viSayanI IcchA zAta thatI nathI tethI te vyakti AtmakalyANanA mArga mA kadI paNa mAgaLa AvI zakatI nathI. ene te rAta divasa e ciMtArUpa rAkSasa satAvyA kare che ke, mArI viSayaleAganI tRSNA kaI rIte zAta thAya! kayA jAu ? zu karU ? kaI rIte dhana kamAu ? vagere vArtAthI tene avakAza ja maLatA nathI te pachI AtmAnI vAta karavAnA avasara tene kayAthI maLe? rAtadivasa eja ciMtAmA magna chanI raheteA eve! te manuSya bicArA pAtA nAthI sarvathA bhinna rahenAra vyaktinI sevA zuzrUSAmA phasAI rahe che A
Page #1037
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAmabhogAH kAlata parimANatavAlpasukhajanakA macura anantaduHlavakA santi / tathA caite sasAraparibhramaNakArakA pahalaukikapAralaukikaduHkhAnA sanika rUpAca santi // 13 // kAmabhogAnAmanakhanitvameva darzayati-- mUlamparivvayaMte aNiyattakAme, aho ye rAo paritappamANe / annappamatte dhaNamesamANe, paeNppoti maccu purise jara ce // 1 // chAyA-parijanan anivRttakAmaH, advi ca rAnI paritapyamAnaH / ____ anyamamatto dhanamepayan, prApnAti mRtyu puruSo jarAM ca // 14 // TIkA-parindhayate' ityAdi puruSaH parinajan-viSayasukhalAbhArthamitastataH paribhraman , anivRttakAma:-na nihattaH kAmA vipayopamogatRSNA yasya sa tathA, viSayopabhogatRSNAsahitaH san advi-dine, rAtrau ca paritapyamAnaH paritaH samantAt tapyamAnaH cintAgninA samantAd parimANakI apekSA alpasukhajanaka eva ananta duHkhavardhaka haiN| sasAra paribhramaName ye hI pradhAnarUpase kAraNa hai tathA isaloka sabadhI eva paraloka sabadhI samasta anartho kI ekamAtra khAnarUpa haiM // 13 // phira isI bAtako kahate hai-'parivyayate' ityaadi| anvayArtha-(aNiyattakAme-anivRttakAmaH) jisakI viSayopabhoga tRSNA nivRtta nahI hotI hai aisA (purise-puruSaH) puruSa (aho ya rAo paritappamANe-ati ca rAtrI paritapyamAnaH) rAtadina usakI pUrtikI cintAse satapta hotA rahatA hai / aura (parivyayate-parivrajana ) idhara udhara 'viSayasukhake lAbhake liye ghUmatA huA vaha (dhaNamesamANe-dhanameSayan ) ane paraleka mATe anarthonI khANa samAna che enuM tAtparya e che ke, e kAmaga kALa ane parimANunI apekSAe alpa sukhajanaka ane anA dukhavardhaka che saMsAra paribhramaNanuM pradhAna rUpathI eja kAraNa che tathA A leka sa ba dhI ane paraleka sabadhI saghaLA anarthonI eka mAtra khANurUpa che 13 zo pAtane 4 cha-"parivvayate" tyAha! anvayArtha:-aNiyattakAme-anivRttakAma nI viSaya vAsavAnI go! nivRtta yatI nathI me| puriSe-puruSa 535 aho ya rAo paritappamANe-adi ca rAtrau paritapyamAna. anI bhUtinI citAmA satata 24 // 42 cha bhane parivyayate-pariprajan mahI tI viSaya sumana ne bhATe 084 242
Page #1038
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadazinI TokA a. 14 nandadaca-nandaniyAdipaijIvacaritam lAlapyamAna-bhRza lapanta va dhanatRSNAvanta jana harA:-harantyAyuriti harA aho rAtrAH, haranti-bhAntara nayanti, ityato dharma pramAda. kayam-naryAt dharmakArye kaya cidapi pramAdo na kartavyaH // 15 // saprati purohitaH kumArI punarapi dhanAdibhiH pralomayitu mAha dhaNaM paY=ya sa~ha iMtyi Ahi, saMyaNA tahA kAmaguNA pgaamaa| tava kae tappai jassa loo, ta savva sAhINamihevaM tubha // 16 // isa prakArake manorAjyAdika vikalpoMmeM paDakara (lAlappamANa-lAlapyamAnam ) vyarthahI jyAdA ukavAda karanevAle usa manuSyako (harA-harA:) dina aura rAniyA (harati-haranti) isa bhavase uThAkara dUsare bhavameM pahuMcA detI hai ataH (kaha pamAo-kathaM pramAdaH) dharmameM pramAda karanA kaise ucita mAnA jA sakatA hai, kabhI nhiiN| bhAvArtha-jaise 2 dina aura rAtriyA vyatIta hotI jAtI hai vaise 2 isa jIvakI Ayu galita hotI rahatI hai / ataH aneka prakArake saMkalpoM eva vikalpome paDe hue prANI isa bAtako jarA bhI nahIM vicArate hai ki mujhe paryAyase paryAyAntarita honekA samaya A rahA hai| ve to ulTe rAta dina isI cintAmeM phase rahate hai ki mujhe yaha karavAnA hai yaha nahIM karavAnA hai - yaha merA hai yaha merA nahIM hai| isI vicAra meM paDe hue ve jIva mara jAte haiM, ata dharmasevaname kisIbhI jIvako pramAda karanA ucita nahIM hai // 15 // eva-evam mA 42nA manAlaya vi65mA pahana lAlappamANalAlapyamAnam vyayabhA nAma mA 42vAvA te manudhyana harA-harA si ma rAta harati-haranti mA samAbI pAhIna mI sabhA pahAyADI cha sAthI kaha pamAo-katha pramAda dharmamA pramAH 22 // sa rIta yita mAnI zakAya ? jarA paNa nahI bhAvArthajema jema divasa ane rAta vyatita thatI rahe che tema tema A jIvanuM AyuSya ochu thatuM jAya che, AthI aneka prakAranA sa ka ane vikalpamAM paDelA prANa A vAtane jarA paNa vicAratA nathI ke, mArA mATe A bhavamAthI bIjA bhavamAM javAne samaya najIka AvI rahyo che e te ulaTI rAta divasa e ciMtAmAM phasAyelA hoya che ke, mAre A karAvavuM che, A navI karAvavuM A mArU che, A mArU nathI AvA vicAramAM paDele A jIva marI jAya che. AthI koI paNa jIve dharma sevanamA pramAda kara ucita nathI ke 15
Page #1039
--------------------------------------------------------------------------
________________ . . 926 . punaH kiM cintayati ? tadAha mUlamimaMca me atthi, ImacaM nasthi, imaM ca me kiJcami meM akiny| te evmev lAlappamANa, harA 'harati ti' kaha paimaao||15|| chAyA-ida ca me asti, ida ca nAsti, ida ca me kRtyamidamakRtyam / tamevameva lAlapyamAna, harA harantIti kaya pramAdaH // 15 // TIkA-'ima ca me' ityAdi me-mama, ida ca dhAnyAdikam asti, ida rajatasuvarNA bharaNAdika ca mama nAsti / ca punaH ida paimstusukhakAraka gRhAdipha mama karaya karaNIyam , ida ca alAbhadAyaka vANijyAdika mama akRtyam-akaraNIyam / evamera anena prakAreNaiva '2 jarA eva mRtyu ghera letI hai taba vaha pazcAttApa karane lagatA hai para aba kyA hotA hai| marakara isako durgatimeM bhaTakanA hI par3atA hai // 14 // viSayI loka aura kyA vicAratA hai so isa gAthA dvArA kahate haiM'ima ca meM ityaadi| anvayArtha-(ima-idam) yaha dhana dhAyAdika (me-me) merA hai aura (ima-idam ) yaha rajata suvarNAdika (me-me) merA (natthi-nAsti) nahIM hai| 'tathA (ima me kiccam ima akicca-ida me kRtyam idam akRtyam ) yaha navIna ghara ki jisameM chaho hI RtuoMmeM ArAma mila sake mujhe banavAnA hai, tathA yaha jo mere ghara para alAbha dAyaka vyApAra Adi cala rahA hai usako bada kara denA hai-vaha karaNIya nahIM hai / (eva-evam) pramANe pramAdI banelA e manuSyane dhIre dhIre vRddhAvasthA ane mRtyu gherI le che tyAre te pazcAttApa karavA lAge che paraMtu have zuM thaI zake? marIne teNe " dugaratimA ja bhaTakavuM paDe che 14 ' viSathI loke bIju zu vicAratA hoya che A gAthA dvArA kahevAmA mAcha-"ima ca me"-tyAhI sampayArtha:-ima-idam mA dhana dhAnyA me-me bhA3 cha bhane imaidam mA 2040 supAta me-mema bhAsa natyi-nAsti nathI, tathA ima me kicca ima akIcca-ida me kRtya idam akRtyam se navIna 524 << cha Rtu emAM ArAma maLI zake tevuM banAvavuM che, tathA mArA gharamAM A je alA bhadAyaka vepAra cAlI rahela che ene baMdha karI de che, te karavA nathI
Page #1040
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA bha 14 nanvadatta-na dapriyAdipaijIvacarinam 826 'pi tadavAptayogyatayA 'saha itthiyAhiM' ityuktam, 'saca' iti uptamathamAntam ||16| vAtasya vacana nizamya kumArau brUtaH - mUlam - 1 ghaNeNa kiM dhammaMthurAhigAre, saMyaNeNa vA kAmaguNehi caiva / samaNA bhavissomu guNodhArI, vahiMvihArA abhigama bhikkha // 17 // chAyA -- dhanena kiM dharmadhurAdhikAre, svajanena vA kAmaguNaizceva / zramaNau bhaviSyAno guNaudhadhAriNau, vahirnihAroM abhigamya bhikSAm // 17 // TIkA -- 'ghaNeNa kiM ' ityAdi bho tAta ! dharmadhurAdhikAre-dharmasya dhUrdharmadhurAH, tasyA adhikAre prastAve - dharmAcaraNe ityarthaH, dhanena svajanena, vA=athavA kAmaguNai. = manojJazabdAdivipazcaiyaiva kim ? | dharmAcaraNe dhanAdInA na kiMcitprayojanamastIti bhAvaH / ' gayA hai vaha unakI yogyatA ko lekara kahA gayA hai| arthAt yadi ve cAheMge to aneka vivAha unake ho sakeMge bhAvArtha-sAdhAraNa janatAko jaisA khyAla hotA hai vaisAhI khyAla purohitajIkA hai, usIke anusAra ve apane putroM ko samajhA rahe hai / sAdhAraNa janatA yahI samajhatI hai ki tapasyA sAsArika bhogopabhogakI vastuoMko prApta karane ke liye hI kI jAtI hai, aisA samajhakara hI purohitane apane putroM se kahA hai ki puno ! apane gharame kisI bhI vastukI nyUnatA nahI hai sara vastue~ bhogopabhogakI sulabha hai kyA dhana kyA svajana saba kucha maujUda hai phira tapasyA karanekA abhiprAya tuma donoMkA kyoM ho rahA hai // 16 // che" evu je kahevAmA Avyu che te emanI ceAgyatAne laIne kahevAmA Avyu che je tee cAhe te aneka vivAha temanA thaI zake tema che bhAvArtha-sAdhAraNa janatAnA jevA khyAla hoya che tevA ja khyAla purAhitajInA paNa che e anusAra teo peAtAnA putrane samajAvI rahyA che sAdhAraNa janatA evuM samaje ke ke, tapasyA sAsArika bhagApaleganI vastuAne prApta karavA mATe ja karavAmA Ave che evu samajIne ja purahite peAtAnA putrAne kahyu ke, putro ApaNuA gharamA koI paNa vastunI khAmI nathI bhegepaleAganI saghaLI vastue sulabha che zu strI, zu dhana, zu svajana saghaLuM A gharamA mAjIna diamonds pachI tapasyA karavAnI mAthAkuTamAM zA mATe utarI rahyA che ? 5 16 |
Page #1041
--------------------------------------------------------------------------
________________ Ta varAbhyapaNasUtre chAyA - dhana pramRta sadasIbhiH, sajanAH tathA kAmaguNAH prakAmAH / tapaH kRte tapyate yasya lokaH, tatsarva svAdhIna mitra yuvayoH // 16 // TIkA- 'ghaNa ' ityAdi - he putrau ! yasyakRte loka, tapastapyate, tatsanaM yuvayoriva gRhe svAdhInamasti / kiM tatsarvam ? ityAha- prabhUta= macura, dhanam, tathA 'sahasrIbhi svajanAH, mAtApitrAdayaH striyazcetyarthaH tathA makAmAH = macurAH, kAmaguNAH = manozazabdAdivipayAH, / sarva svAdhInamastItyarthaH, tapaso yatphala tatsarvaM yuvayorupalabdhamevAsti, ato nAsti tapasaH prayojanamiti bhAvaH / tadAnImakRvivAhayostayoH strINAmabhA kumAroMke isa kathanako sunakara punaH vaha purohita unako dhanmadika kA pralobhana detA hai so kahate haiM-'ghaNa pabhUpa' ityAdi / anvayArtha-'he putro! dekho (jassakaNa-yasya kRte) jisa vastukI prAptike liye (loo-lokaH) loka (taca tappa tapaH tapyete) tapako tapate haiM (ta savva tatsarvam) vaha saba (tuna iheva sAhiNam - yuvayoH ihaiva svAdhInam ) tuma donoM ke pAsa isa gharame svAdhIna hai / ( pabhUya dhaNa - prabhUta dhanam ) bahuta dhana hai tuma kucha bhI na kamAo tau bhI vaha khuda nahIM sakatA hai Anada se baiThe 2 khAo / ( itthiAhiM saha sayaNA - strIbhiH saha svajanAH) strIyA bhI haiM mAtA pitA bhI hai ( pagAmA kAmaguNA - prakAmAH kAmaguNA') manojJa zabdAdika viSaya bhI haiN| phira kaho beTA ' tuma aba kisa cIjako prApta karane ke liye tapasyAme udyamazIla ho rahe ho| ina donoM bhAIyoM kA isa samaya yadyapi vivAha nahI huA hai phirabhI " striyA~ hai " aisA jo kahA kumArAnA A prakAranA kathanane sAbhaLIne pharIthI purAhita temane dhanAhiunu ajholana mAdhyu te uDe che - " dhaNa pabhUya "chatyAhi / J manvayArtha ---- jassa kae-yasya kRte' he yutrA ! ne vastunI Adita Ahe loo-loka 15 tava tappa tapa tapyate tapane mAre che ta sabba - tatsarvam se sadhaNu tubbha iheva sAhiNam - yuvayo ihaiva svAdhInam tabhArA annenI pA yA dharabhA larelu che pabhUya dhaNa- prabhUtam dhanam dhArtha dhana che tabhI ardhapAya na kamAve| tA paNa te khUTe tema nathI AnadathI beThA beThA khAe sthii saha sayaNA - strIbhi saha svajanA zrIma che, bhAtA pitA yathu che, pagAmA kAmaguNI - prakAmA kAmaguNA bhanojJa zamhAdiviSaya payu che pachI uDe, meTA ! tame kaI vastune prApta karavA mATe tapasyAmA udyamazIla banI e banne bhAIonA vivAha je ke thayela na hatA chatA paNa 1 rahyA che!? "zrIgopa
Page #1042
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'priyadarzinI TIkA a0 15 nandadatta-na damiyAdipaijIpacaritam Atmano'stitvameva saphaladharmamattikAraNam / atastanirAkaraNAdevAnayodharmavemukhya syAditi vicintyAtmano'stitva pratipedhayan punasvAta Aha mUlamjahA ye aggI araNIu'sato, khIre ghayaM tillamahI tileseN| evameva jAyA sarIrami sattA, samucchaI nAsai nauvaciThe // 18 // chAyA~yathA cAgniraraNApasan , kSIre dhRta veLamaya vileSu / epamena jAto ! zarIre sattA, samUrchanti nazyanti nAratiSThante // 18 // TIkA-'jahA ya' ityAdihe jAdau-putrau ! yathA ca yathaira, ca zabdo'dhAraNe, agni araNau agni bhAvArtha-pitAne jisa nimitta tapakA karanA niSiddha kiyA hai usI nimittamA niSedha ve bhI tapazcaryAme usako anupayogI batalAte hue kara rahe haiM-kahate haiM he pitAjI / vana svajana AdikA tapasyAse kyA sajadha hai| abhItaka jitane bhI rupijana mukti padhAre haiM, ve sara eka tyAgake prabhAvase hI padhAre haiM / ataH hamako ina vastuose kyA prayojana hai| hama to nirdopa bhikSAvRtti karate hue sadguNoMko upArjita karanA cAhate haiN| ataH samyagdarzanAdika muktiprApaka sadguNoMkA utkRSTa savaya muni bane vinA nahIM ho sakatA hai isaliye hI hama muni bananA cAhate haiM // 17 // putroMkI isa prakAra yAta sunakara purohitane vicAra kiyA ki AtmAkA astitvahI sakala dharmakI pravRttikA nimitta hai-"ata AtmA nahIM" hai atha yahI unako samajhAnA cAhiye tAki inakI pravRtti dharmase vimukha bhAvArtha-pitAe je nimitte tapane niSedha karela che eja nimittane niSedha teo paNa tapasyAmAM bIna upayogI hevAnuM batAvIne kahe che ke, he pitAjI ! dhana, svajana, Adine tapasyAnI sAthe zuM sabadha che? Aja sudhImAM jeTalA paNa Sijana muktine pAmyA che, te saghaLA eka tyAganA prabhAvathI jamaNe padhAryA che. AthI amAre e vastuo sAthe koI paNa prajana nathI ame te bhikSAvRtti karIne ja temaja saddaguNene upAjIta karavA cAhIe chIe AthI samyagdarzanAdika muktine ApanAra saddaguNene upArjIta karavAnu IjhIe chIe samyaggadarzanAdi muktine ApanAra sazune utkRSTa sa caya muni thayA vagara banI zakato nathI A mATe ja ame muni banavA IcchIe chIe ke 17 putronI A prakAranI vAta sAMbhaLIne purahite vicAra karyo ke, AtmAnuM astitva ja saghaLA dhamatI pravRttinuM nimita che "ata AtmA che ja nakkI eja
Page #1043
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - - - / ukta ca vede'pi___"na majayA na dhanena tyAgenaikenAmRtatvamAnazaH" ityaadi| apayatyAne neva mokSa mApuH, na tu satAnena dhanena veti bhAvaH / ata AvAm mikSAm udgamo sAdAdidopavajitapiNDagrahaNarUpAm abhigamya-samApya, DivivArI-bahiHgrAmanagarAdibhyo vahi dravyato bhAratathAprativado vihAro viharaNaM yayostI tayA. bhUtI, guNopadhAriNI-guNoca samyagdarzanacAritAdiguNasamRha dhartuM bhIla yayosto tathA,-samyagdarzana-cAritrAdisapannI, amaNau tapasvino bhaviSyAvaH // 17 // pitAke vacana sunakara phira kumAra bolate hai-'dhaNeNa' ityAdi / anvayArtha-he pitAjI ! (dhammadhurAhigAre-dharmadhurAdhikAre) dharmA. caraNa karaneme (dhaNeNa ki-dhanena kim ) hamako dhanase kyA prayojana hai| (sayaNeNa yA ki-svajanena kim ) tathA svajanoMse bhI kyA prayojana hai (kAmaguNehi ceva ki-kAmaguNezcaiva kim ) aura kyA prayojana manojJa zabdAdika vipayoMse vedame bhI yahI bAta samajhAi gaI hai-"na prajayA dhanena tyAgenaikenAmRtatvamAnazuH " piyAne to tyAgase hI mokSa prApta kiyA hai satAna athavA dhanase nahI / ataH hama loga bhI (bhikkha abhi gamma-bhikSAm abhigamya) udgama utpAda Adi donoMse rahita piNDagrahaNarUpa bhikSAko prApta karake (yahiM vihArA-bahivihArau ) dravya aura bhovase apratibaddha-vihAravAle hote hae (guNodhArI-guNaudhadhAriNau) samyagdarzana jJAnacAritra Adi guNa samUhoMse sapanna (samaNA bhavissAmu zramaNau bhaviSyAMva.) muni hoveNge| pitA kyana sAmaNIne bhAra ucha-"dhaNeNa"-tyAhi / sampayArtha-- pitAla ! dhamma dhurAhigAre-dharmadhurAdhikAre manu mAya295 42vAmA dhaNeNa ki-dhanena kim amAre dhananu zu prayozana che tatha sayaNeNa vA kiMm-svajanena vA kim nanu zu prayojana cha 1 tamA kAmaguNehiM ceva kiM-kAmaguNe zcaiva kim manA AvaviSayAnu pazu zu prayoga ch|103 mA 55 25 // pAta samatAmA mAvesa cha-" na prajayA dhanenaH tyAge naikenAmRtatvamAnazu" bimArI to tyAgathA 4 bhAkSane prApta 428 cha satAna a panA nahI. sAthI sabhA 5 bhikkham abhigamma-bhikSAm abhigamya uddagama utpAda Adi banethI rahita piMDa grahaNarUpa bhikSAne prApta zana yahi vihArA-bahirvihArau dra0ya bhane sAthI apratima-vaDAra 4211 pANa manI guNohadhArI-guNauSadhAriNau, samyAna, jJAna, yaritra Adi zuSa sAthI sapana samaNA bhAvissAmu-zramaNo bhaviSyAva bhumi arl ordzu
Page #1044
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma0 14 nanvadatta-namdapriyAdipaijIvacaritam idamananadhyam - pUrvamasanta ena jInA zarIrAkArapariNata bhUtasamudAyAdutpadyante, vadanti ca -' pRthivyaptejomaya stacAni, etebhyazcaitanya, madyAGgebhyo madazaktitrat" iti / yathAmadazaktirUpameka vastu madyasAdhanAnA - ghAtakI - puSpa - guDa - dhAnA nAsayogAdutpayate tadvadaya cetanAzaktirUpo'yamAtmA pRthivyAdivacasayogA dutpadyata iti tadarthaH, bhUtAnA pRthagbhAve zarIranAzastadA jIro'pi nazyatIti / yadvA-zarIre satyapi jamI saccA nazyanti na cAvatiSThante, jalabudbudavat / ukta hi teH - " jalanudbudvajjIvAH " iti / jaya bhAvaH - zarIrAdanya AtmA nAsti, pratyakSato'nupalabhyamAnatvAt / ataH zazaviSANatulyasyAtmano'stityameva nAstIti tanmokSAya dharmAcaraNa nirarthakamiti // 18 // 833 anubhava karane ke liye unakA paralokame jAnA eka kalpita bAta hI hai| ataH isase yahI bAta siddha hotI hai ki jIvakA narjanma nahI hotA hai| bhAvArtha-bhUtoMke samudAyase caitanyakI utpatti mAnane vAlokA aisA kahanA hai ki kAyAkAra pariNata bhUtasamudAyase hI pahilese uname pratyeka meM avidyamAna jIva utpanna hotA hai - jisa prakAra madyAgose madazakti utpanna hotI hai / arthAt-jaise madazaktirUpa eka vastu madyake sAdhanoM dhAtakI puSpa, guDa, dhAna, jaya Adike sayoga se utpanna hotI hai usI taraha cetanA zaktirUpa yaha AtmA bhI pRthivyAdi bhUtoMke saMyoga se utpanna hotA hai| bhUtoM ke pRthagbhAva hone para zarIra ke nAzase jIvakA bhI vinAza ho jAtA hai athavA zarIrake nAzase jIvakA bhI vinAza ho jAtA hai athavA zarIra rahane para bhI jIva naSTa ho jAtA hai jalabuddakI taraha vaha ThaharatA nahI hai / kyoM ki " jalabudbudvajjIvAH" aisA unakA kathana hai / ataH - " pratyakSato'nupalabhyamAnatvAt" - pratyakSase nahI jAnA gayA honese -" AtmA mATe enu praleAkamA javu e taddana kalpita vAta che AthI e vAta siddha khane che ke, jIvanA punarjanma thatA nathI * bhAvArtha-bhUtAnA samudAyathI caitanyanI utpatti mAnavAvALAnu evuM kahevu che ke, kAyA, AkAra, paNita bhUtasamudAyathI ja pahelAthI enAmA pratye kamA avidyamAna jIva utpanna thAya che. je pramANe madyAgAthI madazakti utpanna thAya che arthAta- prema bhaddazakti35 4 vastu bhadyanA sAdhanA-dhAtaDI, puSpa, go, dhAna, java, AdinA sa yeAgathI utpanna thAya che .bhUtAnA pRthakSAra thavAthI zarIranA nAzathI jIvane paNa vinAza thaI jAya che athavA zarIra rahevA chatA paNa jIvanA nAza thaI jAya che pANInA parapoTAnI mAphaka te rahI zakatA nathI kema ke, "jalabudbudvajjIvA "yevu menu dhana che sAthI " pratyakSato'nupalamyamAnatvAt " u0 105
Page #1045
--------------------------------------------------------------------------
________________ nimandhana kASThe amana-mavidhamAna samUti -utpadyate / yathAnA-sIre-pUrvamavidhamAna ghRta samutpadyate tathA ca tilepu pUrvamavidyamAna tela samutpadyate / evameSa anena prakAreNaira, zarIre'pi pUrvamasanta era satvA jIvA, samUrcchanti samutpadhante / nazyanti utpannA bhUtvA adhrapaTalamira naashmupyaanti| nAvatiSThatezarIranAzAnantara na vipThantItyarthaH / zarIranAze sati jIvAnAmapi nAzanIvAH punardharmAdharmavipAkAnubhavArtha na punarbhara mAptupantIti bhaarH|| ho jAve, aisA vicAra kara purohita aya AtmAke astitvakA niSedha karatA huA kahatA hai-'jarA ya aggI' ityaadi| : anvyaarth-(jaayaa-jaatii| he putro! (jahA-yathA) jaise (aggI-agni (araNIu-araNau) araNi kASThameM pahilese (asato-asan ) nahIM hotI hai parantu ragaDanese (samucchaI-samAti) yaha vA utpanna ho jAtI hai tathA (jahA yathA) jaise (khIre-kSIre) dUdhame pUrva avidyamAna (ghaya samUcchaI ghRta samUrchati) dhRta utpanna ho jAtA hai (tilesu tillam-tilepu tailam ) tiloM meM tela utpanna ho jAtA hai (jvameva-evameca) isI taraha (sarIrami-zarIre) zarIra meM pUrvaavidyamAna (sattA-satyA.) jIva bhI (samucchaI-samUchati) utpanna hA jAte haiN| (nAsai-nazyanni) naSTa ho jAte haiN| (nAvacidra-nAvatiSThante) zarIra nAzake anantara nahIM rahatA hai| ataH jaba zarIrake nAza hote hI jIva naSTa ho jAte haiM to phira dharmAdharmake vipAkako emane samajAvavuM joIe ke jethI tenI pravRtti, dharmathI vimukha thaI jAya e vicAra karIne purehita have AtmAne niSedha karatA kahe che- - "jahA ya aggI"-tyAdi / anyA -jAyA jAtI hai putra! jahA-yathA ma aggI-agni abhi araNIu-araNau 12vInA CSRHI paDasAthI asato-asan natho khAtI 52tu 21pAthI samUcchaI-samUcchati te tyA utpanna thAya cha jahA-yathA rebha khIrekSIre dudhamA 5 vidhamAna ghaya samucchaI-ghRta samUrcchati ghI atpanna yAya cha tilesu tilla-tilepu tailam tasabha tara pani thAya che evameva-evameva ne zate sarIrami-zarIre zarIramA pUrNa vidyamAna sattA-satvA 71 55 sam cchaI-samUrcchati pani thAya che nAsai-nazyatti nAza pAma che nAvacir3henAvatiSThante zarIra nAzanA manAta hetu nathI mAthI zarIrana nAtha yatA jIvane paNa nAza thaI jAya che pachI dhanadharmane vipakane anubhava karavA
Page #1046
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TokA ma0 14 nanvadaca - nandapriyAdipajIvacaritam idama dhyam - pUrvamasanta eva jIvAH zarIrAkArapariNata bhUtasamudAyAdutpadyante, vadanti ca--- pRthivyaptejopAyatrastaccAni, etebhya vaitanya, madyAGgebhyo madazaktivat" iti / yathAmadazaktirUpameka vastu madyasAdhanAnA - ghAtakI - puSpa - guDa - dhAnA mnA sayogAdutpadyate tadvadaya cetanAzaktirUpo'yamAtmA pRthivyAdivacasayogA dutpadyata iti tadarthaH bhUtAnA pRthagbhAve zarIranAzastadA jIvo'pi nazyatIti / - yadvA-zarIre satyapi abhI satccA nazyanti, na cAvatiSThante, jalanudbudavat / ukta hi taiH - " jaladbudvajjIvAH " iti / jaya bhAvaH - zarIrAdanya AtmA nAsti, pratyakSato'nupalabhyamAnatvAt / ataH zazaviSANatulyasyAtmano'stilameva nAstIti tanmokSAya dharmAcaraNa nirarthakamiti // 18 // 83 anubhava karane ke liye unakA paralokame jAnA eka kalpita yAta hI hai| ataH usase yahI bAta siddha hotI hai ki jIvakA narjanma nahIM hotA hai| bhAvArtha-bhUtoMke samudAyase caitanyakI utpatti mAnane vAloM kA aisA kahanA hai ki kAyAkAra pariNata bhUtasamudAyase hI pahilese unameM pratyeka meM avidyamAna jIva utpanna hotA hai-jisa prakAra madyAgoMse madazakti utpanna hotI hai| arthAt-jaise madazaktirUpa eka vastu madyake sAdhanoM dhAtakI puSpa, guDa, dhAna, jaya Adike sayoga se utpanna hotI hai usI taraha cetanA zaktirUpa yaha AtmA bhI pRthivyAdi bhUtoMke saMyogase utpanna hotA hai| bhUtoMke bhAva hone para zarIrake nAzase jIvakA bhI vinAza ho jAtA hai athavA zarIrake nAzase jIvakA bhI vinAza ho jAtA hai athavA zarIra rahane para bhI jIva naSTa ho jAtA hai jalavuddakI taraha vaha ThaharatA nahI hai / kyoM ki "jalabudbudvajjIvAH" aisA unakA kathana hai / ataH - " pratyaH kSato'nupalabhyamAnatvAt " - pratyakSase nahIM jAnA gayA honese -" aatmaamATe enu praleAkamA javu e tadna kalpita vAta che AthI e vAta siddha khane che ke, jIvane punarjanma thatA nathI bhAvAbhUtAnA samudAyathI caitanyanI utpatti mAnavAvALAnu evuM kahevu che ke, kAyA, AkAra, pariNata bhUtasamudAyathI ja pahelAthI enAmA pratyekamA avidhamAna jIva utpanna thAya che je pramANe madyAgAthI madazakti utpanna thAya che arthAta- prema mahazakti35 meDa vastu bhadyanA sAdhanA-dhAtaDI, puSya, goja, dhAna, java, AdinA sa yAgathI utpanna thAya che. bhUtAnA pRthabhAra thavAthI zarIranA nAzathI jIvane paNa vinAza thaI jAya che athavA zIra rahevA chatA paNa jIvana nAza thaI jAya che pANInA parapATAnI mAphaka te rahI zakatA nathI kema ke, "jalabudbudvajjIvA "mevu menu athana che sAthI " pratyakSato'nupalamyamAnatvAt " u0 105
Page #1047
--------------------------------------------------------------------------
________________ TAi tAvasya vacana zrutvA kumArI mocatu:--- mUlam- battarA no iMdiyaggiMjjha amuttabhAvA, amuttabhAvA triye hoI nico / ajjhatthaMheU niyaMo'ssabadho, sasAraheu va vaiyati baMdha // 19 // chAyA - no indriyagrAmaH amurta bhAgAta amUrta mAtrAdapi ca bhavati nityaH / adhyAtmaheturniyato'sya vandhaH, sasAra hetu ca vadanti bandham // 19 // 'no idiyagijjha ' ityAdi } 1 he tAta ! yad bhavAn pratyakSato'nupalabhyamAnatvAdAtmano'stitvametra khaNDayati, tadapyavAstavikameva / yataH asau AtmA no indriyAya candriyaiH zrotrAdibhiH = savedho na bhavati, amUrttabhAvAt amurttasvAt-rUpAdyabhAvAt / aya bhAtraH- yadInAsti" AtmA nahIM hai| isaliye zazaviSANa (sasalekA sIMga ) tulya AtmAkA jaba svataMtra koI astitva nahIM hai to phira usakI muktike liye dharmAcaraNa karanA nirarthaka hI hai ||18|| isa prakAra purohita-pitA ke vacanoMko sunakara donoM kumAroMne kyA kahA- yaha bAta isa gAthA dvArA prakaTa kI jAtI hai 'no idi gijjha0 ' ityAdi anvayArtha - he tAta ! Apane jo abhI kahA hai ki pratyakSa pramANa se AtmAkA grahaNa nahI hotA hai ataH vaha zazaviSANa (sanalekA sIMga) kI taraha asat hai so aisA kahanA ApakA ThIka nahI hai kAraNa ki vaha pratyakSa ke dvArA jo grahaNa nahIM hotA hai usakA kAraNa (amuttabhAvA amUrta bhAvAda) usakA amUrta honA hai ata vaha ( no idiyaggijja - indriyagrAhya na ) kisI bhI \ indriyakA viSaya nahI hai / amUrtakA tAtparya hai rUpAdika viziSTatvakA atyathI laghuvAmA bhAve mebha nahIM hovAthI "AtmA nAstI" AtmA nathI A bhATe saMsalAnA ziMgaDAnI mAphaka AtmAnu jyAre koI svataMtra astitva ja nathI tA pachI tenI mukti mATe dharmAcaraNa karavu e nirarthaka ja che // 18 / A prakAranAM purAhita pitAnA vacanene sAbhaLIne banne kumArIe zuM ko adhu-mevAta yA gAthA dvArA pragaTa puvAmA Ave che - "no idiya gijjha" -4tyAha anvayA--he tAta / Ape humA ja kahyu ke, apratyakSa pramANuthI AtmAnu grahaNuM thatuM nathI AthI te sasalAnA zigaDAnI jema asat che te Apanu e, kahevu kharekhara nathI kAraNu ke, pratyakSamA na joI zakAya tenu "Ara me che hai, amuttabhAvA-amUrttabhAvAt te vyadRzya che the ara no idiya gijja - indriyagrAhya na ardha pazu avayavasya nathI bheTate hai, tenu artha yu rUpa nathI jenAmA amUrtanu tAtpaya e che ke, 25 Adi viziSTatvanA
Page #1048
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 14 nandadatta-nAdapriyAdipaijIvacaritam 835 ndriyagrAhya sannopalabhyate, tasyeMnAbhAvo nidhIyate, yathA pradezanizeSe ghaTAdInAm ! indriyagrAhyameva na bhavati, tasyAnupalambhe'pyabhAvo na nizcIyate, yathA pizAcAdInAm / kintu tadanupalambhaH sazaya piyo bhavet kathacit / abhAva | AtmA amUrta hai isakA tAtparya yahI hai ki AtmAmeM rUpAdika koI bhI guNa nahIM hai / tathA (amuttabhAvA vi nicco - amUrta bhAvAt api nityaH) amRrta hone para bhI yaha nitya hai / (ajjhattha heU assa vadho niyao - adhyAtmahetuH asya vadhaH niyataH ) mithyAtva Adika hetu hI isake badhake kAraNa haiM / (nadha sasAraheDa vayati - vadham sasArahetu vadanti) vadhakA honA hI sasArakA hetu kahA gayA hai // bhAvArtha- donoM putroMne pitA se AtmA ke viSaya meM kyA kahA - yahI bAta isa gAthA dvArA spaSTa ho rahI hai, isameM yaha kahA gayA hai ki AtmA jo indriyoMse ghaTa paTAdikakI taraha grahaNa karanemeM nahIM AtA hai usakA kAraNa usakA abhAva nahI hai kintu amUrtatva hai / rUpAdika guNa jisameM pAye jAte haiM unhIMkA indriyoM dvArA grahaNa hotA hai / AtmAmeM ye paudgalika guNa nahIM hai isI liye vaha amUrtika hai / amUrta padArthoMko jAnane kI yogyatA kisI bhI indriyame nahIM hotI hai / kyoM ki indriyoMkI pravRtti apane viSayabhUta rUpAdika padArthame hI hotI hai| aviSayabhUta amUrta padArthoM meM nahI / dUsarI eka bAta yaha bhI hai ki jo indriyagrAhya hotA abhAva AtmA amUrta che enu kAraNa e che ke, enAmA rUpa Adine kAI nathI amUttabhAvA vi nicco-amUrtabhAvat api nitya abhUrta hAvA chatA pazu te nitya che ajjhattha heU arasa badho niyao-adhyAtmahetu asya badha niyatta mithyAtva Adi hetu ja enA khadhanA kAraNa che A dhanu thavu eja sasAranu kAraNa kahevAmA Avela che bhAvArtha-anne putrAe pitAne AtmAnA viSayamA zuM kahyu e vAta A gAyA dvArA spaSTa khanI gayela che AmA e batAvavAmA Avela che ke AtmA je indriyAnI sAthe ghaTa pAdikanI mAphaka grahaNa karavAthI tyA Ave che enu kAraNa tenA abhAva nathI paraMtu amUrtatva ja che. rUpArdika guNu jenAmA eI zakAya che tenu indriyA dvArA mahurNa thAya che. AtmAmA e paudgalika guNu nathI A ja kAraNe te amUrti che amUtika padArthona jANavAnI cagyatA kAI paNa IndriyAmA haiAtI nathI kema ke, indriyAnI pravRtti peAtAnA viSayabhUta rUpArdika padArthomAja zu thayelI mAnavAmA Avela che aviSayabhUta amRta padArthoMmA nahi bIjI eka vAta e pannu che ke, Indri
Page #1049
--------------------------------------------------------------------------
________________ * nanu sAdhakabAdhaka pramANAmAvAdAtmanaH sazayaviSayavAsthiti cema, tatsAdhakAnumAnamamANasya satvAda / tathAhi-mAtmA asti, aba pazyAmi, jighrAmItyAdhanugata pratIteranyathAnupapatteH, aha draSTA'smi, aha prAtA'smi, aha rasAsvAdako'smi zrotAcA'smi, ityeva loke pratyekajIvasyAnubhavo bhavati / yadyAtmano'sahuA bhI upalabdha nahIM hove to usakA abhAva nahIM kiyA jA sakatA hai| jaise indriyagrAhya ghaTa yadi hame kisI pradeza vizeSameM upalabdha nahIM hotA hai to kaha diyA jAtA hai ki yahA para ghaTa nahIM hai| parantu jo mUla meM hI indriyokA viSaya nahIM ro sakatA hai usakeanupalabdha (nahIM milane se) honese abhAvakA nizcaya nahIM ho sakatA hai| jaise pizAca Adi, indriyoke avipayabhUta haiM, ataH anupalabdha honese kyA koI inake abhAvakA nizcaya kara sakatA hai ? aisA karanA pratyuta kathAcit sahAyakA kAraNa bana jAtA hai| __ yadi isa para yoM kahA jAya ki "AtmAke jaba sAdhaka eva bAdhaka pramANa nahIM hai to AtmAko sazaya jJAnakA hI viSaya kyoM na mAna liyA jaay| sAdhaka bAdhaka pramANake abhAvameM hI to sazaya utpanna hotA hai" so aisA kahanA bhI ThIka nahIM mAnA jA sakatA hai| kAraNa ki AtmAkA sAdhaka pramANa maujUda hai aura vaha hai anumAna pramANa-'maiM dekhatA hU~ maiM sUcatA hU' ityAdi jo ekAkAra pratIti hotI hai vaha yadi AtmA nahIM yamA grAhya thavA chatA paNa upalabdha na hoya te tene abhAva mAno e vAta paNa barAbara nathI jema Indriya grAhya ghaTa Adi ApaNane koI pradeza vizeSamAM upalabdha nathI thatA te kahI devAya che ke, ahiM ghaTa nathI paraMtu jyA mULamAM ja indriyane viSaya nathI banI zakate ene anupalabdha (na maLavAthI) thavAthIabhAvane nizcaya nathI karI zakAte jema pizAca AdiIndriyothI aviSaya bhUta che, AthI anupalabdha hevAthI zu koI enA abhAvane nizcaya karI zake che ema karavuM ApanA taraphathI upasthIta karavAmAM AvelA sa zayanuM kAraNa banI jAya che je AnA upara evuM kahevAmAM Ave ke, "AtmAne je sA dhaka ane bAdhaka pramANa nathI te AtmAne sazaya jJAna viSaya ja zA mATe mAnI levAmAM Ave ? sAdhaka bAdhaka pramANanA abhAvamAM ja te sa zaya utpanna thAya che " te A pramANe kahevuM barAbara manAtuM nathI kAraNa ke, AtmAnuM sAdhaka pramANa mojuda che ane te che anumAna pramANe huM je zaka huM chuM huM ItyAdi je ekAkAra pratIti thAya che te je kadAca
Page #1050
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a 14 nandadatta-nandamiyAdipaijIvacaritam __ 837 brAyaH syAt, tarhi kAra vinA darzanatrANAdikriyAyA anupapattiH / indriyANyera cet kartRNi, tarhi-ana-ekasyaivAha padArthasya darzanAdikriyAmammanyo bhavatItyekartRtvAnupapattiH, kiM ca-indriyeSu nanTeyapi tattadindriyeNAnubhUnArtha sya smaraNA. nupapani / tasmAdAtmano'stitvamanicchatA'pi bhavatA mantavyam / uktaMcahotI to nahIM hotI ataH isa prakArako anugata pratItise 'AtmA hai' yaha siddha ho jAtA hai / 'meM dekhanevAlA hU mai sUghanevAlA ha me rasAsvAdaka ha meM sunanevAlA ha' isa prakArakA lokame pratyeka jIvako sva-apane se anubhava hotA hai / yadi AtmAkA asadbhAva mAnA jAya to kartAke vinA darzana, prANa, Adi kriyAe~ bhI kaise bana sakatI haiM ? kriyAkartAke sadbhAvameM hI sapanna hotI hai| yadi kahA jAya ki ina kriyAokA kartA AtmA nahIM hai kintu indriyA hai so aisA kahanA bhI ucita nahIM hai ki, 'ma hI sucatA hU meM hI sunatA hu' arthAt 'jisa maine pahile isako sUghA thA, vahI meM aba isako sU patAha, sunatAha, isa rUpase jo darzanAdi kriyAoMmeM eka katRkatAko pratIti hotI hai, yaha indriyoMko karttA mAnane para nahIM ho sakatI hai / kyoM ki pratyeka indriyokA viSaya bhinna 2 hai bhinna viSayameM indriyoMko lekara eka kartRkatA nahI AtI hai| maiM jo cakSurindriya dekhanevAlI ha so cahI maiM indriya sunanevAlI hU' aisI eka kartRkanA ina indriyoMme nahI A sakatI hai anyathA eka hI indriyadvArA AtmA na hoya te na thaI zake AthI e prakAranI anugata prata tithI "AtmA che' e siddha banI jAya che "huM jevAvALe chu, hu su ghavAvALo chuM, huM rasAsvAdane lenAra chu, hu saMbhALanAra chu " A pramANe lokamAM pratyeka jIvane sva pitApaNAne anubhava thAya che je AtmAne abhAva mAnavAmAM Ave to kartAnA sivAya darzana, ghANa, Adi kriyAo paNa kaI rIte banI zake? kiyA kartAnA saddabhAvamAM ja sapana hoya chekadAca ema kahevAmAM Ave ke, e kiyAne karyo AtmA nathI paraMtu Indriye che te ema kahevuM paNa vyAjabI nathI kema ke, "hu ja sui chu, hu ja sAbhaLu chu " arthAt jene me pahelA sughela hatuM tene pharIthI sughu chuM, sAbhaLuM chuM A pramANe je darzanAdika kriyAomAM eka kartakatAnI pratIti thAya che te Indriyane kartA mAnavAthI thaI zakatI nathI kemake, pratyeka indriyano viSaya bhinna bhinna che bhinna viSayamAM indriyanI eka koMkatA AvatI nathI "je cakSu Indriya jovAvALI te eja Indriya sAbhaLanAra che. AvI eka kartakatA e IndrimAM AvI zakatI nathI. A uparAMta eka ja IndriyathI bIjI IndriyonA viSaya
Page #1051
--------------------------------------------------------------------------
________________ 38 aha zRNomi pazyAmi, ninAmyAspAdayAmi ca / cetayAmyadhyAsyAmi, ujyAmotyegamasti saH // 1 // iti / tathA-amUrtabhAnA bhamUrtatvAt hetovApi ayamAtmA nityo bhavati / aya bhAvaH-dravyatve sati yadamUrta tannitya, yayA vyoma / ayamAtmA'pi dravyasve satyamUrtaH, ato'yamapi nitya eva / anena Atmano vinAzanarasthAne nirAkRte / astu anya bhI indriyoM ke viSaya jJAta ro jAnese unakA svatatra astitva mAnanA vyaya ho jAtA hai| kyoMki eka indriyase hI zeSa indriyoM ke viSayoM ko jAnanerUpa kAma sapanna hone lagegA isaliye / tathA indriyoM meM kartRtA isaliye bhI nahIM AsakatI hai ki kisI vivakSita indriyake naSTa hone para jo usake vipayakI smRti AtI hai vara nahIM AnI caahiye| parantu indriyoMke naSTa hone para bhI usake viSayakI smRti AtI to rahatI hai| isase Apako mAnanA cAhiye ki jo viSayakA smaraNa kartA hai vahI AtmA hai aura vaha indriyoMse sarvathA judA hai| kahA bhI hai "ara zRNomi pazyAmi, jighrAmyAsvAdayAmi ca / cetayAmpadhyavasthAmi, budhyAmItyevamasti sa // 1 // tathA-"amRrtamAvAdapi ca bhavati nityaH" isakA tAtparya yaha hai ki jo dravya hote hue amUrta hotA hai-vaha nitya hotA hai jaise AkAza |aakaashmeN dravyatvake hone para amUrtatA honese nityatA upalabdha hai| ataH AkAzakI taraha yaha AsmA bhI nitya hai / kyo ki usameM bhI dravyatvake hone para amU jANI levAvAthI enuM svataMtra astitva mAnavu vyartha banI jAya che kema ke, eka indriyathI ja bIjI indriyanA viSayanuM jANavA rUpa kAma sa panna thavA mADaze temaja IndrimAM kahyuMkatA A kAraNe paNa AvI zakatI nathI ke, keI vivakSita indriya naSTa thaI jatA enA viSayanI je smRti Ave che te na AvavI joIe paraMtu IndriyonA naSTa thavA chatA paNa enA viSayanI smRti AvatI te rahe che A kAraNe Ape mAnavuM joIe ke, je viSayanuM maraNe karanAra che teja AtmA che ane te IndriyethI sAva jude ja che kahyuM paNa che "aha zrRNomi pazyAmi, jInAmyAsvAdayAmi ca / ' cetayAmyadhyavasyAmi, budhyAmItyevamasti sa." // 1 // tathA--" amUrtabhAvAdapi ca bhavati nitya " bhAnu tAtparya me che hai, je dravya hevA chatA paNa amUrta hoya che, te nitya che jema ke, AkAza AkAzamAM dravyatva hovA chatA amUrtatA hovAthI nityatA upalabdha che AthI AkAzanI mAphaka A AtmA paNa nitya che kemake, enAmA paNa dravyatvapaNuM
Page #1052
--------------------------------------------------------------------------
________________ 839 priyadarzinI TIkA a0 14 nandadatta-nandapriyAdipaijIvacaritam AtmA, tathApi prajyAyA nAsti prayojanam , amUrtatvAdeva taddanyasyAsamavAda iti nirAkartumAha 'ajjhatta heU ' ityAdi asya Atmana, adhyAtmahetuH- Atmani iti-adhyAtmam anAdikAla-sahacaritA jAtmasthA mithyAlAdayaH taeva hetuH kAraNa yasmin sa tayA, mithyAtvAdi hetukaH ityarthaH, bandhAkarmabhiH sa lepa , niyataH-nizcitaH-anAdikAlAdapicchinnatayA pUrvapUrvabhavAnugataH / anyathA jagad vaicitryasyaivAnupapattiH / ayamAzayaH-amUrtasyApi vyomno mUrghaTAdibhiH saha sailepo bhavati, epamena jamUrtasyAtmano'pi mUtaH karmabhiH saha sazlepo bhavati, iti nAsti kavid virodhaH / uktacartatA pAI jAtI hai| isa kathanase yaha yAta nirAkRta rojAtI hai jo AtmA ko ekAntata vinAza Nva anavasthAna dharmavAlA mAnate hai / yadi koI yahAM para aisI AzakA kare ki jara AtmA nitya padArya hai, to phira pravrajyA grahaNa karanA vyartha hai| kAraNa ki pravrajyA grahaNase usameM kucha bhI asara nahIM ho sakatA hai, so aisA kahanA ThIka nahIM hai, yaha bAta "ajjJatya heU niyao'ssavadho" isa pada dvArA pradarzita kI gaI hai| isase isa yAtakI puSTi hotI hai ki AtmAke sAtha anAdikAlase hI mithyAtva Adi vadhake kAraNoMkA sazlepa ho rahA hai| isI badhakI vajahase jagatameM nAnA prakArakI vicitratA dRSTigata ho rahI hai / tAtparya kahanekA yaha hai ki jisa prakAra amUrta AkAzako mUrta ghaTa paTAdikoMke sAya sa lepa hai usI prakAra amUrta AtmA kA bhI mUrta karmoM ke sAtha sa lepa sabandha ho rahA hai| kahA bhI haihovAthI amUtatA joI zakAya che A kathanathI e vAta nirAkRta thaI jAya che ke, AtmAno ekAntata vinAza ane anavasthAna dharmavALA mAne che ahIM keI kadAca evI za aa kare che, je AtmA nitya padArtha che te pachI pravajyA dhAraNa karavI vyartha che kemake, prajyA grahaNa karavAthI temAM kaI paNa asara paDAyI zatI nathI to mebha yu me 55 52 / 12 nathI - pAta "anjhattha heu niyao'ssa dho" se 56 62 / prahazita 42pAmA mAvasa cha sAthI ko pAtane puSTi maLe che ke, AtmAnI sAthe anAdi kALathI ja mithyAtva Adi ba dhana kAraNene sa Sa thaI rahela che A ba dhanA kArajthI ja jagatamAM nAnA prakAranI vicitratA daSTigata thaI rahela che tAtparya kahevAnuM e che ke, je rIte amUrta AkAzane mUrta ghaTa paTAdikanI sAthe saraleSa che eja rIte amUrta AtmAne paNa mUrta karmonI sAthe saraleSa thaI rahela che kahyuM paNa che-
Page #1053
--------------------------------------------------------------------------
________________ 850 rUpa hi yayA''kAza, rUpidavyAdibhAjanam / tathA gharUpI jIpA'pi, rUpimarmAdibhAnanam / / " iti / tayA-cannaM ca samArahetu-turgatikasasArakAraNa padanti / toryakarA iti zeSaH / prAtmA hi amRtatvAdindriyagrAho na mAti, amRtatvAdeva ca nityo bhaati| tathA-anAdikAla-sahacaritamithyAtvAdi hetu ko yathAsyAtmako niytH| vandhAdeva sasAra iti sUnArtha // 19 // yato bandhAdeva sasAro'vastadunuittaye dharmAcaraNampo yatno vidheya evetyatrAha jahA vaya dhammamayANANA, pAvaM purA kammamakausi mohI / orujjhamANA parirakkhiyaMtA,"ta ne bhujo vi"smaayraamo||20|| , chAyA-yathAzya dharmamajanAnAH, pApaM purA karma akAma mohAt / -arudhyamAnA parirakSyamANA, tatraiva bhUyo'pi samAcarAmaH // 20- / TokA-'jahA'-ityAdi__ he tAta ! yathAnyena prakAreNa, purAsam Aru pamAnA:-gRhAnimmaraNama "arUpa hi yayA''kAza,rUpi dravyAdi bhAjanam / tathA hyarUpI jIvo'pi, rUpikarmAdibhAjanam // " yaha badha caturgatika samArakA hetu hai / aisA totha ra prabhukA vacana hai| anAdikAla sahacarita miA yAtva Adi nimittaka badha AtmAke sAtha laga rahA hai / aura vadhase sasAra hotA hai // 19 // . . jaba vadhase sasAra hotA hai tA usa sasArakA nAza karane ke liye dharmA caraNarUpa prayatna karanA cAhiye, isa viSayameM ve kahate haiM 'jahAvaya' ityAdianvayArtha he tAta ' (jahA-yathA) jisa prakAra (purA-purA) pahile "arUpa hi yathA''kAza, rUpidravyAdi bhAjanam / tathAhyarUpi jIvo'pi, ruupikrmaadibhaajnm||" A ba dha caturgatika sa sArane hetuM che evuM tIrthaMkara prabhunuM vacana che anAdi kALathI sahacarita mithyAtva Adi nimittaka badha AtmAnI sAthe lAgI rahela che ane be dhathI sa sAra thAya che 19 jyAre badhathI sa sAra thAya che te e sa sArane nAza karavA mATe dharmA yara35 prayatna 4 no pAvizyamA tasA cha -"jahAvaya-pratyAhi / sa-payArtha-3 ! jahA-yathA 2 re purA-purA patA orujjha
Page #1054
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TI a0 14 nandadatta-nandapriyAdipaijIyacaritam prApnuvantaH, tathA-parirakSmamANAH bhRtyAdibhiH sAdhupvahitakAritvabuddhimutpAdha vadarzanAd pAryamANAH, dharma-samyagdarzanAdikam ajAnAnA vaya mohAt=ajJAnAda, pApa karma-sAdhUnAmadarzanAdirUpa sAvadyakarma, aphaarmkRtpntH| bhUyo'pi-punarapi vat pApa karma na samAcarAmAna smaacaaripyaam-ityrthH| dvayoH sattve vayamiti bahuvacana 'asmado dvayothe'ti vyAkaraNasUtrAnusArAt // 20 // punarapyAha abhAhayAmi logammi, sabao parivArie / amohAhi paMDatIhi, gihasi na rai leMbhe // 21 // chAyA-abhyAhate loke, sarvataH privaarite| amoghAbhiH patantIbhiH gRhe na ratiM labhAmahe / / 21 // (ojhajjhamANA-avadhyamAnAH) gharase nahIM nikalane diye gaye tathA (parirakkhiyatA-parirakSyamANAH) sAdhuoMke viSaya me ahitakAritva cuddhiko utpanna karAke unake darzana karanese bhI roke gaye (vaya-vayam) hama logoMne (dhammamayANamANA-dharmemajAnAnAH) dharmako nahI jAnate hue (mohA-mohAt) ajJAnase (pAva kamma akAsi-pApakarma akArma) muniyoMke darzana Adi nahIM karane rUpa pApakarma kiyA (ta-tat) vaha pApakarma ava (bhujjoci neva samAyarAmo-bhUyo'pi naiva samAcarAmaH) hamaloga phirase nahIM kreNge| arthAt-jisa prakAra hamalogoMne ApakI bAtoMmeM Akara muniyoMke darzana sevA Adise apaneko vacita rakkhA vaisA kAma aba hamalogoMse nahIM ho sakegA // 20 // mANA-avarudhyamAnA gharamAthI mAra na nIvAnu jaDAna bhanna prirkkhiytaaparikSamALA sAdhuonA viSayamAM ahita kAritva buddhine utpanna karIne emanA 6za nayI 55 4AmA mAvasa vaya-vayam sabhe mana mAmAsa yammamayANa mANA-dharmamajAnAnA dharmara na vAthI tabha mohA-mohot majJAnathI pAvakamma akAsi-pApakarma akArghya bhuniyAnA zana mAha na 42vAnu pApa 4 ta-tatU te pA57 ve mujjo vi neva samAyarAmo-bhUyo'pi naiva samA vAya ame pharIthI karavAnA nathI arthAta ame ApanI vAtamAM AvI jaIne munionA darzana, sevA AdithI pitAnI jAtane vacita rAkhI che evu kAma have amArAthI banI zakavAnuM nathI ke 20 u0 106
Page #1055
--------------------------------------------------------------------------
________________ 840 'jarUpa hi yathA''kAza, rUpidravyAdibhAmanam / tathA hyarUpI jIto'pi, rUpiAdimAnanam / / " iti / tathA ca samArahetu AturgatiphasasArakAraNa vadanti / toryakarA iti zeSaH / AtmA hi namUtatvAdindiyagrAyo na bhAti, amUrtatAdena ca nityo bhaati| tathA-anAdikAla-saha paritamikhyAtyAdi hetuko randhAsyAtmako niytH| bandhAdeva sasAra iti sUnArtha // 19 // yato bandhAdeva sasAro'tastaducchittaye dharmAcaraNarUpo yatno vidheya evetpatrAi jahA vaiya dhammamayANamANA, pAva purA kammamakosi mohI / orujjhamANA parirakkhiyaMtA,"ta ne bhujo vi"smaayraamo||20|| , chAyA-yathAvaya dharmamajanAnAH, pApa purA karma akApnaM mohAt / aru yamAnA parirakSyamANA, tatraiva bhUyo'pi samAcarAmaH / / 20 / TokA-'jA'-ityAdihe tAta ! yathA yena prakAreNa, purAsam Aru pamAnA---gRhAni maraNama "arUpa hi yathA''kAza,rUpi dravyAdi bhAjanam / tathA hyarUpI jIvo'pi, rUpikarmAdibhAjanam // " yaha badha caturgatika samArakA hetu hai| aisA totha ra prabhukA vacana hai| anAdikAla sahacarita migyAtva Adi nimittaka badha AtmAke sAtha laga rahA hai / aura badhase sasAra hotA hai // 19 // ___ jaba badhase sasAra hotA hai tA usa sasArakA nAza karaneke liye dharmAcaraNarUpa prayatna karanA cAhiye, isa viSayameM ve kahate haiM 'jahAvaya' ityAdianvayArtha-he tAta / (jahA-yathA) jisa prakAra (purA-purA) pahile "arUpa hi yathA''kAza, rUpidravyAdi bhAjanam / ' tathAharUpi jIgo'pi, rUpikarmAdibhAjanam // " / A ba dha catugaMtika sasArane hetu che evu tItha kara prabhunuM vacana che anAdi kALathI sahacarita mithyAtva Adi nimittaka badha AtmAnI sAthe lAgI rahela che ane badhathI sa sAra thAya che 1 jyAre badhathI sa sAra thAya che te e sasArane nAza karavA mATe dharmA ya2535 prayatna 42vana mAviSayamA teso cha ?-"jhaavy-tyaah| anvayArtha:--3 tAta! jahA-yathA 2 re purA-purA pdde| orujjha
Page #1056
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 14 nandadatta-nandaniyAdiSaDjIyacaritam 843 chAyA-kena abhyAhato loka., phena vA parivAritaH kA pA amoghA uktA, jAtau ! cintAparo bhanAmi / / 22 / / 'keNa'-ityAdi he jAto he puau ! aya lokaH kena vyAdhatulyena abhyAitaH pIDitaH ? kena nA-cAgurAsthAnI yena paripArita. pariveSTitaH ? kA vA amobA-amoghazastratulyA abhyAitikriyA pavikaraNatayA uktAH / imamartha jJAtumaha cintAparaHcintAyukta , bhAmi-asmi / tasmAdayamoM mamA''vedyatAm // 22 // putrAMke isa prakAra vacana sunakara pitAne pUchA-'keNa' ityAdi / anvayArtha-(jAyA-jAtA) he putro yaha to batAo ki (aya looaya lokA) yaha loka vyAdhatulya (kega abhAhao-kena abhyAhataH) kisake dvArA pIDita ho rahA hai ? (keNa vA parivArio-kena vA parivAritaH) tathA vAgurA-mRgavanI ke sthAnApanna kisase parivArita parive pTita hai / Nva (kA vA amohA yuttA-kA vA amogA uktA) isame amogha zastratulya pAta kauna hai ? (ciMtAvaromi-cintAparo bhavAmi) yaha yAtako jAnane ke liye meM cintita hU ata maiM tumase jAnanA cAhatA hU / bhAvArtha-ikkIsavIM gAthAme jo kucha kahA gayA hai-usIke viSayameM yaha punoMse pitAkA prazna hai| pitA unase pUcha rahe haiM ki he putroM! yahaloka phisa se pIDita hai tathA kisase pariveSTita hai aura yahA amogha pAta kauna haiM / / 22 // putrAnu mAyA prAnu payana sAmAna pitA pUchyu-"keNa"-tyAdi manvayArtha-jAyA-jAtau De putra! ye to matAvA, aya loo-aya loka bhAva zinI bhAI keNa abhAhao-kena abhyAhata nA tarathI pIDita bhanI 29 cha ? keNa vA parisArio-kena vA parivArita tathA pANusa bhUmadhanA sthAnApana honAthI paripArita-parivarita che kA vA amohAvuttA-kApi amoghA uktA bhAbhA samAdha zakha revu pAta ghyu cha ? ciMtAvaro humi-cintAparo mAmi A vAtane jANavA mATe hu utsuka chu AthI huM tamArI pAsethI e jANavA IcchuM chuM. - bhAvArtha-ekavIsamI gAthAmAM je kAI kahevAmAM Avela che, enA ja viSayamAM putroe pitAne A prakAranI pRcchA karela che pitA emane pUche che ke he putro! A leka kenAthI pIDita che tathA konAthI pariNita che ane ahI amegha zastra kayuM che? 22
Page #1057
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarAdhyayanasare / TIkA-'ambhAhayami' ityaadi| . " he tAta ! abhyAhate-Abhimukhyena pIDite, tathA sarvataH sarvAsu dikSu parivArite-pariveSTite, tathA-amoghAbhimAna yAbhiH patanvImiH zastrapArAtulyAmi rabhihate, iti zeSaH / asmin loke vaya gRhe ratim-mukha na lAbhAmahena praapnumH| aya bhAvaH-yathA pAgurAveSTito mRgastIkSNaramoghavANA yenAbhyAhato ratiM na mApnoti, tathaiva gRhe vayamapi / / 21 // putrayoretad bacana nizamya pitAmAha mUlamkeNa abhAhao loo, keNa vA privaario| . kA vA amohI vuttA, jAyA / ciMtIvaro hu~mi // 22 // phira kahate haiM-'ambhAhayami' ityaadi| * anvayArtha he tAta / (anbhAyami-abhyAhate) bilakula samakSameM pIDita tathA (savvao-sarvata) saba orase (parivArie-parivArite) pariveSTita eva (amohAhiM paDatIhi-amoghAbhiH patantIbhiH) amogha-saphala pAtoMse abhihata (logemina-loke) ima lokameM hama loga (gihasi raina labhe-gRhe ratiM na labhAmahe) gharame raha kara kabhI bhI Ananda prApta nahI kara sakate hai| tAptarya-isakA isa prakAra hai-jisa prakAra vAgurAse veSTita mRga tIkSNa eva amogha vANo dvArA vyAdhase Ahata hokara kahIM para bhI Ananda nahI pAtA hai, usI prakAra hamaloga bhI isa masArameM rahate hue Apake gharameM Ananda nahIM pA sakate hai // 21 // 5 4 cha-" abbhAhayami"-yA ! manvayArtha:- tAta / abhAhayami-abhyAhate Gulsh zataza ya tavA pIDita bhanna savvao-sarvata satarathI parivArie-parivArita 3raaye| mana. amohAhiM paDatIhiM-amoghAbhi patantIbhi samAdha sa pApothI mAtA mevA logammi-loke 2 mA 'sabhA gihasi raI na labhe-gRhe ratiM na labhAmahe gharamA 22 // ch| 55 mAna prAta 4N zItabha nathI menu tAtparya e che ke, je rIte vApurAthI mRgaba dhathI gherAyela mRga tIkSaNa ane amegha bANethI zikArIthI haNAyA pachI kaI paNa sthaLe Anada pAmI zakate pathI e rIte ame paNa A sa sAramAM rahevA chatA ApanA gharamAM Anada meLavI zakavAnA nathI21
Page #1058
--------------------------------------------------------------------------
________________ 843 priyadarzinI TIkA a0 14 nandadatta-nandamiyAdipaDjIyacaritam chAyA-kena abhyAhato lokaH, kena vA parivArita. kA vA amoghA uktA, jAtau ! cintAparo bhAmi / / 22 / / 'keNa' ityAdi he jAto he putrau ! aya lokaH kena vyAdhatulyena abhyAitaH pIDitaH kena pA-vAgurAsthAnIyena parivAritaH pariveSTitaH' kA vA amoghA-amoghazastratulyA abhyAhatikriyA pravikaraNavayA uktAH / imamartha jJAtumaha cintAparaHcintAyukta , bhAmi-asmi / tasmAdayamoM mamA''vedyatAm // 22 // putrAMke isa prakAra vacana sunakara pitAne pUchA-'keNa' ityAdi / anvayArtha-(jAyA-jAto) he putro yaha to batAo ki (aya looaya loka.) yaha loka vyAdhatulya (kega anbhAhao-kena abhyAhataH) kisake dvArA pIDita ho rahA hai ? (keNa vA parivArio-kena vA paricAritaH) tathA vAgurA-mRgayadhanI-ke sthAnApanna kisase parivArita parive STita hai / eva (kA vA amohA vuttA-kA vA amogA uktA) isame amogha zastratulya pAta kauna hai ? (ciMtAvaro humi-cintAparo bhavAmi) yaha vAtako jAnane ke liye meM cintita hU ata mai tumase jAnanA cAhatA hU / bhAvArtha-ikkIsavIM gAthAme jo kucha kahA gayA hai-usIke viSayameM yaha punoMse pitAkA prazna hai| pitA unase pUcha rahe haiM ki he putroM! yahaloka phisa se pIDita hai tathA kisase pariveSTita hai aura yahA amogha pAta kauna haiM / / 22 // putrAnu mAyA prAnu payana sAmaNI pitA pUchayu-"keNa"-tyAdi manvayArtha:-jAyA-jAtau 7 putra! ye to matAva, aya loo-aya loka mA zArInI mAta keNa abhAhao-kena abhyAita DonA tathA pIDita manI 27 cha ? keNa vA parimArio-kena vA parivArita tathA zuza bhRgama dhanA sthAnApana nAthI paricArita-parivaTita che kA vA amohAvuttA-kApi amoghA uktA mAmA abhAdha 22 27 pAta uyu cha ? ciMtAvaro humi-cintAparo mavA A vAtane jANavA mATe hu utsuka chuM AthI hu tamArI pAsethI e jANavA IcchuM chu bhAvArtha_ekavIsamI gAthAmAM je kAI kahevAmAM Avela che, enA ja viSayamAM putrae pitAne A prakAranI pRcchA karela che pitA emane pUche che ke he putro! A loka kenAthI pIDita che tathA tenAthI pariNita che. ane ahI amegha zastra kayu che? 22 che
Page #1059
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - piturvacanamAkaye kumArI pocataH maccuNA'bhAhao logo, jarIe privaario| amohA raMyaNI vuttA, eMva tAya / viyoNaha // 23 // chAyA--mRtyunA'bhyAhato lokaH, jarasA parivAritaH / amoghA rajanI uktA, era tAta / vijAnIta // 23 // TIkA-'maccuNA' ityaadi| he tAta! lokA vyAdhatulyena mRtyunA abhyAivA pIDitaH / yato'sau sarvasya jantoH pRSThe dhAvati / uktaca tIrthakarA gaNadharAH, surapatayazcakrikezamA raamaaH| sarve'pi mRtyuvazagA, zepANAmatra kA gaNanA // 1 // iti / pitAkI isa pRcchAkA uttara isa prakAra dete haiM-'maccuNA' ityAdi / anvayArtha he tAna ! isa lokame vyAdhake sthAnApanna mRtyu hai so ('maccuNA logo abhAhao-mRtyunA aya lokaH abhyAhata) usa mRtyuse yaha loka sadA pIDita ho rahA hai / aisA isa lokameM eka bhI prANI nahIM hai, na huA hai aura na hogA ki jisake pIche yaha mRtyu nahIM lagA ho| " tIrthaGkarA gaNadharA, surptyshckri-keshvaa-raamaaH| sarvo'pi mRtyuvazagA, zeSANAmatra kA gaNanA " cAhe tIrthakara hoM, cAhe gaNadhara hoM, cAhe surapati indra ho, cAhe cakravati ho kezava-vAsudeva, rAma-baladeva, koI bhI kyo na hoM saba hI isa mRtyuke vazagata bane hue haiN| jaba aise 2 bhAgyazAliyoMkI yaha dazA hai pitAnA e prakAranA pUchavAne uttara A pramANe Ape che- " maccuNA" tyAlA anvayA ...he tAta! A lekamA zikArInuM sthAna mRtyu che magin logo abbhAhao-mRtyunA aya loka abhyAhata 2mA mRtyunA layathI an Ast bhaya pAmatA rahe che A lokamAM evuM eka paNa prANI nathI thayuM, tema thanAra paNuM nathI, ke jenI pAchaLa A mRtyune bhaya na hoya "tIrthapharA gaNadharA, surapatayazcaki kezavA-rAmAH / sarve'pi mRtyuvazagA, zeSANAmAtra kA gaNanA // " anvayArtha-cAhetIrthakara hoya,cAhe gaNadhara hoya, cAhesurapati Indra hoya, cAhe cakravatI hoya, ke kezava-vAsudeva, rAma-balarAma koI paNa kema na hoya saghaLA A mRtyunA vaza gata banelA che. jyAM AvA AvA bhAgyazALInI AvI
Page #1060
--------------------------------------------------------------------------
________________ - priyadarzinI TokA a0 14 na-radatta-nandapriyapaijIpacaritam 845 ___tathA-jarayA-jIryate kSIyate zarIrAdikamanayeti, jarA-ddhAvasthA tayA, vAgurAtulyayA-yathA vAguro mRgasyAbhighAtayogyatAyAH sapAdane paTIyasI tamA jarA'pi lokasyeti bhAvaH / parivAritaHpariveSTitaH, tathA-rajanI-rAtriH divasA'ninAmAvitvAd divasAtha, amoghA = javandhyazastratulyA uktaa| rAtridivasa rUpANAM zarANA nipAtena prANinA avazyamabhighAto bhavatIti bhaavH| he tAta ! evam anena prakAreNa, abhyAhatAdi vipaye nirNaya vijAnIta // 23 // punarapi kumArI dUtA mUlam-- jA jA baccai raiyaNI, na sA paDiniyaMttai / ahaMmma kuNamANassa, ahalA "jati rIIo // 24 // - chAyA-yA yA najati rajanI, na sA matinirvate / jadharma kurvataH, aphalA yAnti rAtrayaH // 24 // TIkA-'jA jA* ityAdi yA yA rajanI rAniH, tadavinAmAvitvad divaso'pi prajati gacchati, sA to hamAre jaisoMkI gaNanA hI kyA hai| (jarAe parivArio-arasA parivAritaH) mRga vAgurA-jAlake tulya jarA hai / so yaha loka usa jarAse pariveSTita ho rahA hai| tathA (amohA rayaNI cuttA-amoghA rajanI uktA) amogha zastrapAtake tulya yahA dina aura rAteM haiN| jisa prakAra zastroMke nipAtase prANiyoMkA ghAta ho jAtA hai usI prakAra divasa evaM rAtrirUpa zastroMke nipAtase prANiyokA dhAta hotA rahatA hai / (tAya eva viyANaha -tAta eva vijAnIta he tAta ! isa ghAtako Apa jAno // 23 // isa prakAra kahakara puna putrAne kahA-'jA jA vaccai' ityodi| anvayArtha-(jA jA rayaNI-yA yA rajanI) jo jo dina aura rAte 4aa che tyA sbhaa2| pAnI ta thutrI // 4yA 2hI ? jarAe parivAriojarasA parivArita bhRga pazusa 2vI vRddhaa12|| cha mA as ko vRddhAvasthAthI parivaTita thaI 20 che tathA amohA rayaNI vuttA-amoghA rajanI ukto amApa zamrapAtanI mAphaka divasa ane rAta che je rIte zastronA ghAthI prANIone nAza thAya che eja pramANe divasa ane rAtarUpa zastronA ghAthI prANIone nAza thatuM rahe che tAya eva viyANaha-tAta ava vijAnIta tAta! mApAtane bhA5 / // 23 // mA prabhAva hIna zathI putrame 4[--"jA jA vaccaI"-tyAha! anvayArtha---jA jA rayaNI-yA yA rajanI 226sa bhane rAtrI vaccaha
Page #1061
--------------------------------------------------------------------------
________________ - tarANyayanale rASiH, sa ca divasaH, na punaH patiniArvate, na punarAgacchatotyarthaH / tAzca rAtrayaH divasAzca adharma kurvataH = prANinaH, aphalAH = dharmAcaraNa rahitasvena niSphalA yAnti-gacchanti // 24 // saphalAH katha yAntItyAha jA jA vaJcai raiyaNI, na sA paDiniyatai / dhamma ca kuNarmANassa, saphalI 'jati roIo // 25 // chAyA-yA yA vrajati rajaniH, na sA prtinivrtte| dharma ca kurvataH saphalA yAnti raavyH|| 25 // TIkA-'jA jA' ityAdi yA yA rajaniH upalakSaNatAdivaso'pi najati, sA na pravinivartate / tathAdharma ca kurvataH pANino rAgyo dinasAH saphalA yAnti / ato dharmopAdAnabhUtAM dIkSAmAvAmavazya yahIpyAra iti bhAvaH // 25 // (baccai-vrajati ) nikalatI jA rahI hai / ( sA na paDiniyattae-sA na pratinivartate) ve ve dina aura rAte pIche vApisa Aneke nahIM hai / ataH una dina rAtoMmeM (ahamma kuNamANassa-adharma kurvataH) adharma karanevAle jo-prANI hai unakI ve (rAIo-rAtrayaH) dina rAteM (ahalA jati-aphalAH yAnti) dharmAcaraNase rahita honeke kAraNa niSphala hI vyatIta hotI haiM / arthAt-dharmAcaraNa zunya prANiyokI dinarAteM bilakula hI niSphala haiN|||24|| ve dinarAteM kaise saphala hotI he so kahate hai-'jA jA vccii'ityaadi| anvayArtha-artha pUrvokta rUpase hI hai| parantu isame rAtriyoMkI saphalatA batalAI gaI hai| unhIkI dinarAteM saphala haiM jo dharmakriyAoMke prajati vyatIta 25 28 cha sA na paDiniyattae-sA na pratinivartate ta hasa ane rAtrI pharIthI pAchI AvavAnI nathI AthI e divasa ane rAtrImA ahamma kuNamANassa-adharma kurvata adharma 42pAvAra prAI cha memanI meM rAio-rAtraya. 61sa mAne raatriim| ahalAjati-aphalA yAnti dharma thI 2kSita pAne kAraNe niSphaLa ja vyatIta thaI cukI che arthAta dharmAcaraNa na karanAra prANI onI divasa ane rAtrI nakAmI ja gayela che . 24 zahivasa bhane rAtrI 4zata saNa yAya cheDacha-"jAjA vaccaI'-tyA! artha pUrvokta rUpane ja che paraMtu AmA rAtrIonI saphaLatA batAvavAmA Avela che emanI ja divasa rAtrI saphaLa che ke, je dharmakiyAnA AcaraNamAM
Page #1062
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma 14 nandadatta-nandrapriyAdipaijIyacaritam eva tayorvacana nizamya pratiuddhau bhRguH putrI pratyAha egaMo sarvasittANaM, duhao sammattasaMjuyA / pacchA jAyA gamissAmo, bhikkhamANA kule kule // 26 // chAyA~-ekataH samupya, dvaye samyaktvasayutAH / pazcAd jAtI ! gamipyAmaH, bhikSamANAH kule kule // 26 // TIkA-'egao' ityAdi- he jAtI-he putrau ! ekata -ekasmin sthAne dvaye= AyA ca yuvA ca samyakvasayutAH samyaktvena upalakSaNavAt dezaviratyA ca sayutAH = sayuktoH santaH samuSya-sahaiva upitvA gRhasthAzrama sasevyatyathai, pathAt-ddhAvasthAyA bhanajya kule kule-gRhe gRhe-zAtAjJAtepu kuleSu ityarthaH bhikSamANAH-vizuddhA bhikSAmAdadAnAH gamiSyAmaH grAmanagarAdipu picariSyAmaH / / 26 // AcaraNase inako vItAte hai / yahA rAnike grahaNase hI dinoMkA grahaNa ho jAtA hai // 25 // ___isa prakAra putroMke vacanase pratiyuddha hue bhRgupurohitane putrose kyA kahA ? vaha kahA jAtA hai-'egao' ityaadi| ___anvayArtha-(jAyA-jAtI) he putro (egao-ekataH) pahile eka sthAname (duhao-dvaye) hama tuma donoM (sammattasajuyA savasittANasamyaktvasayutAH samuSya) samyaktva sahita raha karake arthAt-gRhasthA zramakA pAlana karake (pacchA-pathAt ) phira vRddhAvasthAmeM dIkSA lekara (kule kule bhikkhamANA gamissAmo-kule kule bhikSamANA gamiSyAmaH) jJAta ajJAta kuloMme vizuddha bhikSA grahaNa karate hue grAma nagarAdikoMme ja tene vitAve che ahI rAtrInI sAthe divasanuM milana e kAraNe karAyela che ke, divasa pachI rAta e kama hovAthI enuM grahaNa karAyela che 25 che A pramANe putronA vacanethI pratibuddha thaelA bhRgupurohite putrane zuM 4 te upAmA mAve che--" egao"-tyAlA 4-qyArtha-jAyA-jAto . putr|| duhao-dvaye paDatA hu bhane tamA egao-ekata me4 sthAnamA sammattasajuyA savasittANa-samyaktvasayutA samuSya sabhyapa sahita 2hIne mAt-DayAzramanu pAsana zane pacchA-pazcAt 5chI vRddhAvasthAmA lal as kule kule bhikkhamANA gamissAmi-kule kule bhikSamANA gamiSyAma jJAta ajJAta aNamA vizuddha lakSA akSaya 42t| 42tA yAma nara
Page #1063
--------------------------------------------------------------------------
________________ 858 piturvacana nizamya kumArau brUta:-- jassatirtha maccuNA sakkhaM, jassa vetthiM palAyaNaM / ' jo jANe na marissAmi, so hai "kakhe muMe siyA // 27 // chAyA-yasyAsti mRtyunA sanya, yasya vAsti palAyanam / yo jAnAti na mariSyAmi, sa hu kAhati vA syAt // 27 // TIkA-'jassatdhi'-ityAdi he tAta ! yasya janasya mRtyunA saha sakhya-maitryam asti / vA-athavA yasya mRtyoH palAyanam asti yadA mRtyurAgamipyati tadA'haM mapalAgyAnyatra gamiSyAmi iti / tathA-yo janaH 'aha na mariSyAmi' iti jAnAti / sa humsa evaM zva AgAmi divase 'ida mama syAdi' vi kAhati-abhilapati // 27 // vicareMge / arthAt-he beTA! abhI aisA karo ki hama tuma donoM avirata samyagdRSTi bana jAveM pazcAt dIkSA le leMge // 26 // kumArone pitAke ina vacanoMkA uttara isa prakAra diyaa-'jsttthi'ityaadi| anvayArtha-he tAta ! (jassa maccuNA sakkha-yasya mRtyunA sakhyam) jisa manuSyakI mRtyuke sAtha maitrI hai athavA (jassa palAyaNa asthiyasya palAyanam asti) jisakA mRtyuse palAyana hai-jisa samaya mRtyu AvegI usa samayame bhAga karake anyatra calA jAUgA-aisA vicAra hai athavA (na marissAmi ii jo jANe-na mariSyAmi iti yo jAnAti) meM nahI marugA aisA jo apane Apako mAnatA hai (so-maH) vahI prANI (sue-zva:) AgAmI divasameM "yaha merA hai" aisA vicAra karatA hai| rAdikamAM vicarazuM arthAta he beTA! atyAre evuM kare ke, huM ane tame avirata samyagdaSTi banIe pachIthI dIkSA laI lezu che 26 che bhArI pitAnA vayanAnA 2 mA prabhArI rAya-"jassatthi' tyAhI bhanpayArtha-3 tAta! jassa maccuNA sakkha-yasya mRtyunA sakhyam 2 bhanuSyanI mRtyunI sAthe bhitratA cha, jassa palAyaNa asthi-yasya palAyanam asti athavA jene mRtyu sAthe panAre che, je vakhate mRtyu Avaze tyAre bhAgIne bhI2 yAyo 44za, sevA viyAra cha mayA na marissAmi ii jo jANe-na mariSyAmi iti yo jAnAti hunaDI bha3 2 potAnA bhanathI bhAna cha hoya te prANI sucA AgAmI divasomA "A mArU che " evo vicAra karatA rahe che -
Page #1064
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 14 nandadatta - na dapriyAdipajIvacaritam vasmAt 849 mULam - ajjevaM dhamma paDivanayAmo, jahi pavaNNA naM puNarbhavAmo / aNAya neve ya asthi kici, seMddhA khama Ne" viNaItu roga // 28 // chAyA - adyeva dharma pratipadyAmahe, ya prapannA na punarbhavAmaH / anAgata naiva ca asti kiMcit, zraddhA kSama no vinIyarAgam // 28 // TIkA- ' ajjeca ' - ityAdi - } he tAta ' mRtyusabhAvanAyAH sarva deva vidyamAnatvAd vayam adyaiva dharma= yatidharma bhAvArtha-pitA ke praznakA isa gAthA dvArA isa prakAra uttara diyA gayA hai - pitAne jo aisA kahA hai ki vRddhAvasthAmeM hama tuma dIkSA le leMge so isa para ina logoMne kahA ki pitAjI / isa bAtakA kyA vizvAsa hai ki vRddhAvasthA hamArI ApakI AvegI-sabhava hai isake pahile hI paryAyAntarita ho jAnA paDe arthAta pahile kauna mare ? isakA kyA bharosA? yaha bAta to vaha vyakti kaha sakatA hai ki jisane mRtyuke sAtha mitratA sthApita kara lI hai, athavA jo mRtyuko dekhakara dUrI jagaha bhAga makatA haiM yA maiM nahIM marugA aisA jisako nizcaya ho gayA hai / parantu aisI sthiti kisI bhI vyaktikI yahA nahI hai / ata yaha vicAradhArA ThIka nahIM hai || 27 // 1 isaliye - ' ajjeva ' ityAdi / anvayArtha - he tAta / hama loga ( ajjeva dhamma paDivajjiyAmo bhAvAtha----pitAnA praznanA A gAthA dvArA uttara ApavAmA Avela che pitAe je evu kahyu che ke, vRddhAvasthAmA ApaNe dIkSA laI laIzuM enA uttaramA e bannee khatAvyu che ke, pitAjI ! A vAtanA vizvAsa keve ke, amArI ane ApanI vRddhAvasthA Avaze ja salava che ke, enA pahelA ja paryAyAntarita thaI javuM paDe A vAta teA e vyakti karI zake ke, jeNe mRtyunI sAthe mitratA khAdhI lIdhI hoya athavA te mRtyune joIne bIjA sthaLe bhAgI jaI zakatA hoya, 'huM nahi mar evA jene nizcaya khaMdhAI gayA hoya che paratu evI sthiti kAI paNa vyaktinI ahI nathI jethI A vicAra karavA ceAgya nathI // 27 // mA bhATe - " ajjeva anvayArtha --- he tAta! bhASA para ajjeva vamma paDivajjiyAmo- adyaiva tyiAhi
Page #1065
--------------------------------------------------------------------------
________________ pratipadyAmahe aGgIkuma: agIkariSyAmaH ya dharma prapannAmAzritAH varSa na punabhavAmaH janmajarAmaraNAdiduHkhasAlitamima caturgatiphasasAra na punaH mApasyAma iti bhAvaH / kiM ca manoramapipayopabhogArthamapi gRhAvasthAna na yuktam ityAra'aNAgaya' ityAdinA ca-punaH anAdArasmin sasAre kiMcidapi, anAgatamamAptam anupabhukta naivAsti, kintu sarvamupabhuktamevAsti / atastadupabhogalAlasA na kAryA / kintu rAgasajanAdisneha pinIya-parityajya advayA zraddhApUrvaka dharmAnuSThAna kartuM na asmApha kSama-yukta, zreya ityarthaH // 28 // , adyaiva dharma pratipadyAmAhe ) jaya ki mRtyukI sabhAvanA sarvadA vidyamAna hai, to AjI yatidharmako agIkAra kreNge| (jahiM pavaNNA-ya prapannA.) jisake dhAraNa karane vAle hamaloga (na puNabhavAmo-na punarbhavAma.) phira se isa janma, jarA, eca maraNa Adi duHkhoMse savalita isa caturgati rUpa sasArameM punaH avatarita nahIM hoNge| isa anAdi sasArameM (aNAgaya kiMci neva asthi-anAgata kiMcit naiva asti) koI bhI vastu anA gata-aprApta-anupabhukta nahIM haiN| sarva hI upabhukta haiN| ataH ucchiSTa arthAt jUThAko punaH sevana karane kI lAlasA zreyaskara nahIM hai| zreyaskara to (na.) hamalogoMko aba eka yahI hai ki hamaloga (rAga-rAgama) svajanAdikakA sneha (viNaittu-vinIya),choDakara (saddhAkhama-zraddhAkSamam) zApUrvakadharmA nuSThAna kare / tAtparya yaha haiM ki-jaba ki samArameM jo ki anAdikAlase isa jIvake pIche lagA ArahA hai koI vastu anupabhukta-vinA bhogI nahIM hai to phira umako bhogane ke liye gRhasthAvAsa agIkAra karanA ucita dharma prati padyAmahe yAre mRtyun| bhaya sahA saba vidhamAna cha' bhAra or yatidharmanA bhIra rIzu jahi pavaNNA-ya "prapannA rene dhAraNa 42 nA2 mApaNe na puNabbhavAmo- na punarbhavAma' zathI bha, on A2 bha2535 atyata dukhethI sa kaLAela A catutirUpa sa sArasAgaramAM avataravuM 5. nahI mA manAhi sasAramA aNAgaya kiMci neva asthi-anAgata kizcit naiva asti / paY paratu anAra-mAsya-manuSabhuta nayI sa bhuta che AthI ucchiSTanu pharIthI sevana karavAnI lAlasA zreyaskara nathI zreyaskara al na mApa bhATa 4 4 cha, rAga-rAgam 21mAna 27 viNaittu-vinIya choDI saddhAkhama-zraddhAkSamam zraddhApU dharmAnu na ! zama tAtparya e che ke, jyAre anAdikALathI sa sAramA A jIvanI pAchaLa ja je lAgI rahela che, ane tene kaI vastu anupamukta nathI te pachI ene meLavavA mATe gRhasthAvAsane svIkAra kare te ucita nathI ucita te eka eja che ke, sva
Page #1066
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma 14 nandadaca-nandamiyAdipaijIvacaritam * putrayorupadeza yuvA pratiyuddho bhRguryazA nAmnI brAhmaNI dharmacinnakarI ratvA vadati he maha vAso-kAla-sA zAkhAbhi se pahINaputtasta hu~ nasthi vAso, vAsihi / bhikkhaayriyaaikaalo| sAhAhi kholehae samAhi, chinnahi sAhAhi tamevakhAeM // 29 // DAyA-bahINaputrasya hu nAsti vAma., vaashisstthi| bhikSAcaryAyAH kAlaH / zAkhAmi. molabhate samAvi, chinnAbhi. zAkhAbhistameva sthANum // 29 // TIkA-'pahINaputtassa 'ityAdi~ he pAziSTa / paziSThagotrotpanne / mahoNaputrasya-punAmyA tyaktasya mama hu=3 nidhayena gRhe vAsovasana nAsti / kintu mama bhisAcaryAyA:-bhikSATanasya upalakSaNatvAd grahaNaya jaya kAlAsaraH samupAgataH / uktamevArthamarthAntaranyAsena Dhayati-'sAhAhiM' ityAdinA, vRSaH zAkhAmi samApisvAsthya zobhA vA nahIM hai / ucita to eka yahI hai ki hamalAga svajanoMke anurAgakA tyAga kareM aba zIghrase zIgha ho-Aja hI munivrata dhAraNa kare // 28 // putroMkA upadeza sunakara pratiyuddha hue bhRgu brAhmaNane apanI yazA brAhmaNIko dharmameM vinnabhUta mAnakara usako dRSTAnta dvArA samajhAte hue isa prakAra kahate haiM-'pahIgaputtassa' ityaadi| anvayArya-(vAsidvi-cAziSThi) ha vaziSThagotrotpanne / (pahINaputtassa-prahoNaputrasya) putroMse rahita (natthi vAso-nAsti vAsa.) merA gharame nivAsa ara yogya nahIM hai / (bhirakhAyariyAikAlo-bhikSAcaryAyAH kAlaH) yaha to aba mere bhikSAcaryAkA kAla hai| arthAt putroMke sAtha mujhe bhI muni honekA yaha avasara prApta huA hai / kyo ki-(sAhAhi jananA anurAgane tyAga karI ane ghaNuM ja utAvatathI Aje ja munivratane dhAraNa karI laI e che 28 che putrone upadeza sAMbhaLIne pratibuddha thayela bhRgupurohite pitAnI strI thazAne dharmamAM vidanabhUta mAnIne ene chAta dvArA samajAvavA A pramANe 4 cha-" pahINaputtarasa-yA bha-kyArtha-vasiddhi-vAziSThi De paziSTha gotramA utpanna bhyeta pahINaputtassaprahINaputrasya putrI pAnA 2mA 52mA natyi vAso-nAsti vAsa ra bhaa| bhATa yo nayI bhikkhAcariyAikAlo-bhikSAcaryAyA kAla bhArI mA mikSA ane kALa che arthAt putranI sAthe mane paNa muni thavAne avasara kAma
Page #1067
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - - - - - - 852 labhatemApnoti / 'zAkhAsavalito'ya zAkhI nitarA zobhate' ityeva janAsta prazasantIti bhAva |prntu zAkhAmi chinnAbhiH zAkhAmu chinAma tameva vRkSa sthANu ='Tha' iti bhApA masiddha vadanti jnaaH| yazA hi zAkhA zobhAsapAdanena vRkSasamA. dhihetavaH, eva mamApyeto puno staH, atastadrahitaH sthANukalpa evaaimitimaaH||29|| kiMca-- mUlam - paMkhA vihaeNNovva jaheba pekkhI, bhica vihINuvva raNe nriNdo| vivannasAro vaiNi uvva poeM, pahINaputtomhi tahA ahapi // 30 // chAyA-pakSavihIno vA yatheha pakSI, bhRtyavihIno vA raNe nrendrH| ' vipannasAro paNig vA pote, pahINaputro'smi tathA ahamapi // 30 // TIkA-'pakhA vihUNo' ityAdi- . he brAhmaNi ! yathA vA iha-asmin loke-pakSavihInaH pakSAbhyA vihInaH rukkho samAhiM labhate-zAkhAbhiH vRkSaH samAdhi labhate) zAkhAoMsehI vRkSa suhAvanA lagatA hai / (chinnAhiM sAhAhi tameva khANu-chinnAbhi. zAkhAbhiH tameva sthANam ) jaya zAkhAe~ usa kI kaTa jAtI hai to loga usako sthANu ThuThA kahane lagate hai| tAtparya yaha hai ki jisa prakAra vRkSakI zobhA usakI zAkhAoMse hai, usI prakAra merI bhI zobhA ina putrose hai / parantu jaba ye samajhAne para bhI gharame nahI rahanA cAhate haiM, muni honA cAhate haiM to aisI sthitime chinna zAkhAvAle vRkSa jaisI hI merI sthiti jAnanA cAhiye / ataH merA bhI gharame rahanA ucita nahIM hai| ucita aba mujhe yahI hai ki maiM bhI putroke sAtha 2 hI muni dIkSA dhAraNa karU // 29 // ye cha bha, sAhAhi rasso samAdhi labhate-zAstrAbhi vRkSa samAdhi labhate zapAmAthI 4 vRkSa sudara -khANe cha. jinnAhiM sAhAhiM tameva khANu-jinnAbhi zAsAbhi tameva sthANum nyAre vRkSanI ajImA 4AI taya che, tyAre at tene hatu kahevA mAge che tAtparya e che ke, vRkSanI zobhA jema enI DALI othI che, e ja pramANe mArI zobhA A putrathI che teone samajAvavA chatA paNa jayAre teo gharamAM rahevA IcchatA nathI, paraMtu suni thavA cAhe che te AvI rithatimAM mArU paNa gharamAM rahevuM ucita nathI mAre mATe e mAga ja barAbara che ke, hu paNa putronI sAthesAtha muni dIkSA dhAraNa karI laI rahA
Page #1068
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 15 nandadatta-nandapriyAdipaijIpacaritam pakSI AkAzamArgeNa gamane nitarAmazakto yena kenApi hiMsrapazunA parAbhUyate / yathA vA raNe-yuddhe bhRtyavihInaH bhRtyAH padAtayastempo vihIno narendro ripubhiH praabhuupte| yathA mA pote bhagne sati vipanamAraH-vipano pinaSTaH sAro bhANDa dravya yasya sa tayAbhUto, paNika svamavipatibhiH, praabhuuyte| tayA-trahoNapuna: punAmyA pahINo-rahitaH-ahamapi asmi-bhavAmi parAbhUto bhavAmi / punariyogaja duHkha sodu na mamAmIti bhAvaH / 'yA' zabdaH-samuccaye // 30 // phira dRSTAnta dvArA samajhAte hai-'pakhAvihUNovya' ityaadi| anvayArtha he bAmaNi ! (jahADA-yathA ira) jaise isa lokame (pakhA vihaNo parapI-pakSavihInaH pakSI) pakSoMse vihIna pakSIkI durdazA hotI hai-arthAt-pakSavihIna pakSI jisa prakAra AkAzamArgase jAneme sarvadhA azakta ho jAtA hai aura cAhe jisa kimI bhI hiMsaka prANIke dvArA poDIta hotA hai tathA (raNe bhiccavihINundha nariMde-raNe bhRtyavihInaH narendraH) sagrAmame mRtyose-sainiko se rahita rAjAkI jaisI durdazA hotI haiM-arthAt raNameM jisa prakAra sainika vahIna rAjA zatruo se tiraskRta hotA hai, tathA (po viSaNNasAro vaNiundha-vA pote vipannasAraH vaNika) jahAjake nAza hone para vinaSTa dhanavAle vaNikakI jaisI durdazA hotI hai (taho pahINaputto api amhi-tathA prahINaputraH ahamapi asmi) usI tarahakI durdazA merI bhI puroke abhAva meM hogii| arthAt mai putroM ke cirajanya duHkhako sahana karane ke liye sarvathA akSama ha // 30 // 5 yAta samAve -" pakhAvihUNovya "-tyA / sa-payAya-3 grAma ! jahA iha-yathA iha bhAbhA pasA vihUNA paksI-pakSavihAna pakSI pAnI 4aa cha tavA pakSInI re // thAya che-arthAt pAkha vagaranuM pakSI jema AkAzamArge javAmAM sarvathA azakta banI jAya che ane te kaI paNa hiMsaka prANIthI parAbhavita thaI jAya cha tama raNe bhiccavihINuvba nariMdo-raNe bhRtyavihIna narendra iva sayAmamA sainika vagaranA rAjAnI jevI dazA thAya che arthAta-yuddha medAnamA sinike pane An zatrumAthI tita thAya cha qNI poe vivaNNasAro vANiuccapote, vipannasAra vaNigivAna nAza ya dhu dhanavA panI 2 durdazA thAya che e rItanI putranA abhAvamAM mArI paNa durdazA thaze arthAt huM putranA virahajanya dukhene sahana karavAmAM sarvathA asamartha chu . 30
Page #1069
--------------------------------------------------------------------------
________________ 854 patyucina nizamya nAhmaNI mAha uttarAdhyayanas mUlam- susamiyA kAmaguNA ime 'te, saMpiMDiyA aggaresA pabhUyA~ / bhujAmu tI kAmaguNe paMgAma, paMcchAgamislIma pahANaimagga ||31|| chApA - subhRtA. kAmaguNA ime te, sammiNDitA adhvarasA prabhUtAH / bhuJjImahi tAn kAmaguNAn kAma, pakhAd gamiSyAvaH pradhAnamArgam // 31 // TIkA--' susamiyA' ityAdi- he svAmin! te tara gRhe ime pratyakSa dRzyamAnAH kAmaguNAH paJcendriyasukhA padArthAH sahasrasarasa miSTAnnapuSpacandananATakagItavAla veNuvINAdayaH subhRtA - samyak saMskRtAH santi, tathA sampiNDitAH samyaru pujIkRtAH, tathAayyarasA = amya pradhAno raso yeSu te tathA, madhurAdirasamayA, athavA agryaH pradhAnaH raso yebhyaste tathA - zrRGgArarasajanakA., uktaca 'susabhiyA' ityAdi / anvayArtha - patike isa prakAra vacana sunakara brAhmaNIne kahAsvAmin! ( te-te ) Apake ghara me (ime ime ) yaha pratyakSa dRzyamAna (kAmaguNA - kAmaguNA. ) pacendriyasukhadapadArtha- sadvastra, sarasamiSTAbha, puSpacadana, nATaka, gIta, tAlaveNu vINAdika ye saba ( susabhiyA - susabhRtA.) khUna 2 bhare paDe hue hai tathA (sapiDiyA - sapiNDitAH ) ye thoDe bahuta hove to bAta bhI sahI hai yA alaga 2 sthAnoMme bhinna 2 rUpameM rakhe hoveM so bAta nahI hai kintu ye saba eka hI jagaha samudAya rUpameM rakhe hue haiM (aggarasA-ayyarasA.) ye nIrasa bhI nahIM hue haiM / madhurAdi rasa sapanna hai / athavA zrRMgAra rasake ye saba uttejaka haiM / kahA bhI hai "gafuar "-veuls anvayA--patinA A prakAranA vacana sAbhaLIne brAhmaNIe kahyu, svAmin! te-te ApanA 'gharamA ime ime mA pratyakSa hemAtA kAmaguNA - kAma guNA payendriya suma pArtha sArA vastra, sarasa bhiSTAna, puSpa thaina, nATa gIta, tAsa, velu vIhi mA saghaNA susabhiyA - susabhratA subha pUja cUma laryA paDesa che sapaDiyA-sapiNDitA me thoDA hoya to vAta rogara athavA alaga alaga sthAnemA bhinnabhinna rUpamA rAkhela che e vAta nathI para tu e saghaLA yeUna sthaNe samudAyamA rAje he agarasA - agrayarasAH me nirasa pazu nathI banyA. madhurAdi rasasa panna che athavA zruMgArarasane uttejAvALA che. kahyu pazu che
Page #1070
--------------------------------------------------------------------------
________________ 855 priyadarzinI TIkA a. 14 nandadatta-nandapriyAdiSaijIvacaritam 'ratimAlyAlakAraH priyajanaga-dharva kAmasevAbhiH / upacana gamanavihAraiH, hArasasaradarati iti // tathA-prabhUtAH pracurAH santi / tAnetAn kAmaguNAn prakAra yatheccha bhunyjiimhi| pazcA=kAmaguNopabhogAnantara vRddhAvasthAyA~ pradhAnamArga = tIrthakaragaNadharasevita pratrajyArUpa mokSamArga gamiSyAmaH-svIkariSyAmaH // 31 // ratimAlyAlakAH, priyjngndhrvkaamsevaabhiH|| upavanagamanavihAraiH, zrRMgArarasaH samudbhavati // . (pabhUyA-prabhUtAH) alpa nahIM hai, pracura mAtrAmeM hai| aise (tA kAma guNe bhujAmu-tAn kAmaguNAn bhuJjImahi ) ina zabdAdika kAmaguNoko Apa yatheccha bhogo| (pacchA pahANamagga gamissAma-pazcAt pradhAnamArga gamiSyAva:) jaya vRddhAvasthA A jAvegI taba apane sara-tIrthakara gaNadha. rAdi sevita pravrajyArUpa mokSamArgako svIkAra krleNge| abhIse usakI kyA AvazyakatA hai / ye to dina khAne pIneke haiN| bhAvArya--patiko dIkSA lene meM udyata dekhakara patnIne kahA nAtha ! - yaha kyA anucita vicAra kara rahe ho, abhIto khAne pIneke dina haiN| apane yahA kaunasI vastukI kamI hai ? jisake liye muni banA jAya / bhogopabhogakI sAmagrI khUba manamAnI bharI par3I huI hai| cAhe jitanI usako bhogo vaha kabhI samApta nahI ho sakatI hai / zrRMgArarasakI vaha ratimAlyAlakAra, priyajanagandharvakAmasevAbhiH / upavanagamanavihAraiH, aMgArarasa samudbhavati // sanpayArtha:-pabhUyA-prabhUtA 585 nahI 52tu prayu2 mAtrAmA cha tA kAmaguNe mujAmu-tAn kAma guNAn muJjImahi mA Aveles marAzane bhA5 yathe27 / pacchA pahANamagga gamissAma-pazcAt pradhAnamArga gamiSyAva jyAre vRddhAvasthA Avaze tyAre ApaNe sahu tIrtha kara gaNudhArAdi sevita pravajyArUpa mokSamArgane svIkAra karI laIzuM AjathI ane atyArathI tenI zu AvazyakatA che. A divase te khAvApivAnA che bhAvArtha-patine dIkSA levAmAM tatpara thayela jANIne patnIe kahyuM ke, he nAtha ! A anucita vicAra zA mATe karI rahyA che. haju te khAvA pIvAnA divase che, ApaNe tyAM kaI vastunI khAmI che ke, jene mATe muni dIkSA levI paDe? ApaNe tyA bhagapagonI manamAnI sAmagrI puSkaLa pramANamAM bharI paDI che, cAhe te rIte ene upaga kare chatA paNa te khUTe tema nathI,
Page #1071
--------------------------------------------------------------------------
________________ 854 uttarAmyayana patyucana nizamya bAmaNI mAha mUlam-- susaMbhiyA kAmaguNA ime 'te, saMpiMDiyA aggarasA pabhRyA / bhujAmu tA kAmaMguNe paMgAma, paicchAgamissIma pahANamagga // 31 // chAyA-susabhRtAH kAmaguNA ime te, sammiNDitA ayyarasA prbhuutaaH| bhujImahi tAn kAmaguNAn prakAma, pavAd gamiSyAH pradhAnamArgam // 31 // TokA---'susabhiyA' ityAdi-- he svAmin ! te taba gRhe ime pratyakSa dRzyamAnAH kAmaguNAH paJcendriyasukhadA padorthAH sadvastrasarasamiSTAnnapuSpacandananATakagIvavAlaveNuvINAdayaH musabhRtAsamyak saskRtAH santi, tathA-sampiNDitAmsamyak pujIkRtAH,-tathAayyarasA = agya pradhAno raso yepu te tathA, madhurAdirasamayA., athavA-ayyaH pradhAnaH raso yebhyaste tathA-baTArarasajanakAH, uktaca 'susabhiyA' ityaadi| anvayArtha-patike isa prakAra vacana sunakara brAhmaNIne kahA-he svAmin ! (te-te) Apake gharameM (ime-ime ) yaha pratyakSa dRzyamAna (kAmaguNA-kAmaguNAH) pacendriyasukhadapadArtha-sadvastra, sarasamiSThAna, puSpacadana, nATaka, gIta, tAlaveNu vINAdika ye saba (susabhiyA-susabhRtAH) khUba 2 bhare paDe hue hai tathA (sapiDiyA-sapiNDitAH) ye thoDe bahuta hove to bAta bhI sahI hai yA alaga 2 sthAnoM meM bhinna 2 rUpameM rakhe hoveM so bAta nahI hai kintu ye sara eka hI jagaha samudAya rUpameM rakhe hue haiM (aggarasA-ayyarasA) ye nIrasa bhI nahIM hue haiM / madhurAdi rasa sapanna haiN| athavA zrRMgAra rasake ye saba uttejaka haiN| kahA bhI hai " susabhiyA"-tyA anvayArtha-patinA A prakAranA vacana sAMbhaLIne brAhmaNIe kahyuM, he svAmin ! te-te mApana 'gharamA ime-ime / pratyakSa umAtA kAmaguNA-kAma , pacendriya sukhada padArtha-sArA vacce, sarasa miSTAna, puSpa cadana, nATaka gIta, tAsa, vAsavIlahi mA sagha susabhiyA-susatA subha bhUma ghUma saryA pache sapaDiyA-sapiNDitA se yA DAyata pAta pasara cha saya alaga alaga sthAne mA bhinnabhinna rUpamAM rAkhela che e vAta nathI paraMtu e saghaLA / sthaNe samudAyamA rAmeche agArasA-ayyarasA se nirasa 5 nayA banyA madhurAdi rasasa panna che athavA zrugArarasane uttejavAvALA che kahyuM paNa che
Page #1072
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA ma0 14 nandadatta nandapriyAdipajIvacaritam manasi kuryAdata Aha-'Na jIviyahA' ityAdi-he brAhmaNI ! aha hi jIvivArtham = asayamajIvananimitta-' bhavAntare manotazabdAdivipayANA prApti rbhavatu' ityetadarthe bhogAn na pranahAmi parityajAmi / kintu lAbham abhimatavastu: mAptirUpaM, calAbham tadabhAvarUpa ca, tayA-mugvam, dukhaH savikSyamANaH sAmyena pazyan lAmAlAbhasukhaduHkhajIritamaraNAdipu samatAmera bhArayan mauna-munibhAva cariSyAmi punibhAnamAzritya viharipyAmi / mama dInApatipattirmuktyarthamena, na tu bhAvijanmani manojJazandAdipipayaprAptyarthamiti mUtrAzayaH // 32 // nahIM hai to isakA uttara isa prakAra hai ki (Na jIviyaTThA pajahAmi bhoeto jIvitArtha prajAmi bhogAn ) ma bhavAntarameM "mujhe manoja zabdAdika vipayoMkI prApti ho" isa rUpa asayamita jIvana ke nimitta ina bhogoMkA parityAga nahIM kara rahA ha phintu (lAbhaM alAma ca muha ca duksa savi. kkhamANo-lAbha alAma ca sukha ca dukha savIkSamANaH) vAchita vastukI prApti ayacA usakI aprAptilpa jo lAbha evaM alAma hai tathA jo sukha eva duHkha hai uname samatAbhAvakA avalambana karake maiM (moNa carissAmimauna cariSyAmi) muni honA cAhatA hU // bhAvArtha-maiMne rasokA khUba anubhava kara liyA hai| anubhava karate 2 hI yaha yuvAvasthA mujhase vidA leneko jA rahI hai| ataH meM cAhatA hU ki jabataka yaha yuvAvasthA pUrI nahIM ho jAtI hai, isake pahile meM muni dIkSA dhAraNa karalU / yaha ma paralokameM pAca indriyoM sabadhi sukhAdikaoNkI prAptike nimitta nahIM dhAraNa karanA cAhatA hai, kintu muktike nimitta hI uttara meM prabhArI cha, Na jIviyadA pajahAmi bhoe-no jIvitArtha prajahAmi bhogAn sapAnta25" bhane manAsa zahAhi viSayAnI pArita thA ... A prakAranA a yamita jIvananA nimitte A bhegene parityAga karI rahyo nathI lAbha alAbha ca suha ca dukya sapiksamANo-lAbha alAma ca susa ca dusa savIkSamANa pAchita paratunI prAti athavA tanI mAsti35 am. ane alAbha che tathA je sukha ane du kha che temAM samatAbhAvanuM avalabana uzana hu moNa carissAmi-mona caripyAmi muni yA yA cha bhAvArtha-me rasene khUba anubhava karI lIdhuM che, anubhava karatA karatA A yuvAvasthA mArAthI vidAya levAnI taiyArImAM che AthI hu cAhuM chuM ke, A yuvAvasthA pUrI na thaI jAya te pahelA hu muni dIkSA dhAraNa karI lau Ane huM para lekamA pAca Indriye sabadhI sukhAdikanI prAptinA nimitte dhAraNa karavA cAhata u0 108
Page #1073
--------------------------------------------------------------------------
________________ 856 utta patnyA vacana zrulA purohitaH prAha mUlam - bhuttA resA bhoii| jahAMI "Nevao, rNa jAviya~hA pahAmi bhIe / lAbha alAbha cai suha cai dukkha, savikhamANo carissAmi 'mauNaM // 32 // chAyA - bhuktA rasA bhavati ! jahAti no vayaH, no jIvitArya prajahAmi bhogAn / lAbham alAbha ca sukha ca duHkha, samIkSamANazcariSyAmi monam // 33 // TIkA- 'bhuttA rasA' ityAdi -- he - bhavati = he brAhmaNI / rasAH = madhurAdayaH, -zrRGgarAdayaH zabdAdibhogAya bhuktAH=sasevitAH / tathA yaH = yovana na =jasmAn jahAti = parityajati / ato yauna yApana naH parityajati tAvadeva vaya manajAma iti bhAvaH / satsu suvopa bhogeSu bhAvAntarasukhamAptaye pravajyAyA nAsti prayojanam ' iti ced brAhmaNI khUna vardhaka hai / jana apana saba vRddhAvasthA meM pahuMca jAyeMge taba muni hojaayeNge| abhI muni hone kA samaya nahI hai // 31 // isa prakAra ke patnI ke vacana sunakara purohitane kahA- 'bhutsArasA' ityAdi / " - anvayArtha - (bhoi - bhavati) he brAhmaNi ! (rasA bhuttA - rasA. bhuktAH) madhurAdika rasa athavA zRMgArarasa eva zabdAdika bhoga maiMne khUba bhoga liye hai| (bao Ne jahAhi vaya no jahAti) dekho inako bhogate 2 merI yauvana avasthA bhI bahuta vyatIta ho cukI hai| isaliye jabataka taruNAvasthA nahI Dhala jAtI hai, tabataka mujhe kartavya yaha Adeza detA hai ki maiM muni dIkSA agIkAra karU~ / yadi tuma aisA kaho ki- "sukhopabhogoMke rahane para bhavAntarame sukhaprApti ke liye pravrajyA agIkAra karanA ucita zrRgArarasane te vadhAranAra che jyAre ApaNe sau vRddhAvasthAe pahecI jaIzuM tyAre muni dIkSA dhAraNa karIzu Aje muni thavAnA samaya nathI !! 31 5 yA prahAranA patnInA vathana sAmaNIne purohite yu" bhuttA rasA " - dhatyAhi ! 1 manvayArtha - bhoi-bhavati / De brAhmaNI / rasA bhuttA-rasA bhuktA bhadhurAhi --- rasa athavA zrRMgAra rasa ane zabdAdika bhAga me khUkha bhegavI lIdhA che, o Ne jahAhi vaya no jahAti bhene logavatA logavatA bhArI yauvana avasthA paNa khUba vyatIta thai cukI che A mATe jyA sudhI tarUNAvasthA DhaLI na jAya tyA sudhI mane mArU kanyae Ardeza Ape che ke, hu muni dIkSA agIkAra karU, jo tame ema kahe ke, "sukhepabhegAnA rahevA chatA bhavA ntaranA sukhAnI prApti mATe pratrajyA agikAra karavI ucita nathI '* tA ene
Page #1074
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a 14 nandadatta-nandamiyAdiijIvacaritam / 859 kSamaH sajanAn bhogAca smariSyasi, pratyAvRtya punarapi gArhasthyaM svIkariSyasIti / atastva mayA samansaha bhogAna-ramaNIyazabdAdivipayarUpAn muva / yata:bhikSAcaryA bhikSAcaraNa, pihAraH = prAmAdipvaprativaddhavihAraH, upalakSaNAt-zirolucana ca khalu-nizcayena duHkham duHkhAnaham // 33 // patnyAH punarAgamanarUpa sadeha nirAkattuM bhRgurAha mUlamjahI ye bhoI / ta]yaM ayago, nimmoiNi hecca pleiimutto| emaya joyA payahati bhoe~, te'ha kaha nANugamissameko // 34 // chAyA--yayA ca bhavati ! tanujA bhujaGgamo, nirmocanIM hitvA paryeti muktH| ___ evametau jAtoprajahIvo bhogAn, tAraha katha nAnugamiSyAmyekaH // 34 // / ttiikaa-'jhaay'-ityaadi| he bhavati-he brAhmaNI ! yathA ca bhujaGgA-sapaH tanujA-zarIrotpannA nirmocanIhokara punaH bhAI vadhuoke sAtha Akara na milo isa bhAvase mai kahatI hU~ ki pahile hI isakA agIkAra karanA Apako ucita nahIM hai| Apato (mae samANa-mayA samam ) mere sAtha (bhogAi bhujAhI-bhogAn bhutva) bhogoMko bhoNgo| dekho (bhikkhAyariyA vihAro duHkha-bhikSAcaryA vihAraH duHkham ) bhikSAvRtti karanA aura rAtadina eka grAmase dUsare grAma vihAra karanA isameM kaunasA Anada he yaha to eka prakArakA duHkha hI hai| zirake kezoMkA lucana karanA yaha bhI vihAra zabdase grahaNa kara lenA cAhiye // 33 // vApisa lauTane rUpa patnIke sadehako dUra karaneke liye bhRgune khaapravAha jevI A munidIkSAthI pAchA pharIne pAchA bhAIbadhuonI sAthe AvIne na maLe A bhAvathI ja huM kahuM chuM ke, pahelethI ja dIkSA agikAra karavI mApana bhoTa matyAre layita nathI mA5 mae samANa-mayAsamam bhArI sAtha sana bhogAi bhujAhi-bhogAn muzva sAmAna logo me bhikSAvRtti 42vI ane rAtadivasa eka gAmathI bIje gAma vihAra karavo emA ko khAnada che ? e te eka prakAranuM du kha ja che mAthAnA vALanuM locana karavuM e paNa vihAra zabdamAM ja grahaNa karavuM joIe ke 33 che dIkSA lIdhA pachI sa sAramAM pote pAchA pharaze evA patnInA saMdehane
Page #1075
--------------------------------------------------------------------------
________________ 858 uttarAdhyayanasUtre 2 patyurvacanaM nizamya yazAnAmnI brAhmaNI prAha- mUlam -- mA hu~ tuma soyariyANa saMbhare ?, juNNo vaM haMso paDisoyagA~mI / bhuMjAhi bhogAi e saMmANa, du.khaM khuM bhikkhAyariyA vihAro // 33 // chAyA -- mA hutva soryANA sasmareH ?, jIrNa itra hasaH pravisrotogAmI | ser bhogAn mayA sama, dukha khalu bhikSAcaryA vihAraH // 33 // TIkA--' mA chu - ityAdi / he svAmin! tva sodarANA = sahodarabhrAtRNAm upalakSaNAt zeSasvamanAnAM bhAgAnA ca, mA hu sasmare: = mA khalu smArthI hu' zabdo nizcaye / atra dRSTAntamAha ' juNNona ' ityAdi - ina = yathA pratisrotogAmI= pratisrotasi = pravAha pratikUladizi taran jIrNoddho isaH smarati / aya bhAva - yathA vRddho haMso nadI srotasi prakRSTakaSTakara pratikUlagamanamArabhyApi varaNAzaktaH pacAdanukRlasrotastaraNa sasmaran atIva khinnamAnasa eva anuzocati kimarthaM mayA pratikUlasrotasmaraNamArabdham evamanuzucya punaranukUlasroto'bhimukhamena matyAvartate / eva tvamapi pratabhAra vodumamerA yaha saba prayAsa hai / ataH pUrvoktarUpa vacanoMse he brAhmaNi ! tuma mere manako aba nahI lubhA sakatI ho ||32|| patike vacana sunakara usakI bhAryA yazA kahatI hai-'mA hu tuma' ityAdi / anvayArtha - patike pUrvokta vacana sunakara brAhmaNIne kahA- he svAmin ' ( paDisoyagAmI juNNo hasA va tuma soyariyANa mA sabhare -pratisroto gAmI jIrNaH hasa iva tva sodaryANA mA sasmare) jisa prakAra pratikUla pravAhame bahatA huA vuDDA hasa anukUla pravAhakI smRti karake usa ora AjAtA hai isI prakAra tuma bhI muni hokara apane bhAI badhuoMkI yAda kara punaH pratikUla pravAha jaise isa muni dIkSAse vApisa nathI, 52 tu mukitanA nimitte ja mArA A saghaLA prayAsa che AthI pUrvAkatarUpa vaca nAthI huM brAhmaNI 1 tame have mArA matane calAyamAna karI zakaze nahIM // 32 palinu vayana sAlaNIne tenI patnI yazA uDe che-" mA hu tuma " - ityAhi ! anvayAya--patinA pUrvokta vacana sAbhaLIne brAhmaNIe kahyu ke, huM svAmin ! paDisoyagAmI juNNA hasova tuma soyariyANa mA sabhare- pratisrotogAmI jIrNa hasa iva tva sodaryANA mA sasmare ne abhAge pratipUNa pravAhamA batA janAra bhuTTo haMsa anukULa pravAhanI smRti karIne e tarapha jAya che pramANe tame paNa muni banIne peAtAnA bhAIbae yAda karIne pharIthI pratikULa mAja
Page #1076
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 14 nandadatta-nandapriyAvipaijIvacaritam punarapi tadevAha mUlamchidittu jAlaM avala va rohiyA, macchA jahA kAmaguNe phaay| dhoreyasIlA tasA udArA, dhIrI hu~ bhikkhAyariya raMti // 35 // chAyA-chittvA jAlam jagala vA rohitA, matsyA yathA kAmaguNAn prahAya / dhaureya zIlAstapasA udArA, dhIrA hu bhikSAcayA caranti // 35 // TIkA-'chiditu' ityaadi| he brAhmaNI ! yathA rohitAH = rohitajAtIyA matsyA apala-jIrNam, vA zabdAva-sanalamapi jAla svatI gapunchAdinA DicA nirbhayasthAne sukhena vicaranti / tathaiva dhaureyazIladhura bhAra vahanti ye te dhaureyAstepAmiva zIlam-udDhabhAranirvahaNasAmathya yeSAM te tathA, bhArodvahanasamarthA - ityarthaH, tapasA-anazanA. dinA udArA pradhAnAH dhIrAH parIpahopasargasahane, kAmaguNAn-ramaNIyazabdAdi vipayarUpAn mahAya-parityajya, hu-nizcayena bhikSAcA-caranti / yathA rohita phira isI cAtako kahate haiM-'chidittu' ityAdi / anvayArtha he brAmaNi ! (jahA-yayA) jaise (rohiyA-rohitAH) rohita jAtike matsya (avala jAlam vA chidittu-avala jAla vA chittvA) jIrNa athavA ajIrNa jAlako apanI tIkSNa puccha dADha Adi dvArA chedita karake nirbhaya sthAname sukhapUrvaka vicarate haiM usI prakAra (dhoreyasIlAdhaureyazIlA.) bhArako vahana karane vAloke jaise arthAt rakkhe gaye bhArako vahana karanekI zaktivAle eva (tavasA udArA-tapasA udArAH) anazana Adi tapoMke AcaraNa karanese sarva pradhAna tathA ( vIrA-cIrAH) parIpaha aura upasargake sahana karaneme dhIra vIra vyakti bhI (kAmaguNe pahAya-kAma zathA vAtana cha-"Diditta tyAlA manvayArtha -2 prAthI ! jahA-yathA rebha rohiyA-rohitA Gianad bhAI abala jAla vA chidittu-acala jAla vA chitvA 7 mathavA ma na pitAnI tIkSaNa puchaDI, dADha, vagerethI kApIne nirbhaya thaIne sukhapUrvaka vicAre che meza za dhaureyasIlA-dhoreyazIlA mArane 19- 4214AnI bhA rathAt rAmapAmA mAtA mArane pahuna 42vAnI ti mata tavasA udArA-tapasA udArA manazana mAha tathAnu sAyaraya 42vAbhA sarva pradhAna tathA dhIrA-vIrA pariSa bhane sAna sahana 72pAmA dhAravI2 vya6i1 55 kAmaguNe pahAya -
Page #1077
--------------------------------------------------------------------------
________________ - uttarAdhyayanasUtra kanculikA hitvA parityajya muktA nirapekSaH san prayAti gacchati na punasvA gRhNAti / evam anena makAreNa eto jAto=puno bhogAn manojJazabdAdirUpAn prajahItA-parityajataH / tarhi-ekA-putrayonirgamanAdasahAyo'ha katha tau putrau nAnu. gamiSyAmi / jamazyamevAnu gamiSyAmi putrii| __yathA sarpa kancukamapahAya gacchati / tathaina mamaitI putrI sarmAn bhogAna parityajya prajyA gRhItaH / tadvirahito'imekAphI gRhe sthAtu na zaknomi / ato'hamapi punayugalena sAka matrajiSyAmi na punarAgamiSyAmIti bhAvaH // 34 // 'jahAya bhoI ityaadi| ' anvayArtha-(bhoI-bhavatI) he nAhmaNI (jahA-yathA) jaise (bhuyaMgobhujaGgaH) sarpa (taNuya-tanujAm ) zarIrodbhava (nimmoDaNi-nirmocanIm) apanI kAcalIko (hecca-hityA) chor3a karake (mutto-muktaH) svatatra hokara (palei-paryeti) ghUmatA phiratA hai kintu usa kAMcalIko phira nahIM grahaNa karatA hai (evam ) isI prakAra (eya jAyA-etau jAto)ye donoM putra (bhoe payahati-bhogAn prajahItaH) bhogoMko chor3a rahe haiM taba (eko aha-ekAahaM) akelA maiM (te kaha nANugamissa-tau katha nAnugamiSyAmi) una donoMkA anusaraNa kyoM na karugA-avazya hI karugA phira vApisa nahIM aauugaa| bhAvArtha-jisa prakAra sarpa kacukIko chor3anemeM Ananda manAtA hai aura svatatra hokara dhUmatA phiratA hai usI prakAra ye mere donoM putra bhogoM kA parityAga karaneme Anada manA rahe hai / ata inase parityakta huA maiM 'akelA aba isa ghara meM rahakara kyA karUgA / isaliye maiM bhI inhIka sAtha dIkSA luugaa| vizvAsa rakho me vApisa phira ghara nahI AU~gA // 34 // 62 42vA bhATe purohita 4dhu-"jahA ya bhoI "-tyA ! ma-kyA-bhoI-bhavati! 7 mAha jahA-yathA rebha bhuyago-bhujaGga sarpa pAtAnA taNuya-tanujAm zarI2 52nI nimmoiNI-nirmocanIm yamAna heccahitvA chosa mutto-mukta tatra manI palei-paryeti / 32 che 52tuta yajAna zathAta 5 nayI eva-evam 'mera zata eya jAyA-etau jAto A ane putro bhegene cheDI rahyA che tyAre huM paNa e baMnenuM anukaraNa zA mATe na karU ? avazya karIza ane sa sAramAM pharI pAchA AvavAne nathI - bhAvArtha- jema kAcaLIne choDavAthI sarSa Anada mAne che ane svataMtra thaI harephare che eja prakAre mArA bane patro bhoge parityAga karavAmAM Anada mAnI rahyA che AthI emanAthI chuTA paDIne huM ekale A gharamAM rahIne zuM karuM ? A mATe huM paNa temanI sAthe dIkSA laIza vizvAsa rAkho ke, huM pharIthI ghera pAchA nahI karU che 34 .
Page #1078
--------------------------------------------------------------------------
________________ 459 priyadarzinI TokA ma0 14 nandadatta-nandamiyAdipainIvacaritam punarapi taderAha mUlamchiditta jAlaM avalaM va rohiyA, macchA jahA kAmaguNe phaay| dhoreyasIlA tasA udArA, dhIrI hu~ bhikkhoyariya carati // 35 // chAyA-chicA jAlam apala vA rohitA, matsyA yathA kAmaguNAn prahAya / dhoreya zIlAstapasA udArA, dhIrA hu mikSAcayA caranti // 35 // TIkA-'chidittu'-ityAdi / he brAhmaNI ! yathA rohitAH = rohitajAtIyA matsyA amala-jIrNam, vA zabdAta-sanalamapi jAla svatI gapunchAdinA DicA nirbhayasthAne sukhena vicaranti / tathaiva dhaureyazIlA dhura bhAra vahanti ye te dhAreyAstepAmiva zolam-udDhabhAranirvahaNasAmayaM yeSAM te tathA, bhArodvahanasamarthA - ityarthaH, tapasA anazanA. dinA udArA pradhAnAH dhIrAH parIpahopasargasahane, kAmaguNAn ramaNIyazandAdi vipayarUpAn prahAya parityajya, hu-nizcayena bhikSAcayA-caranti / yayA rohita phira isI yAtako kahate haiM-'chidittu' ityAdi / anvayArtha he brAmaNi ! (jahA-yathA) jaise (rohiyA-rohitAH) rohita jAtike matsya (acala jAlam vA chidittu-avala jAla vA chittvA) jIrNa athavA ajIrNa jAlako apanI tIkSNa puccha dADha Adi dArA chedita karake nirbhaya sthAname sukhapUrvaka vicarate hai usI prakAra (dhoreyasIlAdhaureyazIlAH) bhArako cahna karane vAloke jaise arthAt rakkhe gaye bhArako vahana karanekI zaktivAle eva (tavasA udArA-tapasA udArAH) anazana Adi tapoMke AcaraNa karanese sarva pradhAna tathA (vIrA-dhIrAH) parISaha aura upasargake sahana karanemeM dhIra vIra vyakti bhI (kAmaguNe pahAya-kAma zathI mA pAta 3-"Didittu -tyAhi / manvayArtha-prAe ! jahA-yathA rebha rohiyA-rohitA zalinatarnu bhANDaM avala jAla vA chidittu-anala jAla vA chitvA mayA mANuna pitAnI tINa puchaDI, dADha, vagerethI kApIne nirbhaya thaIne sukhapUrvaka vicAre che me Na dhaureyasIlA-dhaureyazIlA sArane 19na 42pAvApAnI bhA mathAt rAmavAbhA mAvasa mArane pahuna 42pAnI sahita ane tavasA udArA-tapasA udArA manazana mAdi tapAnu mAyara 42pAmA sarpa pradhAna yA dhIrA-vIsa pari59 mana usane sahana 72pAmA dhAravIra vya1i paNa kAmaguNe pahAya
Page #1079
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2 uttarAdhyayamasUtre jAtIyA matsyAH satIkSgapucchena jAlaM chicA nirbhayasthAna samAzritya sukhena viharanti na punarjAle niddhA bhAnti / tathe navabhArodvahanamamarthAH savanta svapa svino dustyajAnapi kAmabhogAndhAna anityAzaraNAdi dvAdazabhAvanAmichA sukhena bhikSAcaryA kurvanto grAmamagarAdiSu viharanti / na punaH kadA'pi kAmabhogavazagA bhavanti / ahamapi manajya na kAmabhogapazgo bhaviSyAmi / ataH matrajiSyAmyeveti sutrAzayaH || 35 // guNAn mahAya) ramaNIya zabdAdika viSayarUpa kAmaguNoM kA parityAga karake (hu) nizcayase (bhikhAyariya carati - bhikSAcaryAm caranti) bhikSAvRttiko karate hai arthAt mokSamArgameM vicarate haiN| punaH lauTakara vApisa ghara nahI Ate haiN| bhAvArtha -- jaise rohita jAtIya matsya tIkSNa puccha Adise jAlako chedakara nirmaya sthAnakA Azraya kara vahA sukhapUrvaka vicarate haiM phira ve jAla meM nahIM pha~sate haiM usI prakAra jo mokSAbhilApI mahApuruSa vratoMke bhArako uThAneme zaktizAlI huA karate haiM-anazana Adi tapasyAoMkI ArAdhanA karane se jarA bhI nahI ghavarAte hai ve dustyaja bhI kAmabhogoMke dhanako anitya azaraNa Adi bAraha prakArakI bhAvanAoMke balapara kATakara sukhapUrvaka bhikSAcaryA karate hue grAma nagara AdikoM meM vicaraNa karate hai / arthAt mokSamArgame vicarate hai kintu phira ve punaH kAmabhogoM meM 'nahI pha~sate hai isaliye maiM bhI he brAhmaNi ! dIkSita hokara ke punaH kAmabhogoMke AdhIna nahI banU gA / svatantratApUrvaka munivepame vicaraNa karatA huA apane sayamakI rakSA karU~gA ||35|| kAmaguNAn prahAya rabhaNIya zabdAhi viSayazya abhagunA parityAga urIne nizcayathI bhikSAvRtti kare che. arthAt mAkSamAga mAM vicare che te pharI pAchA ghera pharatA nathI bhAvA--jema rahita jAtanI mAchalI tIkSNa puccha AdithI jALane kApI nAkhIne nirbhaya sthAnanA Azraya karI tyA sukhapUrvaka vicare che ane pachIthI jALamAM pharIthI phasAtI nathI eja rIte je meAkSAbhilASI mahApuruSa vratAnA bhArane uThAvavAmA zaktizALI rahyA kare che. atazana Adi tapasyA AnI ArAdhanA karavAmAM jarA paNa gabharAtA nathI teo duzyanya kAma bhogAnA adhanAne paNa anitya azaraNu Adi khAra prakAranI bhAvanAnA aLathI kApIne sukhapUrvaka bhikSAcaryAM karatA karatA grAma nagara AdimA vicaraNa kare che. arthAt meAkSamAmA vicare che paraMtu tyAthI pAchA pharIne te kAmabhogAmA phasAtA nathI A mATe hu paNa huM brAhmaNI ! dIkSita thaIne pharIthI kAmabhogAne Adhina banavAnA nathI svataMtratA pUrvaka muni vezamA vicaraNa karatA rahIne mArA sayamanI rakSA karIza // 35 //
Page #1080
--------------------------------------------------------------------------
________________ 863 priyadarzinI TokA a0 14 nandadatta-nandamiyAdipaijIpacaritam itya bhRgupacana zrutvA brAhmaNI mAhanaheve kucA samaIkamatA, tayANi jAlANi dalittu hasA~ / paliti puttA ye paiI ye majjha, te ha kaha naanugmissmekaa||36|| chAyA-nabhasIvakrauJcAH samatikAmantastatAni, jAlAni dalayilA hasAH! pariyanti punau ca pavizva mama, vAnaha katha nAnugamiSyAmyekA // 36 // . TIkA-'naheva '-ityAdi iva-yathA kocAkocapakSiNo, hasA hasapakSiNaca tatAni-vistRtAni jAlAni dalayitvA-DilA tAMstAna dezAn samatikAmantAmsamulaDyantaH nabhasiAkAze pariyanti-samantAd gacchanti / tathaiva mama putrau ca patitha jAlopamametad pipayAmipvaga DivA, tAni tAni sayamasthAnAni samatikAmantaH, nabhAkalpe nirupalipte sayamamArga pariyanti=picaranti / tepA virahAd ekA asahAyAha tAn isa prakAra bhRguke vacana suna kara brAhmaNIne kyA kahA-vaha isa gAthA dvArA prakaTa kiyA jAtA hai-'naheca kucA' ityAdi / ___ anvayArtha-(iva-iva) jaise (kucA-kauJcAH) koca pakSI eva (hasA-hasAH) hasapakSI (tayANi jAlANi-tatAni jAlAni) vistRta jAloM kA (dalitu-dalayitvA) chedana karake bhinna bhinna dezoMko ullaghana karate Tae (naheva samahakamatA-nabhasi samatikAmanti ) AkAzameM svatatra uDate hai usI prakAra mere pati aura donoM putra jAlopama viSayoM meM abhiSvagakA chedana karake una 2 sayamasthAnoMko acchI taraha pAlana karate hue nabhaH kalpa nirupalipta sayamamArga me (paliti-pariyanti) jana vicaraNa karanA cAhate haiM to (ekA-ekA) asahAya banI huI (ha A prakAranA bhagunA vacana sAMbhaLIne brAhmaNae zuM kahyuM ke A gAthA dvArA 4AmA Ave che~" naheva kucA" tyAdi ___-payArtha:-iva-sabha kucA-kroccA hauyapakSI mane hasA isA se pakSA tayANi jAlANi-tatAni jAlAni pista tAnu dalinu-dalayitvA chedana zana lina bhinna dezAnuna 4zana naheva samaiphamatA-nabhasi samatikAmanti AkAzamAM svataMtra uDe che e pramANe mArA pati ane bane putra jAlopama viSayanA abhivra ganu chedana karIne e e sayamarathAnenu sArI rIte pAlana 42 // 42 nama 65 ni35lita sayamamArgamA paliMti-pariyanti cyAre viya25 42vAnu yA che tyAre ekA-ekA asahAya janetI ha-aham mevAhupA
Page #1081
--------------------------------------------------------------------------
________________ C - patipunAn katha nAnugamiSyAmi / api svanugamiSyAmyeva / eMva nivisya cakhAro'pi prabajitumudyatA iti bhAvaH // 36 // ___ itya caturNAmapi manajyA pratipattisamaye yadabhUttad dvAdazamirgAthAmiH pAda mUlam - purohiyaM taM sasuya saMdAra, succAbhinivakhemma pahAyabhoge / kuDuvesAra viullattama"ta, rauya abhikkha saimuvAya devI // 37 // chAyA-purohitaM ta samuta sadAra, zrulA'bhiniSkrAmanta prahAya bhogAn / ' - kuTumbasAramapi tu luptayanta, rAjAnamabhINa samugAca devI // 37 // TIkA-'purohiya'-ityAdi / bhogAn-zabdAdIn prahAya parityajya samuta-sapura sadAra sakhIka ta-prasiddha aham ) meM bhI (te kaha nAnu gamissam-tAna kaba nAnu gamiSyAmi ) phira kyoM na unhI ke mArgakA anusaraNa karU kintu avazya karU / bhAvArtha-jisa prakAra kAca aura hasapakSI vistRta jAlokA chedana karake nAnAdizAoM meM svecchAnusAra vicaraNa karate hue AkAzameM uDate haiM-usI prakAra jara mere pati eva putroMne viSayAbhilASAoMkA parityAga kara sayamamArgame vicaraNa karanA agIkAra kiyA hai to phira maiM bhI kyoM inase pIche rahU-maiM bhI sayamamArgako dhAraNa karu / isI meM mere isa jIvanakI sArthakatA hai / / 36 // - isa prakAra cAroM ke pravrajyA lenekA nizcaya hone para jo huA vaha aba bAraha gAthAo se kahate haiM-'purohiya' ityaadi| ___ anvayArtha-(abhinikhamma-abhiniSkramya) gharase nikala karake te kaha- nAnu gamissam-tAn katha nAnu gamiSyAmi bhanA4 bhAganu anusaraNa "zA mATe na karU? huM paNa e mAgavu jarUrathI avazya anusaraNa karIza bhAvArtha--je rIte kauca ane hasa pakSI vistRta jaLanu chedana karIne anekavidha dizAomAM svecchAnusAra vicarIne AkAzamAM uDe che eja prakAre mArA pati ane putrAe janAre viSaya abhilASAone parityAga karI sa yama mArgamAM vicaraNa karavAno nIrNaya karyo che te pachI huM paNa emanAthI pAchaLa zA mATe rahu ja hu paNa sayamamAgene dhAraNa karU emAM ja mArA A jIvananI sArthakatA che ke 36 che A cAreya jaNAne pravrajyA levAne daDha nizcaya thaI javAthI je banyu a mAra mAthAmAthI 49 cha-" purohiya"-tyAli! - manvayArtha abhiniksamma-abhiniSkramya 32thI nAjAna tathA bhoge pahAya
Page #1082
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 14 nandadatta-nandapriyAdipajIvacaritam 865 bhRgunAmAni puroritam abhinipkAmanta-dIkSAya vinirgacchanta zrutvA'pi zrutvaira tasya purohitasya kuTumbasAra-kuTummasyAcArabhUta dhanadhAnyAdika tu-nizcayena lupta yatnanirnAmA kunta-gRhantamityarthaH, rAjAna devI kamalAvatI abhIkSNa punaH punaH samupAca-samyak makAreNAnasIt // ___ yadvA-dvitIyapakSe'syA chAyA-"purohita ta samuta sadAra, zrutvA'bhiniSkramya mahAya bhogAn / kuTummasAra vipulottama ta rAjanamabhIkSNa samuvAca devii|" atreyaM vyAkhyA___ abhiniSkramya = gRhAnirgatya bhogAn zandAdIn mahAya-parityajya, tathAvipulottamam-vipula pracuram , uttama-apTham , kuTumbasAra-kuTumbambAdhArabhUtacanadhAnyAdika ca tyatayA samuta-sapuna sadAra-sastrIka ta bhRgunAmAna purohita patrajita zrutvA purohitaspa tat-pacura dhanamabhilapanta rAjAnam devI-kamalAdevI samIkSNa= puna punaH samupAca-samyakamakAreNa abravIt // 37 // ___ kamalApatI rAjJI yadabravIttaducyatetathA ( bhoge pahAya-bhogAna pradAya) zabdAdika bhogokA parityAga kara ke eva (viuluttama kuDayasAravi-pulottama kuTumbasAra) bahuta evaM zreSTha aise kuTumbake AdhArabhUta dhanadhAnyAdikakA bhI parityAga karake (sasuya sadAra-samRta sadAram ) puna aura strI sahita dIkSita hue (ta puroyi succA-eta purohita zrutvA) usa purohitako sunakara (tat "abhilapantam") asvAmika usake usa pracura dhana dhAnyAdike svAmI bananekI abhilASA vAle (rAya-rAjAnam ) rAjAse (devI-devI) kamalAvatIne (abhikkhaabhIkSaNam ) vAravAra (samudhAya-samuvAca ) samyak makArase kahA // 37 // bhogAn prahAya vasanAna parityA rIna, bhane viuluttama kuTumbasAra -vipulottama kuTumbasAra gha! bhane 07 mevA Tumana mAdhArabhUta dhanadhAnyA. vinApa parityAga 4zana sasuya sadAra-sasuna sadAram putro mana zrI sAthIkSita 'thaye ta purohiya muccA-eta purohitaM zrutvA pulitanI on ane. sasvAbhi enA dhanadhAnyanI jANa rAjAne thatAM e pracu dhanadhAnyAdikanA svAmI banavAnI tene -maniSA anita rAya-rAjAnam rAnana. 271 devI-devI bhApatI mana aMDAre abhiksaNa-abhikSaNa pA2pAra samuvAya-samuvAca sArIzata samanavyA // 37 //
Page #1083
--------------------------------------------------------------------------
________________ 866 1 uttarAdhyayanasUtre mUlam - vaMtAsI puriso rIyaM naM so hoI pasaMsiMo / mAhaNeNa pariccaMttaM, dhaNaM AdIu micchesi // 38 // chAyA - vAntAzI puruSo rAjan, na sa bharavi mazasitaH / brAhmaNena parityakta, dhanamAdAtumicchasi // 38 // TIkA- 'vaitAsI ' - ityAdi / he rAjan ! yaH puruSo vAntAzI yAntabhojI bhavati, sa sadbhiH prazasivona bhavati / nanu vAntAzI = bhantu siddhiramazasitaH, vAcatA kimityAha- 'mAhaNeNa' ityAdi-nAhmaNena parityakta parihRta dhanam AdAtu grahItu syamicchasi, avassvamapi vAntAzI epa, ato na satA zlAghanIyo bhavasi / ayaM bhAva - parityakta dhana hi gRhItojjhitatvAd vAntamira, tadicchan bhavAnapi vAntAzIva / vAntAzI hi na kadApi satA zlAghanIyo bhanati / ato mA bhUd bhavAn vntaashii| naitaducita bhavAdRzAmiti / / kiM camUlam - saba jaga jai tuha, sAviNaM bhave / saMvvaM pi" teM" apajeta, neva tANAMya "ta teva // 39 // chAyA - sarvaM jagad yadi tava sarvaM vA'pi dhana bhavet / sarvamapi te'paryApta naiva nANAya tattava // 39 // TIkA--' savca - ityAdi / he rAjan ! yadi sarve jagat = samasto'pi lokaH tara bhavet = tvadadhInaM bhavet / rAnI kamalAvatIne rAjAse jo kahA so kahate haiM - 'vatAsI' ityAdi anvayArtha - ( rAya - rAjan ) he rAjan / (puriso- puruSaH) jo puruSa ( vatAsI - vAntAzI) vAntako khAnevAlA hotA hai ( so - sa ) vaha (pasasio na hoi - prazasitaH na bhavati) prazaMsA ke yogya nahIM hotA hai| jaba Apa yaha bAta jAnate ho to phira kyo (mAhaNeNa pariccatta-brAhmaNena parityaktam) brAhmaNadvArA parityakta (dhaNa - dhanam ) vanako phirabhI (AdAu icchasi - AdAtum icchasi ) grahaNa karanekI abhilASA karate ho ||38|| rAkhI ubhasAvatI zalane ? 4 te sUtrAra De che-" vatosI "chatyAhi ! manvayArtha ---rAya-rAjana he ! puriso- puruSA puruSa vatAsI - vAntAzI jIna vArasI bhAsane mAnAra thAya che so-sa te pasakhiyo na hoi prazasita na bhavati asazAne yogya manatA nacI, nyAre yA bAta Apa ho| ho to yachI mAhaNeNa pariccatta -brAhmaNena parityaktam zrAhmaSe tyAga rela sevA ghaNa-dhanam dhanane AdAu icchasi - AdAtum icchasi sevAnI abhilASA thA bhATe 4 / ch| 1 / / 38 //
Page #1084
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 14 nandadatta-nanvapriyAdipaijIyacaritam 867 vA-punaH sarvamapi / dhana-samastamapi rajatasvarNaratnAdika dhana tava bhavet tathApi sarvamapi jagad dhana ca te tava kRte aparyAptam paripUrNa syAt tRSNAyA niravadhikalAt / ayamA bhAtu tatparyAptam, tathApi tatsarvaM jagad dhana ca tara trANAya-rakSagAya-janmajarAmaraNAdyapanodanAya naisa bhavet / ato vAntasadRzamida brAhmaNadhana tvayA neva grAhyam // 39 // phirabhI-'savvajaga' ityaadi| anvayArtha-he rAjan ! (sanca jaga-sarvajagat ) samasta bhI loka (jaha tuha bhave-yadi tava bhavet ) yadi Apake AdhIna ho jAya (vA-vA) athavA (savva dhaNa vi bhave-sarva dhanamapi bhavet ) tIna lokakA jitanA bhI rajata mvarNa Adi dhana hai vaha bhI Apake khajAnemeM bhara diyA jAya -usa para ApakA eka chana prabhutva sthApita ho jAya to bhI (savva pi te apajjatta-sarvamapi te aparyAptam ) vaha samasta loka evaM samasta dhana Apake liye paryApta nahIM ho sakatA hai, kyoM ki tRSNA aparyApta hai. usase bhI ApakI vaha tRSNA zAta nahI ho sakatI hai| athavA thor3I derake liye yaha mAna liyA jAya ki usase tRSNAkI zAti ho bhI jAya, to bhI (ta tava tANAya naiva-tat tava trANAya naiva) vaha samasta vaibhava Adi parikara janma jarA eva maraNAdikase ApakI rakSA nahI kara sakatA hai| isa liye isa brAhmaNakA dhana jo ki vamana jaisA hai Apako grahaNa karanA ucita nahIM hai| zrI 5y-" savva jaga"-tyA ! anvayArtha-3 zan / savva jaga-sarva jagat sagha rnd 5 jai suhaM bhave-yadi tava bhavet ne Apane mAdhina naya vA-vAmayA savva dhaNa vibhave-sarva dhanamapi bhavet to nureI suva mAhi dhana che te pay ApanA khajAnAmAM bharI devAmAM Ave enA upara Apanu eka chatra prabhutva sthApita manA on a 55 savvapi te apanatta-sarvamapi te aparyAptam se samasta leka, ane saghaLuM dhana Apane mATe paryApta banI zakanAra nathI kAraNa ke, tRSNA apapta che A kAraNe ApanI e tRSNA zAta thaI zake tema nathI athavA thoDA samaya mATe ema mAnI levAmAM Ave ke tRSNAnI zAti thaI pa ya pa ta tava tANAya naiva-tat tava trANAya naiva te sapaNA bhaya Adi saghaLuM janma, jarA ane maraNAdikathI ApanI rakSA karI zake tema nathI A mATe e brAhmaNanuM dhana ke je vamananA jevuM che te levu ApanA mATe ucita nathI.
Page #1085
--------------------------------------------------------------------------
________________ 866 uttarAbhyayana mUlam - vaMtAsI puriso rAyaM, naM so hoI pasaMsio / mAhaNeNa pariccaMttaM, dhaMNaM AdIu micchasi ||38|| chAyA - pAntAzI puruSo rAjan, na sa bharati prazasitaH / trAhmaNena parityakta, dhanamAdAtumicchasi // 38 // TIkA- 'vaitAsI ' - ityAdi / " he rAjan ! yaH puruSo vAntAzI yAntabhojI bhavati, sa sadbhiH prazasito na bhavati / nanu vAntAzI = bhavatu siddhiramazasitaH tAvatA kimityAha- 'mAhaNeNa' ityAdi - nAhmaNena parityakta parihRta dhanam AdAtu grahItu svamicchasi, atastvamapi vAntAzI eva, ato na satA zlAghanIyo bhavasi / aya bhAva - parityakta dhana hi gRhItojjhitatvAd vAntamiva tadicchan bhavAnapi vAntAzIva / vAntAzI hi na kadApi satA zlAghanIyo bhavati / ato mA bhUd bhavAn vantAzI / naitaducita bhvaadRshaamiti|| kiM camUlam - savva jaga jai tuha, sarvavaM vA vidhaNaM bhave / sevva pi" te " apajeMtta, neva tANAMya "ta tava // 39 // chAyA -- sarvaM jagad yadi taba, sarva vA'pi dhana bhavet / sarvamapi te'paryApta naiva trANAya tattava // 39 // savva ' - ityAdi / TIkA he rAjan ! yadi sabai jagat samasto'pi lokaH tara bhavet = tvadadhInaM bhavet / rAnI kamalAvatIne rAjAse jo kahA so kahate haiM- 'vatAsI' ityAdi anvayArtha - ( rAya - rAjan ) he rAjan / ( puriso- puruSaH ) jo puruSa ( vatAsI - vAntAzI) vAntako khAnevAlA hotA hai ( so - saH ) vaha (pasasio na hoi - prazasitaH na bhavati ) prazaMsA ke yogya nahI hotA hai| jaba Apa yaha bAta jAnate ho to phira kyo (mAhaNeNa pariccatta-brAhmaNena parityaktam ) brAhmaNadvArA parityakta (dhaNa - dhanam ) dhanako phirabhI (AdAu icchasi AdAtum icchasi ) grahaNa karanekI abhilASA karate ho // 38 // rANI ubhasAvatIthe rAjane ? 4 te sUtrakAra he che-" vatosI " - chatyAhi ! anvayArtha - rAya-rAjana he n ! ne puriso- puruSA puruSa vatAsIvAntAzI jIna vArasI bhAsane mAnAra thAya che so-sa te pasamriyo na hoi prazasita na bhavati asazAne yogya janatA nadhI, kyAre yA vAta yA lo| cho to pachI mAhaNeNa pariccatta - brAhmaNena parityaktam zrAhmo tyAga rela sevA ghaNa-dhanam dhanane AdAu icchasi - AdAtum icchasi sevAnI abhidyASA zA bhATe 4 ch| 1 / / 38 //
Page #1086
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a 14 nandadatta-nandapriyAdipaijIyacaritam chAyA-maripyasi rAjan ! yadA tadA , manoramAn kAmaguNAn mahAya / ___eko hu dharmo naradeva ! nANa, na vidyate janyadiheha phicit // 40 // TIkA-'marihisi'-ityAdi / he rAjan ! yadA tadA gA=yasmiMstasmin kAle vA manoramAn kAmaguNAn= zabdAdirUpAn mahAya-parityajya mariSyasi-avazyameva prANAstyakSyasi, jAtasya hi mRtyu dhuMno bhAti / ukta ca- "ko vi tAra tae dihro, suo samAvimo vi thaa| khiIe jajhA sagge, jo jAo na marissai // 1 // __ chAyA-ko'pi tApacayA dRSTa , ataH sambhAvito'pi vaa| kSitI yadi vA svarga, yo jAto na mariSyati // 1 // iti| ete manojJAH kAmaguNA na tvayA sAkagamipyantIti bhAvaH / tathA he naradeva 'marihisi' ityaadi| anvayArtha he rAjan ! (jayA tayA vA maNorame kAmaguNe pahAya marihisi-yadA tadA vA manoramAn kAmaguNAn prahAya mariSyasi ) jisa kisI bhI samaya manorama zabdAdikarUpa kAmaguNoMkA parityAga kara Apako avazya hI maranA paDegA kyo ki "jAtasya hi dhruvo mRtyu" jo janmatA hai vaha avazya maratA hai, "ko vi tAva tae diTTho, suo sabhAvio vidhaa| khiIe jaivA sagge, jo jAo na marissai // " svargameM yA isa bhUmaDalameM koI bhI aisA prANI na dekhanemeM AyA hai aura na sunane hImeM AyA hai ki jo uptanna to huA ho para marA na ho| yaha vizvAsa rakho-ye manojJa kAmaguNa Apake sAtha jAnevAle nahI haiN| ataH 5za pay-" marihisi "-tyA ! anvayArtha:-3 -! jayA tayA vA maNorame kAmaguNe pahAya marihisiyadA tadA vA manoramAna kAmaguNAn prahAya mariSyasi cyAre tyAre 75 samaye mArama zabdAdikarUpa kAmaguNene parityAga karIne Ape avazya maravuM paDaze. bhaDe, " jAtasya hi dhruvo mRtyu "renme cha apazya bhare cha "ko vi tAva tae diTTho, suo samAvio vivaa| " gviIe janA sagge, jo jAo na marissai // " , ravamA athavA A bhUmaDaLamAM kaI paNa evuM prANuM jovAmAM na AvyuM tema na te sAbhaLavAmA Avyu che ke, je utpana te thayu hoya paraMtu maryuM na hoya eTale vizvAsa rAkhe ke, A mane kAmaguNa ApanI sAthe
Page #1087
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttarASpayana " 'batAsI' ityanena purohitaparityaktapittagrahaNa garditasva, 'sandha jarga' ityanena samasvasya jagato dhanasya cANakAramatva pradarya sammati tadanityatAmAha mUlammaMrihisi rIyaM / jayA taiyA vA, maNorame kAmaguNe pahAya / eko hai |mmo naradeva / toNaM, ne vijeI annamihehe kiMci // 40 // - bhAvArtha-kamalAvatI davI apane patiko samajhA rahI hai ki nAtha / tRSNAkI samApti kabhI kisIkI nahIM huI hai / ataH jaba yaha bAta hai to phira ApakI yaha tRSNA paradhanako lene ke liye kyoM yaDha rahI hai| trilokakA sAmrAjya eva usameM rahA huA samasta vipula vaibhava bhI baDhatI huI isa tRSNAlo miTAnevAlA nahIM hotA hai / pratyuta yaha tRSNA lAbha hone para adhikAdhika paDhatI rahatI hai / yadi mAna bhI liyA jAya ki icchita padArtha ke milanese tRSNAkA zamana ho jAtA hai to isase kyA / kyA bahiraga abhilapita padArthoM kI prApti manuSyakI janma jarA evaM maraNase rakSA kara sakatI hai / kintu nahI / gAthAmeM rahe hue catAsI padase yaha prakaTa kiyA gayA hai ki purohitadvArA parityakta dhanakA grahaNa karanA Apake liye niMdAspada hai 'savva jaga' isase yaha bAta sUcita kI gaI hai ki dhana isa samasta jagatakI rakSA nahIM kara sakatA hai // 39 // - bhAvArtha-kamalAvatI devI pitAnA pati-rAjAne samajAvI rahela che ke nAtha ! tRSNAnI samApti kadI koInI thaI nathI, tema keInI thavAnI paNa nathI, tRSNA e vAravAra janma maraNanA pherA karAvanAra che jyAre Ama ja bInA che te pachI paradhanane levAnI ApaNI tRNuM kema vadhI rahI che? traNa lekanuM sAmrAjya ane emAM rahelA saghaLA vipula vaibhava paNa vadhatI jatI tRSNAne maTADanArA nathI banI zakatA pratyuta lAbha maLavA chatA pa, A tRNu adhi kodhika pramANamAM vadhatI ja jAya che je mAnI levAmAM Ave ke, Icchita padArtha maLI jatA tRSNAnu zamana thaI jAya che te ethI zuM e bahiraga abhilaSita padArthonI prApti manuSyanuM janma, jarA ane maraNathI rakSaNa karI ? zo cha ? 42 58 nahI mAyAmA rahe- 'vatAsI' pahathI 2 prATa 42vAmA Avela che ke, purohite tyAga karelA evA bIna vArasa dhanane grahaNa karavu mApana bhATe se nihAra54 cha "savva jaga " mAthI ye pAta sUcita 42vAmA Ave che ke, dhana A samasta jagatanuM rakSaNa karI zakatuM nathI . 39
Page #1088
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TI ma0 14 nandadatta-nandariyAdipaijIyacaritam 81 yatazva dharmAdanyakimapi na prANAya vA zaraNAya yA bharatItyAha mUlamnAha rame pakkhiNi pajare vA, saMtANa chinnA carisaumi maann| akiMcaNI ujjukaMDA nirImisA, pariggahArabha niyattadosA // 4 // ___ chAyA-nAha rame pakSiNI paJjare iva, santAnacchinnA cariSyAmi mAnam / akiJcanA gajukatA nirAmipA, parigrahArambhaniTattadopa // 41 // ttiikaa-'naad'-ityaadi| he rAjan ! iva-yathA pajare pakSiNI na ramate-sukha nAnu bhAti, tathaivaahamapi jarAmaraNAgrupadrAsahite'smin bhavapAre na rame = ratiM nAnu bhavAmi / ato'ha satAnacchinnA chinnaboTita santAna-snehaparamparA yayA sA, parityaktaparivArasnehaparamparetyarthaH, tathA akiJcanA-dravyabhAvaparigraharahitA, tathA RjukRtA mAyA zalyAdi rahita tapAsayamasamArAdhanatatparA sthA,-nirAmiSA-niSkrAntA dharmake sivAya koI trANa aura zaraNa nahIM hotA hai isa yAtako lekara rAnI kahatI hai-'nAha rame' ityAdi / anvayArtha-he rAjan ! jaya dharmake sivAya rakSaka isa jIvakA koI aura nahIM hai taba (vA-iva) jaise (pajare-panjare) pIjaremeM bada huI (pakkhiNi-pakSiNI) pakSiNI (na rame-na ramate) vahAM mukhakA anubhava nahIM karatI hai usI taraha (aha-aham ) meM bhI jarA eva maraNa Adike upadravase yukta isa bhava rUpI pIjareme (na rame-na rame) sugvAnubhava nahIM karatI hai| isaliye aba ma (satANa chinnA-satAnacchinnA) pArivArika sneha vadhanase rahita tathA (akiMcaNA-akiJcanA) dravya eva bhAva pari dharmanA sivAya koI rakSaNa ane zaraNa nathI banatu A vAtane laIne 29 49 cha-" nAha rame"-tyAha! anvayArtha-he rAjan ! jyAre dharmanA sivAya A jIvananuM rakSaNa kara nA2 414 nayI vA-iva bha pajare-pajare pArAmA purapAmA Avata pakkhiNipakSiNI pakSI tyA na rame-na ramate sumano anusara 30 zatu nathI mera prabhArI aha-aham hu pa vRddhAvasthA mana bha29 mAhinA 6padravayI yuta mA ma13pA pArAmA na rame-na rame sumanA anubhava nathI 4N AstI mA bhATa hu satoNachinnA- satAnachinnA parivAranA snehamayanayI 2Dita tathA akiMcaNA-akizcanA dravya bhane mApa pariyaDathI paripaLata ne nirAmisA
Page #1089
--------------------------------------------------------------------------
________________ % 3D 870 tarAmpayana he narendra ! iha-asminnasAre sasAre iha-asmin mRtyo samAyAte eko eka eva dharmaH samyagdarzanAdirUpo dharmaH trANa-zaraNaM bhAti / dharmAdanyat kizcidapi pANaM na vidyate-nAsti / ukta ca "atyeNa nadarAyA, na tAio godhaNeNa kuiyabho / dhanneNa tilayasiTThI, puttehi na tAio sagaro // 1 // " chAyA-arthena nandarAjo, na bAto godhanena kucikarNaH / dhAnyena tilakaveSThi, pune ne trAtaH sagaraH // 1 // iti| - / aya bhAvaH-mRtyau samupasthite dharma eva trANa bhavati, muktihetutvAt / na ca dharmAdanyat kiMcit / ato dharma eva vidheya iti // 40 // (naradeva-narUdeva) he rAjan ! (ira iha eko ra dhammo tANaM vijjaI-iha iha ekAhu dharmaHtrANa vidyate) (iha) isa sasArameM (iha) isa mRtyuke Ane para isa jIvakI rakSA karanevAlA eka ArAdhita dharma samyagdarzana Adi-hI hai| (annam kici tANa na vijaI-anyat kiJcit prANa na vidyate) isase atirikta ora koI rakSA karanevAlA nahI hai / kahA bhI hai- "attheNa nadarAyA na tAio godhaNeNa kuiyno| dhanneNa tilayasiTThI, puttehiM na tAio sgro||" mRtyuke upasthita hone para arthase nandarAjAkA, godhanase kucikarNakA, dhAnyase tilakaseThakA eva putroMse sAgarakA trAga nahIM ho sakA to phira bAhirI vastuoMse hamArA ApakA trANa kaise ho sakatA hai| hA trANa pharanevAlA yadi koI hai to vaha eka Acarita dharma hI hai| kyoM ki vahI muktikA hetu hotA hai / isaliye dharmakA sevana hI ucita hai // 40 // . bhAvanA nathI sAthI naradeva-naradeva ke rAsan / iha iha eko hu dhammo vANaM vinaI-iha iha paka hu dharma vANa vidyate // sasAramA mRtyunA mApAthI / lI 2kSA 42nAra 4 sabhArAdhita dharma-sabhyazina mAhi cha anna kiMci tANa na vijjai-anyam kiMcit trANa na vidyate mAnAthI bhatizata mI kaI rakSA karanAra nathI karyuM paNa che- "atyeNa nadarAyA na tAio, godhaNeNa kuiyno| dhanneNa tilayasiTThI puttehiM, na tAio sgro||" mRtyu sAme AvatA na darAjAne, gedhanathI kucikaNuM, dhAnyathI tilakazeThane, ane putrethI sagarane bacAva thaI zaka nathI te pachI bahAranI vastuothI mArU ane tamArU rakSaNa kaI rIte thaI zakavAnuM che? jo rakSaNa karanAra keI paNa che te te eka mAtra samAcarita dharma ja che kemake, te ja muktine hetu cheA mATe dharmanuM sevana karavuM ucita che 4 -
Page #1090
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TI sa0 14 nandadatta - nandapriyAdipajIyacaritam yata dharmAdanyatkimapi na prANAya vA zaraNAya vA bhavatItyAha- 871 mUlam nAha' reme pekkhiNi pajere vA, satANa chinnA carisAMmi moNaM / akiMcaNI ujjukaMDA nirAmisA, pariggehArabha niyattadosA // 41 // chAyA - nAha rame pakSiNI paJjare iva, santAnacchinnA cariSyAmi mAnam / akiJcanA RjutA nirAmipA, parigrahArambhaniSTattadoSa // 41 // TIkA - nAha' - ityAdi / he rAjan ! yathA pasare pakSiNI na ramate sukha nAnu bhAti, tathaivaahamapi jarAmaraNAdyupadrAsahite'smin bhavavajhare na rame = ratiM nAnu bhavAmi / raise savAnacchinnA chinnaM noTita santAna = snehaparamparA yayA sA, parityaktaparivArasnehaparamparetyarthaH, tathA akiJcanA = dravyabhAvaparigraharahitA, tathA - RjutA = mAyA zalyAdi rahita tapaH sayamasamArAdhanatatparA tathA, - nirAmipA - niSkrAntA dharmake sivAya koI trANa aura zaraNa nahIM hotA hai isa bAtako lekara rAnI kahatI hai- 'nAha rame' ityAdi / ----- anvayArtha - he rAjan ! jaya dharmake sivAya rakSaka isa jIvakA koI aura nahIM hai taba (vA - iva) jaise ( pajare- pajare) pIjaremeM vada huI (pakkhiNi-pakSiNI) pakSiNI (na ramena ramate ) vahA sukhakA anubhava nahI karatI hai usI taraha (aha - aham ) maiM mI jarA eva maraNa Adi ke upadrava se yukta isa bhava rUpI pIjareme (na rame-na rame ) sukhAnubhava nahIM karatI hU / isaliye aba mai ( satANa jinnA - satAnacchinnA) pArivArika sneha badhanase rahita tathA (akiMcaNA-akiJcanA) dravya eva bhAva pari dharmanA sivAya koi rakSaNu ane zaraNu nathI manatu A vAtane laIne rADe che" nAha rame " - dhatyAhi ! anvayAya--hai rAjan' tyAre dharmanA sivAya A jIvananu rakSaNa kara nAra / nathI vA iva ebha pajare-pare pArAmA puvAmA yAvesa pakkhiNipakSiNI pakSI tyA na ramena ramate sumano anubhava urI zastu nathI se prabhA aha aham hu yA vRddhAvasthA nmane bharayu mahinA upadravathI yukta yA lava3cI pATharAbhA na rame-na rame sumanA anubhava nathI urI zatI bhA bhATe hu satoNa chinnA - savAnachinnA parivAranA snehama dhanadhI rahita tathA akiMcanA - akiJcanA dravya bhane bhAva parithathI parivata thardhane nirAmisA
Page #1091
--------------------------------------------------------------------------
________________ uparApyayanale AmipAd nirAbhipA=viSayabhogAjitA, zandAdayo viSayA hi viSayInIvAnA gRddhihetutvAdAmipopamAH-tadvarjitetyayaH, tathA-parigrahArambhaniTattadoSA parigrahArambhAveca jIvadUpaNAddopo, tAbhyA niTattA, athA-parigrahArambhayoopAH amiSyA nirdayatAdayastebhyo niTattA, ApaitAddopazabdasya paranipAtaH / evabhUtA satI mauna-munibhAva cariSyAmi-anuSThAsyAmi / / 41 // ' davaggiNA jahA raMgaNe, DajjamANesu jNtusu| " anne sattA pamoyati, rAgadosavasagayA // 42 // - eMvameva vaiyaM mUMDhA, kAmabhogesu mucchiyaa| DajjhamANaM na bujjhAmo, rAgadosaiggiNA jaiga // 43 // . , chAyA-dAgninA yathA'raNye, dadyamAnepu jtupu| , anye satcAH pramodante, rAgadvepavazagata // 42 // - evameva dhaya mUDhAH, kAmabhogepu muuchitaaH| dahyamAnaM na budhyAmahe rAgadveSAgninA jagat // 43 // TIkA-davaggiNA' ityAdi, yathA araNye aTacyA dAgninA-davAnalena dadyamAneSu satsu jantuSu-mANiSu, grahase parivarjita hokara (nirAmisA-nirAmipA) zabdAdika viSayabhogoMkA sarvathA parityAga karatI hU aura (ujjukaDA-RjukRtA) mAyA Adi zalyoMse rahIta tapa eva sayamakI ArAdhanAme tatpara honA cAhatI hai| isa taraha (pariggahArabha niyattadosA-parigrahArabha nivRttadoSA) parigraha aura Ara mase anya dopose nivRtta hotI huI me (moNa-maunam ) munibhAvakA (carisAmi-cariSyAmi) AcaraNa karuMgI // 41 // phira bhI rAnI kahatI hai-'davaggiNA' ityaadi| ___ anvayArtha-(jahA-yathA) jaise (raNNe-araNye) vaname (davaggiNA-davA nirAmipA zAhi viSayagAnA sarvathA parityAga 3 chu, tamara ujjukaDA-RjukanA. bhAyA mAhizayothI vihIna ta5 mana sayabhanI sAdhanAmA tat52 thA yA chu mA zata parigahArabhaniyattadosA-paripahAramanivRttadoSA pariyaDa mane mArathI mata pothI nivRtta manIna mauNa-mauna muni bhAnu cArissAmi-cariSyAmi mAya25 urIza // 4 // / zathI zI 4 cha-" vvaggiNA"-tyAhi !, . sampayAtha-jahA-yathA rebha raNe-araNye vanamA vvaggiNA-davAminA pA
Page #1092
--------------------------------------------------------------------------
________________ CREAD priyadarzinI TIkA ma0 14 nambadatta-nandamiyAviSaijIpacaritam 73 rAgadveparazagavA: rAgadvepazIbhUtAH, anye apikniH , satcAmANinA, pramodante-bhAnandamanubhAnti / na ca vijAnanti te tadaraNyAntatitvAd vayamapyasmi. nneva dAsAnale bhasmasAd bhaviSyAma iti / evameva anena prakAreNaiva, mUDhAH mohavazagA, vaya kAmabhogepu-kAmau ca bhogAya kAmabhogAsteSu / tatra kAmau zabdarUpalakSaNI, bhogA gandharasasparzalakSaNAH / yadvA-kAmyante iti kAmAH, bhujyante iti bhogAH, kAmAca te bhogA:-kAmabhogA manojazabdAdayasteSu mUrchitA gRddhAH santo rAgadveSAgninA dahAmAna jagat-sasAra dRSTvA mamodAmahe,-na ca budhyAmahe-na ca jAnImo yajjagadantatitvena yamapi bhasmasAd bhaviSyAma iti / jaya bhAvaH-yo hi vivekavAn rAgadvepAnadhIno bhavati, sa hi dayAgninA dahyamAnAn satcAnAlokya 'ahamapyevamenAnena dahanIyaH' i ta payAlocayan vAn satvAn paritrAtuM prayatate, na tu mamAvazagaH san pramodate / yastvavirekI rAgAdimAca bhAti, na sa tA~strAtu mayatate, matyuta pariNAmamapazyan dahyamAnAstAn dRSTvA prmodte| kya. mapi vivekavikalAstathaiva samAcArAma iti // 42-43 // gninA) dAvAnala dvArA (jatusu DajamANesu-jantupu dahyamAnepu) jantuoMke jalate rahate (rAgadosavasagayA anne sattA pamoyanti-rAgaddhepa vazagatAH anye sattvAH pramodante) rAgadepake vazIbhUta hue anya mRgAdi mANI jo nahI jalate haiM ve AnandakA anubhava karate haiM (evameva-evameva) isI taraha (mUDhA-mUDhAH) moravazagata hamaloga bhI ki jo (kAmabhogesu mucchiyA-kAmabhogeSu mUchitA:) zabda eva rUpa rUpI kAmame tathA sparza rasa gadha rUpa bhogame athavA-manojJa zabdAdika kAmamogomeM gRddha bane hue haiM (rAgadosaNNiA ujjamANa jaga na bugjhAmo-rAgadepAgninA dahyamAna jagat na budhyAmahe ) rAgadeSa rUpI agnise jalate hue jagatako na dvArA manI 29sA jatusu DajamANesu-jantupu dahyamAneSu santumAna nidhana rAgadosavasagayA anne sattA pamoyanti - rAgadveSavazagatA anye satvA pramodante rAgadveSathI vazIbhUta banelA anya mRgAdika je prANu baLatA nathI te AnaMdane manusa cha evameva-evameva 2 pramANe mUDhA-mUDhA mAkhanA zamA isAyesa samA 55 2 kAmabhogesu muccyiA kAmabhogepu mUchitA bhane 35 2135 kAmamAM tathA spazarasa gadharUpa bhegamAM athavA mane zabdAdika kAmagomAM zuddha mane chIme rogadosaggiNA ujjamANa jaga na bujjhAmo-rAgadvepAgninA dahyamAna jagat na budhyAmahe te rAgadveSa3vI manimamaNI 27sA matane nana mAna anubhavI rahyA chIe, paraMtu e nathI jANatA ke, ame paNa A jagatanI aMdara u010
Page #1093
--------------------------------------------------------------------------
________________ 874 uttarAdhyayanale S vivekino yatkurvanti, tadAha mUlam - bhoge bhuccA vamitI ye, lahubhUyavihAriNo / AmoyamANA gacchati, diyA kAmakamA irva // 44 // chAyA - bhogAn zukkyA vAnyA ca laghubhUtavihAriNaH ! AmodamAno gacchanti, dvijAH kAmakramA iva // 44 // TIkA- ' bhoge' ityAdi - te vivekino dhanyAH ye hi bhogAn = manojJazandAdivipayAn zrutvA = punaH vipAkadArugAntAn bhogAn cAnsA = parityajya laghubhUtavihAriNaH laghuH - vAyustadbhUtAH tatsadRzAH santo viharanti ye te tathA, amativaddhavihAriNa ityarthaH athavA - laghubhUta = sayamastena hi zIla yeSA te tathA sayamavihAriNa ityarthaH, etAdRzAH santa AmodamAnA:-A-samanvAnmodamAnA Anandamanubhavanto gacchanti = vicaranti abhISTa sthAnam / anArthe dRSTAntamAha - 'diyA' ityAdi, iva yathA kAmakramAH = kAma yatheccha kramaH-kramaNa gamana yeSA te tathA - apratihatagamanazIlA dekhakara harSita mana hote haiM, parantu yaha nahI jAnate haiM ki hama bhI jagat ke bhItara vartamAna hai ataH hama bhI bhasma hoMge ||42 // 43 // vivekI jana kyA karate hai yaha bAta batalAte haiM -- 'bhoge' ityAdi / anvayArtha - ve vivekI dhanya haiM jo ( bhoge - bhogAn ) manojJa zabdAdika viSayoko (bhuccA-bhuktatvA) bhoga karake pazcAt vipAka kAlameM dAruNa jAnakara (vamittA - cAntvA) unakA parityAga kara dete haiM aura isa prakAra hokara ( lahubhUyavihAriNo- laghubhUtavihAriNaH ) vAyuke samAna apratibaddha vihArI bana jAte hai -athavA saMyamita jIvanase jo vihAra karate rahate hai ve (AmoyamANA - AmodamAnA ) AnadakA anubhava karate vartamAna chIe ane ame paNa Aja rIte bhasmibhUta khanI javAnA chIe 42-43 viveDIna zure che te tAvavAbhA Ave che " bhoge " - chatyAhi ! anvayArtha -- me pivaDIne dhanya che, bhoge - bhogAn bhne|jny zabdAhiDa viSayAne bhuccA-bhuktvA logavIne pachI vidhA ajamA hAizu lagIne the| vamittA vAntvA parityAga urI he che bhane the abhAge urIne lahubhUyavihAriNolaghubhUtavihAriNa vAyunA nevA apratiSaddha vihArI janI laya che sayamita lavanathI ne bihAra 42tA rahe che te AmoyamANA - AmodamAnA athavA
Page #1094
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a 14 nandadata-nanda priyAdipaijI nacaritam dvijAH pakSiNa AmodamAnA ganchanti / evaM vinekino'pyabhiSvaGgAbhAvAdyana-yana saMyamayAtrAnirvahaNa tatra gacchantIti bhAvaH // 44 // punararyAdiSu rAga nivarttayitu rAjAna prati kamalAratI mAha mUlam - ime yaM vaMddhA phedati, mame hatyejjamAgayA / 'vaya va saMttA kAmesu, bhavissomo jaihA ime // 45 // chAyA - ime ca cadvA. spandante, mama hastamArya ! jAgatA / caya ca saktAH kAmepu, bhaviSyAmo yathA ime // 45 // 294 hue ( kAmakamA diyA iva gacchati-kAmakramAH dvijAH iva gacchanti ) yatheccha bhramaNa karanevAle pakSIyokI taraha vicarate rahate hai / bhAvArtha-- jisa prakAra pakSiyoMko kisI bhI sthAna meM mamatva nahI hotA hai, aura ve pramudita mana hokara svecchAnusAra idhara udhara vicarate haiM usI prakAra ye vivekI jana bhI mogoMko bhogakara pazcAt unako kaTuka vipAkavAle jAnakara unakA parityAga kara dete hai aura isa taraha ye vivekI jana jisa prakAra vAyu sarvathA laghu hotI hai, usI taraha vaiSayika bhArase rahita banakara laghu vana jAte hai athavA unake tyAgase sayama jIvana vyatIta karate hue aprativaddha vihArI hojAte hai / inako vihArameM bAdhA karane vAlI kisI bhI zaktikA sAmhanA nahI karanA paDatA hai / jahAM inako jAnA hotA hai vahI para cale jAte hai / sayama ke nirvAha meM jahA bhI inako bAdhAkA abhAva pratIta hotA hai vahI para jAte haiM // 44 // nahano anubhava uratA rahane kAmakamA diyA iva gacchati - kAmakramAH dvijA iva nainti yatheccha bhramaNa karavAvALA pakSIonI mAphaka vicaratA rahe che bhAvA--je pramANe pakSI ene kAI paNa sthAnamAM mamatva thatuM nathI ane pramudita mana khanIne svecchAnusAra ahiM tahIM svairavihAra (svecchA vihAra) kare che e pramANe vivekI jana paNa bhegAne bhAgavIne pachIthI tene kaDavA phaLa ApanAra tarIke jANIne ene parityAga karI de che, ane e rIte e vivekI jana je pramANe vAyu sathI halakA-nAnA hoya chee mAphaka vaiyika bhArathI rahita banIne laghu khanI jatA hoya che athavA enA tyAgathI sayama chatrana vyatIta karIne amatibaddha vihArI thAya che emane vihAramA mAdhA karanAra keI paNa zaktinA sAmanA karavA paDatA nathI jyA temane javu hoya che tyA tee cAlyA jAya che . sa yatemane mAdhAnA abhAva pratIta thAya tyA te jAya che. 44 ....
Page #1095
--------------------------------------------------------------------------
________________ 876 TIkA-ime y'-ityaadi| he AyeM ! ime pratyakSAH kAmabhogAH mama, upalakSaNAcA ca hastam AgatAH prAptAH ca=punaH baddhAH-niyantritA anekavidhopAya rasitAH / tathApyete kAmamogAH spandante-asthiradharmatayA pracalanti / ete hi kAmabhogA bahudhA surakSitA api na tiSThanti, pratyuta pracalantyevetyarthaH / ca zabdAd vayamapi ca spandAmahe AyuSaznalatayA paralokagamanAya vayamapi caJcalAH sma / 'hatya' ityavibhaktiko nirdeshH| 'ajjamAgayA' ityatra majhArAgamaH prAkRtatvAt , ca punarvayam gasvareSu etArazepu kAmeSu saktAH salagnAH / aho asmaakmjnyaantaa| yata evam , ato vayamyathA ime purohitAdayastathaina bhaviSyAmaH / yathA'mIbhirete caJcakAH kaammogaa| parityaktAstathA-kyamapi kAmabhogAnetAn parityakSyAma iti bhAvaH // 45 // . artha Adise rAjAkA rAga haTAneke liye phira rAnI kahatI hai'ime ya' ityaadi| __anvayArtha-(ajja-Arya) he Arya ! (mama hattha AgayA-mama hastam AgatAH) mere aura Apake hAthoMme prApta hue aura isIliye (baddhA-paddhAH), anekavidha upAyoM dvArA rakSita kiye gaye (ime-ime) ye zabdAdika.kAma bhoga (phati-spandante) asthira svabhAvavAle honese sadA sthAyI nahIM haiM kintu asthira hI hai / yahA "ca" zabdase yaha bAta bhI sUcita kIgaI hai ki jisa prakAra kAmabhoga asthira haiM usI prakAra hamaloga bhI asthAyI haiN| kyoM ki isagatimeM hamArA avarodhakA kAraNa jo Ayu karma hai vaha svaya asthAyI hai| phira bhI (vaya-vayam ) asthAyI hama (kAmesu sasAkAmeSu saktA ) ina asthira viSayome mUrchita ho rahe hai yaha kitane AvaryakI bAta hai| hamArI isa ajJAnatAkA bhI kahI ThikAnA hai ?' isa artha AdithI rAjAne meha haTAvavA mATe pharIthI rANI kahe che - " imeya "-tyaadi| bhAvArtha-aja-Arya mAya ! mamahattha AgayA-mama hastam AgatA mArA ane ApanA hAthamAM prApta thayelA ane eja mATe raddhA-ddhA aneka vidha, pAyathI. 2kssaaye| sapA ise-ime mA zahA malA phadati-spandante asthira svabhAvavALA hevAthI sadA sthAyI nathI, paraMtu asthAyI che. ahI " zathI e vAta paNa sUcita karavAmAM Avela che ke, je rIte kAma bhoga asthAyI che eja pramANe ApaNe paNa asthAyI ja chIe, kemake, A gatimA amArA avarodhanuM kAraNa je AyuSya karma che te vaya asthAyI che chatA pazu vaya-vayam asthAyI vA a| kAmesu sattA-kAmeSu sakA me asthAyI viSayomAM lAlupa banI rahyA chIe e keTalA AzcaryanI vAta che? amArI
Page #1096
--------------------------------------------------------------------------
________________ wy priyadarzinI TokA a0 14 nandadatta-nandaniyAdipaijIyacaritam nanvasthirA api kAmabhogA yadi mukhahetaraH syustadA tatparityAgo na vidheya ? iti zaGkA nirAkartumAha mUlam-- sAmisa kulalaM dissa, vajjhamANaM niraamisN| AmisaM sabamujjhittA viharAmo nirAmisA // 46 // chAyA-sAmipa kulala dRSTvA, pAdhyamAna nirAmipam / AmiSa samujjhitA, viharAmo nirAmipA // 46 // TIkA-'sAmisa' ityAdi he rAjan ! sAmipa = mAsasahita kulala-pakSiNa, vAdhyamAnaanyapakSiNA pIDayamAna daSTvA-sAmipaH pakSI AmipA''hAribhiH pakSibhiH pIDayate iti vilokya tathA nirAmipamAsarahita tamena kulala nirupadruta dRSTvA vayamapi sarva-niravazeSam AmiSam-abhiSvaGgahetuka zabdAdiviSayam ujjhitvA parityajya nirAmipAH= liye (jahA ime bhavissAmo-yathA ime bhaviSyAmaH) jaise ye purohita Adi / ghane haiM vaisehI hamaloga bhI bneNge|is prakAra kamalAvatIne rAjAse khaa||45|| yadi koI isa para yoM kaheM ki vipayabhoga bhale hI asthira hoM isase hamako kyA lAbha ? / ve yadi sukhadAyI haiM to hamako inakA parityAga nahIM karanA cAhiye / isakA uttara isa prakAra hai-'sAmisa' ityaadi| ___ anvayArtha he rAjan ! (sAmisa kulala-sAmipa kulalam ) mAMsako dyAye hue pakSIko (yajjhamANa dissa-cAbhyamAna dRSTvA ) anya mAMsa lolupI pakSiyoM dvArA duHkhita dekhakarake tathA (nirAmisa-nirAmiSam ) nirAmipa usI pakSIko nirAkula dekhakarake hamaloga bhI (savvam Amisa mazAnAtuM 55 uyAya cha 1 mA mATe jahA ime bhavissAmo-yathA ijhe bhaviSyAma 25 me purohita ko3 matyA cha tapAsa po mana me kamalAvatIe rAjAne kahyuM ke 45 che. AmAM je kaMI ema kahe ke, vijayabhAga bhale ariyara hoya enI sAthe amAre zuM sambandha che? e je sukhadAyaka che. te pachI amAre ene parityAga na 423 naye yenautta2 mA prArata "sAmisa"-tyAhi / anvayArtha-De 21 ! sAmisa kulala-sAmipa-kulalam bhAsane vardhana meDatA pakSIta bajjhamANa dissa-bAdhyamAna dRSTvA bhI bhAsadupI pakSIyAbA * apAtu nAtA nirAmisa-nirAmipam nirAbhi5 me pakSIna ni vya Amisa ujjhittA-sarva AmiSa ujjhitvA mahipAnA
Page #1097
--------------------------------------------------------------------------
________________ .678 uttarAbhyayanale bhogAmipArjitA santo pidarAma vicariSyAmaH / aya bhAvaH-yayA mAmayuktaH pakSyantaH pIDayate, punaH sa eva mAsarahito nirAlo vicarati / evameva dhanadhAnyAdiyuktAH mANino dAyAdai pIDayante / tadrahitAca mukhena vicaranti / ato vayamapi pIDAhetuka sabai dhanadhAnyAdika parityajya AmaNyamIkasya apratibaddha vihAriNo bhUtvA mukhena vihariNyAma iti // 46}} ujjhittA-sarva Amipa ujjhisvA) abhiSvagake kAraNabhUta samasta zabdAdika viSayoMkA parityAga karake (nirAmisA-nirAmiSAH) aba bhogarUpa Amipase rahita hote hue (viharAmo-viharAmaH) vicaraNa krege| ra bhAvArtha--pakSIko mAMsa liye dekhakara jaise anya mAsa lolupI pakSI usapara jhapaTa par3ate hai-eva jara vaha nirAmiSa ho jAtA hai taba usakA pIchA karanA ve choDa dete haiM, isa taraha vaha nirAkula hokara jahA use jAnA hotA hai vahA calA jAtA hai| isI prakAra zabdAdika viSayoMmeM phase rahanA mAMsako apanAnevAle pakSIke samAna hai| usa bicAre pakSIko jaise anya mAMsa lolupI pakSI pIDita kiyA karate hai usI prakAra zabdAdika viSayoMme phaMse hue prANiyoMko bhI anya viSayAbhilASI prANI duHkhita kiyA karate haiN| jaba vaha nirAmipa bhogavarjita ho jAtA hai taba anya pakSiyoM jaise dAyAdika bhAga lenevAle usakA pIchA karanA chor3a dete haiN| isa prakAra vara nizcinta hokara svecchAnusAra jahA icchA hotI hai vahA vicaratA hai / svecchAnusAra vicaraName bAdhaka zabdAdika bhoga the unase dhArabhUta sapA A viSayAnA parityA 30 va nirAmisA-nirAmiSA 35 sAbhiSayI 2khita manIne viharAmo-viharAma piyara NY bhavAI-ke pakSInI cAcamA mAsa jeIne jema anya mAsa lolupta pakSI enA upara jhapaTa nAkhe che ane jyAre te nirAmiSa thaI jAya che tyAre tene pIcho pakaDe cheDI de che A pramANe nikula banIne tyAM javuM hoya tyAM cAlI jAya che A pramANe zabdAdika viSamA phasAI rahevuM te mAsane apanAvanAra pakSInA samAna che, e bIcArA pakSIne jema anya mAsa hepI pakSI pIDita karyA kare che e ja rIte zakadAdika viSacamA phasAyelA prANIne paNa anya viSayAbhilASI prANa satAvyA kare che jyAre te nirAmiSa bhagavata banI jAya che tyAre anya pakSIonI mAphaka tenI pAsethI bhAga paDAvavAmAM lupa banelAe ene pIcho choDI de che AthI te nizcita banIne chAnusAra jyAM IcchA thAya tyAM vicAre che anusAra vicaraNamAM
Page #1098
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA bha* 14 nandadana-nandapriyAdipaijIyacaritam uktArthameva dRr3hIkata punarapyAha mUlam giddhovame u naccA NaM, kAme saMsAravaDcaNe / urago suvaNapAsavva, sakemANo taNu care // 47 // chAyA-~~-gRdvopamAstu jJAtvA salu, kAmAn sasAravarddhanAn / . uragaH suparNapArce ina, zaGkamAnastanucareH // 47 // . TIkA-~~'giddhovame ' ityAdi / - he rAjan ! viSayalolupAn gRhopamAna gRddhasadRzAta jAmipaharaNazIlAn, jhAlA, 'Nam' iti vAkyAlakAre tu-punaH kAmAn zabdAdiviSayAzca sasAravarda nAn bhavaradviArAna jJAtvA, suparNapA = garuDasamIpe uraga ipa-sapai iva zaGkamAno bhayanastaH san tanu-sto-manda yavanayeti yAvat care.-kriyA pratto bhv| yathA-garuDopamA vipayAstvA na nAgheran tathA sayamamArge viharasveti bhaavH||47|| vaha rahita banagayA ata. sukhapUrvaka vicaraName aba usako koI bAdhA nahI satA sakatI hai| isI prakAra hama bhI pIDA hetuka sarva dhana dhAnyAdikakA parityAga karake eca zrAmaNya svIkAra karake aprativaddha vihArI hokara sukhapUrvara vicareMge // 46 // phira isI vAtako dRDha karaneke liye rAnI kahatI hai'giddhovame' ityaadi| anvayArtha he rAjan ! vipayalolapajatoko (giddhocame-gRddhopamAna) gRddha sadRza (naccA-jJAtvA) jAnakara tathA (kAme-kAmAn) zabdAdika viSayoko (sasAravaDaNe- sasAravarddhanAn ) bhavavRddhike karane vAle (naccA jJAtvA) jAnakara Apa (suvaNapAse uragovva-suparNapAce uragaH bAdhaka zAdike lega hatA enAthI mukta banI jatA sukhapUrvaka vicaraNe karavAmAM tene kaI paNa bAdha AvatuM nathI A pramANe ApaNe paNa pIDAnA hetu samAna sarva dhanadhAnyAdika parityAga karIne temaja dIkSA agikAra karIne apratibaddha vihArI thaIne sukhapUrvaka vicIzu ! 46 52 nye pAtane 18 4211 mATe sI cha-"gidhdhovame"-tyA | Ar+yA-- rA! viduSI janAna gIdvovame gaddhopamAn zIya saza naccA-jJAtvA Ma tathA kAme-kAmAn zA iviSayAna sasAravaThThaNesasAravaddhanAn saddhinA 4218vA naccA-jJAtvA aneta mA5 suvaNNapAse
Page #1099
--------------------------------------------------------------------------
________________ 880 uttarAbhyAsa tathA-- mUlam nAgova vadhaNaM chittA, appaNo vasai vaie / aiya patthaM mahArAMya !, isuyAre ti meM" saiMya // 48 // chAyA-nAga isa bandhana chitcA, Atmano sati bjeH| etatpavya mahArAja! ipukAreti mayA zruvam // 48 // TIkA-'nAgovya' ityAdi he rAjana! nAgA-hastI yathA-bandhana chiccA, Atmano vasati vindhyATavIM vanati / tathA tvamapi pandhana-jJAnAparaNIyAdikarmapandhana chitvA Atmano vasatimuktisthAna majeH gcch| epamupadizya nigamayitumAha-'eya' ityAdi-he mahArAja! ipukAra ! ityetatpathya hita yanmayA sAmmata bhavate prokta tat munijana sannidhau mayA zrutam / na tu mayA stramanIpayA prakalpya moktam // 48 // iva) garur3ake samIpame sarpakI taraha (sakamANo-zaGkamAnaH) bhayatrasta hokara (taNucare-tanucare) yatanApUrvaka kriyAomeM pravRtti karo // 47 // athavA-'nAgovva' ityaadi| ___ anvayArtha-he rAjan ! (iva-iva) jaise (nAga-nAgaH) hastI (SadhaNa chittA-bandhana chittvA) badhanako chedana karake (appaNo vasaI vae-Atmano vasatiM vrajati) apane sthAnabhUta viMdhyATavIme jAtA hai isI taraha Apa bhI (baghaNa chittA-bandhana chiyA) jJAnAvaraNIya Adi karma bandhanako naSTa kara apane sthAnabhUta (vasai vae-vasatiM vraje.) muktimeM jAo (mahArAyamahArAja) he mahArAja ipukAra ! (eya pattha-etatpathyam) isImeM bhalAI hai| uragovva-suvarNapAca uraga iva 13nI sAme 5sA sapanA bhAI sakamANozakamAna nayasta yAne taNucare-tanucare yatnapUliyA-yomA pravRtti | // 47 // apA-"nAgovya"-tyAhi / anvayArtha-3 sa! iva-iva 2a vdhanabhA pAye nAga-nAga hAthI me badhaNa chittA-bandhana jitvA madhanane tADI nAbhI apaNo vasai vaeAtmano vasatiM brajati pAtAnA sthAnabhUta vidhyATavAbhA yAtyA laya che se prabhArI mA5 5 badhaNa chitA-bandhana chitvA jJAnAvarIyA dhananA nAza 4rI vAtAnA sthAnabhUta vasai vae-vasati dhaje bhutimA pAyA gayA mahArAya-mahArAja 3 bhA04 52 ! eya pattha-etat pathyam mA bhArI
Page #1100
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 15 nandavatta nandapriyAdipaijIvacaritam __ mUlam. caIttA viulaM rajjaM, kAmabhoge ye duccae / nisiyA niraumisA, ninnehIM, nippariggahA // 49 // sambhadhamma viANittA, ciccA kAmaMguNe bare / tava pagijha'hakhAya, ghoraM ghoraparakamA // 50 // chAyA-tyacyA vipula rAjya, kAmabhogAtha dustyajAn / nirvipayo nirAmipI, niH snehI nipparigrahI // 49 // samyag dharma vijJAya, tyacyA kAmaguNAn craan| tapaH pragRhya yathA''khyAta, ghora ghoraparAkramau // 50 // TIkA-'cahattA' ityAdi-~ vipulavizAla rAjya dustyajAna-duSpariharAn kAmabhogAn-zabdAdiviSayAzca tyatvA parityajya samyaga-yathArasthita dharma zrutacAritrAtmakaM vijJAya-vizeSato(tti-iti)isI prakAra (me-mayA) mene (maya-zrutam )munijanoMke samIpa munaahai| bhAvArtha-kamalAvatIne kahate 2 yaha bhI kaha diyA ki he nAtha ! sabase uttama mArga to yaha hai ki jisa prakAra gajarAja vadhanase rahita ho kara apane sthAna para calA jAtA hai usI prakAra Apako bhI karmoM kA vaMdhana toDa kara muktisthAname jAnA cAhiye / kyoM ki AtmAkI bhalAI isImeM hai / ataH isI nimittako lekara maiMne yaha saba Apase kahA hai| jaise maiMne munirAjoM ke mukhase sunA hai // 48 // __ isa prakAra kamalAvatIke vacana sunakara pratibuddha hue rAjAne tathA kamalAvatIne kyA kiyA? yaha ina dogAthAo dvArA prakaTa kiyA jAtA haiHans, tti-iti mA prabhAra me-mayA meM suya- tam munirA pAthA sAmacha bhAvArtha-kamalAvatIe kahetA kahetA e paNa kahI dIdhuM ke, he nAtha ! sahuthI uttama mAne te e che ke, je rIte gajarAja ba dhanathI mukta thaIne pitAnA mULasthAna tarapha cAlyA jAya che, e ja rIte Ape paNa karmonA ba dhana teDI nAkhIne mukti sthAnamAM javuM joIe kemake, AtmAnuM zreya emAja che A nimite ja Apane me A saghaLuM kahela che ke je me munirAjonA sukhethI sAbhaLela che 48 A pramANe kamaLAvatInA vacana sAMbhaLIne pratibuddha thayelA rAjAe tathA kamaLAvatIe zuM karyuM ? e A be gAthAothI pragaTa karavAmAM Ave che - u0111
Page #1101
--------------------------------------------------------------------------
________________ 982 rAjyamana 'vayudhya varAn zreSThAn kAmaguNAn = zabdAdiviSayAn tyaktvA, 'ilA' 'kAmabhoge' iti padadvaye mAgukte'pi ' cicyA' 'kAmaguNe' iti punarabhidhAnaM trikaraNa niyogata parityAga sUcayitum / tathA yathA''khyAtam tIrtha karagaNadharAdimiryena prakAreNa kathita tathaiva ghoram= kAtara purupairatyantaduzvara tapaH = anazanAdikaM prayuddha - svIkRtya nirviSayoparjitazabdAdivipaya kAmabhogaparityAgAt, athavA viSayo dezastadrahita, rASTra parityAgAt nirAmipa = bhogAmipararjita viSayAbhiSvaGga parityAgAt, niHsnehI= sneharahitau svajanAdipremaparityAgAt, niSparigraha vAjhA 9 'caittA' ityAdi / anvayArtha -- (ciula-vipulam ) vizAla (rajja - rAjyam ) rAjyavaibhava tathA (duccae kAmabhoe ya-dustyajAn kAmabhogAn ca) dussyaja-jo choDanA bahuta hI kaThina thA aise kAmabhogoMkA (cahattA - tyaktvA) parityAga karake pazcAt (samma dhamma viNAyittA- samyak yathAvasthita-dharma vijJAya ) yathAvasthita dharma tacAritrarUpa dharma ke svarUpako acchI taraha vizeSarItise samajhakara (duccae kAmaguNe cahattA - dustyajAn- kAmaguNAn tyaktvA ) zreSTha zabdAdikoMke viSayoMkA nikaraNa niyogase tyAga karake (jahara, yathA khyAtam ) tIrthaMkarAdikAMne jaisI vidhise ArAdhana karanA hai usI vidhi anusAra ( ghora - ghoram ) kAyaroM dvArA Acarita hai sarvathA azakya aise (tava - tapa.) anuzana Adi tapoM ko (pagijjha-: svIkAra karake (nibbisayA - nirviSayau) kAmabhogAdikoMse rahita 3 apane dezase rahita tathA ( nirAmisA - nirAmipau ) bhogarUpa ANi rahita eva ( ninnehA-ni snehau ) svajanAdikake premabadhanase rahita hu " caittA" dhatyAhi 1 manvayArtha-viula-vipulam vizANa rajja-rAjyam rAjya vaibhava kAmabhoe ya- dustyajAn kAmabhogAn ca hustyanya nene choDvu bhUma uTha sevA abhogI vA tyaktvA parityAga urIle pachIthI samma dhamma viNA yittA - samyak - yathAvasthita - dharma vijJAya yathAvasthita dharma zrutathAstri3ya dharmanA svaithale sArI rIte sabhakane duccae kAmaguNe caitA - dustyajAn kAmaguNAna tyaktvA zreSTha zahAhi viSayonA triraNa triyogathI tyAga urIne jhaakkhaaycathA vAtam, tirthaM karAdikoe je vidhithI ArAdhanA karavAnuM batAvela che e vidhi anusAra ghoraghoram Ayare mene 4rI zatrutA nathI vA taba tapa anazana hi tayonI parijjha-pragRhya svIjara arIne nivvisayA - nirviSaya abha bAgAhisthI rahita athavA potAnA dezathI dUra bhane nirAmisA-nirAmiSau loga 35 zrAbhiSathI raDita tena ninnehA-ni sneha vAhinA prebhaya ghanathI bhAga
Page #1102
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TIkA a0 14 nandadatta-na damiyAdipaijIvacaritam bhyantaraparigrahavarjanAt, tapA-ghoraparAkramo-ghora:-bhayAnamaH, parAkrama.mala karmarAnu vijaye yayosto ghoraparAkramI, ugratapaH samAcaraNAt , jAtau // 49-50 // sammatyadhyayanAryamupasaharanAI __ mUlamevaM te kamaso buddhA, savve dhammaparAyaNA / jammamaccubhayobiggA, dukkhassata-gavesiMNo // 51 // chAyA--eva te kramazo buddhAH, sarve dhrmpraaynnaaH| janmamRtyubhayodvignA, duHkhasyAntagavepiNaH // 51 // TIkA-'eva te' ityAdi evam amunA prakAreNa kramazaH pUrvoktakrameNa yuddhAH-mAptapratirodhAH, janmamRtyubhayodvignAH janmamRtyoryad bhaya tena udvignAH prastAH, tathA-duHkhasya zArIrika mAnasika duHkhasya, jantagavepiNA-paryavasAnAnvepakAH sakaladuHkhanAza gaveSaNazIlAH santa.te sambhRmipukArAdayodharmaparAyaNAH=dharmaikaniSThA jaataa||51|| donoM rAjArAnI (nippariggahA-niSparigrahau ) bAhya eva Abhyantara parigrahake tyAga karadenese (ghoraparakamA jAe-dhoraparAkramI jAto) kamarUpI zaTuoMke vijaya karanemeM viziSTa valasaMpanna bana gaye // 49 // 50 // aba adhyayanakA upasahAra karate hue kahate hai-'eva te' ityAdi / ___ anvayArtha-(kamasA-kramazaH) anukramase ( eva-evam ) isa prakAra (ghuddhA-yuddhAH) pratiyodhita hue (savve-sarva) ve sabake saba chahoM (janma, maccu bhayodviggA-janma mRtyu bhayodvignAH) janma maraNake bhayase udvigna ghanakara (du khassatagavesiNo-duHkhasyAntagavepiNa) zArIrika eva mAnasika duHkhoMkA anta aba kisaprakAra hogA isa bAtakI gaveSaNA karane meM manI manna mana zIme nipparigahA-niSparigraho mA bhane saya tara pariyaDanA tyA4devAthI ghoraparakammA jAe--ghoraparAkramau jAtau 43 // zatruo upara vijaya meLavavAmAM viziSTa evu baLa sapAdana karyuM chellApA ve. mayanana 65sAra 42tA -"eva ve"-pratyAhi ! bhanpayArtha-kamaso-kramaza anubhathI eva-evam mA prabhArI buddhA-buddhA pramAdhita samve-sarve me saghAcho ch| janmamaccUbhayovviggA-janma mRtyubhayodvimA bhamaranA bhayathA dina manIna zArI4i manabhAnasimAnA atave kayA prakAre karI zakAya A vAtanI gaveSaNa karavAmAM lavalIna banyA ane
Page #1103
--------------------------------------------------------------------------
________________ 88ra - 'vayudhya varAna zreSThAn kAmaguNAn zabdAdivipayAn tyaktvA, 'cahattA' 'kAmabhoge' iti padadvaye prAmukta'pi vicA' 'kAmaguNe' iti punarabhidhAna prikaraNa niyogata parityAga sUcayitum / tathA yayA''khyAtam-tIrthakaragaNadharAdimiryena prakAreNa kathita tapaira ghoram kAtarapurupairatyantaduzvara tapA=anazanAdika pragamana svIkRtya nirvipayodharjitazabdAdivipayo kAmabhogaparityAgAt , athavA-viSayo dezastadahito, rASTraparityAgAt , nirAmipI = bhogAmipanitI viSayAmivara parityAgAva, niHsnehau-sneharahitau svajanAdipremaparityAgAt , niSparigro vAmA 'caittA' ityaadi| . anvayArtha-(viula-vipulam) vizAla (rajja-rAjyam) rAjyavaibhava tathA (duccae kAmabhoe ya-dustyajAna kAmabhogAn ca) dusspaja-jo choDanA bahuta hI kaThina thA aise kAmabhogoMkA (cahattA-tyatvA) parityAga karake pazcAt (samma dhamma viNAyittA-samyajha yathAvasthita-dharma vijJAya) yathAvasthita dharma zrutacAritrarUpa dharma-ke svarUpako acchI taraha vizeSarItise samajhakara (duccae kAmaguNe cahattA-dustyajAna-kAmaguNAn sya / zreSTha zabdAdikoMke vipayoMkA trikaraNa niyogase tyAga karake (jahara, yathA khyAtam ) tIrthaMkarAdikoMne jaisI vidhise ArAdhana karanA hai usI vidhike anusAra (ghora-ghoram ) kAyaroM dvArA Acarita / sarvathA azakya aise (tava-tapaH) anazana Adi tapoko (pagijjhasvIkAra karake (nivisayA-nirviSayau) kAmabhogAdikoMse rahita-3 apane dezase rahita tathA (nirAmisA-nirAmipau ) bhogarUpa ANi rahita eva(ninnehA-niHsnehau) svajanAdikake premavadhanase rahita "caittA" tyAdi / ___ anvayArtha-viula-vipulam vizANa rajja-rAjyam Plarya vaibhava dura kAmabhoe ya-dustyajAn kAmabhogAn ca huratyaya na ch|yu 55 // 44 sevA bhinAjAnI caitA-tyastvAM parityAga 4zana pachIthA samma dhamma viNa yittA - samyak - yathAvasthita - dharma vijJAya yathAsthita dharma zrutayAritra3 dharmanAs1352 sAzaza samalane duccae kAmaguNe caittA-dustyajAn kAmaguNA tyaktvA zre0d vs viSayAvara ni25 triyAgayA tyA zana. jahAkkhAya yathAkhyAtam, titha zahIye 2 vidhiyI ArAdhanA 42vAnu matAve vidhi anusAra ghora-ghoram y|| 22 // 24tA nayI yA tava tapa anazana Adi tpaan| pagijjha-pragRhya svI412 3rI nivvisayA-nirviSayau / AuthI 2kSita athavA potAnA zithI (2 bhane nirAmisA-nirAmiSo sAga 35sAbhiSayI 2kSitatebha ninnehA-ni sneho nAhanA mA panIra
Page #1104
--------------------------------------------------------------------------
________________ priyadarzinI TI a0 14 nandadatta - nandapriyAdiSaDjIvacaritam spaSTapratipattaye punarapyAha 885 mUlam - rAyA saha devI, mahaNo ye purohio / mAhaNI doragA caiva savve te" parinivvurDetti vemi // 53 // 'chAyA - rAjA ca saha devyA, brAhmaNazca purohitaH / 7 i brAhmaNI dArakau caina, sarve ete parinirvRtA iti bravImi // 53 // Reve TIkA--' rAyA ya' ityAdi } devyA=kamalAvatyA saha rAjA - ipukAraH, ca punaH purohito brAhmaNo bhRguH, ca = punaH tatpatnI brAhmaNI = yazAnAmnI, tayoH dArako putrau devabhadrayazobhadranAmAnau caitra=cApi, evakAro'pyarthakaH, ete sarve = paDapi parinirvRtAH = karmAgnyupazamataH zItIbhUtA mukti gatA ityarthaH / 'iti' 'travImi' ityasyArtha pUrvavad bodhyaH // 53 // iti zrI vizvavikhyAta - jagadvallabha - prasiddhAcaka - paJcadazabhASA kaLita - lalitakalApAlApaka pravizuddha gadyapadyanaikagranthanirmApaka - vAdimAnamardaka- zrIzA hU chatrapati - kolhApurarAjamadatta - " jainazAstrAcArya " - padabhUSitakolhApurarAjaguru - bAlabrahmacAri - jainAcArya - jainadharmadivAkara - pUjya - zrIghAsIlAlana viviracitAyAm "uttarAM - dhyayana sUtrasya" priyadarzinyAkhyAyA vyAkhyAyAm -' ipukArIyaM ' nAma caturdazamadhyayana- sampUrNam // 14 // isI bAta ko punaH una chahoM ke anukramase nAmanirdeza pUrvaka sUtrakAra kahate haiM - 'rAyA ya' ityAdi / anvayArtha - (devIe - devyA) kamalAvatI devIke ( saha - saha ) sAtha (rAyA - rAjA ) ipukAra rAjA (ya-ca ) aura (purohio mAhaNo-puro hita: brAhmaNa: ) purohita brAhmaNa tathA ( mAhaNI - brAhmaNI) usakI A vAtane pharIthI chaenA anukramathI nAma nirdezathI sUtrakAra kahe che> rAyA tha ityAdi / 6 anvayArtha---devIe - devyA ubhajAvatI hevInI saha saha sAthai 52 rAyA rAjA rAma ya-ca bhane purohio mAhaNo- purohita brAhmaNa purohita brAhmalu tathA mAhaNI - brAhmaNI zrAhmI dAragAceva -dArakau caina sebhanA devabhadra sane yazobhadra me
Page #1105
--------------------------------------------------------------------------
________________ 884 mUramsAsaNe vigayamohANaM, pubvibhaavnnbhaaviyaa| acireNeva kAleNa, dukkhassatamuvAgayA // 52 // chAyA-zAsane vigatamohAnA, puurvbhaassnaabhaaritaaH| ___ acireNaira kAlena, duHkhasyAntamupAgatAH // 52 // TIkA-'sAsaNe' ityAdi pUrvabhASanAbhAritAH smin pUrvabhave yA mAvanA: anityAzaraNAdidvAdazavidhabhAvanAstAbhi ritA vAsitAH-janmAntarIya samyakakriyAbhyAsarUpadvAdazavidhamanaHpariNatinAsivAntaHkaraNAH te paDapi vigatamohAnAm vItarAgANAmahatA zAsane sasthitA acireNaiva kAlena-stokakAlenaiva duHkhasya-caturgatika sasArarUpasya antam-arasAnamupAgatA prAptAH // 52 // lavalIna vane aura isIliye (dhamma parAyaNA-dharmaparAyaNAH jAtAH) dharmamehI ekaniSThA jinhoMko aise ho gaye // 51 // , phira bhI-'sAsaNe' ityAdi / anvayArtha-(puci bhAvaNabhAviyA-pUrvabhAvanA bhAvitA) pUrvabhavameM bhAI gaI jo anitya azaraNa Adi vAraha prakArakI bhAvanAe~ hai unase bhAvita antaHkaraNavAle ye chahoM jIva (vigayamohANa-vigatamohAnAm ) vItarAgaprabhuke (sAsaNe-zAsane) zAsaname sthita hote hue (acireNeva kAleNa duksassatamuvAgayA-acireNaiva kAlena du khasyAntamupAgatAH) yahuta thoDe samayame hI caturgatirUpa sasArake antako prApta ho gye|| arthAt mokSame gaye // 52 // methI dhammaparAyaNA-dharmaparAyaNA 5 mA menibhaya to manI yA // 5 // zrI 5-" AsaNe "tyAta! anvayArtha-pubvibhAvaNabhAviyA-pUrvabhAvanAbhAvita pUlamA bhanitya AzaraNu Adi bAra prakAranI bhAvanA jemaNe bhAvela hatI, ene laIne bhAvita mata 4295 manasA se chaye 1 vigayamohANa-vigatamohAnAm vAta 27 prabhunA sAsaNe-zAsane zAsanamA sthita dhana AcireNeva kAleNa dukkhassa tamuvAgayA-acireNaiva kAlena dukhasyAntamupAgatA ma thaa| samayamA / caturgatirUpa sa sAranA e tane pAmyA arthAta e chae va gayA parA
Page #1106
--------------------------------------------------------------------------
________________ 88 patnI yazA tathA ( dAragAceva-dArako caiva) unake devamAtA yazobhadra ye donoM putra (te savve-ete sarve ) ina saba chahoM vyaktiyoM ne (parinicuDe-parinivRttAH) karmarUpI agnike upazamana ho jAnese zItIbhUta hokara muktiko prApta kiyA / / 53 // ___ yaha caudahaveM adhyayanakA hindI anuvAda sampUrNa duA // 14 // wa yo ve samve-ete sarve mA sA cha ! parinivvuDhe-parinivAra karya35 aminA upazamanathI zItIbhUta thaIne muktine pAmyA pa3o zrI uttarAdhyayana sUtranA caudamA adhyayanane gujarAtI bhASA anuvAda saMpUrNa ya 14 - - -